JOHNBRADSHAW

,

P0/Ir[N|/T|/ rurN{rnflrc0
gpr,ekq Jok orlnubit: i otoczy( .stw|rwnppgtnnedziecko
('r'r.rrrI t,rhrilski
l ' rr . l , r t l

fifirH

Wydawnictwo MEDIUM

n Tyhrl orygin alu I 7o u'coming bY Copyright @1990 f ohn Bradshaw with BantamBooks, Publishedby arrangt'nrcnt DoubledayDell Publishing(iroup Inc' A Division of Bantanr Art Intqgr'rting Copyright@ for thc l\rlish editionby Systems 1995 & Knowledge,Wamz"rwa Rysunki: DobroslawI'. Malawski Dawidziuk Proiektokladki:Alt'Lsander Redakcia:Anna W,rlt'ttko Skladi lamanie: M&S Sttrditr 39/27 trl, Warszawa, Nowowir'1rl',r 02-010 a .ll.l2.ol w 13E,25-46-4tl ETETE'
atuoao

Sple tre6ci
Odwydawcy Podzlekowanla.. Prolog Prz54powiesrl ........2 ,..,12 ......19

29

CzeSiI IUoltlJ,:M \KRZ

WIUANECO DZECKA wEwN4lIUNt;G() ......31 W p r o w a d z e n.l e .....93 RozdzlalI w.JAKI St'()Sr)lt sKtv,-trwDZoNE DZTECKO WrjWNtit t(zNtc ?A.tI{.rwA TwqJE '/.Y(n: DOIrOSt.bt
Roz<lzlirl ,,AKl('tl KltfiWl) lX)ZNALO 2
Przypowlesr'. . ,

TW(

Related Interests

t.: 7.n;.( 'K( ) w l :w N r ;t.tv J {E t)

....65
....gO

Wydawnictwo MEDIUM Warszawa,ul. Srebrna16, 00-810 4-82,620-93-32 tel./ fax 24-7 IntegratingArt & Knowledge,Inc.,sP.z o.o. Systems ul. oi-725 Warszawa, Powazkowska68 m 21 -'1,8, / f ax 39-28-88 tel, 659-12 tel.

CzeSrlll ( )I rNL t l rYWAN lr: sKrV)'WD?nNEcO D7.I[:(:KAWEWNFn?d,NT:(;(), ...95 Wprowa<lzcrrle.. ....97 Rozdzlal3 UI'ORANI|: SIH Z l'lER{[rOTtIyM BOLEM . lO9 Rozdzial4 ODNATI)YWANI|C NIEMOWLECIA . . . . . . 128 Rozdztal5 O[)NArl)YWANIICMAI,ECO t)ZtECKA . . .tST Rozdztal6 OI)NArl)YWANIICf'tV.l:t)SZKOIAKA . . . . t7z Rozdztal 7 O I )NA, | )YWAI{| tl SW(\, F:CO I )Zt ECKA

wEw N v fR T ,N ti ( i ( ) w w l | tKt,s z K( ) t.r {y M ..t97

Rozdzlal OI)NA,l)YWAt{lt{ S St}:llt}: - NOWY WIEK MI,ODZIENCZY ..2I7 CzeSi lll JAK AI\X:n'e Ot,tb:M swo.rE sKR2ryW )7/ )Nt: I r?Jtx: Ko WEWNTIP(ZNE . 237 t . Wprowadzenie.. ...299 Rozdzial DoJR2\t.osc.JAKO NowE Znooyo I
SILY 241

tsttN 83-85312-84-6 lsnN t3-7106-001-7

I Ilozdzl;rl lO I)AWANIE SWOJEMU DZIECKT WEWNI.;I]r7,NUMUNOWYCH POZVVOLI']N I Ikrz.<lzlitl I JAK OllttONlC SWOJE DZIE('K()

. .260 278 ..291

wnwNr;rlv,NE..
zf Iroz.<f al 12 cwlcT.ENtA KORYGUJACE WI,1{AKIyOD,.

(lzc5d lV ODITODZENIE . . .333 ...335 Wprowadzenle,. Rozdzlal 13 DZIECKO JAKO UNIWEIISAI.NY SYMBOLODRODZENTAIPRZEMIANY,.,..SST Rozdzlal 14 CUDOWNE DZIECKO JAK() IMA(i()DEI .351 .....379 Eptlog DO DOMU, ELLIOT|, DO DOMI,l

Od uydawcy
Rodz b telsl rrro. | ru( l n u h t tt11 I na,J lr.r m bardzteJ odpou te_ el dzlalrylrn -z.rvxre.rt' p.r. w tiizlnosnel r-a.sce Scott M. Pe<.k', 7;rpr.w^erllutr.1, iel rrtrrytcl'z nas dobrze go wyko_ nrr1e.Wynrnlr ort rxl ner 3rrerlo wrryatklm zOyscyfiffnJwa_ nla, <'rlrzul'tr.t r.ryll'mlefqt^rilcl-lwtaOomego"poJ"J_; wanl:r rlcr.yrfl I lxrx)r|sftlr k,h l0nrckwencJl, oraz bqtya_ runkowcl rrrttilr,l rlo rrmclo I Innych. Cechy te .rleblo wyksztrrk'.rrc r{ w <trrcr.rilrtwrc. tlwnre w domu rcdztn_ rlzrckr r4rrckrrrt'rcJtrrr*o .dpowredrrarnych lynr'I koch;Jacych rrxlrrr'6w, .fcrelr nxhr.o rrdrlclq nrm w trakcre na_ szego rozwrrJrrwlu$<.lwc{owr;nfrh, bedzle wysoce nfepra_ wdopcxlobne, alty tnrrllrol.l uhmety nns I by5my'nle sprostalt wyzw*rrkrrrr, fllh pilGd nrml coAzterrrr., 'lirk,. dorosle ?.ycle. wn.lrrrrnt,, n ."y"t "tu*la UeeeiinG rtzlecl, uzyskamy rxl rwok.lr rrxLlr.rfy tllo wrprrrela, bedzlemy pozbawlent tyr.lr r.n.h I rrnrtr[tno&t. T.nmtnrr pelnl4 wlaslrt.gr. t*66.;pltr fych. l4clzlemy ",.;ttJ; ;; wyczerpuJacil ntir." rlly wrlho o pnrtrwsnle _ "k;;i czqsto bez_ skutecznq r trwrfrlr'q ;rnor r.rro tycro, Nauc dztect - ,6*nleZ. Welu z nas nlc rrtwlnrhnrh :$lc frktu, 2e w doros\rm 2yclu to my ponostrrry rxl;xrtodrtrtnodd za sw6J *zwdf _ I rozwoj nas:rych rtztr.r.t, ifto nurtcmy prze*azie ii4rr"
' M. Scott peck, It.rltrllrrrr lorke Prlyclwl4ylta mtlofuct wartoSct . tradgcgJngchoraz nnut1u dtL,fu,rmgo.p-i-izyI ---crory i. urU"*f.i, Wyd.SIAK,Warszawn tOCt (prrysr;d.f

Pown6roo SwscoWrwxflnzuEco DoMU
dzieciom tego, czego sami nle posiadamy i nle umiemy' Jako rodzicE iesteSmy dla nlch postaclami na wp6l boskiml - 2r6dlem podstawoweJ wiedzy o 2yciu' Verba deent exempla trahunt - slowa ucz-a, pruyklady poct4$aJa mawiao mlloScl anl umoli staro4rtnt.Ladne slowne zapewnienia ralniaJqce pogadankl nie maJa takieJ wartoSci wychowawczej, Sak zachowanie rodzlc6w. Dzieci obserwuJa nas I nle aaazasiE zwieSi pustemu gadantu. MiloSi Jest sila' ktoreJ ucieleSnieniem sa z:rchowanla i postawy' To my' okazuJac bez' t nas4/rn dzleciorn z.itltl eresowanle, poSwigcajac cz'il.s' - wspleriuny rozwt{ nlcp<lwtarzalwaninko*o kochaJilc Jt' wlitsneJ wartonego, dzieciqcego'.IA'. l)irJcrtty lttt pot'ztt<'lt: Malo tego: obcuJacz cuSct. Ucrymy Je, czyrnJcst nllloSc. downym, niepowtarzalnynt, dzlecigcynr "JA"' saml slg rozwijamy. Nii skazr.rJemyslg na stagnacJg I brak persrykty*. Nasz rozwoi duchowy - oboJetnie' czy zdajemy sobie ztegosprawg, czy nle- trwa nleprzerwanleprzez cale Zyci-e' Nte-moiemy rozwijai siq duchowo sami potrzebuJemy do - naszych dziecl' ###BOT_TEXT###quot;bdy dzlefi' sytuacjl tego innych, w tym i Jpotkanie stwarza ku temu okazJe. Mo2emy sie obra2ai' gniewae, uctekai, oklamywai siebie t tnnych lub weryfikoiai nasze postawy, wykorzystuJac ka2de doSwiadczenie' I Zyi radoSnie i tworczo. Mo2emy nauczyc slq rozwl4zywanla problem6w albo od nlch uciekai, wina z'a nle obarczaJac Wtedy nie znikn4, a ktoregoS dnia S*i.t, w kt6rym 'f,yJemy. clgzarem, staJac sig przyczyn4 nieprrygniot4 nas swym uzasadnionego cierPienia. Dzieci sa dan" na swoich opiekunow, ktorzy musza zaspokaJai ich wszystkie potrzeby cielesne I duchowe' W przeciwnym razie poczuJa siq opuszczone I samotne flzycznie i emocjonalnie. Dzieci potrzebuJa czuloSci' troski' wsparcia otaz ptzede wszystl'rim - poczucia bezpieczenstwa' WzaJemny stosunek rodzic6w Jest wzorcem' na ktorego poasta*ie dzieci bqda budowai wlasne stosunki z naJbliitsqfmi: partnerem' swoimi dziecmi, pr4'Jaciolml' kolegami zpracy.twszystkiminapotkanymiludZmi.TArowarodzina wspieia rozwoJ wsrystkich swych czlonkow: nie hamuJe go aninte tlumi, docenia i szanuje tch indyvuidualnoSi' W ro-

Oo Wyonwcy dzlnle choreJ dziecl tracq wlasn4 to2samoSi * gr;r1.1r.t, shr2,4cepodtrzymantu trwato$ct chorego ukladu i'p,:2", tr*, dzlalaJ4 zmlanom lstnieJ4cego status quo. Nie wyc'h<xlzt to na dobre absolutnie e mlody, pozbawiony swr{rJ to2samoScl czlowiek, $k9mu. ktory wychowat stg w takteJ roAzfnfi, I uslluJe zaloirye wlasn4 - bedzie propagowal * ,rt.1 chorc zachowanla, ktore zna z doSwtadczenta. John Bradshaw, ?nar:ry amerykanski psychoterapeuta Jest autorem czterech bestseller6w po5wtgconych powsta_ y.n1" I naprawiantu skutk6w niedoborow rozwolowych: Bradshau On: The Famtly', Bradshaw On: neaifrqlthe ShameTlutBdnds you, Creatirtg Loue oraz powriltdo s"wego wewnqtrznego domu (Homecomlng), ktora z wtelk4 przyF_ mno6cl4 oddaJemy dzis w paristwa rqce. Jest porr.Ato ,rio_ deratorem - gospodarzem trzech cyklicznych audycJl opar_ tych na Jego ksi+Zkach,- emitowanyc h pniz telewrzy[ p"Utr_ czn4w USA i ciesz4cych siq olbrqymlm zainteresowanlem. Swtadczy ono o aktualnoSct I szlroktm zasiqgu omawla_ nych problemow. Jego kslqzkt, kt6re zostaly pri.tlrr*"""o_ ne na 27 Jgzykow, uwaZane s?,a nallepsza llteraturg na temat rodzin dysfunkcyJny-ch" t psychoteraplt mil4zaneJ z lrqiwdami doznanymi w dzlectnitMe. Bradshaw, wychowywany w dysfunkcyJnej rodzinle, po_ rzucony przez oJca-alkoholika, m6wi o sobie: (...) bAtem zastqpczgm mal2onkiem moJeJ matkL MoJe cztery kiteine partnerki bgfu ofnrami kazircdztwa t wszystkle Agfu'ode mnte starszc o mnieJ weceJ piqtnascie lr:t. Ja sam Egbm ofuq niefugcznego kazirodztwa - zostatem emrclonitnte uuiedziong pr"ez moJq matkg. Ona te2 bgla nle leczonq ofiarq kazirdztwa (...). J-akodztecko bgtemitedosnzngang'. NIe mlalem uslasnego kqta. co dto. dzlecka Jest o podstawowAm znaczenitl W ciqgu cztemasftr lat po"'_ "i-iq
' Wytfrrrrte polslite: John Bradshaw, hoasnde tdztnp _ reusolrcglna dnryyt ulnalezienla samegosteb-ie, prz*loLyla Hanna Szczep"n"t", fflA. l[ZT. Werezawa l99 (przyp. Uuni.].

- rodzrna, w kt6reJ panuJa nteprawtdtowe jv{gnfedry " lfll:11 z'ilczr.r.r.(.t JeJ.cdonryrnt. przyvyna Jest nlidoJrzalosc enxx.lrxrd rrtT9orv zale2ntente lub u _ z Jednego czioni<ow,6drmy ;ttfiilJ r<xlztr.rfw ltrryp. thrnr.).

10

DOMU WSWNETRZNEGO Pown6rPO SWSCO

Oo Wyoewcy

tl

prowadzatrdmg srg dziesigc razg. MieszkaltSmy u rtaszgch dals zg ch i bti* zgch kr ew ny clt- M 6j ojciec nie udzielal nam Zadnego w sparcin Prz.ezpewien czcts mieszkalem w Jadahi (...).lAiako dziecko paJqterru2e nieJestem kor,Fnng,gdg wgraham susoje pobzebg. A przecieL uszgstkle dzlect potr zeb uj q mitoi ci rdzlcielskieJ . nAace czgsto m6wig dzieciom: "Bqd2 silnut N le bqdZ taki samolubngl Nie mieJpotrzzb, zapomnlio sarnt/m sobb, znpomnlj o suroich chectach t ttczttclochl Nk' lxyM zbgt szrzg' Sliruy;. Ja z,ostalern wllchotuong w rodzlrtk', gclzle za dobre dziecko uznawano lctkle.,kl6rt n|e'lxtslctdtrlo wlasneJ wolt jego usola bgla zrfu:trtrtlorro,.Altce Mllkr tak plsabt o Am ru Das Drama dcs tregitbten Klndcs: .Wtelu'wllczunou)c6tt)' cz4je, 2e podqle stq za kogof tnnego. Czt+lq' 2e nie bedq koctnnr. JeheLi nie bedq mtett ostqgni4t. Sp6Jn, ujakt sps6b starates sig znaczgt coi w stuojej rdzinle". Motmjedgngm ,,JA" bgto koienie b6lu matki (...). Jako nastolatek byl "mtodym gnlewnym-, nale2:4cym do gangu sobie podobnych, mlodych ludzi bez oJc6w, JednoczeSnie nadobowiqzkowym prymusem, kt6ry w szkole zdobywal najlepsze oceny, a w domu otaczal opiek4 matkq' ktora uwa2al za ,Swiqt4". Chcac dochowai JeJ wlernoSci' wst4pil do zakonu, gdzle iryl w celibacle ptzez ponad 9 lat' by shrierdzle: DziS patrzg ze ?grozq na ten okres mojego Zgcia Popadt w stan zaawansowurnego alkoholizmu, Jednak2e - pocz4tkowo dzieliri Wspolnocle Anonimowych Alkoholikow, a nastqpnie wypracowanympnzez siebie metodom, prezentowanym w niniejszeJ ksiA2ce - odzyskal pelnlq zdrowia i poSwiqcil siq pomaganlu innym w dochodzeniu do zdrowia i w rozwoJu. DztS Jego metody stosowane s4 na co dzien w praktyce psychoterapeutyczneJ. John Bradshaw w zeszlym roku na Jednym ze swoich seminariow powiedzial: NqiuiAkszgm problemem naszych czas6w sqkrzgudg zadanaane dzieciom. Mrs|mg si.qwreszcie nauczgt, 2e dzieci zashryt+iq nfl szacunek I powainnie' Dzieciam cd:ma;wiano i uciq2 dmowin sr4pranaa do czucia tego, co rzeczgusiicie cz4iq nwwienia tego, co chcq powie-

duchowych ."., spoulodorrr"_ tty:h niezaspokoJeniem potrzeb iozwolowych. Autor, zalnspirowany dzielami Freuda, Carla C,r"Lrr" Junga, Erlca Berne'a, Miltona Ericksona, Rona Kutza, anice n4iller oraz na podstawie osoblstych doSwladczen, doszedl do wniosku, 2e wskutek nlezaspokoJenla w dzlectflstwie po_ trzeb -rozwojowych, w-naszej psylhice ilcwl skrzy *arii" d.ziecko wewngtrzne, kt6re iat.u*a nasze doroJle Lycte,. Je z chorym ego, bed4cym p.r"J*'"y_ l:a_:l :a"rsamia olegunem naszego cudownego, naturalnego, autentytz_ nego JA". To wlaSnie skrz5rwdzone dziecko wewngtizne JestJadrem naszych wszystkich chorych zachowaR, uza_ le2nieri, nalogow or€rz powodem nieumleJgtnoSct rozwl4_ zywanlawiekszoScl problem6w, z kt6rymt powtnnlsmy sig uR91ai, a t5rmczasem w konfrontacJi z nlml bezradnie rozkladamy rece, odreagowuJac .,.J, toksyczny *"tyd i gniew na sobie lub na otoczeniu. John Bradshaw demonstruJe bardzo skuteczne technikt psychoterapeutSrczne. powr6t do slle-go raeusngtrznego do muJest zutartym, a zarazem ollszenrym poradnlkierri. lVi._ ocenionA, napisan4 prostym.f qzyktcm kslqzk4 dla ka2dego Swiadomego rodzica, chcilceg<twla$clwle wesprzei w rozu/o_ Ju swoJe dziecko. I*cz przcrlc wsrystktm ad^resowan" j""t

dgz.nyeJ.w wyniku ;lt;i; |11f*9rrodzinie i leczeniu wychowyw."l" KcyjneJ

dzlef, potrzebowanta tggo, czego potrzebt4iq (...). Dziect po_ trzebqJq absolutnej, altrutstycznei mito6it,' nate2g ; :i€ za to, 2e po prosht sq - j a takiei miloSci nte ziznatern Tftg$: Szybko pjqtern 2ejeaetibede wmagat, beda Ap"iiaiit_ ng t bqdq miat dobre ugntkt - zaczne coSznaczgt i z-ostang pokochany. Moje zaclawante bgto niejako oitorg*i;. przez rd,zinq. frg szalern: N ie bqdZ tait uczrcio*"A ". lU tX" " y-czucie uing bglo na miejscu Strach te2 bgtl"niing. Mtsialem odpowiadae 2qd.ontom autorytetu,laiim bgta dia mnie moj a rodzina. A przccie 2 to uttasnie nasza rodzina j est miejscerry gdzie zdobgwamg @stawousq wiedzq na timat stos unkdru mtqdzglud.zkictL Powr6t do swego wewngtrznego d.omu Jest ksl42k4 po_ Swiqcon4 problemowi usuwania skuik6w ari."ie'".:

12

DoMU Pown6r oo SwEGoWswNInrRzl'rEGo

Ou Wyunwcy rrlcrrla.ktore staJasiq prryc4fn4 cierptenla,a czasentnilw(.t I r':rgedII osoby uzalelnloneJ i JeJnal blizsrych. A przecle2 moZemy to zmlenii. CzyL nle warto Lyc szczg_ Slfwle, tworczo, w prawdziwte partnersktch nvlqzkach z naJblksryml? MoLeWam pomoc w t5rm ninleJsza ksiq2ka. MoLe 1w Tobie k4{e sig samotne, skrrywdzbne dziecko, kt6re pragnie kochai i byi kochanym? A tymczasem, tak Jak ka2de dziecko, ktoremu nie poSwigca siE nalez5rtego zalnteresowania, swoimt kaprysami zatruwa TWoJedorosle bycle. Dzieci, mlodzieL i ludzie doroSli coraz czgScteJstaJa sie oliarami alkoholizmu cry narkomanii. NieJeden,-W""1Oro_ dzy Crytelnicy, zna lub ma w krqgu nilbtiZszych kogoS dotknlgtego t4 straszn4 chorob4. Jest to choroba utritv kontaktu z wlasn4 to2samoSci4, uczuciamt, choroba egJ_ centryzmu, bezsilnoScl I strachu . Spowdowana krzgudami doznangmi w dziecinsttuie i chorym mysleniem, t n moZnazmienii! " Wychodzenie z tych chorob nie polega na zmlenlaniu Swlata, w kt6rym ZyJemy,lecz na zmianie naszego sposo_ bu mySlenia o nim. Tego problemu nie rozwlqLemy z try_ buny sejmoweJ: m4d rymt u stawami, zakazaml,,r.i..r.-i I represJaml. Zakazane zawsze bgdzie smakowai naJbar_ dzleJ. Zwroimy uwags, 2e mtmo t2 kaLdy ma dostdp do alkoholu, nie kaZdy Jest alkoholikiem. Tak samo doste_ pnoSi narkotykow nieJest glown4 przyczp1plagt narko_ manii. Glownym powodem Jest chgc szybkieJ l latweJ zmlany nastroju. Lecz dlaczego chcemy zmlenlai swoJ nastroJ? Czy musimy zmleniai sobie nastroj? Czy tstnleJa lnne, konstruktywne sposoby zmlany nastroJu? OtoZ ia -Jest to psychoterapla, ktora prowadzl do zmlany sposo_ bu naszego mySlenia i ujrzenia sieblt. sitnrego I otaczajacego Swiata z radosneJ perspektywy. I,amlqtaJmy, Ze dla ka2degouzale2nionegoczlowieka problemem jisi nie coS, od czegoJest on uzale2niony,lc<.2ort sam! Si4d problem nie w dostgpnoSci tego, co rrzirlt.inla, lecz w chgci korzv_ stania z tego. A tu wybor rrirle2y tylko I wyl4cznie do zainteresowanego.

radz4 soble ona do tych wszystkich dorostych, kt6rzy nie Zycta' z problemami codziennego zWas, Drodry Crytelnlcy' w tym momencle 7'apfize' ki"t, ' Odpoczy i powie: Jak to? ia soUte nti radze? Przecleiz"'" nazamleszczone w ninteJszlJ ksla2wiedzcie zatem szczerze wykrycle ce pytania Indeks6w podejrzen, umo2liwiajace - krzywd dozya,r" ptd"t.*ie waszych obecnych zachowan problem t" po"r"r"giilrrych etapach rozwoJu' Caty dostrzec "vJtt plt"g" na,tym, 2e samodzielnie nie potrafimy ant dochoirr..t .ru"r"1 niedo.lrzalo5cl,anl pokterowad nas4rm Muslmy wtqc dzeniem do zdrowiit I rozwoJem duchowym' problemu' prreae wszystkirn rrSwlatlontii soble lstnienle pYryEotowai zdai sobie sprawq z wlitsncJ l>ezsllnoScloraz wsparcla z' zewrtaLrz - mohe ntm byi ta sie do przyJecia moga dowlaSnie kslauZka.t'lasza wlcdza I doSwiadczeria pr"-.arie nasJedynte do tego stanu' w ktorym znaJduJemy '"ie nleariS - i ani kroku daleJ' Bez Po{rocy z zeum4trz udawai or1ili"rny sig z zaklQtego kregu' Czychcemy daleJ poszukai powsr"ctt*iedzqcych i cierpiei, cty moLe lepleJ nas mocy, zrewidowai swoJa postawq t ujrzec otaczaj4cy Swiat z inneJ, weselszej perspekt5rwy? uczuNie oszuklJmy siq - weJdZmyw kontakt z wlasnyml odczuwamy clami. Czy mamy poczucie bezpleczeistwa' cry czegoS' radoSi, uinoSi i spokoj, czy teizmo2eciagle szukamy - czy Jest to tzecz' co nam poprawi nastroJ? Co to takiego pieniadze, stanowisko' czynnoSd' amoZe par""i",,rapt ze", trugi czlowiek? Czy lubimy byi dow-artoSciowywanl "z Czegg wnatrz'? Aco znaszym poczuciem wlasneJ wartoSci? tak naprawde nam Urai<Z Cry zdajemy sobie sprawg' Jak wiele zaleLyJedynie od nasze$o my6lenia? w okresle Niewielu z nas nie doznalo duchowych krrywd Zaprzeczamy tedziecinStwa.'IYlko o tym nie pamigtamy' koleJne' mu, racJonaliiujemy, medrkujemy, przybieramy nle w pelni doroile ttl", kt6t" graJa niedoJrzale' ffi r-Jdzleci' Czywlesz' klmJesteS ir"ygoto*.ne do 2ycia dorosle mo2eszsle ilai<i1est twoJatoisamoSd? Czy nie bedac soba' unlkania clerizue 6oUrze?Granie rol Jest Jedn4 z metod - uzaleLpienia. Sa teZ inne, o wieie birdzieJ niebezpieczne

1,4

DoMU Pown6roo Swrco WEwNgrna{EGo

Rodzlce potrallq wychowai dzlect tak, aby Je uchronld przed checia stQganlapo narkotykl. Sednem uzale2nteriJest ihora, dysfunkc$na rodzina I nleprawldlowe wychoutywanle dzlecl; to wyntk nieumteJetnoSci kochanta lub nlez,tozumlenia tego. czymJest milo3c. Je5lt chcesz przed tym uchronli swoJe dzlecko, stw6rz zdrowa rodzlnq, w kt6reJ panuJa zdrowe zale2no6ct.Je6ll sam lublsz cyklicznle zmlentad sw6J nastr6J za pomoc4 czegokolwlek: c4lnnoScl, zachowarl, sytu-acJt,osob, mieJsc, nE(vyt, substancJl ttp., to tkwl w toble skrrywdzone dziecko wewnQtrzne, kt6re zatruwa twoJe Zycie. Dotrz5[ do ntego I zaoplekuJ slq nlm, a doswladczysz cudu. Cudu wyzdrowienta. Pomo2ecl w tym nlnteJszaksla2ka.

CezaryE. Urbarlskt

Skrzgwdzonemu dzlecku wewnghznemu ffDJeJmatkL Normy.MojeJstostrza BarfurzetmoJemu bratu Rbhardow t. Nasz,edztect wewne_ trzne wiedz4 nqllepIeJ. Jak to bgtoI MoJemu sgnowt Joltttowt t pasierbtcg Bren_ dzie. Wgbacztb, prvre4, terzywag, ktire wam wgrzqdzttem.

Podziekowanla
Slle Wy2szeJ, kt6ra obslpuJe mnte blogoslawteristwami I ob_ darzalaska. Ericowl Berne'owl, Robertowt t Mary Gouldtngom, Altce Miller. Ertkowt Ertksonowl, Lawrence'bU Xohlbe-rgowt, Oa_ vldowt Elldndowl, Rudolfowt Drerkursowt, Frltzowt perlsowr !.lgan9wt Ptagetowt,l<ttr1y naucqfli mnte, czymJest rozvt6J lJaldch krzywd doznaJe dzteckowewngtrzne. OarlourtGustavowrJungowt, Robertowi Bly'owr t Edrth sulliiold, kt6rzy naucrylt mnle, czymJest cudowne dzlecko. Wayne'owl Krttsbergowt, Claudil Black, Sharon Wegschet_ der-Cruse, Jane Mlddelton-Moz, Rene Fldedrlcksinowt, &an lllsley Clarke, Jonowl I Laurle Welssom,Bobowl Sub_ !V'emu, Barry'emu I Janae Welnholdom. Susan Forward, Rory'emu Lernerowl,a pruedewsrystklm pamell L€vln,kt6_ tzy znacz4coprzycrplli sle do tego,ta zrozumlalempnoble_ my dztecka wewngtrznego. pJ"g O.uao$ Fty."bwi, trudnteJszych chwtlach lit6ry okazywal mt mrtoSdw naJ-

hanowt Y., Mike'owl S., Harry'emu Macowl, Bobowi McW., Fb"*t P., Tommy'emu E}.,Wamerowl B. t Lovable.Red., Sfbtzy Jako pierwsi pokochali moJe slcrrywdzone &tecko Fwngtrzne.

18

DOMU PowRdrDo SwrCO WEWNFTRZ{EGO

Pastorowl Mtchaelowt Fallsowl, ktory doprowadzll mnie do odkrycia cudownych wla$clwoSci moJegodztecka wewnqtrznego. Nasz,e dzlecl wewnqtrzne sA dla nas naJlepsryml prryJact6lmt. Johnny'emu Daugherty'owl, George'owt Pletcherowl, Klpowl Floikowt t Patrlckoud Carnesowl - molm naJdro2srym prz5[aclolom, ktorry otocrylt oJcowsk4 optek4 moJe skrrywdzone dztecko wewnqtrzne. NaszeJMatce Mary, Slostrze Mary Htrbcrta. Vtr$lnll Satlr, moJeJcioct Mlllle, Mary Ilell I Nanry, ktore otaczaly macterrynska troskq mego skrzywdzonego chlopczyka. Slssy Davls, ktora kocha go do dzlS. Tont Burbartk za redakcJe I nieocenlon4 wprost pomoc w przygotowanlu ninleJ szeJ kst42lid. Wspantatym pracownlkom wydawnictwa Bantam. Wnstonowi I-aszlo I calemu zespolowl Bradshaw Events w Denver, a szczeg6lnle Mary l.awrence, dzteki ktorym powstaty Warsztaty Dzlecka Wewnqtrznego. Karen Fertitta - mojeJ asystentce i przyJact6lce' kt6ra zaJmuJe siq moim wewnqtrznym dzlec}iiem w chwilach, gdy odczuwa ono niepok6J. Marcowt Bakerowi, BarbarzeWesterman oraz zespolowl Llfe Plus za lch wsparcle. Na zakoiczenle, Barbarze Bradshaw, moJeJ slostrze, 7a poSwlgcente I pomoc w przeptsywanlu rqkoplsu, a w s?f,zegolnoSct zaJeJwsparcie t beztnteresowna przyJaLi.

Prolog
Wlem, co tak. naprawdq clrctotbgm dostai rn Gu:toz.dke.Mole ditecm;"r;,;; mt Eso nieda-.. wiem, 2-e ntemqdr:: to ;; Nardzente musr bai mqdre? "i;;a; nzyfzJest iiii6 a"bct: teso, kt6re przgszlo na Swtat dowrw iii-aoUxo stqd.,oraz dzlecka wsp6lcresnqo. W tobi f we mne. CzekaJqcego u wr6t no"ryih ii zdarzcnfe. ""n "rraowne RoepRT Fur.cHuu Gdy przechadzalemste wSr6d uczestntk6w molch sztatow, uderzvtomnle tch war_ _il;;;;:ir. **.rnlala setka ludzl, pracuJ4cych g,rpr"h y lt""4ry"h szeSi do oSm1u os6b. Ka2dagru pa staniwita ;;;;Jl calosi; Je.1 czlon_ kowtesiedztett bltsko I szeptaltJo.","b,;. pyl "a to drugt dzlen warsztatu _ zadzterzgngty'srq 1uZ wtgzt przyJa2nl I vytworzylo sis poczu:l*"p_6]""ti. ;;;*. a p-*,e2 er ludzte na PT"ttk" byh sobtezupehle obcv. Podszedlem tedneJz grun. do i.] czlonkowtez naplgclem sluchafi srwowtosego ".;rili1*So yzW"i, ltst naptsany pruezJego dzieckowewngtrzn" io1.io i"", DrqtTatol

swecatmtwteiejcias*rr"g;;,rifri:elmttosctbardzieJ,

zqimou:ates*ilf^nf;Xf;?:lr;rffi;"yr|.:;nre

,"?.T*:i:

#gru:

te dztec,ak bardz-omnie J stazs Lrcdzt-

DOMU WEWNITRZNEGO PowRdIDO SWEGO

PRoLoG

nti potraftemtn wgrazin. fobgS chfr czasempobatutt slg ze tnnq Lub zabrat na meczJutbolowg. Gdgby{ chfr raz powiedziaL ?n mnie kcr;hrrsz. Pragnqtern" bgd sk o mnle trosz.czgt... ?:.lr;:qilloczy dlorimt. Stedzaca obok kobieta w Srednim wieku zaczgla czule $adzli go po $owle; mlods4y mqLczy' zna uJal go za reke. KtoS tnny spytal, cry chce' by go prrytulii; siwowlosy pan sldn4l potakuJ4co glow4. Czlonkowie tnneJ grupy stedztell na podlodze, obeJmuJac slg ramlonaml. Elegancka panl po sledemdzlesl4tce czytala swoJ ltst: Matko! Bgta5 zb g t zoJ7ta dziataLno Ecig cttary totg w nq N igdg nie znota"tcts czasu, bg potu iedzlee, 2e mnie kochnsz' PoStuiQcatas mtutuagg tyko w6wcz-as, gdg bglamclaratub gdg gralam na Jortepiattie - co bgto powdem tusoJeJdumg' -Pozwalata.S mijedgnte natakie uczrrcIa" ktore ty akcepto' walcri. Liczgtam sie taLko utedg, gdg spetnlalam huoJe clczekiwanto- Nrgdg nle kochstas mnie takleJ,Jakqbgtarn Czulam sle taka samotta-.. Glos JeJ zalamal slg, zac4la plakai. Mur ochronny, troskltwle-plelqgnowany przez sledem&iesiat lat' rozmywalSr tzy. JakaS nastolatka objelaja. Mlody czlowlek pochwalllJa za odwage I powiedzial, ircplacz, pr4;rnosl ulgc. Podszedlem do koleJneJgrupy. lYzydztestoplgcioletnt ntewi d omy mgizcry zna crytal I ist naplsany bral lem : Ntenawldztlem was, ponietuaL wstgdzili$cie ste mnle' Ktedg przgimowaliScie goScL zamgkaliScie mnle w garaZu. N g ag nie dostauatem doii6Jedzcnta. Bglem takt gldnu. Wiedztolem, 2e mnle nienawidztcte, boJestemdlowas Smialr5cresr4 i kprli.Sclezc mnie, gdg upad+em" "ielor.^. Teraz Ja muslatem rus4yi do dziela. W molm wlasnym skrzywdzonym dziecku czulem osad gnlewu, chctalo ml ste

w odnaleztenlu lch skrzywdzon"go -rf."U ;;;;;;;. Prezesbanku. kt6ry na pocz4tkri mtar wyrahneopory, po_ l:legztat, 2e plakal po ruz plerwszJr od czterdztestu lat. W dziectnshvie bity prz.ez oj"^ rilr.zegolnym okruclen_ stwem, w ppr.: zi nJSdV Zyciu rrt. p";;ii;; -poprzysr4gl skrrywdzti anl tejnre bedzreof<izirwaf suych d;. i;;; m6wit o tym, Jak nauczyl sre oL;e iosti--tlrqrt;;; yntT s.a1olego chlopca.TwarzJego wypogodzrt. ij.R_ by odmlodnlal. "re Na poczatlu w11s-ztatgy poprosfiem uczestnik6w, by zrzucllt swoJemaski t odslonj['ste. powtedztalem, Z. J;il bqda ukrywalt w sobie skrzywdzon.-ari."f.o wewngtrzne,to tm-ono zVcte ?hJ. problemaml 1an-a$amlzlego humoru, plrr"r.if._ niem, mal2e.n:klmt,naiogaml, toksycznym ro_ dztcielstwem oraz naplq$rmt, ntszJzacyml stosunkami zlud2mt. PoT."ry|em chyba_bolesnytemat, gdyZ naprawdq , to sobte do serca. patrz4c na tch.riSmtectr,ret" wztglt i^r"rr!, czulem zadowolenielwdztgznoSi. WarsztaLy teodbyty slg w 1983 roku. przez nastgpne lata uzdrawtaJ4ca moc dzte_ cka.wewnqtrznegofascynowal. -rrf" bardzleJ. W pracy nad dzieclirtim wewnqtrz.ry"or*a.1a stg trzy zagadnienia: tempo zmran zachoidzqcych fipOZnie w czrowreku, SteUllowychprzemian oraz moc i zdolnoSct tworcze,bedace wyniklem uleczenia ran z przeszloSci. Nad moim dziecklem wiwnetrznym z.acz4lempracowai dwana6ctelat temu, ghoi byla to ri".J forma ilyta;; odbywaneJ wspolnie p""1."t Li. JuZ to prz5mios_ 3litloya lo zauwalalne efekt5r. podczas pi..*"r.g, kontaktu ze twym <lzleektem weyvnetanym plclenct &esto ,""go*"ti bardzo sttrrte.Ntekt6rzy jililo*rrr". p6ZnieJ m6_ "rf""fr.f

plakai z wScleklo$cl I obunenta. Smutek I osamohrlenle dzieciristwa prirytlaczalyr mnle. C"y f.f.Aytolwtek uda ste nam ukoii ten przeogtomny ijll? Pod koniec dnla nastroJ stg zmtentt.-Zapanowaly spokoJ I radoSi. Ludzte ustedll ,a"i^, niettOrry trrvrnji;; ; rqce. Podczas korlcou4rch iwtczen wtekszoSe la. Jeden po dr"gT-uczestnicy AziitowaU"[;;;;;_ ;i;;;;"

fl

22

DOMI'J WEWNETRZNE(;() POWR T DO SWEGO

PRoLoG pa<'zlfwle. 7-astarzaty, z-akrzepty Zal z.aczyna taJai. pod ko_ nlec warsztatu 2al ten wyzwala siq wJakims stopniu u ka2_ dego. 7-aleiryto od tego, naJaklm etapie procesu dochodze_ nla do zdrowla znaJduJestg dana osoba. NiektorryJuLprzed warsztataml poSwigctli wlele prary temu zagadnienlu. Pod koniec sesJl zalecam medytacJq, majac4 na celu utulenle wewngtrznego dzlecka. Gdy uczestnicy uychodz4, zachgcam ich, by codzlennle poSwiqcali trochg czasu na dialog ze swoim wewngtrznym dzieckiem. Odnalezione I otoczone oplek4, cudowne, naturalne dzlecko wewngtrzne wyzwala w ludzlach tworcz4 energie. Scalone z nami - staJe stg Zrodlem odnowy t witalnoSci. Carl Gustav Jun g nazywal naturalne dzlecko,cudownym dzleckiem'- naszyrn wrodzonym potcncJalern badawczym, budAca naboZny lgk tworczq lstotq. Warsztaty uhvierdzily mnle w przckonanltt, Le praca zwewngtrznym dztecldem prowadzl do naJszybszych t naJ_ bardzieJ efektywnych przemlan w ludzlach. Teir pr"*i" natychmiastowy wynik nadal mnie zadziwia. Taaxycz,al scept5rcznie odnoszg sie do wszelkiego typu sqybkich efektow, lecz w tym prrypadku odnoszgwiaZinte, 2e terapla rozpoczyna proces trwaleJ przemiany. piszAc do mnie w rok lub dwa po tym doSwtadczeniu, wlelu uczestnik6w hyierdzl, Le zmlenilo ono ich 2,ycie.Jestem im wdzigczny, aczkolwiek czuJe teZ pewne zaklopotanie. Naprawde nie wledzialem, dlaczego terapia ma tak wielki wptfv na Jednych, a tylko nieznaczny na innych pacjent6w. ?.aczqlem ezukai wytlumaczenia. NaJpterw zapoznalem siq z pracami Erica Berne'a, genlalnego tworcy metody i autora analizg transakcgjiej (ftansacfional Analgsis). Jego teoria kladzte nacts-li na .ego dziecka- - to spontanlczne, naturalne dzlecko, Jaklm kiedyS bylismy wszyscy. Analiza transakcyJrr" o-ptauJe r6wnieL przyczyny, ktore sprawiaJa, 2e naturalne dztecko wczeSnie przystosowuJe sig do presJi 2ycia w rodztnte. Natu ralne, cudowne dzlecko mowi przez ciebie wtedy, gdy lpotykaJqc starego prfiaciela, SmieJeszsig serdecznil, g<ly

i

jl I
til

il t1
l1r
i

ill

il
I

ir ll

:tl il

ili

iIl r i'
rl
i

wlll na przyklad: .Cale 2ycte czekalem, by kto6 mnte od-nalazl', io jest Jak powr6t do domu", -Odkad odzyskalem swoJe dzlecko wewnqtrzne, moJe 2ycte slg zmlentlo'. Zachgcony pterwsryml sukcesaml opracowalem program warsztat6w, pomagaJacych ludzlom odnaleZi t utulli lch dzlecko wewnqtrzne. W miare uplywu czasu, dztql'il nleustannym rozmoufom z uczestnlkaml warsztat6w, mogllem udoskonalli program. Jest to dzlelo moJego Lycla. Celem warsztat6wJest pomoc w pozbyclu sle bolu okresu dzteclistwa - b6lu wywolanego porzuceniem, nadu2yclaml wladry rodztclelskleJ, lekcewa2enlem potrzeb rozwoJowych okresu dzleciristwa oraz powtklanlaml wynikaJacymt z dysfunkcJi' rodztny. Podczas warsztat6w wlgkszo6i czasu poSwtqcallSmy lcwestil lekcew ahenlapotrzeb rozwoJowych dziecirlstwa' Jest to zarazem$l6wny w4tek ntnleJszeJksl4Zkl. Z motch doSwtadczef, wynlka, Le polohenle naclsku na aspekt roa;oJu Jest naJbardzieJ efektywna metoda leczenla urazow emocJonalnyctt. Sadie, 2e tylko program molch warsztatow koncentruJe sig na leczenlu pos?nzegllnych etap6w rozwoJu czlowleka. Podczas warsztat6w omawlam potrzeby naturalne dla okresu dzleclnstwa. Je3ll nle zostana one zaspokoJone' wkraczamy w dorosloSi ze skrrywdzonym dzlecklem wewnqtrznym. Gdyby byty zaspokoJone, nte stallbySmy slq .dorostymt dzieiml". Po omowientu potrzeb na poszczeg6lnych etapach ro NostaJe stq Ju, uczestnicy dzlela siq na grupy. l{aLdy po kolel aflrmacJl, kt6re centrum zalnteresowanta tnnych, slucha mu byty potrzebne w nlemowlgchvle, wczesnym &teclnshvle, w wleku przedszkolnym, szkolnym I p62nleJ. W zale2noSct od potrzeb daneJ osoby, czlonkowle grupy glaszcz4, wspomagaj4 I uznaJ4 autentycznoSd clerpteri doznanych w dziectrishvle. ZnaJduJ4c pohrrlerdzente, 2e faktycznle potrzeby tch dzleclnstwa nle zostaty zaspokoJone' uczestnlcy grupy zwykle placz4 -Jednl rzewnle, lnnl roz' DysfunkcJa - nleprawldlowe dztalante, zaburzenle (prz-yp' tlum')'

24

DOMU Pown6roO SwEGOWTwNETRZNEGO

PRoloc Dzlekl cofnlqciu siq w czasle, do stanu dztecka wewnetnnego, mo2llwe Jest dokonanle fu zpoirednleJ t szgbkleJ urlrlany rdzenla przekonai. Dzteki pracom terapeuty Rona Kurtza tnoJe zrozumlenle dynamild pracy z dzlecldem wewngtrzn5rm uleglo dalszemu poglqblentu. Metoda Kurtza - ziuana terapl4 haikomt odnosl stg bezpoSrednlo do materlalu rdzenla lang. core moteria}. To rdzeri okreSla, Jak zorganlzouare Jest nasze w e w ng trzne do Swiad.c zen le. Zloilony z naJwv.e$nteJszych odczui, przekonari I wsJromnleri, uksztattowal slq w odpowiedzi na naciski okrcsu naszego dzieciristwa. Jest nleloglczny i prymitywny, bo tylko w ten spos6b magilczne, bezbronne, potrzebuJace I pozbawlone ograniczeri dzlecko moglo wJlpracowai stratefllq przetrwanta. Po uksztaltowanlu materlal rdzenla staJe stq flltrem dla wszelkich nowych do5wladczefi. To wyJaSnla, dlaczego ntekt6rzy ludzie nleodmlennle wybleraJa ten sam typ nlszcz4cych nfiry,kow: dlaczego dla nlektorych 2ycteJest pasmem powtarzaJacych siq nieszczqSd I krzywd oraz dlaczego tak wielu z nas nie potralt ucryt slq na wlasnych bledach. Ow4 sklonnoSi do powtarzanla przeszloScl Freud nazlotal przAmusem powtarzanln- Znana wspolczesna terapeutka Alice Miller r;,azynua lqlkq absurdu Mobna to uryJaSnli to na podstawie dzialania mechanlzmu, za pomoc4 kt6rego material rdzenia wptywa na nasze doSwiadczente. To tak, Jakby sle nosilo przeclwsloneczne okulary: bez wzglgdu na natg2enle, Swlatlo slonca flltrowaneJestw taki sam spos6b. JeSll okulary s4 zlelone, Swtat wydaJe slg tak2e ztelony. JeSlt br4zowe - nie widai wyraZnteJasnych kolor6w. Jest zatem oczJrwiste, 2e JeSlt pragniemy sle zmlent6, muslmy zmienid materlal rdzenia. Skoro wla6nle dzlecko wewn gtrzne pierwsze uporz4dkowalo nasze do3wladczenle, to nawlazanle z nlm kontaktuJest drog4 do natychmlastoweJ zmlany materialu rdzenla. Praca z dzieckiem wewngtrzn5rm, r62rri4ca sle calkowlcte od uprzednlo stosowanych metod, Jest nowym, waZnym narzedzlem terapeutycznym. Jako pterwszy Freud zrozumfal, 2e nerwice lzaburzenla osobowo5cl sa rezultatem nle

JesteStw6rcry t spontanlczny, gdy zachwycasz sig ptqknym wldokiem. Dziecko przystosowane, skrzywdzone, dochodzt do glosu wtedy, gdy nie decyduJesz slq przeJSi przez Jezdnla prry czerwonyrn Swietle, choi naJwyraZnieJ sygnallzacJa sle zaclela, lub gdy przeblegaszJezdnie na czerwonym Swletle, bo ntc nteJedzle I nlkt tego nle wldzt. Inne zachowanla zranlonego dziecka to mtqdzy lnnlrml nleopanowane napady zlego humom, nadmierna uprzeJmoSi I posluszeristwo, mowiente dziecinnym glostklem, manlpulowanle ludZml oraz d4sy. W Ftozdzlale 1. szeroko omawlam zagadnienle wptywu skrz5nvdzonego dziecka na dorosle {cle. Chocia2 przez wlele lat posluglwalem sle anallzq transakc$n4Jako gl6wn4 metoda terapeutyczn4, podczas pracy nigdy nie koncentrowalem slq na poszczeg6lnych etapach rozwoJowych dziecka wewngtrznego, dzlekl ktorym mo2e slg ono przystosowywai I przetrwai. TerazJestem przekonany, 2e brak szczegolowego opracowania etapow rozwoJowych Jest slab4 strona tcrapll stosuJ4cych anallzg transakc$n4. Rozw6J moZe ulec zahamowanlu na ka2dym etaple. Bedac dorostymi, czesto zachowuJemy slgJak dzleci; cofamy sie do zachowan typowych dla oseska;Jak przedszkolak wter4lmy w maglczne sztuczkl; d4samy slg t wycofuJemy, Jak pterwszoklaslsta, ktory przegralw gnze.Wsrystkte te dzleclnne zachowanla s4 wyniklem zahamowanla rozwoJu dzlecka. NinieJsza ksta2ka powinna pomoc odryskai, czyll odnaleli (ang. recLairr|, skrzywdzone dziecko na kaidgm etaple rozu:oju - takie Jest JeJglowne zamierzenie. W po2nieJszym okresie wielkt wptyw na moJa prace wywarl hipnoterapeuta Milton Erickson. UwaLal, 2e kaLdy czlowiek nosi w sobie wlasn4 niepowtarzaln4 mape Swtata, wewnqtrzny, nieSwladomy system przekonari, bgd4cy rodzaJem hipnotycznego transu. PosluguJ4c sie hlpnoz4 Ericksona, poznalem naturalne sposoby l1czenla slq z pacJentem, gdy byl on Ju2 wprowadzony w trans, l st osowalem tq metode w celu wyvolania przemlan. Dopokl Jcdnak nle r.aczqlem pracy z wewnetrznym dziecklem, trle (lostrzegalem,2e to wlaSnle ono formuJe rdzeli systettttt llrzckonafi.

POwndrpo SWEGO WEwNETRZNIE@ DoMU rozurl4zarrych konfllkt6w okresu dztechistwa, ktore po$rracaJ4 w cl4glu naszego 2:ycla. Freud pr6bowal uleczye skrrywdzone dzlecko pv.ez wytwonenle bezpleczneJ atmosfery, kt6ra pozwolilaby mu uJawnid sle I zasygnaltzowai terapeucle swe nle zaspokoJone potrzeby. Terapeuta odgrywalby w6wczas rodzlclelsk4 rolq wobec skrzJnvdzonego &tecka, dzlekl czemu mo$oby ono rozuiqzat swoJe problemy t zostai uleczone. Metoda Freuda byla dla pacJenta bardzo czasochlonna I kosztowna, ponadto czqsto doprowadzala do uzale2nlenla. Pewna pacJentka przyszla do mnle po dzlestqclu latach psychoanallzy.Podczas pracy ze mn4 rownleZ kontaktowala slg dwa lub trry razy w tygodnfu ze swolm psychoanalttyktem, proszac go o r3d9 w naJblahszych sprawach. Stal sle on dobrym oJcem dla JeJ wewnqtrznego dztecka, lecz nle potraftl JeJpom6c. U zaleLnlla slq od ntego. Skuteczna pom(rc pozwolllabyJeJ odwolad sle do wlasnych, dorostych stl t wykorrystaiJe do oplekl nad swolm dzlecktem wewnqtrznym. W ninleJszeJ kst42rce przedstawle nolly sposob nawlqzanla kontaktu z dzlecldem wewnqtrzn5rm, odnalezlenla go, odzyskanta (ang. recloimlr./ I otoczenla oplek4. JeSlt pragnlecle do6wtadcryi przemlany, muslcle wykonat zadanq prace. DecgzJa oJQ wykononiu musi mstai p$eta przez dorostq czqSt wasz.eJ osobowoSct JeSlt nawet znaJduJecte siq w dzleclnshrle, wasza doroslaJaZri nadal bedzle dokladnle wledzlei, gdzleJesteScle I co robicie. Wasze wewnqtrzne dzlecko bedzle doSwladczalo wsrystktego tak, Jak doSwtadczallScte tego w dzteclf,shvle,l@z tym razem obecna bedzte wasza dorosla JaZi, kt6ra ochronl wasze dziecko t u&telt mu wsparcla podczas pracy nadJego wa2n5rml, dotychczas nle r oz$iqzanyml problemami. Ksla2ka sklada siq z czterech cze6cl. W plerwszeJ Jest mowa o tym, wJald spos6b twoJe cudowne dzlecko stracllo sw4 cudownoSi lJak doznane w dzleclrishvle qptywaJ4 na twoJe obecne Zrycle. W drugleJ czq6ct om6wione zostanA poszczeg6lne etadla rozwoJowe dziechistwa, z uwzglgdnlenlem spccyflcznych

PRoLoG potrzeb, ktorych zaspokoJenteJest nlezbedne dla zdrowego rozwoJu. llahdy rozdzlal zawlera anldete ulahrlaJ4c4 okreSlenle, czy potrzeby waszego wewnqtrznego dztecka w poszczeg6lnych stadlach roaloJu zostafr zaspokoJone. Nastqpnle przedstawle wanr dwlczenla, stosowane przeze mnle podczzLs warsztat6w. Pomog4 wam one odzyskai dztecko wewnqtrzne na dowolnym etapte rozwoJu. W czeScl trzecleJ przedstawllem iwlczenla korekcyJne maJace pomoc waszemu dztecku rozwlnai ste i rozlrwttn4i; naucz4 was skutecznych metod sklonlenla tnnych doroslych do zaspokaJanta potrzeb waszego dztecka wewnqtrznego oraz pomogA zbudowai wok6l niego barlery ochronne w trakcte tworzenlawzaJemneJ bllskoScl. Dowlecle slq, wJalcl spos6b wg sarntmo2ecle stad slq oplekurlczyml rodzlcamt, kt6rych brakowalo wam w dzleclishrle. Naucrywsry stg,Jak samemu otoczyd slq rodzlctelskq oplekq, zaprzestanlecle pr6b rozwt4zywanla problem6w przeszloScl pnzez wyznaczanle roll rodzlclelskleJ tnnym ludzlom. W czwarteJ czeScl przedstawllem, Jak wylanta sle cudowne dzlecko po naprawlenlu Jego kr4gwd. Poznacle metody docteranla do ntego I przekonacle slq, Jaka tw6rcr4 | przeobra2aJ4c4 energlq wnosl ono w wasze i:ycle. Cudowne dztecko Jest t4 czeScta was, kt6ra naJbardzteJ przSpomtna Stw6rce. Mo2e doprowadzti do bezpoSredniego kontaktu z was?at nlepowtanzalna JaZr:le I z Boglem, Jalckolwtek Go rozumlecle. Jest to naJglqbsz.aforma uzdrawlanla, o kt6reJ m6wla wielcy nauczyclele wszystkich wyznafl. JednoczeSnle opowlem wam o soble. Kledy dwana6cle lat temu rozpoczynalem teraplq, w og6le nte wyobra2alem soble zakresu zmlan w molm sposoble my5lenla I zachowanlu, kt6re byty rezultatem odryskanla dzleckawewnqtrznego. Przedtem nle przywlazywalem zbytnleJ wagt dowptywu, Jakt mlalo moJe dzteclristwo na moJe dorosle tycle, czuJac rle nlejako zmuszony do ldealizowanla I ochrony rodztc6w, a, w sz.czeg6lnoScl matkl. Czesto mowllem soble, tak Jak wlekszoSi dzleci: .Gdy dorosne I sie usamodzlelnlg, wsryrtko ulo2ry slq pomySlnle". Wraz z uptywem lat zacz4lent dawad soble sprawg, 2e slq nleuktada- byto wrecz cor.rr.

Pown6roo SwEGo WrwruErnzruEco DoMU
gorzeJ. Jeszcze wyra:ZnieJ dostrzegalem to u lnnych czlonk6w rodztny nD u siebte. W dzlesiqi lat po tym, Jak uporalem slg z moim alkohollzmem, shrlerdzilem, 2e nadal z.achowuJq stg kompulsywnie t kieruJ4 mn4 popqdy. Pewnego deszczowego wtorkowego popoludnla doswladczylem czegoS, co Alice Miller napisala o swolm wewngtrznym dziecku: Nie mrytam zmusii st1 do porzucenln dzlecka. . . P@j qtam decg zJg, ktora mtola gtgboko dmlentt moJ e Zgcle: pozwolilam. bg mnie prowqdzito. Tego dnia postanowilem odzyskai 1otoczyt optek4 moJewewngtrzne dzlecko. Stwierdzilem, 2eJest Smiertelnie przerarhone. poczqtku nie Z ufalo mi I nie chcialo za mnA poda2ai. Tllko dztgkl wytrwatym pr6bom nawi4zania z nim dlalogu l zapewnlenlom, 2e go nigdy nie opuszczg, zacz4lem zdobywai Jego zaufanle. W ninieJszeJksiq2ce optsr{e etapy podroLy, dzteld ktorej stalem slq stra2nlklenr I orqdownlldem mego wewngtrznego dzlecka. PodroZ ta odmlenlla moJe Lycle.

li
I

i

PrzypowieSi
Podw6Jna tragedla Rudy'ego Revolvlna (Na podstawie opowiadanla Dztwne 2tlcte lutanaOsoktna P.D. Usplensklego) Zycie Rudy'ego Revolvlna bylo bolesne I traglczne. Umarl z poczuciem braku spelnlenla t traffl do Iftainy CiemnoSct. Wladca CiemnoSct, wtdzac, ze RudyJest doroslym dzleckiem, pomySlal, 12rl:roi,n poglEbii clemno5d, daJacRudy'emu szanse, by powtomieprzeiryl swe fcie. Jak ste zapewne domySlacte, Wadca CiemnoScl zaJmowal slq podtr4fmywaniem I po$gbtanlem ciemnoSci. Powtedztal Rudy'emu, 2e nie w4tpt, 12 ten popebxi doklndnie talele same btSg po raz drugt i prz,e2gJe dokladnie tg sam4 tragedk, o pprz-edttlrt Dal Rudy'emu tydzien, by mo$ sig namySlii nad propozycJa. Rudy mySlal t mySlal. Bylo oc4;wtste, 2eWladca ClemnoSci zastawil nan pulapkq. Nlew4tpliwie popelnl te same blqdy, bo bedzie pozbawiony pamtgct o tym, co przeszedl w poprzednim Zyciu. Bez taldeJ pamlqct nle moZna untkn4i bled6w. Kledy zJawil sig wreszcie przed Wladca, odrzucil propozycJe.Wladca CiemnoScl, znaJ4cy sekret skrzywdzonego dziecka ueungtrznego, nie znlechqctl sle odmow4. Powtedztal, tn, w przeciwiefishrie do obowtazuj4cych zasad, Rudy Lredzle mogl zachowai pamlqi dawnego irycta. Wtedztal Le nawet wowczas Rudy i tak popelni dokladnle te same blgcly, u Jego izyclezn6w bedzie pelne cierpienia.

1l I

POwn6r oo SwEGoWEWNETRZNEGo Dovu Rudy za6mlal stq w duchu. ,Swletnle - pomySlal - to teraz soble doptero pofig'. Nle znal bowtem seketuskrzgutdzo nego dztecka wewngbzn4o. Chod wlec m6gl dokladnte prza*ldzted wszystkte nteszczgScla, kt6re spotlraly go w poprzednlm tyctu, Jednak t tym r€yzem prz&yl takle samo bolesne I traglczne tyde. Wladca ClemnoSct doplal snregol

Cze36|
PROBLEM SITRZruIDZONEGO DZIDCITA

1'; t,

wEurNvfRjzNEGO
komnaty nveztryo Wtedzn oiwlecila z,opomnlone domu nlemowl4cla. WtedzlatemJ u2, dlaczego mry za bm w domu czrrc teslertote domem. G. K. CHrsrBmon

[Iprowadzenie
Buckmlnster F\rller, Jeden z naJbardzleJtw6rczych ludzt naszych czas6w, lubtl cytowai poemat Chrlstophera Morleya o dzleclristwte: NdwQkszg znanA rymoL zkt6rego wyroSttJu2wszAscgrycL to poeSa wrdz.ona, ntewgslowlono., gdg mlolo sig tglko cztery latn Takmlodg, bg bge cz,eSclq wlellcteg ett qcego sercaNahtg, o, prausdzitugm towarzgszem ptaku zusierzgla. t drzzwa, I tnk nleSwtadomgm sleble,Jakpszrcz.ob.. A Jednak obdarznngm tak atdowngmt umleJqtrw$cian$ bg co dnto.sdDcrrz.ainowe rQe, przeptniongm rado$ci6 badaczem wszgstklego, pozbau:Iongm Qku i skrytodct W hugch nleanecongch prreJrzgsfuch ocz,ach nie ma SwlodomoSci anlznskezcnls akceph4Jesz dztwne ngadkl 2gcln, a tusanleztugklo.Boskoii rwdal trua-., A Zycte,a wszystkiemunad$e rym, moic uqnlz czasemlz cleblepet4. LezbgQ dni" owrahltutg elfie && Mg sambyteS PezJql

Pown6roo SwEGoWgwNETRzNEco DoMIJ Co stq stalo z cudownym pocz4tkiem, gdy wsz.yscy saml byllSmy poezJ4?Jak to Jest mo2llwe , Le wraiAlw,eel$ staJa slg mordercaml, narkomanaml, przestqpcaml, zboczericlml, okrutnymi dyktatoraml, moralnie zdegenerowanyml -politykami? W Jakt spos6b stph sle "chodzaca krzywda.? Widzlmy tch wok6l siebie: smutnych, przertLonych, wAtptacych, zmarhvionych, przVgneblonych, pelnych nle wyrainneJ tqsknoty. Z pewnoScl4 utrata wrodzonego potencJahr Jest naJwigksz4 tragedtq, Jaka mo2e nas wsrystkich spotka6. Im wtqceJ wlemy o tym, Jak doszlo do zmarnowanla nleokielznaneJ cudownoSci t tw6rczeJ zdolnoscl, tynr wtqceJ potraflmy znale26,sposobow tch odzyskanla. Mo2e trda sti sprawii, by naszych dziecl nie spotkal ten s:rrrrlos.

Rozdzlal I

I w JAKr sPosOBsI(RZrrrDzoNE
DZIE'CKO WEtrINETRZNE
ZATRTIWA TWOJE DOROST,E

ttctp
Osoba owladnieta dawngmi cierpieniami mbwt ntesktadnie, dziata nieskuteczni.e, ru'e umie poradzlt sobie z trudnq sgtuacJq oraz daSuindcza potuorngch cierpien, nie mqiqcgchnic wsp6lnego z chwil4 obecnq HanwYJecKlrs To nie do wiary, 2e moglem bye aLtak dzieclnnyl Mialem 4O lat, a zloScilem sig I wrzeszczalem tak, 2e wszyscy - byll ptzeraizenL Potem wskoczyLona, pasierbowie i syn lem do samochodu i odJechalem' Teraz sledzq samotny w motelu. WlaSnle miJa polowa naszych wakacjt' ktore spqdzamy na Padre Island. CzuJe sle opuszczony iJest ml wstyd. U-sitowalem odtworryc bieg wydarzen, kt6re doprowadzity <lo mego odeJScia- i niczego nie rozumialem' Czulem siQ To bylo Jak przebudzenie ze zlego komplItnte "-kolo*atty.by moJe irycle rodzlnne bylo cleple' rnu. Tak pragn4lem, po re trzecl podczas tych lrlne mlloSci iserdecznoScl. Lecz

36

Pown6roo SwEGoWswNETRzNEco DoMU

DzlEcKo WEwNETRzNti..' 3i \' l,\r.r Sl\)sdB SKRzYwDzoNE

wakacJi zareagowalem w ten sam sposob. EmocJonalnle uciekalemJuZ przedtem, lecz ntgdy nie odchodzllem w sensie flzycznym. To bylo tak, Jakbym znaJazl slg w zmlentonSrm stanle SwladomoSci. O Bo2e,JakzeJa sleble nienawldzlleml Co ste ze mlr4dzleJe? TA.arzenleto mialo mieJscew 1976 roku, w rok po Smlercl mojego oJca. Od tamtego czasu poznalem przycryny cykllcznych wybuchow zlo6cl t u4ycoffwania sig. Do naJwa'2nteJszegowniosku doszedlempodczas ucleczld na Padre Island. Kiedy pelen wstydu siedzlalem w ngdznym pokoJu motelowym, zaczgly mi stawai przed oczami Zywe wspornnlenla z moJego dzieciristwa. Prz5pomnlala mi sig pewna Gwtazdka, gdy mlalem t I lat. LeLalemw ciemnyrn pokr{u, z koldra nacl4gnieta na glowe, I nie chcialem rozrrrirwlac z oJcem. Wr6cit polno do domu I byl tr<rchq wstirwlony. Chclalem ukarai go za to, 2e zmarnowa I n :rlr r swl qta llolego Narodzenia. Nie potrafilem slowanrl wyrirzl<ignlt:wu, poniewa2uczono mnie, izeto grze<'h srrrlt.rtt.lny, zwlaszczaw stosunku do wlasnych rodzlc6w. Z, rrplywem lat gniew z2,eralm4 dusze Jak rdza. f ak Jak zwlitrtg w klatce, byl wyglodnialy I wSciekly. Przewlti.nle. clz.lqkl rnoJeJ czuJnoScl,udawalo ml slq nad nlm panowac. Ilylem sympatycznym facetem. Bylem naJmilszym tattrslt.rn na Swiecleaizdo cz,asu,gdy dlu2eJJu2 nle moglem go p<lwstrz5;mai. W6wczas stawalem sle Iwanem GroZnym. PoJalem wreszcle, 2e te wakac5rJnehumory byty spontanicznq regresJq u czasie. WSclekaJ4c siq na rodzlnq i karzac Ja ucieczk4, cofalem siq do okresu dzieciristwa, kledy to potykalem swoj gniew, wyrahaJ4c go w Jedyny spos6b, w Jaki dzlecko moglo to uczynii- przezrycofanie sle. Obecnte,Ju2 Jako dorosly czlowiek, wykoriczony atakami emocJonalnych I flry czny ch wycofywan, czulem slg Jak osamotni ony, glAboko zawstydzony maly chlopak - dokladnte tak,.lak w dztecinstwie. Teraz zrozumlalem, 2e JeSlt rozw6J dziecka zost;rJe zahamowany, a uczucia - zutlaszczagnlewu I urazy - siqtlrrmlone, to w osoble takieJ, gdy Jest JuZ doroslir. nu<lal tkwl

gnl('wne, skrzywdzone dzlecko. To dzlecko wywlera uJemny wplyw na JeJzachowanie. Na plerwszy rzut oka wydaJe s19absurdem, 2e w dorostym clele nadal tlcwl male dztecko. AJednakJestem o tym przekonany. lJwahan, Le zariedbywane, krzywd?nne w pnzeszloScl dziecko Jest glownym powodem ludzkieJ ntedoli. Dopokl nie odzyskamy go t nte otocrymy troskltw4 oplek4, be&ie wcl4z dawalo zrraco soble iwywieralo uJemnywptyw na nasze irycte. Uwielbiam mnemotechnlkq, poslu2e sie wiec nla' opisutptywa Jac, Jak skr4;wdzone dziecko wewnqtrzne uJemnie \ na irycle doroslego czlowleka, araczeJ zatruwa (ang. contaminate) Je. Ka2dapierwsza lltera slowa contamlnate oznacza specyflczny sposob, w Jakl wewnqtrzne dziecko sabotuJe nasze dorosle Lycle. Pod kortlec rozdzlalu zamleScllem ankietq, ktora pomo2e wam ttkreslltr. Jark glqboktch krzywd doznalo wasze dziecko wewtrqtrznt'. C o-Dependence O lfender Behauiars N arcrlssistic Disorders T rustlssues A cting out - Acting inBehauiors M agicalBelieues I ntimacg DgsJunctions Wspoluzale2nlenle Zachowania przestqpcze Narcyzm NleufnoSi Odreagowywanie na otoczeniu lub na soble My3lenle maglczne NiezdolnoSi do nawi44lwanta blisldch kontaktow Niezdyscypllnowanle SklonnoSi do nalogow I zachowan kompulsywnych Wypaczone mySlenle Uczucle pustkl, aPatla, depresJa

N ondlsciptinedBehauiors A ddictiue/Compubiue Behauiors

T lrought Disorders apathg, J rrrp(tness, dlpresslon

PowROr Do SwEGoWEwNETRzleco Dorvru

W JAKISros6s SKRzywDzoNE DzrEcKoWewr.IETRzNE...:t(r ny, LeJegomgskoSd bqdzte osqdzana na podstawlewygl4du 2ony. Jego wsp6lntk, Bigello, ma kochanke. WaZyJA regularnle, by upewnli sle, 2e nle u$da. Jest onJeszczeJednym przykladem czlowleka, ktory nle ma poczucla wlasneJ to2samoSci. Uwain, iE JegomqskoSi zalezy od wagi kochanki. Ophelia Oltphantiada od meita, aby kupilJeJ mercedesa. Chce tak2e nale2e6 do RlverValley Country Club. Oltphantowle s4 zadluLenl po uszy, ryJa od wyptaty do wyplaty. Tlaca wiele sil na oszuklwanie wlerzyctell t utnrlerdzanle otoczenla w oplnll, Le naJeia do z.amolneJ klasy SrednleJ. Ophella wlerry, 2e JeJpoczucle wlasneJ wartoScl zalei:y od, utrz5rmanla wlaSclwego wlzerunku zewngtrznego. Nte ma poczucla swoJeJto2samoScl. Podalem przyktady ludzt uzale2nlonych od czego1 z zewnatrz; czegoS,co nadaJe lm to2samosiC.Jest to zaburzenie okreSlane Jako wspolu z.aleLnlenle. Wsp6luzaleZnlenle wlzmaga stg w rodzlnte dysfunkcyJneJ. Na przyklad rodzina alkohollka staJe siq wsp6luzale2ntona od Jego plcla. Ponlewa2 alkohollzm stanowl zagro2ente dla irycla kaLdego z JeJczlonk6w, prrystosowuJa slg onl do teJ sytuacJi przez stala, nadmlern4 czuJnoSi. Przystosowanle do stresu Jest z natury stanem tymczasowym . I z z,amlerz.enla ntgdy nle mtalo byi stanem tryatym. Jednak w mtarg uptyvu czasu czlowiek ryJScyw statym stresle, wywolanym przez zachowanla alkoholika, nte dostrzega wlasnych sygnal6wwewnqtrznych -wlasnych uczui, potrzeb t pragnieri. Aby rozumiei swoJesygnalywewnqtrzne, dztecl potrzebuJ4 poczucia bezplezenstwa I warunk6w do prawidlowego roarroJu emocJonalnego. PotrzebuJ4 te2 pomocy, aby potraflty odro2niai my5li od uczui. JeSll w Srodowisku panuJe przemoc (emocJonalna, flzyczna cry seksualna), dzlecko koncentruje sig wyl4cznle na sytuacJt zewnqtrzneJ. Z cza,rem tracl poczucle wlasneJ warto6cl, nie mogac budowai go na podstawie sygnal6w ptynacych z wewn4trz - Edyz lch nle tauwala. Bez zdrowego irycla wewngtrznego czlowiek skarrny Jest na szukanle spelnienla na zewn4trz. Jest to wrp6luzale2nlente I stanowl obJaw skrzywdzenla dztecka *wrnqtrznego. Zachowania wsp6luzale2nlone dowodzq, 2e

wsP6r,uzAlE2ruprrp
Wspoluzale2nlenle deflnluJg Jako zaburzenle charalcteryzuJace stq utratq to2samo$cL Byi wsp6luzale2nionym oznacza stracli kontakt z wlasnyml uczuclaml, potrzebaml t pragnienlaml. RozwaZmy nastgpuJ ace przyklady. Pervtlla slucha opowteScl swego chlopaka o tym, ile ma on klopot6w w pracy. W nocy nle mo2e zasn4i, bo trapl slgJego problemaml. Odczuwa raczeJJegotrczucinnD swoJewlasne. Dzleutczynazryrya trwaJ4cy od pot roku zwiqzek z Maksymlllanem. Chtopak mySll o samoboJshrle. Uwa2a, 2e Jego Maksymtllan warto3i zalety odJeJmllo6cl. W rzeczJnrdstoScl nie ma poczucia tolasneJ wartoScl; uzalelnla Je od tnnych ludzt, dowartoSclowuJe sle cudzqwartosclq. Chlopak pyta swoJa dzlewcryng, Jollshg. cry nle mtalaby ochoty zabawii sig wleczorem. I)zlewczyna naJpterw nle mo2e slg zdecydowai, wreszcle wyrata zgodg. On pyta, dokad chctdlaby poJ6i. O<lgrwlada, 2e Jest JeJ wszgstko Jedro. Chlopak zablcra Jq wk;c do restauracJt, a potem do klna. Jest rozcz rowana catym wleczorem. DAsa sle lprz.v, tydzten nle chce slg z nlm spotykai. Gdy chloplec pyta J4: stalo?-. styszy odpowiedZ: "Co sie "Nlc". Jollsha Jest .urocza'. Wszyscy zgadzaJ4stg, 2e Jest mtla. W gruncle rLec,Ly tylko udaJe, 2cJest mila. Bez pnerwy gra. Dla Jollshy bycle mtl4 JestJatszgwqJa1rrl4. Nie Jest Swtadoma, czego onrr sa,ffLanaprawdq potrzebuJe lub pragnle. Nte Jest Swiadoma wlasneJ toZsamoScl. Jacobt ma 52 lata. Przyszedl po poradg, bo przez dwa mlesl4ce mlal romans ze sw4 26-letnla sekretarka. Jacobt m6wl, irc nle wle, Jak do tego doszlot Jest szanowanym czlonklem rady swego ko3clola I Komltetu Przestrzeganla MoralnoScl. Prowadzil kampantq przeclwko pornografll. W rznczywlstoScl Jacobi ud$e rellgiJnego czlowieka. W o96le nle ma kontaktu ze swym popqdem seksualnym. Po latach aktywnego tlumienia poped wzl4l nad ntm gorg. Biscayne 24fe problemem nadwagt swojej 2ony. Ogranlczyl irycle towarryskte, bo czuJe sle za2enowany, gdy prryJaclele przygl4daJ4 sigJeJ.Blscalme nle ma Jxx'ertcln.fldzle koricry sle on, agdzle?.aczymaslgJego 2orur..f eri pnekona-

40

Pown6rpo SwEcoWrwxErnzruEco DoMU

W JAKrSPosOs SxnzvwozoNEDzrEcKoWrwNErnzrul.

't I

potrueby dzieciistwa takieJ osoby nie zostaly zaspokoJone, w zwt4zku z crp nie wle ona, kim.fest. zAcHowAl\[rA PRZDSTEP.C;TE

i

Potocznie uwa2a sle, 2e wszyscy ludzie, kt6rych dziecko wewngtrzne zostalo skrzywdzone, sa mili, spokoJnl I clerpllwi. W rzecz5nvistosciskrzywdzone dziecl wewnqtrzne ponosz4 odpowiedzialnoSi za wigkszoSi aktow przemocy I okruciefstw popelnianych na Swiecle. Hitler w dziecinstwle byl czesto bity, upokarzany i zawstydzany pnzezsadystycznego ojca - nieSlubnego s)rnaqydowskiego kamienicznika. I lltler odreagowywal potem swoJe krz5rwdy w szczeg6h le okmtny spos6b na milionach niewinnych ludzi. Tu nasuwa mi slg skoJarzenie z przryptt<lkk'rrr I)irwsona, z moich pacJentow.Przysa'<ll<kr rrrrrlez glwodu Jednego problemow malZenskich. Pracowrrl w rrot'rryln lokalu Jako ochroniarz. Opowiadal, 2r: lr:r grrx'z;1lkrr tygodnla zlamal Z szczgkgJaktemuS me').<'z.vtrrlt'. lxrslil oplsywal, Jak to ow czlowiek sprou.'okorrrrl{o rlo i i rk lego potraktowanta. Dzialal rnu na nerwy z;rczr'pkrrnrl, l)awson czesto m6wil w ten sposob nir rr:rszvrIrs;xrtkirrrlir<'h terapeutycznych.Pruestqpcy nlc <'zrr.lr1 rxllxrwlt.rlzl;rlnl swoJe slg za zachowania. Podr:zirs tcrirpll okuzakl slq, 2e Dat'son czestoJest przerathony.I-4k wyzwirlirly w nlm wspomnienia z dzieciristwa. Jego oJcieczaclrowywal sle wobec niego brutalnie i stosowal przemoc flzryctnr1.'l'ak Jak w dziecinstwie, gdy drLal ze strachu przccl grrk.wem brutalnego oJca, tak 1teraz - JaZfl Dawsona wypr' I rrti rIo pr zera:Zenie,nie zostawiaj 4ce miej sca na poczucie l;t.zpk:r.zenstwa. Z tego powodu iden\rlikowal sig z jaZni4 oJca. .Slcru-rat oJcem. Ilekroc dzlalo sig coS, co sig przypominalo pt.lne brutalnoSci I okrucienstwa sceny z dzieciristwa - wy'euralaloto w nim dawny lgk t poczucie bezsilnoSci. Dawson przeistaczal sig wtedy w swego oJca, zadaJac innym tc same razy, Jakie oJcieczadawalJemu. Prowadz4ce do tlestrukcJi zachowania przestepcze sawynikiem brutalnego traktowania w dzieclnshMe; clerpienia i nie znaJduJ4ccgo uJScia Zalu znlewaLanego dzlecka. Skrzywdzone, bezsllne dziecko, kiedy dorasta, staJe sig

przestgpc4. Musimy bowiem zrozumlet,2e wiele form naduz5ri wobec dzieci pr4gnosl w dorostym iryciu taliri wlaSnie skutek. Dotyczy to przede wszystkim maltretowanla, wykorzystywania seksualnego araz roZnych form emocJonalnego zngcania siq. PsychJatra Bruno Bettelhelm nazvtal to zJawisko utoZsamtaniem sie z prze stepcq. Bnrtalno6i seksualna, fiz1rczna i emocJonal na Jest dla dzie ck a I itk przer ahaJ4ca, 2e dop6ki wystgpuJe, nie mo2e ono byti srbq. Aby wytrrymai cierpienie, dziecko traci poczucie toT.srrrnoScl tdentSrflkuJe I sig z przestgpcq. Bettelheim prowaclzll swr{e badania gl6wnie wSrod ocaiatych wiqZniow nicrnlcckk'lr obozow koncentracfnych. PodczasJednegoz moich ostatnk'Ir wirrsztat6w podniosla rqkg terapeutka z Nowego.Jorkrr. llrwlr'<lz.lala, Jest2yte dowka i przedstawila gnrlrlt' rrr:tk;rlrr Vlzn(. pv,eiryclaswoJeJ matki w nazistowsklnrolrozlckortccrrlr;rcylrrylrr. WJeJopowiadaniu najtrar<lzltJ wstrz,rlsir.f iq<'t'lrykr 2t.nr:rtkatraktoto, walajq w taki sam sposob, wJakl sanrir bylir lrirktowana przez nazistowskich nadzorcow. Gdy dziewczyrrk:r nrlala trzy lata, matka plula na ni4 i nazywala Zydowsk4 swlnl4. Prrycryn4 Jeszcze wigkszych zaburzen s4 naduZycla seksualne popelniane na dzieciach. Ich sprawcy przewaLnle sami byli w dziecirlshuie molestowani seksualnie. Teraz odreagowuJ4 swoJe kr4gwdy, uciekaJac sig do takich samych zachowan, Jakich byli oflaramt. Chocia2 wiekszoSi zachowan przestgpczych ma swe korzenie w dziecinstwie, nie zawsze sA one rezultatem nadu2ryi. Istniej4 takhe przestqpcy zepsuci przez rodztc6w, kt6rqy nadmiernie im poblaZali lub ulegali, co wzbudzilo w nich poczucie ug2szoici nad innymi. Rozpieszczone dzieci wierz4, 2e naleZy sig im specJalne traktowanie I cokolwiek rrcryni4, jest dobre. TracA wszelkie poczucie odpowiedzialno6ci u' przekonanlu, 2e wlng za lch problemy ponosza anwszeinni. 'IARCYZM Ka2de dziecko odczuwa, przynaJmnteJ pocz4tkowo, l)() trecbg bezwarunkoweJ mitosci. Nte dostrzegaJacJeJ su,' u

42

POWR6T SwEGoWnwNe-rnzNEGo Do DoMU r .

WrwugrnzNs' tE " Srnzvwpzot DzIEcKo W farr Sraosdg

'l

I
I

I

lch wyrozumialych rodzlc6w lub oplekunow, dzlecko nte moZe zorientowac slg, lrdmJest. KaLdy z nas byl "MY" zantm stal sle .JA". Fragnlemy uJrzei odblcle nas samych w tnnych. PotrzebuJemy poczucla, 2e JesteSmy waLnt,2e podchodzi sig do nas powa2;nle, Lekahdaczqstka nas zasluguJe na miloSi i akceptacJq. Muslmy teZ wledzlec, Le moLemy polegai na mlloScl naszych optekunow. Takie byty nasze zdrowe, narcyst5rczne potrzeby. Je6lt nte zostaty zaspokoJone, nasze .JA"'ulega zranlenlu. Nle zaspokoJony narcyzm dztecka wewngtrznego zatruwa dorosle 2ycte nlenasycon4 tesknota za mllo6cl4, troska i uczuciem. Roszczenia dziecka bqdq untemo2llwla6. zwl4zki doroslego czlowieka, ponlewa2 bez wzglqdu na to, Jak wiele miloSct napotka w przystl<nicl, nlgdy nle bedzie mialo JeJ doSi. Dorosle dzk.r.ko nle osl4gnle zaspokoJenla narcyzmu, Jest to bowlern potrzeba dzleclnstwa. A dzieci potrzebuJa ro<lzk.(rw bez przerwy - z r:.atury, nie z wyboru. Potrzclry tlzler.ka, to potrzeby zalebnoSci, to znaczy trrkle. ktr'rrych zaspokoJenle zaleLy od 'l)lko lnnego czlowlcku. wyzbycle slg tego uczucla moLe uleczyi. I'rikl to rrle nnstqpl, nlenasycone dzlecko bedzle rozpaczllwlc szrrkaC nrllo6cl I uznanla, kt6rych nle doznalo w dzleclrlstwle. Brak zaspokrrJcnla potrzeb narcystycznych przyblera u doroslego <lzlu.ka nastqpuJaceformy: o doznawaltlc rozczarowari w koleJnych zwtazkach; ustawicznc lxlszuklwanle doskonalego partnera, zaspokaJaJacegowszelkle potrzeby; uleganie nalogom (nal6gJest pr6ba wypelntenla psychiczneJdziury. NaJlepsrym przyklademJest tu uzale2nlenle od seksu lub,mllo6ct");
I JA (ang. I AM, I AMrw ssl - w ^raczenlu metallrycznym sA to unlwersalne cechy, Jaklmi ka2dy czlowlek, w r6wnym stopnlu, zostal oMarznny pnzez Boga. W brm znaczenlu JA' Jest wleczne, doskonale I nleanlenn€. JA'JestJedno, wsp6lne dla wsrystkich ludzl; lqczy lch ze sobq oraz z lch Stw6rca - JA" Jest duchem. JA'Jest dzlelem Boga I powr6ct do Niego, gdy umrz,e ego, czyll nasze male, ntedoskonale Ja' (prryp. tlum.).

.

pogon za dobramt materlalnymt lub ptentqdzmt, ktore daJa Poczucle wartoScl; cnle'Uycla osob4 publiczn4, na przyklad aktorem lub sportowcem, ze wzglgdu na potrzebq nleustannych pochlebstw I aPlartztt: wykorrystywanlc ulasngch dzieci w celu zaspokoJenia swotch-po-trzcb (wyobraianie soble, 2'e dzlecl nlgdy nie odeJd4 l ra*ue tredq kochai' szanowai t wlelbti narcystycznego ro&lca' ktory stara slg zdobyd u &teci mtloSc podzlw. Jaktch nle znalazl u wlasnych rodzl' t szczegOtny c6w).

rl

NIEI'FNOSC Je2ell oplekunowie okazuJa slq niegodnl zaufanla, w dzleclach ,o^ni1" stq gtqbokte ulzucle nleufnoscl' Swtat wydaje ste lm mleJicem niebezptecznym' wroglm I nleprzewldywalnym. DztJcko zatem musl zawsze mlei ste na bacznoSci t ianowai nad sytuacJ4. Nablera nastepujacego przekonania: Je2elt kontrotuiq wszgstko, to ntkt mnle nie z'askoczy t nie ucz1mf mi krzywdy". Takte pruekonanie rodzi obsesJe I kontrolowanie wsrystkiego staJe siq naloglem pewien pacJent tal bardzo obawial siq utraty kontroli, 2e pracowal po ito godzin tygodniowo. Nie chctal zastqpstwa' Lo nte wierzyl, 2e ktoS tnny wykona prawldlowoJego PracQ' Prryszedl do mnle wowczas, gdy wrzodzleJace zapalenle okrq2nicy wymagalo leczenla szpltalnego' Inna paclintki cterptala, gdyL m42 wlasnle wnl6sl pozew -Uznal,Ze mlarka ostatecznle ste przebrala' gdy o ,o^r6d. tona zmientla marke telefonu, kt6ry JeJzainstalowal w samochodzie.MqLnarzeka|,LecokolwtekstaralstqdlanleJ robld, nigdy nie byla zadowolona. Tawsze zmlenlala to' co on zrobil. Innymi slowy, nlgdy nle czula slg usatysfakcJonorvana,leSlt nte kontrolowala wszystldego od poczatku do hoilca. ObsesJakontrolowanla powoduJe powa2ne klopotyw storunkacti z lnnym lud:Zmi. Nle mo2na nawt4zac bliskiego lontaktu z partnerem, kt6ry wam nie ufa' Bllska wle2 l' rymaga akceptacJi drugiego czlowieka tokiego, jakim-lr''s

il

I

44

Powndroo SwEGoWswNErRzNEGo DoMU

DztEcKoWswNElHzxt Wflru Spos6sSKRzywDzoNE Nie I uwolnii energie cto dztalan w teraZnleJszoScl. umlt'l;qr wyrazlc inlu czy smutku, nie uporamy slg z przeszloSctil. Energia emocJonalrta zutl1z,artaz urazem ulega sktzepntqclu. Tlumiona I nle znaJduJacaujScta, bedzle pr6bowala uwolnii slq sanra. Jc6ll nie zostanle wyraZona w zdrowym smutku, ujawnl slq w nlezdrouych zachowanlach. ZJawlsko to nosi nazwq cxln'aglotuguartia na zeunqtrz. Dobrym przydawneJ kladem takieJ rcak<'ll Jest prz5rpadekMaggie, moJeJ pacJentki. Maggie widzlalir, .lak oJciec, rozw6cleczony, brutalny alkoholik, slownlt: I fltrycznle znlewalal JeJ matkg. Sceny takie powtarzaly siq przez cale dziecifistwo. Od czwartego roku 2ycia Maggic byla pocieszycielk4 matki, ktora blta przez meza, chronlla slq w l62ku corkl. Dr24c I Jpczac, przytulala sig do dztccka. Nlektedy wrzeszcz4cy ojciec pod4Zal za nl4. W Mapgie budzilo to przeraLenie, poniewa2 brutalne zachowanie czlonka rodziny ?.awszebudzi przestrach w innych domownikach. Su-riadek przemocg staje sigjej ofiarq. W dziectnstqrie M"99te potrzebowala mo2liwoSct wyra2anla przera2enia i rozladowywania smutku. Nie bylo Jednak przy niej nikogo, kto mo$by udzielii JeJwsparcla I ukoli tlumiony Lal. Po osl4g;niqciu dojrzaloSci nle u stawala w lqf sllkach nawi4zania kontaktu z mghczyznanll I kobletami, ktorzy byliby sklonnl spelnlai funkcJe wspomagaj4cych rodzicow. Kiedy zglosila stE do mnle na teraplE, mlala za eob4 dwa nieudane malZenstwa z brutalnymlmg2cryznaml I wlele innych, upokarzaJacychzurlqzkow. Ktm bylazzawodu? Adwokatk4 specJalizuJ4c4 siq w sprawach o stosouanb przemocg wobec kobietl Maggie odreagowywala na zewn4trz swe urazy z dzleclftrtwa. Zajela siq okrutnie traktowanymi kobletamt I nawi4ryrala kontakty z brutalnyml mgLczyznaml. Opiekowala rlq lrrdZml, lecz nikt JeJnie otoczyl opiek4. Nie znaJdujaca uflcfa energia emocJi z przeszloici wyra2ala sig w Jedyny nxrLlfwy sposob - przez odreagousgwani.e nazeunqtrz O<lrcagowywanie, cryli ponowrre przetywanle dziecinrlwr, jest naJbardzieJ destrukcyJnym sposobem, w .lirkt

Tabwrzenla w sferze. zauflnia wywoluJ4 skraJne reakcJe: albo czlowiek rerygnuJe z JakieJkoiwiek i<ontroii, ,_rr.,J*_ nie I latwowiernle, kurczowo trzymaJac ste innych i darz4c lch przesadnym szacunliilem, aiUo rlcieka w odosobnienie I samotnoSi, buduJ4c ochronny mur, ktory nikomu nie pozwala sig przedostai. wybttny specJaltsta w dzredzrnie nalogow, patrtck caruwage na nastgpuJ4cq prawidlowoSi: osoba, I..:j_T"a rcL?lanre nauczgla si9 uJac, mgli intersgwnoil stosunk6ur z bliskosciq, natrgctwo i t o"{q, a kontiorowanie z a.:ipiczeftstwent Pierws4ru zadan lem rozwoJowym w 4re t t r Jest wyroblenie -t w sobie poczucia tvtusimy narr<.zyi, s|q. Ze toS trr.ry 1f1oSct, (mama, tata, Swiat) Jest bezpieci.nv t g<xlrryzuufanla. Fun_ damentalne poczucie ufno.ict,,,,i l,lijt,,,k,, skutki. Jerslr nr.2er'y zirrrtirr:irvr;rI rr, u r.zcrrrytak2enauczyi "rar.*i.:a". sig ufirr: s'llrr'. 'rir z.rs .rr.tti.. tt rtt<t!.ttit r..r, z'trrai swel stie, postrzt:girrrlrrlrrIr.l I l. 1rrr.lirr.frrczrrr.krrnpragnlenlom. I Dzlc<'l rrr.z;1 slq. rrtirc rxl g<xlnych zaufarita opiekun6w. JeSll lrrirrrr. l l.lit trlirJ4seu'ym sobie, dziecko #;;;;; zurrlirrrlt.rnI nauczy slq ufai ,O*rrieZ sobie. NA OTOCZENru Aby zrozumlei, wJaki sposob skrqywdzone dziecko we_ wngtrzne odreagowuJena otoczeniu nil zaspokolone potrze_ by i nie uleczone urazy dziecinstwa, mustmy przede wszy_ stklm zrozumlec, Le pientsotnq sitq motgtuacyjnq naszego 29cia J es t emocja. EmocJe s4 motorem aziatan]td.;;G: muJerr-ry,aby obronii siebie i zaspokoic nasze podstawowe potrzeby. Jest to energia podstawowa. Gniew i"paiiii^" do.samoobrony. W gniewie prz5flmuJemy postawg boJow4, walczlmy o naleZne nam prawa i chiontmyle. Strach popycha nas do ucieczki w obhczu niebezpieczen_ DaJe nam przenikliwoSi. Ochrania nas, tnfo^rmu1ac, ?Mu: tuL obok czai siq zagro2ente zbytduLe,by 7e z"i_ *,.f"iril ka2e nam uciekai t schronii sie.Smutek sklanla nas do lez. Oczyszczal4nas on(. I przy_ nosza ukoJenie w niedoli. Smutek poruralaprzr.lxrltri "ir"'t, ODREIIGOWYIIANIE

Pownoroo SwEGo WswNErRzNrco Douu
skrzywdzone dzlecko wewngtrzne zakl6ca nasze irycle. przypadek Meggie stanowi dramatyczny prryklad przymusu powtarzania przeszloScl. ,Byi mo2e tym razem uda ml sie, m6wt skrzywdzone dziecko wewngtrzne Maggte. JeSlt bede doskonala i dam tatuslowt wszystko, czegopotrzebuJe, stanq slq dla niego waLna t oka2e mi swoJ4 miloSi I uczucle-. Jest to pr4yklad maglcznego mySlenia dzlecka, a nte racJonalne mySlenie doroslego. JeSlt to pojmlemy, wszystko stanie slqJasne. A oto lnne przyklady taklch zachowari: r stosowanie przemocy wobec tnnych; . postepowanie wobec dziect lub zwracanle stq do nlch w sposob sprzeczny z naszyrr,l wczesnleJszrymlpostanowieniaml; r samolstna resresJa w <'ztrsk.- nupirdy zlego humoru, dasy: . btrntowitnlt. slg w rrlrrrz,:rsadnlonych sytuacJach: . holcl<lwanlewyldcallzowanymzasadom rodzlclelsklm. ODREAGOWY-\TANIE NA SOBIE Odtwarzanie na sobre krq,rwd doznanych w przeszloScl r:a:rrya slg odreagowgwaniem wewngtrznym Karzemy sle_ bie w taki sposob, w Jakf bylsmy karani w dztec[1jtwte. Znam rngLczyzng, kt6ry ilekroi popelni bt4d, ur4ga soble: -T}l idioto, Jak mogleS by6,aL tak gtupi?'. Kilkakrotnle bylem Swtadkiem, Jak sam bit sle piqsci4 po twarzy (matka bila go w ten sposob, gdy byt dziecliiem). Nie rozladowane emocJe z przeszlolcl czgsto obracaJa sie przeciwko nam. Joe'emu, na przyklad, nie pozwalano w dzieclnshvie wyra2ai gniewu. Odczuwal ogromn4 zloSi do matld, poniewa2 nigdy nle pozwalala mu nlczego zrobtl samodzielnle. Taanyczal gdy tylko zacrynal coS robic, podbiegala, m6M4c: "Mama musi pom6c swojeJ maleJ niezdarze" lub: .Dobrze sobie radzisz, ale pozw6l, 2e ci pomogg.. Doros\rJoe nadal pozwalal, by robila za niego to, co doskonale m6gl zrobii sam. Nauczono go, 2e powinien byi absolutrrie posluszny, gdyi: wyrainrrle gniewu Jest Srzt:chem.

w feru sposousKRzywDzor.rE DzrEcKo wrwNErnzNE... 4';
Sklerowal go wiec do wewn4trz - na siebie. Wskutek tego byl przygngblony, apatyczny, awobec problem6w Lyclacodzlennego czul slq bezsllny I nie umlal sobie z niml poradzle. Energia emocJonalna skierowana do wewn4trz moZe stai slg przycryn4 power2nych problemow somatycznych, w tym zaburzen 2ol4dkowo-Jelltorvych, b6l6w glowy, plec6w t karku, bolesnego naplEcla mlesnl, artretyzmu, astmy, atak6w serca I chor6b nowotworowych. Innym obJawem odreagow5nvanla wewngtrzncgo Jest uleganie wypadkom, co teit moZe byi form4 karanla sleble. MYSLENre MAGICZNE Dzlecl wlerz4w magle. Maglalest wlar4, 2e pewne slowa, gesty lub zachowania mogil znrlcnlai rzeczywlsto5i. DysfunkcyJni rodzice' czqsto utwlerdzaJa dzlecl w maglcznym mySleniu. JeSli na prryklad mowla dzleclom, 2e tch zachowanie jest bezpoSrednio odpowiedzialne za czyJei uczucla, ucz4 Je tym samym magicznego mySlenia. Oto nlektore powszechnie wyglaszane shvierdzenla: .TablJacie swoJ4 matkq", .Sp6Jrz, co zrobile6 - zdenerwowaleS matke", "RozgniewaleS oJca - JesteS teraz zadowolonf?". Inn4 form4 uhvierdzania w magicznym my5lenlu Jest mowienie:,Wem, o czp mySlisz-. Pewna trrydziestoplgcloletnla pacJentka mtala za sob4Ju2 pigi mal2enstw. MySlala, 2e mal2eli'st:itro rozvil1he wszelkie JeJproblemy. Uwaiala,2e gdyby udalo siq JeJ znalefle,ulaSciwego partnera, wsqystko uloZyloby ste dobrze. Jest to wiara w me€le. Z-akladamy, 2e JakieS zdarzenle lub osoba moga zmienli rueczywisto6i bez 2adnego wysllku z naszeJ strony, bez zmrlarty naszego zachowania. MySlenie magiczne Jest u dziecka nzecz4 naturaln4, lecz gdyJego potrzeba zalelnoflcl nie zostaJe zaspokoJona, nigdy ono nie dorasta. Taka osoba nadal mySli w sposob maglczny.
' Dysfunkq4nl rodzice - rodzlce, ktorry nte wywlqzuj4 sig praMdlowo zc rweJ rodziclelskteJ roli - cryli wspleranla rozwoju swotch dzlecl (pr zr'p tlum.).

ll
L

i

48

Pown6r Do SwEGo WnwNErnzrusco Dovu

DzrEcKoWEwwErRzxe... .l'r W TAKr Spos6sSKRzywDzoNE proces rozwoJu przt:blega prawidlowo, wyrastamy z dzlecinnego, doslownego rozumlenla baJek i poJmuJemy tch symbolike. JeZeli Jednak na sz.t'clzleckowewngtrz ne zostanle skrzywdzone, to nadal bqrrlzle bralo owe opowieScl doslownie. rnt, czekamy lub szukamy magiczneBedac dorostyml dzlt'<' go, doskonalego zakorir:zeniabajki, w stylu: -A potem 4di dlugo i szczgSliwie". NIEZDOLNOSC TAX(T6W nO NA\n^dZffiANrA BLISKTCH KON'

o o

tl
ti

o o o

A oto tnne prqyklady magtcznego mySlenia: gdybym mial pteni4dze, wsqystko byloby dobrze; JeSli opuSci mnte kochanek [kochanka), umrE, awka|_ dym razie nigdy sig z tym nie pogodzq; Swtgtek papiem (dyplom) spr.*t, 2e bede madry; Je2ellbede sie usllnle starai, Swiat mt to wynagrodzt; Je2eli poczekam u4ystarczaJ4codlugo, probiemfzniknq.

{,il lil

-Matym dzlewczynkorn opowlarla slE pelne maglcznych zdarzefi baJki. KopctuszkJ ucry slE czekai w ku-chnl-na chlopca z wlascrwl'm pantofelktem. Krolewna silzk" otrz5rmuJeprzeslanlc, 2e JcSlt poczeka oclpowtednio dlujo, zJawi sigJeJksiaze. To trochg tak, jakby tm nmawiae, Ze tch przeznaczeniem Jest czekae na nekrofila (czyll lubt4cego nieboszczykow). KogoS, kto liiiedyS przedrze ste do ntJh przez gory i lasy. NieJest to specJalnie zachqcajqca perspek_ tywal chlopey uczq slg z baJek zachowan maglcznych. ---T?M* Wlt:lr:tr;xrwle*.I zirwk:raprzeslinle o lstnlenlu -1ed-yne1"ufu._ '{cirrrr:/ ktililt'tr1. krr'rri1 w lxrwr''l z.:rre2r,. poszirktiaritu takleJ kolrfety nrgll,zyzrtlt rrrusl <xlbyc daleka drogq, prz.Uy" clernne b<1ry, pclkonai straszne, ziel4ce ognlenr smokt. Gdv J4- wreszcte spotka, bez w4tplenia Ueazie u:AdzAL Zeio wlaSnle ona. pewnie dlatego mgLczyint sq tacy zdenerwo_ wani przed oltarzem. Czgsto los istoty p.tcJmgstgeJ zalei:y od taliiich taJemni_ czych przedmiotow, Jak maglcine ztarnho grochu lit ;_ downe miecze. Ntekiedy ka2e mu siq pocato;ai zabe. JeSit przelamie obrzydzent t wlaSnie postapt, 2.aba natych_ miast przemieni stg w Fk ksieZniczke.- notlety -"JA $;J; adaptacjq baJki o inbhe. U kobiet magia polega na czekaniuna wlaSciwego m92_ czyzne: mg2czyznom natomlast pozostaJe poszr-ictwanie wlaSciweJ kobtety. I Basnie dzialaJ4 w plaszczyZnie symbolilii I ! mttu. 54 a sprzeczne zloglk4 i - podobnieJak sny _ przemawtal q przez wyobraZntg. Wiele baSni to symbolic zne przedstawlinte od_ nalezienia naszeJ mgskJeJ lub 2eriskteJ toZsarnoft.t. JeSII

Wiele dorostych clzk'r'lnrlota ste miedzy obaw4 porzucenia a lekiem przed wclrlorrtq't'lem.Niektorzy z r:.as izoluJa sie ci4gle ze strachu przt:<lz<lorninowaniemprzez d*ga osobe. mvleszkow obawy Inni znow nie chc4 porzrrl<; nlszcz.tlcv<:h z przed samotnoSciq.Nirtorrrl;rst wkiksz.<lS<l waha stE migd4r jedn4 a drrg4 ekslrt:rrrirlnalxrstawil. Dla Herkimera ldealem Jest zakochai sle w kolllecle do szalenstwa. Po nawl4zaniu intymnego kontal<tu zacr.yna dystansowai sie od niej, traktowai z rezerw4. Cz5'nl tak, gromadz4c powoli rarzuLy. Dotycz4 one nawykowych zachowan pozbawionych wiqkszego zr.aczenla. Z ich powodu Herkimer wszczrjma drobne sprzeczki. Partnerka zazvtyczaj wycofuje siq t dasa przez dzien lub dwa. Potem znow sig godz4, uprawiaja dziki, namigtny seks i doznaj4 poczucia glebokiego zespolenia. Trwa to do chwlll, aZ Herkimer znow czuJe sig zdominowany I wszczynaJac koleJn4 awanturg, &torzSr dystans. CzterdziestoszeScioletnia Athena przez pigtnaScie lat nie miala partnera. JeJ "prawdziwa miloSc" zglnglaw w5rpadku samochodowym. TMerdzi, 2e gdy umarl JeJukochany, poprrysiqgla sobie nie dotknai nigdy wiqceJ Zadnego mgirczyzny. Athena spotykala sie ze swym zmartym kochankiem tylko przez trzy miesi4ce. W wieku doJrzatym nigdy nie w sp olLyla z mgizczyzn4. J eJj edynym doznan iem ero t5rcznym trylo napastowanie seksualne przez oJcryma, gdy miala pi gc: lat. Athena zbudowalawokol swego skr4rwdzonego dzieck;r wewngtrznego mur nie do pokonania. Pamiei zmark'go

50

POwROTDo SwEGoWswNETRzNrco Douu

DZIECKOWSWNETRZNS... 51 W IAKI Sl'os,6s SKRZYWDZONE

l

chlopca sluzyJeJ Jako obrona przed lntymnym stosunkiem z ldmkolwlek. Inna pacJentka prze, trzydzteScl lat trwala w beznamlqtnym z'rld4zku mal2eriskim. JeJ m4z byl vzaleilnlony od seksu. Wedziala o Jego szeSclu romansach - raz nawet z,astala go w l62ku z kochanka. Gdy sp5rtalem, dlaczrgo pozostaJe w tym zu'f,azku mal2eris}dm, odparla, 2e .kocha" mgLa. Kobteta owa myllla uzale2nlente z mllo5cl4. Tnstala potzucona przez oJca w wielu dwoch lat t nigdy wigceJ go nte uJrzala. Mylenle przez nl4 uzale2nienla z mlloScl4 pochodzllo z glgbokiego leku przed porzucentem. W obu w5rmienlonych przypadkach lstota problemu Jest skrzywdzone dziecko wewngtrzne. Zatruwa ono lntymno5i zutlry,k6w, poniewa2 dana osoba nle czrrJcswcJ prawdzlweJ Jainl. NaJwigksz4 krzywd4, Jak4 mo2na wylrz4<lztcdzlecku, Jest odrzucenie Jego prawdzlwr.l lalnt. JeSlt rodztce nle potrafl4 okazai mu uczucla, z.itrlxrkoldpotrzeb I pragnleri, to odrzucaJ4 Jego anilr.rilt1t'zrtq.1o2,r1, a w6wczas musl nleuchronnle poJawl<1 /rrlrl tth,prawdzlwaslg Aby nabra(' wlrrry. lc fcrt krrclrane, skrzywdzone dzlecko wewnqtrz.rrc trrclrowrrJc rlq tak, Jak w swolm mniemanlu powfrrno ttlg zuclrowywad. Nleprawdzlwa Ja1fi w mlarq uplywu lat rozwlln rl9. podsycana przez potrzeby rodzlny oraz kulturowil rolg plcl, t staJe stg stopniowo tym, za kogo dana osoba slelrtc vwa2a. Czlowtek zapomlna wowcz,as,Le nleprawdzlwa .lnllrl Jest przystosowanlem, dzlalanlem opartym na scenarlrrszu naplsanym przez kogoS lnnego. Nre Jest mo2.Ihrn nawl4zgusantle intgmngslT 2wtq-k6w, Czy mo2na dzlell6 Je*ettnle ma slq pztrcIatutosneJJainL z lrdmS Lrycle,nle wledzAc, kim slg naprawdqJest? Jak kto6 inny mo2e was poznai, JeSll saml slebte nle znacie? Jedynym sposobem zbudowanla silnego poczucla Ja2ni Jest rozwiniqcte sllnych JeJ granic. Podobnte Jak gf.rntce panstwa, naszc flzyczne granlce chroni4 nasze ctalo I sygnalizuJA, gdy kto6 znaJdzle stq zbyt blisko lub pr6buje dotkn4i nas w nlewla5ciwy sposob. Granlce seksualne zapewnlaJ4 nam bezpleczef,stwo I poczucle nleskrqpowanla w sferze erotyczneJ. Ludzle o slabych grantcach seksual-

nych odbywaJa stosunkl plctowe nawet wtedy, gdy w rzecrywlstoSct nie maJa na to ochoty. Granlce emocJonalne okreSlaJ4, gdzie konczy sle Jedna, a ?.acryna lnna emocJa. InformuJa nas, lrtedy nasze uczucia dotycza nas samych, a kledy tnnych ludzl. Mamy te2 granlce lntelelctualne I duchowe, okreSlaJ4ce nasze pruekonanla I system warto5cl. JeLell dztecko dozna krzywdy w wyntku zanledbanla lub pruemocy, granlce ego ulegpa naruszenlu. Wystawlone Jest wowczas na groZbg porzucenla lub wchlonlecla. Wedz4c, lrrtm Jest, czlowlek nle obawia sle wchloniqcla. PosladaJ4c poczucie wlasneJ wartoScl, pewnoSi slebie - nle obawla slq porzucenia. Pozbawienl silnych granic, nle wlemy, gdzle ktoS inny. Z tntdemprrykonczy siq nasze Ja", a z.aczyma cho&l nam powledziec .nle" I okreSlti, czego naprawdQ chcemy - a Jest to podstawa do nawlazywartla lntymnych zurla4-k6w. NiezdolnoSi do nawl4zywanla bllsklch kontakt6w potqguJa zaklocenla seksualne. Rozw6J seksualny dztecl dorastarodzlnach ulega upoSledzenlu. Jacych w dysfunkqfnych Wynika to z ubog;ich wzorc6w seksualnych rodztny, rozczarowania rodzlc6w plci4 dziecl, z pogardy dla dziecka I upokarzania go oraz zaniedbywaniaJego potrzeby zale2no6ci. Zycie oJca Gladys zdomlnowal nalog pracy. Nlgdy go nle bylo w domu. Pod nieobecno3i prawdzlwego oJca Gladys stworryla sobie oJcawyimaglnowanego. Obecnle Jest zam92na po raz trzecl. PoniewaZ JeJwyobra2enie o mgLczyznach bylo nierealne, i:aden nle spelnialJeJ oczektwan. Jake byl Swiadktem, Jak oJciec slownle znlewaLal matke, a ona udawala, 2e wszystkoJest w porz4dku. Jako dorosly czlowtekJake nie umie nawl4zat, kontaktu z kobietamt. Ma sklonnoSd do zawierania znaJomo6ci z kobletami bternymi t poslusznyml, ale szybko przestaJe slq nlml lnteresowai dlatego, Le gardzl nlmi tak, Jak gardzil matka. NaJbardzteJ satysfakcJonuJ4ce doSwladczenia w Jego 2,yclu erotycznym wlqin slq z masturbacJ4, podczas kt6reJ wyobraZa soble kobiety w poni2al acVch sytuacjach seksualnych. Dzlect wtedza o tym, JeLell rodzice s4 rozczarowanl l<'lr plcl4. Tata chcial chlopca, a ma dzlewczynke. Mama cht'lirl.r

POwROT SwEGoWrwNErRzruEGo Do DoMU dzlewczSmke, a urodztl slq chtopak. Dzlecko ?aczynawstydzli stq swoJeJplcl, co w p6ZnieJsz5rm okreste moLe prowadzft dor62nego rodzaJu uleglego odreagowywanla seksualnego na zewnqtrz. Dzlecko, ktore bylo oflar4 rodztctelsliteJ pogardy I upokorzeri, czgsto sklonne Jest do zachowari sadomasochlstycznych w sferze erotyczneJ. Matka Julesa, nle leczona offara kazlrodzttua. nlgdy nle uporala slg z seksualnle zabarurtonym gntewem wywolanym tym, co J4 spotkalo. Syn, stlnie zwl4zany z rrliq,prze.fqlJeJ gntewnamg2czyzn Po osl4gnlqclu doJrzaloSclstal slq erotomanem. Posladal ogfomna kolekcJg ksta2ek i fllmow ponlograflcznych. Podnlecalo go wyobrazanle soble, 2eJest ponl2any I upokarz.any przez domlnuJAca kobtetq, podobn4 w zachowantach do Jegomatkt. Dzleci potrzebuj4 wyraZnych wskazowek, aby uporai slg z zada:.;Jamlna poszczeg6lnych etapach rozwoJu. JeSlt wlaSclwe dla danego wieku potrzeby nle zostanA zaspokoJone, dztecko zatrrymasiq na tym etapie. Nle zaspokoJone potrzeby niemowlectwa powoduJ4 utrwalenle slq zalnteresowanla sfer4 oraln4. W aspekcle erofcznym mo2e sle to obJawtai obsesJa na punkcie seksu oralnego. T.atrzymanle rozwoJu na etapte malego dzlecka obJawla stg czqsto fascynacJa poSladkamt. FasclmacJa narzqdaml plctowyml nazywana Jest "seksualn4 oblektywlzacJ4" I polega na uto2samlanlu ludzl z narz4dami ptclowymi. Niszczy to tzecrywlsta bltskoSi, ktora mo2e wystepowai tylko pomtqdry dwiema pelnowartoSctowymiJednostkami, kt6re cenlA sig nawzaJem. Wiele wspoluzale2nionych par anga2uJe sig w intensywny, przedmiotowy, nalogowy seks. Jest toJedyna znarralch skr4lwdzonyrn dzieclom droga do bllskoScl. NIEZDYSCYPLINOITANIE Dyscyplina wywodzi sle od lacinsktego slowa discipttna znacz4cego nanrczonie.WpaJaJ4cdzieciom dyscyplinq, uczrymy Je, Jak zye produktywnle 1 z miloSclA. M. Scott Peck naplsal, 2e dzlgkt dysqgpllnie moZna zmnieJszyc <.ter;rtentir w Zyclu. Uc4py siq, 2e mowienie prawdy, o<lrirr.zrrrrle gra

\ I,\KI 5I'(,SOB SKRZYWDZONEDZIECKO WSWNETRZNI...

II.I

tyflkacJit, szczeroSi wobec siebie samego oraz branle odpowtedzialnoSci za podeJmowane decyzJe daJe radoSi z Lrycla. Dzieci potrzebuJ4 rodzicow, ktilrzy beda ksztattousai samodyscypline, a nie tylko J4 glosti. Ucza slq tego, co rodzice rzeczgtui.Sciecrynla,, a nie tego, co mowiq ize uezynt4. Je2eli rodzicom nie uda siq wytworryc dyscypliny, dzlecko staj e siq niezdy scyplinowane. J eSli natomiast rodzice stosuJ4 surow4 dyscyplinq, aJednoczeSnle nie postepuja zgodnie z tym, co glosza - dziecko staJe slq przesadnie zdyscyplinowane. Niezdyscyplinowane dziecko wewnetrzne odklada sprawy pilne na p6ZnieJ,ciq2kojest mu odroczyi gratyftkacJe,buntuJe sig, jest uparte, nieposhrszne, dzlala lmpr rlsywnte I bez n€rmyslu. Dziecko przesadnie zdyscypllnowal r(: .fest bezwz$qdne, natarcrywe, nadmiemie opanowane I lxrsluszne; stara sie zadowolii lu&t, boJest owla<lnletc pxx'zut:lcrttwstydu t winy. WiEkszo5i osob, ktorych dzlecko wewngtrzne :zostaloskrrywdzone, przeJawta talde skraJne zachowania. SIfi,ONNOSC OO NAI'G6W I ZACHO\TAII KOMPTJI-

swnrYcH
Skrzywdzone dzlecko wewnetrzne Jest gl6wn4 przyczyn4 nalogow i zachowari kompulsywnych. Ju2 bedac nastolatklem, stalem sie alkoholtktem. MoJ oJctec, tak2e alkoholik, porzucil mnie flzycznre 1emocJonalnte, gdy bylem Jeszcze dzieclriiem. Czulem, 2e nie zasluguJe na to, aby poSwigcal mi sw6J czas. Poniewa2 oJciec byl nieobecny, gdy ksztaltowaly sig moJe zachowanla, nie czulem slq z nim zvtl4zany I ntgdy
I GratldkacJa - lnaeeJwynagrodzenfe, satysfakcJa, zaspokoJente (Sburnik sgraninow, MCR Warszawa 1993). W zale2no6ct od kontekstu, w kt6rym to slowo wystq p:uJe,przaz gatyffkacj e naleiy roanmlec wynagrodznnle za ponleslone trudy albo satysfakcJe czerpana z lch ponoszenta. W lnnym zna@eniu, grat5rftkacJa oznacrz zaspokaJanle oczektwan lub potrzeb autentycanych lub pozomych. Jer:eh autentyczne potrzeby rozrvojowe Jednostlid nle zostan4 zaspokoJone we wlaSriwym czaste, ulegaJa rnls\rffkacJt t w doro$ym i,yctu przejawl4 slg Jak6 potrzeby pozome. Do Lekich nalera p€wne, czasem patologtczrre, upodobanla w sferze seksu, rxlzlManra sie, sklonnoScl do uzaleirrteri, nlekt6rych form wSpaczonegr rrrySlcnla (na przyklad fantazJowania badZ m6wlenta niepraw<lv) I z:rchowari (na przyklad kl€ptomantt) (prryp. tlum.).

Pown6roo SwEGoWswNeTRzNEGo DoMU nle doSwladczylem, co zr:Laczy byi kochanym I cenion5rm przez mgLczryzne. Dlatego naprawdq ntgdy nte kochalem slebteJako mq2czgzng. Jako nastolatek ucleklem wrztz z lnnymi chlopcaml pozbawlonyml oJcow. Plltsmy alkohol t laJdacryltSmy slg, by dowteSi sweJ mqskoScl. Pocz4wszy od piqtnastego roku Zrycla do trzydzlestkt, nalogowo ptlem I bralem narkotykt. a2, ll gmdnta l{)65 roku wyptlem sw6J ostatnt kieltszek. pozbylem stg tak2e nalogu zabywanta Srodk6w odurzaJ4cych, nlemnleJ nirclirlzir<.lrow)rwalem stgJak nalogow.tec. Nalogowo palllem, pracowalenr t Jirdlern. Nte w4tptq, 2e mam genctyczne prcclysporycJedo alkoholizmu. IstnieJe wlele danych wskazrrJilcych na genetyczne podloZe alkoholizmu. Same predyspo.zycjegenetyczne to Jednak na pevmo nie ws4ystko. Gdyby tak bylo, wsrystkle dzlecl alkohollkow stawatyby slg alkoholikamt - a tak nte Jest. Ani moJ brat, ani siostra nie s4 alkoholikami. pracowalem dwadzleScia piqi lat z alkoholikaml I narkomanami, w tym pigtnaScie lat z mlodocianymt przestgpcamt-narkomanaml. Nie spotkalem ani JedneJosoby, u lct6reJnal6g mtalby uwarunkowania czysto chemiczne, mimo 2reniekt6re substancJe powoduJq szybkle uzaleiznlenle - wldzlalem nastolatki wpadaJ4ce w nalog w clagu dwoch mtestgcy. Odkrylem, 2c czynni}iiem l4czqcym te wszrystkle prrypadkl bylo lch skrz5rwdzonedzlecko wewngtrzne. Jest ono nleustannym Zrodlem wszellrrich nalo_ gow i zachowan kompulsywnych. Gdy przestalem pli alkohol, zau,$em zmienlai soble nastr6J w inny sposob. pracowalem, Jadlem i nalogowo palllem, by zaspokoii potrzeby skrzywdzonego dziecka wewnqtrznego. , PodobnieJak wszystkte dzieci z rodzln alkoholtk6w, bylem emocJonalnie porzucony. Dla dziecka porzucenie rownoznaczneJest ze Smlercl4. Aby zaspokoii dwie podstawowe potrzeby decyduJ4ce o przetrwaniu (moi rodzice sq u Wrzqdku oraz ja sig ticzd stalem slg emocJonalnym mg2enr matki i oJcem mlodszego brata. pomaganie im dawirlo nrl wiarg w to, Le samJestem w porz4dku. Uwierrylerrr, le tat;r kocha mnie, leczJest zbyt slaby, Zeby mi to okirz;rr,.nutnlil zaSJestosob4 Swiet4.Pod tym wszystktm kryl slq toknyr.zrry

. W Jarc Sposda Srnzvwpzor.rs DIEcKo WEWNETRZNE.. 55 wstyd: .Nie zasluguJe, aby rodztce poSwiqcalt mt sw6J czas". M6J rdzerl powstal z wyrywkowego postrzeganla, tlumionych uczui I falszywych przekonari. Stal siq flltrem, pvEz kt6ry przepuszczalem wszelkle doSwladczenla Zyclowe. Owo plerwotnri przystosowanle pozwoltlo ml przeLye dzteciistwo, lecz w doros\rm lyctu flltr ten byl nteprzydatny. Gdy mlalem b::rydzte6cr lat - po sledemnastu latach alkoholtzm:u - zostalem umleszczony w szpitalu stanowSrm w Austin. SwiadomoSi, 2e skrzywdzone dziecko wewnetrzne stanowt rdzerl nalogow I zachowan kompulsywnych, pomaga uJrzei Je w nieco szerszyrn kontekScte. NalogJest patologiczn4zalebnoScia od wszelkich form zmlany nastroJu, kt6reJ konsekwencJe ruJnuJ4 irycle. Nalogl pokarmowe zmlenlaJ4 nastroJ w spos6b naJbardzleJ drantatyczny. Alkohol, narkotyki I pokarm potencJalnle mogil zmlenlai nastr6J. Optocz tego lstnieje wiele lnnych sposolx'rw zmlan nastroJu. Chctalbym siq skoncentrowac na nastqpuJacych nalogach: aktgrt.tnodci, pozna uanla, odczt ttrtanilooraz posiadanin rzeczA. A) Nal6g aktywnoSct - obeJmuje prace, roblcttte zakup6w, seks oraz ryhafy religiJne. Faktycznle ka2da aktywnoSi moZe slu2yd zmianie nastroJu. Nastr6J ulega zmlanie pod wptywem rozrywkL B) Nal6g poznawania - Jest skutecznym sposobem na unikanie uczui. Ptzez wiele lat bylem lntetektuallst4- profesorem uniwersytetu. Mg$Ienie mohe byd sposobem na unlkanle uczuc. Wszelliie nalogl maJ4 skladnlk intelektualny rra:rryarry obsesJ4. C) Uczucta - takLe mo€a byi nalogiem. Sam bylem przez wlele lat gntewoho[kiem. Pod wSclekloScia kryt sie m6J b6l t wstyd. Ktedy siq wSciekalem, czulem sig silny i pot92ny, a nle bezbronny I bezstlny.

55

POWR6TDo SWEGO Douu WSwNETRZNECO

57 WJeru SposOs SKRzywDzoNE DrEcKo WEWNETRZNE... Dztecl powinny byi wlaSciwie ksztaltowane, by nauczyly sle odro2niai mySli od emocJi, aby potrallty mySlei o uczuciach lczud mySlenie. Dzlecl mySl4 egocentrycznle, co przejawia sle w odnoszenlu wszystlrdego do sleble. JeSlt tata nle ma dla mnie czasu, musl to oznacz,ai,2e nieJestem w p<lrz4dku, 2e coS ze mnq Jest ntedobrze. WigkszoSi molestowiui dzlecl poJmuJ4w taki wlaSnie sposob. Egocentryzm Jest stanem normalnym dla dziecinstwa, a nle oznak4 egolzmu. Dzlecl po prostu nle sa w pelnl zdolne do poJmowania inncgo prrnktu wldzenla nD wlasny. Je2eli rozwoJowe potrzeby zaleizno$cl nle zostan4 w dzieclishrrie zaspokoJone, my6lenie doJrzalego czlowleka skaZone Jest sposobem mySlenta dzlecka wewnetrznego. Czgsto slyszq wok6l sleble opinie Swiadcz4ce o takim, wlaSciwym dla dzlecka sposobie rozumowania. Dobrym przykladem mySlenia absolutyzuJacego Jest postrzeganle Swiata t ludzi Jako wyl4cznie ztych lub wyl4cznie dobrych. Znam ldlka os6b, kt6re wskutek mySlenla emocjonalnego maJa powa2ne klopoty flnansowe. MySla, 2e pragnienie powodem, by to coSktrpli. JeSli czegoSJestwystarczaJ4cym bedac dzieimi, nie nauc4rmy stg odro2nlai nrysll od emocJt, w wleku doJrzatym czgsto stosu.lemyrtrySlenlt:. aby unlkn4i r(rzlunowrrnleod uczucia. bolesnych erno<Jl.Oclclzlelanry Dwa powszechne wz(rrce taklcgo wyl)lr('roncgo my6lenta to uogdlnianie I droblozgor rxr.{C. Uog6hianie samo w soble nle.fest wyl)n('r.(,nrlfonnq, mySlenta. Nauld abstrakcyJne wymagajq <xl rurs taklego sposobu mySlenla. Wypaczenlem staJe slq ono w6wczas, gdy stosuJemy Je dla oderwania stg od wlasnyr:h uczuc. Jest wielu ludzi obdarzonych genialnyml. :rkademlcldmt umyslaml, ktorzy Jednak z trudern radz'4 rxrble w codzlennym iryclu. Prawdziwie wypaczon4 formq uog6lnlania Jest czamowldztwo. Przej awia si g w abstrakcyJ nych prlrpuszczeniach na temat przyszloScl, np. : " Co b9 dzle, JeLellZUS-owi zabraknie pieniqd Ty, gdy Ja przeJdgna emer5rturg?". MySlente takie wyzwala lqk. Poniewa2 mySl nieJest faktem, lecz tylko czyst4

Zapewne ka2dy zna kogoS uzale2nionego od strachu. Nal6g strachu prowadzl do katastroflzmu I czarnowldztwa. Ludzie tacy kracz4 bezprzerwy, doprowadzaJ4c wszystkich do obledu. IstnteJa teit ludzle, ktilrry uzale2nlenl sa od smutku lub Zalu. Onl nie euJq smutku; oni sq smutldem. Dla osoby uzale'LnloneJod smutku staJe sig on sposobem bycia. Ja Jednak naJbardzleJobawtam sie ludzt uzale2nlonych od rados<'l. Ilyll dobrymt chlopcamll dzlewczynkaml, zmuszanynrl d<l rrslnlrrh:rnla slg I demonstrowanla clobrego samopoczur:lir. k'lr rrsrrrk'clr sprawla wra2enieprzylcplonego do twarzy. Ntgdy rrlt: z.arrwir/.a.li1 zlt'g<t. rrSlnlechem nlc Z powiedz4, 2e wlaSnie zrnarla trn rnatkal I'rzcrir2aJ:1ce. D) Nalog posiadanla - naJpowszechnieJ wystqpuJac4 forma tego nalogu Jest uzale2nienie od ptenigdzy. Prawie wszystko mo2e stai slq przedmiotem fascynacJt t samo w sobie - 2r6dlem zmiany nastroJu. Podlo2em kaLdego nalogu - oprocz predyspozycJl natury genetyczneJ - Jest skr4rwdzone dziecko wewngtrzne, wlecznie spragnione I pelne nie zaspokoJonych potzeb. Cechy te sa latwo zauwa2ane nawet przcz ludzl nle maJacych czgstych kontakt6w z nalogowcanrl. WYPACZONE MYSLENIE Wtelki znawca problematyld rozwoJu dzlecka, Jean Piaget, nazywal dzleci poznawc"n obcgmi (ang. cqnitiue aliens). Dzieci nle rnySl4 takJak doro6li, lecz absolu$zuJA. Ta cecha mySlenla przeJawia slg w polaryzacji pogl4dow "wszystko lub nlc". Jedli nrnie nie kochasz, to znaczy, 2e mnle nienawldzlsz. Nie ma nic poSredniego. JeLell oJ<:lec mnie porzuca, uszAseg mphczginitakLe mnie porzu<';1. Dzieci s4 nielogtczne. PrzeJawla sle to w tym, co okreilamy Jako rozumowanie emocJ onalne. Gdy czuJg sl c .li rk o I l k o. oznacza to, Le wszystko Jest w porz4dku. .lt'sll czrrlg rlg winny, musze byi nlcponiem.

PownOrpoSwEGo WewNnrnzruEco DoMU
htpotez4, mySl4c w ten sposob, saml stebte straszSrmy. Skrzywdzone dzlecko wewngtrzne czgsto tak mySll. PodobnteJak uog6lntanle, droblazgowoSi mo2e stai stq waLn4lntelektualn4 zdolnoScta; nle ma nlc zlego w mySleniu dokladnym I szczeg6lowym. Gdy Jednak slu2y do odr5rwanla nas od bolesnych uczui, zaczyma wypaczae rzecz5nvlstoSi. Zachowanla kompulsynrrnte perfekcJonlst5rczne s4 tego dobrym przykladem - zaJmuJemy stg szczegdlamt, by unlkn4i poczucla, LenlenadaJemy sle do czegoS. Przyklady egocentqrcznego mySlenia mo2na spotkad wszqdzie, wystarczy tylko posluchai. Ntedawn o prrysluchlwalem slg w samolocle pewneJ parze. Kobletu przegladala magarp z ofertaml wczas6w. Nlewlnnle arrrwafla, Le z.awsze chclala wybra6 sig do Au st ra || t. M c2r.zyznazareagowal gnlewnle: .Czego ty ode mnle r.lrr.erz. do clq2kleJ cholery? Ju2 t tak zapracowrrJgslg rur frrrlcrfl'. Jego skrz5rwdzone dzlecko wewngtrzne rrztrrrkr.ie w rx.rz,ach partnerkl uchodzt za nlezdolnego do zlrolrlerrln wlqkszych plentgdzy - tylko dlatego, 12r.lrr.lnlnr;Krlrl(( trrlop w Australtt. UCZUCIE PUtTIq. APATIA. DEPRE$IA Skrrywclzonc drlecko wewnqtrzne mo2e takLe zatruwai dorosle 2ycte lekkq ehrontczn4 depresJ4,wywoluJac4 uczucie pustkl. [)eprcrJa takaJest rezultatem prrystosowanla slg dziecka do firlszyweJ Jadnl I odrzucenla prawdziweJ. Odrzucenie prawdzlwelJa2nt Jest Jednoznaczne z powstantem pu_ stego mteJscit - nazywam Je dzlurq u duszg. Gdy czlowiek tracl autentyczlrqJa2rl, tracl tym samym kontakt ze swyml prawdziwyml rrczuclaml, potrzebaml t pragnieniaml. Wlch mteJsce doSwtadcza uczui, Jaktch Zeda falsryw a Ja2rt.Bgcte mtlAm" na przyklad, Jest powszechnym uzewngtrznlenlem falszyweJ Jahtt.,Mtla kobieta" nigdy nte wyraia gntewu ani frustracJl. Postadante falsryweJ Jtinl oznacza grante. prawdzlwa Jazri Jest nieobecna. Pewna osoba w trakcie psychoteraplt okreSlila to nastqpuJAco: ,To tak,Jakby sig stalo na ubocju, obserwuJac przeplywaJ4ce obok irycle..

W Jerc Spos6sSrRzvwpzoNEDzIEcKoWswNETRzNs. t,'I .. Uczucle pustldJest formA chronlczneJ depresJt, ponlewaZ czlowlek Jest w stanle clagleJ 2aloby po sweJ prawdziweJ Jalnl. WszystJde dorosle &tect w pewnym stopnlu doSwiadczaJa lagodneJ, chronlczneJ depresJt. Pustka mo2e s19 rownleZ przeJawtai Jako apatta. Czesto slucham narzekari dorostych dzleci na nudne I bezsensowne 2ycle. Uwa2aJa, 2e czegoSw lch egzystencji brak, I nle potrall4 zrozumlei, dlaczego lnnl tak lnteresuJ4 stq r62nyml sprawaml. Znakomlta uczennlca szkoty Junga, Marlon Woodman, opowlada htstorie pewneJ koblety, kt6ra udala stg doToronto, aby zobacrye paplei:a,.7abrala z sob4 komplet wymySlnych kamer, by zrobld mu zdJecla. Byla tak zaabsorbowana elcwlpunkiem, Le zdolala wykonai tylko Jedno zdJqcte w chwllt, gdy papieZ przechodztl obok. Ona goJednak nawet nle dostrzegtal Ktedywywolala kltsze, okazalo sie, 2e papie2, owszem, Jest na zdJqclu, ale JeJw ogole przy tym nle bylo. Nte doSwtadczglatego. Je2elt nasze dztecko wewngtrzne zostalo skrrywdzone, czuJemy pustkg I przygrrebtenle. Zycle zdaJe stq nlerzeezywlste ; Jeste5my tu, lecz stolmy na uboczu wy darzen. Pu stka wiedzte do osamotnlenla. Ponlewa2 nlgdy nleJeste6my tyml, klm JesteSmy naprawde, nlgdy nle blerzr:rny aktywnego udzlalu w Zyclu. I nawetJeSll ludzle pcxlzlrvlaJA nas I garnA siq do nas, czuJemy slq samotnl.lYtez wlgkszo6d 2ycla tak wla6nie sig czulem. Tawsze potraflleln przewodzld grupte, w kt6reJ slq znalazlem. Wokol mnle bylo wlehr hrdzl , kt6rzy mnie podztwiali i chwalill. Ja Jednak nlgdy nle czulem z nlkim sig zwl4zany. Pamlqtam sw6J wyklad na Unlwersytecte Swietego Tomasza. Tematem bylo p<{rnowanle tomistyczneJ doktryny zla prz,ez Jacquesa Marltalna. Wyklad wypadl tak Swletnle, 2e sluchacze zgotowalt mt owacJe na stoJaco. Do dztS pamlgtam, co wowczas czulem: pragn4lem skoriczyi z pustk4l osamotnlenlem. Mtalem ochotg skoriczyi ze sob4l DoSwiadczenie to v4rJa6nla mtgdry lnnymt, wJakt sposob skrzywdzone dziecko wewnqtrzne zatruwa nas swoim egocentr5rzmem. Dorosle dziecl sq zaabsorbowane sob4. Tra-

Pown6roo SwEco WrwruErnzNEco DoMU
yfaga-Je pustka Jest dokuczltwa Jak chroniczny bol zgba. KtoS, kto cierpl, mySli tylko o so-bte. Zaursze irytuJe mnte egocent4rzm takich pacJent6w. powiedziale m raz ao mteg, 2e nawet podczas ucleczkl z plon4cego gablnetu ktoS tairt spytalby: .Ma pan dla mnie chwllkq czasu?.. Om6wione przeze mnle kategorte toksycznyclt oddzla_ tywal kontakt6w lotycza prawle wszysiliich ""p.kto*mlgdryludzkich. Mam na.dzieJq,2e zdacte sobie sprawe, w Jak powahngm stopntu wasze skrzyusd.zone rlzlecko w e w ng trzne nadal tkust w u as zAm doro s m 29c hr. ponl2 _ fu szy kwestionariusz pomo2e wam okreSlti zaires szk6d, Jakie mo2e ono w5rrz4dzii. Na pytanla proszq o<lpowtadai .tak" lub .nie". I(WESTIONARIUSZ SKRZYITIDZONEOO DZIECI(A odp'wlir<lrr.f rrrr llytrrrrrrr rg<' z.rrwurre r.zg$<'r kwesttonaw A rlusza, rkrwler.leslq, r.zy I Jak bardz<tzostalo skrz,ywdzone wasze dzlccko wcw.qtrz'c. Czr;Sr:Il I C anklety zlwteraJ4 pytanla dotycz4ce poszczegolnych etapow ror*o1,.r.

DzIEcKoWEwNETRZNE...r' I W IAKI SposdsSKRzYwDzoNE TAK 7. NieJestem pewny sweJto2samoScl seksualnel. 8. Mam poczucie wtny, bronl4c siq, wole ustqpowai lnnym. 9. Mam klopoty zz.abranlem sle za cokolwlek. lO. Mam klopoty z dokoriczenlem rozpoczgteJ pracy. I l. Rzadko mamJakieS wlasne przemySlenla. 12. Czesto crynlg soble wyrzuty, 2e nle Jestem takt, Jakl powlnienem byc. 13. Uwa2am siq za strasznego grzesznlka t boje sie, 2e pojde do plekla. 14. Jestem nieprzeJednanym perfekcJonlst4. 15. CzuJe,Ze ntgdy nie umlem sprostai wymaganlom; ntgdy ml sie nic nle udaJe. 16. CzuJq,'zetak naprawdq nle wlt:trt, czego chce. 17. 7-awszechca wsurystko zdobyc :za wszelka cene. 18. Sadze, Zellcze slq tylko w sferze erotyczneJ. BoJe sie, 2e zostang odrzucony lub opuszczony, JeSlt nte okahe stq dobrym kochanklem. NIE

n .tr
tr ,tr
N.

n
fl

n
tr

tr
!

s
tr
!

tr
D
! !

A" TozsAMoSC
I. DoSwiadczam ntepokoJu I lqku, ilekroi zamlerzam robii coS no 2. Staram siq sprawlai na ludziach wraZenie mlleJ osoby, lecz nle mam 3. Jestem buntownlklem. Molm

tr tr
I E,
I

u
tr
D

2ywtolems4 konfltktv. 4. CzuJe glebt, 2eJestze \nrrlcoS nte w w porz4dku.
5. Jestem chomtkiem. Tfudno mi sie 6. CzuJg sig nte w pelni kobteta (mqitcryzn4).

puste; czgsto 19. MoJeirycieJest przygnqbienie. odczuwam
2O. Naprawde nle wiem, kimJestem. Nie Jestem pewny swoich wartoScl, nie wiem, co mySlei o ro2nych sprawach.

a
fl

n

62

DOMU WEWNETRZNEGO Pown6r OOSWCCO

SrnzYwozo*t D'ttt@ W JercSPosos
NIE

TAK B. FOTRZEBY PODSTAWOWE l. Nie wyczuwam potrzeb swego ciala. Nie wlem, ldedyJestem zmQczony' glodny lub zly. 2. Nie lubig, gdy mnie ktoS dotYka. 3. Czgsto uprawiam seks, nie czuJac rzeczywisteJ potrzeby. 4. Glodze/obJadam siq. 5. hdowala mnie tylko seks oralnY. 6. Czestonie potrafieopisati tt'(o, r'o lzttlt.' _!t9:)e wstycl, {rlv lcstcrrrww lt'kh''
f t . I t z r r < l k o s l t , ' z l o r l r z t . ' .. t l r u ' l r r l 1 ' u ' 1 l , r t l . t t trtr ' l t t t l r ' 1 ) . l l r l r ' . r l r '! n l r ' \ \ ' t t l t r t t y rl t I l r . r t r l z r r s t . r l . r r r r . , l r ' l r 1 '} l i l i l l r u ' r l r t t t l z i t i . l O . W r t t ' r l z r ' ' , 1 , 'p l ; t k . t r I l. W s t y r l z ( ' ' , l r ' . r w r ' * ( ts i t t t < : l t u .

rtzieci tO. Czule pocia$ seksualny do i obawtam sie, 2e m6$bYm dai mu ZA U*^l^^, Le Jedzenlei (lub) seks sa

n
_! ! IJ il

tr

a
n
!

C. POSTAWY SP(OI,ECZNE L W zasadzie nle ufam nikomu' soble 2. Bvlem(-am) lub jestem LonatY (iameLna) z osob4 uzaleZniona' nad a OU"""ylnie staram sig panowad lnllmi-__sob4 w stosunkach z 4. Jestem tuzalezn -. tzolule siq i obawlam sig ludzt' szcz61olnte przed stawiciglr wl3g4l O. tli" znosz7bYc sam i zrobilbYm prawie ws4rstko, bY uniknac samotnoscr. intrl ptt 7 St*i"rctzam,2e robiQto' czeqo
mnie oczektrJil. & Z" *t"alk4certg rrrtlklrtrt

n
!

n.
tl

n
tr
!

n
il

n
tr

D
!

n
tl

12. Ilirr<lzo rz,r,lkn wvtit2ittn negatywne enx)('l( i3. Marn olrsrrlr.'trir prrnkcle seksu analtlt'11o

u
tr
! ! '!

n
tr
-!

n
U

14. Manr olrsrstr;na punkcie seksu n; sod<lr rsocl rlstyczne$o. f S. W"ty,rr.r;sk; rnJch reakcJi rych. flzjologk'zr ze f O. ful"* Xt.,p<lty snem. 17. Spgdzanr l)rzesadnie duZo czasu na ogl4danlr r pornografii. 18. Pokazywirlt:rttsie nago, aby kogoS soeszvc.

konfliktow g. R tako odrzucam sugestie innYch ludzl i traktuJe Je prawie Jakrozkaz'
inr n aleiw resoektowae.

n

.D
! !

u
!

1O. Mam nadmierne Poczucie J":t, lti odpowiedzialno6ci l'tti:J sia o rnnyctr ni2ijlgblc' Voszctyc nie odmawlam wprost' 11. Czqsto a Potem w sPos6b wYkretnY' PoSredni i bierny staram sie nie robic czegos' o co mnie inni Prosz4'

64

Pown6r DoSwEGo Wswr.rETRzrvEGo DoMU TAK
NIE

12. Nie umlem romiqzywai konfllkt6w zludiml. Staram siq pokonai oponenta lub wycofuJq slq. 13. Rzadko prosze o dodatkowe w5f aSnlenie, .feSlt czegoSnle rozumlem. 14. Czesto domySlam slg, co ktoS mlal na mySll, I odpowiadam, opteraJ4c siq na tych domyslach. 15. Nigdy nle czulem ste zwiazany zkt6ryms z rodztcow lub z oboJgiem. 16. Mylq miloSi z litoScla I mam sklonnosi do kochanla tych, ktorych mt Lal. 17. NatrzEsarn slq z sleble, gdy popelnlq blad; tak samo postgpqg wobec innych. 1 8 . htu9 sig poddaJg l dostosowuJg do lnnych. 19. Uwlelbiam wsp6lzawodnictwo tJest ml trudno przegrlnvai. 20. NaJbardzteJ obawiam siq porzucenia; uczynlg wszystko, by podtrzymai zuia:zek.

U

tr tr

tr
I

tr
!
!

Roz'dzlal2

JAKICH I(RUTWD DOZNATP tr

TWOJE DZIDCKO WEWNqTRZNE
KiedgS tqke, gd i shl.tmten" Ziemfe i no!ztugklej szg widok spou li alo niebiafi ska Po3w iataTeraz chot rozglqdam stg dntem i nocq dookoto, tego, co niegdy9 wtdzioterry juinie ma. wlLLl,AM Wonoswonrtr Prawie kaJzdy rozJaSnla slq na wldok dzlecka. Dzlectgcy radosny Smlech mo2e wypogodzld naJbardzleJ zatroskan4 Bttarz. Dztecl - ten cud natury - s4 spontanlczne l fiatera2rneJszoSci4. W pewnym sensie s4 skazane na chwilq obecn4' U2rywaJac slowa cudowng (ang. wondey'uf, pragne oddai to,- c4yrm dzlecl sA naprawde: pod ka2da z llter kryJe sie Jedna z naturalnych, cudownych cech &lecka.

n u
fl

D

tr
D D

D D

strMA ODPOWIEDZT TWTERDZ.{CYCH:
JeSlt odpowledzteltscte hrierdz4co na dzteslec lub wleceJ pytan,-to znacTty,2epowtnniscie na serio wzir4e sie do pracy nad sob4. Prace te ulahM wamzpervnoSct4ninteJsza k"ilazk*

.o

'

I

V onder O ptunlsm N aiuete

ClekawoSi Optymizm NalwnoSi

Pown6r po SwEGo WsvvtvETRz Dor'ru ruco
D ependence E motions R esflfence F ree Plag U nlgleness L oue ?-aleLnoie UczuclowoSi DzlelnoSi Spontanlczna zabawa WyJ4tkowoSi MtloSi

I(RzywD DozNALoTwoIE DzIEcKo WewNETRz\m 67 IAKTCH OPTYMIZM Naturalna tskra 2ycla w dzlecku pcha Je do badanta Swlata z nastawleniem pelnym optgmlzmu Je5lt oplekunowte sa cho6 trochg przewtduJ4cy, dzlecko - da|t4c do zaspokoJenta potrzeb - zwr6cl sle do Swlata na zewn4trz. Dzlecl postadaJa naturaln4 wlare w to, 2e SwlatJest przyJazrryi e pelne nadzlel, a wszystko wydaJe tm stg mo2llwe I dostqpne. Ow wrodzony optymlzm I ufrroSd tworza rdzefi naszego naturalnego wyposa2:enla, stanowl4 te2 fllary tego, co potocznle nazywa sle dzieclqcqwlarq WlaSnte naturalny optymtzm I ufnoSi sprawtaJa, Le tak latwo mo2na skrrywdzfi dzlecko. Bezgranlcznle wlerzy ono bowiem swolm opiekunom t Jest bezbronne wobec brutalnoScl i przemocy. W przeclwtenshvte do mlodych zutlerzqt, dzlecko nie ma systemu wczesnego ostrzeganla podpowtadaJacego, co nale2y zrobli w daneJ sytuacJi. Dzlecl musz4 sig ucryi, a proces ten uzale2ntonyJest od oplekun6w. RozwijaJa stle wewnQtrzna dztqki obcowaniu z doroslyml. Dzteci i natury maJa predysporycJe do odpowtednieJ dla danego wieku gotowoSci rozw{anla poszczeg6lnych sll wewnqtrznych. Gdy dziecko zostanie znlewahone i zharibione' Jego naturalna ufrroSd t otwarto56 ulegaJa stlumlenlu. Wlez' kt6ra pozwalala mu ufai I optymtstycznle pod4ini do przodu, -ostaJe zerwana. Nie mo$acJu2 polegai na oplekunie' staJe slq bardzieJ czuJne I trwo2ne. Je6lt wteZ ta rwle slQ czQsto' dziecko popada w pesgmtznt Tract nadzleJq I zaczynawlerzy6, izetylko dzigkl sprytnemu postqpowanlu zdola zaspokoti swe potrzeby. Zamlast wykorzystywad energlq na bezpo6rednie oddztatywanla na Swtat, marnuJeJ4 na sklanlanle oplekun6w do czlmlenla dlai czegoS' co w gruncle rzeczy mogloby ucrynii dla siebie samo. Optymizm t ufno6i s4 podstawa bllsktch mtlazk6w. Pragn4c blisko6cl, musimy odwa2yi slg na bezbronnoSi wobec drugteJ osoby. Poniewa2Jednak nlgdy nle zdolamy zgromadzti wystarczaJaceJ tlo6ct danych, by ufai innym bezgranlcznle,musimypodJac ryryko ufanla tm do pewnego stopnla' W nasz5rm Zyctu ntezbqdnyJest takhe optymtzm, pozutala-

crErqwosc
Dla normalnego dzlecka wszystkoJest lnteresuJ4ce t eks_ cytuJ4ce. Odczuwa cuda tego Swtata wsrystliimt zmyslaml. Jest to przeJaw wrodzoneJ ka2demu dzticku potrzeby po_ znawanla, eksperymen towanla or az zbadanti, zobacLina t dotknlgcta. Dztekt ctekawoSclmale dzlecko odkrywa swoJe rece, nos, usta, narzqdy plclowe, palce r4k t nog, a w koncu wlasn4JaZn. - Eksperymentowante I odkrywanie moZe wpgdzii dzlec_ ko w klopoty. Jeslt rodzrce musteli ilumti w dzteciristwre wlasn4 clekawoSi, bedaJa takLehamowai u dzlect. Wwyniku tego dzlecko zamyka siq, bo czuJe strach przid t podeJmowanlem ryzyka. Zycte g$\Vwantem dlan problemem, ktory naleLy rozwl4za6,, "t"j;;; p."ygoAa, kt6ra trzeba przeLyt. StaJe itg posepne t",rf" szuka ,6Jrpi_ czenstwa. Zdumlente I clekawoSi maJ4 decyduJ4ce znaeente dla prawidlowego rozwoJu i przystosowanta. Sktantala dziecko do zdobywanta podstawoweJ wtedzy o Swiecie t uizenia sie, Jak przetrwai. Zdumiente I ctekawosd sa takZe 2yciodaJn4 energl4 w da2eniu do rozszerzanla horyzont6w. eotrinbuge-t;"j tskry 2yrcta - Jest ona nieodzowna dla ct4glego ;-*.J;: stanowl fundament p-tl"y poety, artysty f w ogOte twOriy. Zdumienie I clekawoSc wytwarzaJ4 w nas rodzal podnto_ te _s-lego1ap ci a, wyzwalal 4cego ocie liitwan te czeg 6€ w 4 ce1. Karol Darwln I Albert Einstetn byli pelnt dziecilcego zdi_ mienia i ciekawoSct taJemnic kryJacych stq w zaladko_ wym Swiecte.

POwn6rpo SwEGoWEWNETRZNEGo DoMU Jacy nam dostzegaiJasne strony i:ycla. To dztelit optymizmowl postrzegamy rzeczywlsto5i Jako warto6i pozytywn4. NAIWNOSC Naiwno3i dziecl Jest oiescla tch uroku I wdzlqku, Jest te2 tstot4 ich niewtnnoSct.ZyJateraZnleJszoscia f daza ao p.ryJemnoScl. AkceptuJ4 dzhane zagadkt Lgcia, Jakmowi Chrtstopher Morley. Ich .dziwna bosko6i'Jest skuilrdem braku Jaldegokolwtek poJecla o tym, co prawdziwe lub falszywe, dobre lub zle. Dzlecl kochaJ4 irycte. Pocz4tkowo brakuJe tch dzialantom koordynacJi, poniewaZ wsrystko fascynuJeJe tak bardzo, 2e trudno im sig na coS zdecydowai. Ten brak koordynacJi sprawla, ize czgsto docteraJa w zakazane mleJsca, dotykaJa nlebezplecznych przedmlotow lub zJadaJqszkodllwe substancJe. Dlatego wynragaJastaleJ uwagt l troskt, opiekunowle zaS muszq "zabezpleczai" dom przed lch ciekawoSci4. Musz4 stale uwa2ai na dzlecl, a to absorbuJe czas t nerw5r w talcim stopniu, 2e czasem nawet naJbardzieJ opanowanl lrytuJa sig. W takich przypadkach dzleckoJest zaskoczone i zmieszane - przecleZ to, co robi, Jest tak frapuJ4ce I zachwycaJ4ce. Optekunowie powinnl byi cierpllwt I wyrozumtall. W przeclwnym razle b9d4 oczeldwai od dzlecka zbyt wtele. W wiqkszoscl prrypadk6w ftzycznego nqkania, zJakiml sig zetknalem, brutalnl rodzlce wlerzyll, tz dzlecko rozmySlnie zachowlnvalo ste zloSltwie. Spodzlewali sig, 2e bedzii bardzteJ doJrzale, ntL bylo to mo2llwe wJego wleku. Sklonno Si d o zapuszc zanla st g na zakazane tereny czqsto uznawana bylaza przeJaw perwersJt charakterystyczneJ dla dziecl. Dowodzono, 2e Jest ona skutldem grzechu pierworodnego. Dokt4rna ta byta gl6wnym Zrodlem wieluokmtny,ch represSlnych praktyk wychowawcrych. Nie istnteJ4 I Jednak 2adne naukowe dowody przemawiaJace na tor4ySe pogl4du, 2e dzlect s4 wJaktkolwiek sposob naturalnie zdeprawowane. Przeciwieristwem takitegopodeJSclaJest nadm lerne ochranianie dziecigceJ nalwnoScl I nlewinnoScl. sprzSaJace

KRzYwDL)ozNALoTwoIE DIEcKo WswNFrRz\e 0') JAKTCH utnvalaniu slq klopotllweJ nalwnoSci w wteku doJrzafym' Pamletam semlnarz5rstq, kt6ry na rok przedwy6wlgceniem byl przekonany, 2e koblety postadaJa trzy uJScta narzqd6w pictowycht Znam takize wlele koblet' ktore z powodu nleuSurtadomtenia wpadaly w panlkq prry plerwszeJ menstruacJl. bdect mog4 r6wnle2 na uczyeslq manlpulowanla fallg"4 naiwnoSct4 I nlewinnoSci4. "Glupla blondynka" Jest klasycznymprzykladem taktego zachowanla w doJrzatym wleku' U dzteci likajacych sle porzucenta hlsteryczny placz lub blaganie sA metoda "odgrywania gluplego'' Zachowanle tatrrteumoZllwia dziecku uchylenle slg od dorastanla' ponomowanla ryzyka' szenla odpowledzialnoScl t podeJ NatwnoSi i niewinnoSi naszego cudownego dzlecka mo2e wydatnie pomoc w procesle powracanla do zdrowia' Naiw- cechy, kt6ra noSe lest glownym elementem pojetnosct ulatwia uczenle slQ. Otoczenle opiek4 dziecka wewnqtrznego sprawi, 2e uJawnl sig Jego cuforynl natura' T! i twoJe Iudowne dziecko mo2ecle wspoldztala6 w procesie uczenla stg, Jak stwarzai nowe mo2llwoScl doSwtadczania Swlata'

zer,pzloSC
Naturalna cechA dzlecl Jest zale2no$( oraz posladanle potrzeb. W przeclwierishvle do dorostych nle potrafl 4 zaspoioti potrzeb dzlel'ri wlasnym zasobom, z konleczno3ci sa wTec'z,alehne od tnnych. TaleLno$c ta ntestety staJe slg przttcrlnrllch bezbronnoScl. Nie wiedza nawet, ezego poirJUrrja I co czuJ4. 6ycte dzlecka od poczqtku ksztaltuJe si' pod *ptyw"m zdolno5cl optekun6w do rozumienia i zaspokaJaniaJego potrzeb w poszczegolnych fazach rozwoJu' ieZeli diiecko wewnetrzne oplekunow zostalo skrrywdzone, staJe sig przeszkoda w zaspokoJenlu potrzeb -icf ylas. nych diieci. eeda sig irytowai potrzebamt dziecka lub d4zy' do zaspokolenta Jego potrzeb, c41n lqc z dzlecka pn'edlu2enle siebie samYch. Cudowne dziecko Jest zale2ne, bo przechodzi prrces doj' rzeuania. czyll rozw-oju llaLdy etap rozwoJu Jest klokiem ku pelneJ doirzato3cl - czyll doroslo6cl. JeSli potrzeby nte

Pown6r oo SwEGo WrwNErnzruEco DoMU
zostan4 zaspokoJone we wlaSclw5rm czasle i w odpowiednteJ koleJnoScl, dzlecko pozbawlone zostaJe Srodkow ntezbgdnych do w5pelntenta z.adan na koleJnym etapte rozwoJu. Niewtelkt bl4d na pocz4tku drogt rozwoJu ma dalekosie2ne konsekwencJe w p62nteJszym okresle. Hrowe Zycte ludzkle charakteryzuJe slq ctAglym rorirromnte cechy t5powe dla okresu dzieJem. Optsywane prz.e?.e clnstwa - ciekawoSi, za,leLno*i I optymlzm - maJ4 decyduJ4ce znaczenle dla wzrostu I rozlrwitu lstoty ludzkieJ. Prze, cale zycle pozostaJemy w JaldmS stopnlu zaleLnl. Tawsze czuJemy potrzebq mllo6ct I wzaJemnych kontakt6w. Nikt nteJest na tyle samowystarczalny, by nie potrzebowai innego czlowieka. 7-aleinoS6.naszego cudownego dziecka pozvtala nam tworzyi wlqzl I podeJmowai zobowi4zanta. Wraz z uptywem lat odczuwamy potrzebg bycla potrzebn5rm lnnym ludzlom. WJaklmS momencle zdrowego rozwoJu saml daJemy tycle I troszczymy stq o nle. Jest to nasze ewolucSne powolante - JeSll tak wollcle to nazwai. W gruncie rz.euy Jest to kwestia r6wnowagl miedzy zale2noSci4 a niezaleLno$clq,. JeSlt dzlecko zostalo skrzywdzone w efekcle lekcewa2enta Jego potrzeb zale2noSct, io albo lzoluJe sig t wycofuJe, albo tr4pma sig kurczowo zalelnoSci i wpada wJeJ sldla.

,' l IAKICHl(nzvwp DozneroTwolE DzIEcKoWEWNETRzNI' kiedy u pacJenta nastqpuJe poprurwa. SygnaltzuJe Ja poja wtenie siq poczucta humoru w stosunku do wlasneJ osoby' PacJent przestaJe brai steble zbyt powaZnie' W"ahtg Montagu'a, dzlecl przeJawlaJa poczucie humoru sie buzi I oczom od okolo 12 tygodnia hycla. @rzyJcle kochane, plesz.czone,a zobaczycle niemowlQcta, itore Jest ow4 naturalna rado5i. ObserwuJcie grupq bawi4cych stq I dokazuj4cych dztectak6w, a us$srycle w lch Smlechu nieklamane szczQ6cie. SzczqScte t podnlecente dzlecka latwo znlszczyi' JeSll krrywda wewnetrznego dztecka rodzlca wynlkla z odbleranta mu chect do SmGchu, sam tak2e bqdz'le gastl Smtech u swolch dzlect. Bedzle napomlnal: -Nle srnleJsig tak glosno', .Przestan mt tu halasowai'. -Nle wrzeszcz tak" lub: dla.Do3i JuZ tych wyglupow'. Czqsto zastanawialem sie' ,rdtto bylo ml Smlai sig serdecznle' tartczye czy czegoLt t SpiJwai. Nle mlalim z tym klopolr tylko w6wczas' -gdy bylem pod dzialaniem alkoholu; kledy bylem trzehtry' sztywnfaty ml mlgSnle. Dzlecl, ktorych Smtech i rado6i siq tlumi' staJa sie posepne I osowlate. W dorostym i.yclu s4 surowymi rodzlcaml' nauczyclelami lub duchownyml, nle znoszqcyml dzlecigcego gwaru I gloSnego Smlechu. jest d-zeciwteistwem smlechu Jest placz. TtrsoJorado36 nlez.amaskowanamsmut|ciem_plsalpoetaKltalilGibran._ Jain iest tgm samgm 2r6dtem, z kthrego im'ech ttu6i sig wzblja, owielelerot wgp&tiore bgto b'amL t uizte saJedynymt zwlerzetami posladaJacymt zdolno-Si placzu (ntelitOre zwlerzetakrzycza,lecz nle ronia lez)' Weilug Ashleya Montagu'a placz sluiry nam psychologicznle i sp6lecznii do tego samego celu, co Smlech t radosi' Podobnre 1at one zbll2r- nas do lnnych, wzbudza wsp6lczucle f chec wsparcla. U dziecka shrZy przetrwaniu' Gaworzenie i Smiech przycl4laJanas, tworzAc symbiotyczne wiezi' ktozuJ4 zmarFtfierych potrzebuJ e ka2de ntemowlg. I,ry sygnalt nle, ka2'4c nam Pom6c mu I utulii. Jako wyraz emocJi, urywoluJacY reakcJe innych, Smiech placzmialy prawd-opodbbnie sllny wptyw na rozw6J ludzI

uczucrowosc
Dwle oznakt emocJl s4 Jedyn4 w srvolm rodzaju cech4 dziecl twmo saplens - Smlech I placz. Antropolog Ashley Montagu pisze: U dzteci ncc"4 naturahtq jest Smiai si4 t dostrzegat humor w rozmattgch sgtuacjach, rzeczguisfu ch. ug irrwgirrcw ang ch bqdZ stusorznng ch prze z nle same Rozkosz4j q stg komlzmenu Humor to Jeden z naJwczeinteJszych I naJbogatsrych naszych zasob6w naturalnych. Ju2 dawno temu filozofowie wskazywali, 2e tylko czlowiek postada dar wgsmtewania (umleJqtno6i Smianta siq). Poczucle humoru ma ogromn4 wartoSi dla przelrutanl4 kledy czlowiek ma poczucle humoru, irycie sta.lc sk; znoSntbJsze.Jako terapeuta zawsze potrallq oznan'r.yt lrronrent,

72

DOMU Pown6r oO SwEGOWEwNETNZNEGO

,' DozNeroTwoJE DzrEcKo WEwNErRzNr,r JerucuI(RzywD
cirisldego r&enla cor (serce). Dzleciom nie brakuJe seroa. 54 odwa2nymi poszukiwaczami przyg6d. Rudolf Dreikurs, znany psycholog ze szkoty Adlera, uwaLa, 2e zle zachowanie dzlecl wynika z braku odwagi (serca). Straciwszy serce, sA przekonane, 2e dla zaspokoJenta swych potrzeb powinny manipulowai dorostyml. DzielnoSi dztecka to tak2e elastycznoSi zachowari, dziqkl ktoreJ uczy sie ono zachowan zgodnych zwzorcaml stosunk6w spolecznych Srodouriska, w Jakim prryJdzle mu iyi. Jest to specyflczna cecha tstot ludzkich. nle spotykana u wigkszoScl aw7erz4t,i stanowi oznakq zrlrowl:r psychlcznego. Elastyczno6i mo2e Jednak spowodowai niebezpieczn4 zdolnoSi do adaptacJl. Wszelkle zachowania, jakie prryplsalem skrrywdzonemu dzlecku wewngtrznemu, sA to zachowania prrystosowawcze. ElastycznoSi i prg2noSi dziecka wewnqtrznego pozwalaJa mu przetrwai choroby, zabturzenia i emocJonalne porzucenle. Przykre to jednak, 2e musimy zuLrywat.naszA energfie na przetrwanie, a nie na rozwoJ i samoreallzacJe. Skoro elastycznoSi Jest podstawowa cech4 naszeJ autentyczneJ jaLni, to odzyskuJ4c i wspieraJac skrz.ywdzone dziecko wewnqtrzne, mo2emy spowodowai Jcgo powr6t do zdrowia. Wymaga to czasu, poniewa2 nrrrsl sle ono naucryi ufai opiece dorostych. Gdy poczrrJesig chronione I bezpieczne, Jego naturalna ciekawosrl I pogoda ducha uJawni4 sie I beda mu zawsze towarzyszyi, umo2liwiaj4c pelny rozw6J. SPONTATNCZNA ZABA.\trA Dzieci maj4 wrodzone poczucie swobody, a czujac sie bezplecznie, dztalaJa spontanicznie. Cechy te - wolnoSi i spontanicznoSd - stanowia istotq zabawy. Platon dostrzegal istotg prawdziweJ zabawy w dzteclgceJpotrzebie skakanra, poddawania pr6bie ogfanlczen sity ci4Zenia. Dzieki swobodneJ zabawie dziecko wychodzt poza powtarzanie nawykow. DorastaJac, czqsto tracimy z aczrutq cechq, uznaJcmyj4 za coi nlestosownego; prrystol to mlodzieiry,lec.z. <llrr

kich spoleczno3ci. Zwlaszcza placz odgrywal potqZn4 role w naszeJ ewolucJi Jako lstot lltoSclwych. WoLnoStplaczu pisal Montagu - przAczAnla sI4 do zdrousinjednostkt tpoglq' bianasz-e zaartgahowanle w dobre salnopoczucte inngchDziecl, zawstydzane z powodu placzu, doznaja w procesie swego rozwoJu powa2neJszkody. WwlekszoSci rodzln placz dziecka dotyka nle ukoJonego smutku skrrywdzonych dziecl wewnEtrznych Jegorodzlc6w. Wekszo6ci doroslych dzieci zakarywarro w &iecinshvle plakai. Rodzice, kt6rzy systematycznie tgpi4 placz u swych dzieci, sa przekonanl, 2e w ten sposob uczyni4 je silnicJsnymi. Jest to ra2acyblad. Ksia2ka ta nle bylaby potrzebna, gdyby pozwolono nam na swobodny placz. To, co na4rwam uporaniem siq z "pierwotnym bolem", Jest w plerwszyttt rzgdzie pracA nad smutklem, stanowlqe4 klrrcz do <l<lnirlt:zlenia l. swego skrzywdzonego dzlr:ck a wt:wnqI rzrrt'gr DZIELNOSC DztelnoSi Jest zdolnoSci4 otrz4Snlgcla slg ze smutku, Jaki wywolalo w nas otoczenle. Im dzier:ko mlodsze, tym bardzleJ Jest dzielne. WystarczSt przyJrzei slg maluchowi uczAcemu sig JeSi lub chodzii, aby dostrzcc te cechq. Pewnego tazru obserwowalem dwudztestonriesiqczn4 dzlewczynkq, usiluJaca wdrapad sig na kanapg. Ilekroi jeJ siq to prawie udalo, spadala na podlogg. Poplakawszy przez chwilg, uparcle ponawiala wysilki. Po co najmniej plgclu probach wreszcle sle udalo. Przez kilka minut siedziala na kanaple, napawaJac siq swym osi4gnieciem. Gdy m6J du2ry dog wszedl do pokoJu, przyjrzala mu sie podeJrzliwie, po cz5rmzeskoczylaz kanapy, by zbadai, co to za dzlwny stw6r. Podeszla do psa, ktory trqcil ja radoSnie. ZdenerwowaloJa to, wigc pacngla go po nosie! A pies byl trzy razy wigkszy od nieJl Jakkolwiek by na to patrzec, wykerzala odwage. Bo dziecl s4 odwaine. DoroSli w porownaniu z nimi s4 olbrryrnanri. Zamiast traktowai ich up6r Jako objaw zlego charaktr:ru, powinniSmy doceniai ich odwagq. Dziecl s4 pogo<lrrt: I odwa2ne. Slowo odtaaLrtg (ang. courageous) pot'lrorlzl ocl la-

DoMU Pownor po Swsco WewNETRzhrE@ nas, dorostych, Jest ntewlaSclwe. W rzecrywlstoScl wielu dorostych uwaLa, l2 zabawa to pr62nowanie, to przyslowiowe "puste igraszlrd". Ntestety, kultura amerykaiska wypaczyla sens swobodneJ I spontan lczneJ zabawy, przeksztalcaj 4c J4 w agresywny pgd do zvtyclgLanla. Prawdztwle nleskrgpowana zabawaJest dztalanlem dla czysteJ przSflemnoSct t radoSci irycla. W poZnieJszych okresach rozwoJu mo2e byi stosowanaJako prryJ emnoSi ptynaca z ksztaft ow arldazr ecznoSci i sprawnoSct flryczneJ w okreSlonych grach. Swobodna zabawaJest cz95ct4 naszeJ natury. Wszystkle zutlerzeta bawlq stq, lecz zabawa dztect ma o wiele wigksze to skok zrlraczenle.Ashlcy Montagu plsze: hbawadziecka dcth:ko po?n mo2lhao$ct ttngch stusorzeft wgobrainl Wyobra'Znla gra znsadnlczq rolq w dzleclgceJ swawoli. Pamlqtam moJe wlasne wytwory wyobraZnl w dzieciishvie: naJczqScleJ byty to przygotowanla do doroslego i4tclai bawiItSmy sle w .dorostych", vryobra2aJac sobie, Jak to Jest byi tata t mama. Spontaniczna zaba'wa Jest dla dziect sprawA o donioslyrm znaczenlu, stanowl bowlem fundament p62nieJszego 2ycla. MoZllwe, irc gdyby zapewnlono nam w dzieciristwie bezpleczenstwo I komfort zabav.ry,nle musieliby5my uciekai sie do nletworczychzabaw wwieku dojrzalym. SA one w gruncle rzeczy substytutem nle zaspokojonych potrzeb dzleclnstwa I przyczyntaJa ste do gromadzenia zabawek dladoroslgch. Wtdztalem ktedyS aflsz glosz4cy: .Ten, kto bedzte mlal w chwlli Smlercl naJwtgceJ zabawek, wygrywa". Taka transformacJa dzlectnneJ zabawy przeszkadza nam w postrzeganiu 2ycta Jako swobodneJ i spontaniczneJ przygody. JeSlt spoJr4lmy na dzteclristwo Jak na czas swobodneJ t tworczeJ zabawy, uSwladomlmy sobie, Lebyi ludzka istot4 oznaczabyi wesolym. NaJwspanialsze osi4gniecia ludzk<-rScl sA ,skokami uyobraZnl", kt6re prowadz4 do naJwlqkszych wynalazkow, odkryi, teorti. Swego czasu Nietzsr'l rt' zit uwaL1rl, 2e aby doJrzec, muslmy odzyskai 2arliwosri. z Jaka bawlllSmy siq w dzleclnshvle.

r TwoIE DzrEcKoWswNErRzN JAKIcHl(nzvwp DozNIALo

WYJATKOWOSc
Chocta2 dzlecko cechuJe nledoJrzalo6i, posiada ono organlczne poczucle pelnl -.JA' (ang. I AlvIness)'. Innymi slowy, ma p(rczucle wewnqtnneJ wlqzt i sp6JnoSci z samym sob4. Poczucle wewnqtrzneJ sp6Jno6ct (ang. completeness) t JednoScl ze Swlatem (arrg. un!fiedurho&aness) oznacza prawdziw4 doskonaloSi - t pod tym wzglqdem wszystkie dzieci sa doskonale. Wewngtrzna sp6JnoS6sprawla, izeka|de dzleckoJest specJalne, wgJqtkowe t cudowne. Nlkt inny nle Jcst dokladnie takt, Jak ono. Cecha ta crynl dzlecko prawdzlwle drogocenn5rm. Slowo "drogocenny" oznacza.rzadkl I wartoSciowy". Szlachetne kamlente I zloto s4 drogocenne, lecz ka2de dziecko ma o wlele wlqksz4 wartoSd. Od urodzenia dziecko ma pelne poczucle tego. Freud nadal temu okre6lenie Jego Kr6Ie u skrr M o66 Dzte cko. Naturalne poczucle wartoscl I godnoSci Jest bardzo nietrwale I powinno znalei,d natychmiast odzwlerciedlenie w postawie opiekunow. JeSlt dziecko nle znajdzlc pclnego mllo3ct, wlernego pohrlerdzenla tych cech, straci poczucie sweJ ufi4tkowoSct. Dzieci sa tak2e z natury gtaboko duchowe W moim przekonaniu duchowoSi I poczucle pelnt sq synonlmaml. Dziecl s4 naiwnymt mtstykaml. Poemat Chrlstophera Morleya zrrlraca uwage na to, 2e tch nlezwgkla boskoCi ciqgle trwaJest to Jednak duchowoSi naiwna I bezkrytyczna. Polniej stanie siq rdzeniem duchowoSct doJrzaleJl refleksyjneJ. DuchowoSi Jest tym, co w nas najglebsze i najbardzieJ autentyczne - nasz4 prawdzlwq Jr2nla. Dzteki nieJ czujemy sw4 w5{4tkowo6i I nlepowtarzalnoSi. Jest to nasze fundamentalne lstnienle, czylt polega teL na "JA". DuchowoSi poczuciu wiezi I ugruntowaneJ JednoSct z crymS wigksrym od nas. Dzlecl z natury wlerz4 w to - wledza, 2e istnieje coS potg2nieJszegood nlch. Wara w -JA" stanowi Jadro naszeJ boskoSci. KtoS, kto poslada owo poczucle, stanowl JednoSi z samym sobil
' patrz przypts str.42

76

DoMU Pown6rno SwscoWswNErRzrvEGo

t WrwruErnzr\ TwoIEDzlEcKo JarucuIGzvwo DozNALo
wanla. Dzlecko bowiem naJstlnieJ przeirywa brak poczuciir, 2e Jest bezwarunkowo kochane. Do dorosle$o, ktory cierpl z tego wlaSnle powodu, doclera tylko slabe echo 6wiata tnnych ludzt. Ntgdy nie opuszcn Eo potrzeba miloSct. Jej gl6d trwa, a skrryw&one dziecko wewngtrzne wypelnia tq pustkq postqpowanlem, o ktorym Ju2 wspomnialem. OdzyskuJ4c i otaczaJ4c oplek4 skrzywdzone dziecko wewnqtrzne, obdarzncieJe po?4dana przez nie bezwarunkowa akceptacJ4. To sprawt, Le dzlecko luzna i pokocha innych taktmt, Jacy s4. KRZTWDA DUCHOCIA Uwa2am, 2e wsrystkte krrywdy cudownego dziecka wynikaJaz utraty poczucia JA"' Ka2de dziecko musi miei SwiadomoSi 2e: (a) Jego rodzlce s4 zdrowi i zdolni otoc4ri je opiek4 | h) LeJest ono dla nich uaZne. To zaS oznacza, Le JegonlepowtarzalnoSi uznawana jest przez rodzicow lub opiekunow. Dowodem tego jest iloSc 'ze czasu, Jakl z nim spgdzaJa. Dzieci intuic$nie wiedz4, poSwigca sig czas komuS, kogo stq kocha. Nie poSwiqcaJ4c dzleciom doScczasu, rodzlce wywoluJ4w nich uczucie wstydu. Dziecko wychowane w rodzinie dysfunkcyjnej jest w jakims stopniu duchowo upoSledzone i traci poczucie "*JA". Matka alkoholiczka oraz pobla2liwy, wspoluzale2niony ojciec nie z,atroszcz4slg o swoJedzieci. Alkoholiczka zaabsorbowanaJest ptciem, a wsp6luzale2niony m42,zaabsorbowanyJest alkoholiczk4. EmocJonalnie s4 po prostu nicobecni dla swoich dzieci. To samo dzieJesig, gdy rodzicow nekaja lnne zaburzenia: pracoholizm, bigoteria, nrania Jedzenia' nat6g kontrolowania, czylt perfekcJo n iz nr, cI t oroby umyslo we lub ftzyczne. Rodzice zaabsorbowanl wlasnymi problemami emocJonaln5rminie maja czastl tlla swoich dzieci. Psychiatra Karen Horney napisala: W skutek r62ngch sprzeczng ch u plg uotts dzie cko nie nt o t sposobno5ci rozwli anio s iq z4odnie z indgttsid.ualngm[ 1 t t (.. .) . Pdsumow ane sprow ru l :'t t trz.ebami i mo2liuo $ciami

t akceptuJe slebie. Dzlecl maJa te wlaSclwoSi znatury.Przypatrzcie slg zdrowemu dzleckrt, a stwierdzicie, 2e catym soba m6wi ono: -Jestem tym, klrrtJestem".Warto zauwairyc, i2 w teofanii krzaka goreJact'go Bog oznaJmil MojZeszowi swoJe lmig: Jesterrv kt6ry./('sf.'nl (Ex. 3,14). NaJglgbsze poczucie lu&kieJ duchowos<'t, to wlaSnte "JA", na ktdre sklada siq takZe poczttck' ltyr'lrt wittloSclowym, dro$ocennym i ntepowtarzalnyrn.Nowy'l'cslittttentmowi czqstooJeowleczce:synowl marnozusie podaJ4cym rgkr; z.irgrtlrkrtte.l trawnemu, ktory tttlrtto wszyslko fest lrclltrlwartoSciowym czlowleklem, n;twr'l w osl it I t tlc I {r x lzlt tlt' swtf t';{o grzeszrrego to irycla. Wglqtk<trur1 lctt, kto lest tyrtt, klnr Jest; ni$dy lsttrlrr( nlgtly ptltem. pnedtem nle lsltrhtl I ttle l4<lz.le lnncgo sprawia, tt12 cok<llwlek thtcltowirbirrtlzltJ Krz.yw<lir zawst5rdzonyrnidoroslymi 2e stirJt'rrry slq ttz,alc2trtonyml, dzlt:<lrrrl.Wszystkle dzleJe upadku mgLczyzn i kobiet sa o op<rwleSclaml utracie poczucla Jestem, kim jestem' przez cudowne, wartoSciowe, niepowtarzalne i drogocenne dziecko. MII'SC W naturze dziecl le2y mtloSi I uczuciowoSi. hnimjednak s tanq s ie zdotne dn kochanla, muszq bgC nqj pienu kochane. Ucza siq kochai, gdy sa kochane. Montagu pisze: k wszy' s tkich czg s to ludzkich potrzeb, potrzeba milo 5c ii es t nai bar dziej podstau)owa, nqjbardziej uczbwieczqjqca. i tulafnie onaczgntz nas ludzL Niemowle nie potrafl kochai w doJrzatym, altruistycznym sensie. Kocha w szczegolny dla swojego wieku spos6b. Arowy rozw6J dziecka zaleLy od kogoS, kto je bezwarunkowo kocha i akceptuJe. Je5lt potrzeba ta zostanie zaspokojona, wyzwala sig w nim energia mitoSci, mo2e ono zatem kochai innyeh. Dziecko pozbawione miloSct bezwarunkowej traci poczucle "JA". Bedac zdarre na lnnych, staJe slq egocentryczne, a Jego prawdziwa JaZn nigdy sie nie uJawnia. Dziccinne postawy doroslych, kt6re prrypisuJe krzywdzic <lzlt't'kawert'zyst osowrtqtrznego, sA konsekwencJA egocentryczrr(Ao 1

78

Pown6r oo SwEGo WswNETRzNrco Dorvlu

JAKICHI(RZYWD DOZNATOTWOF DZrrCrO WEWNETRZNE7()

Jq ste doJakhl 2e hdzle wJego otrc,zeniu sq zbgt zasle_ pient swgmi nertutcantL bA stai slg zlolngmi do kochania dzlecka czg chotbg tylko postz.egania go jako drgbnej JedrastkL N iez,aspolaj ente pragnlentn dzlecka. abg bg t krchangm jako czbwiek i abgJqo mi&ofil zostalo przgjqta, iest iqjwiqkszA m urazcm. Jaktego mo2c ono doSwfuaczg e.

i

rll til
ili
i

lil

lil I

Rodzlce w rodzlnle dysfunkcyJneJ nte s4 zdolni dai dzteckrl tego, czego potrzebuJe, ponfewaz saml silnie odczuwaJ4 wlasne potrzeby. W rzeczywlstoSct wieksznse dzteci z rdzin dg sJtrnkcqjngch doznalo nqjwi4kszgch uraz6u tu6tuczas, gdg ic\potrzzbg bgfu nodbard.zieJ palqce. MySlq tu o Joshu, synu alkoholtka. Gdychlopak mlat sredem iat, nte wiedzial, czy t kiedy oJctecprzyJdzte domu. W wleku l:rtJedenastu do przez nlego porzucony emocJonalnte t miterialnie. "?estal potrzebuJe oJcl by moc pokochai siebie [Chloplec Jako \n92cz5r znq potrzebuJ e miloSci mginzy zny. po trzebuj e ririqzi z mgLczTtzn4.Josh nigdy Jednak nte czul wiqzi z oJcem. 9re"!o bal sie, gtqboko odczuwaJ4c brak bezpieczeristwa dziecka pozbawtonego ochrony. Olctec symbolizule ochro_ gtq) Na dodatek matka Josha podswladomie nieiawidzila meilczyzn. Trzykrotnte, w obecno6cl tnnych, upokorzyla sy_ na, kpl4c z MelkoSct Jego pentsa. NaJwyraZniil uwazata io za Zart I kpila z JegoprzewreuZllwienla. A prreiie| ta strefa mgskoSci Jest naJbardzieJpodatna na \r azSt. MoZewydai siq to dziwne, leczw naszeJkulturze wtelkoSi penisajest sym_ bolem meskoscl. I.oto chlopak rozpaczliwie potizeUujacy allrmacJi sweJ mgsko5ct zostaJe zdiadzony przez matkg _ naJwa2nieJsz4dla ntego osobq w rodzinie. Matka _ nie le_ czon'aoflara kazlrodztwa - odreagow5nvalana synu gleboka pogardq i zloSc wobec mgLczyzn. NADUzTCIA SEKSUAI,ITE , trlTZEYcjZITEEMOCJONALNE I Nadu2rycia seksualne doroslych wobec dzieci polcgajq na wgkorzg stgwantu dzleci dla zaspokoJenla popea u pt.,i,iwcgo doroslych. Wtym prrypadku dziecko zacrynapr|rrrowai, 2e ttto2estai slg waZne, wykazuJ4c wobec doioslyr.h zir<.lrowa_

nia erot5rczne. W konselnrrencJl dziecko dorasta w przekonanlu, Le aby z-asluiryena cz5[aS troske, musi byi dla tej osoby tdealnym partnerem seksualnym. IstnleJe wiele form naduZy6 seksualnych. NaJwtgksz uraz'! powoduJa naduZye cia natury nieflzyczneJ - czyll emocJonalne. Aby zrozumlei w pelni, Jak groZne mog4 one mlei nastgpstwa, nalez5r zurroclf uwagq na to, Le rodzlnaJest organizacJa spoleczn4, kt6ra rz4dzl sig wlasnymi prawaml. NaJwaZnieJsze z nlch to: l. Uklad rodzinny jest odzwierciedleniem wzal enrnych stosunkow panuJqcych miqdzy JeJ czlonkarrrt, a nle tylko grup4ludzl. 2. Uklad znaJduJe slq w stanie rownowir(l <lynamlczneJ; gdyJeden zJegoczlonkow tracl rriwlrr)w:Wq. Inny rekompensuJe JeJ brak. Na przyklarl zirr.lrowrrrrla pfanego, nieodpowiedzialnego oJ rriwnowi rly rri r< | lnwledzialca lo< na matka abstynentka: latwo wpaclaJaca gnlcw, hlstew ryczlr1Zong moLe rownowaZytmqz o spokoJnym, lagodnyrn usposobieniu. 3. Uklad rz4dzt siq regulami. Wzdrowych rodztnach reguty s4 zazwyczal negocJowane I elastyczne; w rodzlnach funkcJonuJ4cych chorobliwie reguty s4 sztywne i niezachwiane. 4. Rola czlonkow rodziny Jest utrzymanie w r6wnowadze JeJ potrzeb. W zdrowych ukladach role te s4 elast5rczne i wypelniane wsp6lnie; w chorych - role sq sztywne i nlewzruszone. Uklad rodzlnny to tak2e okreSlone konrponenty, a naJwa2nleJszymJest malzeristwo. JeSli nastqpl w nlm za,kl6cenie bliskich wiezi, wl1czaj4 sig mechanlzmy prrywracaJ4ce rownowage I komplementarnoSi. Dla zachowanla rownowagi rodzina potrzebuJe zdrowego malZenstwa. Gdy mal2enstwo Jest niestabilne, w6wczas energla ukladu zmusza dzleci do prrywrocenia r6wnowagl. Ntezadowolony z matki oJclec moZe probowai zaspokoii emocJonalne potrzeby za poSrednlctwem corld. Stanie sie ona Jego l.aleczka, Mala Kste2niczka. Syn zaS stanie sig Malym Mgirczyzn4Mamusl

t)OMU POWN T NO SWEGOWEWNETRZI.JEGO

u KRzYwDDozNALoTwoIE DzIEcKoWEWNETRU'IE l IAKTCH ma tak .seksowny tylek', i'n gdyby byt mlodszy, to "sprobowalby'. Uwagi takie bardzo Ja denerwowaty' Gdy dorosla, hterlsowal tja meircryLnl' ktorych podniecaly jej po6ladki' Matka lrltty opowladala corce o swym 2yclu seksualnym' m6wtac, Jak kiepskim kochanktem jestJeJ oJciec, kt6ry ma za malego pentsa. Robtac zl.ollty sw4 powlernicq, powaZnie r6wnowagQ. Dzlewczyna byla tak uwlklana tatrsrylaleJ maUC, i,e nie mlala poczucia wlasneJ to2samoSci w sprawy seksualneJ. Nawi4rywala llczne romanse z 2onatyml mgizcryznaml, lecz w kolictt zlwsze odmawiala po2ycla seksually tttlt:i orgaztm' alnego t zrywala znaJotttosc.Mowtla ml, ize' wyobra2a sobie, 2e Jcsl wlasna tnatkal Inn4 forma naduZyt'lirttto/.cby<ibrak scksrritlltt'{ouSwia.Jttttc nl<' ttk' tttowlll .leJna ten domienia dziecl. Rtl<lz.k'c June Gdy wyst4pllir tt ttlt'l plcrwsz.l tttk'sli1t'z'ka, temat. wpadla w przeraizanlt'.siltlz.:lt"2c lest lxrwitlttlc <'lrora' Do nadu2yi mo2e slq posunqc tak2e $tars/'(' ro<lzt'nstwo' najczgscieJgclyro2nlcawlekuwynos|tlktlltrtlwti<.ltlat. Dzieci w tym samyrn Meku czesto lnteresuja siQ oclkrywanlem roZnic plci' co stanowi czeii normalnego rozwoJu' JeSliJednakdzieckoprz$muJewobecinnegorownolatka zachowanta seksualne odbiegal4ce od normy, czqsto ozrra' cza to, 2,e dziecko napastuJace uleglo seksualnemu naduZyciu. Tak byto w prrypadln: Sammy'ego, ktory w wieku i p6l iat byl ktlkalaotnie napastowany seksualnie "riS"t,-t przez s*ojego prz5flactela. Potem okazalo siQ, 2e przyjaciel fyl gwafcony analnie przezwuJa i odreagowywal naduZycie na SammYm. Dzieci wierzA w rodzic6w: dla podtrzymania teJ wiary stwarzaJa wymySlone wiezi. Wyparlem slq siebie' oklamywalem iie aZ do gorzkiego konca, utwterdzajac sie w przekonaniu, 2e m6J olctec-alkoholik mnle kocha' Wmawialem sobie, 2e naprawdq o mnie my5li, lecz Jest tak chory' 2e-po prostu brahmu czasu, by mnie kochai' Nikt nie lubi byc wykorrystywany. GdyJestesmy doro6lt I zdajemy sobie z tego spriwe, wpadamy w gFriew. Dzieci nie wiedza, Le sa wytorzystywane. Ale dziecko wewnqtrzne nosi w sobie tq je3h dopuszczono siq wobec nas naduZyi sehsrr f<rzywA-e.

lub Wa2nym MgLczyzn4, w mleJsce taty. Dla obu plci istnieJ4 liczne formy zamlany rol. Dzleutczynka staJe siq opiekunka matkt w mleJsce meta; chloptec staJe siq emocJonaln4 2on4 oJca. We wszystkich pr4ppadkach mog4 powstai wigzi w plaszcrylnle plonoweJ, czyll pokolenloweJ. Dziecl s4 po to, by zaopiekowa6 ste mal2eristwem rodzlc6w, wykorrystuJe slq Je do zrekompensowania osamotnienla mal2onkow. CzQsto Jeden z rodzlc6w Jest zablokowany seksualnie, Tecz Jego potrzeby w teJ dzledztnle tstnleJ4 nadal. Dziecko moLe czuc slq skrepowane namigtnyml pocalunkami lub dotykaniem. Ilekrot w praktyce dziecko stqje sig dlajednego z rodzic6w wahniej sze niL w spotmatZorrck, zachodzi mo2liu: oSt e mocjog I nrrllte' o naduig cla sek s ualneg o. J est to n ad u ?rycc m. p onie wlasnych waL rodzlc wykorzystrrJerlzlt'cko do z.aspok<rJcnla porz4dek. potrzcb. Z;r<:howarrle t:rkle o<lwraca naturalny Rodzlce powlnnt poSwlgcti dzleclom czas, troskq i byi dla nich przewodnlkamt, nie zaS usgkorzgstgtuai Je do zaspokoJenia wlasnych potrzeb, gdy2 wlaSnle toJest istota nadu-

irye.
Nadu2ycla seksualne s4 przycrp4 powa2nych krzywd duchowych, o wlele gro2nleJsrych ni2 lnne uraz5r fizlrezne. Ostatnio zaczqliSmy poJmowai je w nowy sposob. Obecnie duZo wiemy na tematwptywu ekshiblcJonizmu i seksualnego podgladanla w rodzinie. Zasadntczym elementem w tego typu naduZyclachwydaJa siq upodobania rodzic6w: podnieca lch wlasna nago3i lub wldok clala dzieci. Powodem wlelu naduiryi seksualnych jest naruszenie naturalnych grantc w rodzinie. Niekiedy dziecko nie znajduje mieJsca, gdzle mlaloby poczucle tntymnoSci i bezpieczeistwa. Rodzlce wchodza do lazienld wowczas, gdy wlaSnie z nieJ korrysta. WypytuJa o szez,egdly Zycia seksualnego. Niekiedy matym dzleciom ntepotrzebnie robl sig lewatywy. Nadu2ycia seksualne nieJednokrotnle wyra2ajA siQw robienlu przez rodzicow niestosownych uwag lub prowatlzt:nlu nlewlaSclwych dyskusJi. Shirley, Jedna z molch pacJentek,czesto czttl:r si(' t t lt'swo2c Jo w obecnoScioJca.Stale klepatJa w poSlittlkl, rturwlil<'.

I

.o l o

I

82

Pown6roo SwEGo WewNErRzr{EGo DoMU

83 IQzywD DozuaroTwoyn Dzrscxo WEWNETRZ{E IAKTCH Nlgdy nle zapomne nocy w tzydzleScl lat p6ZnieJ, gdy Marshall wezwal mnle z zamkntgtego oddzialu szpltala, blagajac, bym pom6gl mu w walce z Jego alkohollzmem. Gdzte podztalo slq to plqkne dzlecko, kt6re przyszlo na Swlat z poczuclem nlepowtarzalnoScl I uryJatkowoScl, z poczuclem, 2eJest nlezast4plone? NADU,'YCIA EMOq'ONAI,I| E Nadu2ycla emocJonalne rdwnlrl. r.nrlnfrl rany duchowe. Krrykf t wymySlanle dzleclom orlnlrlufq lclt przttcle wartorlttntlrttttl. wurlataml Sci. Rodztce, nazywaJ4c gltr1x'rrtttl. Je rntrlrl lc. Nnrlrtlyt'lc emocJoczy w inny obraZltwy sposob. nalne prryblera nlekledy postrrCrt t rowoil' l. 1r rfck{onlzmu lzrtt wyl wrrrzrr glqlx rkle poczucle i kontrolowanla. PerfekcJon wstydu. Cokolwlek llyr{ zrolrll. rrl{rly nle statoksycznego nlesz na wysoko5cl z:danla. Rcdzlny, w kt(rryr'lr panuJe tt' toksyczny wstyd, posluguJq slq perfekcJonlz.tt tt t, kon trola oskar2anlemJako Srodlrtem manlpulacJt. Nlc, co tn(rwlsz, t robisz, czrtJeszlub mySllsz, nleJest dobre. Nie powlnlcned czui tego, co czuJesz, twoJe pomysly sa szalone, a twoJe pragnienla ldiotyczne. 7aw sze ol<a^esle, 2e po siadasz skazy i wady. NN)UzTCIA W SZKOI,E Toksyczny wstyd utrwala stg, gdy zacrimasz chodzii do szkoly. Natychmtast zostaniesz os4dzony i zaklasyflkowany. Bierzesz udzlal w konlmrsle na to, kto oka2e siq lepsry. Dzlecl stoJace przed tabltca sa wySmiewane przed cala klas4. Samo stawianle stopnl moZe byi powodem do wstydu. Ostatnlo staralem sig pocteszyi synka przyjaciela, kt6ry JrlL pieruszcgo dntatu szkole dostal dw6jkq z rysunk6w. SzkolaJest mleJscem, w kt6rym moZe dochodzi6 do aktow ponl2ania. Dziecl bywaja okrutne wobec koleg6w. Szczegol' nle drwl slg z placzu. Z teJ pytyczyny szkola moZe stai sic dla wtelu dzlect podwoJna pulapk4. Rodzice i nauczycit'k' nactskaJa, by dobrze stg uczyty, a gdy lm sig to urlirlr' I rzcczJrwtscte oslagaJadobrewyntkl, lnne dzieci kpi4 z nk'lr, nazywaJac kuJonaml.

alnych, czuJemy, tn rl-dLe zashrgujemy na miloSc, a w6wczas staJemy slq oztqblt lub nadpobudllwl seksualnie, abyzyskai poczucle, 2e JesteSmy wa2ni. NADUZYCIA FIZYCZI\IE _ Nadu2yc la ftzy czne wyrzadzaJa r6wnle2 duchowe szkody. Dziecku bitemu t szarpanemu, kt6remu ntekiedy kaze sie prrynosli narzgdzla do wyrnterzenia kary cielesneJ, z tr:udem przychodzt uwterryd, 2eJest ntepowtarzalne, cudowne t wyl^4tkowe. CzyJest to mo2ltwe, skoro oplekunowie zadaJa mu ff4yczne clerptenla? Kar5r ctelesne zr5rwaJawtgzl z rodzicaml. Co czullbyScie, gdyby naJlepszy prz5flaciel bil was po tlrrar4t'? Nlewlemy, wllu rodzlnach dochodzt dobmtalnych akt6w pruemo(y. Statystykt ukryte sq w szpltalach, pomlane mil_ czenlenr z powrxlrr rrxlzlnnego wstydu, a ponad wsrystko strachrr, 2e m6wlqc o tym. zostanle slq Jeszcze bardzieJ skrz5nvdzonym. Btcte kobiet t &tectJest bardzo stara I powszechn4 trady_ cJ4. Nadal wierzy slq w skutecznoSd kary cielesnej. JeszcLe przed trzema latyJa tak2e akceptowalemJ4 w zmodylikowa_ neJ formle. Nie tstnleJe ZadenprzekonyvaJ4cy dow6d na to, 2e blcie I lnne karycielesne nie powodulq trwalych skutkow ubocznych. T}rlko w JakimS wypaczonym odczuciu dziecko mo2e uwierzyf, 2e Jest wa2ne dla rodzic6w, ktorzy Je bUa, pollczkuJ4 czy strasz4. Dztect, kt6re sa Swtadkami irrr:t"f_ noScl, same staJ4 slg JeJ oflaraml. Do teJ pory czujq na w-la_sneJ skorze razy z,adawane memu prz5dacielowi Mar_ shallowt. Zakonnlca w szkole podstawoweJ kilkanascie raz5, uderzyla go po twarzy, trac4c naJwyraZnteJpanowanie nai -soba. Marshall byl trudnym dzieckiem I na pewno potrze_ P9*"t stlneJ rgkl. Jego oJctec,brutalny alkohbtk, czqsto go bil. lam lednak irywo w pamtqct m6J bolesny krryk fo ka2dym uderzenlu zakonnicy, bo podSwiadomie wfeazta_ lem, 2e to samo mogloby spotkai mnte. Kierownlctwo szkolv dopuszczaJAce stosowanie kar clelesnych must ltczyi sli z ryzyklem, 2e JakiS nauczyclel stracl samokon|role i nad_ u?ryJewladzy.

PowRoTDo SwEGo WrwNrrnzNEGo DoMU W szkole ?.acrpamy byi Swiadomt taktch uwamnkowari, Jak pochodzenle oraz status materlalny. Moi koledzy hydzl opowladali koszmame trlstorte o t5rm, Jak boleSnie odczuwall swoJe pochodzenle. Szkola Jest takZe mieJscem, gdzie mur46slrie dzlecl dowtaduJ4 sig, 2e nie mbu:i4poprawnie. Kiedy chodzilem do szkoty w Teksasle, dzieci pochodzenia meksykansldego byty karane w szkole za mowienie po hiszpansku. Pamlgtam, Jak wstydzllem slq, 2rcnle mamy samochodu I muszq chodzli na plechotg lub JeZdzii autobusem. SytuacJg pogarszalo to, 2e uczgszcz,alemdo szkoty, gdzie wigkszoSi dziecl pochodzlla z dobrze s5rtuowanych rodzin. Dzieci w wieku szkolnym szlbko ucz4 slq oceniai status spoleczny. NADUZ-TCIA W KOSCIELE W koSciele upokarza slq kazaniami o piekielnym ogniu i siarce. Ostatnlo slyszalem w telewlzJi pewnego kaznodzieJe, kt6ry powiedzlal:.Nle zdolacle byi wystarczaJaco dobrzy, by w oczach Boga zyskai akceptacJe". C62 to za potworny afront wobec Stw6rcy Doskonaloscll Lrcz sk4d dziecko ma wtedztei, 2e ow czlowlek pokrywa sw6J wlasny, toksyczny wstyd rownle toksycznym patosem? W szkole pxxlstawoweJ uczono mnie modlitwy SwiqteJthtarryny z Genul. O lle dobrze pamigtam, brzmiala ona tak: WUtezqlry sue s{fgr,bg opuScii ten padot niedoli" w udrgce przeJmqJqceJI gtebokiej ptacz+. Umieram dlatego, 2c nie umieramJaka| to radosna maksyma na rozpoczqcie dniat Jest to mistyczna modlitwa, nableral 4c a znaczenla dopiero na nal wyizszych poziomach rozbudzenla duchowego. Uczniowi pi4teJ klasy slowa te natomiast zadaJ4 duchowe rany. WSTID KT'LTUROUM

tl" KRZywDDoaqaro TwoIE DzIEcKoWEWNETRZNT JAKICH a kobteta - duiry blust tJedrne po3ladki. Mo2e siq zdarzyc' irc JeLellwasze narzqdy plclowe nie sa odpowlednio du2e, zostaniecle uznanl za gorszych. Pamletam, Jak przykre bylo branle prysznica po trenlngu futbolowym. Starsl chlopcy dogadywali mlodszym t kpili z nich. Modlitem stq. zeby nte dobralt siQ do mnle. Chtchotalem nerwowo I przylqczzalemsiq do chorr. prze6miewc6w, nabfaJacych sle z kogoS lnnego. Pamletam dzlecl gruh lub brrydkle, ktore w szkole przeTyw aiy koszmar. Tal<Led zlecl n lezdarn e' n l cwysportowane byty nuysa'dzane podczas roztttnltych ltltlltt'z I glcr. To pozostawia bllzny dttt'ltowe na <'itlt' 2ycle. PonlewaZ wSnoslemw biedzle, wclq2 cztrJcnle trletwrr.lo,ltlqc do klubu ('zqlttt tttitttt$wladomoSi, lub w lnne ekskluzryme lnltJs<'c. i2 Jestem w lepszeJ sytuacJl flltttttsowel lrl2 ht<lzle, kt6rzy mnle otaczaJa, lecz nadal rxlt'zrrwaltt toksy<'zttq,udreke kulturowego wstydu. Dziecl bardzo szybko zdaJ4soble sprawQ z lstltlcrtla ekonomicznych I spolecznych ro2ntc mtedzy nimi a kolegami. ZwracaJa uwagQ na styl ubleranla sig i zamoZnoSi s4siadow. PresJa grup o Jednakowym statusle staJe siq w miare uptywu lat coraz bardzieJ dokuczliwa. Tawsze znaJdzie siq miara twoJeJwarto6ct - | przewaitnte do nieJ nle dorastasz. Wtedy otrrymasz nastqpuJ4ce przeslanie: Nrejeste9 w W rzqdku Mustsz bgt takt"ioJelmMY ctrcemg, abgS bgt. TOKSYCZITY WSTYD Wymlentone formy nadu2yi rodza, toksyczny wstyd uczucle, ize ma sle skazg, Jest slg gorszylll, 2,c nlgldy nle dor6wna sle otoczeniu. Jest on bardzltJ dokuczllwy n12 poczucie winy, wynikaJace ze Swladomost'|, 2e zrobilo sie ioS zlego, co Jednak moZna naprawl(':' lirksyczny wstyd ozrraczz' 2e to w nas Jest co6 zlego; coS, (:zcgo nie da siq naprawi6 - nie nadaJecie sle do niczego, posladacie bra}d' Toksyczny wstyd Jest podstawow4 krzywd a dztecka wewngtrznego. Ostitnio dokonalem ponownego opracowania wspanialej rrredytacJl, oryginalnte naptsaneJ przez Leo Bootha. Doda-

W naszeJ kulturze obowt4zuJe zasada doskoncloSci. ktora ranl nas duchowo. MghczSrzna powinlen mlec rlrr2y penls,

Pown0r no SwEGo WewruErnzruEco DoMU
lem do nteJ pewne aspekty toksycznego wstydu, om6wione w wydaneJ przsze mnle kslq2ce zatlrtulowaneJ Brad.sltolu On: Heatlng the Slr.me Tha;t Bblds You Chcialbym tutaJ podztelii slq tym z waml. NA IMIE MI TOKSYCZT{YWSTYD Bylem obecny przy twym poczqclu W adrenallnie wstydu tweJ matkt CzuleS mnle w wodach plodowychJeJ lona Dopadlem cie, nlm rnogle$ m6wl6 7-anlm zrozumlales 7-anlm znalazle{ drogg p<lznanla Dopadlem clg, g<ly rr<.zyle5 chodzli slq Gdy bylcS bt.zlrrorrrry rdslontqty I Gdy trylc$ prxlirtny na r:krsy I odczuwaleSpotrzeby 7:utlm r:hronlly cle granlce twoJegoego NA IMIE MI TOKSYCZNIYWSTYD. Dopadlem ctg, gdybyleS maglczny Tanlm mogleS pojai, JaJULbylem Okaleczylem twA duszg Przeszylem clq do szplku koScl Dalem cl poczucle wad I skaz NleufnoSct, brzydoty, glupoty, zw4tpienia BezwartoSciowoScl, nDszoScl, niegodztwoSci Sprawilem, 2e czule9 siE lnny Powiedzialem ci, 2e coSJest z tob4 nie w porz4dku Splamilem tw4 BoskoS6 NA IMIE MI TOKSYCZNY WSTYD. Istntalem przed sumlenlem Przed wina Przed moralnoScl4 Jestem panem emocJt Gloscnr wewngtrznego potqptenia Jestenr wewngtrzn5rm dreszczem grozy Ktory pnes.trywa clg znlenacka

t' IAKICHKRzvwD DozxeloTwoIE DzIEcKoWEvvNEmzNt Nie przygotowanego psychJcznie NA IMIE MI TOKSYCZT{YWSTYD. ZyJe* taJemnlcy W glebokich, clemnych moczarach Przygngbienla I rozPaczY Tawsz,e podkradam slq chylktem i chwytam ctq Gdy nie masz slq na bacznoScl Wchodze tylnyrnl drzwlaml Nleproszony, nle ch<'lrtnY Prrybywam plerwszy Bylem tu od pocz,tltkttczltlrt ZOJcemAdamenr I M:rlkrt Ewrl Bratem Kainem Bylem w WieZy Babcl I lxxtcrrtr l{zcrt Nlcwlrllqtek NA IMIE MI TOKSYCZNYWS'IYI). nyt'l r' oplck t t t tt'rw Przychodzq od .bezwsty<l Porzucenia. kplny, ttadu25lcla,zanledbanta Systemow pcrfekcJonlstYcznYch DodaJe ml sll wstrzasajaco epaltowny Gniew rodzicow Okrutne uwrgl ro&eristwa Drwiace ponlZante przez lnne dzlect Niezdarne odbtcle w lustrach Dotkniecie odczuwane Jako sproSne 1 przertlaJ4ce Spoliczkowanie, uszczlPnlQcle' Szarpanie podrywaJace zaufanle Wzmacnia mnie rasizm, kultura sekstt Sluszne potqptenle ze strony reltg{nyt'lt bl$otow Laki i presJa sYstemu nauczanla Hipokryzja polityk6w Wtelopokoleniowy wstyd dysfunkcyJ nych rodzin NA IMIE MI TOKSYCZT{YWSTYD. Mogg zmienii kobietq,Zyda, Murzyna. geJa Czlowieka Wschodu, drogocenne dzlecko W kurwe, gudlaJa, czarnucha, ciote, lesbe, 2oltka

88

Dotvtu PowROr Do SwEGoWswt IETRZNsco Samolubnego bekarta Prrynoszg nieustanny bol Kt6ry nie ust4pl Jestem mySliwym, tropiq cig dzien i noc Codzlennie I wszqdzie Nle mam granic Starasz sig skry6 przede tttnq Ale nie potralisz Bo Se w tobie Sprawiam, ize czvJest slq zdesperowany I nie masz wyJscltr WS TYD. NA IMIE MI'I'OKSY(:i/.NY lrr'rl trrk rrlczrroir ry, Sprawlirrrr 2c nrrtslszllrzelrlc$t'g(, llrrtyclt nu [)rzez kontrolowanlt:, pcrft:krJonlznt Wzgardg, krytycyzm, bluZnlerstwa ZawTSe os4dzanie, wladze t wSciekloSi. , 86l, ktory sprawiam, Jest tak dotkliwy 2je musisz lagodzlc go nalogami, surowoSci4 Odreagowywaniem I nieSwiadorn4 obron4 swoJego ego. Bol, ktory sprawiam, Jest tak dotkliwy 2je musisz sie znieczulti, by przestai go odczuwai. Przekonalem cig, 2e zniknalem ik mnle nie ma AbyS odczulJego brak i pustkg NA IMI4 MI TOKSYCZNY WSTYD. Jestem rdzeniem wsp6luzaleZnienia Jestem duchowym bankructwem Lngik4 absurdu Przlfmusem pontarzania Jestem zbrodni4, przemocA, kazirodztwem, gwaltem Jcstcrn Larloczn4 dziurA - 2r6dlem wszelkich nalogow Jestcrrr rrlenasycenlem I hadza Jestcrn Ahavemsem Zydem-Tul aczem Wagnt: ruwsk h n lataJacym Holendrern

s't I(RzywD DozualoTwolE DztEcKoWEWNETRZNI IAKTCH Umartym czlowleldem DostoJewsklego Uwodzicielem Klerkegaarda Faustem Goethego Przemieniam to, kimJeste$, w to, co robisz i masz MorduJg twa dusz€ Aty przel<azuJeszmnle z pokolenia na pokolenie NA IMIq MI TOKSYCZT{Y WSTTD. MedytacJa ta wyllcza wszystkie sposoby, Jak mo2na skrrywdzti cudowne dztecko. Utrata poczttcla ,JA' to duchowe bankructwo. Cudowne dziecko zost;tJt' Ix)rzucone I osamotnione. W swoJeJksla2ce For Yotr C)rtrrtGood Allce Miller plsze, 2e Jest to gorsze od przelzy( w olxrzle koncentracyJnym: Sponiewierant wtetr rlot ule olxtzr t koncu il n rcUlnego (...) stuyclt opratucdrtt, Mo2no56 w duchu mogq nlenanttldziac do{wtadczanta taklch trczut, a nanuet dzk'k:rila lch ze w sfrt tu l42ntaml. chronl przed konteczno 6ciq poddanla sle. (..) Nle Jest to dane dztectom. Nie woltto im ntenawidzit oJca (..) nie mqq go znienawidzii. (...) BoJq sig ulraciijego mitoi6. (...) A zntem- w przeciwiefrctwte do wie2ni6u obozu- dzieclstaJ4 twarz4 w twarz z katem, kt6rego kochaJ4. Dziecko nadal zyJew udrece, clerpl4c biernie lub odreagowuJ4c, dokonuJac proJekcJlI wyra2aJac sleble wJedyny znany sobie sposob. Odzyskante tego dzlecka Jcst plerwszym etapem naszego powrotudo swego wetttru;trztteglodomu

PnzvpowrsSC

rl I

Przypoqrle66
TRAGICZNA HISTORIA WNA2LI TEGO ELFA Dawno, dawno tcrrrtr lyl roble maty, wra2liwy elf. Byt bardzo szczg6llwyrr clfenr. Ityl Intellgentny, clekawy I znal sekrety tycla. Wtedztal na prryklad, 2e mlloSi Jest spraw4 wybom; 2e w5rmaga clq2kleJ pracy t 2e tylko ona slq liczy. Elf wle&tal , 2e mohe czyile cuda, aJego wl{atkowa, magiczna moc naz)Mana Jest tworczoScta. Maty elf wledzlal, Le dop6lrii naprawdg &rorzy. nie bedzte tstntala przemoc. ZnaJ teZ naJwigkszy ze wszystklch sekret6w: ZeJest raczeJczyms nlZ nlcrym. Wiedzial, 2e Jest istrieniem. a ishtlenie Jest wszystkim. Byt to sekret,JA". Stw6rc4wszyst}dch elf6w byt Wtelld .JA'. Wielkl JN zaurszr-byl I bqdzie. Nikt nie wildzlal, Jak i dlaczego tak slg dzteJe. Wielkt "^JA" calkowicte kochal I tworzyl. Innym wa2nym sekretem byl sekret r6wnowagl. polegat na tym, 2e cale irycle to l4czenle stg par przeciwienstw. Nie ma?yclabezflzyczneJ Smtercl; nle ma radoSci bez smutku; nle ma przyJemnoScl bez clerptenla; nle ma Swiaila bez clemnoSci; nie ma dZwteku bez clsry; nle ma dobra bezzla. Prawdziwe zdrowleJest form4 peliri. A pelnlaJest SwietoSciA. Wtelldm sekretem tw6rczeJ zdolno5ctJest zachowanie rownox'agi miqdzy 2ywtolow4, rozproszon4 energi4 tworcz4 a form4, kt6ra pozwala lstnied teJ energil. Pewnego dnla nasz wra2llwy elf, nosz4cy imie Jon l, poznal JeszczeJeden sekret, kt6ry go troche przestraszyl. Okazalo

sle bowlem, 2e z,anlm bedzte mu wolno po wsze cz:sy tworzye,, powlnlen naJplerw wypelnli pewn4 mlsJe. Musi podzielid stq swyml sekretaml z dzlklm plemleniem nie-elf6w. Wtdzicle, irycle elfa bylo tak dobre I cudowne, 2e sekretem oweJ cudowno5ct nale2ralo podzielii siq z tyml, kt6rzy nlc niewledzieli o cudownych rzeczach. Dobro zawsze chce, by siq nim dzlelti. l<ahdy elf byl przydzielony do JedneJ rodziny dzikiego plemlenla nle-elf6w. PlemlE naz5nvalo sig Elzdul Nie znalo ?:adnych sekret6w. Jego czlonkowle czgsto trwonilt swe lstnien{a. Pracowali bez konca I zdawalo slg,2e cztlJ4, 12 zyJa tylko w6wczas, gdy coS roblq. Nlekt6re elff nazyxaly lch.Pracuslaml". T,a:blJall te2 nawzaJem I prosle wadzlll migdzy sob4woJny. Czasem pod<'z;rszawod6w sportovych czy koncert6wJednt druglch tratowull na 6mleri. Jonl poJawtl sle w swoJeJrodzlrrle z plcrnlcnla Elzdul 29 eemtca 1933 roku o lodzlnle 1506.Nte rrrlal poJqcla,co go tam czeka. Nle wledzlal, 2e bgdzle muslal zulzyt, ka2da naJmnieJsza czqstke sweJ tw6rczeJ zdolnoScl, by zdradzle, owe sekrety. Gdy przyszedl na Swlat, nadano mu plemienne lmie Farquhar. Jego matk4 byla plqkna l9-letnla ksle2nlczka, opetana potrzeb4 dokonanla czegoS.Wslala nad nia osobliwa klatwa. Mtala postac neonoweJ ?;ar6wlii, umieszczoneJ na Srodku JeJ czola. Ilekroi kstq2ntczka pr6bowala bawii stq, ciesryi czypo prostu bgt,rozblyskalo Swiatlo I od4fwal slg glos: Czgft swq powtrno$t. Nte mogla tak mtyczaJnie nlc nle robii l bgc. OJcem Farquhara byl ntskl, lecz przystoJny kr6l. Nad nim tak2e wlstala klatwa. Byl nawlcdz^ny przez swoJa niegodziw4 matkq-czarownlca lmlcnlem Harrlet. Przebywala na Jego lewym ramlenlu. Ilekroc pr6bowal po prostu bge, krzyczala I wyla. Harrtet zawsze nakazywala mu, by co6 robil Z;ebyRarquhar m6gl przel<azacrodzlcom I lnnyrn ludzlom swoJe sekrety, musleltby onl uspokoli sle t zaprzestae dzlalanrana tak dhrgo, by zdolali go dostrzec I wysluchai. Tego ucz5rnic nie mogli; matka z powodu neonoweJ 2arowki, a oJclec z powodu Harriet. Od urodzenla Farquhar byl stalt' sam. Poniewa2 mlal clalo takle Jak czlonkowie plemlcrtlir

92

Pown6r oo SwEGo Wrwuernzuuco Dovru

PnzYpowrcSC

9:r

Eizdul, posladal teZlch uczucla. Z powodu porzucenia odczuwal wSciekloSi, gleboka frustracJe i czul siq skrrywdzony. Byt wrazliwym elfem, ktory znal wielkie sekrety .JA", i nikt nie chclal go wysluchai. To, co mial do powiedzenia, nioslo 2ryciodaJn4moc, lecz rodzlce byll zbyt zaJgci swoiml obowl4zkami, by moglt siq od nlego uczyi. W istocie byli zupelnie zagubieni t uwaZall, Le to do nich nale2y uczenie Farquhara jego obowiry,kow. Ifurdi go, ilekroi nie zdolal wykonai tego, co w lch mnlemanlu obowi4zany byl zrobii. Czasami ignorowali go, zamykaJ4c w pokoju. Czasami go bili i krzyczeli na niego. Farquhar naJbardzieJ nienawidzil krzyku. Mogl znieSi odosobnienie: bicie tak2e nie robilo na nim zbytniego wraZenia. Ale krzyki i nieustanne pr4rpominanle o obowiazkach prze2ywal tak glqboko, Le wrgcz zagra2alo to Jcgo drrszy clfa. Oczyurlscle,nle mo2na zabli duszy elfa, ponlcw:rl Jr.st ona r.zqir.lil Wlelklcgo .JA'; moZna J4 Jednak tak skrzyw<ltt(, Le zrltf r. slq, .lakby przcstala istniei. To wlaSnie spotkakI l.'irr<;rrIrirrir. Ally przctrwai, zaprzestal prob w$awtenia mat<:t:I olr.tr swolch sekretow, staral sig natomiast zadowolii ich, gorllMe wykonuJ4c powierzane mu obowi4zki. Jego mama t tata bylt bardzo nleszczgsliwymi czlonkami plemienia Eizdul. gV rzeczfistoSci wiekszoSi Eizduli jest nieszczqSliwa, o ile nle pozna sekret6w elfow). OJciec Farquhara byt tak udrgczony przezHariet, L,ecal4 swA energig zuitywalnaznalezlenie magicznego leku, kt6ry pozbawilby go uczui. Jednak magia nieJest tworczai kiedy w istocie odebrala ofcu Farquhara moc odczuwania, rryglada{ak nieboszcz1rt. folatAmS czasie przestal nawet wracai do domu. Eizdulsliie serce Farquhara zostalo zlamane. Bo lrzeba wam wiedziec,lhkahdy zE,lzdull potrzebuje zarowno miloScl matki, Jak i ojca, co umoZliwia tkwi4cemu w nim elfowi wyJawlenie sekret6w. Farquhar byl przybity odeJSciemoJca. A poniewaZ <{ctec nte mogl Ju2 pomagai matce, neonowa 2arowka rrrrrrg:rla teraz czgScieJ. Wskutek tego na Farquharakrzy<.tr rr(, czeSciej i gloSniej, a on sam staral siq byi tyrrr lr;rr.rlztclprrry-

milny. W wieku dwunastu latJuZ zapomnial, 2eJest elfem. W kilka lat poZnteJ poznal slag)czny lek, ktorego ojciec u2rywal w celu pozbycta siq $osu Harriet. Ju2Jako czternastolatek ?arrywal go czqsto. W wieku trzydziestu lat zawiezlonogo do szpltala Etzdull. Tam us$szal wewngtrznyglos, nakazuj4cy mu przebudzenie. Glos ten byl glosem istnienia Jego duszy elfa. Musicle bowiem wiedztet, 2e chotbg nie sie dziato, gtos eLJazawsze bqclztewzgwat wiadomojakile cztonka plemienia Eidul do cetebrowania .it'51otstnienia. Joni nigdy nie dal zawygran4. Nigdy nie zrtprzt'stll wysilkow, by ratowai Farquhara. JeSli naleZysz do plemienia Eizdttl I t'zvt;tsz tq ksiq2ke' lt zapamigtaj: masz duszq elfa, ktora zlrws?.t'st.tt slq obudzii cle do istnienia. LeLacw szpitalu, Farquhar rtslysz.;rlw kotit'tt glos Joniesl(' go. To odmienilo wsz.ystko. I trrtir.l?.lr<'ayrr.r lttna, lepsza historia...

Cze66II
ODNA.'D]MANIE SI(RZroTDZONEGO DZTECI(A WEUTNQTRZNEGO
W bo$kachI mttoch pwrot fu domuJest ugdarznniem uruzgs tynu grQ q orldestrg, z.ablJ sle dorda e radoSC nego cleloka, przygotow$e ste ucztq, po;nL+J z ynuroht sgnrr rrurxnohausnqo, W rzeczgwlsta{cl powrot z uAgtuaria nastq$e stopnloun, fuz drumotgczrrych eJektow: mgldca rczpQun sle w W wlebztl Swiat nahlera ostroSc{,poszuklwartlc tdzl dn4Jdgwanla ntepolaj - sa$sJakcJe. Nlc sQ nle qnlento. I zmienlo sig urszgstko.
SeM KSpN

Wprowadzenie
Sam Keen opisal w skr6cle skrrtkl t)rnry, kldrrnwas czeka. GdyJa wykonacie, nle zagra 2:r<lrrrr orklrnlrn I nle rozlegn4 sig fanfary. JeSli Jednak wykonur'lc fr1rftrlrrrc. arblerzecie swoje dziecko wcwnqtrzne rrn kolur'fq I rrrr koru'rrt dobrego zespolu. BgdzleelebardzleJpogrdtrl I sgxrkolrrl, Odzyskante skrzywdzonego dzlecka wewnr;trzrreAoprrypomina doSwiadcze 7-en.Dzlecl s4 naturalnynr l rn Ist rzanla mi Zeni ich Swiat ct4gle, w ka2dym momencie zaczyna slg na nowo. Dla nle skrzywdzonego dztecka cudownoSc Jest rzecz4 naturaln4. Zycle to taJemnica," kt6r4 ono kocha. Powr6t do swego wewngtrznego domu jest odtworzeniem naturalnego porz4dku. Nie ma w tym nlc uroczystego ani dramatycznego; po prostu 2ycie staJe siq takie, jakie byc powinno. Odzgskanie dziecka wewngtrznego polega na coJniqciu sk u czasie do kotejngch etap6w rozuoju i rozwiqzaniu probtem6u, kt6re dotyctwzas pozostaQ nie rozwiqzane. WyobraZcie sobie, 2e chcecie odwtedzii nowo narodzone, cudowne malefistwo. Mo2ecie zJawic stg Jako m4dry i troskllwy dorosty, ktory pomo2e temu dzlecku wej6i w 6wiat. Mo2ecie odnaleZi moment swych narodzin, potem czasy, kledy uczyliScie sle raczkowai, chodzli i m6wii. Pogrq2onr: w 2alu za tyrn, co utracilo, dzlecko bedzie rownieZ potrzt' bowalo waszeJ wychowawczeJ podpory. Ron Kurtz proponuJe przybranle wobec wewngtrzrrcg, drlecka postacl .magicznego nleznaJomego-. Magi<'ztrt't'.tl

I
I

98

Pown6roo SwEGoWewNgrnzNEGo DoMU

WPROWADZENIE

bo ru rzcczgtoistoSci nle bylo was, kiedy wasze dziecko wewngtrzne po raz pterwszy przechodzilo poszczeg6lne etapy rozwoju. Poniewa2 zbieram flgurliii czarodziejow, odTyskalem moje skr4;wdzone dziecko wewnqtrzne, przeobraZaJacste w lagodnego, starego I m4drego czarodzieja.MoLecle wctelii sie w dowoln4 postai, kt6ra Jest przepelniona mllosci4 I nie zawstydza was. Ka2dy etap wymaga okreSlonego rodzaJu troski. RozumieJ4c potrzeby dziecka w poszezegolnych fazachrozwoju, moZesznauczyc siq zapewnlai soble odpowiedni4 pomoc. OtaczaJ4c opiek4 wasze dziecko wewnqtrzne, nauczycie sig poZnieJszukai pomocy u ludzl, ktorzy dadzawam to, czego kiedyS potrzebowaliscie i co teraz potrzebne Jest waszemu dziecku wewngtrznemu do rozwoju. I)lerwsz.ym, naJwa2nieJszymetaJtcrrr lx)rn(x'y swojemu skrzywrlzrrrrr.rrrrr rlzltr.krr.lt'st rrllor.irrrk. z poczuciem slg snttttkr t, u't'trlk;rl,tcvrrr rrk. z:rslxrkolorrrJ z rozw<rJowej potrzt'lry /.rIllrtrosrI Wlcksroxr.olrlrr.irrry<.1r w pierwszej czgsci ska2t:riJt.st u,1,rrtkl(.nt z.rtrlxrkolorryt:h nlc potrzeb; nie rozwl4zancgo lrrrrlrk.rrrrr. bol, ktory nigdy nie ;xrwrxlrrlilr't.(o zostal wyraZorry. lirrror tr., kt(rrc nerlcZalo wyrazii, nigdy nie zostaly wyra2onc. Zaspokojenie tyclr 1xrtrzl.b, wlaSciwym czasie i kolejnowe Sci,Jest naturalnyrrr lxrrz;qdklemrzauy. Je?.elido tego nie {oJdzie, kiedy stajrx.tr.str; doroSli, nadal tkwi w *as "k"ry*dmne dziecko, krzykltwt domagaJ4cesiq zaspokojenia tych potrzeb. A cryni to tak, Jak ka2de dziecko. Aznaua to. Le poavalacie niedojrz;rlcmu, emocjonalnie wyglodnialemu dziecku kierowai was4/rn 2yciem. WyobraZ sobie, 2e twoim codziennyrn Ly ciem k i eruJe trzylatek. Czy teraz rozumiesz, j ak bardzo komplikuje cl irycieskr4fwdzone dziecko wewnqtrzite? Dziecinstwo sklada sig z czterech zasadniczych faz roz_ w<{owych. Podzial ten oparlem w glownej mierze na mapie r-ozw<rr psychospol ecznego, przedstawioneJ w klasyczn5rm rI dzielc lirika Eriksona Chtldhd.and_Sociefu. Dodalem dori pewne lrrzr.rnySleniaJeana piageta, pam kvin oraz Bar_ ry'ego i Jarurr. Weinholdow. Wedtug Eriksona ka2dy etap rozwoju wyrrikir zkryzSrst interpersonalneg<l_ Irrzt:dc wsry_

stkim z rodzlcaml, lecz takize z r6wieSnikami i nauczycielami w szkole. Kryrys nle Jest katastrofa, lecz okresem zrtrigkszoneJ bezbronnoScl I rosnacego potencJalu. Zakonczenie ka2dego etapu stwarza nowy kry4ys. Erikson uwa?a, 2e kahdy z nich powoduJe wewngtrzna sila, kt6ra nazywa sila ego. Taklada Le wystgpuJ4 cztery podstawowe sily ego, kt6re s4 niezbqdnyml skladnikaml zdrowego dziecifstwa: nadzieJa, sila woli, cel oraz kompetencJa. NadzieJastanowi z r ezultat przewagi qfno$ ci nad nieuJno5c iq w t t<' t t cI ach dzie cka do opiekuna. Sila wolt poJawia sie wtlwcz.irs,grly male dziecko, chc4c odeJsi od rodziny i ponowttlr ttitnrlzlc siq psychicznie, zdobywa poczucle wiekszt:l rtt tI ottoIt rl( praewanad poczuciem ustydu I zwqlltkltrrt ('r'l wylanla sig haJ4ce w6wczas, gdy poczucle inicjatgtotl ltrzcrlsrkolitkit Jest sllniejsze ni? poczucle wing. Kotttpr'lcttrl,t tt,tlulltlilst ptynie w z rozvtijania przez clzie<'ktl wk'ktt szkolttyttt lrrx'zttciap[lI t tittI slrt lx rir lr;. i1<'t'gt noict przewaZa.l stltl4 siE TAanienttt:ritlrt'rrtkl l'itttt h'vlrt, tlz.lqklsllottt r'.r;o llloce: isttticrrlit,clziapodstawclwe dla nas osi:lgalnc c.zLery lania, to2samoSci i zdolnoSci przetrwania. Moce te i sity ego, w dziecinstwie niezb€dne do rozwoJu, w poZniejszych etapach irycia powinny ulec wzmocnieniu. Te same potrzebybqd4powracae przezcaleirycie. Pam kvin sugeruje, 2e podstawowe potrzeby dziecinstwa pojawiaja sie regularnie co trz5maScie lat. Nie sA mi znane dane empiryczrle, potwierdzaj4ce teoriQ trzSrnastoletnich cykli' ale chcialbym poslu2yi sie niaJako modelem. W trz5rnastym roku Zycia pokwitanie pobudza ttit rtowo tskierke irycia. Wraz z biologicznymi przemian.\rrrl, ?.wlqLanymi z dojrzewaniem plciowym, rontrijaja siq kolt'ltto nowe struktury psychiczne. Rozpoc4lna siq pro<'t's ti tt'rttowania 'l'o z kolei to2samoSci i odchodzenia od domu rodzirtrtcgo. potrzebg kwestionowania i sprltwrlz.attlana sobie narzuca decypogl4dow rodzicow. W okresie pokwitirrriit /'.r("f,yrrarrry o tym, kim u naszAmmntemarirtlt'stcSmy. Zeby stac bowae .sigsobq, musimy odejSi od rodzic<iw.Wylnaga to rozwiniqcla wszystkich sil ego. Musimy polt'girt: na zdobytej w dzier'ltrstwie ufnosci, 2e Swlat Jest rrrirJsccm dostatecznie bez

100

PowRoTDoSwEGo DoMU WgwruErRzNEGo

WpRowaozsNm

ltrl

I
I

piecznym dla realizacJi naszych mo2liwoScl. PowinniSmy teZ uzyskai autonomig, pozwalaJ4c.4 zawfaf samgm sobie w momencie ry4rkownego procesu odchodzenia od bezpiecznego domu rodzinnego. Powodzenie zaleLy od tego, na ile skutecznie uporaliSmy sie w &lecinstwie z pierwszyrn etapem przeciwzaleLnoSct orazJak solidnie ustaliliSmy w okresie przedszkolnym zrqby toZsamoSci,ktora domaga sie teraz niezale2noSci. Im pelnieJ zreallzowaliSmy te zadania rozutoJowe, tym wiqksza bedzie moc inlcJowania przemiany. JeSli w szkole radziliSmy soble dobrze, moZemy poslu2yi sig obecnie umiejgtnoSciami spolecznymi (budowania stosunkow migd4rludzkich czy wspolzaleLnoSci), aby zawrzec pnryJaZnie. Mo2emy polegai na zdolnosci przetrwania nabytt'f w szkole dzieki pracowitoSci. Sity ego, wyksztalcone w wk'ktt szkolnym, pomog4 nam slwrlrzyri <lorosl4to2saI n ( ) s ( 'o p ; r r t ; 1t : rs o l l r l r r y r lrirr r r r l r r r r r r . r r r ' l r . r r r l r , ' < l z y l r ri c l z k i e J . r m l<lsclI ott'urt tr'l Irt,lrv, W w t t ' k r r l , r t r l r v r r r l z l c r l rkrl l k u / : r ( ; / \ ' n l ls l q n o w y c y k l . rr'[r'lrr rr,rsr.rrr'k'ra Okolo 2(i rokrr zyr'l,r I zwl4zek malZenski I zaklada wlasrril r'rxlzlrrr.. zrlow potrzebujemy poczucia I ufnoSci, autononril, lrrl<'l;rtywy wspolpracy, by naleZycie I kochai i zacieSniai wlq:zl.l(;r2<ly etap dziecinstwa powtarza siq w cykliczrrym poszrrklwirrrlubliskoSci. Przechodzimy od czt.goSw rodzaju bezgranicznej zaleLnoSci (zakochanie) do ctirpu przeciwzale2noSci (zmagania o wladzq, gdy poznirJcnrynasze roZnice charakterow), potem do niezaleLnos<:t(etap samorealizacji), a nastgpnie do fazy wzajemnej zaleznoSci(wspolpraca i partnerstw o). ZnaJduja tu swoje odzwierciedlenie poszczegolneetapy dziecinstwa. Nasze sukcesy I pora2ki we wzajemnych stosunkach s4 zatem w duZeJ mierze zaJeLneod tego, jak przebiegaty koltJne fa4r naszego dzieciistwa. W wicku 39 lat wchodzimy w wiek Sredni i zac.zyna sig nowy <'vkl.Jest on bardzo dramatSrczny. Ukuto nawet okreSlenie .,l(''y,ryswieku Sredniego", wyra2ajace drarnatyzm i trudnoscl l(twarzysz1cetemu okresowi. JeSli w:rszt: wewngtrzne <lzicckozostalo skrz5rwdzone, faza wir.kr r Srcclniego mo2e okirzrrc sk; szczeg6lniebolesna.

Krrywa naszego 2ycla powoli opada. Nasz mlodzienczy idealilm stgpity z<lrady, rozczarowania lub Smieri kogoS bliskiego. W. H. Arr<lenujal to nastqpuj4co: 7\mczasem Sq rachttrtki ckt z.tt1ilaccnln, Maszgng do zn' 1x r nturrtkt, I N ieregulnme c?.rsrtrt' t rlk I do t ukucia, Istota Czasu d<t ulkrrlth'rrltt k znikomoici. 'clmiany. siq ZyCieSamOStaJe 1l'rl,l rrrr.rlr lr1.r'r.4trl:r.ttt'l do 'x! tlrulrt'rtttt 1x'rtvrcici Sam Keen mowi: Przecluxltrrrrtl ttrusimy l\.trrtr t/t /,tttrrv,tttltt w pewnoSciztudzenta. <.trh'rrr 2t' zachowacnadziejQI rtljr<i, w''.2

Related Interests

"lkottl't "r'trs Wyllieraj4c r.rlr'l slll' wrrlI ttit podjqcie ufnoSi, bqdzienrytttttsk'll tt21'r' ry r kir2tltJ t lzlt'tlz'tr i'yr'la" pracy' l nowych decyzJ cloty<'zr1t'ycl I Musitlry dclrz'ct: stanAc stosunkow z innytrti I duclttlwosci. poczuciu autonomii i inicJatymocno na nogach. Naszemu wy zostanie rzuconewyzwanie, aby stworzyi nowe poczucie MoZli*e, irc dlajego wsparcia trzeba bedzie rozwin4c "il.t. dodatkowe umieJetnoSci' Nastgpny cykl- wiek starszy - jest okresem poglabiania nadziei i umacniania sig naszych nowych zobowiryan' Czesto jest to czas spokoju i produktywnoSci' Potrzebna nam woriczas bqdzie spontanicznoSi i dzielnoSi naszegocudownego dziecka. p<lstaww zwl4zPoczatek staroSci wymagil wt'r'yl'lk:r<'il sig i wycolirrrlctttz. protlrrktywrrtJdziaku ze starzeniem Polalnosci. Ponownie wchodzimy w t.rz(. <lz.lt'r'lristwal jest dziecinna naclzir'l:r,i'r' lstrrlcJecoS wi9trzebna nam ceJ, wiara w LoS potg2niejszego(xl tlrrs, ('os, co pomoZe ddSrzei szersz4 perspektywe. llr,'tlz'lt'rtty potrzebowai wJzystkich zgromid,"onych prz<'r.trrts sil ego, by patrzec caloSciowo zamiast wyrywkowo. osiz4laJ4c tq wizjq' zdobywamy madroSi. Xazdy koleiny etap opiera siq rta poprzednim ' Ichtusp6b ur 'x:rls taul q j es t dziecirrs tw o.

I

i

1,02

Pown6r uo Sweco WEwNErRzNrcoDorvru

1M

PowROr SwEGo Do WrwruErnzruEco DoMU

WrnoweozrNrc

l(l''

_l LJI

I

i

I (,

Drobnyblad na pocz4tlu drogi ma ogromne konsekwencJeuJej kresu. Nle mteliSmy nic do powiedzenla na pocz4tku Zycia ; ko nl eczn odd przetrwanl a uzafeiniala nas calkowl cie od opiekunow. Nagzepotrzeby byly potrzebaml z-aleLnoict, co oznacza,2e mogfy zostai zaspokojone tylko przez tych, kt6rry otaczall nae opiek4. Przedstawione dlal$amy pokazuJA rozmaite etapy rozwoJu czlowieka, towurtyezqce im przemiany oraz powracaJacecykle. Pierwszy schemat prezentuJe sity ego I moce, nlezbedne do rozwoJu orobowo6ci w ka2deJ fazle. Drugi ukazuje trz,ynastoletnlc cykle regeneracji. Trzecl przedstawia rozwoJ naszego h{tnlenla w poszczegolnych cyklach Lycia. Opr6cz naturalnego powtararrrla ele zadaf, rozwoJowych dziecinstwa w poZniejszych etapuclr 2ycla. lstnteJ4 takhe lnne sytuacje, w ktorych fazy Le nrogq rlq powt<\rryi. Kiedy naszych dzieci staJemy sig rodzicami, w kaZdeJf'azlerozw<tJu wychodz4 na Jaw nasze wlasne nle rozwl:4zane kwesue rozwojowe i nie zaspokojone potrzeby dzieciristwa. lch wynikiem jest czqsto toksyczne rodzicielstwo. To dlatego tak trudno jest nie uleczonym doros\rm, wychowanyrn w ro&lnach dysfunkcyjnych, byc dojrzalymi rodzicanrl. Konflikt rodzice-dziecko czqsto osi4ga punkt kulminacyJny w okresie dojrzewania, tak przecleL trudnym w calyttt cyklu irycla. Na dodatek rodzice dorastajacego dziecka znaJduja sie w niebezpiecznAmwiekuSrednim- Nie wygl4da to ws4ystko wesolo... Fazy rozutoJowe dzieclfistwa mogq uJawntd sle w wieku doroslym na skutek ur€\zu lub nlcszcz4$ch. SmieriJednego z rodzlcow zdecydowanie za<lstrza problemy z dzieciristwa. Smieri przgactela lub inneJ kocharteJ oEoby zwykle wywoluJe w nas z powrotem potrzebq istlrlenla. W obliczu Smierci JesteSmy,Jak m6wi Tennyson, dzkrcktemilcqiqcamw nocA (...), pozbowiongm innej nA placz Jormg wArazu Kahda nowa sytuacja mo2e wyzwolii potrzeby dziecinstwa: nowa praca, nolvy dom, mal2enstwo czy narodziny dzlecka. Sposob, w Jaki radzimy sobie w noweJ sytuacJi, zaley od tego, Jak postqpowano z nami w dziecifistwie.

.|

106

DoMU PowRoTDo Swsco WswNgTRzNEGo

WpRownozsNts Jesll shrierdzono u cleble chorobg umyslowq lub urystgpowala ona w twoJeJ ro&lnle, to nleodzowna Jest pomoc profesJonallsty. Je2ell w trakcle iwiczeri z,acznieszdoznawai dzlurnych, przytlaczaJqcych emocJl, NATYCHMIAST PRZERWIJ CWfCznfVfat Z;rnlm Je wznowisz, zaslegnlJ fachoweJ porady. Chocia2 praca ta rrro2c rlaC bardzo dobre efekty I wielu ludziom pr4;niosla znir('znrl poprawe, nie mo2e ona automatycznie rozurTaaaiwszyrtklch waszych problem6w. nalogowKoleJne ostrzeZenle: Jololl Jeste6 attymym ccm, nle masz tontroll enl lontattu ze gwolml prawdzlwyml uczuclaml. Pragrr;qc rxlnleSi korrySci z teJ pracy, Crupy pracuJ4cena podstamusisz zmienii sw6Jstyl i..yr'hr. Klokr'rw na.llepleJpomog4 ci upowie Frogramu Dwunastrr rad siq z uzaleLnieniem. .Irrl rlzl$ 1>rzylilczslq do ktorejS z nich. Fraca, kt6reJ wykonirrrlr' pok'r'irtn w tti ksla2ce, wymaga prz5rnajmnieJ rocznrJ alrstyrtt:tt<Jl. We wczesnym okresie pokonywania nalogu, zwlaszcza typu pokarmowego, emocJe sa bar&o silne. 54 Jak gor4ca lawa w kraterze wulkanu. Podczas przywolywania bolesnych doSwiadczen dziecinstwa, moga cie wrgcz zdruzgotae. Twoje niekontrolowane, nienasycon e skrryw dzone dziecko wewnqtrzne Jest 2r6dlem twoJego vzaleLnlenta. PiJesz, zabyw asz narkotyl d, nadu2ywasz seksu, oddajesz sie hazardowi, zapracowujesz sig czy oddaJesz sle lnnym kompulsywnym cz5mnoSciom wlaSnie po to, aby stqpli bol duchowych krzywd twoJego dztecka wevrngtrznego. Krok l)wrrnasty w Pro$ramie Dwunastu Krok6w mowl o przt:lxuln'rt{tt dtrhottrtlm Jako rezultacie calej pracy. WskazuJe to wyt'it2ttk'. 2e rt:rkig Jest duro chow5rmbankructwem. Siggal4c lrt:z1 i ret I t tl t t dct prnyctim nalogu, powaZnie ryzykuJesz, ze z powrolem wpadniesz w nalog. Udzieliwszy powyZszych ostrzezen. I )rilgnq powtor4yi to, eo powiedzialem Ju2 na wstgpie. Jt:Slt pragniesz odzyskai l otoczyi opiek4 swoje dziecko wewnqtrzne, musisz rzetelnie ruukonai iwiczenia przedstawion(: w teJ ksi4Zce. koicowa uwaga. Jednym ze sposob6w unikania I Jeszcze dorosle dzieci uzasadnioncgo cierpienia jest intelektulrrzcz

Kr6tko mowi4c -wczesny okres dztecinstwa stanowi fundament doroslego irycla, Dorostym, kt6rzywychowywall slg w rodzinach dysfunkcyJnych, brakuJe tego fundamentu. W pierwszeJ cze6ct mowiltSmy o tym, Jak niedobory rozwoJowe ruJnuJa nasze irycle. Pragn4c zmienii owe destruktywne wzorce, musicle odzyskai swoJedzieciristwo. Jest to zableg bolesny, ponlewaZ muslmy dotknai naszych ran. Ale na szczqScleJestto mo2liwe. Uporanle sig ze zmartwieniamt Jest uzasadnionym cierpieniem, przed kt6rym szukaliSmy ucleczki w nerwlcach i nalogach. Carl Gustav Jung trafnie ujal to w shrrlerdzeniu: Wszelkte nasze g nen urcesq s ub sty tutem uzas a.dnione o cterpienta. U poranie sig z Zalem, ktore nazJrwam uporaniem sle z bolem pierwotnym, wymaga od nas ponownego doriwladczanla tego, co odczuwall$rrry, tr:rcqc r<xlzlc(rw,<lz.lt r'|ristwo l przede wsrystklnr rrirlr7,c ..lA'. ltrrrC rhrlrow4 lno2rra zagorctylko przez dotarcle do spraw lxrleruryclr -- n toJest zableg przyl<ry. W koleJnych rozdzlalaclr optrz4 etapy pracy z bolem pierwotnym oraz rodzaJe wsparr:la, Jaklego potrzebuJemy podczas pierwszych czterech etap6w clzlectristwa. Dla kaZdego etapu proponuJe kilka iwiczeri. Je2cll uczestniczycie teraz w JakiejS formie terapli, przed rozpoczgclem tych iwiczeri powtnnlscle uz5rskai zgodq terapeuty. Cwlczenia moLna wykonywai samodzielnle, przy czym twoJedorosle Ja- odegra tu wla6nle rolg lagodnego, m4drego, starego czarodzteja. Mimo to nlezbednaJest zgoda terapeuty. Dla ka2deJ fazy rozuroju podaJe rownieZ iwiczenia medytacyJne. W lch trakcie wasze dorosle Ja" bqdzie zaspokaJai potrzeby waszego skr4fwdzonego dziecka wewngtrznego. To naJlepsza forma pracy,Jaka mogg zaoferowai wam w ksiaZce. Cwiczenla mo2ecie wykonywai samodzielnie, lepieJJednak miei u boku wspomagaJ4cego, iryczliwego towarzysza. NaJlepleJsprawdzaJA sie tu grupy wzaJemneJpomocy. Cwiczenla te nle zast4pi4 terapii indywiduafnel czy gnrpoweJ, w kt6reJ - byd mo2e - JaL uczestniczycie. Nle mo€q takae zaetqplc Programu Dwunastu Krok6w. Moga go natomiast wzlxrgacii. Je3lt JesteS doroslq oflarq naduiycla seksualnego lub emocJonalnego maltretowanla,

108

Pownorpo

DOMU SWEGoWSwNETRZNIEGO

alizacJa zag adnienia- PrzeJ awta si 9 to ob sesS n5rm zaintere sowanlem przedmlotaml, analizowaniem, dyskutowaniem, czytaniem i traceniem energii na obliczanie i kalkulowanie. Jest taka anegdota o pokoJu z dwoJgiem drzwt. NadJednymi widnieJe napts NIEBO, nad drugiml - UTERAruRA O NIEBIE.To przed nimi wla6nle wspoluzaleZnione, dorosle dzieci ustawi4 stq w koleJcel Dorosle dzieci odczuwaJa ogromnA potrzebe oceniania wszystkiego, poniewa2 ich rodzice byli pozbawionymi zdolnoScl przewidywania dorostymt dzieimi. Raz wychowywali wasJak doroSli; innym razem-Jak skr4fwdzone, samolubne dzieci. Skutkiem tego byl chaos i nieprzewidywalnoSi. KtoS powledzlal, irc doJrzewanie w dysftrnkcy.lnych rodzllxz zrozumienac:h to Jak gdyby oglqdanie Jilmu cx|.(rrxlk'rr. nla.liilniq. KtoS lnny okreSlil to l:rko tktntsltu:l.e obozie w korl<'r'rttrt llrttlrrt. Nk'przcr.r'k rlrrosc t tt>dt w was potl lywl lla rx t'filglcgo rrrl,rrrl;r, przeszloScl, trzt'l>1' I)opokl rrlc rrk.r'zysz na<litllrr;<lz.lt'sz ll lowirl.li1 x't'rrk'. r lrrr Poleganlena hrtelckt:icJcst t:rk2e obronq wlasnego ego. Gdy obses$nie zaJmuJeszsiq rzeczaml, nie musisz czud. Odczuwanie to pukanie do ogromnego zbiornika zakrzeptych uczui, ktore s4 tam uwigzione przez toksyczny wstyd skrzywdzonego dziecka. Powtarzam wigc: Je2eli pragniesz uzdrowii swoje skrzywdzone dziecko wewngtrzne, musisz rzetelnie uporai siq z plerwotnym bolem. Jedynym wflSciem bedzie przebii sig przez to ws4ystko. Nie ma doskonakznta bez cierptentn- jak mowi siq w Programie Dwunastu Krokow. Uwa2am, 2e rekonwalescencja po porzuceniu, zaniedbanlu I zniewaZaniu w dziecinstwie jest procesem, a nle zdarzeniem. Cz5rtanle teJ ksi4zki i wykonywanie iwiczen nie s1rrawl4, 2e twoJ problem zniknie z dnia na dzien. GwarantrrJq.fcdnak, 2e odkryjesz w sobie czaruJ4cego,malutkiego czlowlt'ka. Nauczysz siq wsluchiwai w jego gniew i smutek |fic wriv. ze sw)nn wewnqtrznym dzieckiem bardzieJ rado6nie, twrjn'z.o I spontanicznie.

Rozdzial 3

srq uPoRAr{rE
Z PIERWOTNTYM BOLEM
t Nenoica je st zatuszt: .st bs I t1lt tI t' rr| | tzt rstuh ionego cierpientn. Crut Gusrnv JuNc Problem6u nie mohna rozwi4zac za pomocq sl6tts, lecz tglko pr?22 do{uiadczenie, i to nie ugl4cznie przez ohyu ienie do{uindczenie neutralizuj qce, Lecz wcze snego leku (smutku gnietuu). AucB MTLLBR Uwa2am, Le gdyby lepiej rozumiano, Jak wa2ne .lcst zagadnienie uporania sig z b6lem pierwotnytlr, <'itlkowlt:le lt' zrewolucJonizowalobyttl lt't'zt'tt I tt't'wlt', lr w sz.t'z.t'g<ilnopotrzet't Sciuzale2nien.JakZe czgstoprrtJ rcl. t ozp.rczllwlt' buJacy pomocy terapeutyczncJ w slt'rzc swolt'lt uczui, sa odurzani Srodkami uspokajaJacyrltl. W tr;tszyttrcentrum terapii Life Plus w Los An$eles natrallllsttry lta brak zro,.umlenia ze strony pewnej grupy spe<Jrrllstriw,ktorzy nie rrr()gllpoj4i, dlaczego nie chcemy naszyrtl pacJentomporluwai lekarstw. My tymczasem wierzyrny, 2e Jedynym r;xrsobem leczenia :uzalelnienjest praca z pacJentem nad ;r.1orr<'zuclaml.

110

PowR6TDo SwEGo WEwNETRzNEco DoMU

UpoReNrssrEz PIERworr..ryM BOLEM

lil

SpecJalizuJemysig w leczeniu wsp6luzale2nienia, ktorego korzenie tlrwia w toksycznym wstydzie - w wewnetrznym przekonaniu czlowleka, 2,ema on Jak4S skazg lub wade. W tyrn wewnqtrznym procesie wstyd, ktory powinien byi zdrowym sygnalem ustalenla soble pewnych grantc, staJe slq przygntataJacym stanem lstntenia, lub - JeSll wolicie to2samoSci. Czlowtek skaZony toksycznym wstydem, traci kontakt ze swoJ4 prawdziw4 Ja2nl4. Nastgpstwem tego jest chroniczna Laloba po utraconeJ Jahnl. Klinicznie stan ten okreSlany Jest j ako melancholi a (dg sthymia) lub slaba chro niczna depresja. W mojej ksi42ce Bradshana On: I lealing the Shame That Binds You pokazuj A,Jak toksyczr ry wstyd staJe siQdominuj4cy. Sprowadza on wszystktc nilsze uczucia do glrlew, rozpacz, Jeclrrcgo uczucia wstydu. Ilekro<lr'zrrlr.rrry lqk, ir rurwr.lrit<l<lS<r, o<l<'zrrwirrrry wstyd. podolr.rlrrot.zr.srrlc b t t k ' r l z l r ' l cs l r . z r r . r s z y r rlrx r l r z r . l r . r r r rllr o p r ; d a m iR o d z i c e . l I . w ro<lz,lrrirclr rlyslrrr rklt,lrr!'r,lrs.rrrrlx1 rkrroslymidzieimi; lch skrzyw<lz.orrr. rlzk.r.l wr.w,rrq.l r zrrt' <lclczuwaJ4 potrzeby. Ilekroi zaS dzle<:l takk'lr lrrrlz.l rxlt.zrrwir.l4 naturalne dla ich wieku potrzeby, doroSli roclzk't. tlzlt.r.lwparlaJaw gniew i zawstydzaja Je. Skutkiem tego p<-r Lrzt:by sk rzywd zonego dziecka wewnqtrznego ich dziecka lAcza sie z,r.wstydem. przez duLa,czeflc mego doroslego irycia, ilekroi tylko potrzebowalem pomocy - czulem wstyd. Osoba z zakor zenlonyrn poczuciem wstydu odczuwa go w ka2dej dziedzinie irycLa1niezaleZnle od sytuacJi . Dotyczy to tak2e sfery erotyczneJ. CzloMek, ktorego uczucia spgtal wstyd, staJe sig Jakby sparaliZowany. Taki stan odrqtwienia jest pierws4p krokiem do wszelkich nalogow, tylko nalog mo2e bowiem sprawlc, Le czlowiek zyskuje zdolnoSi odczuwania. Na przyklad mgbczyzna cierpi4cy na chroniczn4 depresjq, kt6ry dzieki nalogowi pracy jest nadzwyczal sprawn5rm kierownikiem, nxthe odczuwai cokolwiek wyl4cznie wtedy, gdy pracuje. Alk<rlrof lub narkoman ma poczucie pelni tylko po zaZyi.iu ik Srodk rrw zmienial 4cych nastroJ. Nalogowy Larlok u zysk rrJ c wraZenlt' 1x.lnl t dobre samopoczucie tylko wowczirs, gdy napelni Zol;1rlek.IlaLdy natog po.mtaladoswia<l<'zix\ porytywnych rr(':z.rrri unikai tych bolesnych. Nirstrol, wynllub

kajacy z zaspokoJenla nalogu, odmienia krzywdq I clerpientc duchowo skr4rwdzonego dziecka wewngbznego. Duchowa rana zadana przez toksyczny wstyd Jest por62nienlem sie Ja2rn z JahnA. Czkrwlek boleSnle kurczy sig we wlasnych oczach I samemu vlble wydaJe siq godnym pogardy. Uwierzywsry, ,.r' nle moZe bge sobq, czlowlek przestaJe stanowii JednoSi z lramlnn soba. Ekstatyczna zmlana nastroJu, urysldwana rlzlqkl nalogowi, daJe mu dobre s€unopoczucie - wraZenk' zgrxlno6cl zwlasn4Jalnt4. Ilekroi czlowiek z zakorzenlonynr lxx'zuctem wstydu odczuwa co6 prawdziwie - ogarnia go ws t y<1. Dla uniknigcia bolu wprowadza siq w stan odrgtwicrrlir. Gdy rzeczywistoSc st:rlr nlg nle do zniesienia, cierpienie mo2na paralDowai rclzrrr.r|| v rrrI rnt:chanlzmami obronnymi r naszego ego. NaJwaznlt'lsz.r' rrk'lr l.ti r;rpyzeczanie(to nie dzieJesig naprawde), thrrrrk'rrlr {lo nt{(ly slq nle zdarzylo), dysocJacja(nie panrlqtirrrr.r'o xlq wyrl,rtzykr),pr<{ckcJa(to (Jcrtthrll ttllrawlam siq korrwt'r'sJa z.darz-a tobie, nk rrrrrlt'). seks, gdy czuJe, 2e to slr; dzleJc)lub bagatcllzowarrle (zdarrylo siE, owszem, ale to nlc wielkiego). W gruncie rzeczy mechanizmy obronne naszego ego to sposob na oderwanie nas od cierpienia. PRYMAT EMOq'I Psycholog Silvan Tomkins wni6sl naJpowaZnieJszywklad w nasze poJmowanie ludzldch zachowai, udowadniaJ4c prymat emocJi. EmocJe sa formA bezpoSrednregodoSwiadczania. Dzieki nim manry bczposredni kontakt z psychiczn4 Ponlewa2 sA lilrlttil enert{ll, nlaJil naturQ rzec4yrwlstoSciA. flzyrcznq; s4 wyra2ane przez cialo, z;utlttt Jeszcze zdamy sobie z nich sprawg. Tomkins rozrobnia dziewiei u;roclzonllch emocJl, przeJawtaj4cych siqw ro2nym wyrazietwarzy. Kahde dziecko rodzi slq z owymi grymasaml "zaprogriunowanyml" w umigSnienlu twarzy, a naukowcy dowiedlt, 'izeludzle w lraizdym zakatku Swiata, w ka2deJ kulturze wyraiaj1 emocje w taki nam spos6b. Sa to fundamentalne Srodld komunikowania rlc. konleczne do biologicznego przetrwania.

172

DoMU Pown6rpo Swr,co WrwNErnzruEco

BOLEM Uponeus sIEz PIERwoTNYM bolesnemu doSwladczeniu, umysl nie potrall ocenic go alri uJ4i caloSciowo. Ktedy energia emocJonalna blokuJe rozladowywanle bolu, nastqpuJe ogranlczenie crynnoSci umyslowych. W miarg rrptywu czasu funkcje umyslowe ulegaja coraz wigkszemu ()graniczenlu, poniewaZ blokada energii emocJonalneJ wznurga slg za kaidgm rozem. gdg zachodzt r @obne doSusindc z.t' rI t'. podolrne do plerwotIlekroi wyst4pi norvt' <loswladczen.le, nego urarzu,odczuw:trttytutpiqcienieproport'lrlnalnedo tePoprzctlltltl<lkre6lilem go, co ma mleJsceu' t'zcczywlstosci. czasle..Icsl ltl podobne do toJako spontaniczrlit t('tr,rcrlq'w Pawlowa, wynikow doSwiadczt:IIItt /('l,l ()witdzartyt'lr1rrzt:z tt;t gdyu psawyrabiano otltrtt ll tt'it,{(,willtllt rlzwonekwporze karmienia. Po pcwttyttt r /.tslt' s;tttt rlrwk.'k dzwonka tttlttto zr tllt' clostawal sprawial, 2e pies wydzicl;rl '.llttr.', r)(lt My rownit:2Ittoz.r'ttr

Related Interests

/ll\r'.lr llll.'ll\'wtly smuJedzenia. w.yzwirllr.l:1cych tek, sluchaJack<llt'tllrorrttt.ttorl.zrttlowl'r'lt, ruJttowal sct'rt,klt'tly to platry trJciec wspomnienie clawrryt'lr nam nastroJ Gwiarzclki. Skrzywdzone dziecko wewngtrzne jest pelne nie rozladowanej energii, ptynacej ze smutku, ktory wynika z urazow dziecinstwa. Jednym z powodow tego smutku jest potrzeba dopelnienia bolesnych zdatzen przeszlosci, bo dziel'd temu JcSli nie wolno energia staje siq dostqpna w terauZniejszoSci. nam sie smucii, energia ulega skrzepniqciu. Jedna z regul obowiazujacych w rodzinirr'lt dysfunkcyJwewnenych Jest nieokazywanie uczui. Twojemu <lzl<:<:ktt ('o otlt'z'ttwa' trznemu zakazimano choiby siE domysl;l('. Inna zasada brzmi: nie mousii, I zakazuJewYt ;t2rt I tI;t cInocJi' zc W pewnych przypadkach moglo to azna<''tttt', wolno u4/lr totlzlnach sporaLae tylko nrektdre emocJe.W rozmaitvt r tyka siq r 6Lne odmiarry regulg niem6ut tu' ritt W moJej rodzinie zakazane byty wsz.t'lkl('emocje - z wylqtkiem poczucia winy. Inne uczuciit ttwa2ano za objaw slaboSci. Ciagle napominano Innie: "Nlt' zachowr:J siq tak lrrrpulsywniet'. Rodzina moja nie rti2.rtllasig w tym wzglArL.lc od milionow innych rodzin, ollt:lfionych ubocznynt grr rrrfrt kt c m trzystu lat -racJonaliz I It t t ". Zgodnie z nim roztl rI I

W trakcie rozwoJu emocJe t:.trorz4podstawowy plan mySlenia, dzialania I podeJmowanla decyzJi. Tomkins uwaha emocJe za pobudki wrodzone. Sa one energi4, kt6ro wpra' usianas u ruclt" podobnieJal< paltwo w samochodzie. PoglqbiaJa i rozwiJaJa nasze irycle. Elez emocJl wszystko tracl na znaczr:niu, podczas gdy dzigki nlm - zyskuje. 'lirnrklns wyr62nit w swojej teorit szeSi pierwotnych pobudek: zainteresowanle, prz,ylernnclSi,zaskoczenie, rozpacz, lgk i gniew. Wstyd uwa2a on za emocje dodatkowa, doSwiadczan4 na pozlomie pierwotnym, powodrr.i4e4przerwg. Ujawniajac siA nagle. nieoczekiwanie, wsiyd powstrzymuje lub ograniczato, co wlaSnie sig dzieje. Reakcje na obrzydliwy zapach lub smak s4 wrodzonymi reakcJami obronnymi. Gdy w4chamy r:oS crr<'hn4cego, zmysl wqchu sprawia, 2e gorna warga I nos unosz4 sie, a glowa odchyla do tylu. Kiedy pr<ilrrrllrrrylrrb potykamy nieJadaln4substancjg,JeJsmak spr':rwl;r, wypluwamyJ4 zc lub wymiotujemy. TakJak lrrrrc zrrrvslv.powonlcnie i smak ewoluowa\r biologl<'zr r'lrr orrl.lr rr,rs g z.r'cl rk', rr niebezpiecznym i s r r b s t r r r r r ' l : r rirrrllc r o u ' t r l c z r r l r r r l k srl r r 2 yd o w y r a 2 a n i a , r i rnrrx lorr.rlrrr.l rr.r lclr <lz,titlania. nlt'<'lrr,'r'l u'nI Iirrrotlr' \.t n.r\/,t ;1krwru1 .s{lr1Slu24 ochronie nas4rch po<lstrrw'ou'yr Pnlrzr.lr;grly zaspokoJeniektorejS z nich lr staJt'slr; /.:1Ar(|/()rr(., rri-rm tym znai ener$ia naszych rl;r.lcr o emoql. Wigkszosc z rr:rstlirJesobie prawo do odczuwania radoSci, zalnteresowir rrl;I h rb zaskoczenia, zaliczanych przez Tomkinsa do emo<Jlpozytywnych. PrrynajmnieJ m6wi sie nam, 2e s4 to dabre errrrxJe.JeheliJednak lek, smutek I gniew s4 hamowane, stlunrleniu ulega tak2e zdolnoScdo odczuwania podniecenia, zainteresowania i ciekawoSci.JeSli coS takiego prz5rdar4rlo sig nasz5rmrodzicom, nie bgd4 oni takZe nam lrozwirlai na tego rodzaJu uczucia. Dzlecl zac4rnaJ4 sig w st y rIzli swoJeJekscfiacJ i, ciekawosci c4y dociek I iwoSci. M rx Ir'I t erapeu$rczny Haweya Jackinsa, z1N any Poradntcttuerrr I \ ?.t parto6ciougusanin (ang. Reaualuation Counsel\ lrngJ,Jt'st t.ltlli.onydo pracy nad bolem pierwotnym. Jackins sugeruj(', i.r' lr.sll zostanie stlumiona emocJa tourarzysz4ca

i

1,74

DoMU Powndrpo Swsco WEwNETRzNEGo

srE B6LEM UPoRANTE z PTERwoTNYM

I I I,

Jest naJwa2nieJszy.Byi rozs4dnym to znaczy byi czlowiekiem, a wyraizanrie emocJt Jest poni2ej ludzkieJ godnosci. Tlumienie emocJi I odczuwante wstydu ^v74zarrcgo z lch wystgpowanlem stalo slg niestety regul4 w wlgkszoScl rodzln. STLT'MIONE EMOC^TE EmocJe s4 energia, kt6ra domaga slg rozladowanla. Dzlecl w rodzlnach dysfunkc$nych czesto nic maJ4 nikogo, przed ktm mogtyby wyrazii swoJe emoclc. Czynl4 to wiqc w Jedyny zrrarry lm spos6b - odreagowrrlilc na otoczenlu lub na sobie. Im wczesnieJnast4pl st lr t tttlenie, t5rm poskramiane emocJe staJasie bardzieJnlszczyt'lelskie.Nie znaJduJ4cuJScia,staJ4siq tym, co okrcsl;rrtt lirko ptenaotng b6L Uporanle siq z nim polegir nir lxlnownyrn doSwiadsllrttttlonychemoczeniu wczesnych urazow i wyr';rzrrrlrr rrlr lrr.'rlzlcpotrzeby ich cJl.JeSli sie to powi<'<lzlr'. p6ZnieJszego r odreagowvu',rrl,r I Do niedawnlr < rrr1 r\,.tl.rlrlv rrlr.lk,ztrynrl lysl r, danymt dokukot mentttfil<'yrttl zyrr' plytt.gr'.t ttlx)rilnlasle z bolem pierI wotrryrrr. l, r r rrrl u'yrrrlrr rt.rl l,; k k. rrrt:r:h t anlzmy obronne ego, thrrrrlr.ulr., rolx/r zr.pk.rrlt. osobowoScl przeniesienie. I Jak Wykrrz.yw.rl t rr rrkrzlirllowane mechanizmyfunkcJonuj4 . )r r aut<lrrirI ylzr rlr' I rrlr.swlir<klrrrle. umial Jednak dokladnie Nie wytlunr;rczyr'./rrI orrr.rlzialaJ4orazJakieprocesy zachodz4 w mozgu wskrrlr.klhrntieniaemocji. Fizykoterirpcrrcl oplsywali niekt6re sposoby dzialania mechanizmow olrronnych. Wiemy na przyklad,2e emocJa moZe objawii sl(. parali2em miqSni. Ludzie w gniewie czqsto zaciskaJa z(.lry I napinaJa szczgkl. EmocJe mog4 byf teL rozladowywane wstrzymywaniem oddechu. Splycenle oddechu Jest powszechn4 metod4 unikania clerpienlir t:mocjonalnego. Nlt'kt<trry hamuj4 emocJeprzez fantazJowanle.Sam spgdzilenr <'zr;Si mego wczesnegoZycia w lgku przcd gniewem. Moje lirrrlirzle na temat wyraZania gniewu <krtyczytykatastroficzn<'gorxlrzucania t (lub) karania. Fanl:rz..le powote dowaty napk'r'k. rnlgsni i splycenie oddeclrrr.

R:OZPACZ Al,i6ZG Dopiero teraz za<'zynamyrozumlec mechanizmy obronne egona poziomle blo<'hemii t fizJologiim6zgu. Uwolnienie siq od mechanizmow olrronnych egotrnoLllwia pacJentowl nawiazanie kontaktrr z naJwczeSniejszJrmtemocJaml. Praca nad bolem pierwo t rryrrr przynosl uzdrowlenle, umo2liwial ac Dlaczego odczuwanie nle wyr:rlrrryclt ertrocJlz przesz.lo$cl. ma to lecznlcze skulkli' model, Badacz m6zgu, I'rrrrl l). Mrr<'lran prz.r'<lstitwll pozwalajacyzrozull)l('t'u plvw tttitz.tiwtt:t t'zkrwlt'kit.Morrroz(rt,ktore lt del ow zaklada wystq'porr',rttlr'rrt lt t'l.t,'st'l rozwingty siQw toku t'woltrrll l ll'lLrtlt'lv|ztrlr ttitJstarsza rnr*' t I naJprostsza czQic ntlsz('l{( rt l'./ }'I t or| 1 l.lrl.t nrozgowi gada, czyll mozgowl trz<'t it,trr.'tI rt t l( lc t rrIr oI r t t,tI llrostsz4 tt zr'l strategi4 bezpieczenstw;t I 1rt t rr',tttl't lxtrt'lhrzententzt' rrkl, rt;r1rr kl.rrl,olllct ;t slq'tt;t llardzo ZachowanieJaszczr prostym schentitt'lr'. l)zk'tt r.irctyrr,)od rtdattllt slg na wyprawQ w nit<tzlcl ttltolowi-rttiakilku much i kornar6w, by starajac siq JcdlroczeSnie, sama nie stai siq zdobycz4' Je2eli znajdzle bezpieczn4 ScieZkq wSr6d trawy i skal, bqdzie poutarzae ten wzorzec aL do Smierci. Powtarzanie ma wartoSi przetrwania. Mozg trzewiowy pocltrzymuje rownie2 takie automatyczne czynnoScl ciala, Jak oddychanie. LubiE m6wii pacjentom, Le nasze givlzla natura naprawdq ujawnia sig wowczas, gdy po raz pierwszy zawieramy zwlryek mal2enski I zderzamy slg z wieloletnimi nawykami innej osobY. Kolejnq czescia opisywanego moclt'ht .lt'st moz$ paleossaka, czyli mozg czujqcg. Przeznaukow<'tlwokreSlanyJestJako uklad limbiczny. Kiedyna scenie ewolrrt'll poJawitysig ssaki, narodzila sig rownieZ energia emoclorrrrltra.Uklad ten jest siedliskiem uczucia podniecenia, przyJemnoSci, gniewu' lqku, smutku, rado6ci, wstydu, wslr'('tu i obrzydzenia. Najbardziej skomplikowanym systt:rnem w naszym mozgrr Jest neocortex czyli kora nowit lub - mozg mgStqcg. l{ozwin4l sie on najpoZniej - w ('liyju ostatnich dwoch mizanasze zdolnoScirozulat. lfrrrrirw Jest on odpowiedzialrry j qzyklem, planowania przyszl<r rrrowl rrl i r, poslugiwania sig

tl6

DoMU Pown6r po Swsco WEwNE"rRzNrEGo

srE B6r-srvr UpoRnMs z PrERworNwr

1l','

Scl, rozwl4zywanla zloLonych problemow I inne crynnoSci zutl4zarre z mySlenlem. Wedlug MacLeana, te trzy systemy s4 nlez.aleLne, ale wspolpracuJ4 ze sob4, utrzymuJac funkcJonaln4 rownowagg m6zgu, potrzebna do mlnlmalizowanla cierpienia I nledoll. M6zg dobrze radzl soble z przypadkowymi zmarhvieniami codzlennego Llrela.W celu utr4fmanla r6wnowagi posluguJe l. stq wyra2anlem emocJ Ktedy Jednak nasze straplenla osi4gaja pewten poziom, wybuchamy gniewem, placzemy, poclmy siq lub drZymy ze strachu. Naukowcy dowledlt, i:,elry usuwajA szkodliwe substancje chemiczne powskrle w czasie naptqcla emocJonalnego.M6zg w sposob natrtralny zostaJe zr6wnowa2o\y przez wyra2anie emocJi, o llt: ttle nauczono nas ich tlumii. Dziect dorastaJacew rodzinach tlyslirrtk<'yJnychucza sie ukrywai emocJenatrzy sposolry: pk'rwszy to brak reakcJl, rtrrrgl - brak zdrowych co oznacza, ize sa,nle d<lstrzcgirrre; modell naz.ywanlirI wynr}irrrlrr errrrxJlilrzecl- zawstydzanie t (lub) karirrrle rlcble ar wyru2.anle emocJi. Dzieci talde stysza zazwy<'r.itl:.1)rulr prawdzlwy powod do placzu- lub: t'l t'.rr.lxxlrrlcslcsz na mnle glos, to zobaczyszl". "JeLell Jeszcz<'. Czgsto nopratudq ut blte za to, 2e sig boj4, s4 niezadowolone lub smutne. Ktedy emocJe si1 tlumlone lub gdy stres staJe sig przytlaczaJacyI chronlczrry, mozgzaczyna miei prawdziwe klopoty. W przypadku stres6w urazowych mozgwl4cza specjalne Srodki, maj4ce na celu utrz5rmanie rownowagi. Sa nimi mechanizmy obronne ego. wczeenych uraz6w Im wczeSnieJ emocJe ulegaJ4 hamowaniu, tym glgbsze przynosl to szkody. Mamy coraz wigcej dowodow na to, 2e doJrzewanle m6zgu odbywa siq w kolejnoSci odpowiadaJ4ceJ Jego fllogenezle. Neurolodzy stwierdzili, 2,emozg trzewlowy
I Imprlrrtlrr4, r'ryll wpaJanielub utrwalanie. ZJawisko,w kt(rrynr rbchodzl do utrw;rlerrln renkcjl (zachowanla)nawielokrotnle lx)wlarzally lxxtzle<' lub sytuacJq(prryp. tlum.).

dominuJe w p6ZnleJsrym okresle Zycta plodowego I w pierws4rm okresle po urodzeniu. Uklad limbiczny zaLcz.pa dzlalac w pocz4tkowych szeSclu miesi4cach Lycla. Umo2liwia on w5rtworzenie pierwszych wa2nych wlgzl z otcrczeniem. Neocortesc"czyll kora nowa, rozwiJa slE we wczesnych latach irycla. Mozg rnysl4cy potrzebuJe wlaSclwego Srodowiska i stymulacJl, aby zdrowo sig rozwiJal. BadaJ4c rozw6J zdolnoScl poznawczych dzieci, Piaget odkryl, 2e logiczne mySlenle poJawla slq po szostym-siodmym roku irycla. Choi pewne stwlt'rrlzenia Piageta s4 kwestionowane, wydaJe sle, 2e slodrrry rok 2yctaJest lstotnie punktem zwrotnym. JeSli prz5fmlemy, 2e m6zg lrzcwkrwy odpowie&ialnyJest za przetrwanle t liiieruJe pro('('!{'rn p<lwtarzanla, to nabiera sensu pojqcietrwalego intprlrttIttgtt.Nt:ttrttlogIlobert Isaacson dowodzll, 2e dlatego tak trudno Jcst wykorzenli wspomnienia urazow, i2 ulegfy one utrwalenlu w postacl mechanizmow przetrwania. Poniewa2 m6zg trzewiowy ucqy sig I zapamigtuJe, lecz JednoczeSnie nie zapomina, dokona trwalego lmprintingu urazu, kt6ry zdominuJe prryszloSi daneJ osoby. Cokolwiek dziecko przeirywa w plerwszych latach irycla - w okresie ogromnej podatnoSci na urazy zostanle to zareJestrowane w umySle wraz z korzy6ct4' Jak4 moZe to miei dla przetrwania. Przymus poYrtarzanla Badanla neurologiczne wyJaSrtlitJ:1 nrechanizmy reakcJi znanych z praktyki psychot<'ritpcut6w. Od czasow Freuda wiadomo, 2e nerwicowcy t'lerplA na przymus powtarzania. Badacze mozgu sugeruj 4, 2e im p r l rrtl ng, zwielokrotniony w neuronach na skutek stresow, Wl>'aazareakcJedoroslego organizmu na bodZce. Dlugotrwalc, bolesne doSwiadczenia powoduJa powstanie w mozgu rtowych pol4czeri migdzy neuronami. W wyniku tego pacJcnt sklonny Jest doszukiwai sie bolesnych bodZcow tam, gdzle kto6 inny nawet lt'lt by nte dostrzegl.

Inprtnttng'

118

WswNErnzNEGo DoMU Pown6r oo SwEGo

UPoRANIE SIEz PIERWOTNYM BOLEM

Pohvierdza to teoriq, 2e JeSll material rdzenia zostal w dziecinshvie wadliwle uksztrrltowany, to bedzie w przyszloScl dzialai Jak flltr, zniekszt :rk'itJ4cy kolejne zdarzenla. Do tego wlaSnie prowadzl ska2t' rrl c wywolywane skrzywdzeniem dziecka. Je2elt dorosleJosolrk', obarczonej tym ska2eniem, sytuacJa wydaJe sig porL,l,rrt do prototypowego, bolesnego wydarzenia, wyzvtala rv rrkJ rownie2 prototypow4 reakcJe.HarveyJackins porirrvrrr rlr to zJawiskodo zacinania siq ptlrty gramofonoweJ.N:r r.rlhlcrrt blahe wydarzenie rel'r agujemy zbyt slln4 emocJrl. zt'r zvrr:ltakiej reakcji nieJest lecz to, co tlrwi wydarzenie, ktore wlaSrric rrrl.rl,rrrrlr'lsce, wewn4trz nas. z d S l o w a t e p i s z g p o c l c z ; r\.

Related Interests

\ ' l , , . ' h l s t r r t k i e m o J e d n e J e l(lr',lr ,lrr,r rlrrl lt'tttu dotarliSmy do stolic europeJsktch.
Hawru we Francll, ltlol.r r,'r l..r r'rlrl.potl()w&la, aby podro2 do Pary2a odbyc lx,r I.g'tt nr ,r rrlr' ,rul()kitrem, bo dziEki t e m u z y s k a t t t V r l r r ' l r '1 ' . r l ; l t t 1 { r , t l . . r , l , , z t t ; t l l tw d z i e c i n s t w i e b a r d z u n i c w l r ' l u k r u \ r r , l . i r ' . 1 ' . 1 r , r r l . r n l r/ n : 1 , t ' i c k a w a S w i a t a , l I l t r l l l 1 l r z 1 ' 1 i o r l 1 l' r ' l ' i r r | ' t' , 1 l . r' . 1 ' r . r \ \ l . r . z 1 z , r t ' z r , ' l p r z e S l a d O a w i t < r I t t t r l t ' o l r s c r l ' l t r , r t r r \ ' ' , 1 , , \ r r t l x . ' r l t n' . l r ' s l [ p o c i q g s t e o 1 x - t i t t t ' ? N l c w l t t l t i t l r t o p o z . . y r ' l .r o r h t \ r z l r r r , l z t l , r w t : r n n i e p r z e r sadn4 reakcJe. Jako dzlccko zostirlt'rrr Ix]r rr l( ()lry przez ojca. Teraz moja obsesja skoncentrowala siq: rrir tyrrr, 2c mo2emy nie zd4iryc na statek - 2e zn6us zostang porzLtcottLt.

dynymi sposobaml lch wyra2enia, Jakie zna skrz5rwdzone dziecko wewnetrzne. Nle s4 to jednak rozurlqzanla trwale. MoJa kompulsywnosi fbedaca rdzeniem skr4;rw&onego dziecka) nie ustala w momencie, gdy pruestalem pii. Po prostu zamlenilerrr lllcle na kompulsywna pracg. Dopoki nie ulxrntlem sie z pierwotnym bolem mojego skr4fwdzonego &k'r'kit, nadal objawial siq onJako nie zaspokoJona pobzeba <xk'zrrwanla podniecenia bqd2 zmieniania nastroju. Mechanlzrrry obronne mojego ego hamowaty emocje. Doplero dzieslr.'r' litt temu odkrylem glowne wzorce wsp6luzaleZnienlir. I Iry('znego I nieflrycznego kazirodztwa oraz alkoholizmu, ktorc wystgpowaly w mojej rodzinie JuZ wiele pokolen wstccz I )oltoki nie porzucilem zludzen I nie tttr'l ro<lzlny oraz dziecinstwa, nie przestalem wlpierirr' '.1r.' r'k'r1llt'niem. potrafllem uporai slq'z plctwottt1'ttt Melzacka r( Badania mozgu pt'z(' t )\r', I /{ \ t.' l,t / t'/ l{ott;rl<la l,t
m o $ 4 d o p o m o c w w y l , r . ' r t l c t t l t t t l z l , r l . r t t l . t t t l r t l t ; t t t l z . t t t 6 wo eg1o. Mclz.l.t'k tltlklyl bronnych 1lt z.1'stosorl'.r\r'(/.1 l cirkcJQ bolu, kt<lr4 rli-tzywitl -lrr rttttkltltli hamowamla biologiczn4

MECIIAI\TIZMY OBRONNE ECO A ,,BRAMKr" MEDZY

czqscrAMr M6zcu

Fraca nad b6lem pierwotnSrmopiera sig na hipotezie, 2e wczesne cierpienie emocjonalne uleglo skrzepnigciu i uwiqzieniu. OdreagowujemyJe na otoczeniu, poniewa2 nigdy nie zdolalo znab2e ujScia. Nie moglo, poniewaZ mechanizm hamuJ4cy (reakcJeobronne ego),ukrywaprzed nami istnie rrle emocJonalnegocierpienia. Nle mohna wiedziet tego, czego sie nie wie - to z<l;rrrir. t'zr.'sto stosowaneJestwterapii. Odreagowujemyr r<zrrr'Irr rrr r ololzcnlu lub na sobie badZ dokonujemy projt'kt ll rrir ln ttvrlr l\rttlewa2nie mo2emy ich odczuwac,rlonr.r11.rl;g sk.' u z c w ' r r r ; l r z r r l c r Oa .r e a g o w y w a n iiep r o j c h r ' l ,rrr tz r r r '. , , qr ' tl d l

neuronalnlrmi". T\ryierdzion, 2e trry odrEbne uklatly w trr.rl dzielnym mozgu lacza wlokna pelni4ce podwojn4 lurrkr'lq': styrnulacjl i hamowania. Bramki te kontroluj4 przeplvw informacJi migdzy trzema ukladami. To, co nazywamy tltr mieniem, rnohe zachodzii pierwotnie w bram ce migdry mor giem myslacym a mozgiem czuj4cym. NajproSciej mo2na to ujai w nastgpuJ4cy sposob: gdy zaczyma przyllaczae bol emocj o nal ny, ktorego siedzib4 Jest uklad limbiczny, automatyczny mecha nlzm zamyka bramkq do kory noweJ. Jest to podobne do sytuacji, w kt6reJ chrontlbyS siQ przed halasem, dobicgaJacymz sasiedniego pokoJu, zamykaJac drzwi. Freud uwaZal, 2e pierwotne mcchanizmy obronne ego wra, z dojrzewaniem lstoty ludzkleJ zacrynaj4 sig l4czyi w crrraz bard zieJzloilone reakcje wtorne, pr4rbierajacJakoSi rrn1ilousq Przykladami takich reakcji s4: racjonalizowanie, .rrr.rllzowanie, usprawiedliwianie i minimalizowanie. ( )strrtnieprace R. L. Isaacsonanad ukladem limbicznyrrr I x't w llr'( lz.ajate teoriQ. Isaacsclntwierdzi' 2e system bramt'k

1,20

Pown6rpo

DOMU WEWNETRZNEGO SWEGO

I JI\ )RANIESIEZ PIERWOTNYU B6UU

kory noweJ (m6zgu mySl4cego) istnieje w celu zwalczania nawgkitu t wspomnieft przeszlo(cl (...). Kora nowo anga' Zqle sle u tfumienie przreszlo$cl Nawyki I wspomnienla s4 glqboko wyZlobtonyml przez stresy pol4czenlaml neuron(rw, okre5lanymt te2 Jako tak zwane imprlntg' Dztqld ,zamykanlu bramek" mozg nrySl4cy moLe dzlalai, nie bedac ntepokoJony halasem I sygnalami wytwarzanymi wewnArz nas samych. Sygnaly te Jednak nie znkqiq' Przeclwnle - badacze wysuwir.lil teorlg, 2e nadal kraZa po zamkniqtych obwodach wklklt:rl nerwowych w obrebie ukladu ltmbicznego.

wlqc mechanlzrny obronne ego zmnleJszaJ4naple('l(' I bol, lecz lch nie usuwaJ4. S4 podkorowo reJestrowaneJak<r nler6wnowaga, ptzerw€uly porz4dek dzlalan oczekuJ4cych na uwolnienie I scalenle. Energia pierwotnego urazu pnlzostaJe niczym ladunek elektryczny, wywoluJ4cy naptqcle w calym orgErnizmle. Ludzie, ktilrzy pozomle wtoda racJonalne iry cte, moga wle56 burztiwe 29 cie emocj ortalne. Burze trwaJa dlatego, Le nle zostal wyra2ony bol pierwotny. I'PORANIE Sry Z BOLEM PIERWOTNTM Uporanie slq z bolenr lrlcrwotnym polega na do5wladczeniu plerwotnle stlunrkxry<'h uczu6. Nazywam to procesem odsloniecia. Tylko to wywolu przemlanq drugiego stopniarodzal glgbolnleJ trans li rr rrrnr'I l. rzecrywlScle uwalnial aceJ uczucia. W przemlattk' plrtwrv.egtt ttollnla zamienia sig Jeden pr4fmus na lntty. W lttr.ctttlnlrlc tlntglego stopnia by znlkakompulsJa. 1'cgowlirsttlelxrlt'zrlxrwtrlcttt. slq z nleJ korttllulsywttlt: t lit olrx'zetrlu,pouleczyi. Odreagowywarlt'ttt niewaZ moJe samotne. skrzywdzone dzlecko wcwttgtrzne nigdy nie rozladowalo pierwotneJ niedoll. Chodzllem na mityngl I realtzowalem Program Dwunastu Krokow, dzlekl czemu uporalem sie z alkoholizmem, lecz nadal odreagowywalem na otoczeniu. Jako profesor, teolog i terapeuta wclq2 polegalem na intelekcie. C4rtalem ka2d4 nowa ksi42kg'Jaka wpadla ml w rece, i omawialem swoje problemy podczas terapii, lecz nadal odreagowywalem na otoczenlu. D42rylem do wyhsznJSwiadomo6ci; poznawalem metody staro2ytnych szaman6w; uczylem sig uzdrawlanla za pomoc4 energii: studlowalem Kurs Cud6tu; medytowalem I modlilem siQ (ntelrtedy godzinami); a Jednak wclqz odreagowywalem na otoczeniu. Bylem kompulsywny nawet w da2eniu do wyiz' ezeJSwiadomoScl. Nie wiedzialem Jeszczewowczas, irc nalelalo prrytulii malego chlopca I ukoii nle wyraZony 2aI za ulraconSrm oJcem, utracon4 rodzin4 i utraconym dziecifrtwem. Musialem odczui moJ pierwotnyb6l. ToJestwlaSnie oro uzasadnione clerpienie, o kt6rym pisal Carl Gustav .f rrn6l.

'l'ak

I

-

122

DOMU WSWNETRZNECO PowR6TDO SWSCO

UponarurrsrE PrrnwonvyM BOLEM z Uznanie nadu2yd popelnlonych w stosunku do sleble Uwierzcie mi: wicle z tego, o crym mowiono wam, 2e Jest odpowiedzlalnym ro&icielstwcm, bylo w rzeczywistoSci naduz5rciem. Natl:rl sklonrrl lcsteScie bagatelizowai lub usprawiedliwlai rrrct o< k t r'r l.y, r'.yrnl wasi rodzice zawstydzali was, lekcewa2yli hrlr wykor zystywali, aby zaspokoii wlasne rpotrzeby. Teraz pou'lrrrrlsr'lt. uznai fakt, 2e wsrystko to w istocie ranilo wasrit rlrrsz<;. Niektorzy z was byli maltretow ani firy cznle i enror'l o rrirl l rle oraz wykorzystywani seksualnle. Dlaczego tak olz.ywlste zniewagi mialyby zrtale2c usprawiedliwienie'/ Mozr to r;rl>rzml dziwnie, lecz im bardzieJwas zniewaiurrr), lvrn rrrocrrk'.lsze stawalo siq wasze qorliwieJidealizowaliScie przekonanie, 2eJestcsr'lc I t1'rrr zIl, swych rodzicow. Tarkl l,'..t .,krrtlk wk;zi powstalych w wyobrazni,o ktorych w<zr',.trlr'l lrl".rlrttt , l W s z y s t k i ed z i e c i i d c l r l i z r r i ;r1, , z t r' r t ' . l 1 \ r ' , r . r r r l r r l lsl o b i e c l l 1r' w t e n s p o s o bp r z e t r w r r r r i t,'f. r l r r r r k Z cr k ' r r l l z r r l ; r o t l z . i < : o w , lrrrrsl tyrrr sarnynl uwicrzyc, 2.t'lo ono zniewa2anedzic<:k<l samo ponosi odpowiedzialnoSi za znlewaggi bliq mnte, bo jestem zepsutgm dzieckterru molestqjq mnie seksuaLni.e,bo jestem zlg: krzgczq na mni.e, bo jestem nteposluszny. Toja nie jestem us porzqdku, a nie oni. ldealizowanie rodzicow i stanowi rdzen mechanizmow obronnych e91o musi teraz ulec zmianie. Wasi rodzice nie byli Zli, oni takZt'byli skrzywdzonymi dziecmi. WyobraZcie sobie, 2e wy<'lrowuje was wiqks?ryod osiemdziesiqciokilogramolvy trzylatek, pigi rrrz-y trz.yllrtklt.t:ztcrowas, i pieidziesiecioszeSciokilogramowa krotnie wieksza od was (wewnetrzne dzie<ko ttto2c sobie wyobrazii tak4 sytuacje). Rodzice robili to, t'o rrwa2ali za naJlepsze,ale tego trzylatek nie potrafil zrozrttrtlt:i. Szok i depresJa .leSli to wszystko was szokuje, to znukortticie! Szok jest I xn ulempoczqtktem smutku. Potem nastt;1rrr.l depresj a, a po c nlr'l zaprzeczenie. To zaS z kolei wtla<'z.irmechanizmy olrrrrnn(' na dotychczasowemiejsce. Olrirrwlasie to zlvykle rr lxrst;rcllxlcieszania siQ:No, tu koti<rtrie bgto a2 tak fle. \ | r,rlr'rrr (,/I t'rtI .icro.ng dach nad glotru. i 1.

I

I

Pier:wotny b6l a uporanie slg ze emutkiem Wedlug naJnowszych ustalen, rtJroranie siq z bolem pierwotnym wlrye slq z procesem n:rtttralnego dochodzenia do m zdrowla. Smutek Jest rrczuci.e tut lrau i4i qcgrn l,eczyliby Smy sig w sposob naturalny, gtlvlry tylko pozwolono nam sie smucii. Smutek zawiera w sobie <';rl1'z.r'sp6lludzliich emocji. Pierwotny bol Jest zblorem r |r trtLtvl1Tanych konfliktow, ktorych energ[a roSniew mlitt r.'r rplywtt czasu, podobnie jak toczona kula Sniegowa. Skr z\ *',lzotle <lzieckowewngtrzne slq zakrzeplo, bo w Zaden sposnlr t rlr ttto(ltl tt1>rlr:rc ze swym ('rtr()r ',pt'l.rtlt's:1loksycznym wstyZalem.WszystkieJego l' r I dem. Wynika on z zerwi tt rl.r t r'r'r/ r';.rr I rlr t wszcAt mostu interpopersonaLnego. Nabritllsrttv rt'h'tt.tttl,t.ic ttle nroZemy lrt , legadna naszych yllctrr'',21Ir '| rlrk t t t t.tllt, t lwlcrzyliSmy,2e rxl SamotnoSi nle mamy prawir lnlr t'th'ltrrlrrr knl'okolwlt'k. ami i lgk przed zalt'tl rr r',tl,t \.1 f' l u$'n Yt t tl kot tsckwt:rt<J toksycznegowstvrltr Odbudowr mort u lrrt orpenonalnego Aby ulcczyt lohryr errlc zirwstydzane emocJe, musimy rrl1{Si z ukryt'l;r I wrcsz.r'k' krlnruS zaufai. Prosze, byScie uusierzgli mnir' I tttrqltill .sobic. Aby skrzywdzone dziecko wewngtrzne wyszlr z rrkryr:lzr, musi ufai, Zebgdziecie na nie czekall. Potrzebrrlr t,rk2cwspierajacego,nie upokarzai4cego Je sprzymierzen<'ir.ktory uzna fakt jego porzucenia, zaniedbania, zniewa2t:rrlirI skrEpowania. SA to zasadnicze elementy w pracy nir<lbolem pierwotnym. Mam nadzieJe,2.c zaufacie sobie na tyle, by podczas pracy nad smutkiem stai siq sprzymierzencem swojego dziecka wewngtrznego. PrawdaJest taka, Le nie moZeciecalkowicie zitrrfai anl mnie, ani komuS lnnemu. Kiedy caly proces t t i tI t Icrze lawinowego tempa, Ja pierwsry pr rypuszczirln l e si g wycolrrtn. Mo2ecieJednak zaufai sobie. PiEknie rr.lrll to J<l Cotrrrfct w Aduice Jrom a Failure: k usszgstki<'lr hulzt,.Jokich ktulhtkoltuiek znate{, jestei jedgngm, ktr.lr,'t1 rrkyltl ciq rrrr( porzucL nie oprr.sci ntrg

i

1,24

Pown0r po Swsco WEwNETRzNsco DoN,ru

UponeNls sTE PIERwoTNYM z B6LEM

l.'

coScle wachali. Nle bylo w porz4dku bgt inngm, czAtisobq. AkceptacJa I zrozumlenle tego, co mowiq, oznacz,auznanie t usankcJonowanle wasrych duchowych ran, znaJduJ4cych slg w sercu kaLdego skrzyw&onego dziecka. Gnlew KoleJnym uczuclcrn. ktore poJawia stg zwykle przy pracy nad smutkiem, Jest grrlc w. Stanowi uzasadnion4 odpowiedZ na duchow4 krzywd(j. Choc wasi rodzice dzialali prawdopodobnie w naJlepszeJwlerze, to tch lntencJe nie maJa znaczenla dla waszego uporirnla slq z bolem pierwotnym. Istotne Jest to, co rzeczAwrSr'{csig zdarzglo. WyobraZcie sobie, 2e ktoS cofal samochod rra lxrrklngu l prrypadklem zmlaLdLyl wam nogq. KuleliScle 1rr z.r'r tylt' lat, nle wledz4c dlaczego. Czymacie prawowiedzicc, r'o slq erlarzykr?Cz4ymacle prawo czui sig skr4gwdzonynrl l ck'r'plrrl lxil? OdpwledZ na oba pytania nledwuznacznlt: bl'z,rrrt: tnk'l Ma<:leprawo odezuwai b6l, nawetJeSli to, co sl<J w:rrn prrytrafllo, uczJrnlonezostalo mimowolnie. W gruncle rzeczy musicie sie gnlewai, Je6lt pragniecie uzdrowii skrzywdzone dziecko wewngtrzne. Nie znacry to wcale, 2e powinniScie wrzeszezet, i pomstowai (choi mielibyScie do tego prawo). To normalne, 2eJesteScie w6ciekli, bo stala sig wam krzywda. Nie wtni4 sruoich rdzic6w za to, co mnie spotkalo. Wiem, ize zrobill tylko to, co moglo zrobii dwoje skrzywdzonych doroslych dziecl. Mam Jednak SwiadomoSe,2ezadano mi glqbokie rany duchowe I irc w konsekwencji zruJnowalo to cale moJe Lycle. OsoblScie uwaZam, ize wszyscy ponosimy odpowiedzialnoSi za to, co crynimy - sobiqi innym. Nie bqdq jednak tolerowal dysfunkcji moJeJrodziny i nadu2yi, kt6re w nieJ panowa-

Uwlerzcie mi, naprawde bAtoLle. Tadano wam duchow4 ranel To, 2e rodzlce nle pozwalali wam byi sob4 - bylo najgorsz4 krrywda, Jaka mogla was spotkai. Jestem pewlen, 2e gdy m6wiliScie coSw gniewie, ostrzegano was: .Nie waZ sie wigceJ podnosii na mnie glosul". Wyci4gnqli5cle st4d naukE, 2e bycie sob4 nieJest sluszne, a na pewno nie Jestw porz4dku gntewai siE. To samo dotyczylo lgku, smutku I radoSct. Nle bylo w porz4dku dotykac sromu lub penira. nawetJeLellbardzo to intrygowalo. Nle w porz4dku bylo nle lubli ksigdza Herkimera, rabina Kradowa cry pastora Wnlche. Nle byto w porz4dku mySled to, co mySlellscie; r ltr'k{ tcgo, czego chcieliScie; czui to, co czullscle, lub wyollrnl.lC rcble to, co sobie wyobraZaliscte. Ntekledy nte lrykr w ;xrrr.rldkuwidziei to, coSciewidziell. ltrb wachai to,

ty. 86l I enutek Po gniewie przychodz4bol i smutek. JeSll pastwiono siq nad nami, musimy przebolei to okrucienstwo. Musirny te| przcbolei wszystko, co moglo nam byi dane - marzenia po" I mplracJe.Musimy przebolei nasze nie zaspokoJone lrzcby roz:woJowe.

126 Itryrzuty

Pown6roo Swsco WEwwErnzNEGo DoMU

B6LEM UPoRANTE z PTERWoTNYM srE

sunlenia Po bolu I smutku czgsto pojawtaJ4 sig wyrzuty sumienia. M6wimy: .Gdyby bylo inaczeJ, moZe i Ja bylbym tnny". "Gdybym bardzieJ kochal oJcai powledzial mu, Le gopotrzebt{g, moZe by mnle nie porzucil'. Udzielaj4c porad ludziom, kLorry byli oflaramt kazirodztwa 1 flzycznego znlewainria, z trudem moglem uwierzyi, 2e to oniczuli sig winnt i mleli wyrzuty sumienia z powodu zadanego im gwaltu, tak Jak gdyby w pewnym stopniu bylt za to odpowiedztalni. JeSli czuJemy Lal po kimS, kto umarl, wyrzuty sumienia s4 niekiedybardzieJ wlaSciwe; moZemy na pr4rklad ubolewai, 2e nie spgdzaliSmy wigcej czasu ze zmarlyrn Jednak2e w prz5rpadku Zalu z powodu porzucenia w dzlechlshvie, musicie pomoc swojemu skr4rwdzonenrrr rlzlecku wewnetrznemu dostrzec, ite nlczego nie ntoglo orr<lznrlenii. Ciersi\,N.zt$arzgto, nie za1 JrlenleJestskutkiem tego, co.fcrrrrr ('zegoS, bylo./rno ruhrcq. co Tol.ryczny wrtyd I oremotntcnlo Zrritllt.rnsrrrrrtkrrlesl loksyr.rrrt,wslyrl I osamotnienie. Wstydzilisrny slq, 2c nas ol)ltsz(.zono. (tzrrJt:my, 2eJestesmy Zlt, jakbySmy byli trqdowat:l. 'li.rr wstyrl prowadzi do osamotnienia. PoniewaL nasze dziecko wcwngtrzne czuje sig ska2one I ulomne, musi ukrywai swoja prawdziw4 JaLn pod zaadaptowan4, falszyw4 Jalni4. potem zaczyna siq utoZsamiai z ta, falszyw4 JaZni4. prawdziwa JaLn po_ zostaje w osamotnieniu i izolacji. pokonanie tej ostatniej warstwy bolesnych uczui jest najtrudniejsz4 czESci4procesu uporania sig ze smutkiem. Jedyn4 metod4Jestprze_ bicie siq przez tg warstwq - mowimy w trakcie teiapii. Trudno Jest zatrzymac sig na tym poziomie wstydu i oia_ rnotnienia, JeSli Jednak zaakceptujemy te uczucia, to przeJdziemy na drug4 strong. Spotkamy tam swoja ukry_ l;1, lrrawdzlwa JaLn. Poniewa2 tak naprawdq, ukrywajqc l;1 przr.rl Swiatem, ukryliSmy J4 przed sob4. AkceptuJqc wrlyrl I osamotnienie, dotrzemy do naszeJna.lprawclziws z r ' ll , r z r r l .

Co czrqleciz? Wszystkie te uczucla trzeba odczui. Musisz tupai, wSciekac sig, lkai, krzyczei, pocli sig i dygotai. To wszystko wymAga czasu. kczenle uczuiJest procesem, anlezdarzenlem, lecz poprawa nastgpuJe nlemal natychmtast. Kontakt z dzieclciem wewnqtrznym, ktore czuJe,2e ktoS przybyl t nie JestJu2 samotne, przl;nosl radoSi I nagl4 ulgg. Rzeczywisty cz,as potrz.ebny do uporanla sle ze smutkiem Jest dla kaZdego czlowteka lnny. Podstawowe znaczenie ma tu proces wyzbywanla siq mechanlzmow obronnych. W gruncle rzeczyrnlemoitna sle od nich wiecznie odZegnywai. 54 sytuacJe, w l<t6rych praca nad smutkiem nie Jest zabiegiem bezpiecznym. Talem od czasu do czasu bqdziecie potrzebowali chwili w5rtchnienia. Jak widzimy, praca nad smutkiem przebiega etapami, kt6re prowadza, do postgJrrr.ale czascm takZe do regresJi. w n:t Jednegodnia mo2ecleby<r t't:tplt'sitttkt'lottowitttlit. trzy Mlttto ttt ttro2na dni poZnieJ na etaple bergatellzowartla. posuwai slg naprzod. DecyduJace znaczenle ma odt:zuwanie uczui. Nie mo2na uleczgi tego, czego siq nie czuJel DoSwiadczanie zastarzatych uczui i opieka nad dziecliiem wewnqtrzn5rm sprawi4, 2e proces uzdrowienia rzeczlrwiScie nast4pi. Wa2neJest, by zapewnii sobie podczas pracy bezpieczne warunki. Najlepiej przystapii do iwiczenia z partnerem lub w grupie. Proszq, byScie potraktowali powaZnie ostrze2enie, kt6re umieScilem na pocz4tku drugieJ czqSci teJ ksie2ki. Musicie zapewnii sobie obecnoSi innego czlowieka, by po pracy m6c z nim porozmawiai. Nie Spieszcie sig. Poniewa2 utrwalanie lzamraLanie tych uczui trwalo dlugo, kuracja ta.kZenie bqdzie krotka. JeSll poczujecie sig przytloczeni nadmlarem uczuc, natychmlast przerwijcie iwiczenla. Pozw6lcie, by to, czego dokonaliScte, uleglo zintegrowanlu. JeSli stan ten bedzie siq utrrymywal dlu2eJ, zwr6icie slq o pomoc do wykwalifikowanego terapeuty.

OoruejpvwaNrENIEMowLEcIA

129

(vrrwsnrBl}wa\ry)

f0B4 JEsfEf4
Rozdzlal 4

oDNA"IDWTANTE NIEMOWLECIA
Kobie ta w osob ie naszcJ ma t k {./r,sI p lenu szq Istotq zJolcqmamA kontakt. (...) Wszystko zaczgna stg d autentg cznego s top kt rrlrr .rlq l.rI I rlcrt. (,. .) DteckoJ est p rzedh Ot'n lc I I r II rct l' l. Ix,z t uy ral n k: dos trzcg alngch granlc, ls ln lq/c lrrLrf r;<'zr rrzr:.stltlcl uro. metapsyrc chtczng prqd. ptgnqcy <xl rrtutkl rlo dzlecka t d. dzieckadomatkL K.rR Srpruc J e Sli matka nie ma dastatecznego kontaktu ?E swoim clnlem, nie motc nawtqzai z dziecktem wtqzt niezbgdrleJ do przekaza nia mu 4fnoSci w J ego u+ns ne bl.stgnkty. Dziecko nie zngduge odprqi:eniauJeJ cieLe,apotemtakhe w suoirn MeruorqWooouaw INDEKS PODN'RZEfi. WypelniJ ponlizsz4 ankietg, odpowiadaj4c "tak" lub,nle". Po przeczytaniu pytanta odczekal chwilE I zastanow stg, co czuJesz. Je2eli,tak" wywoluJ e silniej sz4 reakcje emocJonal I Pomysl .lndeksu podeJrzeri' zaczr'lrpn4lem z pionlersldej pracy nlc zJdacego Jut Hugha Mlssildine'a, zat5rtulowaneJyour Inner Chlk! oJ tha Past. Dr Mt;rlldtne byl moim prz5{acielem i bardzo zachqcnl rnrrle do napisanla n IrI lej iz4 kslazkt (prryp. autora).

\ }ll,\: IUI.{R\Z\C,n R0ZiI0J{ I{}l)Si\l\i)ll i l:\(Nl l NIIiI'N0y' li.\l Slll l/i/,1: )Zllil,l iICtC:lS't\llMl

ruiiros{' Z,DR0itY MI[Dn'l.lrD7Jil[: NARCTA'I, ZIIWK
n4, odpowtedz hvierdz4co; jeSli ,nie" w5rwoluJe silnieJsz4 reakcJe, odpowiedz przecz4co. Ka2de -tak" sugeruJe, '2e twoJe cudowne dziecko wewngtrzne zostalo skrrywdzone' Sa r62ne stopnie skr4lwdzenia. ZnaJdujesz siQ $dzie6 na skali miqdzy 1 a lOO. Im wigcej udzielisz odpowiedzl twierdz4cych, tym bardzieJ zostalo skrzywdzone twoJe male dzlecko wewnetrzne.

TAK
l. Cry masz lub mialeS nalog typu grkarmowego (prueJadanie sie, nndmlerne picie lub naduZywanie lcknrrtw)?

NIE

n

.N

130

PowRdrDoSwEcoWEWNETRZNEGoDoMU TAK NIE

OorueJpvweNrE NTEMowLECIA TAK 9. Cry w Zyclu towarz5rskim starasz sie byi nlewidoczny, by nikt ciq z,a'uwainl? lO. Cry w zwi4zku opartym na miloSci starasz sig byi tak pomocny (a nawet niezast4plony), aby druga osoba (prz5flaciel, kochanek, mal2onek, dziecko, rodzice) nie mogla cig opuScii? ll. Czy preferujesz seks oralny i fantazJe na ten temat?

131 NIE

2. Czy trudno cl zaufai wlasnym zdolnoSciom zaspokaJanla potrzeb? Czy uwaLasz, 2e musisz znalelc kogoS, kto moglby to robli za ciebie? 3. Czy trudno przychodzl cl raufai, innym? Czy czuJesz, ize zawsze musisz ich kontrolowac? 4. Cry zdarza slq, 2e nle zauwtitasz oznak koniecznoSci zaspokojenia potrzeb fTzycznych?Na przykla<l'. ct.y Jesz, nie bedac glodnym? Cz.yczr..sto nie zdaJesz sobie sprirwy z lr'1io,l.rk bardzo JestcSznrq.r'zori' rf _ 5. Cz.V lgrronrlr.rzprrlr zr.l11, r lr.lr.rr ( le.y rr.i,
z . i t t t l c r l l r r t l r r u ' l . r . . lr* , r . o r l z y u , l . r r r llrr.t l r / t r r t l k i r s z . r l l r r r i ' ( ' ,y l r l z l r . r rr l o rr t l e k a r z a l u b < k . r r t v s t \ 't r l l r o z koniecznoSci'/ 6. Cry czwJeszglgboki lqk 1x-zr.rt porzuceniem? Czy JesteS lub lr-yk.s zrozpaczony z powodu zerwania zwiAzku uczuclowe€o? 7. Cry romtahaleS samobojstwo po zerwaniu wiez6w milosnych (opuScil cig kochanek; mal2onek wyst4pil o rozwod)?

E}

n
N.

fl

a
S

tr

n
!

N

tr

N u
n
!

N

n

p<llrzcl>g 12. Czy odczuwasz prz<'ttt<t2tr:1 bycia dotykilt Iyrrl I rlllr'lt t towitt tyttt'/ (Czesto przt'Jawla sk; to w potrzcble dotykania I obeJmowanla innYch, nieJednokrotnie bez Pytania ich o zgodg).

N

13. Czy odczuwasz ciagla, obses$n4 potrzebq bycia docenianym I szanowan5rm?

'ts
N
E
T-1
U

N

!

14. Czy czqsto JesteSwobec innYch zjadliwy i sarkastyczny? 15. Czy izoluJesz sig I wiele czasu spedzasz w samotno$cl? Czy czqsto cztJesz,2e nie warto Podejmowac pr6b nawi44lwania znaJomoSci z innvmi ludZmi? lli. Czy czgsto bywasz latwowierny? (lzy czgsto akceptujesz opinie innych lrukl I kupujesz je w ciemno, bez grr rrrrrySlenia? rT, l.A (}DPOWIEDZI TWIERDZACYCHZ

ti-r L:I

I

!

t}. Cry czujesz czgsto, Ze nigdzie nie mozesz sobie znaleZi miejsca lub nie rnasz poczucia pr4maleZenia g< r:kolwiek? Czy czujesz, irc ludzie lzf nk:<'lrqtniespotykaj4 sie z toba lub nit: zyt.z.t1 sobie twojeJ obecnoSci?

E

N

n

D

tr

t

't32

DOMU Pown6r po SwEGOWEWNETRZNEGO

( )I )NAJDYWANIENIEMOWLECIA

133

NORMALNE NIEMOWLDCTWO Pr4rchodzlmy na Swtat z dokladnte okreSlonyml potrzebanrl. W wykresie na str. lO2-lO4 wymienilem podstawowe sklarlnllil, niezbedne do rozwoJu zdroweJ jaZnl. Jest to sclrr:mat q6lng. Ponlewa2 nie ma dwoch identycznych lu<lr.l, naleLy uwaLai, by nte crynti zbyt daleko td4cych rrogolnief. MamyJednak pewne cechy wsp6lne. Wielkl terapeuta Carl Rogers powiedzial ldedyS: Cof, cojest nqibardzlej osob{ste, jest zerazem nqlbardziej ogolne. Dla mnie oznacza to, ize moje najglebsze ludzkie potrzeby oraz naJglqbsze obawy i troski s4 mnieJ wigcej takie s:rtneJak u kaZdego czlowleka. Tn zdumieniem sturierdzilt'rrr,2e gdy dziele sig moiml sekretami, inni czqsto uto2s;urtlrlrqslq ze mn4. Most lnterpersonalny ZastosuJmy podstawowe t'k'tttcttly, o ktrirych mowilem wczeSnieJ,by stwrlrzy<iogolrry sclrrrnirt kaZdeJ potrzeby W zirle2noS<'l ro2r r clir;l,rr'r r orwoltr rlzlccka. niemowrrir rycl I lq<:twlt. lczrrw;rrrrv rtr rcl4, rrlly llyC rrrlk'wlclzianymina rx lx tym Swlccte.l\rtrzr'lrrrlcrrry zwlilr.krtr. ovrlriqpelni4c4 rolg matki, opiekuncz4 I bqdigt'i1 rr.rxzwlcr<'lir<llem. <llir Niemowlectwo na-qfwamy etapem syrnlrkrtyczrryrrr, gdy2 JesteSmy w6wczas absolutnie uzale2nieni od rrrirtkl lrrlr osoby dbajaceJ o zaspokoJenienaszych potrzeb. Otrzyrrrrr.ft.rny niej od wiedzq o sobie i uc4lmy sig, Jak samemu dbu<io zaspokojenie swoich podstawowych potrzeb. Na tym etaplc JesteSmy niezr6hnicowanL Oznacza to,2e w sposob naturalny I nieSwtadomy czujemyJednoScze sobA, lecz nie posiadamy ani zdolnoSci zastanawiania sig, ani Swiadomej wied4r o tym, 2e mamy JaLn. Aby odkryi nasze .JA", musimy znalelc swoJe odbicie w oczach osoby pelni4ceJ rolg matki i odzew w JeJ glosie. Tarrjm staliSmy sig Ja", byliSmy -my". Zycie rozlx)cz)tna siq wraz z autenlycznym zJednoczeniemistnien; nasz.krs zaleiry od osoby, ktorej przypadlo byi nasz4 matka. Dto n ir', k t6 re b uj qj q kotg skq, w rzec:zywistoSci kotyszq calyr n Swiaterrr.,icSll matka byla przy nas, zuriryaliirrty slg z nli1. WiqZ ta stworzyla -lnterpersonalny most", stanowiEcy p<xl stawg wszystklclr przysztych zul'qzkow.JeSli riw nrost opirr

ty Jest na wzaJemnyrn szacunku i uznawaniu wartoSci, ksztaltuJe on'wizotizec nawi4zywania nowych zvdapk6w. J eSll dziecko Jest nieslusznle zawstydzane, most zostanie zerwany, a ono z,acznle wlerzye , 2e nle ma prawa bye zabLnym od kogokolwlek To z kolel mo2e spowodowai chorobliwe uz.aleLnlenle odJedzenia, seksu lub Srodk6w chemlcznych (lekarstw, narkotykow ltp). Zibowy narcyzm Odczuwamy potrzebq, by opiekunka traktowala nas powa2nie: pohvierdzala, 2e akceptuJe kaLdq cz4stkq nas samych, lnformowala, 2e z.awszeI bu, wzgJgdu na wszystko bedzie przy nas. Potrzeby owe s4 tym, co Alice Miller na41wa zasobami zdrowego narcAzmu Sklada sig na to kochanie nas takimi, Jacy JesteSmy, podzlwtante I cenlenie, tulenle i traktowanle ze spt'rJirlnyrnlwz.gk;<lirrrrl, zapcwrrlanle,2e matka nas nle optrsr.lI traktrrJepowa*nie. JeSll potrzeby te zostan4 zaspokoJonew dziecinshvie, nie bgdziemy muslell szukai tch zaspokojenia Jako doroSli. Prawidlowa opleka macierzyflska ireby dobrze wykonai swoJezadanie, matka powinna miei prawidlowy kontakt z wlasnlrm .JA". Musi kochai siebie, czylt aprobowai ka2da czqstkg swoJeJ tstoty. Powlnna akceptowai swoJe cialo I miei poczucle, izepozostaje z nim w harmonii. Matka nie mo2e przekazad, dziecku dobrego samopoczucia, JeSli samaJest go pozbawiona. Nie mole teL prznkazae dziecku wiary w jego instynkty, JeSli nie ufa wlasnym. Erich Fromm opisal, w Jaki sposob niechgtne nastawienie matki do 2ycla powoduJe, 2e dziecko bqdzie olrawiai siq Zycia, aprzede wszystkim instynkt6w. Odzwlercledlenle Irrrtynktownymi cz5rnnoSciami zawiaduje najbardzieJ plcrwotna cz95dm6zgu. potycqy to Jedzenia, spania, dotyk rr, wyr lrrlanla, zmyslowo 9cl'-or,az cielesnych prfi emnoScl I lxrlu i/4rdnle z naszrlrn diagramem, na pocz4tku Zycia /r'rtlnr kilx1,.ltstem inng. Innymi slowy, JesteSzwiqzany

POwnOr pO SwsCOWEwNETRZNEGO DOMU z osobq optekunkl. Czt$esz to, co cz4je ona- Odczuwasz wstret, $dy ona czuJe wstrgt. Calesz do siebte to, co ono cz4le do clebte. W niemowlechvle naJwa2nieJsze sa odczucta. Nle mazrracz,enla, czy oplekunka dobrze odgrywa rolg matkl. Llczy slq tylko to, co naprawdg czuJe do dziecka. Je2ell cla|a. byla nle chclana I wywotywala u matki zloSi t gntew, te wlaSnle uczucla zostan4 clprzekazane w spos6b klnestetyczny'. Dotyt Jako niemowlE chclaleS byi dotykany i obeJmowanywowczas, gdg odczutsale{ potrz-ebq, abg dotgkanrc cll IofuJme wo:no. OdczuwaleS potrzebg Jedzenla, klerly byleS glodny. Tortur4 dla minlonych pokolen byly rygorystyczne pory '/nn karmienla. Sam Keen pisal, 2e rrrlstrz.<lrn cale lata zaJmuJeost4gntecte stanu oSwlr.r'r.rrlu. kt6ry Jest naturalnym stanem ka2dego dzl<'<'ku byr'lrr u<'lelesnleniemsnu, gdy slgJestzmqoz()nynr, gkxhr. grlyJt:stslg glodnym. Coz,a I lronla, 2c owit llkrgrlnlrrwlorrn akllrro$d Jest programowo I systenr:rtycznle nlsz.r'zonlr.lhrlrtr. nlclnowlgclem, odczuwaleS potrzebq kaplcll I zablcgdrwhhlenlcznych. FunkcJe flzjologlczne nle podlegaly Jeszczekontrolt mtqsnl, zalehny wigc byleS od oplekunki, dbaJ4ceJo tw<{a crysto6d. Byty to potrzebg zaLehno$cLSam nie mogleS lch zaspokoti. Odzew OdczuwaleS potrzebg st5rszenlawok6l siebie przyJaznych, spokoJnych, cleptych glos6w. PotrzebowaleS reakcJi - odzewu na twoJe gaworzenle odglos6w zachwytu. Potrzebne ct byty koJace, nacechowane pewnoSci4 glosy, gwarantuJace absolutne bezpieczenstwo. Pr4lpu szczalnie, naJbardziej potrzebny byl ci kontakt z osob4 ufaJaca Swiatu i posiadaJ4c4 prx:zucle sensu s\ryegoistnienia w Swiecle. Erik Ertkson uwa}.a. 2e pierws4lm zadaniem rozwoJowym Jest zdobycie prx:zrrt'fa lstnienla, charakteryzujAcego s19 zauJantem do Swl:rta llwnetrznego. Carl- Rogers powiedzial, 2e Jedn4
' Klenestezln clucte ruchu, naplqcta rniesnt, staw6w, Sclgglen; Inacz.J: czucle rnlqankr*t lprzyp, tlum.),

OoNejoywar.ilENrEMowLEcrA

135

z podstawowych prawd Jest to, irc JalctU sq przgjazte, Le rnoLna zaufae necz5rwlstoScl. Pierws zym z.adanlem rozwoJowymJest w5rtworzenie skraJnych postaw: zaufanla t braku zaufania. JeSltJednostka sklanta slg w klerunku zaufanla, wzrasta podstawowa stla ego. To ona tworzy fundament nadziei. Je2eli Swiat wydaJe slg na 096l godny zaufania, mo2na stac sie JA'. Moge ufa6,, 2e znaJdg to, czego mi potrzeba. Pam Levtn uwai;a, 2e na tym plerwszym etaple rozwUa siq mrc Istnienra- JeSlt nle zabraknie 2:adnego z w5rmlenionych pnzezemnie czynnlk6w, dziecko mo2e po prostu cteszyi siq z bgcia sobcp Ponlewa2 zeurnAfuzny Swiat Jest bezpieczny, a mol rodzlce zaspokaJaJ4 swoJe potrzeby dzlekl wlasnym zasobom, dztgkl wzaJemneJ miloScl i wsparclu, moge po prostu byi. Nle musze zaspokaJack'h potrzeb ant walc4yi o przetrwanle. Mogg sanr z:rdowollc sleble I zaspokoli swoJe potrzeby. RODZICIEISTWO - NAITRI'DNIF^' s,ZY Zdlvri 6D

Niezwykle trudno Jest byi dobrym oJcem lub matk4. Uwaiam, 2e jest to nqjci4Lsza praca, Jakq kiedgkoluttek wgkonguatlsma.Aby dobrze wfiazae slg z tego zadanla, musisz byi zdrowy psychicznie. Musisz umiei zaspokaJai swoJe potrzeby dzieki wlasnym zasobom, poza tym muslsz miei przy sobie malZonka lub lnn4 istote, wspomagajaca cig w tym procesle. Przcde usszgstkim musisz uzdrowii swoje slrzgwdznne dziecko weunqtrzne. JeSli nadal czuJe sig skrzyw&one, owo przeraLone I samolubne dziecko bedzleprzeszkadzalo wwychowaniu twoich dziecl i rzutowato na lch rozur6J.Bqdziesz traktowal Je tak, Jak twoi rodzice traktowali clebie, albo zupelnie odwrotnie. W kazdym przypadku bedzlesz usilowal byi rodzicem doskonatym, oJakim marrylo twoJe dziecko wewngtrzne. Jednak2e postgpowanie odwrotne Jest dla twotch dzieci r6wnie destruktywne. KtoS powledzial: Sto osiemdziesi4t stopni d. chorobg jest wciqZ clprobq. l']amlgtaJ. nte obusininm twoich rdzicbw. Byli skr4,rwdzonyml doroslymt dzteimi, staraJ4cyr4i sig spelnii ogronrnle

l3{' c trrrrlrrc,.rrlrurlr.W tttoltn przryylit<lktr ro<lzlr cz<;sto lx)stqM:rtka Ixrwrrllptnwlrllowo,wbrew toksyczntJ pr'<Lrl1ogl<'e. rtrr'rwllo, frrh lrrrrdzobolalo JA zmuszanle nirs rlo .lt'rlzcnlir I r wyrf rof'r.rrreJ1rcrze, lecz cryrtdlatak zgodnie z zirlcccrrlirrrrl .rlr;nrlfiw'. Clerplala, gdy wbrew tch radorn l.lr:rla rrurlt. rrlrcrlhlcrtt na rece, ktedy plakalem. Byly to chwlle zbawlcrr|l I rrlgl. Klerowalo ni4 wowczas jej cudowne clzlccko, r or rrrrrleJ4cezasady wychowania. l{odzlcow doskonalych nie ma l z pewnoScl4 nie beclzlc. WulneJest, bySmy starali siE uzdrowii nasze skrz5rwdzont: rfzlecko wewngtrzne, aby nie zmarnowac irycia nowennl yrkoleniu. Zaburzenla rozwojowe Frttz Perls okreSla nerwicE Jako zaburzenie roztuojowe. Podoba mi sie ta definicja. Uwaizarr^,2e dobrze charakteryzuJeproblem toksycznego wstydu skrzywdzonego dziecka wewnetrznego I wynikaj4cego z Legowstydu wspoluzale2nlenia. Nie stalibySrny sig wspoluzaleZnionymi dorosl5rmi dzieiml, gdyby nasze potrzt:lty roizwojowe zosta\r zaspokoJone. JeSll nle zostanq zaslxrkolone w niemowlgchvie, wynlknA st4d powaZne problcnry. .lndeks podeJrzei", zamieszczony na pocz4tku ninleJszegct rozdzlalu, wymienia niektore z nich. Mo2na by Je krotko okreSlii Jako utralg narcAzmu Nie zostala zaspokoJona nasza potrzebawidzenia wlasnego odbicia w oczach opiekunow I slyszenia oclzewrr w lch glosie. Nie kochano nas bezwarunkowo, w wynlkrr czego nie rozwinqliSmy w sobie podstawowego po<.zrrr.lir ufnoSci. To zaS owocuje nie spelnionymi pragnk.rrlirnrl. kt6re czgSi ludzi odreagowuje na otoczeniu w forrrrk. lrirlo[6w pokarmowych. Powoduje to rownieZ potrzebq rrk.rrstanttclo dowartoSciowywania - zupelnie tak, laklrysrrry nlc ttrtlll bez tego istniei. Inne skutki to nie nasy('()nr.lrt'.lgnlettF, nlly byi dotykanym i obejmowanym, rrit<lurk.r'rrc konr eftlf ownnle popqdu plciowego na"sekslt: orirllryrrr. brak wyf rf ff lrf lxltrzeb fizycznych (sygnalow wysyl;rrryr'lrpru,ez r frrfrrl,rhforrrrofi do tnpczgtuego pQ.lktutlrr lr.rlrryrrr slowrnr rftr lrgllr{o przeJawiania ssirk:r.A co cech n()w()rrxlkir

NTEMowLECIA OorunJpvwnNrE naJwa2nieJ sze, rde zaspokoJone potr'zeby dziecinstwa sp r, r wtaj4, 2e wst5rdzisz sie slebie I gdzie6 w glgbt czuJesz,2e <'o', jest z tobqnie tak Nle dorastaJl Z pewnoScl4 nauczyleS slg pozostawai dzteckiem, by moc troszc4fi sle o narcystyczne potrzeby swoich rodzlbyteS dzleckleln lck'itltrlr'1;oshtsznym,to matc<iw..Je2eli ka I oJcleclicrylt na to, 2e z.awszebgdzicsz lch traktowal powir2nle.Mogli byi pewnl, 2e nlgdy lt'lr rtlt' oJrusclsz, Jak to rrczynill ich rodzice. MogtbyS statr sl(' <llit ttl<:hnlewycz(.rl)ilnym Zrodlem wartoSci I szacrrrrkrr.StaleS slg Jedynarcyni1 os<1b4, kt6ra ma zaspokajai ictr ttlt' spcltrl<)ne, potrzeby. st.y<'zrre Porzucenle emocJonalne I)zlr.r'l z rodzln dysfunkcyjnych odczuwaja porzucenie errrrxforralne. Naturaln4 reakcja na to jest glqboko zakorzenftrrry toksyczny wstyd, rodz4cy zaro*'no pierwotny gniew, kr4y'wdy. Jak I glr;lxrkle pcx:ztt<:ie 7. lvrrt srrrrrlkletttnle mo$eS uporai sig w niemowlgctwie. Nlc rrrl;rlcssprzytttk'rzenca,ktory stalby przy totlie luznal tw<{ lrol; rrlkogo,klo ol{illby cig, gdy plakaleS,lrrb wsclekal sie nir tr.' r'.rl.qtrlcrpritwlcdliwoSi. AbyS rrrrigl przetrwac, ol a muslalt'sl'ozwltt,1r" wotltemechaniztrty rtottne, twr{a ;rlct crrrt;l.lrt trlcql;rskrzt'ptllq<:ltt. etnocJonaln:r nle rozl:r<l<lwirttir
s Od nientowk;r'twir rhrtttrt{ttlt:S iq zasltokolrttlit swolt'h 1nt r z e b . I c l Zr l o t t i t l l r l l ) r r r ' 1 r l l l a n t , i t t r s l y s z y r r k w l k ' r t l e d o r o slego nierrr<rwlq<'l;rf lrrr/rt('..liltttlttrrr.r'ltr r.'lrrlr'ltx'ltottg. Chcg ' b g t w a h 4 1 r I I a k t x y , ; N t r ' r ' l t r ' qI n l r ' : t t r r t t t t r r l l . WNIIAI)

I

Pierwsrym etitl x' rrr nr I r 1'rrl ; s',13rl,r rk rzywdzonego dziecka Jest przeprowadz.r'trlc rr rlrltrrrlrl ltr tl<lznanlu powa2nego ur€Lzuwa2neJest, lr1'rrrry rn.rk'lll t'zits, aby o tym porozmawiai. Wywtad nle lcsl rrgxrtrurlcnt sle z bolem pierwotnym anl przeLy ciem plt' r'woI r ryr'I r r rcz.tti. Od niego Jednak rozpoczyna siq praca nacl lxllt:ttt plt'twotnym.

138

Pown6r po Swsco WswNETRzrlEGo DoMU

ODNAIDYWAME MEMOWLECIA

I lt I

Zblerzcle Jak naJwigceJ informacJt o swoJeJrodzlnie. Co wydarzylo stg, gdyScte przyszll na Swiat? Z Jaklc}r rodzln pochodztlt wasl oJclec t matka? Cry kt6reS z rodzlc6w bylo dorostym dzlecklem? NaJlepleJ dokladnie spisai wszelkie lnformacJe o ka2dym etapie rozwoJu - w tym prrypadku twoJego nlemowlgctwa. Mo2liwe, izebgdzle to dla was bolesne. Spr6buJcteJednak skupii slg I przedstawii fakty z dzlectnstwa Jak nal SctSleJ. Qwenella byla powodem zawarcla malZeistwa przez JeJrodzicow. Byh w6wczas bardzo mlodzi: mlell 17 I 18 lat. Matka byla ofiar4 flzycznego i emocJonalnego kaztrodztwa. OJctecbyl alkoholikiem. Qwenella naplsala, 2e przypomina soble, Jak oJciec, kiedy Jesz.c leLala w dzieze cinnym l62eczku, wykltnalJa za t<t,2esk; rrrodzlla. Czula teL, Le matka obarcza Jq wlrril z,irz,nrJnowanle JeJ Lycla. OboJepochodzlll z srrrowy<'lr katollt.kk.h rodzln I odrzucallJak4kolwlck kontr<.rlq urodzln. Matka odbywala czgste stosunkt z <{cem, traktuJ4c to Jako malZenskl obowl4zek. W wleku 24 lat miala Ju2 czworo dziecl. WyobraZcte soble tak mlod4 koblete z cmrork4 dzleciak6w i nieodpowledzialnym me2em-alkoholikteml Bedac nie chcianym dzieckiem, Qwenella stala sig obiektem zloScl i szyderstw matki. Pamlgta, Jak matka m6wtlaJeJ, 2e Jest brzydka i 2e nic dobrego z nieJ nie ur5rroSnie. W swoJeJ dysfunkcyJneJ rodzinie Qwenella grala rolq dziecka zagublonego I kozla ofiarnego. To umo2liwialo czlonkom dysfunkcyJneJ rodziny zaspokoJenle ich potrzeb. Gdy rodzlna nle odczuwa potrzeby posiadanla dziecka lub ma zbyt wlele dzieci, nie chciane dzlecko uczy siq istniei przez zagubienie siq. Rodzina rzuca mu nastgpuJ4ce uwagi: .SplywaJl JesteS niepotrzebny" lub: ,MamyJuZ t tak za duho dzieci-. Qwenella nauczyla siq byi doskonala, mal4 dziew<.zynk4, p rzc s:rdnle poslu szn4, nadmiernie grzeczn4 i po ntrx.nq. Naplsula, 2e gdy pozostawiano JA na dlugie godzlny w samotnos<'f, w dzleclnnym loheczku, nie plakala i nk. lralasowala. PoZnltJlrirwlla slq samaw swoim pokoJu, 2eby rrle prteszkadzai nrirtcc lrrll Innym czlonkom rodziny. .Jr.stto klasyczne

zachowanle zagubinrego dziecka- Gdy dorosla, powtarzala ten wz.otzrr, w pracy t w 2yctu towarzysktm. Bez terapii zylaby zapewne wedlug niego aZ do Smlercl. WSPIOMNIENIAMI SIE Z PRZruACIELEM DZIEITNIE z NTEMOWLECflTA Sptsawszy wszystko na telttat swt{ego nlemowlQctwa, powlnteneS z ldmS o tym porozlrtitwltxl I pvnuytac mu swoJe zaplslicl. JeLell uczestntczysz wlit$ttle w terapll, a twoJ terapeuta wpat:a zgodg na stosowitttk' tttetod zawartych w teJ kst42re, podziel slQ z nlm swollttl ltotatkaml. Je2ell JesteSuczestniklem Programu Dwunitstrr Knrk6w, pokaZJe swoJemusponsorowl .MoLeszzwrocii sk; rkr krrldego, komu naprawdg ufasz - do duchownego lub przylirr'lela. Wa2ne b6l Jest, by5 mialkogo*, kto wyshrclw t uzna OuQl1th'nrrcrtng I powinna odzwierciedlk' tctt l>61 dai nlemowlecta. Osoba ta odzew' rzeczywistoScl twoJego niemowlqctwa. .Jcs || tacznle clq wypytywai, klocii slq lub dawai rady, nie u,zqskcrszod nieJ tego, c?cgo ctpotrzzbaOdradzam dzlelente stq zaptskamlzrodzlcaml ltrb htnyml czlonkaml rodzlny, o lle sami nle biora udzialu w l)rogramle powrotu do zdrowia. JeSli w twoim niemowkJt'lwle nn@ywi5cle dopuszczano slq wobec clebte zanlt'<llrittl. fakt ten musl zostai uznany. Nie leczcni czlankotpk' nxlzlng znqizhtdngmtransit'. 11t lttklmtg bgle9. dujq sr4u takim solmAm. twopotraft4 przyJaedo wiadomo6cl i uzn;tt' z.itrrsdnoSct Nie Jegob6lu. MoZliwe jednak, i;e w niemowlectwk' ttle dozltalei 2adnych urazow. Podczas molch warsztitt irw wlcltt uczestntk6w stwierdza,2ebyll mllewidziani na tyrtt swlct'le, Bylt dzieimi poZ4danymi, nawetJe6li ich rodzlt't' okitzywalt slg dorostymi dzieimi. Doplero w koleJnych fazirt'lr rozwoJu zadawano lm gwalt. Dzlalo sig to wtedy, gtly d<rchodzll do $losu nie zaspokoJony narcyzm lch roclzlt'ow.
' Odz.ew lub zrorotjest udzielenielrr trlformacji o tym, co sluchacz czul' sluchaJac, lub Jak zrozumial to, t:o kto5 m6wil. Zwrot nle Jest ocenq' krytyka lub udzielantem rady (przryp.tlum.).

140

Pown6roo SwEGo WewNnrRzNrco Dovu

OoNepvweNrE NIEMoWLECTA

l . tI

co czvJgsz?
JeLell JesteS zagubion5rm dzleckiem, prawdopodobnie mtaleSJuZJakieS odczuclaw stosunku do swoJegoniemowlectwa. Poszukal zdJgcla z tego olrresu t przyJnyJ slq mu uwa2nie. Je2ell nle masz swoJeJ fotograffi, przyJrzyJ shg Jakiemukolwiek nlemowlgciu. Zwr6t s?.czeg6lrr4uwagq na Jego energlg 2yclow4. Oto doskonale niewinne, cudowne dziecko, chc4ce )ryt. zgodnte ze swoim przeznaczenlem. Dziecko nie prosilo slq na ten Swiat. Wsrystko, cze1o pragnie Jako niemowlq, to troche troskt, Jedzenia t mtloSct, by moc siq rozwiJai i rosn4i. WyobraZ sobie,2e ktoS wydaje na Swiat tg drogocenn4 lstote - t nle pragnie JeJ. Uczciussznbgtobg oddante nie clrciane-cto clz.Ieckado si.erocifica. Bgtobg przcjanuem tuigksze,l rrrilo.(cl d.danie go da adopcjL Przybrani rodzice prz.yn;rJrnrr pragngtlby dzlecka. k'J PISAI\IIE LISTOW WyobraZ sobte, 2e Jt.stcS rn4drym, lagodnym, starym czarodzlcJun I praflnlesz zaadoptowai niemowlg. WyobraZ sobie, 2e dzlecklem, ktore pragniesz adoptowai, Jeste5 tg u wieku niemouslqcgm Potem wyobra2 sobie, Le masz napisai do tego malutkdego dziecka list. Takie male dzieci oczywiScie nie umleja czytac, ale proszg, uwierz mi, napisa_ nie takiego listu Jest bardzo wa2ne. Nie pisz listu, JeZelinie chcesz naprawdg odryskai swoJegodrogocennego niemow_ lqcia - zakladamJednak, 2e chcesz, skoro kupileSlq ksia2ke. List nie musi byi dlugl, rnoLezawieraiJedn4lub dwie liniJkl. Powiedz swoJemu cudownemu, wewnqtrznemu niemowlqciu, 2eJe kochasz I cieszysz sig, ZeJestchlopcem (dzlewczyn_ k{.-Powiedz, izepragniesz go i 2e po6wiqcisz mu potrzebny na rozwoJ I dorastanie. ZapewniJ, Lewlesz, "ras od czego cicbie potrzebuJe, 2e mu to wszystko dasz oraz Lc rrczlmlsz co w twoJeJmocy, by wtdziei w nim drogocenn4, <.rrdown4 i jedynil w swoim rodzaju istotg. Gdy napiszt.sz ten llst, odczytal go glosno i powoli, zwracaj4c uwagc rra trcSi. Nie bgdzie w tyrn nlc zlego, JeLellpoczujesz srrrrrlck, a nawet rozplaczesz slq. Oto list, Jakl.frr napisalem:

DrogtMalutkiJotviel Tak sie cles4, k sre urdzile{. KoctnmCIa tctrcq, bgS zau)sze bgtz.e mrtq Ctes4 si4, 2ejesteS chlopemtpragng Cipomagacw rozusojtt Chclalbgm Ct plcaznt, jak tnrdzn Je stes dlo. rrnie udny. KoctwrtCig Dtt2g Jofut List od twoJego weurngtrznego nlemowlgcla A tcraz, choi mo2e slg to wycla<i<tztwrre,naplsz llst od swof('go wewnqtrznego niemowlgcrlit. Ntrltlsz go rgkq nie donfirylqcq JeSlt JesteS praworQczny. ptrz rqka lewa (to angitzr{e nle dominuJ4c4 czqSi mozgrr t znrrrleJsza udzial czqsr:l mySlaceJlogicznie t kontroluJqctN). l)ztr;kt temu zabiegowl lahvieJ Jest sig wczui w wewnqtrzrrt. rtzlcr.ko. Co prawda, nlemowlq nie umie pisail ProszgJr:rtrrrrk, wykonaJ to iwfczenle. Pamiqtal , Le gdyby nawet umialo, rrtr.rrnplsaloby wlele - zapewne tylkoJedno krotkie zdanle. Oto Jak wygl4dal m6J llst: DrogllJotnie! Clrcq, abgS przgszedt t zabrat mnie. Chcq,<'t# znaczg6, dla kqoS. Nle chcq bge samKor'ham Matg Jotn AFIRMAqIE Je2eli potrzeby niemowlqctwa nie zostirly r,usgrkoJone, tlrwi w tobie cala pierwotna energia skrzywrlz.onegodzlecka wewngtrznego. Nadal potrzebuje ono ogrk.klI wsparcia, kt6rych ty nigdy nie doznaleS, nadal <'zrrlclxrtrzebg sluchanla serdecznych slow na znak, 2e .lt.sl rrrlle wldzlane na tSrm Swlecie. Jedyn4 drog4, abys zapt.wrrll sobte to, czego cl nie dano, jest aflrmacJa. Pam l-cwtrrw kstaZce Cgcles oJpouer przedstawia allrmacje dla krr/.tleJ fazy rozwoJu. Chocia2 niemowlq nie potrafl zrozuntlct, rzeczywlstego znaczenla slow, moZe uchwycii ich nicwerbalny sens. Je2eli twoJa matka bylarozcz,arowana przyJSclem na Swlat chlopca lub

i

142

Pown6roo Swrco WEwrun'rnzruEco DoMU

OoxelpywamE NrEMowLEcrA Podobasz ml etg tatl, Jnlrl Jcste6. Nlc opuszczC cle, chodby nle wlem co elg stalo. lboJe potrzcby eq nolml potrzebaml. PoSwlgcg caly ew6J czas, by zaspokold twoJe potrzcby. TaL bardzo sl? cleezg. lc Jcrtc6 chlopcem (dzlewczyntq). kagne el? o cleble troezczyd I Jcrtcm do tego przygotowaay. Lublg cle tarmlG, kqpa6, zmlenlrd plcluszkl I spgdzad z tobq czas. Na catym 6wleclc nie ma nlkogo trlloloJal ty. 869 elg ucleszyl, gdy ptzyszedle6 ne lvlet.

l.l r

w og6le clg nie pragpela, wcale nle muslala cl tego m6wli ty t tak o tym wtedzlaleS. OJctec m6gl nigdy nie wspomnlei o tym, 12, czuJe sle zawledzlony, 2r JesteS&iewczynk4,lecz ty I tak o tym wledztalaS. Przypusznalnie nlkt nlgdy nte powledzial ct, 2eJeste5nie chctany,leczQ towiedziolei. Ntektorym dzleclom rzeczywtscle m6wl ste, 2e sA nie chciane. PewneJ moJeJ pacJentce powiedztano, 2e matka omal nie umarla, rvydaJ4cJa na Swlat; lnneJ zn6w fiawiono, Le oJciec chclal, by matka usunela te cia2e. Styszalem te2 wtele lnnych, r6wnle okrutnych t niewlarygodnych stwierdzefi. Slowa maJ4 ogromn4 moc. Mile mog4 uczynlc rJzlenszczeSliwym. Ift5rtyka moZe sprawic, Le bedzlerny nlespokoJnt przez calyrtydzien. Klie ikamienie grynu'lwzq cl ko$ct" Iecz slotua rani4 o ulele glqblt'/. Wyllowlirrlirrrlc I sluchanie nowyr:h. <lir.l:1t'yclr sk'rw rrro}.egxrzwollC sllq nlrn dotrzei do pierw<ltrrt.grl Ir6hr I ar1xx'r,r1tkowa<" wslluntaly proces powrotu do zdrlwla. Porytywna aflrmacJa wzmacnia nasze istnlenie - moLe uleczyi duchow4 ranq. Pam kvin twierdzi, ize przeslania afvmqjqce mqq uguolai zmiong tgtna i oddechu nawet uos6b znqjdr+iqcach sre u stanie SpiqczkL Po4ltywne przeslania s4 emrcjonalnq d2gwkA GdybyS slyszalje we wlaSctwym czasie, pomoglyby twoJemu wewrretrznemu nlemowlqciu rosn4i I rozwijai siq. Powtarzante teraz tych przeslafi mo2e spowodowai glgbokie, wewn etrzne przemiany i doslggn4i najglqbszych poklad6w pierwotnego bolu. Posluguj4c sie modelem opracowanym przez Pam Levin, rozszerzylem aflrmacJe, wl4czaJac do nieJ inne potrzeby niemowlgce. Oto slowa miloSci, ktore mo2esz powiedziei swoJemu wewngtrznemu niemowlqciu podczas medytacJi. Wyslucha ich od clebie - lagodnego, m4drego, starego czarodzteJa. Wybierz te affrmacje, kt6re naJbardzieJ ci odpowladaJ4. Wital na t5rm Swiecie, czekalem na cleblc. Cleszg sl9, le tuJeste6. Przygotowalem dla ciebie specJalny poL6J.

MedytacJa nlenowlgcla wewngtr zn ego Na tq medytacJqmusisz poSwigcii cal4 {<xlz.lrrq lrz przerwy. Radzq trzymae pod rqk4 chusteczld do nos:r. t lslqd'i na wygoclnym krzeSle, nte krzy2uJ rak ani n6g. Dobrz.ebyloby powiedzfei zaufaneJ osobie, 2e zamlerzasz przystqplC do iwlczenla (JeSllnle obawiasz slq, 2e bedzie kpii z t(.go. co roblsz). MoLesz chciei skontaktowai sie znl4yt trkortczenlu medytacJt. PamiqtaJ,prosze, co powiedzlah.rn we wstgpte do teJ czqScl. Nie przystgpuJ do iwiczenla w rrnstqpuJ4cych okollcznoSclach:
a a

a a

lub byleS psychicznie chory; JeSltJesteS JeSll Jeste6 nie leczon4 oflara frzyczrtt'Jlrrb scksualneJ napaScl, w tym tak2e gwaltu; JeSll zngcano sig nad tob4 emocJonrrllrle; w JeSliJeste5 trakcie rekonwales<'t'ru'Jl leczenlu oduy1xr kowym I nie uptyn4lJeszcze rok <xl zct'wanla z nalogiem; JeSli terapeuta nie wyrazll zgody rrl to iwlczrnie.

Je2eli masz religij ne zaslrzei.r.rrIa przeclw medytowanlu, wiedz, 2e w tym iwiczenhr nk lna nlczego, co obraZaloby Boga. Ponadto powinieneS rnlt.CSwladomoSd,Lekllkarazy dzlennie wchodzisz i urychodzlsz z transu. Nie proszg cig o nic, czego byS ju2 nie robil lub nie wiedzial, Jak robii. PamiqtaJ, 2e problem skrzJnvdzonegowewngtrznego dziecka

u.4

Pown6r po SwecoWewruernzNEco DoMU

Oortapvwar.neMruowr-Ecn

l,l "

jest czgSciowo wSmildem slrontantczneJ regresJl w czasle. Podczas medltacJt, w kt6reJ r6wnte2 wyst4pi regresJ aw c?,asie, przeJmujesz kontrole nad t5rm procesem. Pamiqtal teZ, 2ew kaLdeJ chwill moLesz przerwai iwiczenie, Je2ell poczuJesz siq przytloczony emocJamt. Skoro odczuJesz tak4 potrzebe, moilesz przerwai medytacje w polowie. Pierwsza czqsc medytacJi Jest taka sama i bedzte stosowana w przypadku wsrystldch faz rozwoJu. Nagral Ja na taSme, robl4c ptgtnastosekundowe przerwy pomtqdz.y poszczegolnymi zdanlaml - takjak zaznaczono w tek5cie. Usiqdi w spoLoJnym mleJscu I u3wiadom soblc, gdzie Jeete6... Umie66 sle w czasie I przestrzenl. CzqJeez, Jak plecy I uda dotykaJ4 krzesla... Czr{erz ubrenle na cieIc... Slyszysz doclcraJqcc do cleblo gloty... CzuJcez powletrze w pohoJu... W tcJ chwlll nlgdzlo nlc muslsz l6G, nlczego nlo murlr,t robld... Po prottuJottel tu I teraz... ZamLn{J ocrt. JolllJorzczo tego nlc zrobllcl... SkoncentruJ rl9 nr oddochu... CzuJcez.Jak powletrze wchodzl do pluc I urychodzl z nlch... Staral slg poczud powietrze w nozdrzach podczas wdechu I nrydechu... Jedll przaszkadzajq ciJakle6 my3ll, to nie azkodzl.Moileaz potraktowad Je Jat naplsy programu audycJt telewlzyJnych przesuwaJqce sig na ekrsnlc telewlzora. DostrzeL le I pozw6l lm przeptywaG... KontynuuJqc oddychanie, m(> besz za,chouto6 6wladorno66, Je6ll chcesz... Lub molesz do€jej odplgnqi,by m6c slg zrelaksowa6... Bedqc dzleckiem, nauczyleS slg zachowgutod iwtadomo6d lub pozwalad Jel odejsi:... Wlesz dokladnle, na lle mustsiJq zachoutod, a na lle mo2esz pozwolidJeJ odej#... Nauczyle6 etg doskonaleJ r6wnowagl w niemowlgctwle, ucz4c rl9 oddychanla... Nauczyle5 slg wdychad powletrze I zstrzymywaG oddech tat dlugo, by dotlenid wezystkie kom6rkl knrl... Nauczyle3 slg rozluinla6... odczuwaG wydychanle powietrza... Bgd4c niemowlgclem, nauczyle6 sig eeaC plerS matkl... Nauczyle6 sig ese6 butelkg... Odprg2ale6 tlg, czuJqe smak cleplego mlelr... Szybko nauczyle6 elg trzgmad butelkg... I odLledaG Jq, gdy

skoiczyle3... Nauczyle6 elg trz5rmad barlerkl l6Leczka... I prtszczerGJq, gdy chclaled sig z powrotem poloiy6... Dokladnlc uticsz zatem, Jat mocno trzeba elg trz5rma6 I Jak rozlrr4nlaG uchuyt... Moteez ufa6 soble. wlerzy6, Le znald,zlqrytot czego cl potrzeba... Moteez teraz poczu6, Lc powlol,t rtety elg clgikie... Motecz pozwolld lm zaclenq6 rl9 mocno... Molesz mie6 uczuclc clg2aru w ezczgkach... ll/ remlonach I dtonlach... CzuJesz, *c nle moLeez rurzrG dto0ml... MroLesz czud clg2ar w nogach I atopach... Jelbyl nlc m6gl ruszad noganl... Lub mo2e by6 odwrotnle, Jrlby cale twoJe cialo fruwalo... Jakby dlonle I ramlonr byly lekkle Jak pi6rko... Naprawdg wiesz, co czujesz - clctkoSd lub lekkoit... CzuJesz to, co Jest dla ciebie whlclwo... Teraz moLeaz zaez46 przeLyma0 niekt6re z t*olch wspomnletr z &leclistwa... MoLesz przypomnled roblc pierweze dnl w szkole... ewolch naJlepszych przyJtcl6l z tego olresu... MoLesz vrspomnied milego nauczyclcla lub sqelada... Moiesz przypomnled soble dom, w Lt6rym mieszkalcS prz,ed.p6j6ciem do szkoly... Jaklego loloru byl ten dom?... A mo2e bylo to mieszhanlo?.,, Czy mleszkalel s mle6cle?... Na wsl?... Teraz wldrlu pokoJe w tym domu... Gdzie spgdzale6 naJwlgceJ czasu?... Czy miale6 wlasny pok6j?... Gdzie stal rt,6l Jrdalny?... Sp6Jrz, kto eledzl przy stole... Co czulbyl, rlodzqc przy stole?... Co czulby6, mieszkaj4c w tym domu?... To byt og6lny u stgp do medg tacj i, rl s; x'rlI rr1clla w szg stkich etapdusstosuJe Jaz rozuojowgclt Teraz dla poszczt'r1r)lrrrlr'h siq specyflczne, odrebne instruk<'1r.. €
A o

E
I

Tlyobra2 soble lub przypomn[ dom, wkt6rym 2yla two.fa rodzlna, Ltedy ptzyszedle6 ne 6wlat... WyobraZ eobte pok6J, w Lt6rym spale6 po narodzeniu... Sp6jrz, Jakim ptgknym byle6 niemowlgciem... Posluchal swoJego gaworzenia, placzu, 6miechu... WyobraZ sobie, 2,e przyta-

1,46

DoMU Powndroo SwscoWwwE'rRzNEGo

Oorue;ovwaupNrcvowr-Ech

l,l'i

nalc Ja'... Jesteit tu Jato mqdry' lasz swoJc mlluttlc, tagodny tzarodzleJ... Przygtedasz ele soble samemu Jako Kt6iJest tu !eeznze?... TrroJa mama?"' ntlmowleclu... Co czuJesz, rodzqc slQ w tym domu I q tcJ Tw6J tata?... Tcraz uryobrari soblc, ic Jeste6 ow5rm bezro&lnlc?... Lt6ry wldzl t9 czlowleklem, malutklm cennlrm "P?gtto... ?nbacz eleblc Jato doroslego. .. Ultzyt eleblc Jato czatodzlela lub po prostu sleblc... OdczuJ obecno6G kogo3,kt6 cle Loc-ha. Teraz wyobra:Z soble, 2e 6w dorosly polnost clg I blerzc w ra,mlona. PosluchaJ, Jat czulc szepce cl nastgPuJqce aflrmacJe: Wttal na $rm Swlecle, czekalem na cleble' Clesz€ slg, 2e tuJeete6. Przygotowalem lpecJalnle dh cleblc pok6J' Podobur ml rlg trll. JeLl Jcetc6. Nlc opurzczg clg. bez wzglgdu na wszystko' TVoJo potrzeby sq molml potrzebaml. Po6wlgca caly ew6J czas, by zaspokolG twoJe Tat PotrzebY. bardzo slg cleszg, 2e Jeste6 chlopcem (dziewcz;rnk4). kagng cl9 o clebie ttoszczy6 I Jestem do tego przygotowany. Lublo cle Larnl6, kqpa6, zmlenlaG pleluszkl I rpg&aG z tobq czas. Na catym lwleclc nle ma nikogo taklego Jak ty. 869sl9 ucleezyl, ldy gtzyszedleS na 6wlat.

domu... To mdef,stwoJest upragnlonc, Lochanc lnigdg Jun ntc bedztc samotne.. Opu66 ten pot6J, ten dom, a odchodzqc, obeJrzyJ elg za sieblc... Przcchadzal elg d.olej$cleLlq urpomnle6... PowgdruJ wetecz do lat szkoly podetawowcJ... WeJdn w olrer dorastnnla... WeJdi wc wspomnlenla sczesneJ doJrzdolcl... Teraz weJdi tam, gd,zle Jcrtcti obe;qrle... Poczqf pdcc u n69... Ponrsz nlm1... Zr6b glgbolt wdech I poczqf cnGrgle w plerslach... WydychqJ gfiol3oo powietrzc... PoczqJ cncrglg w remlonach I pdcach... Ponrszal palcaml rtl...Pocrqf cnerglg w barlrch, ezyl I szczgkach... Wyclglnlf rrmlona... poczqf rwoJq twarz I pourr66 do bycla tu I tcru... Poc/r66 do zu4TLleJ Swladomo6cl naJawie... Otw6rr ocsy. I'osk.d2 chwilg i zastanow siq nad swlnrrl rkrznanlaml. Cz.rr.f co czuJesz.Zwr6i uwage na aflrmacJq, kt/rrn sprato. wila n:r toble najwigksze wra2enle. Zastanow slq rrnd JeJ tres<'lil I postaral siq poczui JeJ wzmacniaJ4ce znirr.z,enle. Je2t.ll rcagujesz gniewem, to swobodnie sig gniewaJ. Mo2e mySllsz na prryklad: ,To glupota, to JakaS gra, nlkt naprawdr; nlgcly mnle nie chciall'. Gniewal sig. Nle wtlruJ slq wykrzyczeCawoj gniewlWalw Sclaneglo-a lutr lrl(it{.lq.Je6ll masz na to ochotq. Na koniec, Je2eli chcesz. zrrrrlrlrrJ awoJe mySll I wra2enla. Porozmawial z malhonklt.rrr. rlx)nrorem lub przyJar'lelem,JeSlt czuJesztak4 potrzcl4. MlcJ 6wladomoSc, 2e Jako doJrzaly, dorosty czlowiek rnrrslxr.zaoplekowai slq swolm matym, niemowlgcym Ja'. Nlektorzy maJa trudnoScl z uJrzenienrolrrrr/rw, o kt6rych mowl4 tnstrukcje. Wszyscy postrzegirrrry. let.z nle ka2dy potrafl prrywolai obraz. Kaidy frvorzy rrurpq rzecryMstoSci, posluguJ4c slq wlasn5rml metodanrl. .lcsll JesteSwzrokowcem, m6wisz zapewne w ten spos<ilt:-'lir ntl rryglada dobrze" lub: .Widze siq w teJ pracy". JcSll lestc5 sluchowcem, m6wlszzazuryczaJ:Jo brzmi dobrz.t.'lrrb: mi mowi, by to "CoS zroble'. Ludzie z percepcJa klncstetyczna sklonnl s4 m6wti: -CzuJg,2e to Jest dla mnie dobre' lub: .CoS mnie pcha, by to ucrynii". Nie martw siq,JeSh masz klopoLy zprzywotywanlem obraz6w - bqdziesz postrzegal na swoJ sposob.

SluchaJqc allrmecJl, czqf to, co cbcesz czu6... Tetaz nlech tw6J dorosty poloLy clg z powrotem do l6Leczka... Sluchql Jego zapewnlefi, 2e nl$dy clg nle opu6ct... 2e teraz zavuize lulbedzle przy toble"' Ponownie stai sig doroetym... Sp6Jrz na swoJe drogoccnne' nlemowlgce J4"... U6wladom sobie, 2e wlaSnle Je dzyskala6... PoczuJ, 2e usra.casz do stsego u,€uJnetrtnego

148

DoMU Pown6rpo Swuco WEwNETRzNEGo

ool,l;ovwnNrE

NTEMOWLECIA

| 1,,

I

1

li

Nielriedy lu&le nie potrafl4 uJrzec, ustyszec uy pwr:,( swoJegoskrzywdzonego &iecka wewnqtrznego. Shvierdzilem, ize dzleje sie tak dlatego, ?n poduas curiczen oni sA &ieimi' S4 swoim skrzywdzonym dziecklem. JeSll dzieJesle tak z toba, wroi do poczatku i powtorz medytacJg, widz4c i stysz4c swoJe dorosle Ja", pmekantJ4ce ci affrmacJe pelne miloSct. Ntektorry czr\a,2e JeSll sprowadz4 dziecko do domu, stanie sie ono dla nich nowym cigZarem. Takie odczucle oznacza, 2e JuL JesteS przecl4ircny odpowiedzialnoSci4. PamigtaJ, irc utrzymanie kontaktu zwewnQtrznym dzieckiem zaJmuje tylko kilka minut dziennie. Nie musisz go karmii' ubierai czy nianczyi. Kochanie i opiekowanie sig wewnQtrznym dzleckiem to poSwigcanie czasu sobie - a tego prawdopodobnie dotychczas nie robileS. nleCzasem ludzie odczuwaja gniew hrb wstrr"t, wl<lz'i###BOT_TEXT###lt;: to mowle, Jakim kiedySbylt. Wsk;rz.ttlc tt;t wysokl pozlom slq'w wslyrltt /..1v,'511'rlu,tttty t.rkl sattt sposob, toksvcz,rtcgo za z l w fr r k l l r y l l s r r r y ; t w s t y r l z . r t .rJ.r s l lo s o l t yr x l p t l w i e d z i a f n e clq twr{c llrzt'trwitttlt', otlrz.trt'aly dlatt'go,2e bqdac niemowlgciem, byles bezbronny, bir moLesz teraz odrzucai siebie ztego samego powodu. JeSli podczas iwiczen czuleS gniew' wzgardg lub wstret, musisz sam zdecydowai, czy JesteS gotow zaakceptowai slaba, bezbronn4 czastkg siebie. Zapewnlam cl7, 2e to naprawdq czastka ciebie same$o. Cz4stka k:r2degoz nas. Dolrokl nit' b<;dzieszgotow zaakceptowai swojej naJslabszej, rurflxrr<V.lt'.1bezradneJ Ja2ni, dopoty nie staniesz siQ czlowiekk'rrr llclnym i naprawdg potq2nym. Pewna czqSi twoJeJent:rgll I slly zawsze bgdzie zaabsorbowana ocirzucaniem Jakicls czilstki ciebie. Prowadzenie teJ wewngtrzneJ wojny pochlorrlt'wiele czasu i energii. Mo2e siq to wydawai paradoksalnr', k'<:zsila przychodzi tylko wraz z akceptacj4 wlasneJ slaboscl! A teraz, po l)rz,ywolaniu niemowlqceJ Ja2nl' powtarzaj przez kilka drrl irflrmacje. WyobraZ sobie, 2e przrytulasz swoJe niemowl('r't: Ja', i mow na glos: "JesteS tr siebie! Nigdy nie bylo ko(oS takiego jak ty. JesteS nit:powtarzalny, Jedyny w swoim r<xlzaJu".

Dol4cz aflrmacJe wyzwalaJ4ce najwiqksze emocJe- wlaS nie tych powlnieneS sluchai naJczgScieJ. ldz do parku, popatrz na trawg, lcwiaty, ptaki, drzevra i zwierzgta. To wszystko naleLy do wszechswiata. Stanowi nieodl4czn4 czgSi stworzenla. T! tak2e masz tu swoJe mleJsce. Masz prawo byi tutaJ, tak samo Jtrk ptakt, pszczoly, drzewa I kwtirty. Nale2yszdo teJ Zleml. Witttfl Praca z partnerem Dolrrze bytoby, gdybyS chcial w1'korrywire firiczenia z partrrerem.JesteSciesobie nawzaJt:rrr rzr.lrnlw sposob pot szczclt('tlny.Ponlewa2 wewnqtrzne dzicc k o r.l rl r. wledz let, Le nie zirrrrlcrzasz nagle go opuScii, music.k.zolrow,l:1zai 2e slg, podt'zirs pracy zawsze bedziecie razem. Nk. rrr.r potrzeby podr'lrrrowantaJakich5 specJalnych dzialari, ir lu./ n,r pewno nie llowlnnlScie poddawai sig wzajemneJtr:r;rpl r /f wpZrtrywirt' slg w slebie. Macie sluZyi sobie swoJ:1 rr.rtroricl4. ol Jedcrr z was wypowiada afirmacje. Radzg trzyrrr;rc rlg tekstrr, ktrily podalem. Podczasjednego z moich osr.rtrrlch warsz.tirtowpewna kobieta dala sie ponieSi emoclorrrI pruekazirli r .fr.<rremu z mgLczyzn nastgpuj ac4 afintrrrr.Iq- -WltaJ | : na swlcclt'. Tak bardzo cig poZ4dam. ChcE sk. z tolxl ko'l'o chat:'. nie takire slowa niemowlg pragnl(. rlysr.cC od opit:kuJactJ slg nim osobyl Kiedy Jeden z \r'.rr rlkonctry iwiczenie, zarrrlenciesig rolami. Warto, bySclepodczas pracy i przekazyr'",.rnt.r rolllc :rflrmacJl, dotykall t tulili partnera. Szczeg<tly rr.rlr.zy rftrklirrlnle ustalii zawczasu.WiekszoScdoroslyclr rlztr.r,l rkrzrralopowaZnego naruszenia fi4rcznych grarrk. I'ok.rl 1lirrtnerowl, wJaki sposob lubisz byi pieszczony l przvtrrlirny. JeSli nie chcesz byi dotykany - powiedz nnr t(l Po przygotowaniu sie do iwicz<.nl;r,1tr partnerowi r.ccr.ytal ogolny wstqp do medytacJt. Czytrrl powoll I z uwag4. W tle moLe brzmied JakaS delika t ni r k o I y s;rrrka. Polecam Lullabg Suite Stevena Halperna. P<lslow;rr,lt ,PosluchaJ,Jak czule szepce cl aflrmacJe-, na glos ltrtt'<.zgtqj partnerowi afirrnacJe. Nastgpnie dokoncz crytu( riwlczenie. R62nica migdry wykonywaniem iwiczenia sanrotnle i z partnerem polega na

150

Pown6rpO

DOMU WEWNETRZNEGO SWEGO

OpNreIpYwaME NrEMowLEcrA

lll

tyrr,, i:ew5rpowtadasz allrmacJe na glos, obeJmuJac I pr4;tulaJac partnera zgodnie z Jego iryczenlamL Gdy skonczycle' zamlencle sie rolami. Praca w gnrple Podczas prowadznnych prz'eze mnle warsztattm' wigkszoSd iwiczerl odbywa sl€ w grupach. Uwa2am, in praca w grupte Jest naJlepsza forma terapit. Pod koniec zaJqi m6wie uczestnlkom, 2e stali stq dla siebie wzaJemnie pierwotnym 2r6dlem wsparcla. Pragnq im uSwiadomli, Jak wlele moga sami dokonai. Staram siq Jednak poclczas procesu prrywotywanla wewnQtrznego &lecka miei w pobll2u lidlku wyszkolonych terapeutow. Mog4 byi ponr<x'trl, gdyby ktoS poczul stg przytloczony emocjami. Mo2e siq t i rk zdarzyc' Jeill u daneJ osoby zn6w poJawi sig toksyczny wstyd lub spl4tane emocJe. PowoduJa one o wlt'lc sllttlt'lsr.<' tabutzenia ni2 natttritlttt',lxrtl ktotyclt wplywrttt ttlkt nie czuJesig emocJe prrytl<x'zorty. do: Aoto ktlka tttolt'ltsttgcslll.sklrtnwttttyt'h o terapeut6w pragn4cyclt prowir(l/lc {ntpy metoda odnaJdywania dziecka wewnqtrzt lt'go ; o uczestnlk6w grup Al-Anon, doroslvl I t < lzlecl alkoholikow (DDA) lub lnnych terapeutycznyt'lr Arrrl) silmopomocy; o tych wszystldch, kt6r2ry powa2nlt: <l.tl,t <lo rozwoJu osobowo6cl I pragn4 zastosowai siQ do tttok'lt wskaz6wek. ptEi i nie Aby stworzyi grupg, trzebazebra( co rr;r.lrttttkJ Grupa powirtttit byti rnleszana wiqceJ nl2 <lzlewigi osob. I zawierai <:o naJmnieJ dwie osoby inneJ plcl. l'oniewa2 zazvryczal wy<:howywanl byliScie przez oJcaI matkg, powinnlscie s\rszetl glosy mqZcryznl kobiet. JeSll czlonkowle grupy nle znaJA sie, moZecie post4pii w nastgpuJ4cy sposob: A. Przed rozgrczgciem iwlczen czlonkowie grupy powinni spgdzii z sob4 troche czasu. TnrganlzuJcie co naJmnieJ trry p<iltoragodzinne spotkania' Podczits pierwszegoprzedstawcie stg sobie i podziel<'lcmnitJ drasty-

cznyml przykladamt uJemnego wptywu skrzywdzonego dzlecka wewngtrznego na wasze irycle. potem ldZcie razem na kawg. Podczas nastgpnego spotkanta ntech kahdy pnzez dzleslei mlnut opowlada o swoJeJrodzlnie t dzteciristwle (ktoS powlnten nrlerzyti r.z.as). Tfzecle spotkanie powlnno byi bardzleJ spor rta I rk.zne. PamlqtaJcle Jednak o llmlcie dzieslqclu nrlrrrrl rllir krr}degouczesbeika. .Je6llchcecte, spotkanle mo2.r. trwirr' <llrr2eJ p6ltoreJ nD godzlny, lecz Ja shvlerdzllern, lr. w r.elu osl4gnlecla rnaksymalnych korzyScl trzeba trzyrrurC slq Jaliilegos lxlrz4dku. Szczeg6lnie waLne Jr.st plzrrtrzeganle, by wypowledzl uczestnik6w nie przr.kr.rr.zrrlydzlesleciu rrrlnut. Ntektore skrz5rwdzone dzie<'lnt(fwl.l lrcz konca: Irrne zn6w zachowuJ4 siq histeryczlrlr., wytwarzaja crrrocJonalny halas (nie konczAce slu lrrolrlcrrry), by skrrpli na sobie uwage otoczenia. Il. Itr wspolnie spgdzonym czasie kahdy rrrrrst r1b$no zolnutqzoi srg do obecnoSci podczas cah'l terapti (r'zyll iwiczen obejmuJ4cych piqi etapow rlztectfistwa: od niemowlqctwa po wiek mlodzlt.rir.zyl.powtarzam - skrzywdzone dzlecko wewrrr;trzrre musl przcde wszystkim wiedziei, 2e ktoS st;rlc ;rrzy nlm bedz.le.ZaplanuJcie spotkania grupy tlk, lry kaLdy mogl byi obecny. C. Nastqpnle rale?y wyra2rne ustali<i {t,;rntrr flzyczne. W tyrn celu ka2dy uczestnik powlrrk.rr lrrrrlzr Jasno okreSlli,Jalde s4Jego flzyene i erolyr.zrrc grirrrk:e. Je6ll z cz,lonk6w grupy opowiarlir r.r'otyczrredowcipy, Jeden ktore was krepuja, powinniscie o tyrrr lxrwle&iec. JeSll seks Jest twoim nalogiem, po<k.lrrrll stun wobec sieble mbowlqzanie, 2re b$ziesz (xh (.ilAow)nyal Zadnym nie na czlonku gupy. (JeSltnie jest(.s rutk)gowcem,ale odczuwasz flryczrry pociqg do kogos z gn)py, zldz sam wobec siebie takle samo przinzrlzr"l/.e). DecyduJ4ce znaczente dla ka2dego czlonka grupy ma SwladomoSc, 2e znalazl siq tutaJ, aby otrzymai wsparcie

752

DoMU PowR6Tpo SwEco WswNErRZNEco

OouelovweME NIEMowLECTA

15l

i umo2liwii tnnym dczuwanie ucztti. Tadanle czlonkow grupy polega na tym, by byi zwierciadlem i udzielai sobie nawzajem odzewu. Wyrai,'a sig to w takich stwierdzeniach: ,Widze, Le dr{cl usta, a w twoim placzu czuJqsmutek" lub: .Czulem gntew (lek, smutek), ktedy opowiadaleS o swoim dziecirishvie". Czlonek grupy nlc powtnien nigdg uprawiac terapii, dawai rad czy.ustanvlai" lnnych uczestnik6w. Macle pelnii rolg kamery, ktora ocltwarza to, co zostalo z.areJestrowane. Analizowanie, dyskutowanie i udzielanle rad sprawia, 2e wszystko pozostaJe w sferze intelektu, poza zasiqgiem uczui. Dyskrrtujac i dajac rady' wyrywasz te druga osobg z obszaruJeJ uczui. Wiele dorostych dzieciJest przekonanych, zr nabieraJ4znaMrlqgoruoustaczenia,przJdmujac na siebie rolq opi<'krrrur. tozlrtitszi{4ich emocJe wiaJ4 innych i pomagaja im. Czq'sttt stron/ lub: typrr: -Slxilrz tt:t lrr .r l.r'.rrk'lsir.r:J stwierdz.eniami pytania rr\lx't" r rv kiz zadaJac rrr,rsz slr.', ,,Zrslrrrrirwlrrv l,rkl
. , z . : t w k ' r ' i r l ; 1 . '' lrt'r \ r ' o . r l l . t z r ' 1 ' , , n ' r l r t . / \k l . r r l : " , I a k m y S l i s z , d l a r c z e g ( )l w ( ) l o l c l c r ' p l l ' , ' / t t l t t r t t t t l r t , ' l . t t t l :tty l l r r : " J a k s i q t e r a z ltrl;: ..Jirkil t r',rkr lc rr \ rr, ,l'rlrt to w lrlble?'czy: .Gdyby czuJesz'?" twoJ smutek mogl nxiwk', t o lry \,w( /rtt{ lxrwledziaf/'. Takie pytania zachecaja do wyrir2r'nl.r rntrx ll PamigtaJcie - to Jest praca I ti t t I I x rIr' t t t 1rlt't'wot nym. Czqsto staramy siE tlumii c4fieS emotJt', lro trlr tttozt'trty dad ujScia wlasnym. JeLell na przyklad ty zirt zl r r'r'.2 1,l.rkttc, moZe to dotknac mojego smutku, ktory nic zrr.rlrlrrlr' rrlScla. Jedli zdolam ciq potustrzAmai, nie muszg <xlt tutt'ttt1 tulasrlego cierpienia. Lt:cz rnoJa pozorna pomoc w lt;ttttowitttlrt twoich ernocJi nrb.lt:.sl dla ciebie Zadnq pomacr4! W t z.tx'zywlstoSci wyvoluJe $lko zmleszarie 7 zlo6i, ktore llraw<krp<tdobnie przeiry*valeS w <lziecinshvie. Pnciesryciele, ktorzy rzekomo ci pomagali, w lstocie powstrzAmguali" cW od tego, co najtwotch uczuc. bardziej mogto ci pomoc: odczutuanin Pomocnicy ze I Dsze pomagaj 4 glownie sobie. Natr<'irywszy slq, 2e pomaganlc innym podnosi ich znaczenle, prze'ntyci92aj4 tym sanryr lr poczucie wlasnej, doglgbncJ bezsl l noSci. Istnieje Jednak prawdziura pomoc. Polega rur pozw:rlaniu na ludziom byi takirni, Jacy sc1; pozwalaniu lrrr, by doSwlad-

I

j

czall uczui, I uznawaniu tych uczui wowczas, gdy siq u nich poJawiaJa.MoLnatowyrazlc nastqpuj4co: "Widzq cie, slyszq. I cenlg tal,cim,JakiJesteS. AkccptuJE t szanuJeMoja rzeczywlstoSi". Jc2cll wychowaleS sie w roclzlnte clysfrrnkcyJneJ, ktoreJ w panowirlouczucie wstydu, tr-rrrlrro lnnym tak, lt.st lxrrna$ai Jak to oplsalem. ?aden czlowtt.k;rrrl 2:rrlrrilgrupa nie zrobi tego w spos6b doskonaly. Je2cll trr,rszsu'l;r(lomoSi,2e sam potrzclrrrJesz pomocy, to przyzrvrl po prostu, ize twoja wyyrou,k.dZ dotyczy ciebie,a nie k()A():. tnnr.(o. ,lcsll twoJegopartnera lub lnnego r'zhrrrk.r {rllpy zaczynir|;qrr;rllrawdgprzytlaczac emocJe,1Irzr.r u,||r,lrCwlczenie. Popror Ao,by spoJrzalci w oczy i odpowlr.rlzt.rl krotkie, rrn rr,crr.twc pytanie w rodzaju: kolorrr lr.st moJa "Jakieg<l kr lszr rl.r'/', -Gdzie mieszkasz?", \.r rrl(rclrrid?", "Jaki nrilsr ., l;rklrgo koloru?", .Ile osob znaJdujesiq trrirz u, pokolrr?", ,,solrgdo -.lrk rlt' nazywaJ4?'.ftrtania takie zmusz4 <lirrr.q skorrcrrrlrowaniasiq I powrotu do chwili obt,<.rrt.1 Klcdy Irrrlzlc czrr.f przygngbienie, grzgzn4w tym, co tkwt w lch 4 wrrr.'l zrr. I\lnownie do6wiadczaJ4narostych, rllrwrro zar kt zr'plyclr rrc:zui,zostaja schwytani w energiq przr.rzkrscl, t:rk l:rk w sk.i. Musiszpomocim wrocii do tcr.rzrrlrlszoS'l';rklr' <'1. p.ytanlaspowoduja, 2e powroc4 <lo r lrwlll obe<'ttt'1. l(fctly JcstcscleJUL przygotowani do tr.go r rr.krrrrla, wylrlt'rzclespoSrodsiebiekogoS,kto ma na.lspnkolrrtrlszy 11krs, I poproscle, by nagral tekst medyta<,Jt rtr 144 146. zr Z-areJestruJcteJ4 slow: Teraz wyobral roblo. te Jcste6 do owym bezccnn5rm malutkim czlowlcllem, lt6ry wldzl to wszystko... Sami nie nagryuta.|'it,rru.tltllru'll, lecz niech kaLdy otrryma nagranie JeJtekst rr. I 'olr.r.r.k. uczestnikom, by lewy kciuk zl4czyli z innym p;rl r.rrr lcweJ dloni. Niech trwa to okolo 30 sekund, nlrstq'prrtr. palce. nt(,garozl4cz5rc K<lntynuuJcie nagranie nrr.<lyt;rr'lt slow: OpuSCten porxl h6J, ten dom, a odchodzqc, obeJrzyJ slg za siebie... (str. l47l aL do korlca. Teraz caleJgrupie odtworzctr. I ragranie. Kiedy siq skoriczy, kai.dy bgdzle mlalza sob4 porrowne doSwtadczenle uczucia

154

PowROrDo SwEGo WrwNgrnamco DoMu

OoNepvwlNrE NrEMowLEcrA

t',

narodzln w swoJeJrodzinie. I{abdy te?bedzle mlal zakotwiczone to uczucle przez zl4ezente kciuka z innym palcem. Kotwiczcnie to pewnego rodzaJu zmyslowe poJgciezui4z.ane z kurldem w broni palneJ, a pol4czone z doSwiadczeniem z przeszloSci. Dobrym przykladem kotwiczenia s4 piosenkJ, kt6re pr4;woluJ4 wspomnienia JakichS przesztych wydarzen. SluchaJ4c tch, prrypomlnamysobie dawno nlewidzianego przyJaciela lub sympatiq czy lato, kiedy mleliSmy 15 lat. Wyrazy I grymasy twarzy s4 takZe kotwlcami. JeSli oJciec przed udztelentem ct reprymendy marsz.czylw charakterystyczny sposob brwi, ka2dy, kto po<iolrttle marszcry brwi, podniesie tg dawn4 kohvice. Nasz.t' :rtttomatyczne kotwiczenie Jest skutkiem urazow. W rotdt.l;tlt: dziewi4tSrm zna.l<lr.l<'sz iwiczenia, w ktorych zastosowirrrr' lcst kotwiczer t k ' w l c l r r 1 l ' z c r t t r x l r ' k r w ; r nr:ltts z ( .n t i t l ) y . 1 r r rrrl.rwtlr lrlrrrkow 11r w koIr. w ktOrqgO N;rstr.'grrrlr upV SrOdk 1l k t t r r r r r k ' s l l c k r r r " r L r l ' r z 1 ' ' , l r ' g r r rrl l.o rl . r ( y , l < a h d y s t a l i u naJplcl'wswolr llzl'r/n(' 1:r,rnt,.' N.r grrzyklird, powiedzcie rr'.rr tllrlrlr.r, w lalil sposobi czy lrllsk,r rrr,rl,1 uczestrtlkorrr,.lirk rl,rtlh.rrrl lllcszczeni. w ogolechcec:le llrzytrrl.rrrl. by<: I Osoba siedzAcaw Srodku rozlxx/

Related Interests

n.r l,r,ur;. rkrtykaJ4c kcluldem palca - czyli uruchamia zrrryshr*'r.h[twk'zr.rrle,wytworzone podczas medytacJi.Celem tcgo z;rlrtr.;1rr rurwlqzaniekonlr.rl taktu ze wspomnienlaml wczzcsrr(.Ao rwlqctwa. Chcialrrt,.rrrr bym zwrocii wam uwage, ?E tawsz.t'u'.r.,2kotrlitkt ze wspomnienlaml bgdzieblizsry,ni s4dzicie.( )sol11' wrlxilrriale2nione beda na ogct s4dzity, 2e nle wykorrrrlil rrrrlczenia prawidlowo. Strze2rcle porownan z innyrrrl tzkrrrkami gpusiq pyl Toksyczny wstyd, bgdacy przycz5mA waszt.gr ws 1 xiluzale2nlenia, wyptywa z faktu,2ebyliScie porownywani ckrMzerunku dziecka, Jakl stworzyli sobie wasi rodzice. WystrzegaJclesle intelektualizowania w rodzaJrr:-Wiem, 2e robiq to Zle"lrrb: "Osoba przede mn4 szlochala, aJa nawet nie zaplakalem". Mo2ecie sobie mowii tylko Jedno: -Roble to zgodnie z rnoJ1 potrzeb4". Kiedy juZ znaJrlzleclesig w Srodku krggu, ustallclt. granice flzyczne oraz umchomicie kotwiczenie, zaczytra sk; proces terapeut5rczny.

Kai,.<ly z czlonkow grupy powoli I z uczuclem przekazu;t. wanr _irllrmacJe, Jaka wybrat z wczesnieJ podaneJ po"L. mnlt' IIsty. Pomlqdzy koleJnymt aflrnracJami powinna nastg_ pr-rwirri < wudziestosekundowa | p rzcrwil. potem koleJ ny ucze st.lk przekazuJe afirmacJq i t;rk <rirk'l trzykrotnie d-ookola { o z r u r t ' t i r t o , 2 e n i e k t o r e a l l r r r r : r r , l r .l x . . r l : l s l e p o w t a r z a c ) . Dirlr lr' osobie siedz4ceJ w srorlkrr p,rrzkqr chusteczek do nos;r (;cly kazdy uczestnlk gr.ul,,,, zr.k.r2r. 1rr JuZ afirmacjq, nl.r'lr r rsnba siedz4ca w srodku p,z...r. rr I rr. t;rrnJeszc priez ze kllk;r rrrlnut.Potem poklepcieJa p. 1 r l r .,rr , l r I r r i r . c h , p o * r o _ tt'rrr 1rrtyl4cry siq do grupy. Nte orrrttrt,r, t,. i.,tlczentn, tlt do_ 1t6kt hrtdg cztonek grupA nie tugkorrtt .,trt.l 1tttu.t1l KiedV wsr

Related Interests