P. 1
Grzegorz Pazura - SIŁY ZBROJNE REPUBLIKI BIAŁORUŚ

Grzegorz Pazura - SIŁY ZBROJNE REPUBLIKI BIAŁORUŚ

4.0

|Views: 4,303|Likes:
Wydawca: kszekosz
Krótki, syntetyczny artykuł opisujący strukturę, doktrynę i obecny stan (potencjał bojowy) armii białoruskiej
Krótki, syntetyczny artykuł opisujący strukturę, doktrynę i obecny stan (potencjał bojowy) armii białoruskiej

More info:

Categories:Types, Research, History
Published by: kszekosz on Jan 03, 2012
Prawo autorskie:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

01/24/2014

pdf

text

original

Siły zbrojne Republiki Białoruś

Grzegorz Pazura

Lublin 2010

Wstęp Charakter sił zbrojnych Białorusi, podobnie jak i pozostałych członków Wspólnoty Niepodległych Państw, jest wciąż głęboko ukształtowany przez okres „zimnej wojny”. Większość posiadanego sprzętu wojskowego, struktura, doktryna, umundurowanie, a także symbolika1 jest dziedzictwem Związku Radzieckiego. Po rozpadzie tego supermocarstwa, Białoruś zatrzymała tę część konwencjonalnego komponentu radzieckich sił zbrojnych, która ulokowana była na terenie Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej2. Dotyczyło to również elitarnych oddziałów takich jak 5. Brygada Specjalnego Przeznaczenia czy nieistniejących już 103. Dywizji i 38. Brygady Powietrznodesantowej. Pomimo upływu prawie dwóch dekad, nie przeprowadzono do tej pory prawdziwej uzbrojenia. reformy Zarówno strukturalnej3 struktura ani jak i widocznej charakter modernizacji

uzbrojenia wskazują na utrzymywanie „zimnowojennych” doktryn strategicznych oraz taktycznych koncepcji prowadzenia wojny. Duża ilość sprzętu pancernego oraz lotnictwa bojowego, a z drugiej strony brak samolotów bezzałogowych i nowoczesnego uzbrojenia innego typu świadczą o zachowywaniu gotowości do prowadzenia wojny masowej z symetrycznym bądź silniejszym przeciwnikiem oraz
1

Jest to widoczne chociażby na klamrach od pasa wojskowego, gdzie znajduje się sierp i młot czy na guzikach i czapce gdzie umieszczona jest sowiecka gwiazda. 2 Komponent lądowy zorganizowany był w ramach Białoruskiego Okręgu Wojskowego, w którym znajdowały się wojska drugiego rzutu, rozwijane na wypadek konfliktu ogólnoeuropejskiego w ramach dwóch armii pancernych (5.Gwardyjskiej i 7.) oraz jednej ogólnowojskowej (28.). Dochodziła do tego jedna armia lotnicza oraz silne wojska obrony powietrznej. 3 Reforma utożsamiana jest jedynie ze zmniejszeniem liczebności sił zbrojnych, które były zbyt rozbudowane w stosunku do możliwości budżetu obronnego.

nieprzystosowaniu do starcia z przeciwnikiem asymetrycznym i niepaństwowym. Przedstawione w dalszej części opracowania dane liczbowe mogą budzić zaniepokojenie sąsiadów Białorusi, ale należy pamiętać, że większość uzbrojenia jest albo niesprawna albo zakonserwowana, pomimo szumnych wypowiedzi odnośnie stale przeprowadzanej modernizacji sprzętu. Dostosowywaniu się białoruskich sił zbrojnych do współczesnych konfliktów nie sprzyja brak udziału w realnym konflikcie od czasów drugiej wojny światowej oraz niski potencjał gospodarczy państwa.

1. Struktura i uzbrojenie armii białoruskiej

Obecnie Республікі

białoruskie

siły

zbrojne

(biał.

Узброеныя cилы

Сілы

Беларусь,

ros.

Boopyжённыe

Pecпyблики

Бeлapycь) podzielone są na Wojska Lądowe, Siły Powietrzne i Wojska Obrony Powietrznej oraz Wojska Specjalne4. Ponadto można wyodrębnić struktury tyłowe, lub mówiąc inaczej - logistyczne5. Całość tych struktur podlega Ministerstwu Obrony i Sztabowi Generalnemu. Zagraniczne ośrodki oceniają liczebność całej armii na około 72940 żołnierzy w służbie czynnej oraz około 289500 rezerwistów, którzy odbyli służbę w ciągu 5 ostatnich lat6. Spośród czynnych żołnierzy aż 25 tys. należy do jednostek bezpośrednio podporządkowanych Ministerstwu Obrony, bądź też pracuje w samym ministerstwie. Ponadto Białoruś posiada ok. 110 tys.
4

W tej strukturze nie znajdują się jednostki specjalne w rozumieniu wojsk NATO, ale jednostki wsparcia (wywiad, jednostki walki elektronicznej, łączność, jednostki inżynieryjne, OPBMR oraz nawigacja i topografia). 5 Zajmujące się zaopatrzeniem materiałowym, opieką medyczną, weterynaryjną i zakwaterowaniem. 6 „The Military Balance” 2010, s. 177.

funkcjonariuszy bezpieczeństwa

należących i

do

różnego

rodzaju

jednostek w skali

paramilitarnych7.

Ewenementem

europejskiej jest fakt, że funkcję ministra obrony pełni żołnierz generał porucznik Jurij W. Żadobin - przez co nie mamy tu do czynienia z cywilną kontrolą nad wojskiem, pojmowaną w taki sposób jak w Sojuszu Północnoatlantyckim. Funkcję Szefa Sztabu Generalnego i jednocześnie pierwszego zastępcy ministra, pełni w chwili obecnej generał major Piotr N. Tichonowskij, natomiast najliczniejszą strukturą, czyli Wojskami Lądowymi dowodzi generał major Aleksandr N. Nikitin. Tymczasowa struktura Wojsk Lądowych (biał. Сухапутныя войскі, ros. Сухопутные войска) opierała się w latach 90-tych o dwa korpusy armijne, które w roku 2001 zostały zastąpione przez dowództwa operacyjne. 28. Korpus Armijny, którego siedziba znajdowała się w Grodnie przekształcono w Zachodnie Dowództwo Operacyjne, a 65. KA z Borysowa przemianowano na PółnocnoZachodnie Dowództwo Operacyjne8. Zaniechano już utrzymywania jednostek wojskowych na szczeblu dywizji, tak więc w ramach struktur lądowych mamy do czynienia z pokaźną liczbą brygad. Do elity białoruskich sił zbrojnych należą 5. Brygada Specnazu, ulokowana w miejscowości Marina Gorka, oraz dwie brygady mobilne 38. z Brześcia, a 103. z Witebska9. Oprócz standardowej podległości Wojskom Lądowym, podporządkowane są one również Sztabowi Generalnemu. W dalszej kolejności wymienić należy 6. Brygadę Zmechanizowaną z Grodna, 11. ze Słonimia i 120. z Mińska oraz cztery brygady określane jako zmechanizowane, ale będące w praktyce raczej bazami przechowującymi uzbrojenie wojskowe niż aktywnymi jednostkami o znaczącym potencjale bojowym10. Skład
7 8

W tym 12 tys. w straży granicznej, 87 tys. w milicji i 11 tys. w wojskach wewnętrznych. T. Wróbel, Siły Ukierunkowane, „Polska Zbrojna” 2009 nr 31, s. 46,47. 9 Powstały one na bazie sowieckich jednostek powietrznodesantowych - odpowiednio: brygady i dywizji. 10 Mowa o 19., 37. i 50. Brygadach Zmech.

jednostek lądowych dopełniają 111. Brygada Artylerii z Brześcia, 51. Brygada Artylerii i 336. Brygada Artylerii Rakietowej z Osipowiczi, 231. Brygada Artylerii z Borowki oraz 62. Brygada Przeciwlotnicza z Grodna i 740. BPlot. z Borysowa. Pozostałe jednostki (w tym wojska specjalne/wsparcia) to m.in. brygady inżynieryjne, obrony przed OPBMR, rakiet taktycznych czy też pułki wyposażone w wieloprowadnicowe samobieżne wyrzutnie rakiet. Łącznie w tym rodzaju sił zbrojnych służy prawdopodobnie około 29,6 tys. żołnierzy. Trzeba jednak patrzeć z dystansem na tak dużą liczbę brygad, ponieważ nie są one ukompletowane w tym stopniu co brygady państw NATO, a poza tym przedstawiają dużo niższą wartość bojową i wyposażenia. Liczebność uzbrojenia Wojsk Lądowych, do której wlicza się także sprzęt zakonserwowany i niesprawny, sposób następujący11: • 1586 czołgów podstawowych, w tym 92 T-80, 1465 T-72 i 29 T-55;

przedstawia się w

1588 wozów bojowych piechoty, w tym 154 BMD-1, 109 BMP-1, 1164 BMP-2 czy 161 BRM; 916 transporterów opancerzonych, w tym 22 BTR-D, 66 MT-LB, 188 BTR-60, 446 BTR-70, 194 BTR-80;

• 1499 zestawów artyleryjskich, a wśród nich:
o

578 samobieżnych, w tym 246 kalibru 122mm (2S1), 296 kalibru 152mm (13 sztuk 2S19, 163 sztuki 2S3 i 120 sztuk 2S5) oraz 36 sztuk kalibru 203mm typu 2S7; 452 ciągnione, a w tym 202 kalibru 122mm typu D30 i 250 kalibru 152mm (50 typu 2A36, 136 typu 2A65, 58 typu D-20 oraz 6 typu M-1943);

o

11

„The Military…”, s.178.

o

54

moździerze

samobieżne

typu

2S9,

kalibru

120mm;
o o

77 moździerzy 2S12 kalibru 120mm; 338 wieloprowadnicowe samobieżne wyrzutnie rakiet, przy czym 213 wystrzeliwuje pociski kalibru 122mm (5 typu 9P138 oraz 208 sztuk BM-21), 1 sztuka BM-13 kalibru 132mm, 84 kalibru 220mm typu 9P140 oraz 40 kalibru 300mm typu 9A52 Smiercz;

• 480 zestawów przeciwpancernych różnego rodzaju (AT-4 9K11, AT-5 9K111, AT-6 9K114 i AT-7 9K115), spośród których część zainstalowano na pojazdach; • 350 zestawów przeciwlotniczych (SA-8, SA-11, SA-12A, SA-12B, SA-13); • 96 zestawów rakiet taktycznych (36 typu SS-21 i 60 typu Scud); Niemniej heroicznie przedstawiana jest liczebność jednostek i uzbrojenia Powietrznej należącego (biał. do Sił Powietrznych i Wojsk і Obrony войскі Ваенна-паветраныя сілы

супрацьпаветранай абароны, ros. Военно-воздушные силы и войска противовоздушной обороны), które również podzielone są na dowództwa operacyjno-taktyczne – Zachodnie w Baranowiczach i Północno-Zachodnie w Maczuliszczach. „Pazur” białoruskiego lotnictwa stanowią jednostki myśliwskie – 61. w Baranowiczach i 927. w Berezie. oraz 206. Baza lotnictwa szturmowego z Lidy. Równą uwagę zwracać należy na 116. Bazę lotnictwa bomboworozpoznawczego ulokowaną w miejscowości Ross, 50. Bazę lotnictwa mieszanego z Maczuliszcz i 181. Bazę śmigłowców bojowych z Zaślimowic. Strukturę dopełniają jednostki wsparcia – baza lotnictwa

transportowego, eskadry treningowe, eskadry śmigłowców wsparcia i transportowych. Dużą część jednostek w tym rodzaju sił zbrojnych stanowią jednak oddziały naziemnej obrony powietrznej. Jeśliby wierzyć informacjom białoruskim, to posiada ona sześć brygad artylerii rakietowej - 15. w Mińsku, 29. w Mierzycach, 115. w Brześciu, 120. w Baranowiczach, 147. w Bobrujsku i 302. w Domanowie oraz cztery pułki - 377. w Połocku, 1146. w Orszy, 127. w Lidzie i 825. W skład całych Sił Powietrznych i Wojsk Obrony Powietrznej wchodzi łącznie 18170 żołnierzy. Na ich wyposażeniu znajduje się:

175 samolotów bojowych różnego przeznaczenia (23 Su-27P i Su-27UB, 35 Su-24MK i Su-24MR, 41 MiG-29S i MiG-29UB oraz 76 Su-25 i Su-25UB);

• 27 samolotów transportowych (3 sztuki An-12, 1 sztuka An-24, 6 An-26, 4 Ił-76 i 12 cywilnych Ił-76, które mogą również zostać użyte w celach militarnych oraz 1 sztuka Tu-134); • Samoloty treningowe L-39; • 50 śmigłowców bojowych Mi-24; • 8 śmigłowców rozpoznawczych Mi-24K;

180 śmigłowców wsparcia (14 Mi-26, 29 Mi-6, 12 Mi-24R i 125 Mi-8); 175 przeciwlotniczych zestawów rakietowych, w tym SA-3, SA-5 i SA-10. Główną bolączką białoruskiej armii jest mały budżet obronny. W

obliczu nadmiernie rozbudowanej, w stosunku do realnych potrzeb, struktury oddziałów oraz arsenału uzbrojenia, dostępne środki finansowe uniemożliwiają modernizację uzbrojenia i zachowania wysokiego poziomu wyszkolenia żołnierzy. W roku 2006 wydatki obronne wynosiły 466 milionów dolarów, w 2007 – 573, w 2008 –

674, a w 2009 – 61112. Nie oznacza to co prawda znaczącego spadku finansowania, wynika bowiem, m.in. ze spadku wartości rubla w stosunku do dolara. Niemniej jednak pozostaje to niska kwota, bowiem stanowi tylko 1,2-1,4% PKB13.

2. Współpraca międzynarodowa

Dla rozpatrywania zasadniczych problemów bezpieczeństwa Białorusi, musi być ono postrzegane w kontekście współpracy z innymi państwami. Potencjał militarny pojedynczego kraju średniej wielkości, położonego w tej części świata, nie zawsze wydaje się wystarczać do utrzymania pełnej suwerenności w obliczu sąsiedztwa z najpotężniejszym sojuszem militarnym świata. Tym bardziej, że przez państwa środkowo-europejskie Białoruś postrzegana jest z dużą nieufnością, a nawet podświadomie traktowana jako zagrożenie. W celu zapewnienia sobie bezpieczeństwa, państwo to od początku powiązało swój interes narodowy z Federacją Rosyjską i jej potencjałem wojskowym. Dlatego właśnie, zwykło się postrzegać bezpieczeństwo Białorusi w kontekście jej współpracy z państwami Wspólnoty Niepodległych Państw oraz członkostwa w Organizacji Układu o Bezpieczeństwie Zbiorowym. Dominującym Sojusznikiem w ramach tych struktur jest oczywiście Rosja i to ona, mimo okresowo pojawiających sąsiadem, się sporów głównym ze swoim mniejszym, wschodnim kraju jest gwarantem bezpieczeństwa

rządzonego od niemal 17 lat przez Aleksandra Łukaszenkę. Niektóre elementy wzajemnego systemu bezpieczeństwa porównywane są czasami do mechanizmów NATO.
12 13

Tamże, s. 463. Źródła międzynarodowe i polskie znacząco różnią się w tym względzie.

Praktyczna współpraca rosyjsko-białoruska odbywa się m.in. na poziomie wspólnych ćwiczeń (w tym wielkich manewrów „Zapad”), ujednolicania współpracy Zgrupowanie i najważniejszym systemu obrony powietrznej obronnym Związkowego czy jest też W i ogólnej teorii Rosji wymiany Wojsk doświadczeń żołnierzy.

mechanizmem Państwa

„Regionalne

Białorusi

(PZBiR)”14. Pomijając fakt, że PZBiR pozostaje tworem sztucznym i niezrealizowanym w rzeczywistości, to cała koncepcja ma charakter dosyć klarowny. Zakłada ona, że w wypadku ataku z zachodu, Białoruś zostanie wsparta wydzielonymi i pozostającymi w gotowości siłami znajdującymi oraz się na terenie Moskiewskiego a Okręgu następnie Wojskowego Obwodu Kaliningradzkiego,

przeprowadzi kontrnatarcie. Białoruskie niebo będzie w międzyczasie chronić „Regionalny System Obrony Powietrznej PZBiR”, który tworzy pięć baz pięć lotniczych, jednostek dziesięć jednostek i rakiet jedna obrony walki powietrznej, radiotechnicznych

elektronicznej15, pochodzące z różnych okręgów wojskowych i rodzajów sił zbrojnych. Oba te mechanizmy zostały dopracowane w październiku 1999 roku. Najnowocześniejszym uzbrojeniem jakie przewidziano do tej struktury jest system S-300, ale Białorusini wciąż się łudzą, że włączone doń zostaną najnowsze zestawy S-400. W roku 2009, na terenie Białorusi znajdowały się 4 jednostki rosyjskie wyposażone w zestawy S-300P. Jako dopełnienie systemu wzajemnej pomocy, 9 lutego 2011 roku prezydent Miedwiediew ratyfikował dwustronne porozumienie o wzajemnych obu krajów16.
14 15

dostawach

dóbr

wojskowych,

cywilnych,

bądź

podwójnego wykorzystania na czas podwyższonego zagrożenia dla
Szerzej: S. Iwanowski, Białoruskie filary bezpieczeństwa, „Armia” 2010 nr 4, s. 8. Tamże. 16 Medvedev ratifies Russia-Belarus military supply cooperation agreement, http://www.globalsecurity.org/wmd/library/news/russia/2011/russia-110209rianovosti05.htm, 09.02.2011.

Najbardziej widowiskowym przejawem bilateralnej współpracy były jak do tej pory manewry „Zapad-2009”, które przeprowadzono we wrześniu 2009 roku na terenie obu państw. Główną część tych ćwiczeń stanowiły wspólne działania przeprowadzone na terenie 230. Poligonu obwodzie Ogólnowojskowego brzeskim17. Ze „Obuz-Lesnowski”, strony białoruskiej położonego w uczestniczyły

pododdziały 11. Brygady Zmech. ze Słonimia oraz 50. Brygady Zmech. z Baranowicz18. Część lotnicza manewrów (być może symulująca również atomowy atak bombowców na terytorium państw NATO/agresora) realizowana była m.in. na 174. Szkoleniowym Poligonie Lotniczym w Domanowie i 210 Poligonie Lotniczym w Rużanach. Wszystkie ćwiczone elementy miały na celu koordynację wspólnego dowodzenia oraz trenowanie wspomnianych wcześniej dwóch mechanizmów obrony: lądowej i powietrznej. Konkretny wymiar przybiera również współpraca w ramach wspomnianej „Kolektywnych wcześniej Sił Organizacji Operacyjnego Układu o Bezpieczeństwie (KSOR)19, Zbiorowym (OUBZ). 4 lutego 2008 roku podjęto decyzję o powstaniu Reagowania” zakładającym wydzielenie spośród państw uczestników porozumienia do 20 tys. żołnierzy i funkcjonariuszy pozostających w gotowości do wspólnego działania w przypadku agresji na któreś z państw, zagrożenia terrorystycznego, klęsk żywiołowych, czy też przestępczości zorganizowanej. Białoruski przedstawiciel w trakcie 65. sesji Zgromadzenia Ogólnego ONZ oznajmił, że OUBZ mogłaby uczestniczyć
17

w

misjach

pokojowych

ONZ20.

Strona

białoruska

obiecała oddelegować do tych zadań swoje najlepsze jednostki – 5.
M. Gyurosi, Gorący wrzesień na Białorusi. Ćwićzenia operacyjno-strategiczne Zapad2009, „ Nowa Technika Wojskowa” 2009 nr 11, s. 36. 18 Łącznie około 6,5 tys. żołnierzy białoruskich. 19 Jednakże Białoruś podpisała ten dokument dopiero w październiku 2009 roku, po zakończeniu tzw. „wojny mlecznej” pomiędzy Moskwą a Mińskiem. Zobacz szerzej: I. Kolczenko, OUBZ otwiera parasol bezpieczeństwa, http://www.belarus-magazine.by/pl.php? subaction=showfull&id=1249714907&archive=1300704391&start_from=&ucat=2&. 20 Tamże.

Brygadę Specnazu oraz jednostki specjalne KGB, MSW i Ministerstwa ds. Sytuacji Nadzwyczajnych21. Łącznie oddelegowano ponad 2 tysięcy żołnierzy i funkcjonariuszy22. Przykładem wspólnym ćwiczeń KSOR były manewry „Współdziałanie 2009”, które odbyły się październiku 2009 roku w Kazachstanie. Uczestniczyło w nich ponad 7 tysięcy żołnierzy, 300 czołgów i bojowych wozów piechoty oraz lotnictwo23. W 2011 roku na terenie Rosji mają odbyć się wspólne szkolenia sił zbrojnych Białorusi i Rosji. W szkoleniach mogą również wziąć udział pozostałe państwa członkowskie OUBZ. Przygotowania już się rozpoczęły, 19 marca tego roku doszło do spotkania szefów sztabów generalnych Białorusi i Rosji, na którym ustalano szczegóły dotyczące organizacji nadchodzących ćwiczeń, współpracy sztabów. Efektem tego ma być udoskonalenie doktryny wspólnych działań bojowych w ramach Regionalnego Zgrupowania Wojsk Białorusi i Rosji oraz Regionalnego Systemu Obrony Powietrznej24. Jednakże Białoruś nie zamyka się też na kontakty z wojskami swoich zachodnich sąsiadów. Pomimo dużej nieufności, rozwijana jest współpraca z niektórymi państwami należącymi do NATO. Białoruś dołączyła do Partnerstwa dla Pokoju NATO w 1995 roku i od tego czasu dyskutowała na wspólnym forum o sprawach dotyczących wspólnego bezpieczeństwa. 27 października 2010 roku podpisano porozumienie o współpracy z armią litewską. Jego główne założenia to przede wszystkim szkolenie i kształcenie żołnierzy, nadzór nad przestrzenią powietrzną, kontrola zbrojeń i przestrzeganie przez wojsko zasad ochrony środowiska. Jest to rozwinięcie współpracy, którą podjęto w
21

Białoruskie wojsko do sił szybkiego reagowania, http://kresy24.pl/showNews/news_id/8768/, 22.10.2009.
22

More than 2,000 Belarusian soldiers to participate in CSTO's military contingent, http://www.globalsecurity.org/military/library/news/2010/05/mil-100526rianovosti02.htm, 26.05.2010. 23 Współdziałanie-2009, http://kresy24.pl/showNews/news_id/8714/, 16.10.2009. 24 Обсуждены вопросы подготовки к совместному оперативному учению, http://www.mod.mil.by/news1.html#226, 21.03.2011.

2002 roku. Ambasadę Litwy w Mińsku wykorzystywano od 2004 r. do kontaktowania się z Sojuszem Północnoatlantyckim. Przedstawiciele litewskiego resortu obrony są też konsultantami białoruskiego ministerstwa obrony, a litewska akademia obrony narodowej prowadzi kursy języka angielskiego dla białoruskich żołnierzy25. Jest to część przyjaznej polityki prowadzonej przez państwo litewskie względem Białorusi, którą można postrzegać jako próba poprawienia stosunków między Białorusią a państwami UE i NATO. Współpraca wojskowa ze stroną białoruską podejmowano jest też przez nasze siły zbrojne. W poprzednim roku Szef Sztabu Generalnego Białorusi przebywał w Polsce z oficjalną wizytą na zaproszenie szefa sztabu Generalnego Wojska WP gen. broni Mieczysława Cieniucha, z którym spotkał się 29 czerwca w siedzibie Sztabu podpisali Generalnego oficjalny WP. Szefowie obu sztabów ożywienia generalnych bilateralnej komunikat dotyczący

współpracy wojskowej. Dotyczyć ma ona m.in. wymiany doświadczeń w zakresie transformacji sił zbrojnych oraz kontaktów roboczych pomiędzy jednostkami wojskowymi Wojsk Lądowych, Sił Powietrznych i Wojskami Specjalnymi stacjonującymi w strefie przygranicznej. Pierwotną podstawą współpracy wojskowej Polski i Białorusi jest porozumienie ministrów obrony obydwu państw, które podpisano 21 kwietnia 1993 roku w Mińsku. 30 czerwca białoruską delegację na czele z szefem Sztabu Generalnego generałem majorem Piotrem Tichonowskim przyjęto w Komendzie Głównej ŻW. Stronę polską reprezentował komendant główny ŻW gen. bryg. Marek Witczak, a towarzyszyli mu oficerowie z Komendy Głównej ŻW, Mazowieckiego Oddziału ŻW (MOŻW) i Oddziału Specjalnego ŻW (OSŻW) w Warszawie. Szef Zarządu Operacyjnego płk Grzegorz Hajkowicz przedstawił historię,
25

A. Filipiak, Białoruska armia bliżej litewskiej, http://wyborcza.pl/1,75477,8579005,Bialoruska_armia_blizej_ litewskiej.html, 28.10.2010.

strukturę, zadania, zasady działania i funkcjonowania Żandarmerii Wojskowej oraz jej zaangażowanie w Polskich Kontyngentach Wojskowych i w Gruzji. Zaakcentował głównie zwiększający się udział komponentu ŻW w Afganistanie i nowe wyzwania związane z szkoleniem afgańskiej policji. Białoruskiemu przedstawicielstwu przybliżono również zagadnienie międzynarodowego projektu, w którym polska Żandarmeria Wojskowa jest państwem wiodącym Wielonarodowego Batalionu Policji Wojskowej NATO. Inną inicjatywą jest Centrum Doskonalenia Policji Wojskowej, do udziału w której gen. Witczak zaprosił przedstawicieli białoruskich sił zbrojnych. Żandarmi zaprezentowali też generałowi Tichonowskiemu i towarzyszącym mu oficerom wyposażenie Żandarmerii Wojskowej wykorzystywane w codziennej służbie przez żołnierzy MOŻW i OSŻW w Warszawie, a Wydział Badań Psychofizjologicznych pokaz Zarządu Dochodzeniowodo badań Śledczego przygotował sprzętu służącego

psychofizjologicznych. Generał Tichonowski podziękował następnie za gościnne przyjęcie oraz profesjonalizm polskich żandarmów na miejscu katastrofy białoruskiego SU-27 w 2009 roku podczas radomskiego Air Show26. Miesiąc później, 4 sierpnia 2010 roku w warszawskiej Cytadeli przyjęto delegację białoruską, na której czele stał dowódca wojsk lądowych generał major Aleksandr N. Nikitin. Była to oficjalna wizyta na zaproszenie gen. Głowienki, który powitał gości w siedzibie Dowództwa Wojsk Lądowych w asyście Kompanii Honorowej oraz Orkiestry Reprezentacyjnej Wojsk Lądowych. Generałowi Nikitinowi towarzyszyli szef Oddziału Planowania P-3 Sztabu Głównego Wojsk Lądowych Republiki Białorusi płk Aleg Litawor, zastępca szefa
26

S. Guzowska, Wizyta szefa SGSZ Białorusi, http://www.polska-zbrojna.pl/index.php?

option=com_content& view=article&id=8623:wizyta-szefa-sgsz-biaorusi&catid=53:andarmeriawojskowa&Itemid=97, 01.07.2010.

Zarządu Szkolenia Dowództwa Wojsk Lądowych pułkownik Igor Kawalenka i zastępca Attache Obrony Republiki Białorusi pułkownik Jury Kharyn. Białoruscy wojskowi zapoznali się z problematyką dotyczącą szkolenia Wojsk Lądowych, w szczególności wykonywania zadań w ramach jednostek, misji pokojowych poza granicami oraz kraju. Przedstawiono też zadania, strukturę organizacyjną, lokalizację głównych Następnie specyficzne zdolności wyposażenie. zdobyte zaprezentowano podstawowe zadania,

doświadczenia wynikające z udziału Wojska Polskiego w operacji KFOR i ISAF oraz innych działań w ramach NATO i Unii Europejskiej. Generał Nikitin wyraził podziw nad rozwojem armii jaki osiągnięto dzięki nim oraz obowiązkami jakim podołano. Natomiast pytania Białorusinów dotyczyły głównie problematyki przygotowania oficerów i podoficerów do pełnienia służby w armii zawodowej. Ze swojej strony gen. Nikitin przedstawił podstawowe założenia obrony terytorialnej Republiki Białorusi. Podczas całej trzydniowej wizyty delegacja armii białoruskiej odwiedziła także 1 Warszawską Brygadę Pancerną w Wesołej, 25 Brygadę Kawalerii Powietrznej w Tomaszowie Mazowieckim oraz kieleckie Centrum Szkolenia na Potrzeby Sił Pokojowych. Polskie Dowództwo Wojsk Lądowych reprezentował wtedy szef Wojsk Pancernych i Zmechanizowanych generał brygady Janusz Bronowicz. Wizyta zawierała również zwiedzanie muzeów i zapoznanie Białorusinów z polską kulturą 27. Pomiędzy 11 i 14 stycznia w Warszawie odbyło się robocze spotkanie przedstawicieli sił zbrojnych Białorusi i Polski, w trakcie którego zajmowano się oceną realizacji umów dodatkowych do Dokumentu Wiedeńskiego z 1999 r. o środkach budowy zaufania i bezpieczeństwa. To jedno z dwóch dwustronnych porozumień

27

Białoruscy żołnierze w Wojskach Lądowych, http://www.army.mil.pl/index.php/aktualnosci/299-biaoruscy-onierze-w-wojskach-ldowych, 06.08.2010.

regionalnych

ws.

CSBMs,

które

podpisała

Polska28.

Na

czele

białoruskiej delegacji stał szef Krajowej Agencji ds. kontroli i inspekcji – departamentu Ministerstwa Obrony pułkownik Aleh Horbacz29. Regularny charakter mają loty obserwacyjne związane z kontrolami obowiązywania Traktatu o Otwartych Przestworzach i monitorowaniem aktywności wojskowej na terytorium danego państwa. Polacy taką misję realizowali ostatnim razem pomiędzy 28 a 30 marca 2011 roku30.

3. Funkcjonowanie i problemy

Armia białoruska wciąż zasilana jest w większości przez rekrutów z poboru. Powołany zdrowotnym (każdego roku do służby może zostać każdy rekrutacyjny osiąga 55,758 mężczyzna w wieku 18-27, który znajduje się w odpowiednim stanie wiek młodych obywateli Białorusi). W roku 2010 - 2,435,318 mężczyzn należało do grupy wiekowej 16-49 lat, czyli mogących zostać zmobilizowanymi na czas wojny. Spośród tej liczby szacowano, że 1,708,634 jest realnie zdolnymi do walki. Służba trwa od 12 do 18 miesięcy, w zależności od tego czy rekrut posiada wyższe wykształcenie31. Ciężko jest ocenić realną ilość sprawnego i pozostającego w służbie uzbrojenia. Według niektórych szacunków, m.in. po uwzględnieniu etatowej ilości sprzętu bojowego przydzielonego do istniejących obecnie jednostek, liczebność sprzętu
28

(w tym

Oprócz Białorusi, takie jeszcze porozumienie podpisano jeszcze z Ukrainą. Spotkanie robocze przedstawicieli sił zbrojnych Białorusi i Polski, http://www.bialorus.pl/inicjatywy?artid=1862, 12.01.2011. 30 Наблюдательный полет миссии Республики Польша, http://www.mod.mil.by/news1.html#226, 28.03.2011. 31 Belarus Military 2011, http://www.theodora.com/wfbcurrent/belarus/belarus_military.html, 12.01.2011.
29

przypadku pancernego) nie przekracza połowy tysiąca32 czołgów i podobnej ilości wozów opancerzonych. Z ogólnej 1,5 tys. liczby czołgów, tylko 92 to dosyć nowoczesne T-80. Rzecz jasna, podobnie rzecz ma się w nawiązaniu do reszty zasobów bojowych i często gotowy do użycia sprzęt jest co najmniej czterokrotnie skromniejszy od podawanego. Możemy z duża dozą prawdopodobieństwa stwierdzić, że nie więcej niż połowa z około 200 samolotów i 50 śmigłowców szturmowych jest w stanie latać i wykonywać podstawowe zadania. W najlepszym stanie znajdują się samoloty Su-27 i MiG-29, ale stanowią one mniejszość spośród będących na stanie Sił Powietrznych. Brak jest całkiem nowych konstrukcji, z powodów finansowych nie udało się też pozyskać zmodernizowanych wersji posiadanych samolotów wielozadaniowych i myśliwców, takich jak np. Su-30 i Su-34 czy też MiG-35. Niewielką flotę śmigłowców szturmowych stanowią jedynie wysłużone Mile-24, nie ma żadnych informacji o możliwym zakupie Mi-28 czy też Ka50/52. Dramatycznie niski jest średni roczny nalot pilotów, który grozi potencjalnymi wypadkami lotniczymi. Wg ocen International Institute for Strategic Studies wynosi on minimalnie tylko 15 godzin rocznie, a prawdopodobnie nie więcej niż 40. Bardzo rozbudowane są naziemne siły obrony powietrznej, ale należy pamiętać, że tylko nieliczne wyrzutnie S-300 (znane w NATO jako SA-12) są naprawdę nowoczesnym uzbrojeniem. Pozytywnie wyróżniają się też stacje radarowe ulokowane w miejscowości Baranowiczi. Informacje ze stacji radiolokacyjnych przesyłane są Rosjanom. Oprócz tego, pod Baranowiczami znajduje się jedna ze stacji rosyjskiego systemu obrony kosmicznej. Instalacja jest obsługiwana przez Rosjan i ma strategiczne znaczenie – może

32

Wg innych, wartość i sprawność bojową przedstawia nie więcej niż 300 czołgów i tyleż BWP-ów/ transporterów opancerzonych.

bowiem obserwować teren Europy i przestrzeń nad Atlantykiem33. Natomiast położony w Wilejce węzeł łączności zapewnia kontakt z atomowymi okrętami podwodnymi34. W niedalekiej przyszłości planowany jest zakup samolotów bezzałogowych, elektronicznych poprzednim które w miałyby wspierać Te obronę przestrzeni reformy z powietrznej i kontrolę granic oraz ulepszenie wykorzystania środków dowodzeniu. prezydent zmiany, w obok strukturalnej i większego dofinansowania armii zapowiedział w roku Łukaszenka, porozumieniu ministrem Żadobinem35. Bardzo wiele zastrzeżeń pozostawia też stopień wyszkolenia wojskowego żołnierzy z poboru, którzy stanowią znakomitą większość kadry sił zbrojnych. W trakcie rocznej lub półtora-rocznej służby żołnierz tylko kilkukrotnie przechodzi skromne przeszkolenie ogniowe, ograniczające się do podstawowej broni ręcznej. W przypadku tych chłopców, którzy trafiają do jednostek ze sprzętem ciężkim, często ich przeszkolenie ma charakter tylko teoretyczny i nie mają oni realnego kontaktu z uzbrojeniem, które powinni w swojej jednostce obsługiwać. Jak już wspomniano, spośród jednostek lądowych do najlepszych zaliczana jest brygada specjalnego przeznaczenia i dwie brygady mobilne (manewrowe). Odznaczają się one pozytywnie na tle pozostałych jednostek zmechanizowanych białoruskiej armii36, ale mimo wszystko nie dorównują standardom odpowiednich sobie jednostek państw NATO.

33

Białoruś to militarne oko Rosjan, http://www.polskatimes.pl/fakty/swiat/222436,bialorus-to-militarne-oko-rosjan,id,t.html? cookie=1, 16.02.2010. 34 A. M. Dyner, R. Śmigielski, Perspektywy współpracy wojskowej Białorusi i Rosji, „Biuletyn” PISM 2011 nr 1. 35 Białoruska armia zamierza zakupić nowoczesne systemy obrony przeciwpowietrznej i kontroli granic, http://www.psz.pl/tekst-28137/Bialoruska-armia-zamierza-zakupianowoczesne-systemy-obrony-przeciwpowietrznej-i-kontroli-granic, 23.02.2010. 36 Prezentują lepsze wyszkolenie, przystosowane są też do współdziałania z lotnictwem uderzeniowym oraz korzystania ze środków transportu powietrznego.

Kolejną, niezbyt dobrze świadczącą o białoruskim wojsku cechą jest jego upolitycznienie. W ostatnim czasie pojawiały się kolejne informacje o udziale armii w zwalczaniu opozycji. Wojskowy kontrwywiad prezydenckich. prowadził Oficjalnie przesłuchania chodziło o licznych podejrzenie przeciwników wspierania

Łukaszenki, demonstrujących po zakończeniu poprzednich wyborów demonstrantów przez Polskę i Niemcy, ale według osób wrogich białoruskiej władzy, wojsko wspiera KGB i milicję, które nie są w stanie w pełni kontrolować działań opozycji37. Oprócz tego, w ostatnich latach wcielano do wojska młodych, niepokornych opozycjonistów. Miała być to kara za działalność skierowaną przeciwko władzy, a jednocześnie próba złamania ich charakterów albo sprawienia by stali się bardziej pokorni i lojalni wobec państwa. Najbardziej znana jest historia Franaka Wiaczorki, który w trakcie służby potajemnie, z pomocą ojca prowadził blog, czytany przez dziesiątki tysięcy osób. Otrzymywał też codziennie setki listów wsparcia z całego świata. Prowadził on swoją osobistą wojnę z absurdami, złymi warunkami służby i zakwaterowania oraz z brutalnością białoruskiej armii. Efektem były z jednej strony rosnąca wrogość ze strony przełożonych, poniżanie, fala i kolejne kary, ale jednocześnie ciche poparcie dla jego działalności ze strony części, nawet wysoko postawionych, dowódców38. Podobnie, choć znacznie mniej spektakularnie wyglądała służba Iwana Szyły. Jego główne wspomnienia to czas spędzony na czyszczeniu jednostki, wysłuchiwaniu zajęć ideologicznych, a od strony wojskowej, tylko teoretyczne przeszkolenie obsługi zestawów obrony przeciwlotniczej39.
37

P. Kościński, Wojskowi przesłuchują opozycjonistów, http://www.rp.pl/artykul/596983.html?print=tak, 20.01.2011. 38 Z. Wolniarowicz, Jak Franak Wiaczorka walczył w białoruskiej armii, http://wyborcza.pl/1,75480,8827972, Jak_Franak_Wiaczorka_walczyl_w_bialoruskiej_armii.html, 19.12.2010.

Negatywnym

dziedzictwem

epoki

sowieckiej

jest

zrusyfikowanie armii białoruskiej. Białoruś, jak żadna inna spośród republik radzieckich, zatraciła swoją tożsamość kulturową w latach 1920-1991. Chociaż, szczerze powiedziawszy to nigdy jej nie posiadała. Jedynym jej wyznacznikiem jest obecnie język. Jest kilka powodów, dla których nie jest on językiem dominującym w siłach zbrojnych. Po pierwsze pozostawanie pod wpływem radzieckiej, a wcześniej rosyjskiej polityki kulturowej. Po drugie fakt, że większość oficerów stanowili w czasie uzyskiwania niepodległości Rosjanie. Po trzecie, niechęć A. Łukaszenki i wielu urzędników państwowych i wojskowych do języka białoruskiego. Mimo, iż pozostaje on oficjalnie językiem urzędowym i powinien być stosowany w wojsku, to jego praktyczne użycie jest niemile widziane. Przekonali się o tym młodzi opozycjoniści, którzy zostali wcieleni do wojska w celach „reedukacyjnych”. Poborowy Paweł Batujeŭ z Mińska, który jako pierwszy domagał się by ankieta wręczona przez komisję wojskową napisana dokument była w języku białoruskim, 200 otrzymał 4-stronnicowy zawierający ponad błędów ortograficznych40.

Natomiast Franak Wiaczorka za wydawanie rozkazów po białorusku dostawał kary dyscyplinarne. Mimo to, udało mu się wywalczyć decyzję o przetłumaczeniu regulaminu wojskowego na białoruski. Słabością nowsze państwa białoruskiego z Rosji, a jest również brak zakłady samodzielnego przemysłu zbrojeniowego. Zarówno stare, jak i uzbrojenie pochodzi białoruskie uzależnione są od zamówień z fabryk rosyjskich i produkują jedynie
39

Zobacz szerzej: A. Poczobut, W białoruskim wojsku kłamstwo goni fikcję, http://wyborcza.pl/ 1,76842,7344368,W_bialoruskim_wojsku_klamstwo_goni_fikcje.html, 09.12.2009.

40

J. Nacewicz, Armia białoruska - tylko z nazwy, http://kresy24.pl/showNews/news_id/2807/, 12.06.2008

niektóre podzespoły. Ma to być może pewne zalety, bo w sytuacji gdy Federacja rzędu Rosyjska kilkuset planuje w najbliższym dolarów na dziesięcioleciu modernizację wydatki miliardów

uzbrojenia, część z tych kontraktów pozwoli utrzymać produkcję w białoruskich zakładach. Należy jednak pamiętać, że rosyjskie plany dotyczące przezbrojenia sił zbrojnych w nowe wyposażenie do tej nie przystawały do realiów ekonomicznych i były realizowane dosyć chaotycznie.

4. Podsumowanie

Z lektury powyższych wiadomości i statystyk niezbicie wynika fakt, że białoruskie siły zbrojne znajdują się w głębokim kryzysie. Głównym powodem jest bardzo mały budżet obronny. W sytuacji gdy liczebność białoruskiej armii stanowi niemal ¾ liczebności polskiej armii, nakładu finansowe w przeliczeniu na dolary są prawie 20krotnie niższe. Posiadane środki trzeba więc wydawać na rozbudowane kadry oraz utrzymanie nadmiernie rozbudowanego arsenału sprzętu ciężkiego, co uniemożliwia reformowanie armii i zakup nowoczesnego uzbrojenia. Jedynie niewielka część jednostek reprezentuje relatywnie wysoki potencjał bojowy – 5. Brygada Specjalnego Przeznaczenia oraz 38. i 103. Gwardyjskie Brygady Mobilne w przypadku Wojsk Lądowych, czy też jednostki wyposażone w samoloty Su-27 i Mig-29 oraz zestawy S-300 należące do Sił Powietrznych i Obrony Powietrznej. Resztę jednostek cechuje zły stan uzbrojenia i wyszkolenia, a spora część żołnierzy to po prostu „zapełniacze etatów”, osoby zajmujące się utrzymywaniem czystości baz wojskowych i konserwacją sprzętu.

Mimo świadomości własnej słabości, podtrzymywana jest w społeczeństwie wizja silnej armii, która jest jednym z narzędzi prowadzenia polityki wewnętrznej i utrzymywania stabilności politycznej reżimu A. Łukaszenki. Poza tym, propaganda ta trafia do podmiotów również poza granicami kraju i wciąż wywołuje niepokój u niektórych sąsiadów, którzy często poddają się tej iluzji i skłonni są przeceniać „potęgę pancerną Białorusi”. Żadne poważne reformy nie są obecnie w trakcie realizacji. Dowództwo i politycy wciąż popierają tradycyjną koncepcję armii powszechnej, która ma zapewniać bezpieczeństwo i niezależność Białorusi. W trakcie wykładów w Mińsku, 30 marca, szef sztabu generalnego zapowiedział „dalszy rozwój” obronnych wojsk terytorialnych, podpierając się wnioskami z ostatnich konfliktów w Jugosławii, Afganistanie, Iraku i Libii, rzekomo potwierdzającymi ich przydatność41. W tej sytuacji, już tylko jako anegdotycznie należy nadmienić, że białoruskie wojsko dopiero w 2010 roku zrezygnowało z noszenia onuc i butów ze skóropodobnej kirzy42. Żeby jednak oddać honor mundurówce, trzeba wspomnieć o nowych mundurach rip-stop, opartych o nowoczesny rodzimy kamuflaż cyfrowy, które Ministerstwo Obrony zaczęło wprowadzać w 2009 roku. Nowy kamuflaż zastąpi „Florę” wz. 98. W rokiem obecnym zupełnej roku, mimo iż nie zaplanowano na żadnych znaczących zmian, ani nowych projektów czy zakupów, nie musi być stagnacji. Jedyną szansą pobudzenie funkcjonowania białoruskich sił zbrojnych jest sojusz z Federacją Rosyjską. Planowane są wspólne ćwiczenia, być może też z innymi państwami OUBZ. Na razie wojsko wychodzi z zimowego letargu,
41

Занятие по территориальной обороне, http://www.mod.mil.by/news1.html#226, 31.03.2011. 42 Armia żegna się z onucami i butami z kirzy, http://wiadomosci.gazeta.pl/Wiadomosci/1,80708,3932720.html, 30.09.2009.

sprzęt należący do wojsk lądowych oraz sił powietrznych i obrony powietrznej jest przystosowywany do letniego użycia43. Wiąże się to też z poprawą standardów bezpieczeństwa oraz jakości infrastruktury, w której sprzęt jest przechowywany. Choć na razie się na to nie zanosi, to jeżeli polityczne relacje między oboma krajami poprawią się, być może Białoruś dostanie w prezencie nowe uzbrojenie, o które prosi Rosję i którego tak bardzo potrzebuje. Wiadomo, że rosyjski budżet wojskowy stale rośnie, a poza tym rosyjscy decydenci byliby w stanie sfinansować takie zakupy dla zachodniego sojusznika, gdyby ten odpłacił się lojalnością.

43

Zobacz szerzej: Перевод вооружения и военной техники на летний период эксплуатации, http://www.mod.mil.by/news3.html#65, 30.03.2011. Перевод вооружения, военной и специальной техники на летний период эксплуатации, http://www.mod.mil.by/news3.html#65, 29.03.2011.

You're Reading a Free Preview

Pobierz
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->