P. 1
KOBIETY I MĘŻCZYŹNI W TELEWIZYJNEJ KAMPANII WYBORCZEJ. WYBORY PARLAMENTARNE 2011

KOBIETY I MĘŻCZYŹNI W TELEWIZYJNEJ KAMPANII WYBORCZEJ. WYBORY PARLAMENTARNE 2011

|Views: 547|Likes:
Wydawca: ISPThinkTank

More info:

Published by: ISPThinkTank on Jan 13, 2012
Prawo autorskie:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

01/13/2012

pdf

text

original

EMILIA REKOSZ

KOBIETY I MĘŻCZYŹNI W TELEWIZYJNEJ KAMPANII WYBORCZEJ WYBORY PARLAMENTARNE 2011

INSTYTUT SPRAW PUBLICZNYCH
Program Prawa i Instytucji Demokratycznych

Publikacja powstała w ramach projektu „Kobiety na listach wyborczych” finansowanego przez Open Society Foundations

Redakcja: Izabela Dzierżanowska-Komorowska

©Copyright by Instytut Spraw Publicznych, Warszawa 2012

Przedruk materiałów Instytutu Spraw Publicznych w całości lub części jest możliwy wyłącznie za zgodą Instytutu. Cytowanie oraz wykorzystywanie danych empirycznych jest dozwolone z podaniem źródła.

Wydawca: Instytut Spraw Publicznych ul. Szpitalna 5 lok. 22 00-031 Warszawa tel: (48-22) 556 42 60 fax: (48-22) 556 42 62 e-mail: isp@isp.org.pl

Spis treści
Wstęp ...............................................................................................................................................................5 1. Materiał źródłowy.............................................................................................................................7 1.1. Zakres analizowanego materiału ..................................................................................7 1.2. Struktura spotu .........................................................................................................................9 1.3. Sposób analizy danych .........................................................................................................9 1.4. Sposób prezentacji wyników......................................................................................... 11 2. Analiza ilościowa spotów wyborczych............................................................................. 12 2.1. Reprezentacja kandydatów i kandydatek w spotach wyborczych ....... 12 2.2. Czas przeznaczony na prezentację kandydatów i kandydatek ............... 14 3. Analiza jakościowa spotów wyborczych......................................................................... 15 3.1. Czołówka .................................................................................................................................... 15 a) KW Prawo i Sprawiedliwość.................................................................................... 15 b) KW Polskie Stronnictwo Ludowe......................................................................... 15 c) KW Ruch Palikota........................................................................................................... 16 3.2. Teledysk ...................................................................................................................................... 16 a) KW Prawo i Sprawiedliwość.................................................................................... 16 b) KW Polskie Stronnictwo Ludowe......................................................................... 18 3.3. Krótkie Filmy Dokumentalne ........................................................................................ 21 a) KW Prawo i Sprawiedliwość.................................................................................... 21 b) KW Platforma Obywatelska .................................................................................... 23 c) KW Sojusz Lewicy Demokratycznej.................................................................... 24 d) KW Polska Partia Pracy .............................................................................................. 24 e) KW Ruch Palikota........................................................................................................... 25 3.4. Prezentacja kandydatów ................................................................................................. 26 a) KW Nowa Prawica ......................................................................................................... 26 b) KW Prawo i Sprawiedliwość.................................................................................... 27 c) KW Polska Jest Najważniejsza ............................................................................... 28 d) KW Platforma Obywatelska .................................................................................... 28 e) KW Polska Partia Pracy .............................................................................................. 29 f) KW Prawica RP................................................................................................................. 30 g) KW Polskie Stronnictwo Ludowe......................................................................... 30 h) KW Ruch Palikota........................................................................................................... 30 i) KW Sojusz Lewicy Demokratycznej.................................................................... 31 3.5 „Kobieta” w spotach wyborczych .............................................................................. 32 Podsumowanie ....................................................................................................................................... 34 Aneks Wypowiedzi kandydatów – program wyborczy ................................................................ 37

Kobiety i mężczyźni w telewizyjnej kampanii wyborczej. Wybory parlamentarne 2011

3

RAPORT ZAWIERA WYNIKI ANALIZY MATERIAŁÓW WYBORCZYCH PREZENTOWANYCH W KAMPANII TELEWIZYJNEJ W RAMACH WYBORÓW PARLAMENTARNYCH 2011 R. Z UWZGLĘDNIENIEM ZMIENNEJ PŁCI. CZTERY GŁÓWNE PYTANIA STAWIANE W ANALIZIE SĄ NASTĘPUJĄCE: 1) CZY KAMPANIA TELEWIZYJNA REPRODUKUJE STEREOTYPY DOTYCZĄCE PŁCI, 2) CZY KOBIETY BYŁY WIDOCZNE W SPOTACH TELEWIZYJNYCH PODCZAS OSTATNIEJ KAMPANII WYBORCZEJ ORAZ W JAKIEJ ROLI BYŁY W NICH PRZEDSTAWIANE, 3) JAKIE TEMATY PORUSZAJĄ W KAMPANII KOBIETY, A JAKIE MĘŻCZYŹNI ORAZ 4) JAKI OBRAZ KOBIET WYŁANIA SIĘ ZE SPOTÓW I CZY OBRAZ TEN RÓŻNI SIĘ W SPOTACH TELEWIZYJNYCH POSZCZEGÓLNYCH PARTII? ANALIZA ZOSTAŁA PRZEPROWADZONA Z PERSPEKTYWY GENDEROWEJ. POLEGA ONA INTERPRETOWANIU MATERIAŁU Z PUNKTU WIDZENIA RÓŻNIC I PODOBIEŃSTW W PREZENTOWANIU KOBIET I MĘŻCZYZN. ANALIZA BYŁA PROWADZONA ZARÓWNO W SPOSÓB ILOŚCIOWY, JAK I JAKOŚCIOWY. ANALIZA ILOŚCIOWA MIAŁA NA CELU OKREŚLENIE POZIOMU REPREZENTACJI KOBIET I MĘŻCZYZN W MATERIAŁACH WYBORCZYCH. ANALIZA JAKOŚCIOWA MIAŁA NA CELU WYCHWYCENIE RÓŻNIC I PODOBIEŃSTW W SPOSOBIE PREZENTOWANIA KOBIET I MĘŻCZYZN W KAMPANII TELEWIZYJNEJ. DODATKOWYM ELEMENTEM ANALIZY JAKOŚCIOWEJ JEST WYODRĘBNIENIE TYCH MOMENTÓW W SPOTACH WYBORCZYCH, W KTÓRYCH POJAWIAŁA SIĘ TEMATYKA PŁCI. PODSUMOWANIE WYNIKÓW ZAWIERA ODPOWIEDZI NA CZTERY POSTAWIONE W ANALIZIE PYTANIA ORAZ UWZGLĘDNIA NAJWAŻNIEJSZE RÓŻNICE W PREZENTACJI KOBIET I MĘŻCZYZN W TELEWIZYJNEJ KAMPANII WYBORCZEJ.

1. Materiał źródłowy

1.1. Zakres analizowanego materiału Raport powstał na podstawie analizy bezpłatnych spotów wyborczych prezentowanych w ramach telewizyjnych bloków wyborczych emitowanych w dniach 26 września – 7 października 2011 r. w telewizji publicznej. W tym czasie wyemitowano 73 bloki telewizyjne, wśród których było 45 bloków mających zasięg krajowy i 28 bloków o zasięgu regionalnym. W ramach bloków krajowych swoje spoty wyborcze zaprezentowało łącznie 8 komitetów wyborczych partii (Nowa Prawica, Prawo i Sprawiedliwość, Platforma Obywatelska, Polska Jest Najważniejsza, Polska Partia Pracy, Polskie Stronnictwo Ludowe, Ruch Palikota, Sojusz Lewicy Demokratycznej1), które w ramach jednego bloku prezentowały jeden spot. Nowa Prawica w 3 a Polska Partia Pracy w 2 blokach nie prezentowały swoich spotów wyborczych2, zaś pozostałe Komitety zaprezentowały swoje materiały wyborcze we wszystkich blokach wyborczych. Łącznie daje to liczbę 335 spotów wyborczych prezentowanych w telewizji o zasięgu krajowym. W ramach bloków telewizyjnych emitowanych w telewizji regionalnej materiały wyborcze prezentowało 9 komitetów wyborczych partii (do grupy wyżej wymienionych dołączyła Prawica RP) oraz 9 kandydatów niezależnych. Bloki telewizyjne w paśmie regionalnym były inaczej skonstruowane niż bloki w paśmie krajowym. Różnica polegała na powtarzaniu z różną częstotliwością materiałów danego Komitetu Wyborczego w ramach jednego bloku, przy czym w przeciwieństwie do bloków krajowych, Komitety Wyborcze prezentowały swoje materiały w wybranych, a nie we wszystkich blokach telewizyjnych. Łącznie daje to liczbę 404 spotów wyborczych, wśród których liczba spotów poszczególnych Komitetów przedstawiała się następująco: Polskie Stronnictwo Ludowe – 54 spoty w 24 blokach telewizyjnych, Sojusz Lewicy Demokratycznej – 45 spotów w 24 blokach telewizyjnych, Platforma Obywatelska – 66 spotów w 23 blokach, Prawo i Sprawiedliwość – 59 spotów w 27 blokach, Ruch Palikota – 32 spoty w 17 blokach, Polska Jest Najważniejsza – 32 spoty w 17 blo-

1 W dalszej części raportu będą stosowane skróty poszczególnych partii. 2 W bloku pojawiała się wówczas informacja, że KW nie dostarczył materiałów wyborczych.

Kobiety i mężczyźni w telewizyjnej kampanii wyborczej. Wybory parlamentarne 2011

7

kach, Nowa Prawica – 34 spoty w 21 blokach, Polska Partia Pracy – 30 spotów w 20 blokach, Prawica RP – 56 spotów w 25 blokach. Spoty 9 kandydatów niezależnych były emitowane łącznie 22 razy w 19 blokach (Andrzej Celiński – 3 spoty w 2 blokach, Grzegorz Kostrzewa-Zorbas – 4 spoty w 4 blokach, Krzysztof Rybiński – 2 spoty w 2 blokach, Serafina OgończykMąkowska – trzy spoty w trzech blokach, Marek Borowski – 1 spot w 1 bloku, Gabriel Janowski – 3 spoty w 3 blokach, Bogumił Czubacki – 2 spoty w 1 bloku, Janusz Geryk – 3 spoty w 2 blokach, Jerzy Krzekotowski – 1 blok w 1 spocie). Istotną dla analizy informacją, jest powtarzalność poszczególnych spotów, która różniła się w zależności od komitetu wyborczego oraz zasięgu emisji. Powtarzalność ta przedstawia się następująco: – KW Polskie Stronnictwo Ludowe wyemitował 43 różne spoty wyborcze (na 45) o zasięgu krajowym oraz 12 różnych spotów (na 54) o zasięgu regionalnym – KW Sojusz Lewicy Demokratycznej wyemitował 8 różnych spotów wyborczych (na 45) o zasięgu krajowym oraz 6 różnych spotów (na 45) o zasięgu regionalnym – KW Platforma Obywatelska wyemitował 24 różne spoty wyborcze (na 45) o zasięgu krajowym oraz 13 różnych spotów (na 63) o zasięgu regionalnym – KW Prawo i Sprawiedliwość wyemitował 13 różnych spotów wyborczych (na 45) o zasięgu krajowym oraz 4 różne spoty (na 59) o zasięgu regionalnym – KW Ruch Palikota wyemitował 6 różnych spotów wyborczych (na 45) o zasięgu krajowym oraz 2 różne spoty (na 32) o zasięgu regionalnym – KW Polska Jest Najważniejsza wyemitował 4 różne spoty wyborczych (na 45) o zasięgu krajowym oraz 3 różne spoty (na 32) o zasięgu regionalnym – KW Nowa Prawica wyemitował 7 różnych spotów wyborczych (na 42) o zasięgu krajowym oraz 3 różne spoty (na 34) o zasięgu regionalnym – KW Polska Partia Pracy wyemitował 21 różnych spotów wyborczych (na 43) o zasięgu krajowym oraz 4 różne spoty (na 30) o zasięgu regionalnym – KW Prawica RP wyemitował 4 różne spoty (na 56) o zasięgu regionalnym – Każdy kandydat niezależny prezentował 1 spot wyborczy. Daje to łącznie liczbę 126 różnych spotów wyborczych emitowanych w blokach telewizyjnych o zasięgu krajowym oraz 60 różnych spotów emitowanych w blokach o zasięgu regionalnym. Spoty wyborcze cechuje odmienny poziom różnic pomiędzy spotami poszczególnych partii, od różnic w kolejności i wyborze prezentowania tych samych informacji do całkowicie odmiennej struktury i treści. Wyodrębnienie niewiele różniących się od siebie spotów było podyktowane dążeniem do jak najdokładniejszej analizy ilościowej. Czas trwania poszczególnych spotów był różny od 30 sekund do kilku minut. Czas trwania poszczególnych bloków także był różny, od 10 do 25 minut.

8

Emilia Rekosz

1.2. Struktura spotu Spoty w kampanii parlamentarnej 2011 cechuje duża różnorodność, zarówno pod względem treści, jak i struktury. Można wyróżnić kilka elementów składowych spotu: czołówka, „teledysk”, „krótki film dokumentalny” – dalej KFD oraz prezentacja kandydatów. Czołówka to powtarzający się element w spotach poszczególnych komitetów wyborczych, zawierający hasła wyborcze, logo partii, ewentualnie zdjęcia, które są prezentowane z muzyką w tle. Analizie zostały poddane tylko te czołówki, w których pojawia się jakieś hasło wypowiedziane przez lektora. Dotyczyło to następujących partii: PSL, PiS, SLD oraz Ruch Palikota. „Teledyskiem” określam te elementy spotu, które za pomocą muzyki lub piosenki są wyraźnie wyodrębnioną częścią w strukturze spotu. Choć w przeanalizowanych spotach nie jest ich dużo, zostały one wyróżnione z uwagi na interesujące treści na temat płci. „Teledyski” zostały zaprezentowane przez PiS oraz PSL. „Krótki Film Dokumentalny” to element spotu, który choć nie zawiera programu wyborczego, jest pewnego rodzaju wstępem do niego bądź punktem wyjścia do zaprezentowania partii. W poszczególnych spotach występują w zróżnicowany sposób. Partie, które uwzględniły KFD, to: SLD, PO, PiS, RP, NP, PPP. Prezentacja kandydatów to element spotu, który w największym stopniu związany jest z programem wyborczym partii bądź poszczególnych kandydatek i kandydatów. Występują one w materiałach wyborczych wszystkich partii. Prezentacją w tym ujęciu jest zarówno wypowiedź kandydatów na swój temat, jak i wypowiedzi innych osób, które się do kandydatów odnoszą. Analizie została poddana treść oraz tło wypowiedzi. Struktura spotów jest różna w zależności od komitetu wyborczego oraz od zasięgu emisji, w związku z czym wyróżnione przeze mnie elementy nie występowały w materiałach wszystkich partii. Jest to zależność, która wyznaczyła sposób analizy, jak i prezentowania jej wyników. Warto także zaznaczyć, że z uwagi na specyfikę poszczególnych elementów spotu, zostały one poddane odmiennym analizom. 1.3. Sposób analizy danych Materiał źródłowy, jak już zostało wskazane we wstępie był nie tylko obszerny (739 spotów, czyli łącznie około 20 godzin materiału filmowego), ale i różnorodny (różne struktura spotu w zależności od komitetu wyborczego). Aby uczynić materiał bardziej przystępny, w pierwszej kolejności została określona powtarzalność spotów według poszczególnych partii. Określenie powtarzalności było możliwe poprzez zapoznanie się zapisem każdego bloku wyborczego i wszystkich spotów według zasięgu ich emisji. Jednocześnie, mając na uwadze potrzeby analizy jakościowej, dokonałam spisania treści każ-

Kobiety i mężczyźni w telewizyjnej kampanii wyborczej. Wybory parlamentarne 2011

9

dego powtarzającego się spotu. Pozwoliło to na wyodrębnienie spotów, które zostały poddane dalszej analizie (186 spotów). W przypadku analizy ilościowej, uzyskane wyniki z wyodrębnionych spotów zostały pomnożone przez liczbę ich powtórzeń. W dalszej kolejności informacje uzyskane z powtarzających się spotów wyborczych poszczególnych partii, zostały podzielne według wyróżnionych elementów składowych spotu, które następnie zostały poddane analizie ilościowej i jakościowej. Analiza ilościowa w przypadku wszystkich elementów przebiegała tak samo i polegała na zliczeniu kobiet i mężczyzn oraz kandydatów i kandydatek występujących w spotach poszczególnych partii (które następnie, w celu stworzenia obrazu ilościowego telewizyjnej kampanii wyborczej według płci, zostały zsumowane), z uwzględnieniem podziału na spoty prezentowane w blokach telewizyjnych, o zasięgu krajowym i regionalnym. Jednostką analizy był jeden spot. Policzenie kobiet i mężczyzn występujących w spotach, z uwagi na różnorodny charakter spotów wymagał poczynienia pewnych wyjątków. Wiążą się one głównie ze scenami, zdjęciami, ujęciami tłumów, które miały miejsce zarówno w teledyskach, jak i krótkich filmach dokumentalnych. W takim przypadku, liczone były tylko osoby, które można było, w związku z ich umiejscowieniem blisko centralnych wydarzeń wyodrębnić i opisać. Liczone były więc osoby, które albo wypowiadały jakieś kwestie, albo które były w jakiejś sytuacji z centralną postacią (np. rozmowa, uścisk ręki). Sposób analizy jakościowej był dostosowany do specyfiki elementu spotu, który był poddany analizie. W przypadku czołówki było to spisanie hasła (zaznaczenie, kto je wypowiada) oraz spisanie informacji na temat obrazów pojawiających się w tle. W przypadku materiałów PiS było to krótkie ujęcie, natomiast w przypadku PSL zdjęcie. Analiza teledysków polegała na spisaniu treści piosenek (PSL) oraz na opisie pojawiających się obrazów i postaci. Podobnie przebiegała analiza krótkich form dokumentalnych (spisanie treści oraz opis pojawiających się obrazów i postaci). Prezentacja kandydatów została przeanalizowana na podstawie wyodrębnionych i spisanych wypowiedzi poszczególnych kandydatek i kandydatów (jednostką analizy była jedna wypowiedź). W ramach analizy zostało wyodrębnionych 161 wypowiedzi w ramach bloków telewizyjnych o zasięgu krajowym (w tym 37 wypowiedzi kobiet i 124 wypowiedzi mężczyzn) oraz 160 wypowiedzi w ramach bloków telewizyjnych o zasięgu regionalnym (w tym 44 wypowiedzi kobiet i 116 mężczyzn). Wypowiedzi zostały opracowane za pomocą kilku kryteriów: informacje o kandydacie (cechy kandydata, doświadczenie zawodowe i polityczne, uzasadnienie dla kandydowania, informacje na temat życia prywatnego), opinie kandydatów o życiu społecznym i polityce oraz program wyborczy (planowane działania w poszczególnych obszarach życia społecznego,

10 Emilia Rekosz

zakładane cele). Informacje te zostały podzielone z uwzględnieniem zasięgu emisji, komitetu wyborczego oraz płci3. 1.4. Sposób prezentacji wyników Prezentacja wyników została podzielona na dwie części: analizę ilościową i analizę jakościową. Analiza ilościowa zawiera informacje liczbowe na temat reprezentacji kobiet i mężczyzn oraz kandydatek i kandydatów w telewizyjnej kampanii wyborczej. Dane liczbowe zostały zgromadzone dla poszczególnych elementów spotów każdej partii, w zależności od zasięgu emisji. Tak naszkicowany podział danych pozwala na wychwycenie różnic pomiędzy poszczególnymi partiami w zależności od zasięgu emisji. Analiza jakościowa zawiera informacje na temat zawartości spotów poszczególnych partii. Uzyskane w analizie wyniki są prezentowane według wyróżnionych elementów spotu, następnie według partii oraz z podziałem na pasmo krajowe i regionalne. Charakter uzyskanych wyników oraz sposób ich prezentacji zależy od wyróżnionych przeze mnie elementów spotu. W przypadku czołówki, teledysku oraz KFD wyniki mają charakter opisowy, natomiast w przypadku prezentacji kandydatów prezentowane wyniki są efektem przeprowadzonej jakościowej analizy treści. Informacje w każdej z wyróżnionych części zostały podzielone według zasięgu emisji spotów: krajowy i regionalny. Jest podyktowane wyraźnymi różnicami w strukturach i treści spotów poszczególnych partii w zależności od zasięgu emisji, które mogłyby zostać w niewystarczającym stopniu uwzględnione, gdyby spoty emitowane w blokach telewizyjnych o zasięgu krajowym i regionalnym były analizowane i prezentowane łącznie.

3 Analiza jakościowa prezentacji kandydatów została przeprowadzona za pomocą próbnej wersji programu
do analizy danych jakościowych NViVo 9.

Kobiety i mężczyźni w telewizyjnej kampanii wyborczej. Wybory parlamentarne 2011 11

2. Analiza ilościowa spotów wyborczych

2.1. Reprezentacja kandydatów i kandydatek w spotach wyborczych W telewizyjnej kampanii wyborczej zaprezentowało się 37 kobiet i 103 mężczyzn w spotach krajowych oraz 44 kobiet i 116 mężczyzn w spotach regionalnych. Daje to liczbę 81 kandydatek i 219 kandydatów.

Wykres 1. Liczba kandydatek i kandydatów w spotach wyborczych o zasięgu krajowym

Kandydatki; 37

Kandydaci; 103

Wykres 2. Liczba kandydatek i kandydatów w spotach wyborczych o zasięgu regionalnym (województwo mazowieckie).

Kandydatki; 81

Kandydaci; 219

Wypowiedzi kandydatek i kandydatów były powtarzane z różną częstotliwością w zależności od komitetu wyborczego. Szczegółowe dane na ten temat zawiera poniższa tabela.

12 Emilia Rekosz

KW

Spoty krajowe Liczba wypo- Liczba wypowiedzi kandydatek 8 103 36 0 25 49 0 10 wiedzi kandydatów 89 144 369 43 23 151 31 79

Spoty regionalne Liczba wypowiedzi kandydatek 9 31 60 291 17 0 103 19 110 Liczba wypowiedzi kandydatów 116 209 128 513 218 116 342 79 313

Tabela 1. Liczba wypowiedzi kandydatek i kandydatów według Komitetu Wyborczego

NP PiS PJN PO PPP Prawica RP PSL RP SLD

Z przeprowadzonej analizy wynika, że największe różnice pomiędzy reprezentacją kobiet i kandydatek w spotach wyborczych w zależności do zasięgu emisji występuje w przypadku KW Platformy Obywatelskiej i Ruchu Palikota, co wiąże się głównie z odmienną strukturą prezentowanych spotów w paśmie krajowym i regionalnym. W materiałach wyborczych PO o zasięgu krajowym występuje głównie jeden kandydat (D. Tusk), a jeśli pojawiają się inni, to także są to mężczyźni. Podobnie wyglądają spoty krajowe Ruchu Palikota: jedynym kandydatem, który się w nich wypowiada się jest Janusz Palikot. W przypadku spotów o zasięgu regionalnym (na przykładzie województwa mazowieckiego), sytuacja wygląda inaczej. W przypadku PO wypowiada się 12 kandydatek i 18 kandydatów, a w przypadku materiałów Ruchu Palikowa, obok Janusza Palikota, wypowiada się także jedna kandydatka. Warto zauważyć, że w ogólnym obrazie ilościowym kampanii wyborczych kobiety są w większym stopniu reprezentowane w spotach emitowanych w blokach telewizyjnych o zasięgu regionalnym niż krajowym, poza PPP, która w spotach regionalnych ma tylko jedną kobietę oraz bez uwzględniania w tym porównaniu Prawicy RP, która nie prezentowała swoich materiałów wyborczych w paśmie krajowym. Prawica RP, w ramach materiałów wyborczych o zasięgu regionalnym, prezentowała dwóch kandydatów i nie reprezentowała żadnej kobiety. Dodatkowo należy zauważyć, że wśród 9 kandydatów niezależnych jest 1 kobieta. Analiza ilościowa przeprowadzona w ramach poszczególnych elementów struktury spotu pozwala wyodrębnić następujące informacje na temat materiałów wyborczych poszczególnych partii, które są istotne z punktu widzenia płci: 1) W materiałach KW Prawo i Sprawiedliwość kobiety dominują liczbowo w teledysku, są w tym samym stopniu reprezentowane w krótkich filmach

Kobiety i mężczyźni w telewizyjnej kampanii wyborczej. Wybory parlamentarne 2011 13

dokumentalnych oraz są mniej reprezentowane w ramach prezentacji kandydatów. 2) W teledyskach PSL występuje podobna liczba kobiet i mężczyzn, podczas gdy w części prezentującej kandydatów kobiet jest mniej niż mężczyzn 3) W KFD Polskiej Partii Pracy aktorami są tylko mężczyźni, podczas gdy kobiety pojawiają się w części prezentującej kandydatów Analiza ilościowa pokazuje, że reprezentacja kobiet w spotach wyborczych jest zależna od komitetu wyborczego i zasięgu emisji. Są materiały wyborcze partii, w których łącznie liczba kobiet jest większa, przy czym w różny sposób rozkłada się reprezentacja kobiet w ramach wyodrębnionych elementów spotu. 2.2. Czas przeznaczony na prezentację kandydatów i kandydatek Dodatkową informacją z punktu widzenia genderowej analizy spotów wyborczych jest czas jaki został przeznaczony na prezentację kandydatek i kandydatów. Z przeprowadzonej analizy wynika, że czas przeznaczony na wypowiedzi kandydatek w spotach krajowych wynosi 49,40 minut, natomiast na wypowiedzi kandydatów 269,20 minut. Średnio na jedną kandydatkę przypada 80 sekund, a na mężczyznę 156 sekund. Kobiety są prezentowane rzadziej, ale również krócej.

Wykres 3. Czas przeznaczony na wypowiedzi kandydatek i kandydatów w spotach o zasięgu krajowym.
269,2

49,4 Czas przeznaczony na w ypow iedzi kandydatek Czas przeznaczony na w ypow iedzi kandydatów

Natomiast, czas przeznaczony na wypowiedzi kandydatek w spotach regionalnych wynosi 61,9 minut a na wypowiedzi kandydatów wynosi 267,80 minut.

Wykres 4. Czas przeznaczony na wypowiedzi kandydatek i kandydatów w spotach o zasięgu regionalnym (województwo mazowieckie).

61,9 Czas przeznaczony na w ypow iedzi kandydatek Czas przeznaczony na w ypow iedzi kandydatów 267,8

14 Emilia Rekosz

3. Analiza jakościowa spotów wyborczych

3.1. Czołówka Czołówkę można wyodrębnić w materiałach trzech partii. W przypadku pozostałych trudno o wyodrębnienie takiego elementu, gdyż zawierają jedynie o prezentacji logo partii i jej nazwy, a w takim zakresie trudno mówić o jakiejkolwiek treści. a) KW Prawo i Sprawiedliwość Najbardziej rozbudowaną czołówkę posiada KW PiS, która w materiałach wyborczych tej partii występuje jako przerywnik pomiędzy poszczególnymi elementami spotu. Czołówka Prawa i Sprawiedliwości to kilkusekundowe ujęcie kilkunastu osób, które stoją w ogrodzie przed domem w słoneczny dzień. Na pierwszym planie prezentowany jest lider partii, którego głos słychać w tle: „Polacy zasługują na więcej. Czas na odważne decyzje”. Wszyscy są uśmiechnięci.

b) KW Polskie Stronnictwo Ludowe Czołówka Polskiego Stronnictwa Ludowego, którą można wyróżnić w spotach tej partii zawiera zdjęcie kandydatów PSL, na które „przybijana” jest pie-

Kobiety i mężczyźni w telewizyjnej kampanii wyborczej. Wybory parlamentarne 2011 15

c) KW Ruch Palikota Ruch Palikota, który także zawiera w swoich materiałach czołówkę, zamieścił jedynie logo i dołączył do niego głos lidera partii, który mówi: „Obudź się. Oni tobą manipulują”. Jak wynika z przytoczonych przykładów, czołówka nie pozwala na wychwycenie zbyt wielu różnic w sposobach prezentowania kobiet i mężczyzn. To, co można zauważyć w przypadku czołówek partii PiS i PSL, to centralne miejsce przeznaczone dla lidera partii, co jest odzwierciedleniem rzeczywistej władzy w tych ugrupowaniach. 3.2. Teledysk Teledyski występują jedynie w przypadku dwóch z ośmiu prezentowanych partii, jednak warto je omówić odrębnie, gdyż zawierają moim zdaniem istotne z perspektywy genderowej informacje. Z uwagi na to, że nie można tu w żaden sposób mówić o generalizowaniu, teledyski zostaną omówione odrębnie dla poszczególnych partii. a) KW Prawo i Sprawiedliwość KW Prawo i Sprawiedliwość prezentuje dwie wersje tego samego teledysku: dłuższą i krótszą wersję. Teledysk to prezentacja kobiet w różnych miejscach, robiących różne rzeczy, które łączy to, że wyglądają na szczęśliwe. Zwraca uwagę fakt, że są to głównie młode kobiety, które można uznać za atrakcyjne (oczywiście według subiektywnej oceny). Pozostałe postacie, które je otaczają, znajdują się w tle głównych bohaterek, i są to głównie dzieci oraz jeden mężczyzna, który, jak można wnioskować jest mężem jednej z kobiet. Muzyka w tle jest łagodnym, instrumentalnym utworem. Teledysk zakończony jest zdaniem wypowiedzianym przez lektora: „Polacy zasługują na więcej”.

16 Emilia Rekosz

czątka „Człowiek jest najważniejszy”. Na zdjęciu jest kilkanaście osób, w tym 4 kobiety i 8 mężczyzn. Tak, jak w przypadku PiS, na pierwszym planie, choć już mniej wyraźnie prezentowany jest lider partii.

W wersji długiej teledysku występuje 11 kobiet, w wersji krótkiej zaś 6 kobiet.

Kobiety i mężczyźni w telewizyjnej kampanii wyborczej. Wybory parlamentarne 2011 17

b) KW Polskie Stronnictwo Ludowe Teledyski są prezentowane przez Polskie Stronnictwo Ludowe jedynie w paśmie krajowym. Można wyróżnić osiem różnych teledysków. Sześć z nich to teledyski do jednej piosenki Nie zapomnij…, jeden teledysk prezentowany jest z piosenką „Chcemy by praca miała sens” oraz jeden z piosenką Bo to nasz dom (w obu ostatnich teledyskach występują te same postaci – kandydaci PSL). Teledyski, w których słuchać piosenkę „Nie zapomnij” są różne w zależności od głównego bohatera. Trzy z nich poświęcone są liderowi partii, jeden jednemu z kandydatów, ministrowi rolnictwa, a dwa pozostałe kandydatkom. Trzy teledyski, w których bohaterami jest trzech różnych kandydatów (W. Pawlak, M. Sawicki i Kierzkowska) są do siebie podobne z uwagi na strukturę i obrazy, natomiast różnią się w niektórych szczegółach, które w ramach genderowej analizy można przypisać do płci kandydatów. Szósty z wyróżnionych teledysków jest całkowicie inny i poświęcony jest jednej z kandydatek (Węgorzewska). W pierwszej kolejności przedstawię kilka informacji na temat trzech różnych teledysków „Nie zapomnij”, w których bohaterem są albo dwaj kandydaci, albo jedna kandydatka. Teledysk przedstawia kandydatkę i kandydatów w ich codziennej pracy, związanej głównie z pełnieniem funkcji publicznych. W. Pawlak oraz M. Sawicki są prezentowani jako osoby działające zarówno w gabinetach, na uroczystościach, jak i na polu, gdzie rozmawiają z rolnikami w trakcie ich pracy (mężczyznami).

Można więc zobaczyć, jak Waldemar Pawlak jeździ na traktorze, stoi na trybunach z szalikiem biało-czerwonym, przemawia na wiecu wyborczym. Marek Sawicki także odwiedza rolników, bierze udział w dożynkach, jeździ na koniu, wręcza ordery.

18 Emilia Rekosz

Otaczają ich ludzie, którzy wydają się darzyć kandydatów szacunkiem. Można odnieść wrażenie, że są bardzo zapracowanymi politykami. Papiery na biurkach piętrzą się w stosy, lub jak w przypadku Marka Sawickiego, są przynoszone przez młodych ludzi, wśród których jest młody mężczyzna w garniturze i trzy młode dziewczyny, wśród których dwie są kolorowo ubrane.

Ewa Kierzkowska w teledysku, który jest jej poświęcony jest prawie cały czas sama. Zdjęcia kandydatki prezentowane są w korytarzu, w tłumie śpieszących się ludzi. Kandydatka także siedzi przy biurku, ale papiery piętrzą się same. Nikt ich nie przynosi. Kierzkowska nie bierze udziału w żadnych uroczystościach, nie rozmawia z ludźmi, natomiast w „wolnych” od pracy chwilach wędkuje.

Kobiety i mężczyźni w telewizyjnej kampanii wyborczej. Wybory parlamentarne 2011 19

Teledysk poświęcony Alicji Węgorzewskiej to sceny z życia kandydatki, która czyta dzieciom w przedszkolu, gra na fortepianie i występuje na scenie. Prezentowane są także archiwalne zdjęcia kandydatki, jak i współczesne kadry z życia rodzinnego. Teledysk Bo to nasz dom to prezentacja różnych kandydatów, wśród których jest kilka kobiet, które tańczą, śmieją się. Jeden mężczyzna również tańczy. Jeden gra w piłkę. Łącznie występuje w nim 8 kobiet i 7 mężczyzn. Te same postacie występują w drugim teledysku do piosenki, „Chcemy by praca miała sens”. Ich czynności są podobne. Wyróżnia się jedna kobieta, która poprawia kokietująco swoje włosy, oraz jedna kobieta, która w jest w garniturze i podpisuje jakieś dokumenty. Ciekawym akcentem jest także kandydat Stanisław Żelichowski, który w jednej scenie pracuje, a w drugiej tańczy. Łącznie w teledyskach PSL występuje 20 kobiet i 21 mężczyzn.

20 Emilia Rekosz

3.3. Krótkie filmy dokumentalne Krótkie filmy dokumentalne są różne w zależności od komitetu wyborczego. Różni je między innymi to, ile miejsca w spocie danej partii zajmują. Od kilku wypowiedzi w materiałach KW PiS do materiałów wyborczych Platformy Obywatelskiej, które w większości zawierają różne formy dokumentalne. a) KW Prawo i Sprawiedliwość Do krótkich form dokumentalnych z materiałów Prawa i Sprawiedliwości zaliczyłam te fragmenty spotów, w których wypowiadają się „zwykli ludzie”. Można wyróżnić dwie grupy takich filmów. Pierwsza to te sceny, w których kamera filmuje aktorkę lub aktora w wykonywaniu przez niego codziennych czynności, którzy w dosyć pozytywnej atmosferze wypowiadają kilka słów odnoszących się do ich opinii, wartości lub umiejętności. Druga to ujęcia „zwykłych Polaków”, którzy w tonie krytyki i niezadowolenia zwracają się do premiera D. Tuska (słychać ich głos, natomiast w prezentowanych scenach trzymają tabliczki, na których wypisane są wypowiadane przez nich kwestie). Sceny te, z różną częstotliwością są prezentowane w większości spotów emitowanych, zarówno w blokach telewizyjnych o zasięgu krajowym, jak i regionalnym. Poniżej przedstawiam kilka wniosków na temat poszczególnych grup filmów. Wśród scen zaliczonych do pierwszej grupy, w których kamera zatrzymuje się na aktorach w ich codziennych czynnościach, występują 2 kobiet oraz 4 mężczyzn. Czynności, które wykonują mogą świadczyć o pełnionych przez nich rolach społecznych lub zawodowych. Wśród kobiet prezentowana jest młoda kobieta (prawdopodobnie studentka), która odwiedziła swój dom rodzinny oraz gospodyni domowa. Wśród mężczyzn można wymienić młodego człowieka (wyglądającego na studenta), ojca, który bawi się ze swoimi dziećmi w ogrodzie, mechanika, profesora. Sceny, które w największym stopniu zawierają różnice gende-

Kobiety i mężczyźni w telewizyjnej kampanii wyborczej. Wybory parlamentarne 2011 21

rowe, to wypowiedź gospodyni domowej (w tle jest kuchnia, w której dzieci jedzą obiad), która stwierdza: „Rozważnie gospodaruję budżetem” oraz wypowiedź profesora, który w przerwie pracy naukowej mówi: „Nie ma biednych krajów, są tylko źle rządzone”. W przypadku pierwszej wypowiedzi, tło decyduje o znaczeniu wypowiadanych słów, z których wynika, że bohaterka umie zarządzać domowym budżetem. O sytuacji finansowej państw wypowiada się profesor.

W drugiej grupie filmów występują 3 kobiety i 3 mężczyzn. Nie ma wśród nich tak interesujących różnic genderowych, jak w poprzedniej grupie. Zwraca natomiast uwagę, że jest jedno ujęcie kobiety w domu, z dzieckiem na ręku. Nie ma natomiast takiej sceny w przypadku mężczyzn. Ponadto, w przypadku mężczyzn, którzy występują w filmach można rozpoznać wykonywane przez nich zawody, czego nie ma u kobiet. W filmach występuje mechanik, rolnik oraz biznesmen.

22 Emilia Rekosz

b) KW Platforma Obywatelska Materiał wyborczy Platformy Obywatelskiej jest najbardziej nietypowym materiałem. Wiąże się to z dominacją form dokumentalnych, które wypełniają prawie cały czas antenowy w paśmie krajowym (pozostały czas to wypowiedzi trzech polityków PO, tzw. „mocnej drużyny” oraz wypowiedzi osób publicznych na temat PO i Donalda Tuska). W przypadku spotów emitowanych w paśmie regionalnym spoty PO nie różnią się w swej strukturze od pozostałych komitetów wyborczych. W związku z tym wszystkie informacje znajdujące się poniżej odnoszą się do spotów o zasięgu krajowym. Głównym i praktycznie jedynym bohaterem spotów wyborczych PO jest lider partii, Donald Tusk. Spoty zawierają filmy w formie krótkich reportaży na temat podróży Donalda Tuska po Polsce. Lider PO odwiedza różne miejsca w Polsce, rozmawia ze „zwykłymi ludźmi”, słucha ich postulatów, bierze udział w maratonie, rozmawia z dziennikarzami. Na podstawie spotów wyborczych można wyciągnąć dwa wnioski istotne z genderowego punktu widzenia. Po pierwsze, jeśli Donalda Tusk podróżuje w towarzystwie kobiet, to są one milczącymi towarzyszkami. Na kilku spotach można rozpoznać małżonkę lidera PO, która nie wypowiada ani jednego słowa, natomiast na kilku można zaobserwować Bożenę Kudrycką, którą wypowiada jedno zdanie, będące jedynie krótkim uzupełnieniem wypowiedzi jednego z przechodniów. Również w gronie ekspertów PO, którzy wypowiadają się w kilkunastu spotach nie ma żadnej kobiety. Eksperci (Buzek, Sikorski, Lewandowski, do których dołącza także Tusk) prezentowani są jako eleganccy, panowie, którzy mówią o finansowych szansach dla Polski w pięknych gabinetach. Krótkie filmy dokumentalne Platformy Obywatelskiej są filmami o męskim obliczu partii. Kobiety pojawiają się jedynie jako milczące towarzyszki.

Kobiety i mężczyźni w telewizyjnej kampanii wyborczej. Wybory parlamentarne 2011 23

Po drugie, prześledzenie rozmów Donalda Tuska z kobietami i mężczyznami, spotkania w różnych miejscach w ramach jego podróży po Polsce prowadzi do wychwycenia pewnych interesujących różnic w sposobie prowadzenia rozmów. Kilka kobiet zwraca się do lidera PO z prośbą o pomoc i interwencję w ich prywatnych sprawach (wysokie opłaty, dokuczający sąsiedzi, problemy z rentą). Wśród nich jest jedna starsza kobieta, która płacze i prosi Premiera o pomoc, gdyż nie ma już do kogo pójść. Donald Tusk cierpliwie, a w przypadku starszej kobiety z troską, odpowiada na pytania. Mężczyźni nie zwracają się do niego w prywatnych sprawach. Rozmawiają z nim o finansowaniu partii, budowie dróg w miejscowości. Jeden z aktorów co prawda mówi o sprawach prywatnych, prezentując swoje gospodarstwo, ale nie zawiera to żadnej prośby. To, co zwraca uwagę przy wymienionych przykładach to paternalistyczne podejście do kobiet oraz partnerskie do mężczyzn. W filmach PO można także wyróżnić dwie sceny, które wiążą się z innym podejściem do kobiet. Jest to ton żartobliwy, kiedy Tusk komplementuje młodą kobietę przed jego Busem za jej ładny mundurek, oraz gdy pozuje do zdjęcia z jedną z kobiet i żartobliwie, na jej onieśmielony gest poprawiania włosów, również swoje poprawia włosy. Innym kobiecym akcentem jest miasto Augustów, które odwiedza Tusk. Wita go pani prezydent słowami: „Witamy w mieście, w którym rządzą kobiety”. Przedstawia ona także dwie dziewczynki, mówiąc, że one będą rządzić w przyszłości. Nie ma tak wyraźnych różnic genderowych w przypadku pozostałych postaci kobiecych i męskich, występujących w filmach, które odnoszą się do lidera PO, lub jego działań w ciągu ostatnich czterech lat rządów. Wśród nich zwraca uwagę kobieta, która mówi do kamery „Jestem z panem, panie premierze. Czekam tu na pana przyjazd”. Nie ma mężczyzny, który by tak na premiera czekał. c) KW Sojusz Lewicy Demokratycznej KDF to istotny element spotów KW SLD. Zawierają one spostrzeżenia partii na temat czterech lat władz PO pod hasłem „Obietnice Tuska”, wskazując na ich negatywne konsekwencje dla Polaków. Są to sceny ze szpitalnych korytarzy, z placówek ZUS. Na pięć KFD jeden dotyczy kobiet. Jest to spot poświęcony równości, tolerancji i kobietom. W spocie tym, prezentowani są politycy (Gowin, Radziszewska), którzy są krytykowani przez SLD za ich podejście do spraw kobiet (in vitro) oraz spraw równości i dyskryminacji z uwagi na tożsamość seksualną. Jest kilka ujęć kobiet, pracujących w różnych miejscach, przy których pojawia się informacja, że kobiety nadal zarabiają mniej i mają problemy ze znalezieniem pracy. d) KW Polska Partia Pracy Polska Partia Pracy przygotowała cztery krótkie filmy dokumentalne na temat szkodliwych działań rządu Platformy Obywatelskiej. Dotyczą one zamy-

24 Emilia Rekosz

kania zakładów pracy, migracji młodych ludzi w celach zarobkowych, sytuacji polskich emerytów oraz pacjentów skazanych na prywatyzację szpitali. Żaden z filmików nie dotyka tematyki kobiecej. Istotne z punktu widzenia gen derowego jest również to, że nie występuje w nich ani jedna kobieta. e) KW Ruch Palikota Dwa krótkie filmy dokumentalne zaprezentowane przez KW Ruch Palikota dotyczą głównie krytyki nadmiernej obecności religii i kościoła w życiu publicznym. Pierwszy z nich to rozmowa ojca z synem, który idzie do szkoły na pięć lekcji religii. Powoduje to u ojca koszmary, spowodowane lękiem, że Janusz Palikot nie wejdzie do sejmu. W spocie występuje również postać kobiety. Jest to żona bohatera. W drugim filmie bohaterami jest dziewczynka i chłopiec, którzy w poszukiwaniu pieniędzy na przyjemności decydują się na mycie szyb samochodów. Dopada ich rozczarowanie, kiedy natrafiają na bogatego księdza, odwdzięczającego się świętym obrazkiem. Na szczególną uwagę zasługują natomiast wypowiedzi kandydata Janusza Palikota do jego dwójki małych dzieci, Zosieńki i Frania. Zaliczyłam je do krótkich form dokumentalnych, z uwagi na ich specyfikę, choć treść wypowiedzi zawiera postulaty związane z programem wyborczym lidera. W słowach skierowanych do córki J. Palikot stwierdza: Zosieńko, moja córeczko ukochana. Chciałbym Ci coś obiecać. Chciałbym abyś żyła w kraju, w którym każdy człowiek jest ważny. Nazywam to państwo obywatelskim. Marzę o tym, aby wtedy kiedy dorośniesz i będziesz czegoś potrzebowała będziesz chciała coś załatwić w urzędzie, żebyś wiedziała, że ten urzędnik jest do pomocy a nie do kontroli. Nazywam to państwo przyjaznym. Marzę również o tym abyś wtedy kiedy coś ci nie będzie szło, będziesz miała problemy z rodziną albo znalezieniem pracy, żebyś wiedziała, że państwo chce i potrafi ci pomóc. Nazywam to państwem społecznym. Wiem, żeby ten kraj zmienić trzeba go bardzo kochać Zosieńko. Obiecuję co zrobić wszystko by nam się udało. Natomiast w słowach do syna: Kochany Franiu. Często myślę o Twojej przyszłości. Sam zdecydujesz czy będziesz chciał pójść w ślady ojca i budować fabryki. Gdyby tak się stało, to chciałbym, że urzędnicy ci we wszystkim pomogli. Zanim jednak zaczniesz zarabiać pieniądze musisz się bardzo dobrze wykształcić i chciałbym żebyś nie musiał wyjeżdżać po wiedzę za granicę. Pamiętaj także o duszy. Ja nie wiem, czy bóg jest czy go nie ma, ale chciałbym, żeby to była twoja decyzja, żeby państwo dało ci taką wolność. Jeśli to wszystko zrobimy, zobaczysz. Będziemy najlepsi na świecie. Warte zastanowienia jest, dlaczego to Franuś mógłby przejmować fabrykę po ojcu a nie Zosieńka, która otrzymuje przede wszystkim życzenia co do szybkiego udzielenia jej pomocy, gdyby jej w przyszłości potrzebowała.

Kobiety i mężczyźni w telewizyjnej kampanii wyborczej. Wybory parlamentarne 2011 25

3.4. Prezentacja kandydatów W wyróżnionym przeze mnie elemencie spotów, określanym jako „prezentacja kandydatów”, mamy do czynienia z krótką formą przekazu, w której kandydatka lub kandydat wypowiada do kamery jakąś kwestię. W tle znajdują się różne obrazy, zdjęcia, lub jednolite tło, które nie zawierają istotnych z genderowego punktu widzenia treści. Kandydaci nie wykonują podczas tej prezentacji żadnych czynności. Analizie jakościowej podlega więc jedynie treść ich wypowiedzi. Informacje, które są przez nich przedstawiane można podzielić na trzy części: informacje o sobie, opinie o życiu społeczno-politycznym oraz elementy programu wyborczego. Informacje o sobie, to cechy kandydata (głównie cechy charakteru), dane o życiu prywatnym oraz przyczyny kandydowania. Opinie o życiu społecznym i politycznym, to przede wszystkim opinie o poziomie życia i jakości polityki, które nie zawierają treści związanych z płcią (poza wypowiedziami kandydatów SLD oraz jednej kandydatki PO, która wypowiada się na temat kobiet w polityce). Najważniejsze z punktu widzenia niniejszej analizy są postulowane działania kandydatów oraz elementy ich programu wyborczego. W ramach analizy, na podstawie materiałów wyborczych wszystkich partii wyróżniłam te obszary życia społecznego i politycznego, do których najczęściej odnosiły się wypowiedzi kandydatów. Są to: 1) bezpieczeństwo, 2) godne życie, 3) komunikacja i drogi, 4) młodzież, 5) modernizacja (Polska w budowie), 6) patriotyzm i polska duma narodowa, 7) polityka edukacyjna, 8) polityka emerytalna, 9) gospodarka i polityka finansowa państwa, 10) polityka prorodzinna i 11) polityka równościowa, 12) polityka społeczna i 13) polityka zagraniczna, 14) polityka zatrudnieniowa i 15) polityka zdrowotna, 16) rządzenie oraz sposób uprawiania polityki, 17) rolnictwo, 18) prawo i wymiar sprawiedliwości, a także 19) życie kulturalne. Przykładowe wypowiedzi kandydatek i kandydatów według powyższych kategorii zostały zestawione i przedstawione w Aneksie. Wszystkie informacje uzyskane na podstawie analizy wypowiedzi kandydatek i kandydatów zostaną zaprezentowane według poszczególnych partii politycznych, z zaznaczeniem różnic pomiędzy prezentacją kandydatów w paśmie krajowym i regionalnym, jeśli tylko takie zostały zauważone. W ramach prezentowanych wyników analizy, zwracam szczególną uwagę na to, w jakim zakresie kobiety i mężczyźni wypowiadali się na wyróżnione tematy w materiałach wyborczych poszczególnych partii. a) KW Nowa Prawica Kandydatki i kandydaci przedstawiają swoje opinie na temat życia społecznego, skupiając się głównie na trudnej sytuacji finansowej kraju, wywołanej dotychczasowymi rządami. Jeden z kandydatów, który wypowiada się w spotach emitowanych w telewizji regionalnej wspomina o przyczynach kandydowania, stwierdzając „Dlaczego kandyduję? Bo wychowałem czworo dzieci i chce żeby żyły w normalnej Polsce”.

26 Emilia Rekosz

Informacje dotyczące programu wyborczego partii wypowiadane są głównie przez lidera partii Janusza Korwina-Mikke (dodatkowo wypowiada się jeszcze dwóch kandydatów). Głównym tematem są rabunkowe działania państwa odnoszące się do emerytur. We wszystkich spotach wypowiadają się dwie kandydatki, przy czym z wypowiedzi jednej z nich można wnioskować o programie wyborczym, jakim byłaby racjonalna polityka podatkowa, pozwalająca na zatrudnianie nowych pracowników. W materiał KW Nowa Prawica nie ma informacji odnoszących się do płci i równości. b) KW Prawo i Sprawiedliwość Prawo i Sprawiedliwość prezentuje w swoich materiałach wyborczych łącznie 11 kandydatek i 28 kandydatów. W spotach emitowanych w blokach o zasięgu krajowym kandydatek jest 6 a kandydatów 9, natomiast w blokach o zasięgu regionalnym kandydatek jest 5 a kandydatów jest 19. Jedna kandydatka i dwóch kandydatów wypowiadają się zarówno w spotach o zasięgu krajowym i regionalnym. Wszyscy kandydaci wypowiadają się na temat tego, na co zasługują Polacy, na podstawie czego można wnioskować o priorytetach w ich programach wyborczych. Warto dodać, że w przypadku wypowiedzi dwóch kobiet, nie można było ich zakwalifikować do żadnego zagadnienia, gdyż wiązały się one jedynie ze stwierdzeniem, że Polacy zasługują na więcej. W pierwszej kolejności warto wskazać, że w znacznej części kobiety i mężczyźni mówią o innych zagadnieniach życia społecznego. W spotach o zasięgu krajowym tylko w trzech przypadkach na temat zagadnienia społecznego mówią zarówno kobiety, jak i mężczyźni. Są to: bezpieczeństwo, polityka edukacyjna oraz sposób rządzenia. Wypowiedzi kobiet wydają się być w tych przypadkach krótsze i bardziej ogólne od wypowiedzi mężczyzn. Kobieta mówi po prostu o bezpiecznym państwie, bezpłatnym drugim kierunku studiów oraz o lepszym rządzie, podczas gdy mężczyzna o silnej i nowoczesnej armii, edukacji dzieci na najwyższym poziomie oraz o silnym dobrze zarządzanym państwie, w tym lepszym sejme i senacie. W przypadku pozostałych zagadnień, kobiety mówią o godnym życiu, polityce prorodzinnej, polityce społecznej oraz o polityce zatrudnieniowej. Mężczyźni natomiast mówią o komunikacji i drogach, o patriotyzmie, gospodarce, polityce zagranicznej oraz o polityce zdrowotnej. Zagadnienia, o których wspólnie mówią kobiety i mężczyźni w spotach emitowanych w blokach w telewizji regionalnej, to polityka zatrudnieniowa oraz polityka i sposób rządzenia. W przypadku polityki zatrudnieniowej wypowiada się ta sama kandydatka, która była prezentowana w ramach spotów krajowych. Jej stwierdzeniu, że Polacy zasługują na dobrą pracę, odpowiada stwierdzenie kandydata, że Mazowsze zasługuje na nowe inwestycje i na nowe miejsca pracy. Według kandydatki Polacy zasługują na jawność i przejrzystość

Kobiety i mężczyźni w telewizyjnej kampanii wyborczej. Wybory parlamentarne 2011 27

w życiu publicznym, natomiast według kandydata na uczciwy, kompetentny i prawdomówny rząd. Pozostałe kwestie, które poruszają kobiety, to polityka prorodzinna oraz kultura. Mężczyźni w paśmie regionalnym wypowiadali się ponadto na temat młodzieży, emerytur, lasów państwowych, równych szans, polityki zagranicznej i zdrowotnej oraz sprawiedliwości. Podsumowując, można zauważyć, że poza wspólnymi zagadnieniami, na temat których wypowiadały się kandydatki i kandydaci, kandydatki Prawa i Sprawiedliwości wypowiadają się na temat polityki prorodzinnej i społecznej oraz kultury, natomiast mężczyźni polityki zdrowotnej i zagranicznej, gospodarki, młodzieży, dumy narodowej Polaków oraz sprawiedliwości. Gdyby wnioskować jedynie na podstawie treści spotów wyborczych, widać wyraźne różnice w programach wyborczych kobiet i mężczyzn w Prawie i Sprawiedliwości. c) KW Polska Jest Najważniejsza W materiałach wyborczych KW PJN, występuje jedna kobieta i dziesięciu mężczyzn wypowiadających się w paśmie krajowym i regionalnym. Kandydatka Elżbieta Jakubiak wypowiada się na temat polityki prorodzinnej, podczas gdy jej koledzy z partii na temat patriotyzmu, polityki edukacyjnej i zagranicznej, polityki zdrowotnej i społecznej, prawa oraz rolnictwa. Różnice pomiędzy materiałem emitowanym w paśmie krajowym i regionalnym nie są duże. W paśmie regionalnym nie są prezentowane wypowiedzi na temat polityki zdrowotnej oraz rolnictwa. Warto dodać, że o polityce rodzinnej wypowiada się także lider partii w spotach emitowanych jedynie w paśmie krajowym, w których jest on jedynym prezentowanym kandydatem tej partii. W kilku spotach regionalnych prezentowana była dodatkowo kandydatura do Senatu. Kandydatem był mężczyzna, który w swoich wypowiedziach odnosił się do problemów komunikacyjnych podwarszawskich miejscowości, wysokimi cenami oraz brakiem szpitala dla dzieci. Na podstawie materiałów wyborczych PJN można wnioskować że jedynej kobiecie prezentowanej w spotach przypisano najbardziej kobiecy temat. d) KW Platforma Obywatelska Specyfika spotów wyborczych PO emitowanych w blokach telewizyjnych o zasięgu krajowym powoduje, że właściwej analizy wypowiedzi kandydatów można dokonać na podstawie spotów regionalnych. Tak więc tylko do nich odnosić się będą poniższe wnioski. W spotach PO występuje 12 kandydatek oraz 17 kandydatów. Kandydaci i kandydatki PO w spotach regionalnych mówią o podobnych sprawach. Tylko w przypadku dwóch zagadnień wypowiada się albo kobieta albo mężczyzna. Żadna z kandydatek nie mówi o polityce zagranicznej, podczas gdy mężczyzna tak, oraz żaden kandydat nie mówi o kulturze, podczas

28 Emilia Rekosz

gdy kobieta tak. Obszary życia społecznego, opinie co do których uwagi przedstawiają zarówno kobiety, jak i mężczyźni, to: komunikacja i drogi, Polska w budowie, prawo, gospodarka i polityka finansowa, polityka prorodzinna i społeczna oraz polityka zatrudnieniowa. Swoje poglądy prezentują także na sposób rządzenia i prowadzenia polityki w państwie. Wypowiedzi kandydatów wydają się być bardziej szczegółowe niż wypowiedzi kandydatek. Przykładem tego jest wypowiedź kandydatki na temat sprawiedliwie dzielonego budżetu, której odpowiada wypowiedź kandydata o dwóch projektach fundamentalnych ustaw ważnych dla gospodarki i życia społecznego, które ułatwią inwestycje i zrzeszanie się. Wyjątkiem jest natomiast wypowiedź kandydatki na temat polityki społecznej. Kandydat chce się zajmować sprawami ludzi starszych, podczas gdy kobieta zajmuje się i chce się dalej zajmować ludźmi w najtrudniejszych chwilach, kiedy tracą pracę, zmieniają zawód lub zakładają własną firmę. Z treści wypowiedzi kandydatek i kandydatów nie wynikają jakieś wyraźne różnice istotne z genderowego punktu widzenia. To, co najbardziej istotne, to brak polityki zagranicznej w wypowiedziach kobiet oraz kultury w wypowiedziach mężczyzn. Gdyby poziom szczegółowości wypowiedzi przyjąć za wskaźnik priorytetów w programach wyborczych, można by przyjąć, że kandydatce bardziej zależy na polityce społecznej, a kandydatowi bardziej na polityce gospodarczej i finansowej państwa, co moim zdaniem w pewnym sensie odzwierciedla społeczną treść władzy kobiet i mężczyzn. e) KW Polska Partia Pracy W materiałach wyborczych PPP w spotach krajowych wystąpiły 3 kandydatki oraz 4 kandydatów, w tym lider partii, który wypowiada się najczęściej. Jedna z kandydatek przedstawiła kilka informacji na temat swojego życia (syn, praca, działalność społeczna), nie podając jednak informacji, które można by zakwalifikować do programu wyborczego. Dwie pozostałe kandydatki wypowiadają się głównie na temat polityki zatrudnieniowej, przy czym u jednej z nich pojawia się także informacja o postulowanym godnym życiu Polaków i zakładaniu przez nich rodzin w kraju. Kandydaci w ramach spotów krajowych wypowiadają się także na temat polityki zatrudnieniowej, a poza tym na temat systemu emerytalnego, polityki zdrowotnej, potrzebie młodych ludzi w polityce oraz na temat polskich wojsk w Afganistanie. Informacje te są przedstawiane przede wszystkim przez lidera partii Bogusław Ziętka, przy czym specjalistą od spraw zdrowotnych jest kandydat Mariusz Jacek Olszewski. W paśmie regionalnym, w którym prezentowana jest tylko jedna kobieta (na 8 kandydatów), mężczyźni mówią także o sprawach wojskowych i inwestycjach drogowych. Jedyna kandydatka prezentowana w spotach regionalnych wypowiada się na temat sprawiedliwego systemu podatkowego i odbudowy szkolnictwa zawodowego. Odwołując się

Kobiety i mężczyźni w telewizyjnej kampanii wyborczej. Wybory parlamentarne 2011 29

do roli matki wspomina także o młodzieży: „Jako matka głoszę hasło Polska domem naszej młodzieży”. Między innymi, z uwagi na niewielką liczbę wypowiedzi kobiet, trudno mówić w przypadku materiałów wyborczych PPP o wyraźnych różnicach genderowych. f) KW Prawica RP Jak już zaznaczono na wstępie, KW Prawica RP przedstawił swoje materiały wyborcze tylko w spotach emitowanych w telewizji regionalnej. We wszystkich spotach prezentowanych przez Prawicę RP wypowiada się dwóch kandydatów. Nie jest prezentowana żadna kandydatka. Wypowiedzi kandydatów dotyczą rodziny, gospodarki i przedsiębiorczości, chrześcijańskich korzeni oraz konserwatywnych ideałów. W materiale wyborczym nie ma żadnych informacji odnoszących się do kobiet. g) KW Polskie Stronnictwo Ludowe Polskie Stronnictwo Ludowe prezentowało w kampanii telewizyjnej najwięcej kandydatek, zarówno w paśmie krajowym, jak i regionalnym. Wiąże się z tym także największa różnorodność wypowiedzi. W spotach emitowanych w całym kraju wystąpiło łącznie 6 kandydatek i 16 kandydatów. Można wyróżnić 19 różnych wypowiedzi kobiet oraz 42 różne wypowiedzi mężczyzn. Jest kilka zagadnień, co do których wypowiadają się tylko mężczyźni lub tylko kobiety. Kobiety w przeciwieństwie do mężczyzn wypowiadają się na temat polityki emerytalnej, polityki prorodzinnej i społecznej oraz polityki równościowej i finansów państwa. Mężczyźni natomiast w przeciwieństwie do kobiet prezentowali informacje na temat młodzieży, polskiej dumy narodowej, polityki zdrowotnej, wymiaru sprawiedliwości i kultury. Wspólnie wypowiadają się na temat bezpieczeństwa, godnego życia, komunikacji, polityki edukacyjnej, polityce zatrudnieniowej i rolnictwie. Trudno mówić o wyraźnych różnicach w treści wypowiedzi kandydatek i kandydatów na wspólnie poruszane tematy. W spotach regionach prezentowanych jest 9 kandydatek i 20 kandydatów. W przypadku spotów emitowanych w telewizji regionalnej, kobiety w przeciwieństwie do mężczyzn wypowiadały się na temat komunikacji, polityki społecznej oraz kultury. Mężczyźni zaś mieli wyłączność na gospodarkę, wymiar sprawiedliwości i godne życie, o których kobiety nie wspominały. h) KW Ruch Palikota W materiałach wyborczych Ruchu Palikota można wymienić dwie wypowiedzi Palikota w ramach spotów krajowych oraz dwie inne wypowiedzi w spotach regionalnych. W spotach krajowych Janusz Palikot, przechodząc od krytyki polityki poprzedniego rządu, przechodzi do propozycji nowej ja-

30 Emilia Rekosz

kości w polityce, wskazując, że rosnące poparcie dla jego Ruchu jest nadzieją na szybką zmianę. Wypowiedzi w spotach regionalnych to w jednym przypadku informacje o samym sobie, a w drugim projekt nowoczesnego państwa, który kierowany jest do obywateli, kobiet i mężczyzn. W spotach regionalnych prezentowana jest także jedna kandydatka Ruchu Palikota, która w swojej wypowiedzi, na podstawie doświadczeń związanych z prowadzeniem firmy oraz obserwacją życia publicznego postuluje wprowadzenie projektu nowoczesnego państwa. W przypadku kandydatki także przekazanych jest kilka informacji o niej samej. Kandydatka zarządza dużą firmą, jest aktywną kobietą, która chciałaby sprawniej załatwiać wszystkie formalności związane z prowadzeniem firmy aby móc poświęcić czas na to, co kocha najbardziej, czyli dzieci. To również w trosce o ich bezpieczeństwo popiera projekt nowoczesnego państwa. KW Sojusz Lewicy Demokratycznej Materiał Sojuszu Lewicy Demokratycznej emitowany w spotach krajowych, można podzielić na sześć zagadnień: 1) gospodarka i polityka finansowa państwa, 2) polityka zdrowotna i 3) społeczna, 4) problemy ludzi młodych, 5) polityka równościowa oraz 6) rolnictwo. Kobiety (w materiałach prezentowane są 2 kandydatki) wypowiadają się na temat polityki prorodzinnej, społecznej i polityki zdrowotnej. Mężczyźni (w materiałach prezentowanych jest 6 kandydatów) wypowiadają się na wszystkie z wyróżnionych tematów. W materiałach o zasięgu regionalnym występują 4 kandydatki oraz 12 kandydatów. Spoty o zasięgu regionalnym różnią się w swojej strukturze od spotów krajowych, co także przekłada się na treść wypowiedzi kandydatek i kandydatów. W spocie regionalnym wypowiada się sam kandydat, a następnie kilka słów o niej lub o nim przedstawia także inny kandydat. W spotach występują trzy osoby rekomendujące: KatarzynaPiekarska, Krzysztof Gawkowski i Ryszard Kalisz. Wśród nich są trzy opinie, które odnoszą się do płci kandydatki (w żadnej z tych wypowiedzi nie mówi się o płci kandydata). Gawkowski podkreśla, że warto postawić na kobiety, Kalisz, że Piekarska jest mądrą kobietą, a Piekarska, że Kalisz dba o prawa kobiet. W spotach regionalnych kobiety mówią o polityce prorodzinnej, zatrudnieniowej oraz o polityce zdrowotnej. W przeciwieństwie do mężczyzn, pojawia się także wypowiedź na temat równego startu dla dzieci i młodzieży. Mężczyźni w przeciwieństwie do kobiet mówią o komunikacji, polityce społecznej, polskiej dumie narodowej oraz o rolnictwie. Treści wypowiedzi na zagadnienia wspólne dla kandydatek i kandydatów nie różnią się zbytnio od siebie. Wyróżnia się wśród nich rozbudowana wypowiedź M. Balickiego na temat polityki zdrowotnej, której odpowiada krótkie stwierdzenie kandydatki o uzdrowieniu chorej służby zdrowia. i)

Kobiety i mężczyźni w telewizyjnej kampanii wyborczej. Wybory parlamentarne 2011 31

3.5. Kobieta w spotach wyborczych Analiza wykazała, że jeśli w obrazie jakościowym i wypowiedziach kandydatów pojawia się płeć, to poza dwoma wyjątkami (słowa Janusza Palikota skierowane do wyborców: „Obywatele. Kobiety i mężczyźni” oraz wypowiedź kandydata SLD: „Za rządów SLD nikt w Polsce nie będzie czuł się dyskryminowany ze względu na płeć, wiek, wyznanie czy orientację seksualną”), jest to zawsze płeć kobieca. Z punktu widzenia analizy jakościowej warto przyjrzeć się tym wypowiedziom. • „Jestem Polką, zasługuję na więcej”; • „Jestem kobietą, osobą młodą i nie boję się tej konfrontacji”; • „Gospodarność to domena kobiet. Gospodarność, bezpieczeństwo i stabilność to sprawy najważniejsze dziś dla Polski”; • „Takich kobiet jak ja, aktywnych zawodowo jest wiele w naszym kraju, jest wiele w PSL, bo PSL to nie tylko wieś i rolnictwo”; • „To właśnie [człowiekowi] chcę ofiarować swoją wiedzę, swój czas, swój kobiecy upór”; • „Kobiety mogą więcej. A dlaczego? Bo ciężko pracują, są dobrze wykształcone, waleczne, skuteczne, umiejętnie rozładowują agresję i jak muzyka łagodzą obyczaje”; • „Jestem nowoczesną kobietą, prowadzę aktywny tryb życia bo przecież w zdrowym ciele zdrowy duch. Żadne prawo nie może mi ograniczyć dostęp do sportu ani do stadionów”; • „Marek Balicki od lat walczy o prawa człowieka, o prawa kobiet”; • „Jolanta Sokołowska. Warto postawić na kobiety”; • „Katarzyna Piekarska, prawnik, mądra, wspaniała kobieta. Na Mazowszu, dla Was i na każdy wasz problem”. Przytoczone wypowiedzi wskazują na podkreślanie pozytywnych cech, jakie mają kobiety, które mogą być uzasadnieniem do kandydowania. W związku z tym, że w żadnym przypadku kandydat-mężczyzna nie wspomina o swojej płci, można wyciągnąć wniosek, że miejsce mężczyzn w polityce jest sprawą oczywistą. Nie trzeba w płci męskiej szukać dodatkowych argumentów przemawiających za kandydowanie, jak i ewentualnym wyborem. Podkreślanie walorów płci kobiecej może się więc wiązać z tym, że kobiety o swoje miejsce w polityce muszą jeszcze walczyć. Kolejnym zagadnieniem, które jest istotne z punktu widzenia analizy spotów wyborczych w ramach perspektywy genderowej są tzw. sprawy kobiet. W analizach międzynarodowych uwzględnia się cztery rodzaje spraw kobiet, które są prezentowane w materiałach wyborczych: prawa reprodukcyjne, prawa społeczne i ekonomiczne, przemoc wobec kobiet oraz udział kobiet w polityce4. W przypadku polskich materiałów wyborczych w ramach wybo4 Beatriz Llanos, Juana Nina, Election Coverage from Gender Perspective. A Media Monitoring Manual, International Institute for Democracy and Electoral Assistance 2011.

32 Emilia Rekosz

rów parlamentarnych 2011 poruszane są jedynie zagadnienia dotyczące praw reprodukcyjnych. Są to następujące kwestie, które były poruszane tylko przez jedną partię – Sojusz Lewicy Demokratycznej: • „Refundacja in vitro i środków antykoncepcyjnych, wreszcie zliberalizowane prawo antyaborcyjne” • „Nie może być tak że kobiety pozbawione są prawa decydowania o własnym losie. Obowiązująca w Polsce ustawa antyaborcyjna jest jedną z najbardziej restrykcyjnych na świecie. Politycy prawicy wolą w imię chorej ideologii wspierać podziemie aborcyjne i wpychać zdesperowane kobiety w ręce lekarzy rzeźników. Zrobimy wszystko by procedura zapłodnienia in vitro była finansowana z budżetu państwa. Ludzie mają prawo do szczęścia, nie tylko ci najbogatsi. Zapłodnienie pozaustrojowe nie może być luksusem” W analizach międzynarodowych, poza wskazaniem, jakie sprawy kobiet poruszane są przez kandydatów, zwraca się także uwagę na to, jaki procent stanowią sprawy kobiet we wszystkich wypowiedziach. W polskich warunkach, z uwagi na znikomą liczbę takich wypowiedzi, działanie takie nie przyniesie żadnego efektu, co z kolei może być podstawą wniosku, że sprawy kobiet są przedmiotem zainteresowania kandydatów tylko w niewielkim, prawie niewidocznym zakresie.

Kobiety i mężczyźni w telewizyjnej kampanii wyborczej. Wybory parlamentarne 2011 33

Podsumowanie

Odpowiadając na pytania przedstawione we wstępie warto zauważyć, że w pewnej części, choć niecałkowicie zawartość spotów odzwierciedla stereotypowe wyobrażenia na temat kobiet i mężczyzn oraz ich roli w polityce. Przemawiają za tym zagadnienia, o których wypowiadają się kandydatki i kandydaci (przewaga polityki prorodzinnej u kobiet oraz wyłączność kandydatów na politykę zagraniczną i dumę narodową). Dowodem na to są również aktorzy występujący w poszczególnych spotach. Aktorki w większym stopniu niż aktorzy przedstawiani są w powiązaniu z rolami rodzinnymi. Analiza spotów wyborczych pozwala stwierdzić, że płeć w znacznym stopniu miała wpływ na sposób prezentowania kobiet i mężczyzn w kampanii telewizyjnej przy wyborach parlamentarnych 2011 r. Kandydatki były prezentowane krócej i relatywnie rzadziej niż mężczyźni. Różnice w prezentowaniu kandydatek i kandydatów, które zostały wyodrębnione w ramach przeprowadzonej analizy wiążą się zarówno z obrazem ilościowym, jak i jakościowym dotyczącym płci w telewizyjnej kampanii parlamentarnej. Na obraz ilościowy składa się dysproporcja w liczbie prezentowanych kandydatek i kandydatów, zarówno w ramach poszczególnych partii, jak w ramach zasięgu emisji. Kobiety w większym stopniu były reprezentowane w spotach o zasięgu regionalnym niż krajowym. Ich reprezentacja w spotach poszczególnych partii waha się od braku takiej reprezentacji do około 30% procent kobiet w liczbie prezentowanych kandydatów. Na obraz jakościowy składają się przede wszystkim różnice w tematach poruszanych przez kandydatki i kandydatów oraz różnice w prezentowanych obrazach zarówno zwykłych kobiet i mężczyzn, jak i kandydatek i kandydatów. Kobiety występujące w spotach niebędące kandydatkami w większym stopniu prezentowane są w nawiązaniu do ich ról rodzinnych niż mężczyźni. Ważne jest również to, że liczba aktorek w spotach wyborczych nie przekłada się na uwzględnianie spraw kobiet (przykład PiS). Analiza wypowiedzi kandydatek i kandydatów wykazała, że na temat wyróżnionych w analizie zagadnień zawsze wypowiada się jakiś kandydat, ale nie zawsze kandydatka. Kobiety nie mówią o polityce zagranicznej i dumie narodowej. Kobiety częściej

34 Emilia Rekosz

niż mężczyźni mówią o polityce prorodzinnej, a mężczyźni częściej niż kobiety o polityce zdrowotnej i edukacyjnej Płeć, która jest szczególnie interesującym zagadnieniem w niniejszym raporcie jest obecna niejako na dwa sposoby. Jeśli osoba kandydująca wspomina o swojej płci, przedstawiając jej pozytywne cechy jako uzasadnienie kandydowania, zawsze jest to kobieta. Jeśli w spocie, zarówno wśród aktorów, jak i kandydatów jest prezentowana tylko jedna płeć, zawsze jest to płeć męska. Nie bez znaczenia jest także fakt, że jeśli w spocie słychać głos z offu, który przedstawia hasło wyborcze partii lub komentuje prezentowane materiały, zawsze jest to głos męski. Jednym ze sposobów pozwalających na odczytywanie stereotypowej treści prezentowanych spotów wyborczych jest próba odpowiedzenia na pytanie, czy przekaz spotu byłby taki sam, gdyby w poszczególnych momentach, postać kobiecą zastąpiono postacią męską i na odwrót. Można także szukać odpowiedzi na pytanie, dlaczego w poszczególnych elementach takiej zamiany nie ma. Dlaczego, to Franuś a nie Zosieńka ma przejmować fabrykę po ojcu, dlaczego nie mężczyzna, a kobieta stoi przed kuchnią i mówi o budżecie (domowym), podczas gdy mężczyzna o sytuacji biednych krajów, oraz dlaczego to kobieta, a nie mężczyzna płacze w rozmowie z Donaldem Tuskiem, prosząc o pomoc? Może dlatego, że takie usytuowanie kobiet i mężczyzn jest zgodne z naszym, społecznym wyobrażeniem roli kobiet i mężczyzn. Może dlatego, że takie ich usytuowanie jest wiarygodne dla odbiorców spotów i ewentualnych wyborców z punktu widzenia ról społecznych kobiet i mężczyzn, bądź dlatego, że taki obraz kobiet i mężczyzn, w raz z ich rolami, jest obecny w samych partiach i ich czołowych przedstawicieli. Niewątpliwie, jest to zagadnienie, które powinno być poddane dalszym analizom.

Kobiety i mężczyźni w telewizyjnej kampanii wyborczej. Wybory parlamentarne 2011 35

ANEKS

WYPOWIEDZI KANDYDATÓW – PROGRAM WYBORCZY

1. Bezpieczeństwo

38 Emilia Rekosz

Spoty o zasięgu krajowym Partia PiS Kobiety Mężczyźni Polacy zasługują na bezpieczne Polska silna, nowoczesna armia państwo

Spoty o zasięgu regionalnym Kobiety Mężczyźni

PSL

Ludowcy wiedzą… co trzeba zmienić aby Polacy czuli się w swoim kraju w swoim domu w pełni bezpiecznie. Nie godzimy się na to by ludzie pozostawali bez pracy, bez przyszłości, bez poczucia bezpieczeństwa. Aby żyło się człowiekowi lepiej, bezpiecznie w swoim środowisku bezpieczna wspólnota

chcemy dla wszystkich normalności, stabilizacji, bezpieczeństwa Edukacja, rozwój i praca dają poczucie bezpieczeństwa każdemu z nas i naszym dzieciom. bezpieczeństwa na ulicach głosujemy na bezpieczną Polską Priorytetem dla nas jest zapewnienie wszystkim Polakom bezpieczeństwa społecznego, żywnościowego, gospodarczego, bezpieczeństwa środowiska i bezpieczeństwa kraju. Moim zadaniem, jako premiera jest zapewnienie bezpieczeństwa i spokoju w każdym polskim domu Bliskie mi są sprawy … nie mówiąc o sprawach wojskowych.

PO

PPP

2. Godne życie

PiS

Zasługujemy na dobrą pracę, za którą będziemy godnie żyć

Zasługujemy na dobrą pracę, za którą będziemy godnie żyć.

Kobiety i mężczyźni w telewizyjnej kampanii wyborczej. Wybory parlamentarne 2011 39

PPP

chciałabym aby młodzi ludzie nie musieli wyjeżdżać. Aby mogli godnie żyć Te wszystkie działania dadzą Polsce muszą znaleźć warunku godnego życia nam godne warunki życia. wszyscy Polacy. Zasługują na nowoczesny transport to znaczy na czystą i szybką Kolej, na drogi ekspresowe, na Centralny Port Lotniczy i zasługują na rozluzowanie korków Zależy mi by mieszkańcy żyli godnie i

PSL PiS 3. Komunikacja i drogi PO

Potrzeba nowych dróg i dobrej komu- Doprowadzę do zakończenia nikacji remontu drogi krajowej numer siedemdziesiąt dziewięć od Kozienic do Warszawy Jednak mamy jeszcze dużo do zrobienia, nowe drogi Bliskie mi są … sprawy inwestycji drogowych, liniowych Bez tego nie będziemy mieli … dobrych dróg, W Sejmie chciałabym się zająć … i rozbudową drogi z Grodziska do Warszawy

PPP PSL

4. Młodzież

40 Emilia Rekosz

SLD

Wiemy jak … szybciej budować drogi bezpieczne autostrady, nowoczesne pociągi, do których nie wchodzi się przez okno

Codziennie przeżywam horror tania w korkach, dojeżdżając do pracy i wracając do domu. Gehenna komunikacja wokół Warszawy trwa. rządzący nie dotrzymali obietnic wyborczych. Obwodnice Warszawy i miast powiatowych, zmodernizowany system dróg, sprawny system komunikacji publicznej Komunikacja. Zbudujemy nowe drogi, usprawnimy kolej, poprawimy jakość podróżowania.

PSL

polska młodzież potrzebuje autorytetu, ludzi z charakterem. Potrzebujemy nie tylko pięknych stadionów, ale także młodzieży, która będzie rywalizować, zwyciężać dla Polski młodzież zasługuje na lepszą szkołą i Perspektywę zatrudnienia

PiS

PPP

Jako matka głoszę hasło Polska domem naszej młodzieży. to nie tylko marzenie. To realne jutro W sejmie będę zabiegać o stworzenie najlepszych warunków dla rozwoju edukacji młodzieży szczególnie ze środowisk wiejskich i małych miast Kultura, tradycja i edukacja są szansą młodego pokolenia Polaków Zawalczę w sejmie o młodych ludzi. Poprzez sport przyczyniłem się do odsunięcia ich od wandalizmu i patologii.

PSL

5. Modernizacja, Polska w budowie

PSL

My potrafimy budować drogi i mosty

Kobiety i mężczyźni w telewizyjnej kampanii wyborczej. Wybory parlamentarne 2011 41

PO

Widać wyremontowane szkoły

Budujemy i remontujemy drogi. budujemy szpitale, przedszkola, szkoły boisko sportowe, Wodociągi, a Kanalizacja pojawia się często nawet w najmniejszych miejscowościach.

SLD 6. Polska i duma narodowa PiS

Wiemy jak … szybciej budować tanie mieszkania Polacy zasługują na to żeby mogli być dumni ze swojego państwa Polskie przedsiębiorstwa powinny być w polskich rękach. Chcemy Polski sprawiedliwej, praworządnej, życzliwej każdemu, ojczyzny opartej na wartościach chrześcijańskich, egzekwując, dającej nam pewność dnia codziennego dla narodu, państwa i przyszłości

7. Edukacja

42 Emilia Rekosz

PJN

W Polsce trzeba budować szacunek dla pokoleń, które walczyły wolność. Wiem, jak to zrobić, bo współtworzyłem Muzeum Powstania Warszawskiego W niedziele zadecyduje odwaga i duma Polaków byśmy byli dumni z tego, że jesteśmy Polakami Wspólnie zrobimy więcej dla sprawiedliwej, prawej i nowoczesnej Polski. Szanujemy tradycję ale jednocześnie stawiamy na silną i nowoczesną europejską Polskę Chcemy Polski silnej bogactwem Polaków Polska jest dobrem wszystkich swoich obywateli, wszystkich swoich mieszkańców Polscy studenci zasługują na Nasze dzieci zasługują na edukację na najwyżbezpłatne studiowanie także szym poziomie na 2-im kierunku

PSL

Prawica RP SLD

PiS

PJN

Bezpłatny drugi kierunek studiów Jako pierwsi powiedzieliśmy stop posyłaniu sześciolatków do nie przygotowanych szkół. Jako pierwsi zaapelowaliśmy aby skończyć nieudany eksperyment z gimnazjami.

Edukacja … to będzie kontynuacja mojej dotychczasowej senackiej działalności Tu pracuję … dla rozwoju polskiej nauki

Dokonaliśmy niezbędnych zmian w systemie edukacji. zmian naprawiających dotychczasowe błędy. A w dodatku Zmiany programowe Umożliwiają przyjęcie do szkół dzieci sześcioletnich. w ciągu czterech lat o kilkadziesiąt procent zwiększyliśmy wynagrodzenie nauczycieli. sport i edukacja są moim programem Nowoczesna edukacja … to główne elementy mojej pracy w przyszłym parlamencie

Kobiety i mężczyźni w telewizyjnej kampanii wyborczej. Wybory parlamentarne 2011 43

PPP PSL

odbudowy szkolnictwa zawodowego Będziemy walczyć … o dobre O młodzież musimy zadbać już w szkole, bo moje postulaty to … edukacja szkoła powinna dawać wiedzę i kształtować kształcenie młodzieży charaktery. Dobre wykształcenie Zadbaliśmy o poprawę dostępu do edukacji przedszkolnej, także dzieci wiejskich. Z naszej inicjatywy wprowadzone zostały zmiany modernizujące kształcenie zawodowe. Chcemy by w następnych latach przeznaczono na ten cel jeszcze więcej środków Bez tego nie będziemy mieli … dobrych szkół Młodym ludziom umożliwimy zdobycie wyższego wykształcenia. Bieda czy bogactwo rodziny nie mogą mieć wpływu na poziom wykształcenia dzieci. Wprowadzimy system stypendialnokredytowy, który im to ułatwi Dostosujemy kierunki nauczania do potrzeb rynku pracy równy dostęp do edukacji edukacja seksualna w szkołach Wprowadzimy wreszcie do szkół publicznych edukację seksualną i lekcje etyki, która dzisiaj jest fikcją

SLD

8.

44 Emilia Rekosz

Emerytury

NP

My wam nie pomnożymy tych emerytur, ale nie pozwolimy ukraść z nich ani złotówki. nie pozwoli ich obniżyć Nie będziemy podnosili emerytur, nie będziemy obiecywali złotych gór. My po prostu wypłacimy to co się należy. I prosimy się pofatygować i jednak zagłosować żeby wybrać sobie własną przyszłość żeby mieć pewność emerytur. Polacy zasługują na taki system emerytalny, który zapewni im dostatnią starość. Podniesiemy minimalne emerytury i renty i zniesiemy podatek dochodowy od emerytów i rent. Zniesiemy podatek od emerytur i rent, ponieważ on jest skrajnie niesprawiedliwy. Jestem emerytem z Warszawy. w Polsce jest dziewięć milionów emerytów i rencistów… będziemy waszymi reprezentantami w parlamencie … systemy emerytalne to bardzo trudne tematy i na pewno wymagają wielu zmian.

PiS

PPP

PSL

Warto głosować na PSL, bo PSL to dobra praca za godziwe wynagrodzenie, bezpieczna emerytura W pierwszej kolejności podnie- emerytury na poziomie unijnej średniej siemy poziom rent i emerytur. podniesieniem rent i emerytur minimalnych

SLD

9. Gospodarka, sprawy finansowe

PiS

Polskie przedsiębiorstwa powinny być w polskich rękach.

polskie lasy państwowe muszą być własnością narodu Mazowsze zasługuje na nowe inwestycje i nowe miejsca pracy

Kobiety i mężczyźni w telewizyjnej kampanii wyborczej. Wybory parlamentarne 2011 45

PJN

Gwarantujemy, że nie podniesiemy podatków. A oszczędności? Władza powinna zacząć je od siebie. Te pieniądze skierujemy do młodych. dwadzieścia tysięcy na założenie pierwszej firmy uwolnimy przedsiębiorcę od złego prawa, w trzydzieści załatwimy sprawę w urzędzie, a w trzy miesiące wyrok w sądzie. BIK musi wynosić dziewiętnaście procent z podwójną kwotą wolną od podatku Siła polskiej gospodarki to niskie podatki i poczucie stałości przedsiębiorców i dlatego na ostrzu nożna postawiliśmy jedną sprawę: żadnych nowych podwyżek podatku. Politycy szczególnie w dobie kryzysu muszą lepiej dzielić to, co już jest w budżecie Najbliższe lata to ogromna szansa i wielkie możliwości podziału środków z gazu łupkowego i dobry budżet Unii Europejskiej

46 Emilia Rekosz

PO

o tym są te wybory. O pieniądzach dla Polski i tym, kto zdobędzie ich więcej. Dlaczego uważamy że zrobimy to lepiej? Bo mamy mocną drużynę, i umiemy skutecznie negocjować.

budżet dzielić sprawiedliwie Wszyscy wiemy, że silna gospodarka regionu oznacza więcej pieniędzy w portfelach każdego z nas. więcej miejsc pracy, a w efekcie zdecydowany komfortu życia

Przygotowujemy dwa projekty fundamentalnych ustaw ważnych dla gospodarki i życia społecznego. Ułatwią inwestycje i zrzeszanie się. Nowe fundusze europejskie dla warszawski inwestycji. Obniżenie janosikowego. Zniesienie barier dla małych i średnich przedsiębiorstw. Darmowy Internet Dzięki środkom europejskim prowadzimy tysiące inwestycji. Być może bez tego programu poradziła by sobie Warszawa, ale dla Siedlec, Ostrołęki, Mińska mazowieckiego, i pozostałych miast i wsi, okręgu siedlecko-ostrołęckiego to jedyna szansa na poprawę warunków życia miasta i gminy wokół Warszawy potrzebują więcej środków z Unii Europejskiej. przez najbliższe dwa lata będą toczyły się negocjacje określą, ile tych środków otrzyma Polska na kolejne siedem. Potem trzeba będzie te pieniądze mądrze podzielić W czasie kryzysu Polska rozwijała się najszybciej ze wszystkich krajów Europy . W ciągu tych czterech lat u nas powstało ponad 1000000 nowych pracy korzystanie ze środków unijnych.

PPP Prawica RP Kobiety i mężczyźni w telewizyjnej kampanii wyborczej. Wybory parlamentarne 2011 47

Jako obywatel oczekuję … sprawiedli- sprawiedliwy system podatkowego systemu podatkowego wy Polska powinna mieć swobodę kształtowania własnego budżetu, dlatego będziemy bronić złotówki i nie dopuścimy do wprowadzenia euro. zarządzam środkami unijnymi w moim regionie. Wiem jak ważne jest dobre i sprawiedliwe ich wykorzystanie My potrafimy zadbać o wzrost gospodarczy ale także sprawiedliwie podzielić jego owoce Zrównoważony rozwój gospodarczy Zapewniamy, że Lasy Państwowe pozostaną Państwowymi, będą ogólnodostępne, nie znajdą się w rękach tych, którzy w szumie lasu słyszą tylko szelest pieniędzy Także dzięki nam polskie samorządy, gospodarka, przedsiębiorczość, a także cały kraj może stabilnie i w sposób nowoczesny bardzo szybko się rozwijać Wspieramy przedsiębiorczych Rozwój gospodarczy to miejsca pracy, których dzisiaj Polska potrzebuje najbardziej Wiemy jak poprawić stan publicznych finansów Zlikwidujemy fundusz kościelny SLD chce by Polska nadal była zieloną wyspą, ale nie na wykresach, ale w kieszeniach i w portfelach Polaków. Poprzez obniżenie akcyzy i vatu, zahamujemy wzrost cen, zwłaszcza cen żywności leków, paliw i energii elektrycznej. Podniesiemy płacę minimalną do 1800 zł miesięcznie. To SLD obniżyło podatek z 40 do 19 procent. Uwolniło energię przedsiębiorców, pobudziło gospodarkę. To, co publiczne nie może być dziadowskie. Musi być bezpłatne, przyjazne i nowoczesne Polscy Przedsiębiorcy i polscy rolnicy zasługują na równe warunki konkurencji w Unii Europejskiej. Zapewni to odpowiedni standard życia naszym rodzinom lepsze wydawanie pieniędzy publicznych Chciałbym się zająć stworzenie sprzyjających warunków do rozwoju przedsiębiorczości Warszawa potrzebuje innej ustawy o gospodarce przestrzennej

PSL

SLD

Najwyższa pora by wzrost gospodarczy odczuli przede wszystkim ci którzy żyją na granicy ubóstwa i z trudem wiążą koniec z końcem (dwie kandydatki)

10. Polityka prorodzinna

48 Emilia Rekosz

PiS

Polska rodzina zasługuje na zainteresowanie i opiekę państwa

Nasze dzieci mają prawo chodzić do taniego przedszkola

PJN

Polska potrzebuje nowoczesnej polityki rodzinnej. Każda rodzina otrzyma wsparcie. Czterysta złotych miesięcznie na każde dziecko i dwieście złotych na konto edukacyjne. To wyrówna szanse naszych dzieci

Już teraz w najbliższą niedzielę możemy postawić na polską rodzinę, może postawić na to żeby pieniędzy, które są przeznaczone w budżecie na nasze rodziny nie dysponowali urzędnicy . Nasz program czyli czterysta złotych na każde dziecko miesięcznie to szansa na rozwój młodego pokolenia

Polska potrzebuje nowoczesnej polityki rodzinnej. Każda rodzina otrzyma wsparcie. Czterysta złotych miesięcznie na każde dziecko i dwieście złotych na konto edukacyjne. To wyrówna szanse naszych dzieci Tu pracuję dla rodzinnego szczęścia Moim priorytetem w przyszłej kaby każda rodzina mogła z optymi- dencji będzie rodzina, a zwłaszzmem patrzeć w przyszłoś cza sytuacja dzieci i młodzieży oraz ludzi starszych Jednak mamy jeszcze dużo do zrobienia … żłobki, przedszkola

PO

PPP

chciałabym aby młodzi ludzie nie musieli wyjeżdżać, aby … mogli zakładać rodziny w naszym kraju Polska ma obowiązek dać rodzinom szansę rozwoju i działania Konsekwentnie bronimy cywilizacji chrześcijańskiej. chcemy państwa szanującego prawa rodziny

Prawica RP

PSL Kobiety i mężczyźni w telewizyjnej kampanii wyborczej. Wybory parlamentarne 2011 49

zadbamy o to aby rodzinie żyło się lepiej Dobre życie polskich rodzin

SLD

Uruchomimy narodowy program budowy przedszkoli i ustalimy maksymalny pułap odpłatności za opiekę nad dzieckiem. Będziemy wspierać powstawanie stołówek szkolnych, bo dzieci nie mogą chodzić głodne.

tylko SLD gwarantuje powszechny dostęp do żłobków, przedszkoli, tak żeby młodzi rodzice mogli pracować Wprowadzimy program budowy tanich mieszkań. nie może być tak że kredyt mieszkaniowy jest najskuteczniejszym środkiem antykoncepcyjnym

Będę również walczyć o bezpłatne Jestem za bezpłatnymi miejscażłobki i przedszkola finansowane z mi w przedszkolach i żłobkach budżetu państwa. To niezbędny element polityki prorodzinnej Każde polskie dziecko bez względu na to czy urodziło się w dużym mieście, miasteczku czy też na wsi powinno mieć zagwarantowany równy start. Zapewni to narodowy plan budowy żłobków i przedszkoli przygotowany przez SLD Chcę prawdziwej polityki prorodzinnej, godności dla niepełnosprawnych i ulg dla pracodawców. Jestem za bezpłatnymi miejscami w żłobkach i przedszkolach dla wszystkich dzieci

11. Polityka równościowa, równe szanse

50 Emilia Rekosz

PiS

Równe szanse w uczciwym państwie.

PPP PSL Równość szans to dla nas elastyczny czas pracy, pewność powrotu na stanowisko po urlopach macierzyńskich, dopilnujemy aby wynagrodzenie były adekwatne do wykształcenia zaangażowania i doświadczenia aby dać człowiekowi równe niezależnie od tego, czy pochodzi ze wsi, z małego miasteczka, z metropolii

wszyscy obywatele są równi i wszyscy powinni mieć taki sam dostęp do służby zdrowia My nie dzielimy kraju na Polskę A i B. Wszyscy jesteśmy równi Głosujemy na PSL, głosujemy na … na równość w wolności

SLD Kobiety i mężczyźni w telewizyjnej kampanii wyborczej. Wybory parlamentarne 2011 51

Za rządów SLD nikt w Polsce nie będzie czuł się Każde polskie dziecko bez względu na dyskryminowany ze względu na płeć, wiek, wy- to czy urodziło się w dużym mieście, znanie czy orientację seksualną miasteczku czy też na wsi powinno mieć zagwarantowany równy start Nasi seniorzy zasługują na wdzięczność, szacunek, i opiekę.

PiS 12. Polityka społeczna PJN PO

Polska potrzebuje wieloletniego planu ochrony przed powodzią, funduszu dla ofiar katastrof. Pomagam ludziom w najtrudniej- Moim priorytetem w przyszłej kaszych chwilach, Kiedy tracą pracę, dencji będzie rodzina, a zwłaszzmieniają zawód lub zakładają włas- cza sytuacja … ludzi starszych ną firmę. od kilkunastu lat kieruję urzędem pracy i wiem że każdy z nas w takiej chwili oczekuje wsparcia W sejmie chciałabym zająć się … polityką społeczną Dopiero kiedy PPP Sierpień 80, powiedziała o tym, że wyciągnie tych ludzi z biedy, ubóstwa, wykluczenia, rozdając tym ludziom ziemię z zasobów Agencji Nieruchomości rolnej

PPP

52 Emilia Rekosz

PSL

wsparcie dla osób starszych i niepełnosprawnych Będziemy walczyć o … właściwą opiekę dla najmłodszych Polityka społeczna wbrew temu co wmawia nam prawica nie oznacza rozdawnictwa. To sposób w jaki nowoczesne państwo może i powinno pomagać tym, którzy znajdują się w najtrudniejszej sytuacji. Wstydem i hańbą rządów prawicy są głodne dzieci. Emeryci których nie stać na części lekarstwa, rodziny które nie dostają zasiłku bo o złotówkę przekraczają próg dochodowy. Najniższe świadczenia, które dzisiaj nie mieszczą się w kryteriach minimum socjalnego powinny wynosić co najmniej połowę przeciętnej emerytury, czyli dziewięćset złotychPolityka społeczna wbrew temu co wmawia nam prawica nie oznacza rozdawnictwa. To sposób w jaki nowoczesne państwo może i powinno pomagać tym, którzy znajdują się w najtrudniejszej sytuacji.

chcemy takich rozwiązań, które pozwolą na wy- Chcę usprawnić między innymi syrównywanie szans najbiedniejszych regionów stem opieki społecznej by ludzie jej Wiemy o … kłopotach starszych potrzebujący nie pozostawali sami … w trudnych chwilach pomagamy potrzebującym codziennie odwiedzający mnie w biurze mieszkańcy Radomia i Ziemi Radomskiej, którzy nie wiedzą jak związać koniec z końcem i często mają problem kupić chleb, leki czy książki do szkoły. Ja chcę zadbać o takich właśnie ludzi

SLD

PiS 13. Polityka zagraniczna Kobiety i mężczyźni w telewizyjnej kampanii wyborczej. Wybory parlamentarne 2011 53

Polacy zasługują na sprawne państwo, patriotyczną politykę zagraniczną

Polacy zasługują na więcej. Chcemy żeby państwo wspierało naszych rodaków na kresach. Zwłaszcza na Litwie i Białorusi w ich codziennej walce o polską szkołę, polską kulturę i polską tożsamość. Rodzina Warszawa Kresy

PJN

Polska polityka zagraniczna nie musi być skakaniem po stole, jak robi to PiS i nie musi być siedzeniem pod tym stołem, jak robi to Platforma. Polska polityka zagraniczna może być siedzeniem przy tym stole. I twardą obroną polskich interesów Zadecyduj o tym, czy Polska ma być krajem otwartym, dynamicznie rozwijającym się w UE, w oparciu o środki europejskie. Czy też krajem leków, forbii dystansu wobec naszych sąsiadów Niemców i Rosjan i pomoc Polonii i Polakom mieszkającym zagranicą

PO

PSL

14. Polityka zatrudnieniowa

54 Emilia Rekosz

PiS

Zasługujemy na dobrą pracę

Zasługujemy na dobrą pracę

Mazowsze zasługuje na nowe inwestycje i nowe miejsca pracyPolacy zasługują na dobrą pracę

PO

Chcę by wokół Warszawy dalej rozwi- Jednak mamy jeszcze dużo do jała się przedsiębiorczość i powsta- zrobienia … miejsca pracy wały nowe miejsca pracy chciałabym aby młodzi ludzie nie musieli wyjeżdżać. Aby mogli godnie żyć, pracować Nadal nie mamy pracy i emigrujemy za chlebem. Jesteśmy zatrudnieni na umowę śmieciowe. nie zgadzam z tym Jestem przeciwny bezpłatnym stażem jak w instytucjach publicznych publiczne i umowom śmieciowym, które są w szczególności wykorzystywane przy zatrudnianiu młodych ludzi. Bliskie mi są sprawy prawa pracy co jest sztandarowym celem partii W Polsce są jeszcze ludzie, którym zależy na tym, żeby nasza ojczyzna wreszcie weszła na drogę w której ludzie … będą mieli pracę

PPP

PSL

Będziemy walczyć o wzrost za- Wiemy o bezrobociu młodych ludzi trudnienia Rozwój gospodarczy to miejsca pracy, których dobre miejsca pracy, dobra dzisiaj Polska potrzebuje najbardziej płaca Nie godzimy się na to by ludzie pozostawali bez pracy, bez przyszłości Warto głosować na PSL, bo PSL to dobra praca za godziwe wynagrodzenie

SLD Kobiety i mężczyźni w telewizyjnej kampanii wyborczej. Wybory parlamentarne 2011 55

Podniesiemy płacę minimalną Wiem jak trudno pracę. Etat jest w zasadzie niedo tysiąca ośmiuset złotych osiągalny. Wielu moich znajomych wyjechało miesięcznie. zagranicę. Jestem z SLD, bo to jedyna partia, która dostrzega i rozumie problemy młodych ludzi Wprowadzimy obowiązkowe wynagrodzenie za staże i praktyki. wreszcie skończymy z umowami śmieciowymi, które są nową formą wyzysku Pensje i emerytury na poziomie unijnej średniej. Godna praca Nasze dzieci to nasza przyszłość. Wszystkie zasługują na opiekę medyczną i stomatologa w szkole. W każdej szkole.

W sejmie chce pracować na rzecz Praca, zmniejszymy bezrobocie wprowadzenia obowiązkowego wy- zwłaszcza wśród ludzi młodych nagrodzenia za staże i praktyki aby położyć kres wykorzystywaniu młodych ludzi na rynku pracy

PiS

15. Polityka zdrowotna

Polacy zasługują na nowoczesną, publiczną, powszechną dostępną dla każdego ochronę zdrowia. Polacy zasługują na to aby nie było kolejek do lekarzy specjalistów i do szpitali . Polacy zasługują na nowoczesną i dostępną dla wszystkich opiekę medyczną Polacy zasługują na odpowiedzialność państwa za lepszą opiekę medyczną.

56 Emilia Rekosz

PPP

Partia Pracy Sierpień 80 mówi wprowadźmy na podatek lokalny . Dziesięć złotych, Ale to dziesięć złotych niech wpłynie do szpitala w którym się lepszy, w naszym powiecie wszyscy obywatele są równi i wszyscy powinni mieć taki sam dostęp do służby zdrowia. Polska Partia Pracy Sierpień 80 opowiada się za publiczną powszechnie dostępną służbą zdrowia. Mówimy Nie dla prywatyzacji szpitali. W sprawie prywatyzacji powinni wypowiedzieć się wszyscy obywatele, właściciele tych szpitali w ogólnopolskim referendum. Nie może być tak że Polska Grupa Elit wywłaszczy się na majątku, który latami był budowany przez pokolenia. To my jesteśmy właścicielami szpitali, wyposażenia. To my także łożyliśmy na uniwersytety w których kształciły lekarzy i pielęgniarki. Polska Partia Pracy mówi nie dla prywatyzacji w służbie zdrowia. Powstrzymamy prywatyzację szpitali. Obronimy państwowe ratownictwo medyczne przed prywatyzacją. Doprowadzony do tego, że państwowe ratownictwo medyczne będzie dalej podstawą bezpieczeństwa obywateli

Służba zdrowia i systemy emerytalne to bardzo trudne tematy i na pewno wymagają wielu zmian. Jednak dotykając każdego z nich należy pamiętać że za każdym z nich stoi człowiek. Taką problematyką chciałbym zająć się w nadchodzącej kadencji Sejmu W Polsce są jeszcze ludzie, którym zależy na tym, żeby nasza ojczyzna wreszcie weszła na drogę w której ludzie będą mieli … bezpłatną opiekę zdrowotną

PSL

Demokracja wymaga od nas odpowiedzialno- W Sejmie chciałabym się zająć do- Jestem lekarzem. odebrałem ści i uczestnictwa. Bez tego nie będziemy mieli stępnością opieki medycznej kilka tysięcy porodów. Wiem że sprawnej służby zdrowia zdrowie jest najważniejsze i dlatego też w parlamencie będę zajmował się ochroną zdrowia

SLD Kobiety i mężczyźni w telewizyjnej kampanii wyborczej. Wybory parlamentarne 2011 57

Seniorzy nie będą już więcej ze łzami w oczach odchodzić od okienka w aptece. Wprowadzimy maksymalny roczny limit wydatków na leki. Po jego przekroczeniu każdy pacjent będzie miał prawo ubiegania się o zwrot pieniędzyWszystkie zalecane szczepienia ochronne staną się prawem każdego dziecka a nie luksusem dostępnym tylko dla zamożnych rodziców

Każdy z nas ma prawo do bezpłatnej opieki Jako parlamentarzystka ziemi razdrowotnej, do bezpieczeństwa, do leczenia na domskiej chciałabym uzdrowić chorą jak najwyższym poziomie. To żaden przywilej, służbę zdrowia to normalność i SLD tę normalność przywróci. Prywatyzowaniu za wszelką cenę mówimy nie. Leczenie ma służyć pacjentowi a nie zyskowi. Bo zdrowie to nie towar, a szpital to nie fabryka. Wprowadzimy nowe zasady finansowania, zlikwidujemy limity dla onkologii, kardiologii i neurologii. Pacjenci zmagający się z chorobą nowotworową, chorobami serca i układu krążenia nie będą miesiącami czekali w kolejce. Zniesiemy limity porad, konsultacji oraz przyjęć do szpitali. Polskie kobiety nie będą już rodziły w bólach, bo znieczulenie przy porodzie stanie się normą. Podobnie jak normą będzie refundacja in vitro. Dla nas priorytetem nie będzie budowa stadionów, ale nowoczesnych szpitali. Nie może zabraknąć środków na finansowanie szkolnych pielęgniarek i stomatologów. Wybieramy zdrowie i przyszłość naszych dzieci. Emeryci nie będą już ze smutkiem w oczach odchodzić od okienka w aptece. Wprowadzimy maksymalny roczny pułap wydatków na leki. Kolejne leki nie będą już obciążać budżetów gospodarstw domowych. Zwiększymy wynagrodzenia pielęgniarek i położnych. To naprawdę jest możliwe

Jestem dyrektorem szpitala wolskiego w Warszawie. Wiem, czego oczekują pacjenci. Nasza służba zdrowia wymaga naprawy. Pacjent nie może być pozostawione sam sobie. dopłaty do leków są za duże, kolejki wydłużają się. Wiemy co trzeba zmienić wiemy jak to zrobić, zrobimy to, bo polski pacjent zasługuje na więcej Jestem za … przywróceniem gabinetów lekarskich w szkołach

16. Polityka, rząd, państwo

58 Emilia Rekosz

PiS

Polacy zasługują na lepszy rząd Polacy zasługują na więc, a szczególnie na sil- Polacy zasługują na przejrzystość nie dobrze zarządzane państwo a zatem i na i jawność w życiu publicznym lepszy sejm i senat Polacy zasługują na rząd, który będzie rozwiązywał problemy zwykłych ludzi.

Polacy zasługują na uczciwy, kompetentny i prawdomówny rząd Polacy zasługują na więcej. Polacy zasługują na uczciwe państwo bez korupcji.

PJN

Idziemy do wyborów aby rozwiązywać wasze konkretne problemy Na ten czas musimy mieć mocny, kompetentny rząd złożony z najlepszych polityków. My jako Polska jest najważniejsza przygotowaliśmy taką kompetentną drużynę. Polityka jest sztuką czynienia wszyst- Chcę budować mosty porozukim ludziom życia lepszym i prost- mienia z tymi co ze względów szym politycznych mnie nie lubią jak i z osobami akceptującymi nie moje działania na rzecz rozwoju ziemi Radomskiej. Z parlamentarzystami stworzyliśmy grupę Następne pokolenie. Wybieramy współpracę. Dla Polski, dla Mazowsza, dla Radomia. Ja wybieram współpracę

PO

PPP Kobiety i mężczyźni w telewizyjnej kampanii wyborczej. Wybory parlamentarne 2011 59

U nas Polskiej Partii Pracy ludzie młodzi mają własny głos, mają swój głos. My uważamy że ci ludzie muszą być na przedzie. Muszą być awangardą tego, co będzie przyszłością i Polski i polskiej polityki

wierzę w to, że większość polskich wyborców rozgląda się za alternatywą, alternatywą socjalną, alternatywą która zerwie z neoliberalnym modelem polityki społeczno-gospodarczej Oni się kłócą, my wybieramy przyszłość Państwo powinno służyć swoim obywatelom. Chcemy Polski silnej bogactwem Polaków. Polska potrzebuje konserwatystów. Potrzebuje ludzi traktujących serio zasady, przekonania i wartości Głosowanie na prawicę to najlepszy sposób żeby powiedzieć Dość. Czas na konserwatywną zmianę

Prawica RP

PSL

PSL to ludzie dialogu i porozu- Nie jesteśmy w polityce dla władzy. Jesteśmy mienia dla ludzi. Mocny PSL to mocne zmiany na lepsze Polskie Stronnictwo Ludowe jest stabilizatorem polskiej sceny politycznej i strażnikiem wartości demokratycznych. Kierujemy się zasadami rozsądku, umiaru i porozumienia władza powinna pełnić służebną rolę wobec obywateli. PSL umiejętnie łączy szacunek dla tradycji z nowoczesnością Zawsze byliśmy, jesteśmy i będziemy blisko ludzkich spraw. Jak nigdy dotąd Polska potrzebuje zgody i skutecznych działań ludzi uczciwych

Polska jest naszą wspólną drugą. Takich jacy jesteśmy i takich jakimi stoi mi się doskonale i miłością do niej. Na przekór wszelkim trudnością nieśmy sobie wzajemnie pomoc.

60 Emilia Rekosz

RP

Idźcie do swoich sąsiadów przyjaciół, najbliż- Zbudujmy razem nowoczesne pań- projekt nowoczesnego państwa szym wam ludzi i powiedzcie im że jest nadzie- stwo Oparty jest na czterech filarach: ja, że nie jesteśmy skazani na ma na marazm i państwa obywatelskiego, przyjaobsesję, że możemy pójść do przodu, że projekt znego, świeckiego i społecznego. nowoczesnego państwa jest w zasięgu ręki. Państwo obywatelskie to takie Ruch Palikota powstał nie dla władz, nie dla państwo w którym ludzie a nie pieniędzy ale właśnie po to żebyśmy mieli nafunkcjonariusze partyjni decydudzieję na życie w przyjaznym i nowoczesnym ją o najważniejszych sprawach państwie w naszym kraju, o finansowaniu partii politycznych, Kościoła czy wieli innych instytucji, o najważniejszych ustawach w naszym parlamencie. Projekt nowoczesnego państwa to także projekt państwa przyjaznego czyli państwa w którym urzędnik jest do pomocy a nie do kontroli, że jest katem a przyjacielem człowieka, który do niego przychodzi po pomoc. Projekt nowoczesnego państwa to projekt państwa świeckiego czyli takiego w którym Kościół i państwo są całkowicie od siebie oddzielone. A wiara jest prywatną sprawą każdego człowieka. i wreszcie projekt nowoczesnego państwa to projekt państwa społecznego w którym ludzie wiedzą że mogą polegać na państwie, że nie są postawieni sami sobie. I właśnie taki projekt oparty na czterech filarach, projekt nowoczesnego państwa proponuje Ruch Palikota.

SLD Kobiety i mężczyźni w telewizyjnej kampanii wyborczej. Wybory parlamentarne 2011 61

Władza to służba i ogromna. odpowiedzialność co władza i ogromne odpowiedzialność Fikcją także jest rozdział państwa od Kościoła Polityka to sztuka wyborów, ty też masz wybór

Polsce jest potrzebna normalność i spokój. Tylko razem i tylko wspólnie możemy lepiej i więcej, dlatego moim wyborcom proponuję wspólne inicjatywy, wspólne działanie wspólną pracę dla dobra naszego kraju. Będę pracował w duchu pełnego porozumienia Wykształcenie, doświadczenie, młodość. Czy widzieliście te cechy w Sejmie w Rzeczpospolitej. Polska potrzebuje nowych twarzy w polityce polskie rolnictwo zasługuje na więcej by polscy rolnicy mogli skuteczniej rywalizować na rynku Europejskim. Polscy rolnicy zasługują na takie same dopłaty bezpośrednie jakie mają rolnicy niemieccy.

17. Rolnictwo

PiS

PJN

Ciężko pracujący polscy rolnicy mają prawo oczekiwać wsparcia od polskiego rządu

18. Prawo i wymiar sprawiedliwości

62 Emilia Rekosz

PSL

dla PSL sprawy wsi i rolnictwa Wiemy o … niepewności rolników były, są i będą zawsze najważniejsze

Chcę zadbać o wyrównane szansę rozwoju dla mieszkańców małych miast i wsi a dla rolników stworzyć uczciwy system sprzedaży produktów rolnych Mazowsze to nie tylko Warszawa ale również obszary wiejskie. musimy pamiętać o tak aby strumień pieniędzy płynął równomiernie .

Mieszkam na wsi i prowadzą gospodarstwo rolne. Doskonale znam problemy polskiej prowincji i skutecznie je rozwiązuję. Chcę to robić nadal. Zadbam o równomierny rozwój obszarów wiejskich by ludziom na wsi nie żyło się gorzej niż ludziom w mieście Chciałbym się zająć stworzenie sprzyjających warunków do rozwoju przedsiębiorczości oraz sprawami rozwoju wsi i rolnictwa Wieś i rolnictwo. Unowocześni wieś i rolnictwo. Zwiększymy dochodowość gospodarstwo rolnych Polacy zasługują na więcej, na więcej sprawiedliwości, a mniej prawa, na sprawiedliwość, która nie wyraża się zbiorem przez nikogo nie rozumianych absurdalnych, abstrakcyjnych formułek, a która realizuje to, rozumieją przez sprawiedliwość. Polacy potrzebują więcej sprawiedliwości.

SLD

PiS

PJN PO Kobiety i mężczyźni w telewizyjnej kampanii wyborczej. Wybory parlamentarne 2011 63

A dzisiaj mówimy bardzo wyraźnie, nie dla legalizacji narkotyków Polityka jest sztuką czynienia wszystkim ludziom życia lepszym i prostszym. Sejm musi więc stworzyć mądre i dobre prawo Senat to miejsce gdzie tworzy się prawo. tam rozstrzygają się losy nas wszystkich A w stanowieniu prawa wykorzystam moją wiedzę ekonomiczną i doświadczenia zawodowe

PPP

Polska Partia Pracy będzie likwidowała wszystkie absurdy, które funkcjonują w prawie polskim Zlikwidujemy bariery biurokratyczne w administracji i w wymiarze sprawiedliwości. To człowiek jest najważniejszy a nie biurokratyczna machina państwa Polacy zasługują … na teatr, który będzie nadal dobrem narodowym chciałbym … sprawić by prawo było jasne i klarowne

PSL

PiS 19. Kultura PO

Kultura … to będzie kontynuacja mojej dotychczasowej senackiej działalności Kultura i rozrywka. Nowoczesność i rozwój. moje postulaty to promocja kultury Tego potrzebuje Polska wieś. Tego potrzebuje Polska

PSL

Emilia Rekosz – doktorantka Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych Uniwersytetu Warszawskiego, absolwentka Instytutu Profilaktyki Społecznej i Resocjalizacji UW. Interesuje się kryminologią, zwłaszcza przestępczością kobiet. Od kilku lat bierze udział w badaniach socjologicznych poświęconych zagadnieniom płci.

64 Emilia Rekosz

You're Reading a Free Preview

Pobierz
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->