P. 1
Krzysztof Chyla - Zbiór prostych zadań z fizyki

Krzysztof Chyla - Zbiór prostych zadań z fizyki

5.0

|Views: 33,369|Likes:

More info:

Published by: Grzegorz Bszeczyszczykiwiecz on Jan 29, 2012
Prawo autorskie:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

10/14/2015

pdf

text

original

Krzysztof Chyla

Zbior ,prostych zadan z fizyki
,

dla uczniow szkol srednich

Wydawnictwo »Zamiast Korepetycji« Krakow 1999

Recenzenci: dr Stanislaw Bortnowski mgr Grzegorz Kornas prof. dr hab. Jan Olszewski Redakcja i sklad komputerowy: Wydawnictwo Korekta: Halina Baszak »Zamiast Korepetycji«

Spis tresci
1. Kinematyka
1.1. Ruch 1.2. Ruch 1.3. Ruch 1.4. Ruch jednostajny prostoliniowy prostoliniowy jednostajnie zmienny prostoliniowy niejednostajnie zmienny krzywoliniowy "

1
1 .4 7 8

2. Dynamika
Ksiazka zalecana przez Ministra Edukacji Narodowej
do uzytku szkolnego i wpisana do zestawu ksiazek pomocniczych do nauczania fizyki na poziomie szkoly ponadpodstawowej. Numer w zestawie: 281/92
2.l. 2.2. 2.3. 2.4. 2.5. 2.6. Zasady dynamiki Newtona (CZft_SC I) Ped, zasada zachowania pedu Tarcie Zasady dynamiki N ewtona (CZ((SC II) Praca, moe, energia Grawitacja

_

10
10 13 16 18 20 25

: :

3. Bryla sztywna
ISBN 83-85434-08-9 © Copyright by »Wydawnictwo Zamiast Korepetycji« ul. Asnyka 7, 31-144 Krakow tel./fax (0-12) 430-00-03, 421-66-41, 421-69-42 rozwiazan zadan ze .Zbioru" bez
3.1. 3.2. 3.3. 3.4.

.-

28
28 30 33 34

Moment sily i moment bezwladnosci I i 11zasada dynamiki dla bryly sztywnej Energia bryly sztywnej R6wnowaga bryly sztywnej

4. Osrodki ciagle
4.1. Sily sprezyste 4.2. Hydrostatyka i hydrodynamika

38
38 40

Zabrania sie publikowania zgody Wydawnictwa. . Wydanie IV

5. Termodynamika ................................•................ 42
5.1. 5.2. 5.3. 5.4. Teoria kinetyczno-molekularna Bilanscieplny Przemiany gazu doskonalego Zasady termodynamiki gazu doskonalego
>

42 43 .44 49

Druk i oprawa: P.W. "STABILL", Krakow, tel. (0-12) 411-97-17

6. Elektrostatyka

_

52
52 54 59

12. Fizyka jadrowa 13. Elementy fizykl relatywistycznej Odpowiedzi do zadan

112 115 116'

6.1. Pole elektrostatyczne 6.2.Pojemnosc. Kondensator 6.3. Ruch ladunku w polu elektrycznym

7. Prad elektryczny
7.1. 7.2. 7.3. 7.4. Prawo Ohma Prawa Kirchhoffa , : Praca i moe pradu elektrycznego Elektrochemia ,,'

61
61
65 71 72

8. Elektromagnetyzm
8.1. Pole magnetyczne 8.2. Indukcja elektromagnetyczna 8.3. Prad przernienny

7S
75 ~O 84

9. Drgania i fale
9.1. Ruch harmoniczny 9.2. Ruch falowy 9.3. Akustyka 9A. Fale elektromagnetyczne

~

88
88 91 92 , 94

10. Optyka
10.1. Optyka fizyczna 10.2. Odbicie i zalamanie swiatla 10.3. Soczewki lOA. Przyrzady optyczne 10.5 Fotometria

·. 96 .
96 97 101 104 105

11. Fale i czastki
·11.1. Dualizm korpuskularno-falowy 11.2. Widmo atomu. Atom Bohra

107
107 110

II

III

1. Kinematyka

Uwagi: I. Pad pojeciern szybkosci sredniej rozumie sit; w tym zbiorze stosunek drogi przebytej przez cialo w pewnym czasie do tego czasu v = ~ . Przy z:lt ~ 0 sta] e sit; ona szybkoscia chwilowa (lub kr6tko: szybkoscia). Szybko sc to to samo co wartosc predkosci 2. Wszystkie wykresy przedstawiajace zaleznoscwielkosci wektorowych (np. rys. 2, 4, 5, 8) sa w istociewykresami zaleznosci wspolrzednej x-owej tych wektar6w. Przypominamy, zc w ruehu po linii prostej wspolrzedna wektora jest rowna jego wartosci gdy wektor jest zwr6cony zgodnie z obrana osia x; jest r6wna wartosci wektora ze znakiem minus, jesli wektor jest zwr6cony przeciwnie do
OSl X.

1.1. Ruch jednostajny

prostoliniowy
U=

1. Oblicz czas (w sekundach) potrzebny do przebycia s = 120 m przez pojazd poruszajacy si~ z szybkoscia

odcinka drogi 108 km/h.

2. Pociag jadacy ze srednia szybkoscia 60 km/h przebywa pewnq_ trase w ciagu 3 godzin. Z jaka srednia szybkoscia rnusialby pokonac tt( trase, aby przebyc ja w ciagu 2 godzin i 24 minut? 3. Rownolegle do siebie, w tym samym kierunku, poruszaja sie: pociag 0 dlugosci 1= 200 ill majacy szybkosc v1 = 36 km/h oraz samochod jadacy z szybkoscia lJ2 = 72 km/h, Oblicz czas, po ktorym samochod wyprzedzi pociag oraz droge, jaka W tym czasie przebcdzie. 4. Oblicz czas potrzebny na wyminiccie sie dw6ch pociagow, z kt6rych j eden ma dlugosc II i szybkosc VI, drugi ma dlugosc 12 i szybkosc
V2> Vj.

Rozwaz dwaprzypadki: a) pociagi j ada w przeciwne strony; b) pociagi j ada w tit sama strone. 5.

fJdlegtosc miedzy dwoma miastami wynosi 300 km. Z kazdego z nich
na str. 116

"

Odpowiedzi

1

1. KINEMATYKA

1.1. RUCH JEDNOSTAJNYPROSTOLINIOWY

w tej samej chwili wyrusza pociag w strone drugiego miasta. Jakie drogi.przebeda pociagi do chwili spotkania.jesli ich szybkosci wynosza odpowiednio vJ = 100 km/heraz V2 = 50 kmlh?

veT)
21----,

v(~)
20 10 0

6. Jadac z miasta A do B, motocyk1ista przemieszczal sie ze srednia
szybkoscia 80 km/h. Droge powrotna przebyl z szybkoscia 20 km/h. Jaka byla srednia szybkosc motocyklisty w czasie trwania calej podrozy? 7. Ponizsze rysunki (rys. 1ail b) przedstawiaja zaleznosc odleglosci cial od obserwatora pozostajacego w spoczynku, w funkcji czasu. Korzystajac ztych zaleznosci oblicz szybkosc poruszajacych sie cial.
d(m) 5 4 3 2 1 5. 10 15 20 t (s)

I L

40

I(S)

2

4

6

t(s)

-I
Rys. 2a Rys.2b d(m) 30 20 10 10

d(m)

30

- - .,.- - - ~ - - .,.- - -,- ~ _.
, I I I I

20 10

d(l11) 30 20 10

2

3
20

f(S)

2

4

6

8

t(s)

Rys. 1a

Rys.1b Rys. 3a Rys.3b

Jaka jest interpretaej a wspohzednych punktuP jesli oba cialaporusza ja sie po tej samej prostej (rys, 1b)? 8. Korzystajac z rys. 2 przedstawiajacego zaleznosc predkosci ciala od czasu, oblicz, w jakiej odleglosci od punktu startu znajduje sie cialo po 40 s w pierwszym, a po 6 s w drugim przypadku. Jaka bedzie srednia szybkosc w zadanych przedzialach czasu?

@Oblicz,

z jaka szybkoscia oddalaja SI(( od siebie dwa pojazdy wyruszajace z tego samego miejsca, z ktorychjeden porusza sie na polnoc z szybkoscia 3 m/s, a drugi na zach6d z szybkoscia 4 m/s.

i
I

9. Zmiane odleglosci data od obserwatoraw funkcji czasu przedstawiaja
rysunki 3a i 3b. Narysuj zaleznosc predkosci tego ciala od czasu.

10. Oblicz szybkosc motorowki na stojacej wodzie, jezeli podczas ruchu z pradem rzeki szybkosc jej wzgledem brzegu wynosi 6 mis, a podczas ruchu podprad 4 mls. Ile wynosi szybkosc pradu w rzece?

12. Szybkosc Iodzi wyznaczona na jeziorze wynosi .vj = 3 mis, natorniast szybkosc pradu w rzece V2 = 1 m/s. Jak nalezy skierowac lodz (pod Jakim katem do brzegu), aby osiagnela ona .punkt na drugim brzegu, lezacy na linii prostopadlej do brzegu iprzechodzacej przez punkt startu. Oblicz czas potrzebny na przeplyniecie rzeki 0 szerokosci d = 100 rn,

13. Jaka byla roznica szybkosci dwoch zawodnik6w biegnacych na dystansie s = 100 m, j ezeli pierwszy z nich przebiegl te odleglosc w czasie t = 10,2 s i mijajac linie mety wyprzedzil drugiego zawodnika 0

u.s = 4 rho

2

Odpowiedzi na str, 116,. 117

Od powiedzi na str. 117, 118

3

1. KINEMATYKA

1.2. RUCH PROSTOLINIOW'6

JEDNOSTAJNIE

ZMIENNY

14. Zmotoryzowana kolumna wojskowa, ktorej dlugosc wynosi s = 5 krn, porusza sie ze stala szybkoscia VI = 10 m/s. Z czola kolumny zostal wyslany na jej tyly motocykIista z meldunkiem, Szybkosc motocyklisty V2 = 72 km/h. Po jakim czasie motocyk1ista potwierdzi wykonanie

5. Po jakim czasie ruchu jednostajnie przyspieszonego z szybkoscia poczqtkOW'llij = 5 m/scialo osiagnie szybkosc li~ = 15 mls '.Wartosc przyspieszenia wynosi a = 2 m/s2. Jaka w tym czasie przebedzie droge? 6. Korzystaj'lc z przedstawionych na rys. 4a i 4b zaleznosci vet) oblicz: a) jak daleko od punktu startu znajduje sie cialo po 5 s; b) srednia szybkosc ciala; c) narysuj zaleznosc przyspieszenia od czasu.

+~;--2.__ ~ v. V
~-

rozkazu?
_ ..L'-V':-"'--j r-' 2'tv.~

-f. _

5=:_~~_
VA -~.

S-~ Vt+

.... ,~
~

S

v-..J..-

....

~rv,11

1.2. Rijch prostoliniowy
Uwaga:

~"1:v.)

\

z:-:;:U:::t:' '1

......

.,

s

.u_ -:5 "1'"«. -

t-'::':"*IO-J':=-

jednostajnie

zmienny

_E-t~.GZ brak

V

Jjv ~V,L.\f,

A"~'ofL:'V,

Wzadaniach dotyczacych swobodnego spadku cial zakladamy powietrza. Wartosc rzyspieszenia ziemskiego g = 9,8 m/s2.

0POIU

7. Rysunki 5a i 5b przedstawiaj<tzaleZnosc przyspieszeriia pewnego ciala od czasu. Jaka bedzie W obu przypadkach szybkosc ciala po 14 s (vo=O).

1. Oblicz droge, jaka przebedzie cialo poruszajace sie ruchem jednostajnie przyspieszonym w czasie t = 5 s, jezeli jego szybkosc koncowa wynosi v = 20 mis, a szybkosc poczatkowa jest rowna zeru. 2. Oblicz droge, jaka cialo poruszajace sie z przyspieszeniem 0 wartosci a = 2 m/s-, bez predkosci poczatkowej ,przebywa w trzeciej sekundzie ruchu. 3. Oblicz szybkosc koncowa ciala poruszajacego sie ruchemjednostajnie przyspieszonym, ktore w czasie t = lOs przebylo droge s = 100 m. 4. Oblicz, jaka droge przebedzie cialo w ciagu piatej i szostej sekundy ruchu jednostajnie przyspieszonego, jezeli jego szybkosc po trzech sekundach wynosi v= 4 mis, a szybkosc poczatkowa jest rowna zeru.

I.

a(~)
4 3 2 1 0 2 4

6

8

10

12

14

16

t (s)

Rys. 5a
a(m)
S2

v(~)
30

v(~) 20
10

20 10 0 -10 -10 2 4 6, 8 10 12 1:4 16 t (s)

20 10

Rys. 5b Rys. 4b
Odpowiedzi na str. 118 Odpowiedzi na str. 119

Rys. 4a
4

5

1. KINEMATYKA

1.3. RUCH PROSTOLINIOWY

A>

NIEJEDNOSTAJNIE

ZMIENNY

8. Cialo poruszajac sie ruchem jednostajnie przyspieszonym, bez szybkosci poczatkowej, w czasie t = lOs mialo srednia szybkosc v = 10 m/s . Oblicz wartosc przyspieszenia, z jakim porusza sie cialo. 9. Oblicz, z jakim opoznieniem poruszal sie lyzwiarz, kt6ry majac szybkosc poczatkowa vo = 10 mls , zatrzymal.sie po przebyciu drogi s = 50 m. 10. W jaki spos6b w ruchu jednostajnie przyspieszonym (przy Vo = 0) szybkosc ciala zalezy od drogi?

15. Rowerzysta jadac ruchem prostoliniowym jednostajnym z szybkoscia v = 10 mis, wymija nieruchomego motocykliste, kt6ry w chwili mijania startuje i porusza sie ruchem jednostajnie przyspieszonym z przyspieszeniem 0 wartosci a = 2 m/s''. Oblicz, na jakim odcinku drogi motocyklista dogoni rowerzyste i po jakim czasie to nastapi.

11. Z jakiej wysokosci musialoby spasc cialo, aby osiagnac szybkosc
72 kmIh? 12. Oblicz szybkosc koncowa oraz czas spadania ciala puszczonego bodnie z wysokosci h = 20 m. swo-

1.3. Ruch prostoliniowy

niejednostajnie

zmienny

1. Korzystajac z przedstawionych na rys. 7a i 7b zaleznosci przyspieszenia od czasu wskaz chwile, w kt6rej cialo bedzie mialo maksymalna predkosc, Jaka bedzie wartosc tej predkosci (vo = O)?

13. N a jaka wysokosc wzniesie sie cialo rzucone pionowo do g6ry z szybkoscia o wartosci v = 10 m/s? ®ObliCZ, korzystaj~c z rysunku 6, szybkosc ciala w koncu drugiej i piatej sekundy ruchu. Wyznacz wartosc przyspieszenia, z jakim porusza sie to cialo. s(m)
125 - - - -,- - - - -,- - - - -,- - - - -,- - -100

a(~)
4 3
7'

a(~)
6
4

2 2
0

2

4

6

8

10

t (5)

0

1(5)

Rys. 7a

Rys. 7b

,
75
50 25 ----,-----,----I

,

----:-----:-----:---, ,

~orzystaj~c z rys. 8 wskaz chwile, w kt6rej szybkosc poruszajacego sie ciala byla maksymalna. Odpowiedz uzasadnij.

,

,
I ,I

,,

ae~) s10

'"-----'

- - --:- - - - -'-/-

- -:- - - - -:- - ---:

t (s)

Rys.6' Rys. 8

6

Odpowiedzi

na str. 119

Odpowiedzi

na str. 120

7

1. KINEMATYKA

1.3. RUCH KRZYWOLINIOWY

1.4. Ruch krzywoliniowy
Uwaga:

W zadaniach zakladamy brak oporu powietrza. Wartosc przyspieszenia ziemskiego g = 9,8 m/s-. . .
0

8. Iaka wartosc bedzie miala predkosc ciala rzuconego poziomo z szybkosciet Vo = 30 m/s po czasie t = 4 s ruchu? ~ Jaka byla szybkosc wyrzuconego poziomo kamienia, jezeli po czasie t = 1 s wzrosla trzykrotnie (n = 3)? Cialo rzucono poziomo z szybkoscia v = 10 m/s . Uderzylo ono w powierzchnie Ziemi pod katem (X = 60°. Oblicz wartosc predkosci ciala w chwili uderzenia w Ziemie. Z jakiej wysokosci rzucono cialo? Oblicz,jaki kilt tworzy z poziomem wektorpredkosci ciala wyrzuconego z szybkoscia Vo = 20 m/s pod katem (X = 60° do poziomu, po czasie t = 1 sod chwili wyrzucenia? Pod jakim katem do poziomu nalezysrzucic cialo ukosnieby rzutu byl cztery razy wiekszy od osiagnietej wysokosci? zasieg

(I/. Oblicz szybkosc liniowa obrzeza tatczy szlifierskiej

srednicy r6wnej 2r = 30 em. Czestotliwosc obrotu tarczy wynosi 6000 na minute..":

s@

2. W pewnej maszynie dwa kola 0 promieniach r1 = 0,5 m i r2 =0,125 m . Setpolaczone pasem transmisyjnyrn. Podczas pracy maszyny wieksze kolo wykonuje 3,5 obrotu w ciagu sekundy. Ile obrotow wykonuje k:o~q mniejsze?

tl
jJ)

Q) Co jaki czas wskazowka minutowa zegara pokrywa sie ze wskazowka
godzinowa?

@ Z jaka szybkoscia musialby nad r6wnikiem leciec samolot, aby mozna
bylo z niego obserwowac Slonce zawsze w tym samym piinkcie niebosklonu? Wysokosc, ria jakiej porusza sie samolot, jest znaeznie mniejsza od promienia Ziemi.

$
~

.00 poziomym
Vo
=

Oblicz czestotliwosc, z jaka obracaja sie kola samochodu jadacego z szybkoscia v = 72 km/h , jezeli ich promienie r = 0,3 m.
.

torze toczy sie bez poslizgu kolo z predkoscia 0 wartosci 4 m/s. Jakie wartosci przyjrnuja chwilowe predkosci punktow A, B, C i D zaznaczonych na rys. 9.
B

A

c

D
Rys. 9

7. Z wiezy 0 wysokosci h = 20 m rzucono poziomo cialo z szybkosci'l: v = 10 ml s . Oblicz odleglosc punktu upadku ciala od podstawy wieiy.

8

Odpowiedzi

na str. 120

Odpowiedzi

na str. 120, 121

9

~-

2.1. ZASADY

DYNAMII<I NEWTONA

(CZE;SC I)

@ Oblicz,
2.0ynamika

0 \.ile 10

(rys. 12a) niemy.

opa?nie w dol wiszace poza stolem cialo 0 masie m masie 2m (rys. 12b) w czasie t = 2 s, jezeli tarcie pomi-

2.1. Zasady dynamiki Newtona (czQsc I)
1. Znajdz mase ciala (poruszajacego sie po prostej), ktore pod dzialaniem sily 0 wartosci F = 30 N w czasie' t = 5 s zmienia swa szybkosc z V1 = 15 m/s na V2 = 30 m/s. Znajdz wartosc sily dzialajacej na cialo 0 masie m = 2 kg, jezeli w ciagu czasu t = lOs od chwili rozpoczecia ruchu przebylo ono droge s = 100 m.
0 masie m = 10 kg po czasie t = 2 sod chwili rozpoczecia ruchu.jezeli dziala nan uklad sil pokazany na rys. lOa i lOb?
.. '';:>0''7;,-----------," 1t _" ii;';"'--.-------------r

Rys.12a

Rys.12b

®

® Jaka szybkosc osiagnie poruszajace sie bez tarcia cialo F1

6. Oblicz wartosc przyspieszenia, z jakim bez tarcia poruszal sie uklad cial o masach m] = 2 kg i m2 = 1 kg , jezeli kat nachylenia rowni a = 30° (rys. 13).

F2 Rys.13 Rys. 10a Rys. 10b

rJ)

4. Oblicz wartosc przyspieszenia, zjakim bedzie sie odbywal ruch ukladu cial 0 masach M i m pokazany na rys. 11, jezeli tarcie pominiemy. M=5 kg m=3 kg

Jaki bedzie warunek rownowagi dwoch cial pokazanych i 14b? Tarcie pomijamy,

na rys. 14a

Rys.14a Rys.11

10

Odpowiedzi na str. 121

Odpowiedzi na str. 121

11

2. DYNAMIKA

2.2. P~D, ZASADA ZACHOWANIA

P~DU

12. Oblicz wartosc przyspieszenia ukladu dw6ch cial 0 masach m, = 2 kg i nI2 = 4 kg poruszajacego sie pod dzialaniem dwu przeciwnie zwroconych sil FI = 10 N iF2 = 4 N (rys. 16). Uklad porusza sie bez tarcia. Jaki bedzie naci<tg linki lqcz<tcej oba ciala?

-_._-

Rys. 14b

® ~spieszeniem

b~dzie si, zsuwac z rowni pochylej cialo, ~eli k<ttnachylenia rowni a = 30°, a tarcie pomij<lQ1y?JakEiSzybkosc koncowa osiagnie cialo zsuwajace sie z wysokosci h = 2 m?

Rys.16

13. Korzystajac z zaleznosci predkosci ciala od czasu vet) (rys. 17), oblicz
wartosc sily F, jaka dziala na to cialo, jezeli jego masa
m

9. Wystrzelony z pistoletu pocisk 0 masie m = lag , ktorego szybkosc wynosi 300 mis, wbija sie w drewniana belke na glebokosc s = 5 em. Przyjmujac, ze ruchpocisku w drewnie jest ruchemjcdnostajnie opoznionym,oblicz:

= 2 kg.

v=

a) wartosc sily dzialajacej na pocisk; b) czas jego hamowania.

YL
Q
~.

Do ciala 0 masie m = 2 kg, poruszajacego sie z predkoscia 0 wartosci v = 10 mis, przylozono sile hamujaca 0 wartosci F = 4 N 0 zwrocie przeciwnym do zwrotu predkosci. Oblicz, jaka droge J.rzeb~dzie cialo do chwili zatrzymania sie. S :::_'!:£:. 5:::?'~ _, Oblicz naciag linki w sytuacji przedstawionej na rys. 15. Ruch odbywa sie bez tarcia.

2.2. PQd, zasada zachowania
Uwaga:

pedu

F= ION

We wszystkich zadaniach tarcie pomijamy. Mowiac kr6tko "oblicz ped" lub "oblicz sile" mamy na mysli obliczanie wartosci tych wektor6w.

1. Oblicz ped ciala poruszajacego sie pod dzialaniem sily F = 4 N po czasie t = 5 s ruchu. Predkosc poczatkowa ciala jestrowna zeru.
Rys.15

2. Silnik modelu rakiety wyrzuca w czasie t = 2'~ mase m = 0,2 kg gazu z szybkoscia V = 2000 m/s. Oblicz sile ciagu tego silnika.
Odpowiedzi na str. 121 Odpowiedzi na str. 121, 122

12

13

2. DYNAMIKA

2.2. P~D, ZASADA ZACHOWANIA
0 masie

P~DU

3. Jaki ped posiada swobodnie spadajace cialo t = 4 s spadania?

m

=

2kg po czasie

4. Korzystajac z zaleznosci pedu ciala od ezasu (rys. 18) obliez siltt, jaka dziala na to cialo.

7. W kloeek 0 masie\ ml = 10 kg strzelamy z pistoletu. Pocisk posiada szybko:§c Vo = 500 m/si rnase m2 = 0,01 kg. Z jaka szybkoscia bedzie sie poruszal klocek po wbieiu pocisku? 8. Na sanki 0 masie mj = 10 kg, poruszajace sie po poziomym torze z szybkoscill Vj = 5 mis, spuszezono z gorycialoo masie 1n2 = 5 kg. Jaka bedzie szybkosc sanek z dodatkowym ciezarem? 9. Po tej samej prostej, w przeeiwne strony, poruszaja sie: cialo 0 masie m j = 2 kg z szybkoscia VI == 3 m/s oraz cialo 0 masie m2 = 5 kg. Jaka szybkosc musi miec cialo 0 masie m2, aby po niesprezystym zderzeniu oba ciala pozostaly w spoczynku? 10. Z jaka szybkoscia po wystrzale odskoczy do tylu karabin 0 masie mj = 5 kg, jezeli masa wystrzelonego pocisku m2 = 0,02 kg, a jego szybkosc poczatkowa Vo = 700 m/s.

Rys. 18
5. Zaleznosc sily dzialajacej na cialo od czasu przedstawia rys. 19. Obliez zmian€( pedu, jakiej doznalo cialo w ciagu 5 s.

11. Wozek 0 masie mj = 50 kg, poruszajacy sie z predkoscia 0 wartosci VI = 10 mis, zderza sie niesprezyscie z wozkie~o masie m2 = 75 kg, o nieznanejpredkosci. Oba wozki poruszaja sie dalej z predkoscia o wartosci V2 = 2,5 m/s zgodnie ze zwrotem predkosci i\ . Oblicz wartosc predkosci wozka 0 masie m-, 12. Po powietrznym torze, bez tarcia, porusza sie z szybkoscia Vo = 2 m/s uklad dwoch cial 0 masach ml = 1 kg oraz tni = 0,5 kg, pomiedzy ktore wsunieto scisnieta sprezyne (rys. 20).

F(N)

Rys. 19
6. Mlotek 0 masie In = o,~kg, poruszajacy sie z szybkoscia v = 5 mis, uderza w glowke gwozdzia inie odskakuje, Czas oddzialywania mlotka z gwozdziem wynosi t = 2.10-3 s. Obliez, jakq sila dziala mlotekna gwozdz podczas uderzenia. 14
irIoLl
_L

Rys.20 W pewnej chwili sprezyne zwalniamy, Jaka jest szybkosc ciala
in2
0 masie

wzgledem ciala 0 masie . ,I·,. o masie m1 zatrzymalo sie?

ml'

jezeli 'po zwolnieniu

sprezyny cialo

Odpowiedzi na str. '122

OdPOwiedzi na str. 122

15

2.DYNAMIKA

2.3. TARCIE

13. Puszczona z wysokosci h = 4 m kulka 0 masie m = 20 g uderza w rnasywna, ulozona poziomo plyte. Oblicz,jaka srednia sila dziala na plyte podczas zderzenia, gdy: ..a) kulka odbija sie sprezyscie od plyty; b) kulka przyklej a sie do plyty. Czas oddzialywania pomiedzy kulka a plyta wynosi t

I

OJ Lina zaczela
= 5'10-3
S.

6 podnosz£tC stopniowo jeden koniec deski stwierdzono, ze polozony na "" niej klocek zaczal sie zsuwac przykacie nachylenia a = 30°. Oblicz wsp61czynnik tarcia statycznego klocka 0 deske. zsuwac sie ze stolu wtedy, gdy trzecia czesc jej dlugosci byla pozajego krawedzia. Oblicz wspolczynnik tarcia f

2.3. Tarcie
U waga: Przyjmujemy, ze wartosc przyspieszenia ziemskiego g = 9,8 m/s". M6wittc krotko "oblicz przyspieszenie" lub "oblicz sile" mamy na mysli obliczanie wartosci tych wektor6w.

8. Z jakim przyspieszeniem poruszal sie bedzie uklad dwoch klockow pokazanych na rys. 22? Wspolczynnik tarcia klocka 0 stol wynosij = 0,1, m I = 3 kg a m2 = 1 kg.

L Na
~

klocek 0 masie m = 10 kg, znajdujacy sie na poziomym podloza, dziala pozioma sila F = 100 N. Z jakim przyspieszeniem poruszal sie bedzie klocek.jezeli wspolczynnik tarcia klocka 0 podtozej= 0,2? Rys.22 9. Oblicz przyspieszenie, z jakim zsuwal sie bedzie klocek z r6wni pochylej 0 kacie nachylenia a = 30°. Wspolczynnik tarciaj= 0,2.

Zjakim przyspieszeniem bedzie sie poruszalo cialo.o masie m == 10'kg pokazane na rys. 21, jezeli wspolczynnik tarciaj= 0,05, a= 30°; a wartosc sily F= 10 N.

!!l

Oblicz czas zsuwania sie ciala polozonego na r6wni pochylej kacie nachylenia a = 30° z wysokosci h = 1 m ponad podstawarowni. Wsp61czynnik tarcia j == 0,2. Jaka szybkosc osiagnie cialo u podstawy r6wni?

°

Rys.21 3. Jaka droge przebedzie lyzwiarz, majacy szybkoscpoczarkowa v= 10 m/s do chwili zatrzymania, j ezeli wspolczynnik tarcia lyzew 0 lod wynosi j= 0,05?
I

11. Oblicz opoznienie, z jakim klocek, kt6remu nadano pewna predkosc, poruszal sie bedzie w gore r6wni pochylej kacie nachylenia a = 30°. W spolczynnik tarcia j = 0,1.

°

6).
, '

Oblicz przyspieszenie ukladu klock6w pokazanego na rys. 23 oraz silt( naciagu linki. Wspolczynnik tarcia cial 0 podlozej"> 0,2.

'4...

Oblicz wspolczynnik tarcia lyzew 0 16d, jezeli szybkosc lyzwiarza VI = 10 m/s na drodzes = 25 m zostala zredukowana do V2 = 5 m/s.

5. Znaj dz wspolczynnik tarcia kol samochodu nawierzchnie szosy, jezeIi wiadorno, ze przy szybkosci samochodu v= 20 m/s droga hamowania wynosi s = 40 m.

°

F=50N

Rys. 23
OdPOWiedzi na str. 123

16

Odpowiedzi na str.

122,123

17

2. DYNAMIKA

2.4. ZASADY

DYNAMIKI

NEWTONA

- II

Jaka bedzie droga hamowania samochodu na asfaltowej nawierzchni, jezeli typowy czas reakcji kierowcy (czas,jaki uplywa od chwili pojawienia sie przeszkody do chwili zadzialania hamulc6w) wynosi t 1 = 0,7 s, a wspolczynnik tarcia opon 0 sucha nawierzchnie asfaltowaj"> 0,75? Obliczenia przeprowadz dla szybkosci ~samochodu Vj = 30 km/h , 60 km/h, 120 km/h. s::_ ~ r\- -'( .:;!_ 14. Z jakim przyspieszemem porusza1STt( bedzie uklad dw6ch cial 0 masach mj = 2 kg i m2 = 4 kg (rys. 24), polaczonych linka i umieszczonych na r6wni pochylej 0 kacie nachylenia a = 30°? W spolczynnik tarcia ciala 0 masie ml 0 powierzchnie rowni wynosif= 0,2.
.. .. ~ lyt~ ,

b) winda porusza sie w gore z przyspieszeniem

a

1
=-

5

g;

c) winda porusza sieze stala szybkoscia v = 2 m/s?

fiiJ

Okresl zwrot i oblicz wartosc przyspieszenia windy wiedzac, ze waga sprezynowa umieszczona w windzie wskazuje p = 15% wiecej niz w przypadku pomiaru dokonanego w windzie. bedacej w spoczynku.
cst

3 Podjakim katern (mierzonym wzgledem poziomu) musi nachylic sie ...... czlowiek, aby nie upasc w autobusie poruszajacym sie ruchem jedno.

stajme przyspieszonym

. .,

z przyspieszemem

.,

a

=

I? .J3 g.

3vry'"

{~~-3"

j

4. Jakie jest przyspieszenie wagonika.jezeli wahadelko zawieszone u jego sufitu odchylilo sie od pionu 0 kat a = 30°? Jaki to moze bye ruch? 5. Jaki jest naciag linki, za pomoca kt6rej podnosimy m = 10 kg zprzyspieszeniem 0 wartosci rz= 2 m/s"?

N~

cialo

0(mas~,

M"[

r+'1'

Rys.24

6. Z jaka szybkoscia musialby jechac samoch6d po w,ypuklym moscie o promieniu krzywizny r = 40 m, aby przez chwile, w najwyzszym j ego punkcie, bye w stanie niewazkosci?

ij) Jaka

najmniejsza sila musimy docisnac klocek 0 masie m = 1 kg do pionowej sciany, aby nie zsunal sie w dol? Wsp6lczynnik tarcia pomiedzy klockiem a scianaj > 0,2.

/7.
~

Pod Jakim katem do poziomu musi nachylic sie rowerzysta wjezdzajacy w zakret 0 promieniu r = 50 m z szybkoscia v = 10 m/s? Oblicz, 0 jaki kat odchyli sie od pionu link a 0 dlugosci 1= 2 m, jezeli okres obiegu okregu kulki na niej zawieszonej wynosi T = 2 s.

16. Na klocek.o masie m == 10 kg dziala sib F = 40 N, rownolegla do poziomego toru, po kt6rym porusza sie klocek. Jaki jest wspolczynnik tarcia klocka 0 podloze, jezeli porusza sie on z przyspieszeniem a = 2 m/s",

9. Oblicz, z jaka maksymalna szybkoscia rnoze wjechac samochod w zakret 0 promieniu r = 20 m, jezeli wsp6lczynnik tarcia miedzy kolami a nawierzchnia wynosif= 0,75. 10. Oblicz, z jaka maksymalna czestotliwoscia moze wirowac-tarcza 0 promieniu r = 0,5 m, aby umieszczone najej brzegu cialo nie zsunelo sit(.. Wsp6lczynnik tarcia pomiedzy cialem a tarcza wynosif= 0,5.

2.4. Zasady dynamiki Newtona (czesc II)

,0 Ile niuton6w

wskaze umieszczona ktorej zawieszono cialo 0 masie m

w windzie waga sprezynowa, = 10 kg, gdy:
a

na

a) winda porusza sie w dol z przyspieszeniem

= ~ g;
3

11. Z j akim maksymalnym przyspieszeniem mozemy poziomo przesuwac deske z umieszczonym na niej klockiem, aby klocekjeszcze pozostal nieruchomy wzgledem deski. Wsp6lczynnik tarcia miedzy klockiem a deska f == 0,2.

18

Odpowiedzi na str. 123, 124

Odpowiedzi na str. 124

19

2.DYNAMIKA

2.5. PRACA, MOe, ENERGIA

2.5. Praca, moc, energia

1.. Jaka

€) Jaka prace wykona
@.

prace trzeba wykonac, aby wzdluz rowni pochylej okacie nachylenia ex = 30°, na drodze s = 5 m, przesunac bez tarcia cialo 0 masie m = 10 kg?

8. Jak'l pracet nalezy wykonac, aby ze stala szybkoscia, w plaszczyznie pionowej, przesunac cialo 0 masie m = 10 kg z punktu Ado B tak, j ak to pokazuje rys. 26?

sila F = 5 N rownolegla do poziomego toru,'po . ktorym, bez tarcia, przesuwa cialoo masie m = 10 kg w czasie t= 5' s?

B b=Sm A a= 10m
Rys.26 9. Oblicz prace, jaka nalezy wykonac, aby cialo 0 masie m = 10 kg przesunac po poziomym torze bez tarcia, ruchem jednostajnie przyspieszonym, w czasie t = 5 s na odleglosc s = 20 m. Zakladamy, ze predkosc poczatkowa ciala jest rowna zeru. 10. Znajac zaleznosc pracy od czasu (rys. 27) oblicz moe urzadzenia wykonujacego prace,

3. Jaka prace nalezy wykonac, abycialo 0 masie m = 10 kg podniesc z przyspieszeniem a = 2 m/s? na wysokosc h = 10m? .
Oblicz prace potrzebna na to, aby szescian 0 krawedzi a sie m = 500 kg, przewrocic z jednego boku na drugi,
= =

1 m,

0

ma-

5. Oblicz prace, jaka na drodze s drogi pokazuje rys. 25.

5 m wykona sila, ktorej zaleznosc'od

FCN)

s (m)

W(J)

Rys.25 . 6. Oblicz prac((, j aka trzeba wykonac, aby ciaro 0 masie czasu t = 4 s przesunac pozionro z przyspieszeniem pomijamy, Predkosc poczatkowa Va = O.

20
10
m
I I

--

-1I I I I

--

-I"':' - I I I

-1I

- ....-

= 10 kgw.ciagu
5 m/s-. Tarcie

,

a=

7. Jaka.prace.musimy wykonac, aby cialo 0 masie m = 10 kg przesunac ze stal,!:pr((dkosci'l po poziomym torze na odleglosc s = 20 m, przy zalozeniu, ze wspolczynnik tarcia pomiedzy cialem a podlozemj = 0,27

Rys.27

20

Odpowiedzi

na str .. 124

Odpowiedzi

na str. 124

21

2. DYNAMIKA

2.5. PRACA, MOC, ENERGIA

11. Zaleznosc mocy pewnego urzadzenia od czasu podaje wykres (rys 28). Oblicz prace wykonana przez to urzadzenie w czasie t = 4 s.

15. W jaki sposob chwilowa moe spadajacego ciala zalezy od przebytej drogi? 16. Mi((dzy dwoma spoczywajacymi na poziomym torze powietrznym klockami 0 masach m I = 1 kg i m2 = 3 kg przytrzymujemy scisnieta sprezyne. Oblicz stosunek energii kinetycznych klockow odrzuconych przez sprezyne w przeciwne strony w chwili, gdy przestaniemy je przytrzymywac. 17. * Sanki zeslizgujace sie z g6rki 0 wysokosci h = 4 m zatrzymaly sie _- w odleglosci d = 50 mod punktu A' bedacego rzutem wierzcholka g6rki (Ajna plaszczyzne pozioma (rys. 30). Oblicz, ile wynosi wspolczynnik tarcia sanek 0 snieg.
A

peW)

Rys.28 12. Jaka jest sila ciagu silnika samochodu 0 mocy P = 30 kW, jesli samochod porusza sie ze stala szybkoscia v = 72 km/h?

h
~

:

?
Rys.30
VI

d

·r
VI

@

Oblicz chwilowa moe, jaka uzyska cialo 0 masie m = 10 kg , po czasie t = 5 s swobodnego spadania. Opor powietrza pomijamy.

14. Jaka moc posiada silnik elektryczny, kt6ry eialo 0 masie m = 1000 kg wciaga ze stala szybkoscia v = 5 m/s po rowni pochylej 0 kacie nachylenia a = 30° (rys. 29)? Jaka sib napina line w trakcie pracy silnika? Wspolczynnik tarcia ciala 0 powierzchnie rownij" = 0,3. ,

M.::.Udowodnij, kosci "i >

ze rozpedzenie cialao masie mod szybkosci wymaga wykonania pracy: '

do szyb-

12I 2 . 2 2 2 I 19. Korzystajqc z zasady zachowania energii oblicz, jaka szybkosc koncowa uzyska cialo zsuwajace sie z gladkiej rowni pochylej 0 kacie nachylenia a z wysokosci h.

W=-mv --mv

silnik

20. Korzystajqc z zasady zachowania energii oblicz, na jaka wysokosc wzniesie sie cialo rzucone do gory z szybkoscia v = 10 m/s. 21. 1aka szybkosc koncowa osiagnie cialo rzucone z wysokosci h pionowo w dol z szybkoscia vo? \

Rys. 29

22. Oblicz, korzystajacz zasady zachowania energii, na jaka maksymalna wysokosc wzniesie sie cialo rzucone z szybkoscia Vo = 10 rnls pod katem a = 30 do poziomu. .
Odpowiedzi na str. 125. 126

22

Odpowiedzi

na str. 124, 125

23

2. DYNAMIKA

2.6. GRAWITACJA

23. Oblicz, korzystajac z zamiany energii kinetycznej na prac((, droge, jakq przebedzie lyzwiarz do chwili zatrzymania sie, jezeli jego szybkose poczatkowa va = 10 mis, a wsp6lczynnik tarcia f= 0,04. 24. Po okregu, w plaszczyznie pionowej, wiruje odwaznik przywiazany do linki 0 dlugosci 1= 0,75 m. Kiedy odwaznik znajdzie sie w najwyz. szym punkcie okregu, linka nie jest napieta. Oblicz szybkosc odwaznika w najnizszym punkcie zataczanego okregu. \l

34.

Rzucamy poziomo cialo 0 masie m z szybkoscia va z wysokosci h. Jaka energi(( kinetycznq posiada cialo w chwili uderzenia w Ziemie? Jaka b((dzie jego szybkosc koncowa?

=q

'35. Naszkicuj wykres zaleznosci energii kinetycznej i potencjalnej ciala od czasu dla: a) rzutu poziomego; b) rzutu ukosnego; c) rzutu pionowego do gory. 36...:) jaki sposob energia kinetyczna zsuwajacego sie z rowni pochylej W ciala zalezy od przebytej drogi (tarcie zaniedbujemy)?

~

Jaka szybkosc bedzie miala kulka wahadla 0 masie m = 0,05 kg, 0 dlugosci I = 1 m w naj nizszym polozeniu, j ezeli w fazie wstepnej wahadlo odchylimy od pionu 0 kat a = 30? Jaki bedzie naciag nitki w tym punkcie? 26. Przedstaw zaleznosc energii kinetycznej od czasu dla ciala puszczonego swobodnie w d6l. 27. Jak zmienia sie w funkcji czasu energia potencjalna spadajacego swo- . bodnie ciala?

.J

2.6. Grawitacja
Uwaga: Mowiac krotko.voblicz site" lub "oblicz przyspieszenie" wartosci tych wektor6w. mamyna mysli obliczanie

~

W ktorym punkcie toru, w rzucie ukosnym, energia kinetyczna ciala jest najmniejsza? Odpowiedz uzasadnij.

1. Oblicz.jaka
m=

sila Ksiezyc, kt6rego masa wynosi -

1

masy Ziemi, a srodek

29. Z wysokosci h rzucono pionowo w d61 kulke z taka szybkoscia , ze po doskonale sprezystym odbiciu wzniosla sie na wysokosc 2h. Z jaka szybkoscia rzucono kulke? ~ Z wysokosci h nad powierzchniaZiemi rzucamy pionowo do g6ry cialo z szybkoscia vO. Jaka szybkosc uzyska to cialo w chwili uderzenia . w Ziemie?

oddalony jest 0 r = 384400 km od srodka Ziemi, przyciaga cialo 0 masie 1 kg znajdujace sie na jej powierzchni'rPromien Ziemi Rz = 6370 km, a przyspieszenie grawitacyjne g = 9,8 m/s ', 2. Wiedzac, ze stala grawitacji G = 6,673.10-11 N·m2/kg2, mi rna wartosc Rz = 6370 km, oblicz mase Ziemi. a promien Zie-

81

31. Po jakim czasie energia kinetyczna ciala rzuconego poziomo z szyb--- koscia Vo bedzie trzy razy wieksza od energii kinetycznej ciala w chwili rzucenia? 32. Jaka droge przebedzie cialo poruszajace sie bez tarcia w gore r6wni pochylej do chwili zatrzymania sie, jezeli u podstawy rowni nadano ~u szybkosc v? Kat nachylenia rowni wynosi a. 33. Najakiej wysokosci ponad powierzchnia Ziemi energia kinetyczna ciala ~ spadajacego z wysokosci h jest rowna jego energii potencjalnej?

3. Znajdz srednia gestosc Ziemi, jezeli wiadomo, ze jej promien jest rowny Rz, a przyspieszenie ziemskie wynosi g. Przyjmujemy, ze Ziemia rna ksztalt kuli. 4. Ciezar czlowieka na powierzchni Ziemi wynosi P = 600 N. Ile wynioslby ciezar tego czlowieka na planecie 0 dwukrotnie wiekszej masie, lecz identycznymjak Ziemia promieniu? 5. Jakie jest przyspieszenie grawitacyjne na planecie, ktorej zarowno promien,jak i masa, SCi dwa razy wieksze od promienia i masy Ziemi? 6. Oblicz przyspieszenie, zjakim poruszac sie bedzie w kierunku Ziemi cialo umieszczone na wysokosci h ponad powierzchnia Ziemi.
OdpQWiedzi na str. 126, 127, 128

24

Odpowiedzi

na str. 125, 126

25

2. DYNAMIKA

2.6. GRAWITACJA

7. Najakiej wysokosci ponad powierzchnia Ziemi przyspieszeniejest rowne polowie przyspieszenia na powierzchni Ziemi?
8. Oblicz, w jakiej odleglosci od srodka Ziemi pomiedzy Ziemia a Ksiezycern znajduje sie punkt, w ktorym natezenie pola grawitacyjnego jest rowne zeru. Odleglosc miedzy srodkiern Ziemi a srodkiem Ksiezyca jest w przyblizeniu r6wna 60 promieni Ziemi, amasa Ziemijest 81 razy wieksza od masy Ksiezyca, 9. W jakim punkcie kuli ziemskiej ciezar cialajest rowny sile oddzialywania grawitacyjnego pomiedzy cialem a Ziemia? 10. Na rowniku Ziemi zwazono cialo za pomoca wagi szalkowej, a nastepnie sprezynowej. Otrzymano identyezne rezultaty. Co wskaza wagi na biegunie? 11. Ile musialby wynosic okres obrotu kuli ziemskiej wokol wlasnej osi, aby sila odsrodkowa bezwladnosci zrownowazyla na r6wniku sile grawitacyjna? Promien Ziemi Rz = 6370 km, a przyspieszenie ziemskie g = 9,8 m/s". 12. Obliez, ile wynosi na rowniku wartosc przyspieszenia z dzialania sily odsrodkowej. wynikajacego

18. W jakiej odleglosci od srodka Ziemi musi znajdowac sie satelita staejonarny? Okres obrotu Ziemi wokol wlasnej osi T= 23 godziny 56 minut. 19. W ehwiIi, gdy rakieta znajdowala sie na wysokosci h = Rz, wylaczono silniki. Co wskaze umieszczona w rakieeie waga sprezynowa, na ktorej polozono cialo 0 masie m = 10 kg ? 20. Czy gestosc i masa ciala ulegaja zmianie, jezeli pomiaru dokonujemy na Ksiezycu? 2l. Przyspieszenie na Ksiezycujest okolo 6 razy mniejsze, niz na Ziemi. na Ziemi a) Jak daleko skoczylby na Ksiezycu skoczek osiagajacy

odleglosc 8 m?
b) Jak wysoko skoczylby na Ksiezycu skoczek osiagajacy na Ziemi wysokosc 2,30 m? c) Jak zmienilby sie ezas t spadania ciala z danej wysokosci? 22. Oblicz wartosc drugiej predkosci kosmieznej na Ksiezycu pamietajac, ze jego promien R~ = 1740 km, a przyspieszenie grawitacyjne na powierzehni Ksiezyca gK
=

"6 g.

l

13. Przenoszac cialo 0 masie m = 10 kg z punktu A 0 potenejale r6wnym VA = -10 J/kg do punktu B wykonalismy prace W= 40 J. Obliez potencjal pola grawitaeyjnego w punkeie B pola. 14. Jaka wielkosc fizyczna rna wymiar m2/s2? 15. Wokol Ziemi poruszaja sie dwa satelity: jeden z nich w odleglosci r] od srodka Ziemi, drugi w odleglosci r2> ri. Kt6ry z nieh rna wieksza szybkosc liniowa i katowa? ' 16. Jakijest stosunek energii kinetyeznej ciala okrazajacego Ziemie w od- . leglosci r odjej srodka do jego energii potencjalnej? 17. Oblicz czas obiegu satelity poruszajacego sie na wysokosci h nad powierzchnia Ziemi. Pro mien Ziemi Rz = 6370 km.
=

23. Obliez wartosc i kierunek wypadkowej sil: grawitacji i odsrodkowej bezwladnosci dzialajacych na cialo 0 masie m na r6wniku i biegunie. Zakladamy, ze promien Ziemi wynosi Rz' okres obrotu Ziemi wokol osi wynosi T, a stala grawitacji G. 24. Oblicz prace, jaka nalezy wykonac, aby cialo 0 masie m = 1 kg z powierzehni Ziemi, ruchem jednostajnym, przeniesc na wysokosc r6:vn'lpromieniowi ziemskiemu. Promien Ziemi Rz = 6370 km, a przyspieszenie ziemskie g = 9,8 m/s-.

500 km

26

Odpowiedzi

na str. 128

Odpowiedzi

na str. 128, 129

27

3.1. MOMENT

suv I MOMENT BEZWt.ADNOSCI
I I' I' II'

3. 8ryta sztywna
/ I / / / / /

I'
/

.."

,.
/ / / / / / /

/ I I/
/

1/ /i

a

_La
2

3.1. Moment sify i moment bezwladnosci
1. Oblicz wartosc momentu sily dla przypadk6w pokazanych na rys. 31a i 31b.
r= 1 ill

/

)I'

/

" I

,
I
/

/ I

/ /

/

I

dII
Rys.32a

III

dI

I
Rys.32b

I

III

I

F= 10N
IX =

45°

os obrotu
Rys.31a

3. He wynosi stosunek moment6w bezwladnosci dwoch tarcz wykonanych z tego samego materialu, 0 tej samej grubosci, kt6rych promienie pozostaja w relacji rl = 2r2? Tarcze obracaja sie wzgledem osi do nich prostopadlych i przechodzacych przez ich srodki, 4. Mamy dwie kule wykonane z materialu 0 tej samej gestosci, Obj erose VI = 8V2. Jaki jest stosunek ich moment6w bezwladnosci wzgledem osi przechodzacych przez srodki? 5. Oblicz moment bezwladnosci cienkiej obreczy wzgledem osi prostopadlej do plaszczyzny wyznaczonej przez obrecz i przechodzacej przez punkt lezacy na obreczy, 6. Oblicz moment bezwladnosci cienkiego preta 0 dlugosci I wzgledem osi prostopadlej do niego i przechodzacej przez koniec preta. Moment bezwladnosci preta wzgledem osi przechodzacej przez srodek wynosi Io - Im [2 . -12 7. Oblicz moment bezwladnosci ukladu dwu kul 0 masie m i promieniu r kazda, pokazanych na rys. 33. Kule zamocowane Set na niewazkim pr~cie i obracaja sie wokol osi prostopadlej do odcinka laczacego ich srodki, iprzechodzacej przezjego srodek.

r=

1
=

m

F,

20N 30° 90°

F2= ION
IXl = IX2 =

os obrotu Rys.31b

2. Oblicz moment bezwladnosci ukladu punktow materialnych na rys. i 32b wzgledem roznych osi obrotow zaznaczonych liniami nymi. W przypadku rys. 32a punkty materialne rozmieszczone zo w wierzcholkach kwadratu 0 boku G, natomiast na rys. 32b umieszczone zostaly w wierzcholkach trojkata rownobocznego 0 boku a. W szystkie punkty maja jednakowe masy m.

28

Odpowiedzi na str. 129

29

3. BRYt.A SZTYWNA

3.2.

u u ZASADA

DYNAMIKI

DLA BRYt. Y SZTYWNEJ

os obrotu
I

2. *Na nitce nawinietej na walec 0 promieniuR = 0,5 m i masie (rys. 35) zawieszono klocek 0 masie m2= 1 kg. Oblicz: a) przyspieszenie liniowe, zjakim opada klocek; b) naciagnitki; c) przyspieszenie katowe walca.

m1 =

5 kg

~

3r

Rys. 33

3.2. I i II zasada dynamiki dla bryly sztywnej
1. Na walec 0 masie m = 10 kg , obracajacy sie wokol osi pokrywajacej . sie z jego osia symetrii, nawinieto nitke. Na koniec nitki dzialamy sila . F = 5 N (rys. 34). Z jakim przyspieszeniem katowym bedzie obracal sie walec? Jaka bedzie wartosc przyspieszenia liniowego konca nitki, jezeli promien walcaR = 0,25 m?

os obrotu

Rys.35 3. *Oblicz przyspiesznie, z jakim staczal sie bedzie bez poslizgu walec z rowni pochylej 0 kacie nachylenia a = 30°. 4. 1aka sile nalezy przylozyc stycznie do obrzeza walca 0 masie m = 2 kg i promieniu r = 0,2 m, aby w ciagu czasu t = 5 s zwiekszyc czestotliwosc jego obrotow od zera do f = 10Hz? 5. Korzystajac z wykresu zaleznosci predkosci katowej bryly od czasu (rys. 36) wyznacz: a) przyspieszenie katowe w przedziale od zera do konca trzeciejsekundy oraz w nastepnych trzech sekundach ruchu; b) moment sily, jaki dziala na bryle w tych przedzialach zalozeniu, ze jej moment bezwladnosci I = 5 kg- m-. czasu przy

F

os obrotu RyS. 34

30

Odpowiedzi

na str. 1

OdpoWiedzi na str. 130, 131

31

3. BRYt.A SZTYWNA

3.3. ENERGIA BRYt. Y SZTYWNEJ

we~d)
6 -----------(----------5

4 3
2

o 1------L _
Rys.36

1

_i___:!II£----L_-'-_-'--

__

.-

2

3

4

5

6

t(s)

.__;_.....
I

001

Rys. 38 cy sie wa1ec 0 masie ni2 = 1 kg i promieniu r2 = 0,25 m (rys. 38).Oblicz szybkosc katowa, z jaka wirowac beda wake po polaczeniu,

6. * Jaki co najmniej musi bye wspolczynnik tareia miedzy klockiem a podlozem, aby dzialajac dostatecznie duza sila F (rys. 37) przewrocic klocek?

3.3. Energia bryty sztywnej
1. Jaki jest zwiazek pomiedzy momentem pedu (kretem) a energia wirujacego ciala? 2. Znajac energie kinetyczna wirujacej bryly sztywnej E oraz moment bezwladnosci bryly Ioblicz moment pedu bryly sztywnej L. 3. Oblicz energie kinetyczna toczacych sie bez poslizgu bryl (m = 1 kg, v= 10 m/s): a) walca; b) leuli; c) cienkiej obreczy. 7. Dwa ciala 0 jednakowyeh masach, ktore traktujemy jako punkty mate- .. rialne znajdujace sie w tych samyeh odleglosciach 1 od osi obrotu, wiruja ze stala szybkoscia woo Z jaka szybkoscia wirowalby uklad tych cial, gdyby w trakeie obrotow odskoczyly one na odleglosc 2/? 8. Na walee 0 masie ml =: 1 kg i promieniu rl = 0,5 m obracajacy si(( z szybkoscia katowa WI =: 20n rad/s opuszezono z gory nie obracaja4. Z rowni pochylej 0 kacie nachylenia ex zsuwa sie bez tareia prostopadloscian i stacza bez poslizgu walec. Ktore z tych cial pierwsze osiagnie podstawt( rowni? 5. W gore rowni pochylej 0 kacie nachylenia ex = 30° wtacza sie bez poslizgu kula, ktora u podstawy rowni ma szybkosc Vo = 10 m/s. Oblicz drog~, jaka przebedzie wzdluz rowni kula do chwili zatrzymania sie,
Odpowiedzi na str. 131

Rys. 37

32

Odpowiedzi na str. 1~1

33

3. BRYlA SZTYWNA

3.4. ROWNOWAGA BRYl Y SZTYWNEJ 4. Oblicz wspolrzedne srodka masy zakrzywionego preta, pokazanego na rys. 41. y pod katem prostym

6. W gore rowni pochylej wtacza sie kula i walee, ktore u podstawy rowni maja te sama szybkosc. Ktora z bryl wtoezy sie wyzej? 7. Dwa walce 0 jednakowyeh masach tocza sie z tymi samymi szybkosciami. Promien jednego z nich wynosi r I = 0,5 m, drugiego rz = 0,4 m. Co mozna powiedziec i ich energiach kinetycznych? 8. *Zawieszony pionowo jednym koncem pret 0 dlugosci 1 odchylamy od pionu 0 kat a, a nastepnie puszczamy. Obliez, jaka szybkosc bedzie mial koniec preta w chwili przechodzenia przez lin ie pionu.

a

3.4. R6wnowaga
1. Mamy pret odetniemy
0

bryly sztywnej
x a Rys.41

± czesc preta?

dlugosci 1 = 1 m. 0 ile przesunie sie srodek masy, j ezeli

·1

2. Pret 0 dlugosci I zagieto tak, jak pokazuje rys. 39. 0 ileprzesunal sie srodek masy w stosunku do srodka masy niezagietego preta?

5. Oblicz moment bezwadnosci ukladu dwoch cial 0 masach 2m i m oddalonych od siebie 0 I, wzgledem osi prostopadlej do linii laczacej ciala
i przechodzacej przez srodek masy ukladu, Rozmiary cial sa znikomo male w porownaniu z I. 6. *Na szpulke, ktorej mniejszy prornien wynosi r = 1 em, a wiekszy R = 2 cm, nawinieto nitke, Pod jakim katem do poziomu trzeba ciagnac nitke, aby przesunac szpulke nie powodujac jej ruchu obrotowego?

I 2 Rys.39

1..
4

3. Oblicz, gdzie lezy (liczac od kuli z lewej strony) srodek masy trzech kul pokazanyeh na rys. 40.

2m

.-------------.-------------.

m

m

Rys.40 Rys.42

34

Odpowiedzi

na str. 131, 132

Odpowiedzi

na str. 132

35

3. BRYlA SZTYWNA

3.4. ROWNOWAGA BRYl Y SZTYWNEJ

7. Jeden ze sposobow uzyskiwania duzej sily pokazuje ry~. 43 .. W ten sposob mozna wyciagnac np. samochod z blota, Jaka sila dziala na samoch6d przedstawiony na rysunku?

9. Jakie wartosci musza przyjac sily i 45b pozostaly w rownowadze?

F: aby uklady pokazane
rl

na rys. 45a

=OAm
0,5 m 10 kg 30°
= =

r2 =

m

ex

rl

= 0,4
=

m

r2 =

0,1 m 10 kg

[= 10 m

m

P=mg P=mg

Rys.43
8. Pokazany na rys. 44 uklad cial pozostaje w rownowadze, Jaka wartosc sily wskaze si I·, omierz zamieszczony na ry sunku?.

Rys.45a

Rys.45b

10. Oblicz sily nacisku belki na punkty podparcia, jezeli masa belki m = 100 kg ,jej dlugosc 1=3 m, a belke podparto tak, jak pokazuje rys.46.

I

I:
m =3 kg

1
3

1

Rys.46

Rys.44

36

Odpowiedzi

na str. 132

OdPOwiedzi na str. 132

37

4.1. SIt.Y SPR~i.YSTE

4. Osrodkiciqgte

F(N)

40

20

4.1.

Sily sprezyste

1. Korzystajac z wykresu (rys. 47) wyznaez modul Younga substaneji. Rys.48
6

P(Pa)·1Q7 5 4 3
2

4. Obliez prae~, jaka trzeba wykonac, aby sprezyne k, rozciagnieta juz a XI, rozciagnacjeszcze a i1x. 5. Narysuj zaleznosc energii patenejalnej dluzenia.
~~~~~~_L~_L~ ~

0

stalej sprezystosci sprezyny od wy-

sprezystosci

o

1

123

456789

.6./ '10-2
/

6. Jaka mase musi miec cialo, kt6re zawieszone na koncu aluminiowego preta 0 dlugosci 1= 2 ill i srednicy 2r = 4 mm spowoduje przyrostjego dlugosci 0 i11 = 1 mm? Modul YoungaE ~ 7'1010 N/m2. 7. *W pokazana na rys. 49 sprezyne 0 wspolczynniku sprezystosci k = 400 N/m, zakonczona "zderzakiem" 0 masie ml = 1 kg, uderza z szybkoscia Va = 10 m/s klocek a masie m2 = 2 kg i zlepia sie z nim. Oblicz maksymalne skrocenie sprezyny po zderzeniu.

Rys.47 2. Na podstawie wykresu przedstawionego trzebna do rozciagniecia sprezynyo Llx a) od XI = 0 do X2 = 4 em;
b) od x, na rys. 48 oblicz prace 4 em

=

= 2 em do

X2

= 6 em.

3. Pad dzialaniem sily F = ION pewna prezyna zostaje a Xl = 0,2 em. Jaka szybkosc uzyskaloby cialo 0 masie m = 0,1 kg, by energie tej sprezyny rozciagnietej 0 X2 == 4 em zamienic na kinetyczna tego ciala?

Rys.49

38

Odpowiedzi

na str. 1

OdPOWiedzi na str. 132·

39

4. OSRODKI

CIPtGt.E

4.2. HYDROSTATYKA

I HYDRODYNAMIKA

4.2.
Uwaga:

Hydrostatyka i hydrodynamika
W zadaniach zakladamy brak lepkosci cieczy, co w przypadku cieczy jest grubym przyblizeniem.

10. Co wywiera wieksze cisnienie: slup wody 0 wysokosci hI = 1,5 m, czy slup rteci 0 wysokosci h2 = 0,1 m? Gestosci wody i rteci wynosza odpowiednio Pw = 103 kg/m ' i PHg = 13,6'103 kg/m".

1. Cialo zawieszono na haczyku silomierza. Po zanurzeniu ciala w wskazanie silornierza wynosi n zakladajac.ze gestosc wody Pw
=~

n.

= 103 kg/m ',
.

3

ciezaru ciala. Oblicz gestosc

Jaka moze bye maksymalna glebokosc studni, przy kt6rej pompa ssacotloczaca umieszczona na poziomie gruntu bedzie jeszcze pornpowac wodt(? Cisnienie atmosferyczne P« = 1014 hPa. Co trzeba zrobic, gdy studnia jest zbyt gleboka (h > hmax)? h
=

2. W wodzie 0 gestosci Pw = 103 kg/rn ' ptywa korek 0 gestos Pk = 700 kg/m''. Oblicz stosunek objetosci czesci zanurzonej do rzonej korka. 3. Jaka jest srednia gestosc ryby tkwiacej nieruchomo w morskiej kt6rej gestosc P = 1,05'103 kg/rrr'. 4. Czy mozna dokonac za pomoca areometru pomiaru ciezaru wlas go cieczy w stanie niewazkosci? 5. Areometr zanurzyl sie w wodzie na glt(bokosc hI = 0,15 m. Jakabedzie bokosc zanurzenia areometru w alkoholu 0 gestosci P = 0,79'103 6. Pamietajac, ze gestosc lodu wynosi.pi = 900kg/m3, oblicz,jakiorocen objetosci lodu wystaje ponad powierzchnia: a) wody destylowanej (4°C), kt6rej Pw = 103 kg/m''; b) wody morskiej, ktorej

12. Jakiecisnieniewywieralbyslupwodyowysokosci 13. Oblicz cisnienie.jakie wywieralby ship wody dno naczynia w windzie poruszajacej sie: a) ruchemjednostajnie b) ruchemjednostajnie c) mchemjednostajnym. przyspieszonyrn przyspieszonym w

1 mna Ksiezycu? h =·1 m na

0 wysokosci

gore, a = ~

w dol, a ==

f

g;

g;

14. Obliez, zjaka szybkoscia wyplywa woda z igly strzykawki, ktorej pole powierzehni przekroju otworu wynosi Sl = 0,5 mrrr', jezeli tlok 0 polu powierzchni przekroju S2 = 1 em? przemieszeza sie z szybkoscia

v=2 em/so
15. Obliez szybkosc wyplywu wody z otworu zrobionego w dnie sloja, jezeli wysokosc poziomu wody, od dna sloja, wynosi h = 0,4 m. Czy szybkosc wyplywu eieczy zalezy od jej gestosci?

Pm = 1,025'103 kg/m",
0

7. Oblicz, zjakim pfzyspieszeniem wyplywa z wody kulka Pk = 0,8' I 03 kg/m", jezeli pominiemy opory ruchu.

8. *Na sprezynie zawieszono kawalek metalu, kt6ry nastepnie zanurzoni w wodzie destylowanej. Wydluzenie sprezyny zmniejszylo o P = 38,5%. Korzystajac z tablic fizycznych sprawdz, co to by! metal. 9. Pod jakim katem do poziomu ustawi sie poziom wody w niu umieszczonym Vi wagonie poruszajqcym sie z a = 2 mJs ?
2
jJJ''-'''L'''HJ''~

40

Odpowiedzi

nastr.

132, 133,

Odpowiedzi na str. 134

41

5.2. BILANS CIEPLNY

5. Termodynamika

8. Oblicz stosunek sredniej energii kinetycznej atomow helu do energii kinetycznej czasteczek wodoru przy zalozeniu, ze temperatury gazow sa identyczne. 9. Ile razy wzrosnie srednia szybkosc czasteczek gazu.jezeli zwiekszymy jego temperature? dwukrotnie

5.1. Teoria kinetyczno-molekularna
Uwaga..

gazu doskonalego
masie 10-5 g?

10. Jaki jest stosunek ternperatur He (JII = 4 g/mol) i Ne (JI2 = 20 g/mol). jezeli atomy tych gazow posiadaja identyczne srednie szybkosci? 11. Oblicz energie wewnetrzna l mola helu w temperaturze t
=

1270C.

W zadaniach 6-11 autor zaklada znajomosc zasady ekwipartycji energii.

1. Ile atomow siarki (JI

= 32

g/mol) znajduje sie w pylku siarki
=

0

odpowiadajacej granicy dokladnosci wag analitycznych ~ m

5.2. Bilans cieplny
1. Do wody 0 masie ml = 0,5 kg i temperaturze tl = 20°C wlewamy wode o masie m2 = 1 kg i temperaturze t2 = 60°C. Oblicz temperature koncoWCl wody po wyrownaniu sie temperatur. 2. W jaki stosunku nalezy zmieszac wode 0 temperaturze t1 = 60DC z woda o temperaturze t2 = 20°C, aby temperatura koncowa wynosila t3 = 40DC7 3. W rozwiazaniu zadania I. nie bralismy pod uwage naczynia, do ktorego wlewano wode, Przypuscmy, ze eksperyment zostal przeprowadzony w kalorymetrze aluminiowym 0 masie mo = 0,3 kg i temperaturze chlodniejszej wody. Cieplo wlasciwe aluminium wynosi Co = 920 J/(kgoK), a wody CI = 4190 J/(kgoK). Oblicz, ile bedzie wynosila temperatura koncowa wody, jezeli uwzglednimy cieplo pochloniete przez kalorymetr. 4. Do naczynia zawierajacego m, = 3 kg wody 0 temperaturze tl = 17DC wlozono m2 = 0,5 kg cynku ogrzanego do temperatury t2 = 100DC. Temperatura wody wzrosla do t3 = 18,3°C. Jakie jest cieplo wlasciwe cynku? Cieplo wlasciwe wody CI = 4,19'103 J/(kgoK). 5. Do wody 0 masie m1 = 2 kg i temperaturze tl = lOoC wrzucono kawaIek miedzi 0 masie m2 = 0,5 kg i temperaturze t: = 100°C. Oblicz temperatur{( koncowa wody i miedzi. Cieplo wlasciwe wody 3 Cj :::: 4,19'10 Jz(kg-K), acieplo wlasciwe miedzi C2 == 395 J/(kgoK).

2. Przypuscmy, ze 1 mol izotopu prornieniotworczego strontu (0 czasie . polowicznego rozpadu 28 lat), ktorego masa wynosi 90 g, zostal row nomiernie rozprowadzony po calej powierzchni kuli ziemskiej. Oblicz, ile atomow tego promieniotworczego pierwiastka znalazloby sie na 1 ern"? Promien ZiemiRz = 6370 km. 3. Masa molowa miedzi wynosi f.1 = 63,54 g/mol. Oblicz mase j atomu miedzi. 4. Ile wynosi (szacunkowo) srednia odleglosc miedzy czasteczkami: a) miedzi (J.l

= 63,54

g/mol, p = 8,6'103 kg/m");

b) wody (J.l == 18 g/mol, p = 103 kg/m' ); c) pary wodnej traktowanej j ako gaz doskonaly (1 mol gazu uvo,"'-,,, .... le go w warunkaeh normalnych zajmuje objetosc Vo = 22,4 dm ' ). 5. Ile czasteczek tlenu znajduje sie w 1 em' powietrza w warunkach normalnych (O°C, 1013 hPa)? Tlen zajmuje 20,95% objetosci powietrza, 6. Oblicz srednia szybkosc, z jaka poruszaja sieatomy helu w temperatu-. rze t = 27°C. Masa molowa helu JI = 4 g/mol. 7. Przyjmujac, ze srednia mas a molowa powietrza wynosi JI = 29 oblicz, jaka srednia szybkosc posiadaja czasteczki powietrza w U>nnnl~raturze t = 20°C.

42

OdPOWiedzi na str. 134,135

43

5. TERMODYNAMIKA

5.3. PRZEMIANY GAZU DOSKONAtEGO

6. Do wody 0 rnasie ml = 0,56 kg i temperaturze tl = 16°C wrzu conrr kawalek lodu 0 masie m2 = 0,08 kg i temperaturze t2 = one. tura wody po stopieniu sie lodu zmniejszyla sie do t3 = 4°C. Jakie j cieplo topnienia lodu? (Cieplo wlasciwe wody Cw = 4,19.103 J/kg· 7. Jaka szybkosc musialaby miec bryla olowiu 0 temperaturze O°C, stopic sie podczas zderzeniaz przeszkoda? Zakladamy, ze p = 75 energii idzie na ogrzanie i stopienie olowiu. Temperaturatopnienia t = 327°C, .jego cieplo wlasciwe c = 131 J/(kgK), a cieplo Ct = 2,5'104 J/kg. 8. Jaki musi bye stosunek masy wody 0 temperaturze tl = 20°C do lodu 0 temperaturze t2 = O°C,aby po calkowitym stopieniu sie Iodu miala temperature t: = OOC?Cieplo topnienia lodu Ct = 3,35-1 05 J/kg~ cieplo wlasciwe wody Cw= 4,19'103 J/(kg·K). 9. W wodzie 0 masie ml = 0,45 kg i temperaturze tl = 170 m2 = 0,015 kg pary wodnej 0 temperaturze t: = 100°C. Temperatura wody wzrosla do t3 = 37°C. Oblicz cieplo parowania wody. (cw j , w zadaniu 6) 10. 0 ile wzrosnie temperatura wody 0 masie ml = 2 kg i temneraturze; tl = 20°C, jezeli skroplimy w niej m: = 0,04 kg pary wodnej 0 raturze ti = 100°C? Cieplo parowania cp = 2,26'106 J/kg. 11. Jaka mase lodu 0 temperaturze tl = OQCstopi skroplenie na bryle 10 1 kg pary 0 temperaturze 100°C (cp = 2,26'106 J/kg, Ct = ~,35'105 12. Dlaczego para wodna powstajaca przy wrzeniu dotkliwie, niz wrzaca woda?

2. Dla jakiego cisnienia sporzadzono wykres przedstawiony

na rys. 50?

V (rrr') '10-3
4 3 2

Pod tlokiem znajduje silt
1 mol gazu

Of----=-:---::-:--::---:-!:-:--__..L_----'---+ 50 100 150 200 T(K)

e

Rys.50

3. Otwarta butelka 0 pojemnosci VI = 1 dm ' zawiera powietrze ogrzane do temperatury t1 = 100°e. Jaka objetosc wody wejdzie do butelki jezeli ja zanurzymy niezbyt gleboko w wodzie 0 temperaturze ti = 20°C? 4. Il~ czasteczek znajduje sie w naczyniu 0 pojemnosci V = 1 dm", jezeli wiadomo, ze wypelniajacy je gaz jest gazem doskonalym pod cisniemem p = 105 Pa, a jego temperatura wynosi t = 100°C? 5. W n~czyniach 0 jednakowych objetosciaeh znajduja sie rowne masy he~u ~argonu. Ile razy cisnienie helu jest wieksze od cisnienia argonu, jezeli temperatury obu gaz6w sa identyczne? Masa molowa helu f.11 = 4 g/mol, masa molowa argonu f.12 = 40 g/mol. 6. Jak zmieni sie objetosc gazu, ktorego cisnienie wzroslo pieciokrotnie, a temperatura dwukrotnie? 7. ~ ile pro cent wzrosnie objetosc gazu, ktory ogrzano pod stalym cisniemem od temperatury to = 80°C do temperatury tl = 120°C? 8. Powietrze w naczyniu pod tlokiem ogrzano od temperatury to = do takiej temperatury, ze jego objetosc wzrosla dwukrotnie. Oblicz temperaturt:( koncowa (w "C) przy zalozeniu, ze mamy do czynienia z przemianll izobaryczna,

5.3.Przemiany gazu doskonalego
Uwaga: W zadaniach przyjmujemy wartosc stalej Avogadro: N A = 6,022'1023 czast/mol. gazowaR

noc

= 8,31

J/(mo!·K).

1. Podczas przemiany izochorycznej cisnienie gazu wzroslo Ile razy wzrosla srednia energia kinetyczna czasteczek?

44

Odpowiedzi

na str. 135, 1,

Odpo

. Wledzi na sir. 136

.

45

5. TERMODYNAMIKA

5.3. PRZEMIANY GAZU DOSKONAtEGO

9. Korzystajac z ponizszej zaleznosci cisnienia od temperatury sporza, dzonej dla helu (rys. 51), wyznacz jego objetosc zakladajac, ze lHU,:S'itJj:",; helu m = 2 g. Masa molowa helu J1 = 4 g/mol

11. Oblicz stosunek objetosci gazu doskonalego, pokazuje rys. 53.

ktorego rozne izochory

'p

(~2)

'10

3

40 30 20 10

O~-"__-...I..---L..-....J_---"
100 200 300 400

T (K)

T(K)
Rys.53

Rys.51
10. Korzystajac z wykresu zaleznosci peT) oszacuj, ktoremu z punktow A, B, C, D (rys. 52) odpowiada najwieksza objetosc gazu. 12. Jak zmieni sie wykres: a) peT) dla V = const;
A

P

(~2)


• •
D


C

B

b)p(V)

dla T= const;
=

c) VeT) dlap 13. Podczas

const pewnej

jezeli zmienimy mase gazu z mI na m2 > mI? ogrzewania masy gazu przy stalym cisnieniu
0

\

o !':!T = 2 K, jego objetosc wzrosla

n = 2~O wartosci poczatkowej .

Oblicz temperature poczatkowa gazu.

T(K)
Rys. 52

14. Izotermy przedstawionena rys. 54 nakreslono dla dwoch gazow 0 takich samych masach, tej samej temperaturze T lecz 0 roznych masach molowych. Ktory z wykresow odpowiada wiekszej masie molowej?

46

Odpowiedzi

na str. 136. 137

47

5. TERMODYNAMIKA

5.4. ZASADY TERMODYNAMIKI

p

2

~

izoterma

v
Rys. 54 15. Jakie cisnienie beda wywieraly na scianki naczynia dwa mole argonu 0 temperaturze t = 20°C? Rys. 55
0 objetosci

V = 2 dm'

22. laki gaz w temperaturze t = 100°C, pod cisnieniem p sie m = 8 g zajmuje objetosc V = 6,2 dm '?

=

105 Pa i 0 ma-

16. Jaka objetosc bedzie zajmowal n = 1 mol argonu w warunkach normalnych? Warunki normalne to cisnienie 1013 hPa (760 mm Hg) oraz temperatura OOC(273 K). 17. Pod ruchomym tlokiem znajduje sie gaz doskonaly 0 objetosci, Vj = 2 dm", Temperatura gazu wynosi t I = 20°C. 0 ile wzrosla temperatura gazu.jezeli po ogrzaniu zajal objetosc V2 = 3 dm"? 18. Oblicz objetosc.jaka zajmuje w temperaturze t = 20°C pod cisnieniem p = 106 Pa 1 kg tlenu. Masa molowa tlenu u = 32 g/mol. 19. Korzystaj

23. Narysuj zaleznosc gestosci gazu doskonalego w przemianie izobarycznej od jego temperatury w skali bezwzglednej.

5.4.

Zasady termodynamiki

1. C?b~icz, aka prace wykona n = 0,5 mola gazu doskonalego rozprezajac j S1(( izobarycznie, j ezeli zmiana temperatury wynosila j}_T = 100 K. 2. Oblicz wydajnosc silnika Carnota, pracujacego porniedzy zrodlem ciepla 0 temperaturze tl = 127°C a chlodnica 0 temperaturze t2 = 27°C. 3. Gaz pracujacy w cyklu Camota oddaje do chlodnicy go ze zrodla. Jakajest wydajnosc tego cyklu? 4. Zamkniety w cylindrze gaz doskonaly rozpreza sie, przesuwajactlok z polozenia odpowiadajacego objetosci VI do polozenia odpowiadajacego objetosci V2 > VI a) adiabatycznie; b) izobarycznie; c) izotermicznie.

ac z danych z poprzedniego zadania oblicz gestosc tlenu.
V = 10.2 m3 znajduja sie: ml'

20. W naczyniu 0 objetosci

= 2 g helu oraz m: = 1 g wodoru (H2)' Oblicz cisnienie, Jakie panuje we wnetrzu naczynia, jezeli temperaturagaz6w t = 100°C. Masa molowa helu III = 4 g/mol, masamolowa wodoru 112 = 2 g/mol.

f

ciepla pobrane-

.21. Na wykresie (rys. 55) przedstawiono w ukladzie wspolrzednych (P,V) cykl przemian gazu doskonalego 0 stalej masie m. Narysuj wykres tego
cyklu w ukladzie wspolrzednych (P,T).

48

Odpowiedzi

na str. 137.

OdPOwiedzi na str.137,

138

49

5. TERMODYNAMIKA

5.4. ZASADY TERMODYNAMIKI

W ktorej z wyzej wymienionych prace?
5. Przypuscmy,

przemian gaz wykonuje najwiekszq

ze udalo nam sie zrealizowac cykl przemian termodyri micznych 0,5 mola gazu doskonalego, pokazany na rys. 56.

7. Na rysunku 57 przedstawiono przemiany termodynamiczne dla cyklu Camota. Oznacz w odpowiednich miejscach tabeli te pozycje w poziomych rzedach, ktore odpowiadaja wlasciwym kolumnom pionowym.

p

A~
2

~

-,B

D

c

v
Rys.57 Rys.56

/).T=O a
b c d

/).v=o

Q=O

W<O

W>O

Q>O

Q<O

a) Wskaz odcinki cyklu zwiazane ze wzrostem energii wewnetrznej: ukladu; b) Oblicz prace, jaka gaz wykonuje podczas jednego cyklu. 6. Zaznacz krzyzykami odpowiadajace
/).m

sobie

w tabeli pozycje.
W=O /).T=O
8. W zamknietym naczyniu 0 objetosci V = 2 drrr' znajduje sie hel pod cisnieniem p = 106 N/m2. Ogrzewajac gaz spowodowalismy dwukrotny wzrost jego cisnienia. Oblicz ilosc ciepla, jaka pobral hel. 9. Jakijest zwiazek pomiedzy cieplem wlasciwym a cieplem molowym pierwiastk6w? 10. Parnietajac, ze ciepla wlasciwe odpowiednio C1 = 400 JJ(kg·K) a ich masy molowe wyno J.12 = 0,207 kg/mol i J.l3 = 0,027 nionych pierwiastk6w. miedzi, olowiu i aluminium wynosza , Cz = 130 Ji(kg-K), C3 = 920 JJ(kg·K), sza kolejno J.lI = 0,0635 kg/mol, kg/mol, oblicz ciepla molowe wymie-

=0 /).U=O

Q=O

pV
P T

=

const const const

=

v=
pV
x

pV= const
=

const

50

OdPOWiedzi na str. 138, 139

51

6.1. POLE ELEKTROSTATYCZNE

6. Elektrostatyka

9. Dla kt6rej z przedstawionych ponizej kombinacjijednakowych Iadunkow q natezenie pol a w srodku kwadratu jest rowne zeru? Ile wynosi potencjal w srodku poszczegolnych kwadratow?

.,------.a

6.1. Pole elektrostatyczne
1. Dwie kulki wiszace na jednakowo dlugich nitkach naladowano ladURkami 0 tych samych znakach. Kulki odchylily sie od pionu 0 rozne k'l,ty a f3. 0 czym to swiadczy?

al
+
a.
Rys. 58

01·'-·+
a .+ c. pochodzacego

"*

2. Dwie kulki 0 identycznych masach m wisza na nitkach 0 dlugosci I. Po naladowaniu ichjednakowymi ladunkami kulki rozeszly six na odleglosc a. Oblicz ladunek q. 3. 1aka sil,!:oddzialuja na siebie dwa ladunki 0 wartosciach q = 1 C kazdy, znajdujace sie w powietrzu w odleglosci r = 1 mod siebie? Przenikalnose elektryczna prozni Eo d:: 8,85·1O·12F/m. 4. lak zmieni six sila oddzialywania porniedzy dwiema jednakowymi metalowymi kulkami naladowanymi jednoimiennymi ladunkarni iqj i q: qJ, jezeli te kulki zetkniemy ze soba, a nastepnie odsuniemy na

b.

10. Oblicz, w punkcieP, natezenie pola elektrostatycznego
od ukladu ladunkow pokazanego na rys. 59.
p

"*


a

poprzednia odleglosc?
5. Dwa ladunki ql = 10-5 C oraz q2 = 3'10-5 C znajduja sie w odleglosci 1 = 0,2 m od siebie. Znajdz punkt, w ktorym natezenie pol a elektrycznego jest rowne zeru. 6. Oblicz natezenie pola elektrycznego w punkcie P 0 wspolrzednych (5,4), jezeli Iadunek 0 wartosci q = 2'10.5 C umieszczono w punkcie (1,1). Jednostka na kazdej osi ukladu wspolrzcdnych jest 1 m. 7. Przedstaw wymiar natezenia pola elektrostatycznego podstawowych ukladu SI.
8. Oblicz natezenie

q(+)
Rys.59

.------_1.
a

q(_)

w jednQs'tkach

11. W jakiej odleglosci od siebie mUSZ£t ie znalezc dwa identyczne ladunki s q = 10-6 C, aby ich energia potencjalna byla rowna Ep = 1 J? 12. Przy przesunieciu ladunku q = 10-4 C z punktu A do B w polu elektrostat~czn~m zostal~ wykonana praca W = 0,6 1. Oblicz roznice potencJalow miedzy tymi punktami,

i potencjal pola elektrostatycznego ukladu dwoch ladunkow q(+) i q(-) odleglych 0 l, w punkcie lezacym w polowie odleglosci pomiedzy nimi.

52

.

Odpo·~·~~------------------------------~------Wledzi na str. 139, 140 53

6.ELEKTROSTATYKA

6.2. POJEMNOSC. KONDENSATOR

13. Czy masa ciala ulegnie zmianie, jezeli naladujemy je ujemnie? wiedz uzasadnij. 14. Wiedzac, ze ladunek elektronu wynosi e = 1,602'10-19 C oblicz, ile elektron6w znajduje sit'( na metalowej kulce, na ktorej ladunekq = 10-9 C. 15. Mamy n = 64 kropelki rteci 0 ladunku q kazda, ktore laczymy w jedna, Jak zmieni sit'(potencjal po polaczeniu kropelek? 16. Jak zmieni sie potencjal kropelki wody 0 promieniu r naracowanei ladunkiem q,jezeli wskutek parowania, nie zmieniajac ladunku, ~u, ..u~'-·II" sza ona dziesieciokrotnie swoja objetosc? Rys. 61 5. Pomiedzy okladki prozniowego kondensatora wsunieto dielektryk 0 stalej die1ektrycznej e; w ten sposob, ze wypelnil on polowe odleglosci pomiedzy okladkami (rys. 62). Oblicz stosunek pojemnosci tak spreparowanego kondensatora do jego pojemnosci pierwotnej.

d

--~-Cf

6.2. Pojemnosc. Kondensator 1. He wynosi pojemnosc kuli
0 promieniu

Rys. 62 rwykonanej z przewodnika? ktorego . plaskiego kondensatora, 6. Pomiedzy okladki kondensatora prozniowego wsunieto dielektryk 0 stalej dielektrycznej e; w ten spos6b, ze wypelnil on polowe wnetrza tego kondensatora (rys. 63). Oblicz stosunek pojemnosci kondensatora z. wsunietym dielektrykiem do pojemnosci kondensatora prozniowego.

2. Oblicz pojemnosc prozniowego, wymiary pokazano na rys. 60.

Rys. 63
b
=

0,1 m Rys.60

7. Oblicz pojemnosc przedstawionych pojemnosci Ckazdy,
a)

ponizej ukladow kondensatorow
b)

0

54

Odpowiedzi

na .str.

Odpo .

Wledzi na str. 140

55

6.ELEKTROSTATYKA

6.2. POJEMNOSC. KONDENSATOR

c)

d)

e)

Rys. 65a

Rys. 65b

Rys.64 8. Kondensator z dielektrykiem polaczono 1) szeregowo (rys. 65a); 2) rownolegle (rys. 65b) z takim samym kondensatorem prozniowym. Nastepnie uklad czono do zrodla napiecia, Na kt6rym z kondensatorow a) wystepuje wieksza roznica potencjal6w; b) zgromadzi sie wiekszy ladunek w kazdym z przypadkow? 9. Jakie pojemnosci mozna uzyskac dysponujac trzema o pojernnosci C = 1 IlF kazdy?
.t\.VJLLU"'H""'~·

11. Dwa szeregowo pol,!c~one kondensatory 0 pojemnosciach C1 = 2 IlF i C2 == 5 IlF tworza baterie, do ktorej doprowadzono ladunek Q == 10-3 C. Oblicz: a) pojemnosc baterii kondensatorow' b) napi((cie na baterii; c) napiecia na kondensatorach

,

C1 i C2.

12. Jak zmieni si((napiecie, ladunek i energia zgromadzona w kondensatorze, gd~ pomi((dzyjego okladki wsuniemydielektryk 0 stalej dielektryczne] e; Rozwaz przypadki: a) kondensator jest podlaczonv dozrodla.napi((cia; b) kondensator jest odlaczony od zrodla napiecia. 13. Oblicz ladunek na baterii kondensatorow w przypadkach przedstawionych na rys. 66a, 66b i 66c (na nastepnej stronie). 14. K d on ensator 0 pojemnosci C] = 20 J.lF naladowany do napiecia u, ~ 100 V polaczono rownolegle z nie naladowanym kondensatorem o POJemnosci C2 = 30 uf. Jakie napiecie ustali sie na kondensatorach?

10. Mamy dwa szeregowo polaczone kondensatory 0 pojemnosci , C1 ~ 1 IlF oraz C2 = 4 IlF. Oblicz napiecia na kondensatorach, jezeli ukladu dolaczono stale napiecie U = 100 V.

::---_
56
Odpowiedzi na str. OdPOwiedzi na str. 141

57

6. ELEKTROSTATYKA

6.3. RUCH t.ADUNKU WPOLU ELEKTRYCZNYM

6.3. Ruch ladunku w polu elektrycznym
a)

1 ).IF

2).lF

1. Z jakim przyspieszeniem

~~I .~I=-I 1
10 Y

porusza sie elektron umieszczony pomiedzy okladkami kondensatora, na kt6ry przylozono napiecie U = 100 V? Odleglosc miedzy okladkami kondensatora d = 2 cm.

2. Oblicz wartosc pedu, jaki uzyskuje proton 0 masie m = 1,672·1O·27kg, pokonujac roznice potencjalow U = 100 V. Zadanie traktujemy nierelatywistycznie. lOY 3. Oblicz roznice potencjalow, jaka przebyl elektron, jezeli uzyskal on szybkosc u = 3.105 m/s. Przypadek traktujemy nierelatywistycznie. 4. Elektron, poruszajac sie prostopadle do okladek kondensatora plaskiego, po przebyciu odleglosci miedzy jego okladkami d = 5 mm, uzyskal szybkosc v= 105 m/s. Jakajest roznica potencjalow miedzy okladkami kondensatora i natezenie pola elektrostatycznego wewnatrz kondensatora? 5. Oblicz, jaka energie kinetyczna posiada proton szybkosci v = 107 mls. Jakim napieciem zostal przyspieszony? Przypadek traktujemy nierelatywistycznie. . 6. Pomiedzy okladki kondensatora prozniowego, rownolegle do jego okladek (rys. 67), zostaje wstrzelonyproton 0 szybkosci Vo = 104 m/s. Oblicz przyrost energii kinetycznej protonu po przejsciu przez kondensator, jezeli odleglosc miedzy okladkami wynosi d = 5 mm, napiecie miedzy nimi U = 1200 V, a dlugosc okladek I = 0,05 m.

c)

lllF

~~F 31lF

°

lOOV Rys.66

15.. Oblicz energie, jaka zostala zgromadzona na kondensatorze nosci C = 10 IJ.F znajdujacym sie pod napieciem U = 120 V.

0

pojem-

16. *Oblicz prace.jaka musimy wykonac, aby rozsunac okladki prozniowego kondensatora z odleglosci d, = 1 mm na odleglosc d2 = 5 mm. Kondensator zostal przed rozsunieciem naladowany i odlaczony od zrodla. Powierzchnia okladek kondensatora wynosi S = 100 cnr', a napiecie na j ego okladkach przed rozsunieciem UI = 1000 V.

+

++++++++
Vo

Rys.67

58

OdPOWiedzi na str. 141, 142

59

6. ELEKTROSTATYKA

7. Oblicz minimalna odleglosc, na jaka moze sie zblizyc do jadra proton poruszajacy sie z predkoscia »< c. 8. Podczas wyznaczania ladunku elementamego metoda Millikana dzono, ze przy napieciu U:== 100 V kropelka oleju umieszczona pomi dzy okladkami kondensatora pozostawala w spoczynku. Jaki lUUUU\.-1\:.. znajdowal sie na kropelce, jezeli jej srednica wynosila 2r 10-3 a gestosc oleju p = 936 kg/m"? Odleglosc pomiedzy OklUUI\.UIllU kondensatora, wewnatrz kt6rego znajdowala sie kropelka oleju d = 1 ern. Ilu ladunkom elementarnym e = 1,602'10-19 C odpowiada ten ladunek?
:==

7. Prad elektryczny

7.1. Prawo Ohma
1. Jaki ladunek przeplynie przez przewodnik w ciqgu40 s (rys. 69)7 I (A)'lO-3

9. * Jaka powinna bye wartosc predkosci czastki 0 ladunku q i masie m wstrzelonej pomiedzy okladki kondensatora tak, jak pokazuje rys. 68, aby po wyjsciu z kondensatora tor jej byl rownolegly do okladek? Kat, jaki tworzy kierunek jej predkosci poczatkowej z powierzchnia okladki, wynosi a, napiecie miedzy okladkami jest rowne U, a dlugosc okla-' dek -t. Ile wynosi odleglosc d pomiedzy okladkami?

6~-------------------4 2

ql
Rys.68

~---

----------~~
Rys.69

u

O~--~--~--~---L-----~
10 20 30 40

t (s)

2. Korzystajac z przedstawionych na rys. 70a i 70b zaleznosci natezenia pradu od czasu oblicz ladunek.jaki przeplywa przez przewodnik w ciagu 50 s (rys. 70a) i w ciagu 3 s (rys. 70b).

leA)
0,4 0,3
0,2 0,1

J(A)

.!.s

3 ,...---,

.---

,...---,
I I

I

1:.5
40 50
t (s)

I

I I I I I

0

°

3

2

I

(s) .'

Rys. 70a

Rys. 70b

60

Odpowiedzi

na str. 1

Odpo

. Wledzi na str. 143

B1

7. PRJ\D ELEKTRYCZNY

7.1. PRAWO OHMA

3. Korzystajac z zamieszczonej opor przewodnika .. 1 (A) '10-3
3 2

ponizej (rys. 71) zaleznosci feU)

0

6. Jak zrnieni sie opor kawalka drutu, jezeli przy zachowanej masie jego srednict( zmniejszymy dwarazy? 7. Oblicz opor drutu miedzianego jezeli opor wlasciwy miedzi p
0 =

dlugosci I = 2 m i srednicy d = 0,2 mm, 1,72'10.8 n·m.

8. Jakie napiecia wskazawoltomierze (rys, 73), jezeli porniedzy punkty A i B przylozymy napiecie U = 30 V? Zakladamy, ze opory woltomierzy S,!: bardzo duze. R
B

Rys. 71
4. Mamy prostopadloscian wykonany z przewodnika 0 krawedziach c (rys. 72). Oblicz stosunek oporu, jaki bedzie stawial . pradowi plynacemu wzdluz osi I do oporu liczonego wzdluz osi II.
II I

R= Ion C1 = 2 J..lF C2 = 3 IlF

Rys. 73
9. Jaki prad poplynie przez obwod zawierajacy ogniwo 0 sile elektromotorycznej E = 10 Vi oporze wewnetrznym Rw ==1 n,jezeli dolaczymy do niego opor zewnetrzny R = IOn? 10. Jaki ladunek zgromadzisie na kondensatorze w obwodzie pokazanym na rys. 74?
0

pojemnosci

C== 1I-LF

C> Ij.LF

Rys. 72
5. Ile metrow przewodnika z chromonikieliny 0 oporze 7 p = 9,8'10- n'm i srednicy 2r = 0,5 mm musimy uzyc do grzalki 0 mocy P = 250 W, pracujacej pod napieciem U = 220 V?

Rys.74 OdPOW~ie-d-Zi-n-a-s-tr-.-14-3--------------------------------------6-3

62

Odpowiedzi na

7. PR,l\D ELEKTRYCZNY

7.2. PRAWA KIRCHHOFFA

11. Jakie napiecie pokaze woltomierz rys. 75?

w obwodzie przedstawionym

na
A

£=6V

Rys. 76 Rys.75

7.2. Prawa Kirchhoffa
12. Narysuj zaleznosc napiecia mierzonego na oporze zewnetrznym ogniwa 0 sile elektromotorycznej £w funkcji: a) oporu wewnetrznego (Rz b) opom zewnetrznego (Rw c) natezenia prq_duJ(Rw
= =

Rz

1. Oblicz opor zastepczy ukladu jednakowych kolejnych rys. 77a, b, c, die.

opor6w R pokazanych na

const); const);
Kazdy op6r R=lQ

= const).

13. W obwodzie skladajacym sie z ogniwa 0 sile elektromotorycznej £~ 4 V i oporze wewnetrznym R; = 1 Q zmieniono opor zewnetrzny z R 1 = 2 na R 2 = 10 Q. Oblicz roznice pomiedzy wskazaniami woltomierza
rzacego napiecie na oporze zewnetrznym. 14. Ile wynosi pojemnosc kondensatora ex (rys. 76), jezeli pomiedzy tami Ai B roznica potencjalow jest rowna zeru?

Rys. 77a

Kazdy op6r R=2Q

Rys.77b 64
Odpowiedzi na str. 143, 1 OdPOwiedzi na str. 144

65

7. PRAtD ELEKTRYCZNY

7.2. PRAWA KIRCHHOFFA

c) Kazdy opor R=].Q

3. Oblicz natezenie pradu plynacego przez amperomierz pokazanych na rys. 79a, b, c.

w obwodach

a)

Rys. 77c
d) Kazdy opor

E= 12 V

R=2.Q

Rys. 79a
b) c) £= 1,5 V

Rys. 77d
e) Kazdy op6r

e=

12 V

R

R=3.Q

Rys. 77e
2. Co wskaza amperomierz i woltomierz w obwodzie przedstawionym rys. 787 Opor amperomierzajest znikomo maly,a woltomierza duzy, € = 4,5 V Rw=O,5 Q R=24Q

Rys. 7gb

Rys.79c

R= 10

Q

4. Jezeli elektrody ogniwa pol,!:czymyoporem R j = 5 n, to woltomierz dolaczony do ogriiwa wskazuje napiecie U, = 10 V. Przy oporze R2 = 2 Q napiecie to jestrowne U2 = 8 V. Oblicz sile elektromotoryczna ogniwa orazjego opor wewnetrzny, 5. Oblicz natezenie pradu.jaki poplynie przez obw6d pokazanyna rys. 80, jezeli kolejno porniedzy punkty Ai Doraz B .i C przylozymy napiecie U = 10 V. Wszystkie opory sajednakowe i wynosza Z = 10 Q.
Odpowiedzi nastr. 144, 145

Rys. 78 66

67

7. PR.l\_DELEKTRYCZNY A

7.2. PRAWA KIRCHHOFFA

c = 21lF.

c
Rys. 80

B

D

6. Jakie napiecie wskazuje woltomierz (rys. 81a i 81b),jezeli punkty A i B przylozyrny napiecie U = 100 V?

Rys. 82 8. Za pomoca amperomierza 0 oporze wewnetrznym Rw = 2 n przystosowanego do pomiaru natezenia pradu w zakresie 0-0,1 A chcemy dokonac pomiaru natezenia pradu w zakresie 0-0,5 A. Jaki opomik i jak nalezy dolaczyc do amperomierza, aby przeprowadzenie pomiaru bylo mozliwe? 9. Zaleznosc sily elektromotorycznej E od roznicy temperatur pomiedzy spojeniami pewnego termoogniwa przedstawia rys. 83. Pamietajac, ze E= al1t a) wyznacz wspolczynnik aw tym rownaniu;

a)

Rys.81a

b)
£ (rnV)

6
5 A B
4

3
2

Rys.81b

A
0

B

7. Jakie napiecie zmierzymy pomiedzy okladkami kondensatora nosci C = 2 IlF w obwodzie przedstawionym na rys. 82?

pojemRys.83
Odpowiedzi na str. 145

68

69

7. PRJ\D ELEKTRYCZNY

7.3. PRACA I MOC PRADU ELEKTRYCZNEGO

b) oblicz,jakajest temperatura spojenia B,jeieli spojenie A umieszczono w topniejacym lodzie, a miliwoltomierz wskazuje 8,25 m V.

1.3. Praca i moe pradu
1. Oblicz moe wydzielona na oporze R] w obwodzie pokazanym na rys. 85.

10. Oblicz natezenie pradu.jaki poplynie przez opor Rz

= 2 n (rys. 84a i b), jezeli sily elektromotoryczne ogniw i ich opory wewnetrzne sa iden. tyczne i wynosza odpowiednio E = 1,5 Vi Rw = 0,5 n.

RI

=

ton

'----111-1 £= 4,5 V
Rys. 85

IIIIIIIIIIIt--~

Rw= 0,5

n

Oblicz natezenie pradu, j aki plynie przez zarowke pod napieciem U1 = 220 V. a) Jakijest opor tej zarowki? 11. *Oblicz szybkosc, z jaka w miedzianym drucie pod wplywem przylozonego napiecia U = 10 V przemieszczaja sie elektrony. Dlugosc drutu 1= 1 m, srednica 2r = 1 mm, opor wlasciwy miedzi p = 1,72.10-8 n·m, a jej gestosc y= 8933 kg/m '. Masa mol ow a miedzi f.1 = 63,54 g/mol. Liczba elektronow swobodnych w danym kawalku drutu jest rowna, liczbie atomow,

0

mocy PI

= 100 W

b) Jak zmieni sie moe wydzielona na tej zarowce, gdybysmy ja podlaczyli do napiecia U2 = 110 V? 3. Za pomoca elektrycznej grzalki zagotowano w czasie t = 5 minut wode o masie m = 0,5 kg, ktorej temperatura poczatkowa wynosila t = 12°C. Znamionowa moe grzalki P = 750 W. Oblicz sprawnosc grzalki pamietajac, ze cieplo wlasciwe wody c = 4,19'103 J/(kg·K). 4. Ile dzuli zawierakWh? 5. Swiecenie 100 W zarowki w ciagu 1 h zwiazane jest z poborem pewnej energii. Na jaka wysokosc mozna by podniesc cialo 0 masie m = 100 kg, gdybysmy t(( energie zamienili przy pomocy silnika elektrycznego na energie potencjalna? 6. Mamy dwie identyczne grzalki. Jak nalezy je polaczyc: szeregowo czy r6wllolegle, aby mozliwie szybko zagrzac pewna ilosc wody? Odpowiedz uzasadnij.

70

OdPOWiedzi na str. 147

71

7. PRA_D ELEKTRYCZNY

7.4.

ELEKTROCHEMIA

7. *Mamy dwieidentyczne grzalki. Za pomocajednej grzalki doprowadzamy do wrzenia pewnq_ ilosc wody w czasie to = 5 minut. Ile czasu potrzeba, aby (zaniedbujac straty) doprowadzic do wrzenia tit sama ilosc wody za pomoca dwoch grzalek polaczonych a) szeregowo; b) rownolegle, 8. Oblicz, jaka moc wydziela sie na oporze R 1 (rys. 86), jezeli pomiedzy punkty Ai B przylozymy napiecie U = 90 V.

elektrolizy pradu stalego.jezeli czas jej trwania wyniosl t molowa srebra ,uAg = 107,87 g/mol. SClOweJmiedzi? Ladunek elektronu e
=

=

4 h? Masa

2. !a~i la~un.ek j~st potrzebny do wydzielenia jed~elfo mola dwuwarto1,602'10
1

C.

.

3. Oblie~, jak dlugo musi p.rzep.lywacpr~d 0 nat~zeniu 1= 2 A ~rzez_wodny roztwor AgN03, aby miedziana powierzchnia S = 100 em pokryla sie w~rstw<t:srebra 0 grubosci d = 0,1 mm. Gestosc srebra p = 10,5'103 kg/ m , a jego masa molowa flAg = 107,87 g/mol. 4. Obliez mase miedzi, kt6ra wydzieli sie z wodnego roztworu 'CUS04 4 w czasie t = 10 s, jezeli zaleznosc natezenia pradu od czasu jest taka, jak pokazuje rys. 87. Masa molowa miedzi ,ucu = 63,54 g/mol.

A

r
I

~_18
Rj
=

10 Q

U=90V Rys.86

0,2 0,1

9. Oblicz czas potrzebny na stopienie umieszczonej w termosie bryly lodu

o masie m

=

1 kg

i temperaturze
Ct =

t

R = 200 0, pracujaca pod napieciem U = 220 V.
Cieplo topnienia lodu 3,35'105 J/kg.

= OoC, przez grzalke

0

oporze
t

(s) '103

10. Oblicz ilosc ciepla, jaka dostarczy w ciagu jednej sekundy przewodnik miedziany 0 dlugosci l = 2 km i srednicy 2r = 0,005 m w czasie przeplywu pradu stalego 0 natezeniu 1 = 20 A. Opor wlasciwy miedzi .. p= l,n·1O-80·m. .

Rys.87

7.4. Elektrochemia
-1. Oblicz, jaka masa srebra wydzieli sie podczas elektrolizy 100 g wo go roztworu azotanu srebra AgN03. Jaki ladunek musi przeplynac przez elektrolit w czasie elektrolizy? Jakie bylo natezenie uzytego w procesie

5. Przez dwa woltametry polaczone szeregowo, wypelnione roztworami CuS04 i AgNOJ, plynie prad staly, Ile srebra wydzieli sie na plytce woltametru wypelnionego roztworem AgN03,jezeli miedzi wydzielilo sit:( rno = 109? Masa molowa miedzi flcu = 63,54 g/mol, srebra ,uAg= 107,87 g/mol. 6. Po jakim czasie trwania elektrolizy wodnego roztworu CuSO na katodzie wydzieli sie m = 4 g miedzi, jezeli przez roztwor plynie prad o natezeniu I = 1 A? Masa molowa miedzi rncu = 63,54 g/mol.

72

Odpowiedzi

na str. 147, 1

OdPOWiedzi na str. 148

73

7. PR.t\D ELEKTRYCZNY

7. Oblicz rownowaznik elektrochemiczny miedzi. Masa molowa miedzi . J1cu = 63,54 g/mol, wartosciowosc w = 2. 8. Mamy akumulator olowiowy 0 pojemnosci 60 Ah. lIe gramow PbS04 wytworzy sie na kazdej z elektrod akumulatora, jezeli w trakcie rozla, dowywania jego pojemnosc zmniejszy sie do 30 Ah? Masa molow olowiu f.lPb = 207,19 g/mol, siarki f.ls = 32,07 g/mol, a masa mol atomow tlenu J.1D = 16 g/mol. 9. Jaki jest zwiazek pomiedzy stala Faraday'a kiemelektronue= 1,602'10-19 C?
F
=

8. Elektromagnetyzm

96500 C/mol a ladun, .

8.1. Pole magnetyczne
1. Wyznacz zwrot sily dzialajacej na przewodnik w podanych nizej przypadkach (rys. 88a, b, c, d).

10. Jaka objetosc w warunkach normalnych bedzie mial wodor, ktory wydzieli sie w woltametrze podczas przeplywu przez wodny roztwor H2S04 pradu 0 natezeniu I = 1 A w czasie t = 1 h? 11. W jakim czasie staly prad elektryczny 0 natezeniu Z = 0,5 A spowoduje rozklad masy m = 1 g wody? Masa molowa atornow wo f.lH = 1,008 g/mol, a tlenu u-, = 16 g/mol. 12. Przez wodny roztwor kwasu siarkowego w czasie t = 1 h plynie prad o natezeniu I = 1 A. Ile bedzie wynosila zmiana masy roztworu kwasu siarkowego? Elektrody nie biora udzialu w reakcji. Masa molowa atomow wodoru f.lH = 1,008 g/mol, a tlenu f.lo = 16 g/mol. 13. Ile gramow Pb02 znajduje sie w naladowanym akumulatorze olowiowym 0 pojemnosci Q = 60 Ah ? Masa molowa olowiu J.l Pb = 207,19 glmol, masa molowa atomow tlenu f.lo = 16 g/mol.

a)

X X
1

X X

X

B

--

b)

• •
I.

°

X X


X
c)

X

B 81

-

d) 1

B

...

®

Rys. 88

2. Jak odchyli sie, wpadajac w zaznaczone na rys. 89 pole magnetyczne, proton, ajak elektron?

74

Odpowiedzi na str. 148, 1

OdPOWiedzi na str. 149

75

8. ElEKTROMAGNETYZM

8.1. palE MAGNETYCZNE

u -----.-----

----_.-

--B

8. Deuteron i proton, po przejsciu w prozni roznicy potencjalow U = 500 V, wpadajq w jednorodne pol a magnetyczne prostopadle do kierunku wyzrtaczonego przez wektor indukcji magnetycznej. Jaki musialby bye stosunek wartosci indukcji magnetycznych tych pol (BpIBd)' aby zatoczyly okregi 0 jednakowych promieniach? 9. Proton, po przejsciu vi prozni roznicy potencjalow U = 500 V, wpada w jednorodne polemagnetyczne prostopadle do Iinii tego pola i zatacza okrag 0 promieniu r = 0,2 m. Oblicz wartosc indukcji pola magnetycz-

Rys. 89
3. Jak odchyla sie (narysuj tory) czastki wpadajace w pole przedstawione na rys. 90a i b?
llla~ll';'b

negoB.
5 10. Proton poruszajacy sie z szybkoscia v = 10 m/s wpada w jednorodne pole magnetyczne 0 indukcji B = Q.,4T pod katem a = 45° do kierunku wektora indukcji magnetycznej B. Znajdz promien i skok sruby, po ktorej bedzie sie poruszal proton.

a)

b)

X
czastka ex

X X X

XB X X
elektron

• •

11. Jaka szybkosc rna.proton.j ezeli bez odchylenia od swojegopierwotne-

V

X
~


~

X
Rys. 90

v

go kierunku przechodzi przez uklad wzajemnie prostopadlych pol: magnetycznego 0 indukcji B = 2 T i elektrycznego 0 natezeniu E = 103 V 1m. Proton porusza si~ w kierunku prostopadlym zarowno do wektora E ,jak i B. 12. Oblicz wartosc indukcji pola magnetycznego w srodku kwadratu w podanych na rysunku 91a, b, c przypadkach, jezeli natezenie pradu w drutach wynosi 1 ;;;0;··1 a dlugosc boku kwadratu a =0,1 m. A; Zakladamy, ze przewodniki sa nieskonczeniedlugie. Strzalki pokazuja w ktora strone plynie prad,
a)

4. Czastka awpada w pole magnetyczne 0 indukcji B = 0,02 T pro dle do kierunku wektora indukcji izatacza krag 0 promieniu r = 0,2 Oblicz energie czastki (w keV).

B

5. Oblicz czestotliwosc zmian pola elektrycznego w cyklotronie, za moca kt6rego przyspieszamy protony. Indukcja stosowanego magnetycznego wynosi E = 1,2 T. 6. Jaki bedzie promien okregu zatoczonego przez czastke a w o indukcji B= 10 'Ljezeli energia czastki E = 10 MeV? Czastka da w pole magnetyczne prostopadle do kierunku wektora indukcji gnetycznej B. Zadanie traktujemy nierelatywistycznie, 7. Oblicz stosunek promieni, j akie zatocza czastka a i proton, j deli energie sa r6wne, a czastki wpadaja w to sarno pole u_.,u,.;"", prostopadle do kierunku wektora indukcji magnetycznej B.

b)

c)

~
Rys. 91

t

76

OdPOWiedzi na str. 150

77

8. ELEKTROMAGNETYZM

8.1. POLE MAGNETYCZNE

13. Na metalowych szynach ustawionych pod katem a = 30° do polozono miedzianypret 0 srednicy 2r = 4 mm. Pole ~ .._"".,... o indukcji B = 1 T jest prostopadle do podstawy tak utworzonej (rys. 92). Jaki prad musi plynac przezpret.aby pozostal on w ku? Tarcie pomijamy. Gestosc miedzi p = 8933 kg/m''. W".."J:<q:>:> musi plynac prad elektryczny, aby mogl bye spelniony warunek wiony w zadaniu?

os.obrotu ramki

Rys. 93

Rys. 92

16. W szerokim naczyniu z roztworem kwasu siarkowego plywa uklad zlozony z dwoch niewielkich, odizolowanych od siebie plytek; eynkowej i miedzianej, polaczonych przewodnikiem tak, jak to pokazuje rys. 94: Co sie stanie, jezeli prostopadledo plaszczyzny wyznaczonej przez petle przewodnika, od strony, z kt6rej patrzymy na rysunek, wzdluz prostej przechodzacej przez srodek petli, zblizymy magnes biegunem polnocnym? Odpowiedz uzasadnij. Polaryzacje elektrod zaniedbujemy.

14. W polu magnetycznym, ktorego linie maja kierunek poziomy, tose wektora indukcji B = 0,2 T, umieszczono pret mi nek wyznaczony przez pret, takze poziomy, tworzy z wektora jj kat pro sty. Oblicz natezenie pradu, ktory musialby przez pret, aby sila elektrodynamiczna zrownowazyla sill( Srednica preta 2r = 2 mm. Gestosc miedzi p = 8933 kg/m '. 15. Oblicz maksymalny moment sily, jaki dziala na kwadratowa oboku a= 0,1 m wykonana z przewodnika, Ramke urni w polu magnetycznym 0 indukcjiB == 10 T (rys. 93). W nlruce prad 0 natezeniu 1 = -1' A. .

roztwor wodny H2S04

Rys.94 79

78

Odpowledzi na

OdPOwiedzi na str. 150

8. ELEKTROMAGNETYZM

8.2.

INDUKCJA

ELEKTROMAGNETYCZNA

8.2. Indukcja elektromagnetyczna
Uwaga: Mowiac kr6tko "pole wynosiB.
0

x
0

X X

X X X X
d

X X X X

X X X

B

indukcji B" mamy na mysli pole

indukcji, ktorej wartosc

1. Wartosc indukcji jednorodnego pola magnetycznego wynosi B = 2 T. W polu tym porusza sie przewodnik 0 dlugosci I = 0,4 m z pr~dkosci<{ o wartosci v= 50 m/s. Wektor predkosci i indukcji pola magnetycznego B sa do siebie prostopadle, a wektor predkosci jest prostopadly do przewodnika. Oblicz wartosc SEM powstalej na koncach przewodnika ..

------

v

X X

--------------------------------

X X

-

kierunek

t

.

2. Jaka funkcja czasu bedzie SEM indukowana w kwadratowej ramce o boku a, wirujacej z szybkoscia katowa CO w polu rnagnetycznym o indukcji B? Os obrotu ramki jest prostopadla do kierunku wektora indukcji magnetycznej jj (rys. 95).

rRys.96

ruchu ramki ~

5. W polu magnetycznym 0 tej samej indukcji magnetycznej B poruszaja sie z ta sama predkoscia przewodniki pokazane na rys. 97a, b, c. Jak maja sie do siebie SEM indukowane pomiedzy punktami A i B?
a)

os obrotu ramki

X

Xll~~
I

X

B

b)

X

X X

Rys.95
3. W jednorodnym polu magnetycznym 0 indukcji B = 100 T, rozciagajacym sie nieograniczenie, prostopadle do linii pola magnetycznego przemieszcza sie z szybkoscia u= 2 m/s kwadratowa ramka 0 boku . a = 0,1 m. Oblicz sile elektromotoryczna indukcji powstajaca w ramce, 4. Narysuj, jak wedlug Ciebie zmieniac sie bedzie w zaleznosci od czasu SEM indukcji elektromagnetycznej, powstajaca w kwadratowej ramce, o boku a, kt6ra przemieszcza sie ze stala predkoscia przez obszar stalego pola magnetycznego 0 indukcji B i szerokosci d. Ramka porusza sit( prostopadle do linii pola magnetycznego (rys. 96).

X

AX

X
Rys.97

X

1hAX

B

X

X
X

B

c)

X
X

AX
X

B

X

X

BX

6. Przedstaw znane ci sposoby wzbudzenia SEM il1dukcji. 7. Mamy uklad pokazany na rys. 98. Jak zachowa sie metalowy pierscien

miedziany pierscien

Rys.98
Odpo . Wledzi na str. 150

80

81

8. ELEKTROMAGNETYZM

8.2. INDUKCJA

ELEKTROMAGNETYCZNA

pokazany na rysunku w czasie przesuwania suwaka opomicy a) wprawo b) w lewo. Odpowiedz uzasadnij. 8. Zaznacz, w ktora strone poplynie w cewkach (rys. 99) prad. Odpo- . wiedz uzasadnij.

I
~ Rys.101

I

1
~ Rys.99 ~

r
11. Znajdz prace wykonana przy przesuwaniu przewodnika 0 dlugosci d = 0,2 m w prostopadlym po1u magnetycznym 0 indukcji B = 2 T. Natezenie pradu w przewodniku wynosi 1= 5 A. Przewodnik przesunieto 0 III = 1 m ruchemjednostajnym.

9. W ktora strone musimy przesunac suwak opomicy w obwodzie B, aby W obwodzie A poplynal prad 0 kierunku zaznaczonymna rysunku (rys. 100)?

B

--

---------------------.

kierunek przesuwania Rys. 100 Rys. 102

t

10. Przez cewke pokazana na rys. 101 przelatuje magnes. Przeanalizuj zaleznosc indukowanego w cewce natezenia praduod czasu.

12. Oblicz indukcyjnosc cewki, w ktorej podczas zmiany natezenia pradu od do 4 A w ciagu 2 s powstaje SEM samoindukcji rowna 1 V.

°

82

Odpowiedzi

na

str.

150

Odpowiedzi

na str.

151

83

8. ELEKTROMAGNETYZM

8.3. PRAD PRZEMIENNY .

13. Zaleznosc natezenia pradu od czasu dla pewnego obwodu przedstawia rys. 103. Oblicz SEM indukcji wlasnej powstajacej w tym obwodzie.
1 (A) 4 3 2
I

2. Oblicz skuteczne natezenia pradu, kt6rego zaleznosc od czasu przedstawia rys. 105.

I

L=lOH

"2
Rys.103 T

T

x: 2

I'

t

I

8.3. Pr~d przemienny
1. Oblicz napiecie skuteczne pewnego zrodla, jezeli zaleznosc napiecia zmiennego od czasu przedstawia rys. 104.
Rys.105

U Uo 1----,3
-.

3. Na ekranie oscylografu podstawa czasu obejmuje przedzial 10-3 s (rys. 106). laka jest czestotliwosc 'pradu; ktorego przebieg pokazuje rysunek?

IT

r----,
,_ I

2T 3
T Rys. 104

:
I
I

t (s)

t

Rys.106

84

Odpowiedzi na str. 151

Odpowiedzi na str. 151

85

8. ELEKTROMAGNETYZM 4. Zaleznosc natezenia pradu od czasu przedstawia rys. 107. Oblicz elektronow, przeplywaiacych przez przekroj poprzeczny nr'7'pul'r\r1,n, w ciagu Ills.

8.3. PRJ\D PRZEMIENNY

R= IOn

c-

IIlF

~-~
Rys.

108

10. Cewka wlaczona w obwod pradu stalego stawia opor R= 0,2 n. Oblicz op6r tejcewki w obwodzie prqdu zmiennego 0 czestotliwosci 11 = 10000 Hz orazh =50 Hz.jezelijej indukcyjnoscwynosi Z = 0,1 H. Rys.107 5. Jakie jest maksymalne napiecie pradu przemiennego, skutecznajest rowna U = 220 V. ktorego
u,,,,"tri,,

11. W obwodzie pradu zmiennego znajduja sie szeregowo polaczone: opomik ooporze R = 2000 0. oraz kondensator 0 pojemnosci C = 1 IlF. Jaki bedzie stosunek kolejnych natezen pradow plynacych w tym obwodzie.jezeli przy tym samym napieciuskutecznym czestotliwosc pradu zmienimy zf; = 50 Hz naiz = 1000 Hz? 12. Cewke o.indukcyjnosci L = 0,2H wlaczono w obw6d pradu stalego o napieciu Uo = 12 V i stwierdzono.ze plynie przez nia prad o natezeniu 1= 0,12 A. Jaki prad poplynie przez cewke, jezeli podlaczymy ja do zrodla pradu zmiennego 0 napieciu skutecznym Us = 110 V i czestotliwoscij" = 50 Hz?

6. Zaklad przemyslowy po biera moe Po = 100 kW za posrednictwem przesylowej pracujacej pod napieciem U = 10 kV. Jaka jest moe na tej linii.jezeli jej opor R = 20

n?

7. Przekladnia transformatora wynosi n = 10. Oblicz.napiecie i pradu na jego wyjsciu, jezeli na wejsciu wprowadzamy prad napieciem U1 == 12 Vi 0 mocy P = 6 W.

11<11,\;""'"111'

13. Do sieci

8. Oblicz oporpojemnosciowy kondensatora 0 pojemnosci C = 1 IlF czonego do obwodu, w ktorym plynie prad 0 czestotliwosci 11 = 50 Ile wynioslby ten opor dla pradu 0 czestotliwoscijj = 1000 Hz? 9. Jaka czestotliwosc rna prad przemienny plynacy w obwodzie nokaza nym na rys. 108, jezeli zawada obwoduZRC == 20 Q?

napieciu skuteczrtym Us = 220 V wlaczono szeregowo kondensator 0 pojemnosci C ~ 20 111', opomik 0 oporze RI = oraz cewke 0 indukcyjnosci L = 0,1 Hi oporze Rz = In. Jakiejest.natezenie praduplynacego w tym obwodzie? Jakajest moe pradu? Czestotliwosc 1= 50 Hz. Oblicz natezenie pradu plynacego w obwodzie przy czestotliwosci rezonansowej.
0

Jon

14. Jaka pojemnosc musialby miec kondensator obwodu rezonansowego, w ktorym znajduje sie cewka 0 indukcyjnosci L = 10'3 H, aby rezonans nastapil dla czestotliwoscij' = 105 Hz?

86

Odpawiedzi

na str. "

Odpowiedzi na str, 151, 152

87

9.1. RUCH HARMONICZNY

9. Drgania i tale

8. Oblicz przedzialy czasu odpowiadajace odcinkom AB i AC na rys. 109, jezeli czestotliwosc w tym ruchu harrnonicznymj = 250 Hz.
x

9.1. Ruch harmoniczny
Uwaga:W zadaniach przyjmujemy nastepujaca zaleznosc wychylenia od czasu: X(t)=Asin(~

t (s)

t+rp)

Rys.109

1. Po jakim czasie od chwili poczatkowej punkt materialny ~konujllcy drgania harmoniczne przesunie sie na odleglosc rowna polowie amplitudy, jezeli faza poczatkowa qJ jest rowna zeru, a okres T = 6 s? . 2. Oblicz okres drgan punktu materialnego, jezeli dla czasu t wychylenie z polozenia rownowagi
qJ = =

9. Sporzadz tabelke wartosci sin ex, tg ex oraz kata ex (w radianach) co 1 stopien dla tak zwanych "katow malych", to znaczy dla katow lezacych w przedziale 0-5°. Co z niej wynika? 10. Przyspieszenie na Ksiezycu jest 6 razy mniejsze niz na Ziemi. Ile wynosi tam okres drgan wahadla, ktore na Ziemi rna okres Tz = 2 s?

I s jego

x

=~

A, gdzie A - amplituda.

11. Jakim wzorem bedzie sie wyrazal okres drgan wahadla matematycznego 0 dlugosci [,jezeli umiescimy je: a) w windzie poruszajacej sie ze stala predkoscia; b) w windzie poruszajacej sie w dol z przyspieszeniem a = constans, zwroconym w dol; c) w windzie poruszajacej sie do gory z przyspieszeniern a = constans zwroconym do gory; d) w hamujacym wagonie (a = constans)? 12. Kulka wahadla materriatycznego 0 dlugosci 1:= 2 m zostala wychylona z polozenia rownowagi 0 0,25 m. Czy drgania tego wahadla beda drganiami harmonicznymi? 13. Z jakim przyspieszeniem wahadla matematycznego winda opadala w dol, jezeli okres drgan zwiekszyl sie
0

Faza poczatkowa

O.

3. Zapisz rownanie ruchu harmonicznego, dla ktorego amplituda A = 0,02 m, a czestotliwosc j = 2 Hz. Faze poczatkowa przyjniujemy za zero. 4. Przyjmujac, ze wychylenie w ruchu harmonicznym a) x b)x dane jest wzorem:

= 0,04 sin stt;

= 2a

sin 3m, i ma-

oblicz amplitude, okres, oraz wartosci predkosci maksymalnej ksymalnego przyspieszenia w tym ruchu. 5. Oblicz srednia szybkosc w ruchu harmonicznym, da A = 0,02 m, a okres T= I s.

dla ktorego amplituwychylenie w tym

6'. Oblicz faze poczatkowa w ruchu harmonicznym.jezeli ruchu dlaczasu t = 0 jest rowne amplitudzie.

1

w stosunku do okresu

mierzonego w nieruchomej windzie?

7. Oblicz, po jakim czasie od chwili rozpoczecia ruchu wychylenie bedzie maksymalne.jezeli wyraza sie one wzorernx = 0,2 sin (7rt - n/3).

14. Ile wynosi okres drgan wahadla sekundowego w spadajacej swobodnie
windzie? Odpowiedz uzasadnij.

88

Odpowiedzi

na str. 152

Odpowiedzi

na str. 152, 153

89

9. DRGANIA

I FALE

9.2. RUCH FALOWY

15. Mamy dwie kulki zawieszone na niciach 0 jednakowej dlugosci, sza z nich odchylamy 0 kat a, druga 0 f3 = 3 a, przy czym zarowno jak i f3 S,! katami malymi «5°). Kulki puszczamy jednoczesnie. Ktora nich pierwsza osiagnie linie pionu? Odpowiedz uzasadnij. 16. Oblicz, po jakim czasie matematyczne wahadlo harmoniczne, ktorego okres wynosi T = 2 s, puszczone z punktu 0 osiagnie punkt 1 (rys. 110).

23. Narysuj zaleznosc energii kinetycznej i potencjalnej od czasu w ruchu harmonicznym. 24. W jaki sposob energia kinetyczna w ruchu harmonicznym wychylenia z polozenia rownowagi? zalezy od

9.2. Ruch falowy
1. Ktorym parom punktow (rys. 111) odpowiada. odleglosc rowna dlugosci fali?
y

Rys.110

x
r\h"pf'CnT

17. Oblicz okres drgan obreczy zawieszonej na gwozdziu, Promien

D Rys.111

H

jestR.
18. Oblicz okres drgan tarczy (traktowanej jako wahadlo fizyczne), os obrotu przebija w polowie promieniaR. 19. Czy reczny zegarek mechaniczny bedzie "chodzil" na stacji orbitalnej? 20. Oblicz energie potencjalna ciala drgajacego ruchem harmonicznym dla czasu t = TI4 od chwili rozpoczecia ruchu.jezeli amplituda A = 0,1 m, czestotliwosc f= 20 Hz, amasa drgajacego ciala m = 0,05 kg. Faza poczatkowa cp = O.
21. Jaka czesc calkowitej

2. Jaka jest szybkosc rozchodzenia sie fal na wodzie, jezeli okres drgan lodki wynosi T = 4 s, a odleglosc porniedzy sasiednimi grzbietami fal 1=8 m? 3. Fala glosowa przechodzi z powietrza (Vj = 330 m/s) do wody (V2 = 1450 m/s). Jakijest stosunek dlugosci fali w wodziedo dlugosci fali w powietrzu? 4. Identyczne fale wychodzace z punktow A i B (rys. 112) do punktu spotkania P przebywaja odpowiednio drogi AP = 7,5 m i BP = 5 m. Czy w punkcie P nastapi wzmocnienie czy wygaszenie fali, jezeli dlug086 fal wychodzacych z punktow A i B wynosi It, = I m? Rozwaz dwa przypadki: a) zrodla drgaja w zgodnych fazach; b) fazy drgan zrodel sa przeciwne.

energii ruchu harmonicznego

stanowi

---"-1"">'",

potencjalna dla wychylenia

x

=

2"?
=

A

22. Oblicz stosunek energii potencjalnej do kinetycznej ciala drgajacego ruchem harmonicznym dla wychylenia x

3 (A -

A

amplituda).

9.0

Odpowiedzi nastr.

Odpowiedzi na str. 153

91

9. DRGANIA I FALE

9.3. AKUSTYKA

2. Sygnal wysylany przez echosonde lodzi podwodnej powrocil po czasie t = 3,7 s. W jakiej odleglosci od lodzi znajduje sie przeszkoda, jezeli szybkosc rozchodzenia sie dzwieku w wodzie v = 1450 m/s? 3. Kolejarz uderza mlotem w szyne. Znajdujacy sie w odleglosci I czlowiek rejestruje dzwiek biegnacy przez szyne i powietrze w chwilach rozniacych sie 0 At = 0,5 s. Szybkosc rozchodzenia sie dzwieku w powietrzu v= 330 mis, w stali v= 5300 mls. Oblicz odleglosc z.

Rys.112

5. Z dw6ch zrodel punktowych, drgajacych w zgodnych fazach, rozchodza sie fale 0 dlugosci A = 0,2 m. Roznica odleglosci punktu P odobu zrodel wynosi Ax = 5 ern. Oblicz roznice faz obu fal, spotykajacych sie w punkcie P. 6. Wirujacy z czestotliwosciaj"= 20 Hz krazek z mimosrodowo umieszczonym wibratorem (rys. 113) powoduje powstanie na lince fali stojacej. Odleglosc porniedzy wezlami fali wynosi 1= 10 cm. Z jaka szybkoscia rozchodzi sie fala?

4. Oblicz dlugosc fali emitowanej przez sonde ultradzwiekowa w powietrzu,
j eze Ii czestotliwosc wytworzonych przez nia fal wynosi /
=

5· 106 Hz.

5. Jaka minimalna moc moze zarejestrowac ludzkie ucho.jezeli powierzchnia czynna ucha wynosi S = 5 cm-, a natezenie progu slyszalnosci dla 1000 Hz wynosi Z, = 10.12 W/m2? 6. Poziom natezenia pewnego dzwieku wynosi 40 dB. Jaki bedzie poziom natezenia tego dzwieku, j ezeli j ego natezeni e wzrosnie tysiac razy? 7. Ile razy natezenie dzwieku 0 poziornie natezenia III = 90 dB jest wieksze od natezenia dzwieku 0 poziomie natezenia II2 = 40 dB? 8. Dlugosc fali akustycznej w powietrzu wynosi Ap = 1 m. Oblicz dlugosc tej fali w wodzie. Szybkosc rozchodzenia sie dzwieku w powietrzu v= 330 mis, wwodzie v= 1450 mls. 9. Jaka bedzie czestotliwosc tonu wydanego podczas przepuszczania strurnienia powietrza nad zamknieta z dolu rura 0 wysokosci h = 0,5 rn? Szybkosc rozchodzenia sie dzwieku wpowietrzu v= 330 mls. 10. Pewien dzwiek slyszymy raz z odleglosci rl = 1 rn, drugi raz z odleglosci rz = 4 rn od punktowego zrodla dzwieku, lIe razy natezenie dzwieku slyszanego w pierwszym przypadku jest wieksze od natezenia dzwieku slyszanego w przypadku drugirn? 11. Mamy otwarta zobu stron rure 0 zrniennej dlugosci. Przykladamy do niej kamerton wydajacy ton 0 czestotliwosci f = 660 Hz. Przy jakiej dlugosci rury nastapi rezonans? 12. Dhigosc struny wynosi 1= 0,5 m, a dzwiek wydawany przez nia rna czestotliwosc f = 3000 Hz. Jaka jest szybkosc rozchodzenia sie dzwieku w strunie?

wibrator
Rys.113

7. Jaka jest maksymalna predkosc czasteczek wody, kiedy przez wode przechodzi fala podluzna 0 amplitudzieA = 0,2 mm i dlugosci A = 10 IIi? Szybkosc rozchodzenia sie fali w wodzie v = 1450 m/s.

9:3. Akustyka 1. Szybkosc rozchodzenia sie dzwieku w powietrzu wynosi v = 330 mls.
Oblicz dlugosci fal 0 czestotliwosciach granicznych dla ludzkiego ucha: oraz 12 = 20000 Hz.

.f" = 20 Hz
92

Odpowiedzi

na str, 1

Odpowiedzi

na str, 153, 154

93

9. DRGANIA I FALE

9.4. FALE ELEKTROMAGNETYCZNE

13. Jaka dlugosc mialby gwizdek (piszczalka zamknieta), kt6ry wyda walby dzwiek 0 czestotliwosci, na ktora ucho ludzkie jest najbardziej czule (j'= 3000 Hz)? 14. Znajac graniczne czestotliwosci dzwiekow slyszalnych przez ludzkie ucho (20 Hz - 20000 Hz) ocen rozmiary piszczalek organowych zakladajac, ze tony najnizsze wytwarzane sa przez piszczalki zamkniete;, natomiast tony najwyzsze przez piszczalki otwarte. 15. W jakiej odleglosci od poczatku rury bedzie poziom wody dla drugiego rezonansu, jezeli pierwszy rezonans zostal uslyszany wtedy, gdy odleglosc ta wynosilah = 20 em? Jaka byla czestotliwosc drgan kamertonu uzytego w doswiadczeniach? 16, Jaka bedzie czestotliwosc tonu wydawanego przez strune, ktorej ton
0

A = 10m, W obwodzie anteny zamontowano kondensator 0 poj emnosci C = 50 pF. Oblicz indukcyjnosc cewki, j aka musimy zamontowac wobwodzie. 4, J aka jest dlugosc f= 70 MHz? fal radiowych ultrakrotkich
0

czestotliwosci

5, Ile razy dlugosc fali swiatla fioletowego (A = 400 urn) jest mniejsza od grubosci wlosafzi=U.I mm)? 6, Oblicz czestotliwosc drgan fali elektromagnetycznej odpowiadajacej swiathi 0 dhigosci fali swietlnej A = 700 nm (barwa czerwona). 7, Wymien wszystkie znane ci rodzaje fal elektromagnetycznych rzadkuj je wedlug malejacej dlugosci. i upo-

podstawowy rna czestotliwosc f, jezeli skrocimy ja

4 dlugosci

1

?

8, Oblicz czas potrzebny na przebycie przez swiatlo odleglosci Slonce Ziemia, ktora wynosi d = 1,5'1011 m. 9, Jakiej odleglosci (w km) odpowiada 1 rok swietlny?

17, Oblicz, jaka czestotliwosc uslyszyrny zblizajac sie z szybkoscia vo = 10 mfs do zrodla wydajacego dzwiek 0 czestotliwosci fo = 1000 Hz. Szybkosc rozchodzenia sie dzwieku w powietrzu v = 330 m/s. 18, N a peronie, przez kt6ry ze stala predkoscia przej ezdza pociag pospieszny, wydajacy dzwiek 0 czestotliwosci 10, stoi obserwator, Narysuj zaleznosc czestotliwosci dzwieku rejestrowanego przez obserwatora w funkcji czasu oraz zaleznosc natezenia dzwieku Iod czasu.

9.4. Fale elektromagnetyczne
1. Obwod anteny zlozony jest z cewki 0 indukcyjnosci L = 2 mH oraz kondensatora 0 pojemnosci C = 200 pf. Oblicz dlugosc fali.jakarejestruje ta antena. 2, Czestotliwosc obwodu drgajacego wynosifo = 2 MHz. Ile bedzie wynosic czestotliwosc tego obwodu.jezeli prozniowy kondensator bedacy jego elementem wypelnimy dielektrykiem 0 przenikalnosci wzglednej e, = 5? 3, Za pomoca anteny chcemy zarejestrowac fale radiowa
0

dlugosci

94

Odpowiedzi

na str. 154

95

10.2. ODBICIE I ZAtAMANIE SWIATtA

10.0ptyka

9. Podjakim katem nad horyzontem znajduje sie Slonce.jezeli promienie odbite od powierzchni stawu sa calkowicie spolaryzowane? Wspolczynnik zalamania wody n = 1,33. 10. Wiazka swiatla pada na powierzchnie cieczy, dla ktorej wspolczynnik zalamania n = 1,4. Promien odbity jest calkowicie spolaryzowany. Jaki jest kat zalamania promieni?

10.1. Optyka fizyczna
1. Wyjasnij, dlaezego nie bedziemy obserwowac interfereneji swiatla pochodzacego z dwoch niezaleznych zrodel, z kt6rych kazde z 'dobrym przyblizeniem mozemy uwazac za punktowe. 2. Dlaczego nie zaobserwujerny prazkow interferencyjnyeh w doswiadezeniu Younga.jezeli oswietlimy szezeliny rozciaglym zrodlem swiafla? 3. Siatka rna 100 rys na 1 mm. Oblicz stala siatki. Wyraz ja w nanometrach. 4. Promienie padaja prostopadle na siatke dyfrakcyjna i po przejsciu przez nia daja widmo pierwszego rzedu pod katern a = 17°8'. Oblicz stala siatki.jezeli dlugosc fali prornieni padajacych wynosi A, = 589 nm.: 5. Na siatke dyfrakcyjna 0 stalej a = 2'10-6 m pada prostopadle wiazka swiatla sodu. Linie widma drugiego rzedu zaobserwowano pod katem a = 36°05'. Oblicz dlugosc fali swiatla sodowego. 6. Na siatke dyfrakcyjna 0 stalej a = 2,5'10-6 m pada prostopadle wiazka fal 0 dhrgosci A, = 560 nm. Ile wynosi maksymalny rzad widma, kt6re jeszcze mozemy obserwowac? 7. *Podjakim katem w stosunku do normalnej bedziemy obserwowac linie sodu 0 dlugosci fali A, = 589 nm w widmie trzeeiego rzedu.jezeli swia- " tlo pada na siatke pod katem cp = 45° (w stosunku do normalnej), a siatka posiada 500 rys na rnilimetrze? 8. W sp6lczynnik zalamania swiatla wynosi n = 1,51. Pod jakim katem do normalnej rnusimy skierowac rownolegla wiazke swiatla na szklana szybe, aby wiazka odbita byla calkowicie spolaryzowana?
Rys. 114

10.2. Odbicie i zalamanie swlatla
1. Na plaskie zwierciadlo pada pod katem a promien swiatla. 0 jaki kat zmieni silt kierunek biegu prornienia odbitego od zwierciadla, jezeli zwierciadlo obrocimy 0 kat Llcxwokol osi prostopadlej do normalnej? 2. W jakiej odleglosci od zwierciadla kulistego wkleslego 0 promieniu krzywizny r = 0,5 m nalezy umiescic wlokno swiecacej zarowki, aby na scianie odleglej 0 I = 4 mod zwierciadra otrzymac powiekszony obraz wl6kna? 3. Znajdz promien krzywizny zwierciadla kulistego wkleslego, jezeli dla przedmiotu znajdujacego sie w odleglosci 1= 15 em od zwierciadla otrzymujemy obraz rzeezywisty dwukrotnie powiekszony. 4. Jakijest dalszy bieg promienia pokazanego narys. 114?

96

Odpowiedzi

na str. 155

Odpowiedzi

na str. 155, 156

97

10.0PTYKA

10.2. ODBICIE I ZAt.AMANIE

SWIATt.A

5. Wewnatrz zwierciadlanej kuli umieszczono na osi glownej przedmiot w takim miejscu, ze jego obraz zostal utworzony na scianie kuli. Oblicz powiekszenie obrazu,jakie otrzymano. 6. Przechodzac obok mum rozgrzanego przez promienie sloneczne moz-, na dostrzec falowanie obraz6w, kt6re ogladamy patrzac wzdluz mum. Wyjasnij to zjawisko. 7. Znajac wartosc wspolczynnika zalamania wody i diamentu oblicz szybkosc monochromatycznego swiatla sodu w wodzie i diamencie; wspolczynnik zalamania wody nw = 1,33, diamentu nd = 2,4. 8. Ile wynosi wspolczynnik zalamania szkla wzgledernwody.jezeli wspolczynnik zalamania szkla wzgledem powietrza ns = 1,50, a wspolczynnik zalamania wody wzgledem powietrza n w = 1,33? 9. Basen rna glebokosc h = 3 m. Jak gleboki wydaje sie basen osobie stojacej nad brzegiem basenu i patrzacej pionowo w d61? Wsp6lczynnik zalamania wody n = 1,33. 10. Naszkicuj dalszy bieg promienia pokazanego na rys. 115. Przekr6j pryzmatu jest trojkatem r6wnobocznym, wewnatrz pryzmatu znajduje sie powietrze, na zewnatrz woda.

11. Jaki kat utworzy z normalna do powierzchni pryzmatu promien wychodzacy z pryzmatu do wody (rys. 115 do zad. 10)? Wsp61czynnik zalamania wody n = 1,33. 12. Na plytke szklana 0 wsp6lczynniku zalamania n = 1,54 pada promien swietlny, Jaki jest kat padania promienia, jezeli kat miedzypromieniem odbitym i zalamanym wynosi 90°? 13. Plywak nurkujacy z otwartymi oczami widzi Slonce poprzez wode pod katem a = 30° w stosunku do pionu. Jaki kat tworzy wtedy kierunek Slonca z horyzontem? Wsp6lczynnik zalamania wody n = 1,33. 14. W dno stawu wbito palo dlugosci d = 2 m w ten spos6b, ze znajduje sie on caly w wodzie. Znajdz dlugosc cienia pala na dnie stawu (rys. 116), jezeli Slonce jest na wysokosci ¢ = 60° nad horyzontem. Wsp61czynnik zalamania wody n = 1,33.

pal

Rys.116

powietrze 15. Narysuj, jak rozszczepi sie promien swiatla bialego po przejsciu przez pryzmat pokazany na rys. 117. Zaznacz bieg swiatla 0 barwie czerwonej, zoltej i fioletowej.
Rys.115

98

Odpowiedzi na str. 156

99

I' 10.0PTYKA 10.3. SOCZEWKI

19. *Jaki warunek musi spelnic kat lamiacy pryzmatu wykonanego ze szkla o wsp6lczynniku zalamania n = 1,5 aby promien swietlny, padajac prostopadle na jego sciane, mogl przejsc przez pryzmat nie ulegajac calkowitemu wewnetrznemu odbiciu? promien swiatla bialego ----=-===~~~) 20. *Pamit:(tamy, ze gestosc atmosfery maleje wraz ze wzrostem wysokosci, a co za tym idzie - w miare oddalania sie od powierzchni Ziemi maleje wsp6lczynnik zalamania powietrza. Wykresl, jak bedzie sie poruszal pro mien sloneczny padajacy pod katem a < 90 w stosunku do powierzchni Ziemi, po przejsciu do atmosfery i uzasadnij przebieg wykresu.
- -- --

powietrze

----------

-------

-------

Rys.117

10.3. Soczewki
1. W jakiej odleglosci od zarowki nalezy umiescic soczewke skupiajaca 0 ogniskowej f = 10 em, aby na scianie odleglej 0 1= 2 m od soczewki otrzymac ostry, powiekszony obrazjej wlokna? 2. W jakiej odleglosci od soczewki skupiajacej 0 ogniskowej f= 5 em nalezy umiescic przedmiot, aby jego pozorny obraz otrzymac w odleglosci dobrego widzenia d = 25 em? Obliez powiekszenie przedmiotu otrzymane w tej soczewce. 3. Przed soczewkaplasko-wypukla wykonana ze szkla 0 wspolczynniku zalamania n = 1,5 ustawiono w odleglosci d = 10 em przedmiot i uzyskano na ekranie obraz rzeczywisty dwukrotnie powiekszony. Obliez promien krzywizny soczewki. 4. Soczewki wykonano z ktorych i n2 = 1,6. skupiajace 0 jednakowych parametraeh geometrycznych z roznych rodzaj6w szkla. Wsp6lczynniki zalamania szkiel, wykonano soezewki, wynosza odpowiednio n 1 = 1,5 Jakijest stosunek ichogniskowych?

16. N a pryzmat 0 kacie wierzcholkowym q> = 600 pada pod katem a = 600 do normalnej promien swiatla, W sp6lczynnik zalamania szkla wynosi n = 1,6. 0 jaki kat odchyli sie prornien od jego pierwotnego kierunku po przejsciu przez pryzmat? 17. Oblicz kat graniczny dla wody (nw mentu (nd = 2,42).

= 1,33), szkla (ns = 1,51) oraz dia.

18. Jaki warunek musi spelnic wspolczynnik zalamania swiatla substancji, z ktorej wykonano pokazany na rys. 118 pryzmat, aby pelnil on role szkla odblaskowego? .

5. ) aka postac przyjmie

r._
l

(!_ + 2_)
r1 r2' zalamania
n1

f
Rys.118

l

kiedy soczewke wykonana ze szkla 0 wsp6lczynniku zanurzymy w eieezy 0 wspolczynniku zalamania n2?
Odpowiedzi na str. 1 Odpowiedzi na str, 156, 157

100

101

10.0PTYKA

10.3. SOCZEWKI

6. Jaka soczewka bedzie soczewka powietrzna, dwuwypukla po zanurze, niu w wodzie - skupiajaca czy rozpraszajaca? 7. Mamy soczewke skupiaj '!C'!: wykonana ze szkla 0 wsp6lczynniku zala, mania ns = 1,50. Jaki bedzie stosunek ogniskowej tej soczewki do ogniskowej tej samej soczewki zanurzonej w wodzie? Wspolczynnik zalamania wody n.; == 1,33. 8. Narysuj obraz przedstawionej na rys. 119 strzalki AB.
A

10. Narysuj dalszy bieg promieni pokazanych na rys. 121,

powietrze F
F

..
B

- - --

- - - - - - .__-_--:_-_-_-_-_-:___-_--::_-_-_-_-_-_---=--_~~~~ ~-_-~-~~-~-~-~ woda -- -~-:_-~-:_- - - - - - - - - - - - - - -,-

~~~ ~~~~~~~

F

F

Rys.121 11. Jakijest wsp6lczynnik zalamania materialu, z kt6rego zbudowanajest kula.jezeli rownolegla wiazka promieni biegnaca blisko osi, skupia sie najej powierzchni,jak pokazuje rys. 122?

Rys.119 9. Narysuj dalszy bieg promienia pokazanego na rys. 120.

F

F

Rys. 122 12. Czy mozliwe jest otrzymanie obrazu za pomoca soczewki, kt6rej polowe przeslonieto czamym papierem? Odpowiedz uzasadnij.
Odpowiedzi na str. 1 Odpowiedzi na str. 157

Rys. 120

102

103

10.0PTYKA

10.4. FOTOMETRIA

10.4. Przyrzqdy optyczne
1. Zdolnosc skupiajaca okularow wynosi D == 2,5 dioptrii. lIe wynosi ogniskowa tyeh soezewek ijaka wade wyrownuja? 2. Dalekowidz widzi wyraznie przedmioty z odleglosci 1== 0,5 m. Jakieh okularow powinien uzywac, aby normalnie widziec z odleglosci d==0,25m? 3. W jaki sposob, bardzo prosto, mozna wyznaczyc ogniskowa soeze~ki skupiaj acej? 4. Odleglosc, z jakiej pewien krotkowidz moze jeszcze wyraznie dostrzegac przedmioty wynosi 1== 1 m. Jakieh soezewek musi uzywac, aby dostrzegac przedmioty polozone bardzo daleko (x ~ )? Jaka bedzie ieh zdolnosc skupiajaca?
00

1= 15 em. Obliez powiekszenie mikroskopu. Odleglosc dobrego widzenia d == 25 em. 11. Jakie powiekszenie mozna uzyskac za pomoca lupy, ktorajest soczewka 0 ogniskowejf = 5 em? 12. Za pomoca aparatu fotografieznego 0 ogniskowej f= 5 ern eheemy wykonac zdjecie bialego kartonu zarysowanego r6wnoleglyrni liniami, odleglymi 0 d == 1 mm jedna od drugiej. Grubosc linii wynosi rowniez 1 mm (rys. 123). W jakiej odleglosci od aparatu nalezy umiescic karton, aby wywolana blona fotograficzna stanowila siatke dyfrakcyjna 0 stalej a = 5.10-2 mm?

5. Jakajest zdolnosc skupiajaca okularow, kt6ryeh do ezytania musi uzywac czlowiek dostrzegaj 'ley ostro jedynie przedmioty bardzo odlegle? Odleglosc dobrego widzenia d == 0,25 m. 6. Graniezne powiekszenie.jakie mozemy uzyskac za pomoca mikroskopu optyeznego wynosi okolo 1500 razy. Dlaezego nie mozna uzyskac za pomoca tego przyrzadu wiekszych powiekszen? 7. Chcac zmierzyc rozmiary bardzo drobnyeh obiektow obserwowanyeh przez mikroskop, uzywa sie wyceehowanej skali, ktora umieszezamy w takim punkcie, aby byla widoczna na tle obserwowanyeh obiekt6w. Uzasadnij, w ktorym punkeie glownej osi optycznej mikroskopu taka skale nalezy umiescic. 8. Zdolnosc rozdzielcza ludzkiego oka wynosi okolo l' (1 minuta == .
1 60

d=lmm

_L

_L

-r

-r

d=lmm

Rys.123

'

10.5 Fotometria
1. Ile razy oswietlenie powierzchni w punkcie Ajest wieksze od oswietlenia powierzehni w punkcie B (rys. 124), gdy a = 3 m, b == 4 m?

=

stopnia). Z jakiej odleglosci ludzkie oko rozroznia dwie czame

kropki najasnym tle.jesli ieh wzajemna odleglosc wynosi 1 mm? 9. Dlaczego czlowiek, majac oczy zanurzone w wodzie, widzi przedmioty "nieostro"? 10. Ogniskowa obiektywu mikroskopu wynosi fi = 0,5 em, a okularu [: == 2 ern. Odleglosc miedzy obiektywem a okularem jest rowna

a

'B

Rys.124

104

Odpowiedzi na str. 158, 159

Odpowiedzi na str. 159, 160

105

10.0PTYKA

2. Oblicz stosunek oswietlenia powierzchni Ziemi we Wroclawiu w dniu, w kt6rym Slonce znajduje sie najwyzej (qJI = 62°), do oswietlenia powierzchni Ziemi, kiedy jego wysokosc jest najmniejsza (qJ2 = 12°). K'lJ qJ jest katem pomiedzy kierunkiem padania promieni slonecznych a powi erzchnia Ziemi, 3. Wiedzac, ze czas naswietlania blony fotograficznej jest odwrotnie proporcjonalny do oswietlenia, obIicz, ile razy nalezy zwiekszyc czas naswietlania, gdy punktowe zrodlo swiatla z.odleglosci d, = 1 m odsuniemy na odleglosc d2 = 4 m. 4. Stosunek swiatlosci dwoch zrodel wynosi n = 9, a ich wzajemna odleglosc d = 4 m. Gdzie nalezy umiescic ekran, aby jego dwie strony byly tak sarno oswietlone? 5. Zarowka elektryczna rna moe P = 200 W. Wiedzac, ze sprawnosc swiatla zarowki (bedaca stosunkiem strumienia swiatla wytworzonego przez zarowke do mocy zarowki) ry = 10 Im!W, oblicz swiatlosc zarowki: Zarowka promieniuje rownomiernie we wszystkich kierunkach. 6. Swiatlosc swiecy w kierunku prostopadlym .do plomienia wynosi 1= 1,2 cd. W plaszczyznie prostopadlej do tego kierunku, w odleglosci r = 2 m ustawiono powierzchnie !1S = 4.10-4 m2. Oblicz strumien swietlny, j aki przechodzi przez powierzchnie Ay oraz jej oswietlenie E. zakladajac, ze swieca promieniuje identycznie we wszystkich kierunkach prostopadlych do plomienia.
c'-

11. Fale i czastkl

11.1. Dualizm korpuskularno-falowy
1. Oblicz, przy jakiej temperaturze maksimum krzywej w rozkladzie widrna energii ciala doskonale czamego wystapi dla fali 0 dlugosci A = 556 nm, na ktora jest najbardziej czule oko ludzkie. Stab przesuniec Wiena C= 2,9,10-3 m-K. 2. Dlaczego wysoko w gorach mozna sie opalic szybciej, niz w dolinach? 3. Temperatura ciala doskonale czarnego wynosi To = 1000 K. Oblicz, ile razy wzrosnie calkowita energia emitowana przez to cialo oraz 0 ile zmieni sie dlugosc [ali, na ktora przypada maksimum natezenia fali, jezeli temperatura wzrosnie 0 !1T = 100 K. Stab przesuniec Wiena C=2,9-10 -3 m- K . 4. Jak nalezy sie ubierac w strefie podbiegunowej: no? Odpowiedz uzasadnij. najasno czy na ciem-

5. Ile razy zwiekszyla sie moe promieniowania ciala doskonale czarnego, jezeli maksimum energii w widmie przesunelo sie z Al = 700 nm do A2 = 400 nm? 6. Ile razy energia kwantu swiatla 0 barwie czerwonej (dlugosc fali A] = 700 nm) jest mniejsza od energii niesionej przez kwant promieniowania nadfioletowego 0 dlugosci fali A2 = 150 nm? 7 _ Oblicz energie kwantu odpowiadajaca promieniowaniu swietlnemu linii rteci 0 dlugosci fali A = 407,78 nm. Wynik podaj w J i eV. 8. Jaka dlugosc fali rna foton, ktorego energia jest r6wna energii spoczynkowej elektronu?

9_ Narysuj wykres przedstawiajacy zaleznosc energii kwantu od:

106

Odpowiedzi na str.160, 161

107

11. FALE I CZJ\STKI

11.1. DUALIZM KORPUSKULARNO-FALOWY

a) czestotliwosci; b) dlugosci fali. 10. Oblicz energie fotonu dla swiatla: a) czerwonego, 0 dlugosci fali A = 700 nm; b) zielonego, 0 dlugosci fali A = 560 nm; c) fioletowego,
0 dlugosci

c) jaka jest maksymalna dlugosc fa1i elektromagnetycznej, mozna zaobserwowac zjawisko fotoelektryczne?

dla ktorej

15. Znajac dlugofalowe granice zjawiska fotoe1ektrycznego dla cezu (AI = 660 nm), wapnia(A2 = 445. run) oraz platyny (,1,3 = 190 nm), oblicz prace wyjscia elektronu z tych metali. 7 '10-19 J, nale16. Oblicz temperature, dla ktorej srednia energia kinetyczna atomow gazu jednoatomowego jest rowna energii fotonu podczerwieni 0 dlugosci fali ,1,= 104nm. , 17. Progowa czulosc ludzkiego oka dla fali swietlnej 0 dlugosci A = 560 nm wynosi P = 1,7'10-18 W. Jaka najmniejsza liczba kwantow swiatla powinna padac w czasie jednej sekundy na siatkowke oka, aby mogla ona na nie zareagowac? 18. Moe promieniowania wysylanego przez swiece wynosi okolo 0,01 W. Zalozmy, ze swieca wysyla tylko swiatlo zolte 0 dlugosci fali A = 560 nm. Ile fotonow wysyla swieca w ciagu jednej sekundy? . 19. Jaka dlugosc fa li odpowiada protonom przyspieszonym napieciem U = 4.104 V? Zakladamy, ze uzyskana przez pro tony predkosc u < < c. 20. Znajdz dlugosc fali de Broglie'a elektronu poruszajacego sie z szybkoscia v= 2'104 m/s. Masa elektronu wynosi me = 9,11'10-3] kg. 21. *Na powierzchnie S = 5 cm2 pada prostopadle wiazka fotonow 0 nate-

fali A = 400 nm.
=

11. Czy promieniowanie, ktorego kwanty maja energie Z' zy do obszaru swiatla widzialnego?

12. Wiedzac, ze praca wyjscia elektronu dla cezu W = 1,8 eV, oblicz maksymalna predkosc wybijanych elektron6w przy oswietleniu plytki cezowej monochromatycznym swiatlem 0 dlugosci fali A = 560 nm .. 13. Graniczna dlugosc fali promieniowania wywolujacego zjawisko fotoelektryczne w rubidzie wynosi A] = 540 nm. Oblicz prace wyjscia i maksymalna predkosc elektronow, jezeli powierzchnia rubidu jest oswietlona swiatlem, kt6rego dlugosc falijest rowna ~ = 400 nm. 14. Korzystajac z wykresu obrazujacego zaleznosc energii kinetycznej elektronow opuszczajacych powierzchnie metalu od czestotliwosci padajacego na powierzchnie metalu swiatla (rys. 125): a) oblicz prace wyjscia elektronu (w eV oraz w J); b) wyznacz stala Plancka;

zeniu n = 1018 foton6w na sekunde. Fotony odbijaja sie sprezyscie od powierzchni. Jakie cisnienie wywiera wiazka na powierzchnie, jezeli dlugosc fali padajacego swiatla A = 500 nm?

6

-------------

4
2

22. Oblicz energie fotonu promieniowania rentgenowskiego 0 dlugosci fali ,1,= 0,1 nm. Jaki jest stosunek tej energii do energii spoczynkowej elektronu? 23. Spr6buj uzasadnic, d1aczego za pornoca mikroskopu elektronowego mozna uzyskac znacznie wieksze powiekszenia (do 500 000 razy) niz za pomoca rnikroskopu opty~znego (do 1500 razy).

0.5
Rys.125

2.0

2.5

V

(Hz)·1015

108

Odpowiedzi na str. 161

Odpowiedzi na str. 161,162

109

11. FALE I CZA_STKI

11.2. WIDMO ATOMU. ATOM BOHRA

11.2. Widmo atomu. Atom Bohra
1. Oblicz dlugosc fali odpowiadajacej granicy serii Balmera. W jakim zakresie ona lezy? Stala Rydberga wynosi R = 1,097'107 m-I. 2. Atom wodoru znajdujacy sie w stanie podstawowym zostal przepro, wadzony w stan wzbudzony, charakteryzujacy sie liczba kwantowa n = 3. Oblicz energie wzbudzenia dla tego stanu oraz dlugosc fali dla: linii, kt6re mog'l:,powstac w widmie podczas przejscia ze stanu wzbudzonego do stanu podstawowego. ' 3. Jaka najmniejsza szybkosc winien miec elektron, aby przy zderzeniu z niewzbudzonym atomem wodoru mogl wywolac emisje chociaz jednej linii z czesci widzialnej widma wodoru? Oblicz dlugosc fali tej linii oraz napiecie przyspieszajace elektron do tej szybkosci. Energia elektronu w niewzbudzonym atomie wodoru wynosi E I. 4. Ktora z linii Balmera (n
=

13. Krysztal chlorku sodu (NaCl) oswietlono monochromatycznymi promieniami rentgenowskimi 0 dlugosci fali A = 0,0712 nm. Maksimum pierwszego rzedu otrzymano przy kacie polysku (X= 7°18'. Oblicz stala siatki krystalicznej. 14. Oblicz, 0 ile zmieni sie dolna granica dlugosci fal promieniowania rentgenowskiego.jezeli napiecie w lampie wzrosnie od UI = 10000 V do U2 = 60000 V? 15. Napiecie przyspieszajace elektrony w telewizorze wynosi okolo U = 20000 V. Traktujac zjawisko nierelatywistycznie oblicz minimalna dlugosc fali promieniowania powstajacego przy zderzeniach tych elektronow z atomami telewizyjnego ekranu. 16. Promienie Roentgena 0 dlugosci fali A. = 0,0712 nm rozpraszaja sie na krysztalach chlorku sodu. Przy Jakim kacie polysku bedziemy obserwowac maksimum drugiego rzedu? Stala sieei krysztalu chlorku sodu wynosi d = 0,28 nm. 17. Rys. 126 przedstawia widmo promieniowania rentgenowskiego. Kt6ra z przedstawionych linii, zaznaczajacych sie na tIe widmaciaglego, jest lini'l:,Kex, ktora K~? Odpowiedz uzasadnij. a
1

2) jest linia

0

dlugosci fali

A = 434,04 nm?

5. Oblicz energie jonizacji (w eV) atomu wodoru przy zalozeniu, ze atom wodorujest w stanie podstawowym. 6. Wiedzac, ze linia wodoru, ktorej dlugosc fali wynosi A. = 656,27 nm, jest pierwsza linia serii Balmera (n = 2) oblicz stala Rydberga. 7. Ile wynosi stosunek dlugosci fal odpowiadajacych Paschena (n1 = 3) i Balmera (n2 = 2)? granicom serii

8. Korzystajac z teorii Bohra oblicz promien pierwszej orbity elektronu w atomie wodoru. 9. lIe wynosi stosunek promienia trzeciej orbity elektronu wyliczonej z teorii Bohra do promienia orbity pierwszej? 10. Oblicz szybkosc elektronu na pierwszej orbicie w atomie wodoru. Sprawdz, czy nie trzeba stosowac w obliczeniach poprawki relatywistycznej. 11. Oblicz energie, jaka emituje elektron, przechodzac w atomie z orbity n] = 3 na orbite n2 = 2. Jaka jest dlugosc fali swietlnej wiadajaca temu przejsciu? 12. Jakajest dlugosc fali swietlnej emitowanej przez atom wodoru podczas przejscia elektronu z czwartego poziomu wzbudzonego na drugi? W jakim zakresie fal elektromagnetycznych lezy to promieniowanie?

f
Rys, 126

110

Odpowiedzi

na str. 163

111

12. FIZYKA JA_DROWA

12. Fizyka [adrowa

8. Wyjasnij, dlaczego przed promieniowaniem f3 chronimy sie uzywajac oslon zbudowanych z pierwiastkow lekkich, takichjak plexi, szklo itp, 9. Jadro ~Li po wychwyceniu protonu rozpada sie na dwie czastki a (~He), z ktorych kazda unosi pewna energie. Zapisz rownanie reakcji i oblicz.jaka energie unosza czastki masa ~He:
m2

a. Masajadra ~Li: ml = 7,01601 u, = 4,00260 u, amasa protonu m3 = 1,00727 u. Energie

Uwaga:

Litera

U

oznaczono jednostke masy atomowej; u

= 1,66'10-27

kg.
--'__

oblicz w Me V. Zakladamy, ze energia kinetyczna jadra ~Li oraz protonu byla rowna zeru. 10. Znajdz energie, ktora wydzielilaby sie przy powstaniu z protonow i neutronow 1 g helu. Masa jadra helu wynosi 4,00260 u. 11. W elektrowni jadrowej kosztempaliwajadrowego otrzyrnywano energie 28,5 MJ/s. Pamietajac, ze 'jadro uranu 2~;U daje podczas reakcji rozszczepienia energie okolo 200 Me V, znajdz zuzycie paliwa jadrowego w elektrowni w ciagu doby. 12. W jadro azotu I~N uderza czastka a, wybija z niego proton i sarna w nim pozostaje. Napisz rownanie reakcji. 13. Szereg prornieniotworczy uranu rozpoczyna sie od uranu 2~~U a konczy na olowiu 2~Pb. Oblicz, ile musi w trakcie tego procesu zajsc przemian a i rozpadow [J. 14. Wykaz, ze sily grawitacyjnego oddzialywania pomiedzy dwoma protonami mozna pominac w stosunku do sil oddzialywania elektrostatycznego. 15. Wiedzac, ze masy ~ozytonu i negatonu (e1ektronu) sa rowne. i wynosza me = 9,10955'10- 1 kg, oblicz energie fotonow y wyemitowanych podczas anihilacji pozytonu i negatonu. Oddzialywanie czastek nastepuje przy ich zerowej energii kinetycznej. Energie przedstaw w MeV. 16. Oblicz, jaka energia wydzielalaby sie podczas syntezy jader helu ~He z jader deuteru ~D zawartych w 1 kg wody. Synteza przebiega wedlug reakcji: ~D

1. Przyjmijmy, ze prornien jadra atomu wodoru r = 1,3'10-13 cm == 6 = 1,3'10nm, natomiast promien pierwszej orbity elektronowej re = 5,29'10-2 nm. Korzystajac z powyzszych danych oblicz, w jakiej odleglosci od jadra bedzie sie poruszal elektron w modelu, w ktorym promienjadra wynosi 1 mm. 2. Jaka jest gestosc materii jadrowej wyrazona w kg/m '? Zakladamy, ze. w j adrze 0 liczbie masowej A wszystkie nukleony sa gesto upakowane w przestrzeni ograniczonej promieniem jadra, a promien jadra wyraza sie wzorem r = roo "o = 1.3.10-13 em.

VA;

3. He protonow i neutronow znajduje sie w jadrach nastepujacych , I we lie 12e 14e ISe? pow W((g a: 6 ' 6 ' 6 ' 6 ' 6 . 4. Chlor jest mieszanina chloru ~;el (24,47%). Masa mola atomow ~;el: J.11 natomiast masa mola atom ow ~~ : J.12 CI molowa chloru.

izoto-

dwoch izotopow: chioru ~;CI (75,53%) oraz

= 34,97

g/mol

= 36,97

g/mol.

Oblicz mase

5. Dlaczego czastki a emitowane przez naturalne pierwiastki promieniotworcze moga powodowac reakcje jadrowe w jadrach lekkich, a nie nadaja sie do zapoczatkowania reakcji, w ktorych uczestnicza jadra

ciezkie?
6. Jaka szybkosc rna proton nierelatywistycznie. 7. Jaka
CZ((SC
0

energii E

=

1 MeV? Zadanie traktujemy

energii kinetycznej

odda neutron w trakcie sprezystego

centralnego zderzenia z pozostajacym

w spoczynku jadrem wodoru :H?

+ ~D = ~He + energia

112

Odpowiedzi na str. 164

113

12. FIZYKA Jt\OROWA

Masajadra deuteru mo = 2,01335 u, masajadra helu ~He: mHe = 4,00260 U. Zawartosc procentowa deuteru w naturalnym wodorze wynosi 0,015%. 17. W badaniach nad przyswajaniem pokarmu przez zywe organizmy uzywa sie najczesciej fosforu ~~ , emitujacego promieniowanie f3 0 energii P 1,7 Me V. Zaprojektuj sposob wykonania odpowiedniego pomiaru dla

13. Elementy fizyki relatywistycznej
1. Dla j akiej szybkosci energia calkowi ta protonu jest dwukrotnie wieksza odjego energii spoczynkowej? 2. Oblicz, z jaka szybkoscia zblizaja sie do siebie dwa elektrony, z ktorych kazdy porusza sie z szybkoscia v = z ukladem odniesieniajednego
~ c, jezeli

roslin. 18. Dlaczego pracownicy obslugi urzadzen, w ktorych wykorzystuje
neutrony, Set oddzieleni od zrodel neutronow gruba warstwa wody? 19. Dlaczego radjest szczegolnie grozny dla naszego organizmu? 20. Przy pochlanianiu neutronu przez jadro magnezu i~Mg powstaje promieniotworczy izotop sodu ~~Na. Jakie czastki sa wypromieniowywane przy tej reakcji jadrowej?
21. Jaki jest zwiazek pomiedzy

Sl((
r>:

obserwator zwiazany jest

z elektronow, sie z szybkoscia

3. Ile razy wartosc pedu czastki poruszajacej

v = !,_c,
2

stala rozpadu A a czasem polowicznego

rozpadu

TI/2

?

liczony relatywistycznie, jest wiekszy od pedu, ktory wyliczylibysmy nie korzystajac z rownan teorii relatywistycznej? 4. Oblicz energie spoczynkowa elektronu, ktorego mas a wynosi me = 9,11 .10-31 kg. Wyraz jet w dzulach i megaelektronowoltach. 5. Jakie powinno bye napiecie przyspieszajace elektron, aby osiagnal on szybkosc v = 3'107 m/s? Rozwiazanie otrzymane przy wykorzystaniu elementow fizyki relatywistycznej porownaj z rozwiazaniem klasycznym, otrzymanym przy zalozeniu, ze v < < c. Ladunek elementarny e= 1,602·1O-19C. 6. Elektron w betatronie (urzadzenie sluzace do przyspieszania elektronow) uzyskuje energie kinetyczna E, = 2 Me V. Oblicz: a) ile razy energia tajest wieksza od energii spoczynkowej elektronu; b) stosunek vic dla tego elektronu. 7. Znajdz dlugosc fali de Broglie' a elektronu poruszajacego kosciarowna 0,8 szybkosci swiatla, sie z szyb-

22. Czas polowicznego rozpadu pewnego pierwiastka wynosi 12dni. Oblicz, jaki procentjader ulegnie rozpadowi po 36 dniach. 23. Z 106 prornieniotworczych jader pewnego pierwiastka zostalo po 25 godzinach 31250 jader, Oblicz czas polowicznego rozpadu tego pierwiastka.

114

Odpowiedzi na str. 164, 165

115

ODPOWIEDZI:

1.1. Ruch prostoliniowy

ze

stala predkoscla

ODPOWIEDZI:

1.1. Ruch prostoliniowy

ze sta1ct prQdkoscict

7. a) 0,25 m I s;

b) 1. 6 m I s; II. 6 m I s (w przeciwna strone)

Odpowiedzi do zadan

Ciala spotkaja sie w odleglosci d czasie t = 2,5 s. 8. a) 20 m; 1,5m/s; 9. rys. 1

= 15 m od punktu startu ciala I po

b) 60 m; 10m I s b)

a)

1. Kinematyka
\_

,v(~)
+3

v(~)
10

1.1. Ruch prostoliniowy ze sta1ctpr~dkoscict
1. 4 s 2.75km/h I 3. (=--=20s; 400m b) II +/2
V2 -VI

5 2
-5 -3+----" -10 -15 Rys.1

4

:6
I

8 t (s)

v2

-VI

4. a) II +/2;
V2 +VI

5. 200 km, 100 km 6.
V

sr -

--

t-.s t-. t

t-.s =2s
t-.t=fAB+fBA

12. Rys. 2. Motorowke (pod prad).

nalezy skierowac pod katem 70°31' do brzegu

v 1 cosa=_2 =VI 3

v. =)v~~v;
(=

Jv~ - v;

d

=

35,33 s

116

117

ODPOWIEDZI:

1.2. Ruch prostoliniowy

jednostajnie

zmienny

ODPOWIEDZI:

1.2. Ruch prostoliniowy

jednostajnie

.zmienny

5. t =

v -v
2

]

a

=5 s;

s=

2

2

°2 -VI

=50m

2a

6. a) A. 75 m; B.15m/s b) A. 15 m; B ..7 m I s c) rys. 3
A. B.

a(~)
10 "1------. 5 Rys. 2 2 :3 4 5
t

a(~)
10

5
(s) :2 3 4 5

t (8)

13. --=0,392
t

~s

m/s

-5
-10

-5
-10 -t--.....j ----------Rys. 3 -15

14.

t] =---

s

": +v]

-15

7. a) 38 m I s;

b) 40 m I s

1.2. Ruch prostoliniowy jednostajnie zmienny

2v 8. a =-=2 t 10. v

m/s

2

2

9. a=~=fm/s2
28

= .J2a8
t=fg

v2 11. h=-=20,4m
2g

1. 8=-vt=50m
2
12. v = ~2 hg = 19,8 m I s;

1

(2F

=2,02 s

2. ~8=..!.a(32i-22i)=5m
. 3. v

= - = 20 m I s
t

2 28

.

v2 13. h =- =5,1 m
.2g

4. 13,3 m

14. Dlat=2s

v=20m/s;

dlat=5s

v=.50m/s;

a=10m/s2

118

119

ODPOWIEDZI: 1.2. Ruch prostoliniowy

niejednostajnie

zmienny

ODPOWIEDZI:.2.1. Zasady dynamiki Newtona (cz~S(; I)

2v2 2v 15. = 100 m; t = - = lOs a a

10. v=-o-=20m/s; cosa

v

h=

v2tg2a
0.

2g
0

=15,31m

1.3. Ruch prostoliniowy
1. a)t=10s, 2.
t3

niejednostajnie
b)t=5s,

zmienny

11. tg{3=tgaVo

v=24m/s;

v=15m/s

cosa

gt

{3=36 12'

12. a =45

0

1.4. Ruch krzywoliniowy
1. v = 27tfr = 94,2 m/ s 27r

2.0ynamika
2.1. Zasady dynamiki Newtona (cz~sc I)

OJ
M

=--

12(h)

1. m=
":

F ·t
VI

= 10 kg
b) 1 m Is

2. F= 2sm =4 N t2
4. a= mg M+m m gsina mJ +m2
2

OJ ot1 t

= 27r + OJ
OJM)

M

t1 t

t1 t( OJo Ilt=

= 27r
12

3. a) 2,24 m I s

= 3,7 m I s

2

27r

2"(I-l~) h=li h
=1667km/h,
===>

5. a) 4,9 m; 7. a) mjsina=

b) 4,9 m m2 b) mjsina= m/
3 S2 ;

6. a m2sin{3

=

= 1,63 m

/s

2

4. v=27rRz T 5. v = Tttr f

T=24h
v

8. a = g sin

a = 4,9

V

= .j2gh = 6,26 m I s 2s
-4 S

f =-

27rr

=

9. F=-=9·10 10,6 Hz
Vo = 0

mo' 2s

N;

t=-=3,3·10 v

6. v A = "c = J2 va;
7. d =
8.

"of!"
gt

VB = 2vo;

10. s=--=25m

mv2

2F

= 20,2 rri
=49,36m/s

12. a == FI - F2 ml +m2 13. 1 N

= 1 m / S2;

N

= 8N

v=~V~.+g2t2

9. v

=~

=

3,46 m I s

120

121

ODPOWIEDZI: 2.2. P~d - zasada zachowania pedu

ODPOWIEDZI: 2.3. Tarcie
2 2 2

2.2. PQd - zasada zachowania
1. P
=

pedu
2. F

Ft

=

20 (kg· m) I s

=

Ap At

= mv =
t

4. /
200 N

=

V

-V

I

2sg

2

=0,153

5.

I =-=
2sg

V

0,51

3. P = l11;gt

= 78,4

(kg· m) / s

4. 0,5 N

6. / =tga=3
8. a = g

-J3
= 1,72 m I
S2

7:

1 sO,S

5. Zmiane pedu reprezentuje powierzchnia pod wykresem funkcji F(t);

/1p = 50 N·s
6. F = /1p = mv = 1500 N /1t t

m2 -ml [
m[ +m2 -

7. v = 9. v2

mv

m1 +m2

2

0

= 0,4995 = 1,2 m Is

m/s

9. a = g{sina

1cosa)
2h
-

= 3,2 m /

S2

8. v=
m2 10. v=r=v« ml

= 3,3 m Is
=2,8 m/s

= VI -

m]

10. t = ~-------

gsina(sina

m2

1cosa)

"" 1,12 s

v k-

2hg{sinaIcosa) ------__;_ sin a

""3,6 m / s

11.

V

=

v2 (m[

+ m2) - m1v1
m2
0

11. a = g(sina

+ J cosa) = 5,75 m I S2
-gJz1,37m/s2;

= -2,5

m/s

12. a=

F

(predkosc wozka 12.
Vo

masie m2 byla zwrocona przeciwnie do VI)

», '+m2
.

N=

mF
I

m1 +m2

=16,7N

m +m
I

m2
t

2

= 6 m Is
~

13. s=vt]
m t ~

+-

v2

Zfg
S2

13. FI=-'v2gh=70,8N; 2.3. Tarcie

2m

s] = 10,5 m; 14. a =g
m2
-

= 30,5 m;
m] +m2

S3

= 98,8 m =4,33 m/ s
2

F2=-'v2gh=35,4N

ml

(J cos a + sin a)
N

1 FJ. =-=49 5.

mg

1

m 2. a =
F cos a
2

- (mg- F sin a)1
m

16. /

= 0,4

mIs

2

=

F-ma
mg

= 0,2

3. s=-=102m

V

21g

122

123

ODPOWIEDZI: 2.4. Zasady dynamiki Newtona (cz~sc II)

ODPOWIEDZI: 2.5. Praca - moe - energia

2.4. Zasady dynamiki Newtona (cz~sc II)
1. a) 65,3 N; b) 117,6 N; c) 98 N 3. tga rn /
S2

14. P= mg(sina
F

+ fcosa)v=37,23ikW + f cosa)

= mg(sina

= 7446

N

2. 1,47 rn /
4. a

S2

= g = /3;
a

a

= 60°

15. P= mgJ2gh

= g tga = 5,67

5. N

= m (s + a) = 118 N
2 "

17.* Sanki zsuwajac sie z rowni
przyspieszon yrn: 1 mgh=-mv 2 anastepnie
2

0

dhigosci s poruszaja sie ruchem

6. v =
8.

-Fi = 71,3 krn / h.
= -T2g 47r2l

7. tga = rg = 49'
V

a = 78° 28'

cos a

= 0,497;
v::; 12,1 rn / s

+mgf ccaa :s,

ruchern opoznionym po poziornej powierzchni:

9. v 10. n

'5..J7ii;
27r ~-;

1 2mv 11. a

2

=mgf

(.J2 d-

s -h

2) ,

= _1 {ft = 0,498

Hz

= fg = 1,96 m I S2
skad
19. v=
22

f = - = 0,08.
d

h

2.5. Praca - moe - energia
1. W=mgssina=245 3. W 5. W J J 2. W=_!_~=31,25

J2ih
+ 2gh
"» sm a
2 . 2

20. 11=-=5,1

V

2

2

m

J
21. ~v~

2g

m

= m(g + a)h = 1180

4. W=!(J2 2 6. W =
122 -2 mat

-1)mg=1015 .
. = 2000

J

22. h

=

= 5 .103

J

J
.

2g

= 1,28 rn
m/,s

23.

s=

-

Va

2

2fg

= 127,6

rn

24. v

=.j5'g;: = 6,06 = mg( 3 -

7. W=fmgs=392J
9.

8. 490 J J 10. P=5W 12. FN

25. v=J21g(l-cosa)=1,62rnls

2s2m W=--=320 t2

N

2 cos a)

= 0,65
2

N

11. W=40J

=

P

v

= 1500

N

26. Rys. 4; Ek

1 = -mv

2

1 = _mg2t2

2

13. P = mg2t =4802 W
Rys.4

t

124

125

ODPOWIEDZI: 2.5. Praea - moe - energia

ODPOWIEDZI: 2.5. Praea - moe - energia

27. Rys.5;

1 Ep =mgh --mg 2

22

t

b) rzut ukosny: rys. 7

28. W najwyzszym punkcie tom.

VOII V 0 cos a = constans =
VO_L Vo sin a = t
Rys.5

29. Vo =

.J2ih

30. v = J2gh + v~
31. t

h

E

=.J2~
=
V 2

g
0

32. s

33.

_!__ h

2gsina

2

x
35. a) rzut poziomy:
V 2 2 = "« + g 2 t 2

t

rys. 6
2 2

Rys. 7

v_L=vosina-gt V =VOII+V_L=VOcos 1 Ek =-mv
2

2

2

2

h

a+

(.

vosma-gt
.

)2

2

1 =-mvo

2

2

-mvosmcx·g·t+-mg

1

22

2

t

Ep =mgh=mg

1 ( vOJ_t-'2gt

2) =mg (.vosma.t-'2gt

1

2)

c) rzut pionowy w gore: rys. 8 x
Rys.6

V = Vo - gt

~

1 2 1( ,)2 E k = - m v = - m Vo - gt 2 2
E

36. Ek

= s mgsina
t
Rys.8

126

127

ODPOWIEDZI: 2.6. Grawitacja

ODPOWIEDZI: 3.1. Moment sily i moment bezwladnoscl

2.6. Grawitacja
. 2

1. F=_I. 81
2. M

gRzm (r - Rz) R2

2

=3,44.10-5

N 3g
23.*FR =m ( -2 24. W=gmRz

GM

=

gGz

= 5,96 .1024

kg

3.

p=
5.

s;

-

47r2 RzJ 2 T

;

47rGRz
s,
1 =2gz

2

=312.107

'

J

4. 1200N
6.

3. 8ryla sztywna
3.1. Moment sily i moment bezwladnoscl
1. a)M=Frsina=7,07 b)M=(F2 2. a) I] =ma2; b)I
1

g(h)~g.(

s, +h

R, )'

7.

Rz·(J2-1)

8. 54Rz

9. na biegunach

Nm

10. Waga szalkowa wskaze to sarno, sprezynowa na biegunie wskaze nieco wiecej (0 okolo 3%0).

sinrr, =F. sina1)r=0 I2 =2ma2;
2

I3 =ma2
2

11.*T=2"~

=1 h24min.
. m I s2

1 =-ma 2

3 ; I =-ma 2 4

3 ; I: =-ma 2
j

2

47r -337.10-3 12. a - -2 R Z- , 13. VB = - + VA = -6 J / kg
m

*_

2

T W

.1212214 3. I] =-m]r]
222 222

=-7rr]

hpr, =-7rhpr] 2
hpr2

14. potencjal grawitacyjny 16.
-:=--

1.2 12 = -m2r2

= -1tr2

1

21

= -7r

hpr2

.4

15. blizszy Ziemi
17. T=27r

Ek

1

.

Rz +h. J¥+h =1 h34,5 rmn. . z

Rz

g

4.

!J_ = 32
12
2.mZ2 3

5. I = Io

+ rna
2

2

=2m r
2

2

18. r

=3

gRir;7 47r

= 35800 km ponadjej

powierzchnia

6.

7. -mr

94
5

=

18,8mr

19. 0 21. a) 48 128
In;

20. gestosc i masa pozostana takie same b) 13,8 m; c).J6· t 129

ODPOWIEDZI: 3.2. I i II zasada dynamiki dla b

sztywnej

ODPOWIEDZI: 3.3. Energia bryly sztywnej

3.2. I i II zasada dynamiki dla bryly sztywnej
1. e == mR

4. F

2F

= 4 s-;

2F

= n;j mr = 2 5 N
t ' E=-2s-2; 3s-6s: 5 Nm E=1s-2 - 10 Nm;

a

= ER = 2 - = 1 m / s
m

2

5. a)O-3s:

2. *II zasada dynamiki dla klocka: m2g- N =mza, dla walca: NR=IE, gdzie I=-m,R
2 1
2

b) odpowiednio

(1)
,E=-,

6. *Na klocek dzialaja dwa momenty sil: 2 Aby przewrocic klocek: F> mgd. 2h 2 Skora klacek sie nie przesuwa:

a
R

M, = Fh

1

.

M2 =mg-.

d

bowiem linioweprzyspieszenie punktow na obwodzie walca ma taka sama wartosc, jak przyspieszenie, z ktorym opada klocek. 1 2a 1 NR=-mR -, N=-m,a. (2) 2' R 2 Rozwiazujac uklad rownan otrzymujemy: 2m2g 2 a) a = , = 2,8 m / s (1) i (2)

Ml >M2,

Fh>mg-,

d

Rys.11
d

F =T=mgf,

mgd mgf >-, 2h

f >-=0,125.
2h

Rys.9

, m, + 2m2

3.3. Energia bryly sztywnej 1. E=L2
21
4

b) N

=

m1 m2 g = 7 N m1 + 2m2

2. L =.J2IE
=75 J; 7 b)E=-mv2 =701; 5.
S

3.* F = mgsina - wartosc wypadkowej sily ciezaru i sprezystosci podl za. Staczajacy sie wa1ee wykonuje rownoczesnie 1. ruch postepowy: obrotu 0: mgsina - T IE
=

3 3. a)E =-mv2

10

e)E=mv2 7 . v2
0=

=1001 142m

ma

4. prostopadloscian 6. walec 8.*v

== -

10 gsina

'

2. rueh obrotowy wokol osi

TR

7. maja takie same energi e cosa)

=

J!!_ mg sin a - _R == rna,

= ~3g[(1-

,R

stad
2

3.4. R6wnowaga Rys.10 1.

bryly sztywnej
2. _1 [ 16

a

. = -2 g sm a = 3,27 m. /' s

3

.!.[
8

130

131

ODPOWIEDZI: 4.1. Sily sprezyste

ODPOWIEDZI: 4.2. Hydrostatyka

3.

]_t
4 3

4. x="4a;
6.*cosa=-

1

1 Y=4a

5.I='!:_mt2 7. Fx =____f_~4(dh)2 4~h
8. F=29,4 N b) F

r
R

+12 =1275N

r 9. a)F = mg...l...= 392 N;
10. N]

= -mg = 735
4

3

r2

r = mg _!_ = 78,4

N;

1 N 2 = - mg = 245 N 4

r2

N

4. Osrodki ciqgle
4.1. Sily sprezyste
1. E=6,7·108 N/m2 Rys. 12 2. k =666,7 N / m; a) W

3. v ~
6. m

IN~
2
trr 2

= .!..k(Lix)2 = 0,533
8,94 m / s 86 kg

J;

1 b) W=-k
2

(2
2

X2

-XI

2) =1,067
1

(1)
J

mg

= kx
px=x(lp) ~

(2) mg = kx'+VPwg
mg=VPwg+kx(lmg=VPwg+mg(l-

gdziex'=x-

p)
p)

4. W

= -1 kLix( 2x

+ dx )

Z ostatniego rownania (po uproszczeniu przez g) obliczamy:

=

gl

Ed!

= 44

'

mP V= ;

P = Pw
p

= 2600

kg / m'

(aluminium)

I

4.2. Hydrostatyka
1.

o; =~=3.103
I-n
3

kg

zm'

2.

Vw

Vz

=

Pk =2,33 p ; - Pk

9. Na czasteczke wody dzialaja dwie sily, ktorych wypadkowa nadaje jej przyspieszenie Powierzchia cieczy ustawi sie prostopadle do sily

a.
a

3. p ; =p=1;05·10

kg z m '

4. Nie mozna, 6. p= Pw -PI; Pw
a) 10%;

sprezystosci
tga-

5. h = hi P w = 0,19 m P 132

-

F"W

P - ng - g'

-_

1m

-_.

a=llo 30'

a
Rys.13

133

ODPOWIEDZI: 5.1. Teoria kinetyczno-molekularna

gazu doskonatego

ODPOWIEDZI: 5.2. Bilans cieplny

10. P

= pgh;

ship wody wywiera wieksze cisnienie,

5.2. Bilans cieplny
1

11. hmax 13. a) PI

= 10,34 m = p(g
+ a)h

12. P

= pgKh = p-

6

gzh

= 1635 Pa

= 13066 Pa
c)p == pgh

b) p(g -a)h == 3266 Pa

= 9799 Pa

15. v =~2gh

5. Termodynamika
5.1. Teoria kinetyczno-molekularna
11m 1. n =-. N A f.1 2. n

gazu doskonatego

,

= 1,88·10

17

atomow

=

N\ 4nRz

= 118000 atomow
pNA
j1

I cm '

3.

meu

= L = 1,06.10NA

22

g

4. a)d

=V

=2,3.10-8

em

c) 3,3.10-7 em

mw 8. n=-=-"= ct
mL

4 - tl) - ~Cw(t2 ~ - t3) _

5. n

= 5,36 .1018

6. v=~-;-=1367m/s

(3RT

cwtl

9'. cp
10.

= ~Cw(t3 =

= 2 26.106
,

J I kg

tk I1t

~(cp
- tl

+cwt2)+mIcwtl

(

9.

..fi
J 11

Cw

~+~

)

-

° 32,14 C

= tk

m[

11. U=~RT=4986 2

= :p (cp +100° c
t

= 12,14° C
w

)=7,99 kg

12. W chwili zetkniecia sie pary z chlodniejszym cialem nastepuje skroplenie pary iwydzielanie dodatkowych, duzych ilosci ciepla.

134

135

ODPOWIEDZI: 5.3. Przemiany gazu doskonatego

ODPOWIEDZI: 5.3. Przemiany gazu doskonatego

5.3. Przemiany gazu doskonaJego
1. 2 razy 2.
V2

4,15·lQSN/m2

13. T

=-

flT
n

= 400

K MPa

14. Pierwszy.

3. ---,

V; I;

7; =tJ +273;

T2

T2=t2+273

15. p=-=2,44
V

2TR

16. V

= RTo = 22,4
Po f.1 P

dm '

V2

= T2 . -

VJ
7;

< VI

Roznic e flV zajmie woda.

17.

sr ~

[i,

-1)r,

~ 146,5 K

18. V=mRT

=76dm3

t;V ~ V,- V, ~ V.( 14. n
5.

~ ) ~ 0,21 dm'
22

19. P = f.1p TR
21.

= 13,14 kg I m '
p

20. p=R- T[m _I

V III

+_2 =3,1·10 112

m)

5

Pa

=

P VN A R(t + 273)

= 1,94 .10

czasteczek

Ei. = 112
P2 III

= 10

6.

VI

=

I; Po Vo To PI

= ~Vo
5

flV 7. -=

Vo

[~ --1 ) ·100%=11,3%

To

8. T2

= 27;;
tg«.

T2

= 600

K;

t2

= 327

0

C 10. punktD 22. 23.
Rys. 15

T

9.4,15·10-2m3 11. -=--=12.
V=const
p

V2

11 = --

mRT
pV

= 40 g I mol,

argon

p=const

p

I1P 1 p=-RT
T Rys.14

v

T T Rys. 16

136

137

ODPOWIEDZI: 5.4. Zasady termodynamiki

ODPOWIEDZI: 6.1. Pole elektrostatyczne

5.4. Zasady termodynamiki 1. W = -nRI1T
2. 17= T,-T

= -415,5

J

2pV T2

=mR
J1 m

T

2

= J1
m

2pV
.

R

'.

I; Q,

2.

100% = 25% = 1Q2 =

I1T = T; 3 m.

r; = -J1 pV-

1

R
J

3. 17= Q, , 4.

Q2

Q,

3:_;
5

17= 40%

3 I1U=--RI1T=-pV=3000 2 J1 2
9. C= pew 10. Ccu

p

CAl

= 25,4 J I (mol. = 24,8 J I (mol.

K) K)

Cpb =26,9 J l(mol.K)

6. Elektrostatyka
6.1. Pole elektrostatyczne
1. Kulki maja niejednakowe rnasy.

v
Rys.17

4. Sila wzajemnego oddzialywania wzrosnie. 1 5. r;::-- = 7,3 em (liczac od q,)

Gaz najwieksza prace wykonuje w przemianie izobarycznej.

,,3 + 1

5. ABiDA; 8. V = constans

IWI=2.104J
=> W = 0
N = - N A liczba atom6w helu m

6. 7,2· 103 N I C

g 7. (E)=lN/C=lk rn 8. E

!J.U = Q !J.U = N!_ k!J.T 2 . !J.U =}_ m R!J.T

As3

= --2

2q

u

neol

;

V

=0

9. Natezenie w przypadku b. rna wartosc _ E b-

2p

..fiq
ite oa2

ijest skierowane prostopadle do prostej laczacej ladunki ujemne.

138

139

ODPOWIEDZI: 6.2. Pojemnosc. Kondensator

ODPOWIEDZI: 6.3. Ruch tadunku w polu elektrycznym

E,

= E, = 0 = Jiq
q

11. a) C

Wartosc potencjalu w przypadku a. wynosi:

=

CC

C] +C2

]

2

= 1,43

I1F

b) U =

Q( C] + C2) = 700V
C1C2
C2

Va

7r£Oa

Vb

= Vc = 0

Q c) U] =-=500V

C]

d) U2 =SL=200V E

10. E =

12. a) U 47r£oa2 wektora b) Q

= constans, = constans,
b) 18,6I1C;

= £rEO

E= Eo c) 133,311C

Kierunek wprawo. 11. r

if

rownolegly

do linii Iaczacej ladunki; zwrot W 12. U::::: q

13. a) 6,67 I1C; 14. U=

=

qZ
47r£oEp e

= 9 mm

= 6000 V = 16 razy

ClUI =40V C1 +Cz
2

14. n = i = 6,2 .109 elektronow
16. wzrosnie

15. wzrosnie;,J;1

* _1 Z _1 16. E1--U1C1--U1£o-,
2
po rozsunieciu:

S ..

2

dl

Q

= U1C1 = costans

V10 razy

6.2. Pojemnosc. Kondensator
1. C::::: 47r£oR

Qd U =_=_2U' 2 C d
2

I

P

2. C:::::

£oa(I-b) d

= 1,77 nF .

3~ nie zmiem sie

6.3. Ruch ladunku
Co

W

polu elektrycznym
m/s2 (kg. m) / s

e, + 1
b) '!_C 4' Q1 c) 6' 2,U1 =U2; 2 .

Co

2 e) 2C

2 7. a) sC; 8. LUz > U"

JJ_C'

Ue 1. a=--=8,79·1014

d) ~C

= Q2;

3' Q1 '2,uF,

dme

-c.
3,uF
1

2. p

= .J2mUe = 2,32 .10-22
2e '

9. 3,uF, 2,uF,
10. U1 =

'2

3

,uF,

l,uP,

-,uF. , 3

·1

m v2 3. tj s ::«:-=0256V
4.
tj

UC

C1 +C2

2

=80V;

«:»: -=284.10-2 2e '

mv

2

V,'

E=-=--=568 d 2ed

U

mv2

'

V 1m

5. E=5,2keV;

U=5,2·103

V=5,2kV

140

141

ODPOWIEDZI: 6.3. Ruch ladunku w polu elektrycznym

ODPOWIEDZI: 7.1. Prawo Ohma

6. M

=

u2

2/2

2d2m


p

v2 0

= 1,105.10-11

J

Czas ruchu w gore jest rowny czasowi przebycia drogi I z szybkoscia
VOII

= Vo cosa
I vocosa 1.

7. Energia kinetyczna protonu zarnienia sie w energie potencjalna ukladu czastek:

t=---

-m v
2
p

1

2

=----

1

2e

2

Tak wiec

4nEo

rmin

d = -vo sma
2

I vocosa

= -tga
2

I

7. Prad elektryczny
7.1. Prawo Ohma

1=3
e

9.

Vall

= "« cosa;
= Vo sin a

--------.

1. 2,4·

lO-1

C

2. a) 10 C;

b) 2 C

vOj_

3. R = U =5 k.Q I rcr2U2 5. 1= pP

= 388m ,
11.Q
'

6. wzro snie 16 razy

Uq
2 vOj_

1 = -mvoj_ 2

2

Rys.18

7. R=P~= 9. 1=

nd2
£

8. 30 V,
10. 6 J1C

0

= --;

2Uq m
Vo =_._1_J2UQ

R+Rw

=0,91 A

11. 1=
opoznionym koncza12.
a)

e

sma

m

R2 +Rw

= 1,5 A;

U =IR2 =4,5 V

Czastka przebywa droge d ruchern jednostajnie cyrn sie zatrzyrnaniern. W takirn ruchu:
S

= vot -

-

at

2

2

=-

1

U

2

vat

e

U(R)=
w

R; +Rw

cRz

Predkosc poczatkowa czastki w kierunku pionowyrn rna wartosc

R;

= cons tans

£ = constans

142

143

ODPOWIEDZI: 7.2. Prawa Kirchhoffa

ODPOWIEDZI: 7.2. Prawa Kirchhoffa

b)

U

e ------------------

U(R ) =
Z

4. ERz R; +Rw

s; =

(u[ - U2)R[R2
U2R1 -U1R2
b) 25 V = 556 V

= 1 n;
CB: 1= 1,5 A

5. AD: 1= 0,6 A; 6. a) 50 V; 7. U =

Rw = constans
E

=

constans

c)

e

u

R2 +R[

£R2

,

8. R = Rw 1 = 0,5 nRw

n,

gdzie n = I max2 = 5
~axl

= constans
constans

9. a = 7,5· 10-4 V / K;

t

= 11°

C obwodem:

e=
Rys. 19

10. Obw6d na rys. 84 jest identyczny z nastepujacym a)

e
=

s; +2Rz

2E

=0,67 A

14. C = C1-1
x

R

R
2

=0,4

liP f-U

b)

7.2. Prawa Kirchhoffa
1. a) 2 Q; b) ~ Q. 3 ' c)

2t:=I(2~+~)

-n°
3

2

2. I =

e
Rw +R

= '428

°

' £R

d)2 Q;
=4,28 V

e) 1 n

Rz

=

2 Q.

1=

2t: =lA 2Rw+~

A'

,

u=

s; +R

Rys.20 11.*

()
Rys.21

(1
znajduje sie w plasterku drutu
0

Ax

Obliczamy ladunek,jaki

grubosci Ax.

144

145

ODPOWIEDZI: 7.2. Prawa Kirehhoffa

ODPOWIEDZI: 7.3. Praca i moe pradu elektryeznego

Masa takiego wycinka:

7.3. Praea i moe pradu elektryeznego
1. P =
2. a) I

11m = I1Vy = nr21lly
Znajdujaca sie w nim liczbe atomow miedzi n mozna obliczyc naste. pujaco: -=-

R £2
I

(RI +R2

+ Rw)

2

= 0,843 W

11m J1

n

= !J_ = 0,454
UI
U2

A;

n= NA-=

NA Sm J1

Jrr2Ylll NA--'---

b)P2= ( UI

J2 ~=-~1
4
4.3,6.106 J 6. Rownolegle

J1

Calkowity ladunek zawarty w plasterku wynosi
2 Jrr ye I1q =ne= NA--·Ill J1

3. 17= mcw£!t ·100% = 82% rP 5. h = 367 m

Natezenie pradu: 1 = I1q

7.*Cieplo oddane wodzie przez jedna grzalke w czasie to:

I1t

=

N Jrr2ye. III AJ1 I1t

=

N Jrr2ye.v AJ1

u2 Q=-'f
e

o R a) laczenie szeregowe grzalek: R =2R;
J

III _ predkosc elektronow At Rownoc zesnie: U J=R=P stad: I S;

ve'
Porownujac: U2

Q= 2R -t, R R

U2

S = nr",

2R ·f =R'fo
l

U2

Rys.22

1= US == Unr2 pi pi
Porownujac otrzymujemy:

otrzymujemy

t I = 2to
b) laczenie ro wnoleg le: R2 =-

N A Jrr2ye
J1
Ve=

u;

=

Unr?
pi

Up =4,2S'10-2m/s plNAye

R 2 U2 Q=_·t2 R2

=-,-,

2U2 R

'f2

Q
f2

R

R·t2
146

2U2

=R·to

U2

=>

=2

to

Rys.23

147

ODPOWIEDZI: 7.4. Elektrochemia

ODPOWIEDZI: 8.1. Pole magnetyczne

8. p=

U2R
I

(RI +R2 + R3)2

. =40 W

9. t=--=13842

Rmc,

U

2

S '

Poniewaz --=
. J.lPbS04

m

n

10. ~Q=I2~l=7,01.102J
1U

N' A

N A = 6,02 .1023 czasteczek / mol,

stad:

7.4. Elektrochemia
1. a)mAg =
J.lAg . J.lAg

n m=-·J.lPbso m + J.lN + 3J.lo
NA
4

=--·J.lPbso
2eNA
4

~Q

=169,78

g

=63,53 g sre b) ra

9. F=NAe 10. V = 22,4 dm3. 11. t=2NAem=
J.lH J.lH2 .~

b)q __mWF --56756C

(W - wartosciowosc ,.,'

= 22,4 dm3.

:~

= 0,418 dm '

J.l

c) I

= 3,94
A

A

...

2. q

= 2N

e = 2F

= 193000

C

3. t

= pdSWF = 4695
J.lAg J

J.lH20 S

2Fm =21444s J.lH20 I

12. m 13. m

=

ItJ.lH 0 2F2
2

= 3,35 g

(ulotni si€(tlen i wodor) g; Q

4. m=~;.q=0,438g
q

= QJ.lPb0 = 267,7
2F

= 60

Ah

= 1,33.10
=
J.lAg

= 2,16.105

C

3

C

(powierzchnia

pod wykresem I(t))

5. ml

.

WI

Womo = 33,95 g J.lcu
miedzi i srebra)

8. Elektromagnetyzm
8.1. Pole magnetyczne
1. a) w lewo;

(Wo i ~ oznaczaja odpowiednio wartosciowosc 6. t mWF = -- = 12062 J.lcu J
s 7. k

= J.lcu = 3 3 ·10-4
WF '

g/ C

b) w dol;

c) w gore;

d) w prawo

2. proton "za kartke", elektron przeciwnie
3. a) w gore; b) w gore

8. Zmiana pojemnosci akumulatora z wydzieleniem ladunku: ~Q = 30 Ah = 1,08.10
5

z 60 Ah do 30 Ah zwiazana jest

C

4. E

=

e

2B2

2ma eB

r

2

=

3.10-17

J;

E

=

0,19 keY

Poniewaz olow jest dwuwartosciowy, zatem wydzieleniu czasteczki . PbS04 towarzyszy pobranie dwoch elektronow, Liczba cz<tsteczel(, . PbS04 wynosi:

5.
6.

f = -.r=

2rcmp
qB

= 18,3

MHz

n=-.
2e

~Q

.J2Ema

=913·10-2m ,

148

149

ODPOWIEDZI: 8.2. Indukcja elektromagnetyczna

ODPOWIEDZI: 8.3. Prl\d przemienny

7. 1: 1
9. B=.!_~2um

8. 1:..fi

11. W = 13. E

tsss: = 2 J
I1t
V

12. L

= El1t = 0,5 H .
M

r

e

=1,615.10-2

T m =11,6

= L -M = 500

10.

r = mv:~na = 1,84 mm; S = 2n-vcosa
qB

mm
c) 0

E 11. v=-=500m/s B

12. a) 0;' b) 21101;
na

8.3. Prad przemienny
1. 3.

13. I
15. m

= rcr

2

pg tga
B

= 0,63

A

2

14. 1=rcr

= BIa2 = 0,1 Nm

B

pg = 1,32 A

v: = ~Uo
f = 1,5· 103
Hz

2.
6. U2 =nUI

Isk ~

JI1

0

4. n = 6,24 . 106 elektronow

5. U max 7. I)

16. Uklad zacznie zblizac silt do magnesu.

= 311 V
UI

r, = (~
P

J

R

= 2 kW

8.2. Indukcja elektromagnetyczna
1. E=Blv=40V
2. E

~_!_"
c

= 120 V;

12 =-=0,05A

«u,

8 Z=-=--' ro=2Tif =r;

= Eo sin rot;

2n
E

.

me

1

1 27ifC'
1

Eo =Ba ro

2

9.

3. £,=0

f=

2nCJ(ZRC)2

_ R2

= 9193,7

Hz

4. ~=c:!:_

v

Bav

~.
I I I '

10. Z RL

= JR2

+ (2njL)2;

t, - chwila, w ktorej ramka zaczyna wchodzic w pole, chwila opuszczenia nia pola.
t2 -

przez -Bav

t
I I I

ll.

!iUsk = r======= = 093 "

'--.J

._.
At 12.
15k

5.

. Eb

_a

E

=1;
Rys.21

7. a) pierscien odsunie silt w prawo; b) pierscien bedzie poruszal sie ku zwojnicy.

(~oJ +(2"fL)'

A

150

151

ODPOWIEDZI: 9.4. Fale elektromagnetyczne

ODPOWIEDZI: 10.1. Optyka fizyczna

8. A w

=A

p

~
VI

= 4 39 m
,

9. 165 Hz

10.0ptyka
10.1. Optyka fizyczna
3. a

10.

n=(::J =16
I

= 10000 nm
n

11. 1 =-=025m'

21

V

M 4. a = -_ sina

= 2000

nm

'

,

12 =.!!_ = 0,5 m itd.

I

5. A = a 'sina = 587 nm

12. 3000 m I s 14. 4m; 16. 18. 0,85 em

13. 1=

4/

V

=2,75 em 412,5 Hz

6. n,1,= a sin rz;
7.

15. 60 em;

sma=-Sl; a

.

nA

3/0
I

4

17. f = fo ( 1 +~
1

) = 1030 Hz

I

n ::::; _

a

A

= 4,46

~

n=4

siatka dyfrakcyjna

------------~--~~--=-------~-----normalna

Io ------------------

to

t

Rys. 26 Roznicadrog optycznych wynosi: a sin ¢ + a sin a = n,1, asina = n,1,-asin¢;
n =3 0,176 30' ~

Rys.25 to - chwila, w ktorej lokomotywa mija obserwatora.

9.4. Fale elektromagnetyczne
1. ,1,=27rCJLC = 1191,5 m

2. II

=

. sma
~=0,894
VCr

==

l1,1,-asin¢
a ~ a

a = 10° 06'
9. ctg¢ = n ~

MHz

8. tga = n

= 56°

¢ = 36° 54'

4. ,1,=-=4,29

c

I

m .1014 Hz

5. 250 razy 8. 500 s

6.

I = ~ = 4,29
A

B --=n sinf3B·

sina

~

sinf3B

=

sinaB
n

= 0,581

9. 9,46.1012

km

f3B = 35° 30'

154

155

ODPOWIEDZI: 10.2. Odbicie i zatamanie swiaUa

ODPOWIEDZI: 10.3. Soczewki
1

10.2. Odbicie i zalamanle swlatta
1. 2~a

.rl 2. x=--=26,7 21-r 5. 3 razy

em

2nl 3. r=---=020m n+l '

__

- --------------~-------,

, ,, ,
1 1
_I

,

1

-, i,').-', I' I

,

/

\

Ir
I

"-

--I.
I'
I

I
_

6. Wspolczynnik zalamania powietrza n wskutek nierownomiernego ogrzania powietrza nie jest przy murze wielkoscia stala (co zazwyczaj zakladamy). c c 7. Uw = - = 225563 km / s; Vd = - = 125000 km / s

- - ---------------_--------------

~'- --I.

~-~
1 1 I I

I-

I

--I, I ........

----{-'

'

I

»;

nd

9. hI 11. sin

h = --:= 2,26
n

... ...

m
Rys.28

f3 = sin 60° = 0,65;
n

f3 = 40° 34'

12. tga = n = 1,54; 13. cos ¢ =
x=

10.3. Soczewki
jl 1. x=--=O ;.

n sin a

= 0,665;
= 0,811 m

1- 1

'

105m m;

14.

d costjJ ~n2 - cos"
n

16. 48°

¢
=48° 45'; 41° 30'; 24° 24'

2. x 3. r 4.

= _![_ = 0,042
d+1

p

= --;= 1 + 1= 5,96 ""6

d

d

17. sinf32 =.l_f32
18. n > J2

=

(n -1)kd
k+l

.

. = 0,033 m,

gdzie k ~ 2 (powiekszenie)

""1,414

19. Aby promien swietlny, padajac prostopad1e na scianke pryzmatu, mogl przejsc przez pryzmat, kat lamiacy ¢ musi bye mniejszy od kata gramcznego:

f.J_ = n2

12

- 1 = 12 n, ~ 1 '

¢ > f3gr,
poniewaz:
sin

6. rozpraszajaca

f3 gr

= != 0,666
n 48'
Rys.27

f3gr = 41°

¢ <41° 48'

156

157

ODPOWIEDZI:

10.4. Przyrz<tdy optyczne

ODPOWIEDZI:

10.4. Przyrz<tdy optyczne

11. a =

2f3 =2

b) z okularami:

(katy oparte na tym samym luku)

-+-=-+d

1

1

1

1

sina '" a
sinf3

a

fo

10k
k
0

fok - ogniskowa okularow

f3

Odejmujac stronami otrzymujemy:

- 1 = -lID - = 10k
d I

. = 2 d'ioptne

4. Rys.29 5.

-1
ok

-i'
=4

1
Dok

= -1 dioptria

DOk

dioptrie

10.4. Przyrzqdy optyczne
1.

f = 0,4

m,

dalekowzrocznosc przyj-

2. Uklad skupiajacy oka w tym zadaniu, z grubym przyblizeniem, mujemy za soczewke cienka,

6. Dla bardzo duzych powiekszen rozmiary minimalnych obiektow, obserwowanych jeszcze za pornoca mikroskopu, staja sie porownywalne z dlugoscia fal swietlnych. Zaczynaja wtedy wystepowac znieksztalcenia obrazu bedace efektem zjawiska dyfrakcji. 7. Tam, gdzie powstaje rzeczywisty obraz przedmiotu. 8. tg( ~

'1') = 1,45.10. d = 325

4

;

Z odIe glosci 3,44 m.

9. Oko ludzkie staje sie dalekowzroczne.
10.

p

= 1-/2 IJ2
d

11. p =-+1 = 6
Rys.30 . a) bez okularow: siatkowka

1

12. x 1 1 1

=

1(2d +a)
a

= 2,05

m;

Stala siatki a to odleglosc pomiedzy srodkami sasiednich szczelin .

-+-=I
a

fo

fo - ogniskowa oka;

a - srednica galki oczne]

158

159

ODPOWIEDZI: 10.5. Fotometria

ODPOWIEDZI: 11.1. Dualizm korpuskularno-falowy

10.5. Fotometria
1.

3.
EB

E2 =

EA =-2;
a

f

=

f
a
2

+b

2

cosa
fa 5.

_ E B-3

~=(.~)4
E1

E1

(To + ~T)4
T 0
A2
=9,38

=1,14 = 1,464

6. J=3eV

_2 =_1

E

A

(~a2

+b

2)

E

J

A2

=47

'

7. E=h~ =4,87.10-19
h 8. A=-= mee 2,42·10 _
12

m= 2,42 pm

10 E = he.

.

A'

a) 2 ,83.10-19

J.,

b) 3 ,54 . 10-19 J:,

c)4,96·10-19

J

11. A

= - = 283
E

he

'

9 nm

(liCZl:I:C ad zrodla a wi ekszej swiatlosci)
<I> 7JP; = <I> f=-= 159 2 cd 4n ' 1m
13. W

= ~e = 3,68 . 10I

19

J;

V

=
h

1 2he ( ---

A2 me

AI

1

J
= 5 ,31 . 105
Js;

m/s

M-4 6. ~<I>= f~Q = 1-2 = 1,2 ·10
r

14. W

= 4,13 eV = 6,61.10-19

~<I> 1 E=-=-=031x

~S

r2

'

15. W =
16. T

i;

J;

= 6,625 .10-34

A = he W
WPt

= 300

nm

WCs = 1,88 eV;

Wea = 2,79 eV;

= 6,53 eV

11. Fale i czastkl
11.1. Dualizm korpuskularno-falowy
1. T= - =5216 K;

= 3_ he = 960
3 kA

K (k - stala Boltzmanna) 18. 2,52· 1016
S-l

17. n=-=5s-1 he

PA

,

C
A

19. A
C - stala Wiena nad-

=~

2eUm

= 1,43 . 10-13

m

20. A=-=36,36 nm mev

h

2. Wysoko w gorach dociera do powierzchni Ziemi promieniowanie fioletowe 0 mniejszych dlugosciach fal.

21. Zakladajac odbicie sprezyste fotonu otrzymujemy nastepujaca zmiane pedu:

160

161

ODPOWIEDZI: 11.2. Widmo atomu. Atom Bohra

ODPOWIEDZI: ,12.Fizyka [adrowa

e A Calkowita zmiana pedu wszystkich fotoow w jednostce czasu wynosi ---n~t A i jest rowna sile F, j aka fotony dzialaja na powierzchnie. Cisnienie swiatla wynosi zatem: F :::: hn 2 =5,3.10-6 N / m2
4
~Pcatk _

Po =-= 1;

hv

h

10.

"« = -~.-;
VI

e2

1
n

2C:oh

dla n > 1

VI

= 2,19 .106

m/ s

2h

«e

-

nie musimy stosowac poprawki relatywistycznej
4

m 11. M=E3-E2=-2-2 ee 8C:oh hc A=-=656nm ~E 12.

(1

-2 --2

2

3

1 ) =3,03·10

-19

J;

S

AS
he_Is
A

22. EI'=1",,1,99·10

J=I,24·10

~::::_h_=24.10-2 eV~ L. '
Ee
NrteC

_1_=R(~_~);
A 4""",1
24 . 2sma he

A4-71

=-

16

3R

= 486 run

(fiolet)

11.2. Widmo atomu. Atom Bohra
1. -=R-; AmlD 22
1 1

13. d =

nA

= 0,28 nm;

n= 1

Amin=-=364nm
. R
~)=1,939'10-18 J

4

(nadfnlet)

14. Ue=--;

A mill
e
UI

(A min ) 1- _!::;_ '. U
Ie

(A min )-~ - U· 2
nm

Ze

2. E=hC{l-

he 1 ~A=- ( ----

Al = 102,5 nm;
3. 1)

A2

= 12LO nm;

A3

=656nm 15. 16.

.

1) =1,03·10 Uz

-I

v=~J- ~;
vm=4
12
=5

2) A

=_

36hc. 5E 1 '

8 El 3)U=---· 9e

he
Amin:::: -::::

Ue

0062 nm

'

4. Jest to dlugosc fali emitowana przy przejsciu elektronu z poziomu

sma

.

= -;

nA
2d

dla

n = 2 sin a = 0,2541;

a = 14° 43'

n'=2 ~

napoziom

n=2. e

17. Pierwsza od lewe j K f3' druga Ka .

5. _1_=R.J_

A min

=> A.

mm

=_!_

,R

E

Jon

=h--=136eV

12. Fizyka [adrowa
1. 40,69 m

A,

!TIm

' 9~
4
_l.

6.' R = 1,097 .107 m-I

7.
dla n :::: 1
rl:::: 0,0529 nm

2.

p

=

4m-3o

3mn

= 1,82.10

17

kg / m";

mn - masa nukleonu

C:Oh 2 8. rn = --2 .n
ttm,«

2

9.

r

rl

=9

3. 6 protonow , 4, 5, 6, 8, 9 neutron6w. 4. f.1 = 35,45 g / mol

162

163

ODPOWIEDZI: 13. Elementy fizyki relatywistycznej

ODPOWIEDZI: 13. Elementy fizyki relatywistycznej

5. Jadra ciezkie maja duzy ladunek dodatni, a czastki a emitowane z pierwiastkow naturalnych maja zbyt male energie, aby pokonac taka bariere potencjalu. 6. v~ ~~1,385.107 m/s

4. E =mc2 :::8,188.10-14

J

= 0,511

5. eU ~ (r -I)"'oc' , gdzie
.

r~

g
MeV

l-z e

7. Neutron przekazuj e jadru wodoru cala swoja energie kinetyczna, 8. Lekkie pierwiastki maja malaliczbe porzadkowa Z, a natezenie powstajacego przy hamowaniu czastek f3promieniowania rentgenowskie-' go bardzo szybko rosnie z wartoscia Z bombardowanego materialu. Dla wymienionych substancji promieniowanie to mozemy pominac, 9. 16,9 MeV
11. 30,1 g

U

= lnoe.
e

Vl-~

r-Y-1

1

=2577 V

10. 6,5.1011

J

. mv L· lCZl!C klasvczni asyczrue otrzymujemy eU =--;

2

12. ]~N+~a--*]~O+:p

2

U = -2

mv2 2e

= 2562 V

13. 8a +

613-

14.

Fe] Fgr

= 1,24.10

36

6. a) Ek = 3 907'

me

2

'

,

b) !:!_
C

=

1- (

me Ek +mc

2)2

= 0,979

15. 1,02 MeV

16.9,35·109J

A = 1,82 .10-3 nm
,

18. Neutrony w zderzeniach sprezystych z jadrami atomow lekkich traca swa energie. 19. Rad moze zastepowac wapn w organizmie ludzkim i wbudowany dluzej promieniowac wewnatrz niego. ln2 21. T] =20. protony na.

2

A

22. 87,5%

23. 5 godzin

13. Elementy fizyki relatywistycznej
1. v=-c
3.
_r

J3
2 =

4 2. v=-c 1
V '

5

p

»,
164

JI-

=-

2

= 1,154

c2

.J3
165

Stale fizyczne
Normalna wartosc przyspieszenia ziemskiego g
=

9,8 m/s? ~
~.~
~

.. . Sta t a grawitacj 1
LiczbaAvogadra Objetosc jednego mola gazu w warunkach normalnych Stalagazowa StalaBoltzmanna StalaFaraday'a Stala Stefana-Boltzmanna Stab Wiena Stala Plancka StalaRydberga Masa elektronu Masa protonu Masaneutronu Ladunek elementarny Predkosc swiatla w prozni
J ednostka masy atomowej

G - 6 6 7 . 10-11 m 3/(k'g s2 ) -, NA =6,022'10
23

mol'

,...,'"
II)

<2
~

Vo = 22,4 dm-/mol R

=

8,31 J/(mol·K)

k = 1,38'10-23 J/K:
,
(J'=

F == 9,65'107 C/kmol 5,67'10-8 W/(m2-K4)

C = 2,9'10-3 mK
h R
= =

6,625'10-34 Js . 1,097'107 9,11'1031

rrr.'
kg kg

me

=

_:_ -27' mp - 1,672'10

mn

=

1,675'10-27 kg

:
C

e = 1,602'10-19 C

= 299792,5 km/s ;::;3 .108 m/s
u = 1,66053 .10-27 kg.
Eo =

Przenikalnosc elektryczna prozni Przenikalnosc magnetyczna prozni

8,8542'1 0-~2 F/m

110 = 1,2566' 10-6 Him

Niekt6re wlelkosct astronomiczne
Sredni promien Ziemi Sredni promien Slonca Sredni promien Ksiezyca Srednia odleglosc Ziemi od Slonca 166 6,37'106 m 6,95'108 m' 1,74'106 m 1,5'10
11

m

WYDA WNICTWO »ZAMIAST KOREPETYCJI« poleca:

m
W ill lID till ill

A. Czerwinska, A. Czerwinska, A. Czerwinska,

B. Sagnowska, Fizyka dla szkol srednich; cz~sc 1 B. Sagnowska, Fizyka dla szkol srednich, czesc 2 B. Sagnowska, Fizyka dla szkol srednich, wydanie poszerzone zadania zjizyki (zprogramem komputerowym)

J. Salach, Programowane

m m

J. Salach, Termodynamika 1. Salach, B. Sagnowska, J. Kreiner, Rozwiqzania z astronomiq dla kl. II La" B. Sagnowska, Testy zjizyki z rozwiqzaniami

zadan z podrecznika

.Fizyka

m m
W

1. Salach, S. Salach, Zbi6r pytan i zadan testowych zjizyki K. ChyIa, Zbior prostych zadan zjizyki T. Kedryna, Chemia ogolna z elementami biochemii

W 1. Grabczak, Z. KIuz, K. Lopata, M. Pozniczek, Repetytorium z chemii ill A. Kozik, B. Turyna, Molekularne podstawy biologii

m

J.Pilikowski, J.Pilikowski, J.Pilikowski, J.Pilikowski,

Historia 1789-1918' Historia 1918-1939 Historia 1939-1990 Wiedza
0
0

m

m

ZAMOWIENIE Zamawiam nastepujace ksiazki: 1. Fizyka dla szkol srednich cz.I 2. Fizyka dla szkol srednich cz.2 3. Fizyka dla szkol srednich, wydanie poszerzone 4. Programowane zad. z fizyki, z programem komp.es bez-» 5. Termodynamika 6. Rozwiazania zadan z podr. "Fizyka z astronomia dla II kl. LO 7. Testy z fizyki z rozwiazaniami , 8. Zbior pytan i zadan testowych z fizyki 9. Zbior prostych zadan z fizyki : , 10. Chemia og61na z elementami biochemii I i: Repetytorium z chemii 12. Molekularne podstawy biologii 13. Historia 1789 - 1918 14. Historia 1918 - 1939 IS. Historia 1939-1990 16. Wiedza 0 spoleczenstwi dla szkol srednich 17. Podstawy wiedzy 0 spoleczenstwie , 18. Wiedza 0 spoleczenstwie dla szkol zawodowych 19. Spoleczenstwo od A do Z - slownik podstawowych termin6w 20. Jak osiagnac sukces w nauce 21. II mio italiano 22. Zadania z arytmetyki gospodarczej dla uczniow szkol ekonom 23. Doskonalenie kompetencji nauczyciela w zakresie diagnozy eduk 24. Umuzykalnianie niemowlat i malych dzieci 25. Wszechswiat w elektronie

D

D

. .. .. .. . . . . .. . .. . . .. .. .. . . .. . . .. .. .

egz. egz.
egz,

egz.
egz,

egz. egz. e_gz. ezz.
ezz,

egz.
egz,

egz. egz. egz.
egz.

ezz.
ezz,

egz.
egz,

egz. egz. egz.
egz.

egz.

m
m m

spoleczenstwie
0

dla szkol srednich dla szko! zawodowych terminow

Ksiazki prosze wyslac na adres:

A. Batko, Podstawy wiedzy A. Batko, Spoleczenstwo

spoleczenstwie
Imie i Nazwisko

W J. Walnik, Wiedza

spoleczenstwie

od A do Z - slownik podstawowych

m

A. Batko, Jak osiqgnqc sukces w nauce? M. Tejchman, L Zajac, Il mio italiano G. Mojzesz-Wlazly, Zadania z arytmetykigospodarczej szkol ekonomicznych D. Soltys, M. K. Szmigel, Doskonalenie agnozy edukacyjnej E. E. Gordon, Umuzykalnianie W. S. Baraszenkow, niemowlqt i malych dzieci Wszechswiat w elektronie . dla uczniow srednich

. , .......................................................................................................................
"

m
m

Adres (ulica)

kompetencji nauczycie/i w zakresie di-

:~

.

Kod pocztowy

..
.

"

.

------------_ __ .._---_. _-------------_._-------_..--.--- ~·I . ..._---.-

Miejscowosc

I

m

m

Zam6wienie prosimy kierowac na adres: WYDA WNICTWO »)ZAMIAST KOREPETYCJ!« ul. Asnyka 7, 31-144 Krak6w

You're Reading a Free Preview

Pobierz
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->