Drgania mechaniczne Definicja Drgania mechaniczne (wibracje) - niskoczęstotliwościowe drgania akustyczne rozprzestrzeniające się w ośrodkach stałych i przekazywane do organizmu

pracownika przez określoną część jego ciała będącą w bezpośrednim kontakcie z drgającym ośrodkiem ( źródłem drgań). Charakterystyka czynnika Drgania mechaniczne w wielu przypadkach są czynnikiem roboczym, celowo wprowadzanym przez konstruktorów do maszyn czy urządzeń jako niezbędny element do realizacji zadanych procesów technologicznych np. w maszynach i urządzeniach do wibrorozdrabniania, wibroseparacji, wibracyjnego zagęszczania materiałów, oczyszczania i mielenia wibracyjnego, a także do kruszenia materiałów, wiercenia, drążenia i szlifowania. Jednakże w procesie pracy, w sposób niezamierzony, są przenoszone drogą bezpośredniego kontaktu z drgającym źródłem do organizmu pracowników i mogą wywierać ujemny wpływ na ich zdrowie, doprowadzając niejednokrotnie do trwałych zmian chorobowych. Zatem z punktu widzenia ochrony i bezpieczeństwa człowieka w środowisku pracy, drgania mechaniczne są szkodliwym czynnikiem fizycznym, który należy eliminować lub przynajmniej ograniczać. Rodzaj niekorzystnych zmian w organizmie będących następstwem zawodowej ekspozycji na drgania oraz szybkość powstawania tych zmian zależą w istotnym stopniu od miejsca ich wnikania do organizmu. Mając powyższe na względzie, drgania mechaniczne występujące w środowisku pracy podzielono umownie na dwa rodzaje:  drgania o ogólnym działaniu, przekazywane do organizmu człowieka przez jego nogi, miednicę, plecy lub boki (drgania ogólne);  drgania działające na organizm człowieka przez kończyny górne (drgania miejscowe). Źródła drgań Uwzględniając wprowadzony podział drgań mechanicznych, źródła drgań w środowisku pracy można podzielić również na dwie grupy, tj.:  źródła drgań o działaniu ogólnym,  źródła drgań działających przez kończyny górne. Przykłady źródeł drgań o działaniu ogólnym:  podłogi, podesty, pomosty w halach produkcyjnych i innych pomieszczeniach, na których zlokalizowane są stanowiska pracy. Oczywiście pierwotnymi źródłami drgań są w tym przypadku eksploatowane w pomieszczeniach lub poza nimi maszyny oraz urządzenia stacjonarne, przenośne lub przewoźne, które wprawiają w drgania podłoże, na którym stoi operator. Przyczyna drgań podłoża może też być ruch uliczny czy kolejowy,  platformy drgające,  siedziska i podłogi środków transportu (samochodów, ciągników, autobusów, tramwajów, trolejbusów oraz pojazdów kolejowych, statków, samolotów itp.),  siedziska i podłogi maszyn budowlanych (np. do robót ziemnych, fundamentowania, zagęszczania gruntów).

gładzenia. przetwórczym a także w leśnictwie. maszyniści. obrabiane elementy trzymane w dłoniach lub prowadzone ręką przy procesach szlifowania. piły łańcuchowe itp. postać naczyniowa. Należy jednak pamiętać. operatorzy maszyn budowlanych i drogowych. W tych przypadkach drgania przenoszone są do organizmu z siedzisk pojazdów przez miednicę.  źródła technologiczne (np. Najczęściej rejestrowaną postacią zespołu wibracyjnego jest tzw. za chorobę zawodową.Na drgania mechaniczne o ogólnym działaniu na organizm są narażeni przede wszystkim kierowcy. hydraulicznym lub elektrycznym (młotki pneumatyczne.  dźwignie sterujące maszyn i pojazdów obsługiwane rękami. charakteryzująca się napadowymi zaburzeniami krążenia krwi w palcach rąk.).  nerwowym. Wówczas drgania przenikają do organizmu pracownika przez jego stopy z drgającego podłoża. szlifierki. stoczniowym.  narządów wewnętrznych człowieka. środków ochrony indywidualnej zabezpieczających przed ich szkodliwym działaniem. hutniczym. wiertarki udarowe. ubijaki mas formierskich i betonu.).  ręczne narzędzia obrotowe o napędzie elektrycznym lub spalinowym (wiertarki.). zwany „zespołem wibracyjnym” jest uznawany w wielu krajach. Zatem obszar potencjalnego zagrożenia pracowników tym rodzajem drgań jest bardzo rozległy. Występujące wówczas . Przykłady źródeł drgań działających na organizm człowieka przez kończyny górne:  ręczne narzędzia uderzeniowe o napędzie pneumatycznym. klucze udarowe itp. kamieniarstwie. rolnictwie. górnictwie i budownictwie. polerowania itp. że zawodowa ekspozycja na drgania ogólne często dotyczy też pracowników obsługujących w pozycji stojącej maszyny i urządzenia stacjonarne eksploatowane w różnych pomieszczeniach pracy. w tym również w Polsce.  kostno-stawowym. Na drgania mechaniczne działające na organizm człowieka przez kończyny górne narażeni są głównie operatorzy wszelkiego rodzaju ręcznych narzędzi wibracyjnych stosowanych powszechnie w przemyśle maszynowym. a skutki działania tych drgań są podobne jak drgań transmitowanych z siedzisk. plecy i boki. nitowniki. Zespół tych zmian. na którym usytuowane jest stanowisko pracy. Narażenie na drgania mechaniczne przenoszone do organizmu przez kończyny górne powoduje głównie zmiany chorobowe w układach:  krążenia krwi (naczyniowym). motorniczy. jak dotąd. W przypadku tego rodzaju drgań brak jest. Skutki oddziaływania drgań mechanicznych na organizm ludzki Negatywne skutki zawodowej ekspozycji na drgania o działaniu ogólnym dotyczą zwłaszcza:  układu kostnego.

rękawice antywibracyjne powinny spełniać inne. zmiany w utkaniu kostnym.napadowe skurcze naczyń krwionośnych objawiają się blednięciem opuszki jednego lub więcej palców i stąd pochodzi jedno z potocznych określeń tej postaci zespołu wibracyjnego jako "choroby białych palców".6 (wartość średnia skorygowanego współczynnika przenoszenia drgań przez rękawicę w zakresie częstotliwości 200 – 1250 Hz mniejsza od 0. Należy podkreślić. zmiany pogłębiają się. Tylko rękawice z certyfikatem powinny być rozpowszechniane wśród użytkowników. wyznaczony w czasie badań rękawic dla przedziału częstotliwości 32 – 200 Hz  skorygowany współczynnik przenoszenia drgań TRH wyznaczony w czasie badań rękawic dla przedziału częstotliwości 200 – 1250 Hz. Nie można przypisywać właściwości antywibracyjnych rękawicom. Jeżeli narażenie na drgania jest kontynuowane. a także dolegliwości w postaci drętwienia czy mrowienia palców i dłoni a także całych kończyn górnych. które nie spełniają jednocześnie dwóch następujących warunków:  TRM < 1 (wartość średnia skorygowanego współczynnika przenoszenia drgań przez rękawicę w zakresie częstotliwości 32 – 200 Hz mniejsza od 1) oraz  TRH < 0. ustalone dla takich rękawic wymagania. a czasami w ogóle ją uniemożliwiają. temperatury. Rejestrowane nieco rzadziej postacie zespołu wibracyjnego to postać nerwowa i postać kostnostawowa.6). czucia wibracji. przyspieszając pojawienie się i rozwój choroby wibracyjnej . zniekształcenia szpar stawowych. Właściwości tłumiąco – wibroizolacyjne rękawic przeznaczonych do ochrony przed drganiami są charakteryzowane przez dwa współczynniki liczbowe:  skorygowany współczynnik przenoszenia drgań TRM. Wartości tych współczynników decydują. ale też zabezpiecza ręce przed niską temperaturą i wilgocią. Oznacza to.in. że rękawice można uznać za antywibracyjne jeśli:  przynajmniej nie wzmacniają drgań przekazywanych z rękojeści na dłoń operatora w zakresie częstotliwości 32÷200 Hz. zwapnienia torebek stawowych. Obserwuje się m. że stosowanie rękawic antywibracyjnych może nie tylko ograniczyć drgania transmitowane z narzędzi do rąk operatora. przy czym mogą wystąpić też inne postacie mieszane. Zmiany w układzie nerwowym powstałe na skutek działania drgań miejscowych to głównie zaburzenia czucia dotyku. prowadząc do obniżenia efektywności i jakości wykonywanej pracy. zmiany okostnej. które to czynniki potęgują skutki oddziaływania drgań. Oprócz wymienionych wyżej warunków podstawowych. Zmiany w układzie kostno-stawowym ręki powstają głównie na skutek drgań miejscowych o częstotliwościach mniejszych od 30 Hz. dlatego też znajdują się one w wykazie środków ochrony indywidualnej podlegających obowiązkowej certyfikacji na znak bezpieczeństwa B. czy też nie.  redukują drgania w zakresie częstotliwości 200÷1250 Hz do wartości mniejszych niż 60 % wartości drgań mierzonych na dłoni operatora. Środki ochrony indywidualnej W celu ochrony pracowników przed drganiami mechanicznymi działającymi na ich organizm przez kończyny górne stosuje się rękawice antywibracyjne. gdy pracuje bez rękawicy. czy rękawice można uznać za antywibracyjne.

:  źródła drgań o działaniu ogólnym  źródła drgań działających przez kończyny górne. nitowniki. aktualnie obowiązują inne wartości dopuszczalne ustalone we względu na ochronę zdrowia dla drgań o oddziaływaniu ogólnym. Długotrwałe narażenie człowieka na drgania może wywołać. Źródłami drgań o działaniu ogólnym są np. Źródłami drgań działających na organizm człowieka przez kończyny górne są głównie:  ręczne narzędzia uderzeniowe o napędzie pneumatycznym. tramwajów. Skutki oddziaływania drgań mechanicznych na organizm człowieka Drgania mechaniczne przenoszone z układów drgających do organizmu człowieka mogą negatywnie oddziaływać bezpośrednio na poszczególne tkanki i naczynia krwionośne. polerowania itp. klucze udarowe itp. a inne dla drgań działających przez kończyny górne. statków. zagęszczania gruntów).)  ręczne narzędzia obrotowe o napędzie elektrycznym lub spalinowym (wiertarki. Przyczyną drgań podłoża może też być ruch uliczny czy kolejowy  platformy drgające  siedziska i podłogi środków transportu (samochodów. Rozróżniane są:  drgania o ogólnym działaniu na organizmu człowieka. do robót ziemnych. szereg zaburzeń w organizmie.Podział drgań mechanicznych i ich źródła w środowisku pracy: Drgania mechaniczne można podzielić w różnoraki sposób. przenoszone przez nogi. piły łańcuchowe itp. samolotów itp. wiertarki udarowe. gładzenia. w zależności od przyjętych kryteriów . pomosty w halach produkcyjnych i innych pomieszczeniach. na którym stoi operator. szlifierki. trolejbusów oraz pojazdów kolejowych.)  dźwignie sterujące maszyn i pojazdów obsługiwane rękami  źródła technologiczne (np. Rodzaje niekorzystnych zmian w organizmie człowieka. hydraulicznym lub elektrycznym (młotki pneumatyczne. autobusów. podesty. ubijaki mas formierskich i betonu. . Reakcja organizmu człowieka zależy od rodzaju działających na niego drgań. miednicę. Uwzględniając wprowadzony podział drgań mechanicznych. na których zlokalizowane są stanowiska pracy.)  siedziska i podłogi maszyn budowlanych (np. Oczywiście pierwotnymi źródłami drgań są w tym przypadku eksploatowane w pomieszczeniach lub poza nimi maszyny oraz urządzenia stacjonarne. obrabiane elementy trzymane w dłoniach lub prowadzone ręką przy procesach szlifowania.). fundamentowania. a nawet struktur komórkowych. ciągników. dlatego podział ten uwzględniany jest podczas oceny narażenia na drgania w środowisku pracy. bądź też mogą spowodować wzbudzenie do drgań całego ciała lub jego części. będących następstwem zawodowej ekspozycji na drgania oraz szybkość ich powstawania zależy w istotnym stopniu od miejsca wnikania drgań do organizmu. przenośne lub przewoźne. które wprawiają w drgania podłoże. źródła drgań w środowisku pracy można podzielić również na dwie grupy tj. plecy lub boki (drgania ogólne)  drgania działające na organizm człowieka przez kończyny górne (drgania miejscowe) .:  podłogi.

przetwórczym. charakteryzująca się napadowymi zaburzeniami krążenia krwi w palcach rąk. Przeprowadzone na dużych grupach pracowniczych badania epidemiologiczne wykazały ścisły związek przyczynowy między zmianami chorobowymi stwierdzanymi w wymienionych układach a występowaniem mechanicznych drgań miejscowych w środowisku pracy. na które eksponowany jest człowiek (ogólne czy miejscowe). Występują także postacie mieszane. Na drgania mechaniczne działające na organizm człowieka przez kończyny górne narażeni są głównie operatorzy wszelkiego rodzaju ręcznych narzędzi wibracyjnych stosowanych powszechnie w przemyśle maszynowym. Negatywne skutki zawodowej ekspozycji na drgania o działaniu ogólnym dotyczą zwłaszcza:  układu kostnego  narządów wewnętrznych człowieka. chorobach zakaźnych i inwazyjnych. zmiany w utkaniu kostnym. że co roku orzekanych jest kilkaset nowych przypadków zespołu wibracyjnego. zespół wibracyjny w 2001 r. a także dolegliwości w postaci drętwienia czy mrowienia palców i rąk. prowadząc do obniżenia zdolności do pracy i innych czynności życiowych. zniekształcenia szpar stawowych. został uznany w wielu krajach. zawodowym uszkodzeniu słuchu. ale też we wszystkich krajach Europy. Z analizy struktury i zapadalności na choroby zawodowe w Polsce w ostatnich pięciu latach wynika. Zmiany w układzie nerwowym powstałe na skutek działania drgań miejscowych to głównie zaburzenia czucia dotyku. Jeżeli narażenie na drgania jest kontynuowane. przy czym rodzaj tych zmian zależny jest od rodzaju drgań. Według danych zebranych przez Instytut Medycyny Pracy w Łodzi. zwapnienia torebek stawowych. zmiany okostnej. Zatem obszar potencjalnego zagrożenia pracowników tym rodzajem drgań jest bardzo rozległy. wibracji. kamieniarstwie. stoczniowym. Występujące wówczas napadowe skurcze naczyń krwionośnych objawiają się blednięciem opuszki jednego lub więcej palców i stąd pochodzi jedno z potocznych określeń tej postaci zespołu wibracyjnego jako "choroby białych palców". Stąd zespół tych zmian. nieodwracalnych zmian chorobowych. a także w leśnictwie. hutniczym.doprowadzając w konsekwencji do trwałych. Zmiany w układzie kostno-stawowym ręki powstają głównie na skutek drgań miejscowych o częstotliwościach mniejszych od 30 Hz.in. rolnictwie. zmiany pogłębiają się. Narażenie na drgania mechaniczne przenoszone do organizmu przez kończyny górne powoduje głównie zmiany chorobowe w układach:  krążenia krwi (naczyniowym)  nerwowym  kostno-stawowym. za chorobę zawodową. Najczęściej rejestrowaną jego postacią jest postać naczyniowa. a także w USA i Japonii. Obserwuje się m. temperatury. w tym również w Polsce. zwany zespołem wibracyjnym. Zespól wibracyjny stanowi istotny problem nie tylko w Polsce. stanowił w Polsce 3. górnictwie i budownictwie. . chorobach skóry oraz przewlekłych chorobach oskrzeli. pylicach płuc. Ostatnio równie często rejestrowany jest zespół wibracyjny w postaci kostno-stawowej i nerwowej.4 % wszystkich stwierdzonych chorób zawodowych i znajdował się na liście tych chorób na 7 miejscu po chorobach narządu głosu.

na którym usytuowane jest stanowisko pracy. konieczne są pomiary tego czynnika na stanowiskach pracy. motorniczowie. rzadziej w odcinku szyjnym. Niekorzystne zmiany funkcjonalne prowadzą do obniżenia efektywności i jakości wykonywanej pracy. takie wartości. maszyniści. a czasami w ogóle ją uniemożliwiają. m. tj. Skutkom biologicznym oddziaływania drgań miejscowych i ogólnych na organizm człowieka. przy przekroczonych wartościach dopuszczalnych. osób.wartości dopuszczalne Drgania mechaniczne należą do czynników fizycznych potencjalnie szkodliwym działaniu w środowisku pracy. Uwzględniając powszechność występowania drgań mechanicznych w środowisku pracy oraz wynikające z tego skutki.in. podobnie jak zespół wibracyjny będący następstwem działania drgań miejscowych. a skutki działania tych drgań są podobne jak drgań transmitowanych z siedzisk. że zaburzenia występują również. narządach układu rozrodczego. Zaburzenia w czynnościach narządów wewnętrznych pojawiające się na skutek działania drgań ogólnych. Dlatego też ustalono najwyższe dopuszczalne natężenia (NDN) tych czynników. plecy i boki. przy których oddziaływanie danego czynnika na pracownika w ciągu 8 . W warunkach zagrożenia drganiami. w Belgii i w Niemczech) za chorobę zawodową. Zalicza się do nich m. operatorzy maszyn budowlanych i drogowych.godzinnego . Na drgania mechaniczne o ogólnym działaniu na organizm są narażeni przede wszystkim kierowcy. pracuje ok.W układzie kostnym chorobowe zmiany powstają głównie w odcinku lędźwiowym kręgosłupa. Zespół bólowy kręgosłupa będący następstwem zmian chorobowych. w tym głównie żołądka i przełyku. tj. W takim przypadku drgania przenikają do organizmu pracownika przez jego stopy z drgającego podłoża. 40 tys.in. w celu oceny zawodowego ryzyka utraty zdrowia wynikającego z ekspozycji na drgania oraz podejmowanie działań ograniczających występujące ryzyko. towarzyszą zazwyczaj tzw. są głównie wynikiem pobudzenia poszczególnych narządów do drgań rezonansowych (częstotliwości drgań własnych większości narządów zawierają się w zakresie 2 ÷ 18 Hz). Kryteria oceny ekspozycji na drgania . a występujący u osób narażonych zawodowo na drgania ogólne został uznany w niektórych krajach (np. 100 tys. narządach jamy nosowo-gardłowej. narządach klatki piersiowej. w narządzie przedsionkowo-ślimakowym. skutki funkcjonalne.:  zwiększenie czasu reakcji ruchowej  zwiększenie czasu reakcji wzrokowej  zakłócenia w koordynacji ruchów  nadmierne zmęczenie  bezsenność  rozdrażnienie  osłabienie pamięci. Wg danych statystycznych z ostatnich lat liczba osób zatrudnionych w Polsce w warunkach narażenia na drgania wynosi ok. Zawodowa ekspozycja na drgania ogólne często dotyczy też pracowników obsługujących w pozycji stojącej maszyny i urządzenia stacjonarne eksploatowane w różnych pomieszczeniach pracy. W tych przypadkach drgania są przenoszone do organizmu z siedzisk pojazdów przez miednicę. Najlepiej udokumentowane są niekorzystne zmiany w czynnościach narządów układu pokarmowego. ale badania dużych grup narażonych zawodowo na drgania ogólne wskazują. ustalonych ze względu na ochronę zdrowia.

Nie wolno zatrudniać kobiet w ciąży w warunkach narażenia na drgania działające na organizm przez kończyny górne.8 m/s2 . wartości niższe od NDN obowiązują przy zatrudnianiu kobiet w ciąży i młodocianych.  maksymalna wartość sumy wektorowej skutecznych skorygowanych częstotliwościowo przyspieszeń drgań wyznaczonych dla trzech składowych kierunkowych x. Wzbronione jest zatrudnianie młodocianych w warunkach narażenia na drgania działające na organizm przez kończyny górne. dla ekspozycji trwających 30 minut i krócej maksymalna dopuszczalna wartość sumy wektorowej skutecznych.2 m/s2 . y i z. jeżeli inne szczegółowe przepisy nie określają wartości niższych. przekracza 4 m/s2 . y i z nie powinna przekraczać 3. przy 8-godzinnym działaniu drgań na organizm człowieka.  maksymalna wartość sumy wektorowej skutecznych skorygowanych częstotliwościowo przyspieszeń drgań wyznaczonych dla trzech składowych kierunkowych x. Podane wartości NDN drgań mechanicznych stosuje się.  dla drgań o ogólnym działaniu na organizm człowieka wartość sumy wektorowej skutecznych. których:  wartość sumy wektorowej skutecznych skorygowanych częstotliwościowo przyspieszeń drgań wyznaczonych dla trzech składowych kierunkowych x. . z. y i z nie powinna przekraczać 2. dla ekspozycji trwających 30 minut i krócej maksymalna dopuszczalna wartość sumy wektorowej skutecznych.8 m/s2 . których:  wartość sumy wektorowej skutecznych skorygowanych częstotliwościowo przyspieszeń drgań wyznaczonych dla trzech składowych kierunkowych x. y i z przy 8-godzinnym działaniu drgań na organizm. przez okres jego aktywności zawodowej. skorygowanych częstotliwościowo przyspieszeń drgań wyznaczonych dla trzech składowych kierunkowych x.dobowego i przeciętnego tygodniowego wymiaru czasu pracy. W przypadku zawodowego narażenia na drgania. Najwyższe dopuszczalne natężenia (NDN) drgań mechanicznych. skorygowanych częstotliwościowo przyspieszeń drgań wyznaczonych dla trzech składowych kierunkowych x. są wyrażone jako dopuszczalne wartości sum wektorowych skorygowanych częstotliwościowo przyspieszeń trzech składowych kierunkowych drgań x. y i z nie powinna przekraczać 0. Nie wolno też zatrudniać kobiet w ciąży przy żadnej pracy w warunkach narażenia na drgania o ogólnym działaniu na organizm człowieka. zarówno działających na człowieka przez kończyny górne jak też o ogólnym działaniu. y i z nie powinna przekraczać 11. przy 8-godzinnym działaniu drgań na organizm człowieka. przekracza 4 m/s2 . przekracza 1 m/s2 . skorygowanych częstotliwościowo przyspieszeń drgań wyznaczonych dla trzech składowych kierunkowych x.2 m/s2 . y i z dla ekspozycji trwających 30 minut i krótszych. nie powinno spowodować ujemnych zmian w jego stanie zdrowia oraz w stanie zdrowia jego przyszłych pokoleń. skorygowanych częstotliwościowo przyspieszeń drgań wyznaczonych dla trzech składowych kierunkowych x. dla ekspozycji trwających 30 minut i krótszych. y. przekracza 1 m/s2 . y i z przy 8-godzinnym działaniu drgań na organizm.  dla drgań działających na organizm człowieka przez kończyny górne wartość sumy wektorowej skutecznych.

25 m/s2 . przekracza 0. .  maksymalna wartość sumy wektorowej skutecznych skorygowanych częstotliwościowo przyspieszeń drgań wyznaczonych dla trzech składowych kierunkowych x. przekracza 1 m/s2 . y i z dla ekspozycji trwających 30 minut i krótszych. y i z przy 8-godzinnym działaniu drgań na organizm.Wzbronione jest zatrudnianie młodocianych w warunkach narażenia na drgania o ogólnym oddziaływaniu na organizm człowieka. których:  wartość sumy wektorowej skutecznych skorygowanych częstotliwościowo przyspieszeń drgań wyznaczonych dla trzech składowych kierunkowych x.