Drgania mechaniczne Definicja Drgania mechaniczne (wibracje) - niskoczęstotliwościowe drgania akustyczne rozprzestrzeniające się w ośrodkach stałych i przekazywane do organizmu

pracownika przez określoną część jego ciała będącą w bezpośrednim kontakcie z drgającym ośrodkiem ( źródłem drgań). Charakterystyka czynnika Drgania mechaniczne w wielu przypadkach są czynnikiem roboczym, celowo wprowadzanym przez konstruktorów do maszyn czy urządzeń jako niezbędny element do realizacji zadanych procesów technologicznych np. w maszynach i urządzeniach do wibrorozdrabniania, wibroseparacji, wibracyjnego zagęszczania materiałów, oczyszczania i mielenia wibracyjnego, a także do kruszenia materiałów, wiercenia, drążenia i szlifowania. Jednakże w procesie pracy, w sposób niezamierzony, są przenoszone drogą bezpośredniego kontaktu z drgającym źródłem do organizmu pracowników i mogą wywierać ujemny wpływ na ich zdrowie, doprowadzając niejednokrotnie do trwałych zmian chorobowych. Zatem z punktu widzenia ochrony i bezpieczeństwa człowieka w środowisku pracy, drgania mechaniczne są szkodliwym czynnikiem fizycznym, który należy eliminować lub przynajmniej ograniczać. Rodzaj niekorzystnych zmian w organizmie będących następstwem zawodowej ekspozycji na drgania oraz szybkość powstawania tych zmian zależą w istotnym stopniu od miejsca ich wnikania do organizmu. Mając powyższe na względzie, drgania mechaniczne występujące w środowisku pracy podzielono umownie na dwa rodzaje:  drgania o ogólnym działaniu, przekazywane do organizmu człowieka przez jego nogi, miednicę, plecy lub boki (drgania ogólne);  drgania działające na organizm człowieka przez kończyny górne (drgania miejscowe). Źródła drgań Uwzględniając wprowadzony podział drgań mechanicznych, źródła drgań w środowisku pracy można podzielić również na dwie grupy, tj.:  źródła drgań o działaniu ogólnym,  źródła drgań działających przez kończyny górne. Przykłady źródeł drgań o działaniu ogólnym:  podłogi, podesty, pomosty w halach produkcyjnych i innych pomieszczeniach, na których zlokalizowane są stanowiska pracy. Oczywiście pierwotnymi źródłami drgań są w tym przypadku eksploatowane w pomieszczeniach lub poza nimi maszyny oraz urządzenia stacjonarne, przenośne lub przewoźne, które wprawiają w drgania podłoże, na którym stoi operator. Przyczyna drgań podłoża może też być ruch uliczny czy kolejowy,  platformy drgające,  siedziska i podłogi środków transportu (samochodów, ciągników, autobusów, tramwajów, trolejbusów oraz pojazdów kolejowych, statków, samolotów itp.),  siedziska i podłogi maszyn budowlanych (np. do robót ziemnych, fundamentowania, zagęszczania gruntów).

W tych przypadkach drgania przenoszone są do organizmu z siedzisk pojazdów przez miednicę. Przykłady źródeł drgań działających na organizm człowieka przez kończyny górne:  ręczne narzędzia uderzeniowe o napędzie pneumatycznym.  nerwowym.  ręczne narzędzia obrotowe o napędzie elektrycznym lub spalinowym (wiertarki. Należy jednak pamiętać. operatorzy maszyn budowlanych i drogowych. kamieniarstwie. gładzenia. Zespół tych zmian.  dźwignie sterujące maszyn i pojazdów obsługiwane rękami. Występujące wówczas . motorniczy. w tym również w Polsce. Najczęściej rejestrowaną postacią zespołu wibracyjnego jest tzw. hydraulicznym lub elektrycznym (młotki pneumatyczne. Narażenie na drgania mechaniczne przenoszone do organizmu przez kończyny górne powoduje głównie zmiany chorobowe w układach:  krążenia krwi (naczyniowym). nitowniki.  kostno-stawowym. polerowania itp. maszyniści.  narządów wewnętrznych człowieka.  źródła technologiczne (np. ubijaki mas formierskich i betonu. środków ochrony indywidualnej zabezpieczających przed ich szkodliwym działaniem. obrabiane elementy trzymane w dłoniach lub prowadzone ręką przy procesach szlifowania. szlifierki. postać naczyniowa. stoczniowym. że zawodowa ekspozycja na drgania ogólne często dotyczy też pracowników obsługujących w pozycji stojącej maszyny i urządzenia stacjonarne eksploatowane w różnych pomieszczeniach pracy. Skutki oddziaływania drgań mechanicznych na organizm ludzki Negatywne skutki zawodowej ekspozycji na drgania o działaniu ogólnym dotyczą zwłaszcza:  układu kostnego. W przypadku tego rodzaju drgań brak jest. górnictwie i budownictwie. klucze udarowe itp. plecy i boki. piły łańcuchowe itp. hutniczym.). wiertarki udarowe.). za chorobę zawodową. Zatem obszar potencjalnego zagrożenia pracowników tym rodzajem drgań jest bardzo rozległy. na którym usytuowane jest stanowisko pracy. Wówczas drgania przenikają do organizmu pracownika przez jego stopy z drgającego podłoża. rolnictwie. przetwórczym a także w leśnictwie. jak dotąd.Na drgania mechaniczne o ogólnym działaniu na organizm są narażeni przede wszystkim kierowcy.). a skutki działania tych drgań są podobne jak drgań transmitowanych z siedzisk. zwany „zespołem wibracyjnym” jest uznawany w wielu krajach. charakteryzująca się napadowymi zaburzeniami krążenia krwi w palcach rąk. Na drgania mechaniczne działające na organizm człowieka przez kończyny górne narażeni są głównie operatorzy wszelkiego rodzaju ręcznych narzędzi wibracyjnych stosowanych powszechnie w przemyśle maszynowym.

zmiany pogłębiają się. prowadząc do obniżenia efektywności i jakości wykonywanej pracy. czucia wibracji. Należy podkreślić.6). Oznacza to. Oprócz wymienionych wyżej warunków podstawowych. a czasami w ogóle ją uniemożliwiają. Zmiany w układzie nerwowym powstałe na skutek działania drgań miejscowych to głównie zaburzenia czucia dotyku. Nie można przypisywać właściwości antywibracyjnych rękawicom. temperatury.napadowe skurcze naczyń krwionośnych objawiają się blednięciem opuszki jednego lub więcej palców i stąd pochodzi jedno z potocznych określeń tej postaci zespołu wibracyjnego jako "choroby białych palców". Jeżeli narażenie na drgania jest kontynuowane. które to czynniki potęgują skutki oddziaływania drgań. gdy pracuje bez rękawicy. że stosowanie rękawic antywibracyjnych może nie tylko ograniczyć drgania transmitowane z narzędzi do rąk operatora. Środki ochrony indywidualnej W celu ochrony pracowników przed drganiami mechanicznymi działającymi na ich organizm przez kończyny górne stosuje się rękawice antywibracyjne. zniekształcenia szpar stawowych. że rękawice można uznać za antywibracyjne jeśli:  przynajmniej nie wzmacniają drgań przekazywanych z rękojeści na dłoń operatora w zakresie częstotliwości 32÷200 Hz. dlatego też znajdują się one w wykazie środków ochrony indywidualnej podlegających obowiązkowej certyfikacji na znak bezpieczeństwa B. czy też nie. przy czym mogą wystąpić też inne postacie mieszane.6 (wartość średnia skorygowanego współczynnika przenoszenia drgań przez rękawicę w zakresie częstotliwości 200 – 1250 Hz mniejsza od 0. które nie spełniają jednocześnie dwóch następujących warunków:  TRM < 1 (wartość średnia skorygowanego współczynnika przenoszenia drgań przez rękawicę w zakresie częstotliwości 32 – 200 Hz mniejsza od 1) oraz  TRH < 0. Właściwości tłumiąco – wibroizolacyjne rękawic przeznaczonych do ochrony przed drganiami są charakteryzowane przez dwa współczynniki liczbowe:  skorygowany współczynnik przenoszenia drgań TRM.in. ale też zabezpiecza ręce przed niską temperaturą i wilgocią. Zmiany w układzie kostno-stawowym ręki powstają głównie na skutek drgań miejscowych o częstotliwościach mniejszych od 30 Hz. zmiany okostnej. ustalone dla takich rękawic wymagania. przyspieszając pojawienie się i rozwój choroby wibracyjnej .  redukują drgania w zakresie częstotliwości 200÷1250 Hz do wartości mniejszych niż 60 % wartości drgań mierzonych na dłoni operatora. wyznaczony w czasie badań rękawic dla przedziału częstotliwości 32 – 200 Hz  skorygowany współczynnik przenoszenia drgań TRH wyznaczony w czasie badań rękawic dla przedziału częstotliwości 200 – 1250 Hz. rękawice antywibracyjne powinny spełniać inne. czy rękawice można uznać za antywibracyjne. Obserwuje się m. zwapnienia torebek stawowych. zmiany w utkaniu kostnym. Tylko rękawice z certyfikatem powinny być rozpowszechniane wśród użytkowników. a także dolegliwości w postaci drętwienia czy mrowienia palców i dłoni a także całych kończyn górnych. Rejestrowane nieco rzadziej postacie zespołu wibracyjnego to postać nerwowa i postać kostnostawowa. Wartości tych współczynników decydują.

bądź też mogą spowodować wzbudzenie do drgań całego ciała lub jego części. Oczywiście pierwotnymi źródłami drgań są w tym przypadku eksploatowane w pomieszczeniach lub poza nimi maszyny oraz urządzenia stacjonarne. samolotów itp. Przyczyną drgań podłoża może też być ruch uliczny czy kolejowy  platformy drgające  siedziska i podłogi środków transportu (samochodów. miednicę. trolejbusów oraz pojazdów kolejowych. Rozróżniane są:  drgania o ogólnym działaniu na organizmu człowieka.)  siedziska i podłogi maszyn budowlanych (np. przenoszone przez nogi. Rodzaje niekorzystnych zmian w organizmie człowieka. Długotrwałe narażenie człowieka na drgania może wywołać. plecy lub boki (drgania ogólne)  drgania działające na organizm człowieka przez kończyny górne (drgania miejscowe) . Źródłami drgań o działaniu ogólnym są np. ciągników. podesty. gładzenia. w zależności od przyjętych kryteriów . na którym stoi operator. pomosty w halach produkcyjnych i innych pomieszczeniach.). a inne dla drgań działających przez kończyny górne. aktualnie obowiązują inne wartości dopuszczalne ustalone we względu na ochronę zdrowia dla drgań o oddziaływaniu ogólnym. statków. tramwajów. zagęszczania gruntów). klucze udarowe itp.:  źródła drgań o działaniu ogólnym  źródła drgań działających przez kończyny górne. Reakcja organizmu człowieka zależy od rodzaju działających na niego drgań. autobusów. źródła drgań w środowisku pracy można podzielić również na dwie grupy tj. szereg zaburzeń w organizmie. fundamentowania. polerowania itp. szlifierki.)  dźwignie sterujące maszyn i pojazdów obsługiwane rękami  źródła technologiczne (np. do robót ziemnych. przenośne lub przewoźne. Uwzględniając wprowadzony podział drgań mechanicznych. . nitowniki.Podział drgań mechanicznych i ich źródła w środowisku pracy: Drgania mechaniczne można podzielić w różnoraki sposób. na których zlokalizowane są stanowiska pracy. hydraulicznym lub elektrycznym (młotki pneumatyczne. wiertarki udarowe. piły łańcuchowe itp. dlatego podział ten uwzględniany jest podczas oceny narażenia na drgania w środowisku pracy. obrabiane elementy trzymane w dłoniach lub prowadzone ręką przy procesach szlifowania.)  ręczne narzędzia obrotowe o napędzie elektrycznym lub spalinowym (wiertarki.:  podłogi. ubijaki mas formierskich i betonu. które wprawiają w drgania podłoże. będących następstwem zawodowej ekspozycji na drgania oraz szybkość ich powstawania zależy w istotnym stopniu od miejsca wnikania drgań do organizmu. a nawet struktur komórkowych. Skutki oddziaływania drgań mechanicznych na organizm człowieka Drgania mechaniczne przenoszone z układów drgających do organizmu człowieka mogą negatywnie oddziaływać bezpośrednio na poszczególne tkanki i naczynia krwionośne. Źródłami drgań działających na organizm człowieka przez kończyny górne są głównie:  ręczne narzędzia uderzeniowe o napędzie pneumatycznym.

Narażenie na drgania mechaniczne przenoszone do organizmu przez kończyny górne powoduje głównie zmiany chorobowe w układach:  krążenia krwi (naczyniowym)  nerwowym  kostno-stawowym. Według danych zebranych przez Instytut Medycyny Pracy w Łodzi. za chorobę zawodową. Stąd zespół tych zmian. zwapnienia torebek stawowych. rolnictwie. Z analizy struktury i zapadalności na choroby zawodowe w Polsce w ostatnich pięciu latach wynika. a także w leśnictwie. zespół wibracyjny w 2001 r. charakteryzująca się napadowymi zaburzeniami krążenia krwi w palcach rąk. hutniczym. Zatem obszar potencjalnego zagrożenia pracowników tym rodzajem drgań jest bardzo rozległy. w tym również w Polsce. zawodowym uszkodzeniu słuchu. . górnictwie i budownictwie. zmiany w utkaniu kostnym. że co roku orzekanych jest kilkaset nowych przypadków zespołu wibracyjnego. ale też we wszystkich krajach Europy. wibracji. Najczęściej rejestrowaną jego postacią jest postać naczyniowa. Zmiany w układzie kostno-stawowym ręki powstają głównie na skutek drgań miejscowych o częstotliwościach mniejszych od 30 Hz. Występujące wówczas napadowe skurcze naczyń krwionośnych objawiają się blednięciem opuszki jednego lub więcej palców i stąd pochodzi jedno z potocznych określeń tej postaci zespołu wibracyjnego jako "choroby białych palców". temperatury. pylicach płuc. zmiany pogłębiają się. zniekształcenia szpar stawowych. zwany zespołem wibracyjnym. Przeprowadzone na dużych grupach pracowniczych badania epidemiologiczne wykazały ścisły związek przyczynowy między zmianami chorobowymi stwierdzanymi w wymienionych układach a występowaniem mechanicznych drgań miejscowych w środowisku pracy. a także w USA i Japonii. Występują także postacie mieszane. przetwórczym. przy czym rodzaj tych zmian zależny jest od rodzaju drgań.in. chorobach skóry oraz przewlekłych chorobach oskrzeli. prowadząc do obniżenia zdolności do pracy i innych czynności życiowych. Negatywne skutki zawodowej ekspozycji na drgania o działaniu ogólnym dotyczą zwłaszcza:  układu kostnego  narządów wewnętrznych człowieka. Obserwuje się m. Ostatnio równie często rejestrowany jest zespół wibracyjny w postaci kostno-stawowej i nerwowej. Zespól wibracyjny stanowi istotny problem nie tylko w Polsce. stoczniowym. Jeżeli narażenie na drgania jest kontynuowane.doprowadzając w konsekwencji do trwałych. a także dolegliwości w postaci drętwienia czy mrowienia palców i rąk. Na drgania mechaniczne działające na organizm człowieka przez kończyny górne narażeni są głównie operatorzy wszelkiego rodzaju ręcznych narzędzi wibracyjnych stosowanych powszechnie w przemyśle maszynowym. chorobach zakaźnych i inwazyjnych. Zmiany w układzie nerwowym powstałe na skutek działania drgań miejscowych to głównie zaburzenia czucia dotyku. stanowił w Polsce 3. nieodwracalnych zmian chorobowych.4 % wszystkich stwierdzonych chorób zawodowych i znajdował się na liście tych chorób na 7 miejscu po chorobach narządu głosu. kamieniarstwie. na które eksponowany jest człowiek (ogólne czy miejscowe). został uznany w wielu krajach. zmiany okostnej.

podobnie jak zespół wibracyjny będący następstwem działania drgań miejscowych.in. Na drgania mechaniczne o ogólnym działaniu na organizm są narażeni przede wszystkim kierowcy. tj. ale badania dużych grup narażonych zawodowo na drgania ogólne wskazują. w celu oceny zawodowego ryzyka utraty zdrowia wynikającego z ekspozycji na drgania oraz podejmowanie działań ograniczających występujące ryzyko.:  zwiększenie czasu reakcji ruchowej  zwiększenie czasu reakcji wzrokowej  zakłócenia w koordynacji ruchów  nadmierne zmęczenie  bezsenność  rozdrażnienie  osłabienie pamięci. w tym głównie żołądka i przełyku. konieczne są pomiary tego czynnika na stanowiskach pracy. a skutki działania tych drgań są podobne jak drgań transmitowanych z siedzisk.wartości dopuszczalne Drgania mechaniczne należą do czynników fizycznych potencjalnie szkodliwym działaniu w środowisku pracy. takie wartości. W warunkach zagrożenia drganiami. w Belgii i w Niemczech) za chorobę zawodową. Dlatego też ustalono najwyższe dopuszczalne natężenia (NDN) tych czynników. operatorzy maszyn budowlanych i drogowych. Wg danych statystycznych z ostatnich lat liczba osób zatrudnionych w Polsce w warunkach narażenia na drgania wynosi ok. a występujący u osób narażonych zawodowo na drgania ogólne został uznany w niektórych krajach (np. 100 tys. W takim przypadku drgania przenikają do organizmu pracownika przez jego stopy z drgającego podłoża. plecy i boki. Zespół bólowy kręgosłupa będący następstwem zmian chorobowych. pracuje ok.godzinnego . przy których oddziaływanie danego czynnika na pracownika w ciągu 8 . Zaburzenia w czynnościach narządów wewnętrznych pojawiające się na skutek działania drgań ogólnych. W tych przypadkach drgania są przenoszone do organizmu z siedzisk pojazdów przez miednicę. w narządzie przedsionkowo-ślimakowym.W układzie kostnym chorobowe zmiany powstają głównie w odcinku lędźwiowym kręgosłupa.in. rzadziej w odcinku szyjnym. narządach klatki piersiowej. narządach układu rozrodczego. Najlepiej udokumentowane są niekorzystne zmiany w czynnościach narządów układu pokarmowego. są głównie wynikiem pobudzenia poszczególnych narządów do drgań rezonansowych (częstotliwości drgań własnych większości narządów zawierają się w zakresie 2 ÷ 18 Hz). towarzyszą zazwyczaj tzw. tj. motorniczowie. Skutkom biologicznym oddziaływania drgań miejscowych i ogólnych na organizm człowieka. 40 tys. Zawodowa ekspozycja na drgania ogólne często dotyczy też pracowników obsługujących w pozycji stojącej maszyny i urządzenia stacjonarne eksploatowane w różnych pomieszczeniach pracy. a czasami w ogóle ją uniemożliwiają. że zaburzenia występują również. osób. maszyniści. skutki funkcjonalne. Niekorzystne zmiany funkcjonalne prowadzą do obniżenia efektywności i jakości wykonywanej pracy. Kryteria oceny ekspozycji na drgania . na którym usytuowane jest stanowisko pracy. Uwzględniając powszechność występowania drgań mechanicznych w środowisku pracy oraz wynikające z tego skutki. przy przekroczonych wartościach dopuszczalnych. Zalicza się do nich m. m. narządach jamy nosowo-gardłowej. ustalonych ze względu na ochronę zdrowia.

wartości niższe od NDN obowiązują przy zatrudnianiu kobiet w ciąży i młodocianych. y i z nie powinna przekraczać 0. Wzbronione jest zatrudnianie młodocianych w warunkach narażenia na drgania działające na organizm przez kończyny górne. przy 8-godzinnym działaniu drgań na organizm człowieka.8 m/s2 . y i z. dla ekspozycji trwających 30 minut i krócej maksymalna dopuszczalna wartość sumy wektorowej skutecznych.dobowego i przeciętnego tygodniowego wymiaru czasu pracy. skorygowanych częstotliwościowo przyspieszeń drgań wyznaczonych dla trzech składowych kierunkowych x. y.2 m/s2 .8 m/s2 . nie powinno spowodować ujemnych zmian w jego stanie zdrowia oraz w stanie zdrowia jego przyszłych pokoleń. z. y i z przy 8-godzinnym działaniu drgań na organizm. Nie wolno zatrudniać kobiet w ciąży w warunkach narażenia na drgania działające na organizm przez kończyny górne. y i z nie powinna przekraczać 11. zarówno działających na człowieka przez kończyny górne jak też o ogólnym działaniu. y i z nie powinna przekraczać 2. dla ekspozycji trwających 30 minut i krótszych. Podane wartości NDN drgań mechanicznych stosuje się. przekracza 1 m/s2 . przekracza 1 m/s2 .  maksymalna wartość sumy wektorowej skutecznych skorygowanych częstotliwościowo przyspieszeń drgań wyznaczonych dla trzech składowych kierunkowych x. przekracza 4 m/s2 . y i z dla ekspozycji trwających 30 minut i krótszych. Nie wolno też zatrudniać kobiet w ciąży przy żadnej pracy w warunkach narażenia na drgania o ogólnym działaniu na organizm człowieka. przy 8-godzinnym działaniu drgań na organizm człowieka. skorygowanych częstotliwościowo przyspieszeń drgań wyznaczonych dla trzech składowych kierunkowych x.  maksymalna wartość sumy wektorowej skutecznych skorygowanych częstotliwościowo przyspieszeń drgań wyznaczonych dla trzech składowych kierunkowych x. y i z nie powinna przekraczać 3. dla ekspozycji trwających 30 minut i krócej maksymalna dopuszczalna wartość sumy wektorowej skutecznych. skorygowanych częstotliwościowo przyspieszeń drgań wyznaczonych dla trzech składowych kierunkowych x.  dla drgań działających na organizm człowieka przez kończyny górne wartość sumy wektorowej skutecznych. Najwyższe dopuszczalne natężenia (NDN) drgań mechanicznych. skorygowanych częstotliwościowo przyspieszeń drgań wyznaczonych dla trzech składowych kierunkowych x. przekracza 4 m/s2 .2 m/s2 . przez okres jego aktywności zawodowej. . których:  wartość sumy wektorowej skutecznych skorygowanych częstotliwościowo przyspieszeń drgań wyznaczonych dla trzech składowych kierunkowych x. y i z przy 8-godzinnym działaniu drgań na organizm. W przypadku zawodowego narażenia na drgania. jeżeli inne szczegółowe przepisy nie określają wartości niższych. których:  wartość sumy wektorowej skutecznych skorygowanych częstotliwościowo przyspieszeń drgań wyznaczonych dla trzech składowych kierunkowych x.  dla drgań o ogólnym działaniu na organizm człowieka wartość sumy wektorowej skutecznych. są wyrażone jako dopuszczalne wartości sum wektorowych skorygowanych częstotliwościowo przyspieszeń trzech składowych kierunkowych drgań x.

których:  wartość sumy wektorowej skutecznych skorygowanych częstotliwościowo przyspieszeń drgań wyznaczonych dla trzech składowych kierunkowych x. przekracza 0.Wzbronione jest zatrudnianie młodocianych w warunkach narażenia na drgania o ogólnym oddziaływaniu na organizm człowieka. przekracza 1 m/s2 . y i z dla ekspozycji trwających 30 minut i krótszych. y i z przy 8-godzinnym działaniu drgań na organizm.  maksymalna wartość sumy wektorowej skutecznych skorygowanych częstotliwościowo przyspieszeń drgań wyznaczonych dla trzech składowych kierunkowych x.25 m/s2 . .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful