1.

Beton jako podstawowy materiał konstrukcyjny (klasyfikacja konstrukcji z betonu; idea
współpracy betonu i stali; ogólne cechy, zalety i wady konstrukcji żelbetowych);
Rodzaje konstrukcji z betonu:
- betonowe – są to konstrukcje bez zbrojenia lub o stopniu zbrojenia mniejszym od ustalonego minimum np.: ławy
fundamentowe, ściany piwniczne, prefabrykaty budynków wielkoblokowych.
- żelbetowe – konstrukcje zbrojone drutami lub prętami o średnicy od 4,5 do 40 mm lub sztywnymi profilami
walcowanymi, zwane stalożelbetem.
- z betonu sprężonego – konstrukcje w których za pomocą zabiegu sprężania wprowadza się w konstrukcję
wstępny układ się wewnętrznych (np. kablobetonowe, strunobetonowe)
- zespolone – elementy powstałe z jednego lub kilku prefabrykatów żelbetowych i sprężonych oraz betonu
uzupełniającego, wykonanego w terminie późniejszym np.: strop DZ-3, dachowy dźwigar kablobetonowy.
Idea współpracy stali i betonu.
Beton jest sztucznym kamieniem, uzyskanym po związaniu i stwardnieniu mieszanki betonowej, jako mieszaniny
cementu, kruszywa i wody. Jest to tak zwany beton zwykły lub żwirowy. Jest to materiał kruchy. Charakteryzuje się
dużą wytrzymałością na ściskanie i małą na rozciąganie (~10:1) Dlatego należy wzmacniać rozciąganą strefę
betonu za pomocą zbrojenia – stalą, gdyż:
- beton i stal wykazują do siebie znaczną przyczepność
- posiadają zbliżona rozszerzalność termiczną αT = 10
-5
/C
Zalety konstrukcji żelbetowych
- łatwość formowania – konstrukcja ma kształt nadany przez deskowanie
- monolityczność – stanowią z reguły monolityczne ustroje przestrzenne, mające istotne rezerwy nośności
- sztywność – dzięki małym odkształceniom i związanych z tym przemieszczeniom – spełniają role podbudowy
ciężkich urządzeń przemysłowych
- ogniotrwałość – nawet w kilkugodzinnych pożarach, beton chroni wkładki stalowe przed nadmiernym nagrzaniem,
a tym samym utratą wymaganej wytrzymałości
- długi okres użytkowania – wytrzymałość należycie wykonanego i dobrej jakości betonu wzrasta z biegiem czasu
- tania konserwacja – betonowa otulina wkładek stalowych, wykonana z dobrej jakości betonu, znakomicie chroni
wkładki stalowe przed korozją; powłoki ochronne stosuje się w środowiskach agresywnych w stosunku do betonu i
stali
Wady konstrukcji żelbetowych
- pracochłonność i sezonowość robót betonowych – w okresie niskich temperatur zatrzymany zostaje proces
twardnienia betonu, a nawet dochodzi do niszczącego jego strukturę przemarzania; ten mankament łagodzi
wprowadzenie prefabrykacji
- duże zużycie drewna – w konstrukcjach wykonywanych na miejscu przeznaczenia; mankament ten pomniejsza
się przez stosowanie deskowania przestawnego, przesuwnego, ślizgowego lub systemów deskowań
inwentarzowych
- znaczny ciężar objętościowy betonu – zawęża możliwość stosowania betonu do ustrojów o niezbyt dużej
rozpiętości; celowe staje się stosowanie konstrukcji sprężonych lub z konstrukcyjnych betonów lekkich
- wolne tempo robót – związane z procesem twardnienia betonu w deskowaniach; stosuje się oprócz odpowiednich
cementów i dodatków do betonu – różne środki techniczne; nagrzewanie, odpowietrzanie, prasowanie
- duży współczynnik przewodności cieplnej i dźwiękowej – zasada jest prosta – materiały konstrukcyjne stosujemy
do konstrukcji, a izolacji cieplnej i dźwiękowej – do izolacji, a nie odwrotnie
- trudności przeróbki i wzmacniania gotowych konstrukcji – związane z trudnościami technicznymi i kosztami
- nikła wartość materiałów odzyskanych z rozbiórki – tzw. Recykling jest możliwy, lecz kosztowny, a uzyskany
materiał ma niestabilne cechy nadane przez materiał wyjściowy
2. Sprawdzenie warunku SGN w prostokątnym przekroju pojedynczo zbrojonej belki żelbetowej
wg metody uproszczonej (układ sił w przekroju, równania równowagi sił, warunki SGN oraz tok
obliczeń);
Równanie równowagi:
Warunek SGN:
Tok obliczeń:
1. Wyznaczamy wysokość strefy ściskanej betonu

2. Sprawdzamy czy
3. Jeżeli to znaczy że stal zbrojeniowa A
s1
nie jest wykorzystana (naprężenia rozciągające sa
mniejsze od obliczeniowej granicy plastycznosci stali), o nośności przekroju decyduje beton w strefie ściskanej. Do
obliczeń przyjmujemy najwiekszą dopuszczalną wartość
4. Obliczamy nośnośc przekroju
5. Sprawdzamy czy

, jeżeli tak - warunek SGN jest spełniony.
3. Zasady kształtowania jednokierunkowo zbrojonych płyt żelbetowych
(przykłady konstrukcji płyt wspornikowych, jednoprzęsłowych lub ciągłych);
Minimalne grubości płyt:
-płyty stropowe
40 mm prefabrykowane
60mm monolityczne
-płyty nad przejazdami
100 mm prefabrykowane
120 mm monolityczne
Grubość płyty można stopniować co 10 mm, dla h > 120 mm zaleca się stopniowanie co 20 mm. Zaleca się
przyjmować grubość płyty tak, aby zbrojenie w miejscach maksymalnego zagęszczenia mieściło się w granicach :
As1=(0,007-0,012)bd 190/fyd.
Głębokość oparcia na podporze nie powinna być mniejsza niż:
-80 mm-przy oparciu na murze , ścianie z betonu lekkiego lub zwykłego klasy C12/15,
-60 mm-rzy oparciu na ścianie z betonu lekkiego zwykłego klasy wyższej niż C12/15,
-40 mm-przy oparciu na stalowych belkach.
Zbrojenie:
-zbrojenie główne (nośne) powinno być wykonane z prętów o średnicy co najmniej 4,5 mm
PN nie mniej niż 1/3 zbrojenia przęsłowego i przynajmniej 3 pręty na 1 m długości doprowadzić do podpory
EC przy swobodnym podparciu ½ zbrojenia przęsłowego należy doprowadzić do podpory
-największy rozstaw prętów zbrojeniowych w miejscu występowania maksymalnych momentów zginających i sił
skupionych powinien być nie większy niż:
120 mm gdy h=<100mm
1,2 h gdy h>100 mm
-rozstaw prętów głównych w żadnym przypadku nie może być większy niż:
EC2 =<3h PN =<250mm
<400 mm
-kotwienie prętów:
-zbrojenie rozdzielcze-średnica nie powinna być mniejsza niż 4,5 mm, łączny przekrój zbrojenia rozdzielczego
powinien wynosić co najmniej 10% ( na 1 m długości) zbrojenia głównego (przy obc. rozłożonych), wg EC2 20%
Płyta jednoprzęsłowa
-swobodnie podparta
dla oszczędności połowę zbrojenia można skrócić do 0,75 ln
-utwierdzona
Płyta wspornikowa
Wsporniki o niewielkiej rozpiętości (a) konstruuje się jako elementy o stałej grubości, większym wspornikom (b i c)
nadaje się grubość zmienną. W celu oszczędności można skrócić co drugi pręt.
Płyta ciągła
Ze względów wykonawczych najłatwiejsze jest zbrojenie płyt ciągłymi wkładkami nieodginanymi. Dopuszcza się
stosowanie zbrojenia z prętów o dwóch różnych średnicach, ale muszą one się różnić o co najmniej 4 mm. Przy
płytach grubości h>120 mm może się okazać celowe stosowanie zbrojenia odginanego. Dużym ułatwieniem jest
stosowanie zbrojenia w postaci gotowych siatek (ale wtedy mamy większe wydatki na stal zbrojeniową). Przy
średnicy zbrojenia mniejszej od 8 mm stosowane jest zbrojenie siatkami ciągłymi zwiniętymi w rulony. Przy
średnicy mnie mniejszej niż 10 mm stosuje się zbrojenie z siatek płaskich.
4. Stropy gęstożebrowe (typy i rodzaje stropów – przykłady; zasady ustalania obliczeniowych,
poprzecznych przekrojów żeber poszczególnych typów stropów gęsto żebrowych);
Stropy gęsto żebrowe charakteryzują się tym, że ich główne elementy nośne – żebra są rozstawione nie rzadziej
niż co 90cm. Stosuje się je w budownictwie mieszkalnym i użyteczności publicznej przy rozpiętości 4-8m.
Zasadniczymi elementami stropu są:
• Żebra (belki) jako główne elementy nośne,
• Międzyżebrowa płyta z betonu górna lub dolna, bądź obie,
• Wypełnienie trwałe, nietrwałe lub bez wypełnienia,
• Żebra rozdzielcze – usztywniające, stosowane przy większych rozpiętościach
i obciążeniach stropów, po jednym lub dwóch projektowane w środku rozpiętości, poprzecznie do żeber
głównych.
Typy stropów gęsto żebrowych:
• Typ I – stropy w których wypełnienie nie jest wciągane do współpracy z żebrem, niezależnie czy jest ono
sztywne i trwałe (np. bloczki z betonu komórkowego PGS, pustaki gipsowe itp.), czy też nietrwałe i niesztywne
(np. styropian, skrzynki drewniane itp.), bądź bez.
Przykład: strop skrzynkowy,
• Typ II – stropy ceramiczno – żelbetowe (z pustakami betonowymi, ceramicznymi, żużlobetonowymi, szklanymi
itp.) w których naprężenia ściskające przenoszone są przez beton, ceramikę, w związku tym nie musi może być
lecz nie musi być betonowej płyty między żebrami.
Przykład: strop Akermana,
• Typ III – stropy, w których konstrukcja nośna przynajmniej w części wykonana jest z unomolitycznionych
elementów prefabrykowanych, żelbetowych lub betonowych.
Przykład: strop DZ-3.
a) strop skrzynkowy, b) strop Akermana, c)
strop DZ-3
Wymiary żeber ustala się z zależności od rodzaju
wypełnienia. Szerokość żebra przyjmuje się
5÷10cm, a wysokość ustala się z uwagi na
sztywność stropu, lecz nie powinna być ona
mniejsza niż:
• leff/25 – w stropach jednoprzęsłowych
swobodnie podpartych,
• leff/30 – w stropach ciągłych i
jednoprzęsłowych swobodnie zamocowanych
• w stropodachach odpowiednio leff/35 i leff/40.
Grubość płyty międzyżebrowej w odległości ¼ rozstawu żeber powinna wynosić, w zależności od typu stropu I, II i
III, odpowiednio 30, 35 i 40mm.
Momenty zginające w żebrach jednoprzęsłowych oblicza się w zależności od sposobu podparcia na podporach:
swobodnie podparte, częściowo zamocowane i zamocowane. Żebra jako belki zamocowane lub ciągłe oblicza się
wtedy, gdy ciągłość zagwarantowana jest środkami konstrukcyjnymi, np. przez odpowiednią głębokość zakotwienia
zbrojenia. W innych przypadkach oblicza się je jako jednoprzęsłowe, częściowo zamocowane na podporach
pośrednich.
Poprzeczny, teowy przekrój żeber, uwzględniamy w obliczeniach wytrzymałościowych, określa się również od typu
stropu.
W ogólności szerokość półki przekroju teowego wynosi:
beff=b+2s+12hf
b – szerokość środnika na wysokości zbrojenia,
s – długość skosu pod kątem 1:3,
hf – długość płyty międzyżebrowej na końcu szerokości beff, przy czym uwzględnia się półkę tylko o grubości
hf ≥ 30mm (przy typie II – również uwzględnia się grubość ścianki pustaka).
W przypadku stropu typu II należy rozważyć również obliczeniową sytuację wykonania konstrukcji, przy
niepodpieraniu jej w tym czasie dodatkowymi stemplami. W tym wypadku, obciążenie ciężarem stropu montażowe
przenosi przekrój prefabrykowanego żebra, bez udziału betonu uzupełniającego i pustaków, i to wszystko w
schemacie belki swobodnie podpartej.
PRZYKŁADY RÓŻNYC RODZAJÓW STROPÓW GĘSTOŻEBROWYCH
Stropy betonowane na miejscu przeznaczenia
Strop Akermana: a) rzut aksonometryczny, b) przekrój poprzeczny, c) obliczeniowy przekrój żebra, d) żebro pod
ścianą działową.
Stropy z prefabrykowanymi elementami nośnymi
Strop DZ-3 [28]: a) widok aksonometryczny, b) przekrój; 1 – zbrojenie poprzeczne stropu
Strop ceramiczno-żelbetowy CERIT – przekrój aksonometryczny
Przekroje poprzeczne stropów: a) Teriva I, b) Teriva I bis, c) Teriva II i I
5. Gatunki i właściwości stali budowlanych (gatunki, oznaczenia stali, wykres rozciągania próbki
stali, granica plastyczności, wytrzymałość na rozciąganie, właściwości mechaniczne, obróbka
plastyczna, segregacja strefowa);
Wśród stali stosowanych w budownictwie wyróżnia się stale niestopowe konstrukcyjne (węglowe) oraz stopowe.
Najpowszechniej stosowane są stale następujących gatunków:
Norma
Gatunki stali
Niestopowe konstrukcyjne Niskostopowe
PN-90/B-03200 St0S
St3S, St3SY, St3SX,
St3SW, St3SV
St4VX, St4VY,
St4V, St4W
18G2,
18G2A
18G2AV
Eurokod S235 S275 S355 S460
Dla stali niestopowej symbole: S, V i W – określają ilość węgla, ponadto symbol X oznacza stal nieuspokojoną,
symbol Y stal półuspokojoną, stal uspokojona bez dodatkowego oznaczenia. Dla stali niskostopowej, zwanej stalą
o podwyższonej wytrzymałości: G – dodatek manganu, A – odtlenianie za pomocą aluminium, V – domieszka
wanadu. W oznaczeniach Eurokodu cyfra określa w przybliżeniu granicę plastyczności w MPa dla danego gatunku
stali.
Właściwości mechaniczne stali są bardzo zróżnicowane i wynikają one z procesu technologicznego, składu
chemicznego oraz sposobu obróbki stali, a dla ich określenia prowadzi się badania wytrzymałościowe. Do
podstawowych właściwości mechanicznych stali zaliczyć można: wytrzymałość na rozciąganie, granicę
sprężystości, granicę plastyczności, udarność, wytrzymałość zmęczeniową, twardość.
Na wykresie otrzymanym podczas rozciągania próbki stali wyraźnie uwidocznione są punkty:
• RE – granica sprężystości
• Re – granica plastyczności określająca początek
plastycznej fazy pracy materiału, po jej osiągnięciu na
wykresie pojawia się tzw. półka plastyczna, po odciążeniu
pojawią się odkształcenia trwałe a (0,13 – 4%)
• Rm – graniczna wytrzymałość na rozciąganie,
poprzedzona wzmocnieniem materiału, po której
przekroczeniu w próbce formuje się przewężenie i
następuje zerwanie.
Obróbka plastyczna stali wykonywana może być poprzez
spokojne obciążanie (walcowanie, przeciąganie, tłoczenie) oraz poprzez uderzenia (kucie). Dokonywana może być
na gorąco (walcowanie i kucie wlewków, przeróbka półfabrykatów, zginanie profili) lub na zimno (przeciąganie
drutu, rur, prętów, walcowanie cienkich blach, kształtowanie profili).
Segregacja strefowa – polega na większej zawartości węgla, fosforu i siarki w środkowej części wlewka (stal po
skrzepnięciu we wlewnicy) w efekcie czego po jego rozwalcowaniu uzyskuje się blachy o różnej zawartości w/w
pierwiastków na grubości i długości arkusza.
6. Stalowe elementy zginane kl. 1, 2 oraz 3 i 4 (obliczeniowa nośność przekroju przy zginaniu w
zależności od jego klasy, zjawisko zwichrzenia, warunek nośności przekroju i elementu, ścinanie
przekroju, interakcja zginania i ścinania);
Klasę przekroju, w zależności od warunków podparcia, rozkładu naprężeń i smukłości elementów składowych
przekroju (b/t) należy ustalać według tablicy 6,7 i 8 znajdujących się w PN-90/B-3200. Ustalenie klasy przekroju
polega na sprawdzeniu odporności przekroju na utratę stateczności miejscowej ścianek. Jeżeli jakakolwiek ze
ścianek kształtownika jest zakwalifikowana do wyższej klasy, to cały przekrój również należy zakwalifikować do
wyższej klasy.
Zgodnie z wytycznymi z normy należy sprawdzić oddzielnie klasę przekroju dla półki i środnika. Przekroje klas I-III
zaliczają się do przekrojów krępych, a przekroje klasy IV do przekrojów cienkościennych. Klasę przekroju należy
sprawdzać dla prętów ściskanych lub zginanych.
Podział przekrojów na klasy
KLASA I
Przekroje mogą osiągnąć nośność uogólnionego przegubu plastycznego, w stanie pełnego uplastycznienia przy
zginaniu wykazują zdolność do obrotu, niezbędną do plastycznej redystrybucji momentów zginających. W belce
statycznie wyznaczalnej przegub plastyczny tworzy z niej układ geometrycznie zmienny. Natomiast w
konstrukcjach statycznie niewyznaczalnych, utworzenie jednego przegubu plastycznego nie przekształca
konstrukcji w mechanizm. Następuje plastyczna redystrybucja momentów zginających, co powoduje bardziej
równomierne wytężenie poszczególnych części konstrukcji.
KLASA II
Przekroje klasy II mogą osiągnąć nośność uogólnionego przegubu plastycznego, ale na skutek miejscowej
niestateczności plastycznej mają utrudnioną zdolność obrotu. Uniemożliwia to plastyczną redystrybucje momentów
zginających. Stanem granicznym, dla przekrojów klasy II jest częściowe uplastycznienie najbardziej wytężonego
przekroju.
KLASA III
Przekroje klasy III uzyskują stan graniczny nośności w chwili rozpoczęcia uplastyczniania strefy ściskanej.
Najczęściej jest to związane z początkiem uplastyczniania pasa ściskanego.
KLASA IV
Przekroje klasy IV są wrażliwe na miejscową utratę stateczności, tracą nośność przy osiągnięciu maksymalnych
naprężeń ściskających (lub średnich ścinających) mniejszych od granicy plastyczności.
Zwichrzenie.
Wyboczenie przy zginaniu (zwichrzenie) zachodzi w belkach wskutek dodatkowego skręcenia, które wystąpi
równocześnie ze zginaniem. Skręcenie to może być spowodowane im perfekcjami geometrycznymi belki (brak
prostoliniowości, wstępne skręcenie, niedoskonałość kształtu przekroju poprzecznego) lub losowym mimośrodem
obciążenia. Oznacza to, że im przekrój belki jest bardziej smukły, tym bardziej narażona jest ona na zwichrzenie.
Zwichrzenie występuje podczas zginania belek w płaszczyźnie większej sztywności. Najczęściej zjawisko to
występuje, gdy sztywność w płaszczyźnie prostopadłej do płaszczyzny zginania jest bardzo mała. Pod wpływem
działania momentu zginającego element zginany ulega wygięciu w kierunku działania momentu. W miarę wzrostu
momentu ugięcie powiększa się i przy pewnej krytycznej wartości tego momentu następuje gwałtowna zmiana
kinematyki – zmienia się położenie równowagi – belka zostaje skręcona i ulega wygięciu w płaszczyźnie
prostopadłej.
Stateczność miejscowa.
a) zasady ogólne
Poniższe postanowienia dotyczą pełnościennych elementów konstrukcji, w których występują ścianki płaskie,
wrażliwe na miejscową utratę stateczności. Do takich elementów zalicza się kształtowniki o przekroju klasy 4 oraz
środniki kształtowników spawanych, obciążonych siłą skupioną.
b) przy ustalaniu parametrów stateczności należy rozróżniać kształtowniki o przekroju otwartym (walcowane,
spawane lub gięte) oraz kształtowniki o przekroju zamkniętym – rurowe lub skrzynkowe.
c) w przypadku elementów obciążonych statycznie można uwzględniać w obliczeniach stan nadkrytyczny i
towarzyszący mu wzrost nośności obliczeniowej przekroju.
Nośność w stanie krytycznym
smukłość względną ścianki
p
λ
należy obliczać wg wzoru
215
*
56
*
fd K
t
b
p
· λ gdzie:
b, t szerokość i grubość ścianki wg tabl. 6
K – współczynnik podparcia i obciążenia ścianki wg tabl. 8.
współczynnik niestateczności
p
α
należy przyjmować w zależności od smukłości względnej
p
λ
Zginanie
Nośność obliczeniowa przekroju przy jednokierunkowym zginaniu MR

jest określona następująco:
a) dla przekrojów klasy 1 i 2:
Gdzie:
ap obliczeniowy współczynnik rezerwy plastycznej przekroju przy zginaniu wg załącznika 4 normy.
ap >1 można stosować w przypadku elementów obciążonych statycznie i zginanych w płaszczyźnie symetrii
przekroju, w pozostałych przypadkach ap = 1.
W – wskaźnik wytrzymałości przekroju przy zginaniu sprężystym dla najbardziej oddalonej od osi obojętnej
krawędzi ściskanej lub rozciąganej – uwzględnia się wartość mniejszą.
b) dla przekrojów klasy 3 ( ) i 4 ( )
gdzie:
- współczynnik redukcyjny dotyczący stateczności lokalnej
w przypadku gdy Wt < Wc należy sprawdzić nośność na
- krawędzi ściskanej
d p R
Wf M α ·
1 · ψ 1 < ψ
d C R
f W M ψ ·
ψ
d C Rc
f W M ψ ·
- krawędzi rozciąganej
[ ] ) 1 ( 1 * − + ·
p d t Rt
f W M α ψ
W przypadku pojedynczych ceowników walcowanych, zginanych w płaszczyźnie środnika lub do niego równoległej,
wpływ drugorzędnego skręcania można uwzględniać w sposób przybliżony przyjmując nośność obliczeniową
zredukowaną wg wzoru
] ) ( 85 , 0 [
2
,
f
w
R
d red R
t b
t e
V
V
f W M


⋅ − ⋅ ·
gdzie
V – siła poprzeczna w rozpatrywanym przekroju
VR – nośność obliczeniowa przekroju przy ścinaniu
Nośność elementów jednokierunkowo zginanych należy sprawdzić wg wzoru
1
*

R L
M
M
ϕ
gdzie
MR – nośność obliczeniowa przekroju przy zginaniu
L
ϕ- współczynnik zwichrzenia przyjmowany z tabl. 11 zależnie od smukłości względnej
L
λ i w zależności od
odpowiedniej krzywej wyboczeniowej zależnej od kształtu przekroju.
Smukłość względna przy zwichrzeniu jest określona następującym wzorem
cr
R
L
M
M
* 15 , 1 · λ
Mcr – moment krytyczny wg klasycznej teorii stateczności.
Nośność przekroju na ścinanie
Przy określaniu nośności przekroju na ścinanie uwzględnia się uproszczony wykres naprężeń stycznych.
Nośność obliczeniową przekroju przy ścinaniu siłą poprzeczną określa się wg wzoru
fd A V
V pv R
* * * 58 , 0 ϕ ·
gdzie
p
ϕ
- współczynnik niestateczności lokalnej przy ścinaniu, który
przyjmuje wartość wyznaczoną z zależności
p
pv
λ
ϕ
1
·
ale
0 ≤
pv
ϕ
AV – pole przekroju czynnego ścinania wg tabl.7
Warunek nośności przekroju jest następujący:
1 ≤
R
V
V
Interakcja zginania ze ścinaniem
W stanach sprężystych (przekroje co najwyżej klasy 3) można
sprawdzić warunek naprężeń, który dla trójosiowego stanu
naprężeń ma postać
fd
y x y x
≤ + − +
2 2 2
3τ σ σ σ σ gdzie:
sigma x – naprężenia normalne w kierunku x (zginanie)
sigma y – naprężenia normalne w kierunku y (docisk)
tau – naprężenia styczne (ścinanie)
W pozostałych przypadkach dla dowolnej klasy przekroju posługujemy się siłami uogólnionymi + nośnością
przekroju + siłami przekrojowymi.
Jeżeli w przekroju występuje siła poprzeczna V>V0, to należy przyjmować nośność obliczeniową zredukowaną Mr,V
zależną od stosunku momentów bezwładności czynnych przy ścinaniu i ogólnych części przekroju.
Warunek nośności przekroju dla zginania ze ścinaniem określa wzór
1
,

V R
M
M
.
7. Kratownice stalowe (geometria kratownic, zasady konstruowania, przekroje pasów i prętów
skratowania, konstruowanie węzłów);
Geometria kratownic:
• Kratownice o pasach równoległych – stosowane w połaciach poziomych; jako podciągi itd. Ze względu na
stałą wysokość są mało ekonomiczne
• Kratownice trójkątne – stosowane przy małych rozpiętościach i dużych spadkach dachu
• Kratownice trapezowe
• Kratownice dwutrapezowe – najczęściej spotykane. Stosowane przy spadkach połaci dachowej do 10%
• Kratownice paraboliczne (górnoparaboliczne i dolnoparaboliczne) oraz półparaboliczne
• Inne np. kratowe słupy linii wysokiego napięcia
Ponadto wyróżniamy różne typy skratowań:
• Trójkątne ze słupkami – typu N
• Trójkątne bez słupków – typu V
• Półkrzyżulcowe – typu K
• Krzyżowe – typu X
Zasady konstruowania:
• Wymiary geometryczne kratownic(H,L) powinny być dostosowane do modułów budowlanych
• Wysokość kratownic swobodnie podpartych (o pasach równoległych lub dwutrapezowych) powinna
wynosić 1/6 do 1/12 rozpiętości, nastomiast dla kratownic ciągłych 1/8 do 1/16 rozpiętości
• W kratownicach trójkątnych wysokość dostosowuje się do spadku dachu
• Dla kratownic o rozpiętości powyżej 18m często jest wymagany styk montażowy(najczęściej w środku
rozpiętości)
• Pasy górne dźwigarów głównych należy projektować tak aby zapewnić odpowiednie oparcie płatwi, płyt
dachowych lub innych elementów
Ponadto projektowanie prętów kratownic wymaga uwzględnienia kilku zaleceń konstrukcyjnych(można spotkać i
dopuszcza się odstępstwa od tych zasad, lecz wymaga to uzasadnienia obliczeniowego):
• Wszystkie pręty powinny być proste
• Osie prętów, przechodzące przez środek ciężkości ich przekrojów, powinny przecinać się w jednym
punkcie – węźle kratownicy
• Osie prętów powinny pokrywać się z zarysem geometrycznym kratownicy
• Pręty powinny mieć przekrój symetryczne względem płaszczyzny kratownicy
• Pasy kratownic o małej i średniej rozpiętości (do 30m) powinny mieć raczej przekrój stały na całej długości,
natomiast można różnicować przekroje krzyżulców i słupków, ale z ograniczeniem liczby kształtowników o
innych wymiarach(zaleca się 5, maksymalnie 6 rodzajów kształtowników)
• Jako najmniejsze przekroje prętów należy stosować kątowniki L45x5(wyjątkowo 40x4) lub rury 38x3,2
Przekroje pasów i prętów skratowania:
Zastosowanie kątowników lub
ceowników rozstawionych na
grubośc blachy węzłowej jest
rozwiązaniem tradycyjnym, leczo
obecnie nie zalecanym ze względu
na dużą pracochłonność oraz
trudności z zabezpieczniem
antykorozyjnym. Korzystniejsze jest
stosowanie na pasy połówek
dwuteowników IPE, HEA lub HEB ze
względu na wyeliminowanie blach
węzłowych.
Obecnie dąży się do zredukowania
ilości koniecznej obróbki oraz
połączeń. Z tego względu
wykorzystuje się:
- na pasy: przekroje HEA, HEB oraz
rury
- krzyżulce: na ogół pojedyncze
kątowniki lub przekroje rurowe
Konstruowanie węzłów:
1. Pręty wykratowania powinny dochodzić jak najbliżej węzłów(zmniejszenie blach węzłowych)
2. Blacha węzłowa powinna mieć kształt prostej figury płaskiej(średnio 8-12mm)
3. Blacha węzłowa musi być figurą wypukłą
4. Jeśli to możliwe to należy w ogóle zrezygnować z blach węzłowych
5. Należy unikać nadmiernych koncentracji spoin
6. Należy dążyć do ustalenia jak najmniejszych wymiarów węzła w celu ograniczenia jego
sztywności(powstawanie dodatkowych momentów zginających)
7. Środek ciężkości blachy węzłowej powinien być jak najbliżej teoretycznego środka węzła
8. Blachy węzłowe kształtuje się najczęściej metodą graficzną – na zarysie pręta nanosi się potrzebne
długości spoin i później wrysowywuje się ostateczny kształt blachy.
9. Pręty ściskane w węźle podporowym należy doprowadzić do osi podpory, a pręty rozciągane mogą być
łączone do nich
10. Szczególnie istotne jest odpowiednie zaprojektowanie węzłów podporowych – muszą mieć nie tylko
wymaganą nośność, ale i dostateczną sztywność, aby mogły przenieść bez żadnych deformacji reakcje
podporowe(zazwyczaj stosuje się usztywnienie pionowymi żebrami)
8. Zasady kształtowania dróg (kołowych i kolejowych) w planie i profilu (prędkość projektowa,
parametry łuków poziomych i pionowych, czynniki mające wpływ na przebieg drogi w planie i
profilu);
Prędkość projektowa – parametr techniczno-ekonomiczny, któremu przporządkowane są graniczne wartości
elementów drogi, proporcje między nimi oraz zakres wyposażenia. Prędkość projektowa zależy od klasy drogi oraz
od rodzaju terenu (płaski, falisty, górzysty).
Zasady kształtowania trasy drogi w planie:
1) Nie prowadzimy trasy prostopadle do warstwic ze względu na pochylenie maksymalne
drogi.
2) Nie prowadzimy trasy równolegle do warstwic, minimalne pochylenie niwelety drogi to 0,5% (0,3% w mieście) ze
względu na problem ze spływem wody.
3) Maksymalna długość odcinków prostych zależy od prędkości projektowej
np. Vp=120km -> 2km
Vp=min -> 800m, by kierowca się nie nudził i nie oślepnął.
4) Skrzyżowania z innymi drogami kształtujemy pod kątem 90° t30°. Skrzyżowania z linią kolejową -> 90°.
Skrzyżowania ze ścieżkami rowerowymi -> 90° t10°.
5) Uwzględniamy istnienie wejść do budynków itp.
6) Kąt zwrotu trasy a>9°.
7) Droga powinna być możliwie jak najkrótsza.
8) Promień powinien być możliwie najdłuższy, minimalny promień jest zależny od prędkości
projektowej.
Parametry łuku poziomego:
1) kąt zwrotu trasy a, unikać kątów mniejszych niż 9°.
2) promień R
3) styczna łuku T=Rtg
2
α
4) długość łuku Ł=

180
α πR
5) odległość wierzchołkowa WS=R
) 1
2
cos
1
( −
α .
Promień zależy od prędkości projektowej.
Zasady kształtowania niwelety:
1) Pochylenie niwelety
max min
i i i ≤ ≤
, imin=0,5%(0,3% w terenach bagiennych i płaskich), imax zależy od prędkości
projektowej.
2) Niweletę projektujemy jak najbliżej linii terenu – niskie nasypy, płytkie wykopy – minimalizacja robót ziemnych.
3) Niweletę należy nawiązać do punktów stałych.
4) Odległość pomiędzy punktami załamania niwelety lmin zależy od Vp.
5) Minimalny promień łuku wklęsłego oraz wypukłego zależy od Vp.
6) Koordynacja planu z profilem – środki łuku pionowego i poziomego w odległości Ł
4
1
≤ .
7) We wszelkich nieckach i terenach płaskich niweleta powyżej poziomu terenu (nasyp) na wys. do 1m.
8) Na wzniesieniach projektować wykopy.
9) Powinny być zapewnione pola widoczności.
10) W obszarze mostów i skrzyżowań niweleta nie powinna być pochylona więcej niż 3-4%.
11) W obszarze rampy drogowej pochylenie >0,7%.
Parametry łuku pionowego:
1) promień R
2) styczna łuku R
i i
T
2
2 1
t
· ( „+” dajemy kiedy niweleta zmienia kierunek pochylenia, „-” gdy kierunek pochylenia
nie zmienia się)
3) strzałka łuku f=
R
T
2
2
.
Punkty charakterystyczne – punkty, które charakteryzują przebieg drogi w planie i profilu:
- w planie:
a) punkty porządkowe : hektometrowe, kilometrowe,
b) punkty: początek trasy, koniec trasy; początek łuku kołowego, koniec łuku
kołowego,
c) początek krzywej przejściowej, koniec krzywej przejściowej,
d) punkty terenowe: przecięcia z warstwicami,
e) punkty najwyższe i najniższe,
f) punkty związane z obiektami na drodze (przecięcia z ciekami wodnymi –
most, przepust, skrzyżowania z ciągami komunikacyjnymi),
g) początek tunelu, muru oporowego, koniec tunelu, muru oporowego,
- w profilu:
a) wynikające z geometrii: początek łuku pionowego, koniec łuku pionowego;
punkty załamania niwelety,
b) punkty porządkowe : hektometrowe, kilometrowe,
c) punkty: początek trasy, koniec trasy; początek, koniec łuku kołowego,
d) początek krzywej przejściowej, koniec krzywej przejściowej,
e) punkty związane z obiektami na drodze (przecięcia z ciekami wodnymi –
most, przepust, skrzyżowania z ciągami komunikacyjnymi),
f) początek tunelu, muru oporowego, koniec tunelu, muru oporowego.
Punkty stałe – punkty, które wiążą wysokościowo przebieg niwelety:
- skrzyżowania w 1 poziomie i dwupoziomowe,
- przepusty,
- początek i koniec trasy,
- dojścia, wejścia do budynku.
9. Konstrukcje nawierzchni drogowych (podział, charakterystyka poszczególnych warstw,
materiałów, schemat obciążeń);
Konstrukcja nawierzchni drogowej – układ warstw mający za zadanie przenieść od koła pojazdu obciążenie
na podłoże gruntowe.
Obciążenie pojazdem porównawczym: P=100kN/oś (50kN/koło)
Dla autostrad: P=115kN/oś
Warstwy nawierzchni:
1. Warstwa ścieralna - poddana bezpośrednio oddziaływaniu ruchu pojazdów i czynników klimatycznych.
2. Warstwa wiążąca - zapewnia odpowiednie rozłożenie naprężeń w nawierzchni. Warstwę ścieralną i
wiążącą nazywa się często częścią jezdną nawierzchni.
3. Podbudowa - służy do przenoszenia obciążeń na podłoże gruntowe, może składać z dwóch warstw:
• podbudowa zasadnicza - może zawierać dodatkowo warstwę wzmacniającą i wyrównawczą,
• podbudowa pomocnicza - może zawierać warstwę mrozoodporną, odsączającą i odcinającą,
4. Podłoże – stanowi grunt rodzimy lub nasypowy leżący pod nawierzchnią do głębokości przemarzania,
jednak nie mniej niż do głębokości, na której naprężenia pionowe od największych obciążeń użytkowych
wynoszą 0,02MPa
Podłoże gruntowe ulepszone - wierzchnia warstwa podłoża leżąca bezpośrednio pod nawierzchnią -
odpowiednio zagęszczony grunt rodzimy (podłoże naturalne) lub nasypowy (podłoże sztuczne), ulepszona w
celu umożliwienia przejęcia ruchu budowlanego i właściwego wykonania nawierzchni, spełniająca wymagania
określone dla podłoża.
Rodzaje nawierzchni:
a) Podatne – nawierzchnia
która pod wpływem
obciążenia odkształca się
sprężyście i plastycznie.
Na 20 lat
Może być też podbudowa z betonu asfaltowego
b) Sztywne – pod wpływem obciążenia mogą odkształcić się sprężyście.
Na 30 lat
Nie można stosować na szkodach
górniczych
c) Półsztywne – połączenie „a” i „b”.
Wzmocnienia nawierzchni:
• Geowłókniny
• Geosiatki
• Geomembrany – nieprzepuszczalne dla wody
Materiały:
Kruszywa do nawierzchni drogowych:
− Naturalne – powstają w przyrodzie z rozdrobnienia skał pod wpływem działania sił przyrody.
Charakteryzują się okrągłym kształtem – co skutkuje mniejszą nośnością. Dzielimy:
o żwir
o mieszanka
− łamane – uzyskuje się poprze mechaniczne rozdrobnienie skał. Rozdrobnienie może być jednokrotne –
łamane zwykłe, lub wielokrotne – łamane granulowane. Określa się rodzaj kruszywa łamanego zależnie
od uziarnienia.
Dla zwykłego:
o miał
o kliniec
o tłuczeń
o niesort
Dla granulowanego:
o piasek łamany
o mieszanka drobna granulowana
o grysy ( duża nośność)
− sztuczne – otrzymuje się jako produkt uboczny w produkcji przemysłowej lub w wyniku cieplnej obróbki
surowców mineralnych:
o żużel
o pumeks hutniczy
o żużel paleniskowy
o łupki przypalone ze zwałowisk kopalnianych
Lepiszcza bitumiczne – materiał wiążący pochodzenia organicznego. Do budowy i utrzymania nawierzchni
drogowych stosuje się następujące rodzaje lepiszczy:
o asfalty drogowe: miękkie, twarde
o polimeroasfalty – asfalty modyfikowane polimerami w celu poprawy właściwości użytkowych mieszanek
mineralno-asfaltowych oraz wydłużenie okresu eksploatacji nawierzchni drogowej
o emulsje asfaltowe – składają się z asfaltu i wody
o asfalty upłynnione – ze względu na ochronę środowiska oraz ekonomie procesów technologicznych
ogranicza się ich stosowanie
Lepiszcza specjalne:
o asfalty spienione – stosowane na zimno, są materiałem kompozytowym składającym się z asfaltu, pary
wodnej i dodatków
o asfalty wielorodzajowe
Schemat obciążeń:
10. Przekrój poprzeczny linii kolejowej (narysować i wymienić elementy składowe)
Elementy podtorza kolejowego (a – w nasypie, b – w przekopie)
Nawierzchnia – konstrukcja przystosowana do przenoszenia na grunt obciążeń stałych i ruchomych związanych z
ruchem pojazdów kolejowych, składającą się z:
• toru, po którym poruszają się pojazdy kolejowe,
• elementów podporowych,
• elementów przytwierdzających i łączących,
• podsypki.
Podtorze – budowla geotechniczna wykonana na gruncie rodzimym jako nasyp lub przekop wraz z urządzeniami
ją zabezpieczającymi i odwadniającymi.
Urządzenia odwadniające (rowy, drenaże, sączki)
Szyny – przenoszą obciążenia od kół pojazdów, tj. nacisków pionowych i poziomych sił prowadzących, na
podkłady.
Podkłady – przenoszą na podsypkę obciążenia od kół pojazdów przekazywane przez szyny; pomagają w
utrzymaniu stałej odległości między szynami.
Podsypka – warstwa, na którą przekazywane są obciążenia z podkładów. Jej zadaniem jest sprężyste
przejmowanie nacisków przekazywanych przez podkłady i równomierny ich rozkład na torowisko.
11. Droga kołowa w przekroju poprzecznym (narysować i wymienić elementy składowe,
pochylenia poprzeczne, wymiary);
Elementy składowe:
Jezdnia – umocniona (lub nie) powierzchnia korony drogi, przeznaczona dla ruchu pojazdów,
Korona drogi – jezdnie z poboczami, pasami awaryjnego postoju lub pasami przeznaczonymi do ruchu pieszych,
zatokami autobusowymi lub postojowymi, a przy drogach dwujezdniowych - również z pasem dzielącym jezdnie.
Korpus drogi – część torowiska w obrębie skarp nasypu i korony drogi.
Torowisko ziemne – pas terenu odpowiednio ukształtowany przez wykonanie robót ziemnych, przeznaczony do
ułożenia nawierzchni drogowej. Część torowiska ziemnego (bryła ziemna), ograniczoną od góry powierzchnią
korony drogi i skarpami nasypu lub też wewnętrznymi skarpami wykopu (rowu), nazywamy korpusem drogowym.
Pas drogowy – wydzielony liniami granicznymi grunt wraz z przestrzenią nad i pod jego powierzchnią, w którym są
zlokalizowane droga oraz obiekty budowlane i urządzenia techniczne związane z prowadzeniem, zabezpieczeniem
i obsługą ruchu, a także urządzenia związane z potrzebami zarządzania drogą.
Pobocze – umocnione (lub nie) części korony przeznaczone dla ruchu pieszych oraz postoju.
Skrajnia drogi – ujednolicona, potrzebna dla ruchu drogowego, odpowiednio wolna przestrzeń wzdłuż określonej
trasy.
Nawierzchnia drogowa – warstwa lub zespół warstw, ułożonych na podłożu gruntowym w obrębie jezdni,
służących do zapewnienia pojazdom dogodnych warunków ruchu.
Podłoże drogi (naturalne lub sztuczne) – górna część korpusu drogowego, która leży bezpośrednio pod
nawierzchnią i znajduje się w zasięgu wpływu obciążeń ruchomych i przemarzania gruntu.
Pochylenia poprzeczne
Rodzaj nawierzchni drogi
Min pochylenie
poprzeczne jezdni
nawierzchnia twarda ulepszona 2,0 %
nawierzchnia twarda nie ulepszona 3,0 %
nawierzchnia gruntowa ulepszona 4,0 %
Rodzaj odcinka drogi A i S
Min pochylenie
pobocza gruntowego
prosty lub krzywoliniowy o pochyleniu
poprzecznym jak odcinek prosty
6-8 %
krzywoliniowym o pochyleniu
poprzecznym innym niż odcinek prosty
o 2-3 %
więcej od pasa
awaryjnego
krzywoliniowy o pochyleniu poprzecznym
do środka łuku (pobocze po zew. stronie)
3-4 %
w kierunku przeciwnym
do pasa awaryjnego
Skarpy nasypów dróg klasy A i S powinny mieć pochylenie:
1:3 przy wysokości skarpy nasypu do 2 m,
1:1,5 przy wysokości skarpy nasypu większej niż 2 m do 8 m.
Skarpy wykopów dróg klasy A i S powinny mieć pochylenie:
1:3 przy wysokości skarpy wykopu do 1 m,
1:2 przy wysokości skarpy wykopu większej niż 1 m do 2 m,
1:1,5 przy wysokości skarpy wykopu większej niż 2 m do 8 m.
Skarpy nasypów i wykopów dróg klasy GP i dróg niższych klas powinny mieć pochylenie 1:1,5.

Wymiary:
Klasa drogi Nazwa drogi Szerokość pasa
ruchu [m]
Min szerokość
pobocza
Min szerokość pasa
awaryjnego [m]
Rodzaj odcinka drogi Pochylenie pobocza gruntowego
prosty lub krzywoliniowy o pochyleniu
poprzecznym jak odcinek prosty
6-8 % dla szerokości ≥ 1,0 m
8 % dla szerokości < 1,0 m
krzywoliniowym o pochyleniu poprzecznym
innym niż odcinek prosty:
- wewnętrzna strona łuku
- zewnętrzna strona łuku
2-3 % więcej od jezdni
tak jak jezdni dla szerokości < 1,0 m
2 % kierunku przeciwnym
gruntowego [m]
A Autostrady 3,50-3,75 1,25 2,50-3,00
S ekspresowe 3,50-3,75 0,75 2,50
GP
główne ruchu
przyśpieszonego
3,50 1,50 -
G Główne 3,00-3,50 1,25 -
Z Zbiorcze 2,75-3,00 1,00 -
L Lokalne 2,50-2,75 0,75 -
D Dojazdowe 2,50-2,75 0,75 -
Przykładowe przekroje poprzeczne
12. Metody obliczania robót ziemnych (założenia metod, narysować schematy przekrojów);
Projektowanie robót ziemnych wykonywanych z gruncie budowlanym ukierunkowane jest na konkretne obiekty i
dotyczy głównie robót podstawowych, obejmujących zdjęcie ziemi roślinnej, niweletę terenu do zadanej rzędnej i
wykopy pod budowę. Pierwszą fazę działania stanowi ustalenie i skonkretyzowania zadań oraz określenie
warunków ich wykonania.
Ustalenie wielkości zadań przy robotach ziemnych
1. Określenie ilości zdejmowanej ziemi roślinnej
Pierwszym zadaniem w robotach ziemnych jest określenie ilości zdejmowanej ziemi roślinnej na podstawie planu
warstwicowego rozpatrywanej działki, zawierającego zadany poziom rzędnej niwelety, do którego będzie
wyrównany cały teren.
Objętość zdejmowanej ziemi roślinnej oblicza się z nst wzoru:
2. Określenie ilości ziemi w nasypach i wykopach przy niwelacji terenu
Ilość ziemi w nasypie i wykopie, przy zadanym poziomie rzędnej niwelety określa się zwykle metoda pryzm o
podstawie kwadratowej lub trójkątnej. Dla metody kwadratów, powierzchnię placu dzieli się na mniejsze kwadraty o
boku 20-100m. Utworzone kwadraty dzielą się na dwie grupy: przecięte rzędną niwelety i nie przecięte rzędną
niwelety
Objętość niwelowanego gruntu w kwadratach (graniastosłupach nie przeciętych rzędna niwelety)
Jeśli podstawy rozpatrywanych graniastosłupów (kwadratów) znajdują się częściowo w obrębie wykopu i nasypu,
to wyróżnia się dwa przypadki obliczeń: niweleta przecina pryzmy o podstawie kwadratowej przez dwa
przeciwległe bądź przyległe boki
3. Obliczanie objętości wykopu szerokoprzestrzennego pod obiekt (ze wzoru Simpsona)
Kształt wykopu szerokoprzestrzennego pod obiekt budowlany zależy od sposobu ukształtowania jego skarp i może
być prostopadłościenny (jeżeli skarpy są pionowe, np. umocnione ścianami szczelnymi) lub pryzmowy- jeżeli
skarpy wykonane są z nachyleniem. Określenie nachylenia skarpy pozwala obliczyć wymiary wykopu.
Objętość wypoku szerokoprzestrzennego oblicza się w następujący sposób:
4. Obliczanie objętości ziemi niezbędnej do obsypania fundamentów
5. Obliczanie bilansu mas ziemnych
Obliczone ilości zdejmowanej ziemi roślinnej, niwelowanego gruntu i objętości wykopu szerokoprzestrzennego
zestawia się w tablicę bilansową, w której wszystkie zapisy powinny być zsynchronizowane z przyjętą koncepcją
13. Rozjazd kolejowy (schematy i nazwy stosowanych rozjazdów, elementy składowe);
Rozjazdy – stanowią rodzaj połączenia torów, umożliwiający przejazd całych pociągów z jednego toru na drugi.
Zasadniczymi rodzajami rozjazdów są: rozjazdy zwyczajne, rozjazdy podwójne, rozjazdy łukowe, rozjazdy
krzyżowe.
Rozjazdy zwyczajne – umożliwiają przejazd taboru w dwóch kierunkach: na tor zasadniczy (prosty) i tor zwrotny
(łukowy) W zależności od kierunku odgałęzienia się toru zwrotnego wyróżnia się rozjazdy prawostronne i
lewostronne.
Rozjazdy podwójne – umożliwiają przejazd taboru w trzech kierunkach. Zależnie od położenia torów zwrotnych w
stosunku do toru zasadniczego wyróżnia się rozjazdy podwójne jednostronne i dwustronne. W rozjazdach
podwójnych są 4 iglice, 3 krzyżownice i 6 kierownic. Z tego względu odcinki szyn łączących są krótkie i jazda jest
niespokojna, a rozjazdy tego rodzaju są stosowane wyjątkowo, tylko w torach bocznych, tam gdzie konieczne jest
skrócenie dróg zwrotnicowych.
Rozjazdy łukowe – są wykonywane przez wyginanie rozjazdów zwyczajnych. Zależnie od kierunków wygięcia
torów zasadniczego i zwrotnego wyróżnia się rozjazdy łukowe jednostronne i dwustronne. Odmianą rozjazdu
łukowego dwustronnego jest rozjazd symetryczny, w którym promienie obu torów są jednakowe. Rozjazdy łukowe
są stosowane w razie konieczności ułożenia połączenia torów w torach leżących w łukach. Części składowe
rozjazdów łukowych są takie same, jak w rozjazdach zwyczajnych, z których rozjazdy te wygięto (z wyjątkiem
niektórych typów rozjazdów symetrycznych).
Rozjazdy krzyżowe – powstają w przez wbudowanie w skrzyżowanie torów pojedynczych lub podwójnych połączeń
przecinających się torów. W pierwszym przypadku powstaje rozjazd krzyżowy pojedynczy, w drugim – rozjazd
krzyżowy podwójny. Zależnie od promienia łuku stosowanego w połączeniu wyróżnia się rozjazdy z iglicami
wewnątrz czworoboku rozjazdu i rozjazdy z iglicami na zewnątrz czworoboku rozjazdu.
Rozjazd zwyczajny składa się ze zwrotnicy, krzyżownicy i szyn łączących. Zwrotnica składa się z dwóch iglic
(prostej i łukowej) oraz dwóch opornic (prostej i łukowej), a także urządzenia umożliwiającego przestawianie iglic z
jednego położenia w drugie. W krzyżownicy wyróżnia się dziób, dwie szyny skrzydłowe oraz dwie kierownice
(prowadzące zestawy kołowe w czasie przejazdu przez krzyżownicę). Zasadniczymi parametrami geometrycznymi
rozjazdu jest tzw. skos rozjazdu, mierzony wartością tangensa kąta pomiędzy osiami torów zasadniczego i
zwrotnego, poprowadzonych w końcach rozjazdu oraz promień toru zasadniczego.
14. Prawa autorskie. Sposoby dystrybucji programów komputerowych. - rodzaje licencji (Licencja
na oprogramowanie, Shareware, Freeware, Adware, Demo, Trial, Pełna wersja, GNU General
Public License Powszechna Licencja Publiczna)
Prawo autorskie, czyli z angielskiego copyright oznacza prawo do kopiowania. Naturalnie termin ten może być
definiowany odmiennie, w zależności od tego, w jakim kraju się znajdujemy. Z punktu widzenia informatyków oraz
innych ludzi zajmujących się pracą nad oprogramowaniem, rozsądnie jest znać pojęcie prawa autorskiego
używanego w kraju, w którym aktualnie pracujemy głównie po to, aby efektywnie rozprowadzać swoje
oprogramowanie.
Wytłumaczenie praw autorskich
Przykładowy zapis dotyczący praw autorskich wygląda w ten sposób: © Copyright by Jan Kowalski 2000. Oznacza
on, że wszystkie prawa do danego zagadnienia, które zawiera ten opis są zastrzeżone. Bez zgody autora danego
dzieła lub właściciela praw autorskich i jego wydawcy, żadna część danej publikacji nie może zostać
reprodukowana i przechowywana w systemach wyszukiwania, a także nie może być w żadnej formie
przekazywana wszystkimi znanymi środkami mechanicznymi, elektronicznymi, przy pomocy fotokopiarek lub też
w inny sposób. Poniżej podanych jest kilka możliwości interpretacji tego, co oznacza dany zapis w praktyce:
Przepisy prawa autorskiego stosują się do wszelkich spraw związanych z danym serwisem internetowym. Teksty
aktu prawnego wchodzącego w skład ustawy z dnia czwartego lutego 1994 obejmującej zagadnienie praw
autorskich i praw pokrewnych, mogą znaleźć się w wielu miejscach w polskim Internecie.
Możemy zamieścić cały artykuł znajdujący się na stronie www.budownictwo.com.pl na innym serwerze, albo
w publikacji drukowanej jedynie wtedy, gdy autor wyrazi na to pisemną zgodę. Domyślnie autor nie udziela tego
typu zgody, w celu jej uzyskania należy się z nim skontaktować i dojść z nim do porozumienia. Może zdarzyć się
tak, że autor zgodzi się na używanie jego artykułu w swoim serwisie, jednak pod warunkiem wyraźnego
zaznaczenia jego własności do praw autorskich danego artykułu.
Jeżeli wykorzystamy materiał objęty prawami autorskimi bez zgody jego autora lub bez jego wiedzy, stanowi to
naruszenie prawa autorskiego, nawet w przypadku, kiedy nie odniesiemy z tego tytułu żadnych korzyści
materialnych. Osiąganie korzyści majątkowych z praw autorskich może wpłynąć na formę oraz wysokość
odszkodowania, które sąd przyzna autorowi danego materiału, jednak nie zmienia to faktu złamania praw
autorskich. Nawet na skutek rozpowszechniania bez zezwolenia ucierpieć może wartość handlowa naszego
oryginału, jakiejkolwiek wartości by ona nie była.
Graficzne elementy, które są stworzone przez autora na potrzeby serwisu, a także ilustracje takie jak zrzuty ekranu
i skany także nie mogą być wykorzystywane bez zgody ich autora. Także w tym wypadku zgoda nie jest domyślnie
udzielana.
Nawiązując do prawa autorskiego nie podlegają ochronie proste informacje prasowe, które są rozumiane jako
zwykłe informacje, bez podanego komentarza oraz oceny ich autora. Autor może to rozumieć jako możliwość
wykorzystania niektórych informacji z zamieszczonych w danym serwisie tekstów, nie jest to jednak kopiowanie
całości lub większej części artykułów.
Naturalnie mogą być tworzone odnośniki do początkowych stron serwisu oraz do poszczególnych jego artykułów.
Bardzo elegancka wersja zasad zachowania w sieci obejmuje zasadę poinformowania o umieszczonym przez nas
odnośniku autora strony, do której kieruje internautów nasz odnośnik. Zamieszczenie tego odnośnika może być
w bardzo prosty sposób wykryte przez autora danego artykułu, chociażby dzięki korzystaniu z usług oferowanych
przez wyszukiwarki internetowe.
W prawach autorskich istnieje pojęcie użytku dozwolonego. Polega ono zazwyczaj na możliwości wykorzystania
niewielkiego fragmentu danego dzieła wraz z podaniem jego autora oraz źródła. Można więc, cytować fragmenty
artykułów umieszczanych na serwisach internetowych, jeżeli podamy również ich źródło. Informacje o autorze
mogą być podane na dwa sposoby:
sposób hipertekstowy, w którym kolejno podawany jest autor, odnośnik do artykułu, odnośnik do serwisu oraz data,
w której zostało utworzone dane źródło - artykuł może się bowiem zmieniać w późniejszym czasie, przykład takiej
metody podany jest poniżej:
Jan Kowalski, www.budownictwo.com.pl/konstrukcje.html
www.budownictwo.com.pl, 20 styczeń 2011
sposób taki jak w publikacjach papierowych:
Jan Kowalski, Budownictwo
Serwis Autora 20 styczeń 2011
Autor pozwala na indeksowanie zawartości swojego serwisu przez dostępne publicznie wyszukiwarki internetowe.
Wykonywanie tłumaczeń artykułów zawartych w danym serwisie jest możliwe jedynie w wyniku uzyskania zgody
twórcy danego serwisu. Biorąc pod uwagę naturę dokumentów, które są zamieszczane na stronach www i które co
chwilę mogą być w każdej chwili poprawiane i uzupełniane, warto sprawdzić przed wykorzystaniem takiej
informacji, czy redagujemy najnowszą wersję danego artykułu. Data ostatnich zmian oraz data powstania
umieszczane są na końcu każdego artykułu. Pamiętajmy, że cytowany przez nas fragment może się nieznacznie
zmienić, należy zaznaczyć datę ostatnich zmian w źródle cytatu.
Formy dystrybucji programów:
Shareware - bardzo popularny typ oprogramowania. Użytkownik ma możliwość darmowego korzystania z
programu przez z góry określony okres czasu, po upłynięciu którego jest zmuszony do płatnej rejestracji, o ile
zdecyduje się on na jego dalsze użytkowanie. W przeciwnym wypadku jest zobligowany do usunięcia go ze
swojego komputera. Wraz z rejestracją programu klient otrzymuje pełne prawo do swobodnego użytkowania z
niego oraz inne korzyści, takie jak możliwość zakupu jego nowych wersji po atrakcyjnych cenach lub możliwość
nabycia po cenie promocyjnej licencji wielostanowiskowej. Prawa autorskie znajdują zatem takie samo
zastosowanie w przypadku programów shareware, jak w przypadku programów komercyjnych. Zazwyczaj
programy shareware są niewielkimi projektami, dzięki czemu kosztują znacznie mniej od programów pudełkowych,
które można kupić w sklepie. Posiadają jeszcze inną zaletę nad w pełni komercyjnym oprogramowaniem - można
je za darmo wypróbować przez decyzją o zakupie.
Freeware - jest rodzajem oprogramowania, które można bezpłatnie kopiować oraz wykorzystywać. W żadnym
wypadku nie oznacza to rezygnacji z praw autorskich do danego produktu, jednak źródła programu nie są
udostępniane, a umowa licencyjna zakazuje wprowadzania do niego jakichkolwiek poprawek oraz dystrybucji tego
oprogramowania na komercyjnych zasadach.
Addware - jest programem, który pomimo swoich dosyć zaawansowanych funkcji, jest rozpowszechniany za
darmo w swojej pełnej funkcjonalności. Nie jest on jednak pozbawiony wszystkich cech marketingowych.
Użytkownik w trakcie korzystania z tego programu jest zmuszany do oglądania zmieniających się po pewnym
czasie reklam, które są umieszczane w integralnej części okna programu i nie sposób się ich pozbyć.
Demo programu - jest to wersja próbna danej aplikacji, która ma na celu zareklamowanie przez producenta pełnej
wersji danego programu, znacznie jednak ograniczając jego funkcjonalność, dzięki czemu jest on pewny
otrzymania pieniędzy za pełną wersję programu, jeżeli próbka jego możliwości przypadnie danemu klientowi do
gustu. Wiele istotnych opcji jest zawartych w pełnych wersjach programów, wersja demo ma jedynie na celu
przybliżenie danej aplikacji oraz zachęcenie do jej kupna.
Trial version - jest to wersja próbna programu, która posiada nieznacznie obniżoną funkcjonalność. Z reguły nie
umożliwia ona na zapisywanie plików w niej tworzonych oraz na wydrukowanie tych prac. Ograniczona czasowo
wersja pozwala na pracę już w pełnym programie, jednak jedynie przez pewien czas, po czym przestaje on w ogóle
działać. Czasowe ograniczenie może zostać wprowadzone do samego programu, który przy każdym uruchomieniu
będzie nas informował ile czasu pozostało nam do końca próbnego okresu albo do czasu określonego w licencji,
na którą zgadzamy się w trakcie instalacji programu. Drugi przypadek określa zamierzenia producenta, który
zakłada, że po danym okresie użytkowania przestaniemy używać za darmo konkretnego programu i zakupimy jego
pełną wersję, w przeciwnym wypadku staniemy się piratami komputerowymi.
Shareware - bardzo popularny typ oprogramowania. Użytkownik ma możliwość darmowego korzystania z
programu przez z góry określony okres czasu, po upłynięciu którego jest zmuszony do płatnej rejestracji, o ile
zdecyduje się on na jego dalsze użytkowanie. W przeciwnym wypadku jest zobligowany do usunięcia go ze
swojego komputera. Wraz z rejestracją programu klient otrzymuje pełne prawo do swobodnego użytkowania z
niego oraz inne korzyści, takie jak możliwość zakupu jego nowych wersji po atrakcyjnych cenach lub możliwość
nabycia po cenie promocyjnej licencji wielostanowiskowej. Prawa autorskie znajdują zatem takie samo
zastosowanie w przypadku programów shareware, jak w przypadku programów komercyjnych. Zazwyczaj
programy shareware są niewielkimi projektami, dzięki czemu kosztują znacznie mniej od programów pudełkowych,
które można kupić w sklepie. Posiadają jeszcze inną zaletę nad w pełni komercyjnym oprogramowaniem - można
je za darmo wypróbować przez decyzją o zakupie.
Typy Licencji:
Umowa licencyjna to umowa o naturze formalno - prawnej, która jest zawierana pomiędzy firmą programistyczną
lub osobą prywatną, która posiada prawa autorskie do danego oprogramowania, a osobą fizyczną lub firmą, która
chce danego oprogramowania używać. Ponieważ produkty informatyczne mogą być używane na wiele sposobów,
stosowanie oraz formułowanie umów licencyjnych polega wyłącznie na ograniczonej standaryzacji. Aby optymalnie
wykorzystać inwestycję w dany program, należy dokładnie przeczytać oraz zaakceptować umowę licencyjną
każdego używanego przez nas lub naszą firmę programu.
Licencja typu Freeware - obejmuje ona darmowe oprogramowanie, które jest rozpowszechniane jedynie po
kosztach nośnika danych, na którym się ono znajduje. Oprogramowanie tego typu może być objęte prawami
autorskimi albo nie.
Licencja typu GNU - jest to licencja obejmująca oprogramowanie na zasadach reguł określonych w projekcie
GNU, które dotyczą koncepcji wolnego oprogramowania. W ramach Powszechnej Licencji Publicznej są
udostępniane między innymi: jądro systemu operacyjnego Linux, a także znaczna część oprogramowania do niego
przeznaczona. Podstawowy cel, który przyświeca twórcom danych licencji to umożliwienie producentom
oprogramowania zagwarantowanej prawnie możliwości utworzenia wolno dostępnych produktów dla użytkowników
na całym świecie.
Licencja typu Shareware - jest to rodzaj licencji obejmujący oprogramowanie rozprowadzane na zasadach
Shareware. Licencja ta zezwala na bezpłatne korzystanie z danego oprogramowania przez próbny okres czasu,
który powinien zachęcić danego użytkownika do kupna pełnej wersji programu. Czasem w wypadku, gdy używamy
danego oprogramowania w sposób niekomercyjne, w licencji istnieje klauzula pozwalająca na przedłużenie okresu
darmowego użytkowania, dzięki czemu potencjalny klient wyrabia sobie lepsze zdanie na temat firmy, której to
oprogramowanie jest własnością.
15. Omówienie programów komputerowych pomocnych w pracy inżyniera budownictwa (typy
programów (biurowe, inżynierskie ), wady i zalety);
PROGRAMY BIUROWE:
• Pakiet Microsoft Office - edytor tekstu Word, arkusz kalkulacyjny Excel, PowerPoint (tworzenie prezentacji).
Największą zaletą MS Office jest dominacja na rynku. Pliki w jego formatach (takie jak tekstowy .doc czy
arkusz kalkulacyjny .xls) są globalnym standardem. Do plusów należy też zaliczyć rozbudowane możliwości,
jakie oferuje np. Excel, który może być pomocny przy tworzeniu obliczeń konstrukcyjnych; ich odpowiedniki
takich nie mają. Wadą MS Office jest cena. Podstawowa wersja pakietu do użytku domowego kosztuje mniej
niż 200 zł, ale firma musi zapłacić ok. 2 tys. zł za jedno stanowisko (wersja dla systemu Windows; Office
pracujący na komputerach Mac jest jeszcze droższy). Poza tym, mimo bardzo złożonej struktury wielu
programów Office, brakuje w nich wbudowanych samouczków, a mechanizmy pomocy użytkownikowi są
słabej jakości. Powoduje to, że większość użytkowników wykorzystuje minimalną część możliwości Office, co
stawia pod znakiem zapytania opłacalność zakupu.
PROGRAMY INŻYNIERSKIE:
• AutoCAD - program służący do wykonywania rysunków technicznych oraz wszelkich innych rysunków
związanych z projektowaniem budowli (zarówno w 2D i 3D). Program też są pomocne przy wykonywaniu
drobnych obliczeń inżynierskich (pole, obwód, moment bezwładności zadanej figury).
ZALETY:
 Możliwość łatwego i szybkiego tworzenia rysunku w 2D
 Możliwość korzystania z bibliotek oraz bazy profili stalowych
 Kompatybilny z popularnymi programami dostępnymi na rynku (Microsoft Office, CorelDraw)
 Duża ilość nakładek tematycznych w większości darmowych
o CADprofi Mechanical - Moduł odznacza się wyjątkowo obszernym zestawem normaliów,
kształtowników stalowych i innych wyrobów hutniczych opracowanym na podstawie narodowych i
międzynarodowych norm. Użytkownik znajdzie tu między innymi śruby, nakrętki, podkładki, kołki,
kątowniki, ceowniki, elementy do projektowania wymienników ciepła i innych aparatów. Doskonały
edytor schematów pozwala na wyjątkowo łatwe tworzenie rysunków układów hydraulicznych i
pneumatycznych.
o CADprofi Architectural - Moduł wspomagający projektowanie budowlane umożliwia rysowanie ścian
wielowarstwowych, wstawianie okien, drzwi, wymiarowanie architektoniczne, tworzenie opisów oraz
wykorzystywanie obiektów z obszernych bibliotek wyposażenia wnętrz. Możliwe jest również
tworzenie rysunków elewacji
o e-CAD Żelbet - automatyczne generowanie 14 typów strzemion z możliwością dokładnej ich
parametryzacji, automatyczne generowanie dowolnych przekrojów bocznych belek jednoprzęsłowych
w wielu kombinacjach, automatyczne wrysowywanie zbrojenia
WADY:
 Cena!
 Duże wymagania sprzętowe
 Obsługa nie jest „intuicyjna”; by w pełni wykorzystać program trzeba przejść wieloetapowe szkolenie –
płatne!
• Autodesk Robot Structural Analysis - umożliwia obliczenie konstrukcji. Stosunkowo szybki w obliczeniach,
które zabierają przy mniejszych konstrukcjach kilka minut, a nie kilka godzin. Umożliwia przeprowadzanie
prostej analizy ram lub analizy metodą elementów skończonych, projektowanie budowli w stali i żelbecie, a
także zapewnia bezproblemową jednoczesną obsługę pozostałych produktów do inżynierii budowlanej firmy
Autodesk oraz produktów innych firm.
ZALETY:
 Możliwości automatycznego tworzenia siatki elementów skończonych
 Szeroki zakres funkcji analitycznych
 Tworzenie bogatych wyników analizy
 Obsługa wielu języków i jednostek dla rynków globalnych
 Preferencje i kody projektów charakterystyczne dla każdego kraju
 Zintegrowane rozwiązanie projektowe do prac z żelbetem i stalą
 Zintegrowany przepływ pracy – od czynności analizy konstrukcyjnej oraz projektowania do rysunków
produkcyjnych
 Otwarty i elastyczny interfejs programów użytkowych (API)
WADY:
 Cena!
 Duże wymagania sprzętowe
 Obsługa nie jest „intuicyjna”; by w pełni wykorzystać program trzeba przejść wieloetapowe szkolenie oraz
poświęcić wiele czasu oraz cierpliwości na jako takie opanowanie programu
Oprócz Autodesk Robot Structural Analysis, który jest programem wiodącym w zakresie obliczeń
konstrukcyjnych na rynku można także znaleźć:
RM-Win - Program do analizy statycznej i wytrzymałościowej oraz zintegrowanego wymiarowania prętów
stalowych, żelbetowych i drewnianych płaskich konstrukcji prętowych wg teorii I-go i II-go rzędu.
ABC Rama 3D - Program ABC Rama3D pozwala na analizę statyki i dynamiki dowolnego płaskiego i
przestrzennego ustroju prętowego, a w szczególności: belki, rusztu, kratownicy, ramy płaskiej, ramy
przestrzennej
SpecBUD - zawiera 25 programy przeznaczone do projektowania elementów i ustrojów
budowlanych. Programy SPECBUD są przydatne przede wszystkim w projektowaniu powszechnych
obiektów budowlanych, mogą także służyć zaawansowanej analizie konstrukcji.
Oraz wiele innych…
• MathCAD – program do obliczeń inżynierskich, który umożliwia inżynierom wszystkich dziedzin efektywne
wykorzystanie jego możliwości na każdym etapie projektowania. Narzędzie obliczeniowe posiadające
wbudowany język programowania, co umożliwia dokonywanie zaawansowanych obliczeń matematycznych.
Cechą charakterystyczną Mathcada jest łatwość obsługi, a w szczególności łatwość matematycznego opisu
problemu tworzenia wykresów. Interfejs Mathcada imituje notatnik i jest intuicyjny w użyciu, a wiele operacji
daje się realizować za pomocą myszy. Wyrażenia algebraiczne wyświetlane są w postaci graficznej, a nie
tekstowej. Niektóre możliwości Mathcada: (obliczenia wyrażeń i funkcji w tym pochodnych, całek, granic;
rozwiązywanie równań i nierówności; rozwiązywanie układów równań liniowych i nieliniowych; rozwiązywanie
równań różniczkowych zwyczajnych i cząstkowych; wykonywanie obliczeń numerycznych i symbolicznych;
obliczenia na wektorach i macierzach; dopasowywanie krzywych do zadanego układu punktów na
płaszczyźnie; tworzenie wykresów funkcji 2D i 3D; korzystanie z jednostek miar)
• Norma PRO - to program służący do profesjonalnego tworzenia kosztorysów obiektów lub robót budowlanych.
Można go stosować do szacowania kosztów przez inwestora jak i ustalania ceny przez wykonawcę w pracach
planowanych czy rozliczania już wykonanych projektów.
ZALETY:
 Możliwość utworzenia własnych cenników
 Pełna baza katalogów typu KNR, KNNR, KNR-W, TZKNBK (PKZ), KNP i innych
 Integrację z systemami opartymi na bazach danych Oracle, MS SQL, IBM DB2, SAP
 Możliwość współpracy z dostępnymi bazami cenowymi
 Kosztorysowanie wariantowe umożliwiające przedstawienie przedsięwzięcia w kilku alternatywnych sposobach
wykonania robót bez potrzeby tworzenia kolejnych kosztorysów. Możemy za pomocą jednej funkcji zmienić kilka
pozycji oraz działów równocześnie
WADY:
 Brak możliwości stworzenia własnej bazy cen
 Brak kompatybilności programu z innymi dostępnymi na rynku
 Błędy w bazie katalogów nakładów rzeczowych
 Za każdą nową aktualizację programu w celu pobrania nowych norm trzeba zapłacić
 Cena (ok. 3000 zl)
Oprócz Norma PRO, który jest programem wiodącym w zakresie kosztorysowania można także znaleźć inne,
jak ZUZIA czy KOBRA czy FORTE :D
• Pakiet programów BuildDesk
BuildDesk Energy Certificate Professional (BDEC PRO) - program służący do analizy energetycznej
budynków lub lokali. Pozwala na opracowanie właściwości cieplno-wilgotnościowych, zarówno dla
poszczególnych przegród jak i całego budynku.
BuildDesk Energy Audit - program służący do przeprowadzenia audytu energetycznego i remontowego oraz
przygotowania wydruków w postaci elektronicznej zgodnych z wytycznymi Ustawy o wspieraniu
termomodernizacji i remontów.
BuildDesk Eko Efekt (BDEE) - program pozwalający szybko przeprowadzić obliczenia zmiany emisji gazów
cieplarnianych i zanieczyszczeń w wyniku przeprowadzonej modernizacji budynku i systemu grzewczego.
• programy do projektowania deskowań tj. do dobierania odpowiednich elementów pod wzgl. wielkości i
nośności itp. (przykładowo programy firmowe PERI, BAUMA)
16. Najważniejsze właściwości techniczne materiałów budowlanych (Właściwości fizyczne,
chemiczne i mechaniczne materiałów budowlanych. Wymagane właściwości techniczne dla
poszczególnych elementów budynku lub budowli, wyróżnienie cech pierwszorzędnych i
dodatkowych. Właściwościtechniczne materiałów budowlanych w zależności od ich
przeznaczenia do konkretnego elementu budynku lub budowli.);
CECHY FIZYCZNE MATERIAŁÓW BUDOWLANYCH
BADANIE WZÓR OPIS WZORU JEDNOSTK
A
UWAGI
Gęstość
a
V
m
· ρ
masa próbki
objętość próbki bez porów
g/cm
3
,
kg/dm
3
, t/m
3
Masa jednostki objętości materiału
bez uwzględnienia porów. Służy
najczęściej do określania
porowatości lub szczelności
materiału.
Gęstość
objętościow
a (pozorna)
V
m
p
· ρ
masa próbki
objętość próbki wraz z
porami
g/cm
3
,
kg/dm
3
, t/m
3
Masa jednostki objętości materiału
z uwzględnieniem porów.
Gęstość
nasypowa
Masa jednostki objętości luźno nasypanego materiału sypkiego
Szczelność
ρ
ρ
p
s ·
gęstość pozorna
gęstość __________
Objętość szkieletu tworzywa, z
którego jest wykonany materiał, w
jednostce objętości tego materiału.
Porowatość p=(1-s) 100% % objętość przestrzeni
wolnej w materiale
%
Porowatość materiałów waha się
od 0 (bitumy, szkło, metale) do
95% (wełna mineralna, pianka
poliuretanowa).
Wilgotność
% 100 ⋅

·
s
s w
m
m m
W
ms=masa próbki suchej
mw=masa próbki wilgotnej %
Nasiąkliwość jest szczególnym
przypadkiem wilgotności materiału.
Nasiąkliwoś
ć
% 100
% 100


·


·
V
m m
n
m
m m
n
s w
o
s
s w
w ms=masa próbki suchej
mw=masa próbki wilgotnej
V=objętość próbki suchej
g, kg
g, kg
cm
3
, dm
3
p w o
p
s
w
o
n n
V
m
n
n
ρ
ρ
⋅ ·
· ·
Higroskopijn
ość
Zdolność materiał wchłaniania wilgoci z otaczającego go powietrza; materiały higroskopijne mają
zwykle podwyższoną wilgotność, co ogranicza ich przydatność.
Szybkość
wysychania
Zdolność wydzielania w odpowiednich warunkach wody do otoczenia. szybkość wysychania wyraża się
ilością wody, którą wydziela materiał w ciągu doby w powietrzu o temperaturze 20°C i wilgotności
względnej 60%.
Kapilarność Zdolność podciągania wody przez kapilary ku górze (najczęściej w materiałach sypkich lub z
mikroskopijnymi porami.
Przesiąkliwo
ść
Podatność do przepuszczania wody pod ciśnieniem, wyrażona ilością wody w gramach, przepływającej
przez określony materiał w ciągu 1h przez powierzchnię 1cm2 pod stałym ciśnieniem.
Przepuszcz
alność pary
wodnej
p t F
d m
∆ ⋅ ⋅

· δ
masa pary wodnej * grubość
próbki
powierzchnia
próbki*czas*różnica ciśnień
po obu stronach próbki
g/mhPa
Przewodnoś
ć cieplna
h t t F
b Q
⋅ −

·
) (
1 2
λ
ciepło * grubość
różnica temp. * powierzchnia
próbki* wysokość próbki
W/m °C Zdolność materiału do
przewodzenia strumienia
cieplnego, powstającego na skutek
różnicy temperatur na powierzchni
materiału.
Rozszerzalność
cieplna
t l
l
∆ ⋅

· α
przyrost bezwzględny dł.
próbki
dł. początkowa * przyrost
temp.
m/m °C Zmiana wymiarów pod wpływem
temperatury.
Mrozoodpornoś
ć
ocena mrozoodporności:
- opis makroskopowy- obecność rys, spękań, rozwarstwień lub
zaokrągleń,krawędzi i naroży
- straty masy które ustala się procentowo w stosunku do suchej
masy przed badaniem
- współczynnik odporności na zamrażanie Wz :
R
R
W
z
z
·
gdzie R-wytrzym. na ściskanie przed zamrażaniem, Rz-
wytrzym. na ściskanie po ostatnim cyklu
Właściwość polegająca na
przeciwstawianiu się całkowicie
nasyconego wodą materiału
niszczącemu działaniu
zamarzającej wody, znajdującej
się wewnątrz materiału po
wielokrotnych zamrażaniach i
odmrażaniach
Opór cieplny
λ
b
R ·
grubość przegrody
przewodność cieplna
m
2
K/W im większy jest opór cieplny tym
ściany są cieplejsze
Przesiąkanie
ciepła przez
przegrodę
b
U
λ
·
Przewodność cieplna
grubość przegrody
W/m
2
K
Współczynnik
rozmiękania
s
n
R
R
k ·
wytrzym. w stanie nasycenia
wodą
wytrzym.w stanie suchym
__________
______
Pojemność
cieplna
) (
1 2
t t m C Q
p
− ⋅ · ciepło właściwe *masa *
różnica temperatur
kJ zdolność kumulowania ciepła
przez materiał przy jego
ogrzewaniu
Ognioodporność Brak niszczącego wpływu ognia w czasie pożaru. Klasyfikacji materiałów ze względu na palność
dokonuje się na podstawie zachowania się materiału podczas badań w piecu probierczym
(NIEPALNE, PALNE: trudno zapalne, łatwo zapalne)
Ogniotrwałość Trwałość kształtu przy długotrwałym działaniu wysokiej temperatury; materiały ogniotrwałe:
↑1580°C, materiały trudno topliwe 1350÷ 1580°C, materiały łatwo topliwe ↓1350°C.
Radioaktywność
CECHY MECHANICZNE MATERIAŁÓW BUDOWLANYCH
BADANIE WZÓR OPIS WZORU JEDNOSTK
A
UWAGI
Wytrzymałość
na ściskanie
F
P
R
n
C
·
siła statyczna niszcząca
próbkę
pole pow. przekroju próbki
MPa=N/mm
2
Największe naprężenie, jakie
przenosi próbka badanego
materiału podczas ściskania
osiowego.
Wytrzymałość
na zginanie
W
M
R
g
·
moment zginający
wskaźnik wytrz. przekroju
MPa=Nm/c
m
2
Dla przekroju prostokątnego
wskaźnik wytrzymałości W wynosi:
W=bh
2
/6, gdzie:
b-podstawa, h-wysokość.
Wytrzymałość
na
rozciąganie
F
P
Rr
r
·
siła rozciągająca próbki
pole pow. przekroju próbki
MPa=N/mm
2
Największe naprężenie, jakie
przenosi próbka badanego
materiału podczas rozciągania.
Kruchość
C
r
R
R
k ·
Wytrzymałość na
rozciąganie
Wytrzymałość na ściskanie
__________
________
Materiał nazywamy kruchym gdy
k<1/8, do nich należą m. in.: szkło,
ceramika, granit, beton zwykły,
żeliwo.
Sprężystość
nie odksztalce
l
l
F
P
naprezenie E


·
·
− × ·
0
ε
δ
ε δ odkształcenie * moduł
sprężystości
siła ściskająca
pole pow. przekroju próbki
przyrost długości (skrócenie)
długość początkowa
KPa/ cm
2
Zdolność materiału do
przyjmowania pierwotnego kształtu
po usunięciu obciążenia (siły
zewnętrznej), pod wpływem której
próbka materiału zmienia swój
kształt; dla każdego materiału
określa się współczynnik
sprężystość E (tzw. moduł
sprężystości).
Ścieralność
p
A
M
s
ρ
1
⋅ ·
strata masy po 440 obr. na
tarczy
pow. próbki*gęstość
pozorna
cm
Określa podatność materiału do
zmniejszania masy, objętości lub
grubości pod wpływem czynników
ścierających; do tego badania
stosuje się tarcze Bohemego, za
pomocą której określa się
ścieralność przypadającą na 1 cm
2
ścieranej powierzchni po 4 seriach
po 110 obrotów każda.
Twardość
S
F
HB ⋅ · 125 , 0
siła obciążająca
pole pow. docisku MPa=N/mm
2
Odporność materiału na
odkształcenia trwałe pod wpływem
sił skupionych; jest wiele metod
badania twardości w zależności od
materiału:
Skala Mosha, metoda Janki,
sposób Brinella.
Udarność
praca potrzebna do
zniszczenia
pow. próbki ulegającej
zniszczeniu
Nm
Próba polega na złamaniu jednym
uderzeniem młota wahadłowego
Charpy’ego próbki z karbem
podpartej swobodnie na obu
końcach i pomiarze energii
złamania.
- plastyczność zdolność materiału do zachowania odkształceń trwałych bez zniszczenia spójności np. glina, asfalt,
metale, polimery.
- ciągliwość zdolność materiałów do przyjmowania dużych, trwałych odkształceń pod wpływem sił rozciągających,
bez objawów zniszczenia np. metal, asfalt, lepiszcze bitumiczne.
- relaksacja zanik w materiałach / spadek / naprężenia przy stałym obciążeniu.
→ Właściwości chemiczne materiałów budowlanych
- odczyn pH
→ Podstawowe właściwości techniczne wyrobów ściennych
- wytrzymałość na ściskanie
- trwałość (odporność na czynniki powodujące destrukcję wyrobów)
- zachowanie tolerancji kształtu i wymiarów
- izolacyjność termiczna
- izolacyjność akustyczna
- nasiąkliwość
- wygląd zewnętrzny
→ Właściwości techniczne wyrobów stropowych
- wytrzymałość na rozciąganie
- wytrzymałość na ściskanie
- wytrzymałość na zginanie
- izolacyjność termiczna
- izolacyjność akustyczna
→ Właściwości materiałów pokrycia dachowego
- mrozoodporność
- odporność na przesiąkanie wody
- odporność na złamania
- trwałe, bez szkodliwych zanieczyszczeń
→ Charakterystyka materiałów do izolacji cieplnej
- mały współczynnik przewodności cieplnej I ≤ 0,17 W/m
0
C
- duża gęstość objętościowa ρo ≤ 500 kg/m3
- duża ilość możliwie małych i zamkniętych porów (60-90%)
- mała nasiąkliwość
→ Charakterystyka materiałów do hydroizolacji
- hydrofobowość,
- odporność na oddziaływanie mechaniczne i chemiczne środowiska,
- dobrą przyczepność do podłoża,
- odporność na oddziaływanie temp.,
- elastyczność,
→ cechy materiałów kamiennych
- gęstość 1400-3500 kg/m
3
- porowatość 2-30 %
- przewodność cieplna 0,7-2,9 W/m*ºC
- nasiąkliwość 0,5-25 %
- Rc od poniżej 15 Mpa do ponad 200 Mpa
- Rz kilkakrotnie mniejsza od Rc
- ścieralność 0,1- ponad 1,5 cm
- mrozoodporność 15-25 cykli
- udarność
→ właściwości drewna
- skład chemiczny: węgiel 49%, tlen 44%, wodór 6%, azot i popiół 1%
celuloza, lignina, woda, cukier, białko, skrobia, garbniki, olejki eteryczne, subst. mineralne
- barwa- zależy od garbników, ścięte drewno jest ciemniejsze
- gęstość- 1,5 g/cm
3
- wilgotność (ma wpływ na inne właściwości drzewa):
po ścieciu >35% (50%)
powietrzno suche 15-20%
pokojowo suche 8-13 %
bardzo suche 0-8 %
- nasiąkliwość
- higroskopijność (wyrównanie wilgotności)
- skurcz, występuje:
gdy wilgotność spada <30%
skutek różnicy kurczliwości włókien
skurcz wzdłuż włókien 0,1-0,35%
skurcz prostopadle do włókien 2-8%
skurcz objętościowy (drew krajowe) 11-20%
- pęcznienie
- przewodność cieplna (λ
P
-współczynnik przewodności cieplnej prostopadle do włókien, λ
R
- współczynnik
przewodności cieplnej prostopadle do włókien):
sosna λ
P
=0,15 W/m °C
λ
R
=0,30 W/m °C
dąb λ
P
=0,21 W/m °C
λ
R
=0,40 W/m °C
- wytrzymałość na rozciąganie Rr- 2-2,5 razy większa od Rc
- wytrzymałość na ściskanie Rc
maksymalna przy sile równoległej do włókien (100%)
minimalna w kierunku promieni (8%)
- rozciągliwość E osiowa 10000-16000 MPa (stal 210000MPA, Al. 70000 MPa)
- gnicie drewna i wpływ grzybów na drewno
- butwienie drewna- polega na rozkładzie drewna pod wpływem wilgoci i braku powietrza (czernieje, mięknie, traci
cechy techniczne)
- niszczenie drewna przez owady
- łatwopalność
→ właściwości szkła zwykłego
- powierzchnia- gładka (ewentualnie wzorzysta)
- przepuszczalność światła 90-65%
- gęstość 2,6 g/dm
3
- gęstość objętościowa 2600 kg/m
3
- Rc – 300 – 1000 MPa
- Rr - 30 – 70 MPa
- Rz - 40 MPa
- hartowanie Rz- 120- 260 MPa
- twardość (Mosha) 6,5
- λ= 1,16W/m°C
- rozszerzalność cieplna 5-10*10
-6
(1 mm na 1 mb przy ∆T=100°C)
→ cechy ceramiki budowlanej
Możliwość wytwarzania wyrobów pełnych, drążonych o różnych kształtach, wymiarach, profilach – różnych:
powtarzalnych
1. Cechy zewnętrzne: kształt, wymiary nominalne (odchyłki), dopuszczalne wady (barwa)
2. Cechy fizyczne:
- Gęstość objętościowa kg/m
3
– lekkość
Cegła zwykła ~1800 kg/m
3
Kratówka ~1200 kg/m
3
Klinkierowa ~2000 kg/m
3
- Nasiąkliwość
- Przesiąkliwość
- Współczynnik przewodności ciepła
- Mrozoodporność
- Odporność na działanie wyższych temperatur
materiały ścienne:
- konstrukcyjne(nośne)
- konstrukcyjno-osłonowe
- samonośne osłonowe
- działowe
cegła pełna: klasa 200;150;100;75 (wytrzymałość), masa ok. 3,5 – 4 kg, współczynnik przewodności cieplnej 0,76
W/m*K
cegła dziurawka: klasa 5; 2,5, masa ok. 2,6 kg, współczynnik przewodności cieplnej 0,64 W/m*K
cegła kratówka: klasa 15;10, masa ok. 2,7 kg, współczynnik przewodności cieplnej 0,44 - 0,47 W/m*K
dachówki i gąsiory dachowe
Muszą być:
- mrozoodporne (50 cykli, gąsiory 25 cykli)
- odporne na przesiąkanie wody
- odporne na złamania
- trwałe, bez szkodliwych zanieczyszczeń
→ cechy lepiszczy bitumicznych
- miękną w temp. Ok. +50°C, płynne w ok. +100°C
- rozpuszczalne w rozpuszczalnikach organicznych (benzen, toulen, benzyna,CS2....)
- wykazują dużą przyczepność
- odporne na działanie wody, kwasów, ługów
- dają powłoki elastyczne
→ cechy cementów
R – klasa wytrzymałości wczesnej (np. 32,5 R)
Czas wiązania początek ≥ 75 min, koniec 8-12h
Powierzchnia właściwa ~ 2100 cm
2
/g
Betony i zaprawy wiążą wolniej niż „czysty” zaczyn. Wpływ temperatury:
5
0
< pocz wiązania 10h
20
0
< - 3h
30
0
< - 24min
stałość objętości (rozszerzalność) ≤ 10mm
wymagania chemiczne:
straty prażenia
pozostałość nierozpuszczalna
zawartość SO3 (siarczanów)
zawartość chlorków
pucolanowość (zaw alkaliów)
Skurcz różnie ze wzrostem C3A w cemencie, ze wzrostem uziarnienia.
→ właściwości mieszanki betonowej
-Urabialność
-Konsystencja
-Podatność do zagęszczania(zawartość powietrza)
→ właściwości betonu zwykłego
- wytrzymałość
-na ściskanie 10-50MPa
-na rozciąganie <6MPa (7÷11% Rc )
-na zginanie 1,5÷7 MPa (11÷23% Rc )
B15 B50
- moduł sprężystości (E) 20000 ÷ 38000 MPa
- ścieralność (beton drogowy do 0,3cm)
- skurcz i pęcznienie
skurcz (pow. sucha) 0,2÷ 0,5 mm/m
pęcznienie (śr. wodne) 0,1÷ 0,2 mm/m
- porowatość
- nasiąkliwość 5-9%
- wodoszczelność
- mrozoodporność
- przewodność cieplna
→ właściwości tworzyw sztucznych
Gęstość (mała)
- bez wypełniaczy: od 910 kg/m³ do 1800 kg/m³
- z wypełniaczami: do 1900 kg/m³
Gęstość objętościowa (mała)
- dla tworzyw litych od 30 do 1200 kg/m³
Nasiąkliwość (prawie nie występuje)
Przewodnictwo cieplne (małe!)
- λ => od 0,14 do 0,4 [W/m°C]
- komórkowe: od 0,02 do 0,03
Rozszerzalność cieplna (bardzo duża)
-5 -5
- od 3*10 do 15*10 /°C
17. Spoiwo mineralne – definicja, rodzaje spoiw, najważniejsze różnice we właściwościach,
zakres stosowania (Definicja spoiwa mineralnego. Klasyfikacja ze względu na: rodzaj surowców,
skład chemiczny i właściwości techniczne, zachowanie się w środowisku wodnym, zakres
stosowania. Procesy wiązania i twardnienia, reakcje chemiczne, środowisko wiązania. Osiąganie
cech wytrzymałościowych, zakres wytrzymałości. Skurcz i pęcznienie);
Spoiwa mineralne – tworzywa, które po wypaleniu i rozdrobnieniu, a następnie zmieszaniu z wodą, wiążą i
twardnieją na powietrzu lub w wodzie.
Spoiwa mineralne
a) powietrzne - po zarobieniu wodą wiążą i twardnieją tylko na powietrzu
b) hydrauliczne - po zarobieniu wodą wiążą i twardnieją na powietrzu,w wodzie, bez dostępu powietrza
spoiwa powietrzne
a) wapienne – wapno palone CaO , gaszone ( ciasto wapienne ) Ca(OH)2, wapno suchogaszone
(hydratyzowane) Ca(OH)2 , wapno pokarbidowe
b) gipsowe i anhydrytowe – gips budowlany, szpachlowy, specjalny
spoiwa hydrauliczne
a) wapno hydrauliczne
b) cement
spoiwa wapienne – surowce
- wapno wapieniowe CL - wapienie, skały weglanowe CaCO3
- wapno dolomitowe DL - dolomity ( np. węglan magnezu )
- wapno hydrauliczne HL - margle ( np. kalcyt )
Wiązanie spoiw wapiennych
Pierwszy etap wiązania polega na odparowaniu wody i krystalizacji wodzianu wapniowego Ca(OH)2 · 2H2O. Proces
jest stosunkowo szybki (rzędu godzin), lecz częściowo odwracalny. Wyższą wytrzymałość utwardzonego spoiwa
oraz jego wodoodporność uzyskuje się w reakcji wapna z dwutlenkiem węgla z powietrza (karbonatyzacja):
Ca(OH)2 + CO2 → CaCO3 + H2O.
Proces ten zaczyna się od powierzchni muru i jest powolny (karbonatyzacja muru o grubości 2 cegieł trwa około 3
lat). Proces można przyspieszyć przez wstawienie koksowników jako źródła emisji CO2.
Reakcja z wodą wapna palonego to gaszenie (CaO + H2O) zależnie od ilości wody daje :
ciasto wapienne
mleko wapienne
wapno hydratyzowane (suchogaszone)
Zastosowanie:
wyprawy murarskie i tynkarskie
produkcja autoklawizowanych betonów komórkowych
wyroby wapienno-piaskowe
Spoiwa wapienne
zalety:
- zdolnośc nadania dobrej urabialności
- zdolnośc chemicznego łączenia się z domieszkami hydraulicznymi
- tworzenie krzemianów wapniowych w środowisku pary wodnej
wady
- niska wytrzymałośc mechaniczna (zaprawy do marki M1);
- wysoka energochłonność procesu produkcji
- nie nadają się do murów fundamentów ( wilgoć)
Spoiwa gipsowe
- CaSO4 * 0.5H2O spoiwa gipsowe wytwarzane przez częściową dehydratyzację skał gipsowych lub gipsów
odpadowych
- CaSO4 spoiwa anhydrytowe, wytwarzane przez całkowitą dehydratyzację skał gipsowych lub przeróbki
anhydrytów naturalnych
spoiwa gipsowe – surowce
- skały gipsowe np. selenit, alabaster CaSO4* 2H2O
- skały anhydrytowe np. fosfogipsy, CaSO4
- bassanit
- odpady przemysłowe np. gips syntetyczny
spoiwa gipsowe – właściwości
- nasiąkliwość 25-40%
- higroskopijność dla W=65% ok. 0.2%
- odpornośc ogniowa – materiał niepalny
- aktywnośc korozyjna ( dla pH=7 przyspiesza korozję a dla pH>10 zmniejsza)
- izolacyjnośc termiczna – zalezy od gęstościi stosunku w/g λ wynosi od 0,28 do 0.7
- wytrzymałość na ściskanie gipsu budowlanego ( klasy 6 MPa i 8 MPa)
- pod wpływem wilgoci traci cechy wytrzymałościowe
wiązanie spoiw gipsowych
CaSO4 * 0.5H2O + 1,5 H2O -> CaSO4 * 2H2O
Czas wiązania początek 3 –6 minut ; koniec 30 minut
Wytrzymałość na ściskanie –MPa- po 2 h -> 3,5 ; po wysuszeniu do stałej masy 7,0
Wytrzymałość na zginanie – MPa- po 2 h -> 2,0 ; po wysuszeniu 4,5
Wytrzymałośc tworzyw gipsowych w zależności od stosunku wodu do gipsu maleje wraz ze wzrostem wody
Spoiwa gipsowe specjalne ( zazwyczaj o dłuższym czasie wiązania):
- gips szpachlowy
- gips tynkarski
- klej gipsowy
- estrichgips
zastosowania: tynki wewnętrze, produkcja płyt gipsowo-kartonowych, ozdobne detale architektoniczne, drobne
naprawy tynków
Wapno hydrauliczne - wypalane z wapieni marglistych z domieszkami gliniastymi ( 6-20%) i wapieniami
krzemionkowymi w temp 900-1100 stopni C. Po wypaleniu otrzymujemy bryły wapna o składzie: CaO.Al2O3,
2CaO.Fe2O3, CaO, MgO, SiO2 Następnie mielimy wapno i gasimy ograniczoną ilością wody
Wytrzymałość zapraw normowych z wapna hydraulicznego po 28 dniach wynosi :
NHL2 -> 2 do 7 MPa
NHL3,5 -> 3,5 do 10 MPa
NHL5 -> 5do 15 MPa
Czas wiązania: początek >1h a koniec <15h
Wiązanie nastepuje w 2 etapach:
- twardnienie powietrzne- po odparowaniu wody Ca(OH)2 stopniowo krystalizuje w warstwach
powierzchniowych w CaCO3
- twardnienie hydrauliczne rozdrobnione krzemiany, gliniany i żelaziany wapniowe w obecności
wody tworzą hydrogliniany i hydrokrzemiany wapniowe
właściwości:
- stopnień zmielenia oznaczamy pozostałością na sicie 0,2 i 0,08 mm
- gęstość nasypowa: w stanie luznym 0,5-0,7 t/m
3
w stanie zagęszczonym 0,7-1,0 t/ m
3
- klasy wytrzymałości NHL2, NHL3,5 , NHL5 ( NHL wapno hydrauliczne naturalne)
zastosowanie
- zapawy murarskie
- farby wapienne
- tynki wewnętrzne
- mury fundamentowe szczególnie te narazone na wilgoć
Cement- ( po stwardnieniu pozostaje wytrzymały także pod wodą)
Podstawowe surowce:
- wapień 72-78%
- glina, margle 22-28%
następuje spiekanie mieszaniny surowców w temp 1450 st C -> otrzymanie klinkieru cem.
Klinkier cementowy
składniki podst.: CaO+MgO, SiO2, Al2O3, Fe2O3+FeO, SO3, Na2)+K2O
związki złożone
- krzemian trójwapniowy (alit) 3CaO. SiO2
- krzemian dwuwapniowy (belit) 2CaO. SiO2
- glinian trójwapniowy 3CaO. Al2O3
- glinożelazian czterowapniowy (brownmilleryt) 4CaO. Al2O3.Fe2O3
Proces wiązania i twardnienia
pocz¹ tek
wi¹ zania
koniec
wi¹ zania
28 dni
wytrzyma³o æ œ
I II III IV
I - dojrzewanie wstepne od dodania wody do początku wiązania. Rozpuszczanie w wodzie glinianu
trójwapniowego,a następnie tworzenie Ca(OH)2 stając się lepką masą
II – okres wiązania – rozpoczyna się gdy woda całkowicie nasyci się wapnem ( warunek konieczny do zaistnienia
reakcji chem) nastepuje początek krystalizacji cementu
III – okres tężenia – nabierania mechanicznej wytrzymałości
IV bardzo powolny proces hydratacji cementu. Intensywaność i okres hydratacji zależy rodzaju cementu i
środowiska w jakim się znajduje
Właściwosci cementu:
- Fizyczne:ciepło hydratacji, czasy wiązania, zmiana objętości, stopnień rozdrobnienia, skurcz
- wytrzymałościowe :klasa wytrzymałości na ściskanie
- chemiczne: straty prażenia, puculanowość, zawartośc Cl
-
, zawartośc MgO, zawartość siarczanów, zawartość
części nierozpuszczalnych w HCl
Zastosowanie
- zaprawy murarskie,tynkarskie
- beton towarowy, komórkowy
- konstrukcje prefabrykowane
- betony wysokich wytrzymałości
Klasa wytrzymałości cementu średnia wytrzymałość na ściskanie zaprawy normowej
- 32,5
- 42,5
- 52,5
dodatkowo
- N – o normalnej wytrzymałości wczesnej tzn po 2 lub 7 dniach
- R – o wysokiej wytrzymałości wczesnej tzn po 2 lub 7 dniach
Początek wiązania nie wcześniej niż dla
32,5 >75min
42,5 >60 min
52,5 >45 min
Skurcz dotyczy głownie wczesnego stadium twardnienia:
w warunkach powietrzno-suchych mogą powstac spękania bo cement nie posiada zadnych wiązań poza
kapilarnymi które nie sa w stanie im przeciwdziałać.
Skurcz – częściowo odwracalne zmniejszanie się elementów powodowane wysychaniem. Rysy mogą mieć
głębokość 1-3 mm. Mamy dwa rodzaje skurczu:
- plastyczny, następuje w czasie 6 godzin po zawiązaniu, elementy możemy chronić poprzez okresowe polewanie
ich wodą, połowa skurczu spowodowana jest parowaniem wody, druga połowa reakcjami chemicznymi.
- zwykły, jednorodny(w całej swojej masie cement traci wodę) oraz niejednorodny
Pęcznienie – proces nieodwracalny związany ze wzrostem objętości, niektóre spoiwa w czasie hydratacji
zwiększają swoją objętość, proces ten może spowodować powstanie rys, spękań oraz rozsadzanie materiału.
Rodzaje:
- pęcznienie wapniowe – Cao – Ca(OH)2 tzw. gaszenie , dwukrotny wzrost objętości
- pęcznienie magnezjowe – MgO – Mg(OH)2 , mniejszy wzrost objętości
- pęcznienie gipsowe –CaSO4.2H2O + tlenek glinu , gips bezwodny
3CaO . Al2O3 . 3CaSO4 . 3H2O, gdzie ilość wody zależy od temperatury
kilkukrotny wzrost objętości
18. Podstawowe metody projektowania betonów. (Istota projektowania i jego ogólny przebieg.
Podstawowe założenia do projektowania (w tym technologia wykonania), uzyskanie właściwości
betonu po odpowiednim okresie dojrzewania ze względu na przeznaczenie w konstrukcji i
warunki pracy, wytrzymałość i trwałość. Sposób doboru jakościowego składników (kryteria
doboru ) Dobór ilościowy składników przez zastosowanie odpowiedniej metody projektowania
(metoda doświadczalna, metoda analityczno doświadczalna – metoda zaczynu i metoda
analityczna – metoda trzech równań));
Projektowanie składu betonu i jego podstawowe elementy
Kolejność czynności przy projektowaniu betonu:
1. ZEBRANIE INFORMACJI O PRZEDMIOCIE PROJEKTOWANIA
2. PROJEKTOWANIE JAKOŚCIOWE (jakościowy dobór składników)
3. PROJEKTOWANIE ILOŚCIOWE (ilościowy dobór składników)
4. DOŚWIADCZALNA WERYFIKACJA WYNIKÓW PROJEKTOWANIA
1. Ustalenie danych do projektowania betonu:
a) Charakterystyka elementu
- przeznaczenie betonu
- przyjęcie klasy wytrzymałości na ściskanie betonu
- wymiary przekroju poprzecznego
- gęstość i rozstaw zbrojenia
b) Technologia i warunki betonowania:
- transport
- układanie
- przyjęcie klasy konsystencji mieszanki betonowej
- sposób zagęszczania (ew.zmiana w/c)
- obróbka termiczna
- temperatura otoczenia
c) Warunki przyszłej eksploatacji (trwałość):
- przyjęcie klasy ekspozycji (oddziaływania środowiska)
2. Ustalenie jakości poszczególnych skłaników:
- rodzaj i klasa wytrzymałości cementu
- rodzaj i uziarnienie kruszywa
- ewentualnie dodatki mineralne i domieszki modyfikujące
3. Przyjęcie metody projektowania i ilościowy dobór składników w oparciu o wybraną metodę oraz weryfikacja jego
zgodności z wymaganiami normowymi.
4. Wykonanie zarobu próbnego; badanie zgodności mieszanki betonowej i betonu stwardniałego z założeniami
projektowymi.
Norma określa wymagania dotyczące:
- składników betonu
- właściwości mieszanki betonowej i betonu i ich weryfikacji
- ograniczenia dotyczące składu
- specyfikacji betonu
- dostawy mieszanki betonowej
- procedur kontroli produkcji
- kryteriów zgodności i oceny zgodności
Spełnienie tych wamagań dla składu i właściwości betonu dotyczących wartości granicznych jest równoznaczne z
zapewnieniem trwałości betonu pracującego w określonym środowisku pod warunkiem:
- prawidłowego ułożenia, zagęszczenia i pielęgnacji betonu zgodnie z normami
- zaprojektowania i wykonania odpowiedniej otuliny zbrojenia
- prawidłowego doboru klasy ekspozycji
- stosowania przewidzianej konserwacji konstrukcji betonowej
Czynniki wpływające na właściwości mieszanki betonowej i betonu:
a) rodzaj i klasa zastosowanego cementu
b) rodzaj i uziarnienie zastosowanego kruszywa
c) zastosowane domieszki i dodatki
d) wielkość wskażnika w/c
e) ilość zstosowanego zaczyny i zaprawy
f) technologia produkcji, transportu, układania, zagęszczania
g) wielkość i geometria betonowanego obiektu
h) warunki wiązania i twardnienia - dojrzewania
i) pielęgnacja świeżego betonu
a) Rodzaj i klasa zastosowanego cementu zależy od:
- wymaganej klasy wytrzymałości betonu
- szybkości przyrostu wytrzymałości
- ciepła hadratacji
- odporności na agresje chemiczną
- temperatury w jakiej ma pracować beton
- odporności alkalicznej
- wielkości skurczu
b) Dobór rodzaju i uziarnienia użytego kruszywa musi uwzględniać:
- klase i rodzaj betonu
- agresywność środowiska w którym ma pracować beton
- względy estetyczne
- max wielkość uziarnienia (1/3 najmniejszego wymiaru poprzecznego, 3/4 wymairy między prętami zbrojenia)
- wymaganą urabialność i konsystencje mieszanki (odpowiedni skład granulometryczny)
Należy dążyć do tego aby w całej mieszance kruszyw obecne były w odpowiednich proporcjach wszystkie frakcje.
Brak lub niedobór pogarsza urabialność mieszanki i właściwości stradniałego betonu.
Kształt ziaren: kruszywo łamane - beton szczelny, kruszywo naturalne - ziarna kruszywa zbliżone do kuli, gładkie
powierzchnie - łatwa urabialność
c) Domieszki i dodatki to składniki modyfikujące własności mieszanki betonowej.
Domieszki to związki chemiczne w ilości do 5% masy cementu.
Dodatki to substancje mineralne lub związki chemiczne w ilości powyżej 5% masy cementu.
f) Technologia produkcji:
- przemysłowa - składniki dozowane wagowo, pełny dozór nad produkcją
- przeciętna - składniki dozowane wagowo lub objętościowo
Transport ma zapewniać:
- jednorodność mieszanki
- nieprzekroczenie dopuszczalnego czasu ograniczonego warunkami wiązania cementu
Układanie i zagęszczanie:
- zapewnia jednorodność betonu (niemozna zrzucac mieszanki betonowej z dużych wyskości, stosuje się rynny,
pompy, rury)
h) Rozróżniamy warunki dojrzewania betonu:
- laboratoryjne (temp. 20+-2oC, wilgotnośc > 90%)
- naturalne (śr. temp. dobowa > 10oC)
- w obniżonej temperaturze (5oC < śr. temp. dobowa < 10oC)
- zimowe (0oC < śr. temp. dobowa < 5oC)
- w podwyższonej temperaturze (występuje w procesach przyśpieszonego dojrzewania)
i) Pielęgnacja świeżego betonu
- chronić przed wodą, słońcem i wiatrem
- minimalny czas wiązania mokrego, świeżo łożonego betonu zależy od warunków atmosferycznych i
zastosowanego cementu
Właściwości betonu stwardniałego
1. Wytrzymałość na ściskanie - maksymalne naprężenie ściskające w jednoosiowym stanie naprężenia.
Wytrzymałośc charakterystyczna fck (cube/cyl) to wartość wytrzymałości poniżej której może znaleźć się 5%
populacji wszystkich możliwych oznaczeń wytrzymałości dla danej objętości betonu.
Dla betonu określamy klasę wytrzymałości i oznaczamy ją np. C20/25 gdzie pierwsza liczba to charakterystyczna
wytrzymałość betony na ściskanie określona na próbkach cylindrycznych po 28 dniach dojrzewania, a druga to
charakterystyczna wytrzymałość betony na ściskanie określona na próbkach sześciennych po 28 dniach
dojrzewania. Czas 28 dni dojrzewania jest powszechnie przyjęty za okres porównawczy i miarodajny przy ocenie
wytrzymałości na ściskanie.
2. Rozwój wytrzymałości betonu w czasie w temp. +20oC. Wytrzmałośc jest cechą zmienną w czasie zależną od
warunków wykonania, dojrzewania, pielęgnacji, temperatury otoczenia, właściwości kruszywa, rodzaju cementu,
oraz stosunku C/W. Jest to zjawisko ciśgłe, trwające dłużej niż 28 dni. Rozwój wytrzymałości określamy
wspołczynnikiem wytrzmałości, który charakteryzuje szybkość przyrostu.
3. Wytrzymałość na rozciąganie (przy rozłupywaniu) - maksymalne naprężenie rozciągające w jednoosiowym
stanie naprężenia. Stanowi zazwyczaj około 8-12% wytrzymałość na ściskanie. Znaczący wpływ ma rodzaj
kruszywa (najlepsze łamane), sposób pielęgnacji.
4. Porowatość – cecha betonu wpływająca w znaczący sposób na szczelność, wytrzymałość, trwałość, odporność
na korozję, porowatość =ilość porów zamkniętych+ ilość porów otwartych. Dąży się do obniżenia ilości porów oraz
wyeliminowania porów otwartych (obniżenie w/c, mechaniczne zagęszczanie, dodatki napowietrzające)
5. Wodoszczelność- jest to cecha określająca odporność betonu na przeciskanie się wody pod ciśnieniem. Jest
ważna przy betonach do budowli hydrotechnicznych czy zbiorników na ciecze.
6. Skurcz - jest to zjawisko wywołane wewnętrznymi zmianami fizyko-chemicznymi w betonie, polegające na
równomiernym we wszystkich kierunkach zmniejszeniu objętości betonu. Skurcz zależy od: jakości i ilości cementu,
W/C , wilgotności środowiska, pielęgnacji, składu ziarnowego kryszywa, wymiarów elementu. Skurcz betonu
wynosi εs= 0,0030, dla żelbetu εs=0,0015. Najmniejszy skurcz osiąga się przy zastosowaniu kruszywa łamanego,
ograniczeniu ilość cementu, zapewniając gęstą konsystencję mieszanki i pielęgnację w warunkach wilgotnych. Aby
zapobiec skurczowemu pękaniu konstrukcji stosuje się dylatacje.
7. Odporność na działanie mrozu (mrozoodporność) - odporność betonu na cykliczne zamrażanie i odmrażanie
betonu nasyconego wodą. Miarą jest ilośc cykli przy których próbki nie uległy destrukcji. Mrozoodporność zależy od
zawartości i struktury porów w stwardniałym betonie (chcemy mieć pory zamknięte)
8. Pełzanie - wolnonarastające, plastyczne odkształcanie się betonu pod wpływem stałych naprężeń od obciążeń
długotrwałych w niezmiennych warunkach termicznych.
9. Moduł sprężystości - określa sprężystość betonu, wyraża zależność pomiędzy odkształceniem a naprężeniem
Projektowanie betonu metodą 3 równań (metoda analityczna):
1. Zakładamy konsystencję mieszanki betonowej. Dla założonej
konsystencji ustalamy wodożądność kruszywa w oparciu o tablice.
Ustalamy wodożądność cementu.
2. Dla założonej klasy ekspozycji sprawdzamy warunek
maksymalnego dopuszczalnego wskaźnika w/c (według normy)
3. Korzystając z przekształceń 3 równań ustalamy skład
mieszanki betonowej:
1) Równanie szczelności
(ważne dla wszystkich betonów konstrukcyjnych; suma objętości wszystkich składników mieszanki = 1 lub 1000)
C/ρc + K/ρk + W/ρw = 1,000
2) Równanie konsystencji (tylko betony bez domieszek upłynniających; ilość wody wynika z założonej konsystencji
i wynikającego z niej zapotrzebowania na nią ze strony składników ziarnistych)
C wc + K wk = W
3) Równanie wytrzymałości Bolomey’a
fcm 28 = A (C/W ± 0,5)
C - ilość cementu, K - ilość kruszywa, W - ilość wody [kg/m3]; ρc - gęstość cementu, ρk - gęstość kruszywa, ρw -
gęstość wody [kg/m3]; wc ,wk - wskaźniki wodożądności cementu i kruszywa [dm3/m3]; A - współczynnik zależny
od wytrzymałośći cementu i jakości kruszywa; fcm28 - wytrzymałość średnia po 28 dniach [MPa]
4. Konfrontujemy wyniki z wymaganiami normowymi (klasa ekspozycji)
5. Wykonujemy zarób próbny i sprawdzamy rzeczywiste własności mieszanki oraz właściwości betonu
stwardniałego
6. Ewentualnie dokonujemy korekty składu.
Projektowanie betonu metodą znanego zaczynu (metoda analityczno doświadczalna):
1. Wstępne określenie ilości składników mieszanki betonowej
2. Ustalenie współczynnika c/w
3. Ustalenie ilości zaczynu i jego składników
Z = Kr/3 [kg] – ilość zaczynu
1 +
·
w
c
Z
w
[dm
3
] – ilość wody
w
c
w c ⋅ · [kg] – ilość cementu
4. Ustalenie ilości poszczególnych frakcji kruszywa i wykonanie z nich mieszanki kruszywa do próbnej mieszanki
betonowej
5. Sporządzenie zaczynu
6. Wykonanie próbnej mieszanki betonowej
7. Sprawdzenie konsystencji. Jeżeli uzyskamy dobrą konsystencję przechodzimy do dalszych obliczeń w
przeciwnym razie trzeba wykonać nową próbna mieszankę.
8. Wykonanie próbek sześciennych 15x15x15 do badań wytrzymałościowych po 28 dniach.
9. Obliczenie rzeczywistej ilości zaczynu, wody oraz cementu. Wstępne określenie ilości składników w 1m
3
.
10. Sprawdzenie w sposób obliczeniowy i doświadczalny poprawności zaprojektowanego składu betonu
Sprawdzenie warunku szczelności C/ρ c + K/ρ k +W = 1000 (+/- 2%)
Jeśli jest on niespełniony zmieniamy ilość składników betonu przy zachowaniu c/w
11. Podanie ostatecznego składu na 1m
3
12. Po 28 dniach przeprowadzenie badania wytrzymałościowego na próbce sześciennej
13. Obliczenie ilości składników betonu na 1m
3
z uwzględnieniem wilgotności kruszywa i obliczenie składników na
jeden zarób betoniarki.
Metoda doświadczalna - stosowana jako weryfikacja wyników metod analitycznych.
19. Proces budowlany jako system technologiczno – organizacyjny (Pojęcie i model systemu,
jego dziedzina i struktura. Właściwości procesu jako systemu technologiczno-organizacyjnego.
Związki procesu z otoczeniem);
Proces budowlany jest to zespół technologicznie ze sobą powiązanych procesów produkcyjnych (robót)
wykonywanych na placu budowy lub zapleczu. Celem procesu budowlanego jest wytworzenie określonego wyrobu
przez zmianę zewnętrznej formy, wewnętrznej struktury lub właściwości przetwarzanego materiału, czy też zmianę
jego położenia w przestrzeni, jako rezultat transportu oraz wbudowania lub montażu.
Procesy budowlane dzieli się na procesy pomocnicze i procesy zasadnicze.
Procesy zasadnicze są to procesy wykonywane bezpośrednio na wznoszonym obiekcie i dotyczą wykonywania
wykopów fundamentowych, wszystkich elementów konstrukcji nośnej, obudowy, zabezpieczenia przed działaniem
czynników zewnętrznych (izolacje, tynki zewnętrzne itd.) wykończenia wnętrza oraz wyposażenia obiektów.
Procesy pomocnicze natomiast mogą być wykonywane poza wznoszonym obiektem lub bezpośrednio na nim
lecz nie dotyczą wbudowania materiałów. Procesy pomocnicze i transportowe są niezbędne do przeprowadzenia
procesów zasadniczych. Mechanizacja przyczynia się do rozszerzenia zakresu procesów pomocniczych i
jednocześnie ogranicza wielkość i pracochłonność procesów zasadniczych (np. przez prefabrykację). Poza
procesami zasadniczymi i pomocniczymi rozróżnia się ponadto procesy przygotowawcze i
zakończeniowe - pierwsze zapewniają właściwe warunki do realizacji procesów zasadniczych i pomocniczych;
drugie - po ich wykonaniu stwarzają pożądane warunki użytkowania otoczenia budynków i budowli. Ze względów
organizacyjnych i technologicznych rozróżnia się procesy proste i złożone.
Proces prosty jest to proces budowlany, który składa się z powiązanych technologicznie ze sobą operacji
roboczych, wykonywanych przez poszczególnych robotników lub zespół robotników jednego zawodu lub maszyną
jednoczynnościową np. gięcie stali zbrojeniowej, układanie izolacji przeciwwodnej, przemieszczanie urobku
spycharką itd. Proces
złożony jest to proces budowlany składający się z różnych prostych przebiegających równolegle procesów
roboczych, znajdujących się w ścisłym technologicznym i organizacyjnym związku ze sobą, a mających na celu
wytworzenie określonego rodzaju gotowej produkcji lub elementu budowlanego. W budownictwie występuje
poważne zróżnicowanie złożoności procesów. W związku z tym przyjmuje się następujące stopnie złożoności
procesów:
 mały - doprowadzaj  ący do uzyskania półfabrykatów (zaprawa, mieszanka betonowa, szkielety zbrojenia,
elementy urządzeń pomocniczych: rusztowań, deskowań, rusztowań montażowych itd.
 pół  średni - prowadzący do wytworzenia prefabrykatów i kompletnych urządzeń pomocniczych;
 średni - umożliwiający uzyskanie określonego rodzaju wykopu, konstrukcji, wyposażenia lub wykończenia,
pozwalający na przeprowadzenie prób szczelności, wykonania określonego rodzaju izolacji itd.;
wysoki - doprowadzaj  ący do realizacji całego budynku lub budowli;
 bardzo wysoki daj  ący realizację zespołu obiektów składających się na zadanie inwestycyjne. Każdy proces
produkcyjny dzieli się na operacje, które z kolei dzielą się na czynności. Te z kolei możemy podzielić na ruchy
robocze. Przedstawiony powyżej podział procesów budowlanych służy do praktycznego stosowania zasady
organizacyjnej podziału pracy oraz analizy procesów budowlanych w celu ich usprawnienia, normowania,
wykrywania rezerw wydajności, synchronizacji procesów produkcyjnych, doboru składów
zespołów i brygad. Kryterium udziału stosowanej mechanizacji dzieli procesy na: ręczne, ręczno-maszynowe,
maszynowo-ręczne, maszynowe. Procesy ręczne przeprowadza się bez stosowania maszyn, a więc efekt działań
uzyskuje się wyłącznie dzięki pracy ludzi. Udział procesów ręcznych, pomimo stosowanej mechanizacji jest
znaczący w budownictwie. W Polsce ze względu na koszt pracy żywej, która jest stosunkowo niska, udział
procesów
ręcznych jest większy niż w krajach wysokorozwiniętych. Procesy ręczno-maszynowe charakteryzują się
przewaga pracy ręcznej i występują przy współpracy dwóch lub więcej zespołów roboczych z jedną maszyną. O
wydajności decyduje przede wszystkim praca ręczna. Np. przygotowanie mieszanki betonowej lub zaprawy w
mieszarce z ręcznym dostarczaniem materiałów, transport ręczny w dwukółkami, układanie i zagęszczanie
mieszanki betonowej wibratorami. Procesy maszynowo-ręczne występują gdy o efektach produkcyjnych
decydować będzie praca maszyn, a ludzie zaangażowani są przy procesach prostych i to w większości
uzupełniających Np. budowa osiedlowych sieci instalacyjnych, montaż elementów prefabrykowanych itp..
Procesy maszynowe - w tych procesach praca ludzka ogranicza się do organizowania pracy maszyn i sterowania
nimi. Procesy maszynowy występują np. przy robotach ziemnych i transporcie poziomym dalekim i bliskim. Złożone
procesy maszynowo-reczne i maszynowe zależnie od organizacji i udziału i rodzaju pracy Żywej klasyfikuje się jako
częściowo zmechanizowane i zmechanizowane kompleksowo. Z częściową mechanizacją
złożonych procesów budowlanych mamy do czynienia gdy maszyny realizujące proces nie są dobrane z uwagi
na parametry techniczno-eksploatacyjne oraz wydajność. np. koparka wykonująca wykop oczekuje na samochody
odwożące urobek lub na odwrót. Z mechanizacją częściową mamy również do czynienia gdy możliwości użytkowe
maszyn nie są wykorzystane np. nośność samochodu, udźwig Żurawia, wydajności pracy
maszyn przeważnie znacznie bardziej kosztownych. W ostatnim przypadku niska wydajność jednej maszyny może
decydować o wydajności całego zespołu. Negatywne cechy mechanizacji częściowej polegające na obniżeniu
potencjału produkcyjnego, podwyższeniu kosztów oraz hamowaniu przebiegu robót likwidowane są przez
mechanizację kompleksową robót budowlanych. Mechanizacja kompleksowa złożonych procesów budowlanych
charakteryzuje się ciągłością, równomiernością doborem maszyn i ludzi według parametrów czasu i wydajności
oraz cech techniczno - eksploatacyjnych. Więcej o mechanizacji kompleksowej później.
Procesy częściowo i kompleksowo zautomatyzowane mają niewielkie zastosowanie w podstawowej produkcji
budowlanej (procesach zasadniczych). Natomiast występują i są organizowane w stałych i czasowych wytwórniach
i zakładach zaplecza technicznego budownictwa. Np. produkcja betonu, mieszanek bitumicznych, ceramika
budowlana, itp. itd..
Wszystkie przedstawione procesy budowlane dzieli się na dwie grupy: procesów cyklicznych i niecyklicznych.
Klasyfikacja ta jest niezbędna przy doborze odpowiednich metod ich obserwacji, badań i pomiarów przy
technicznym normowaniu pracy. Proces cykliczny jest to proces przy wykonaniu którego poszczególne operacje
robocze powtarzają się w niezmiennej kolejności. Dotyczy to większości procesów budowlanych np. takie maszyny
jak spycharki, koparki jednonaczyniowe, Żurawie itp. kopacz, cieśla charakteryzują się pracą cykliczną.
Proces niecykliczny charakteryzuje się ciągłością wykonania analogicznych operacji w określonych przedziałach
czasu. Ciągłością charakteryzują się wszelkiego rodzaju przenośniki, koparki i ładowarki wielonaczyniowe.
Łączenie procesów cyklicznych i niecyklicznych napotyka na określone trudności. Dlatego stara się unikać łączenia
w proces złożony procesów niecyklicznych i cyklicznych. Przy konieczności tworzenia takich procesów należy na
czas przejść tworzyć okresowe zapasy materiałów przewidywać rezerwy czasowe, instalować rezerwowe
urządzenia itp..
Analiza i usprawnienie procesu budowlanego.
Technologia procesów budowlanych musi mieć charakter dynamiczny. Nie należy dopuszczać do stabilizacji
technologii. Technologia bowiem w istotnym stopniu przyczynia się do zysków pod warunkiem jednak, że będzie
usprawniana. Usprawnianie procesu budowlanego wymaga następujących działań:
1. studialne przygotowanie się w zakresie technologii i organizacji usprawnianego procesu. Polega ono na
studiowaniu odpowiedniej literatury, obserwacjach praktyki innych przedsiębiorstw, pracy wydajnych i dobrych
jakościowo brygad;
2. obserwacje stosowanej dotychczas w przedsiębiorstwie technologii wykonania procesu przewidzianego do
usprawnień;
3. podział procesu na elementy składowe
4. przeprowadzenie pomiarów czasu metodą fotografii zmian pracy. Wskazane jest posiłkowanie się kamerą
filmową lub video.
5. konfrontacja wyników prac studialnych (z pkt. 1) z przeprowadzonymi obserwacjami;
6. opracowanie karty technologicznej wykonania procesu, zawierającej jego usprawnienia
7. doświadczenia w zakresie wykonania procesów według karty technologicznej, pomiary czasu pracy, ustalenie
uzyskanej wydajności
8. aktualizacja karty technologicznej w oparciu o wnioski uzyskane w czasie doświadczeń jej praktycznego
stosowania
9. wdrożenie i popularyzacja wykonania usprawnionego procesu według zweryfikowanej karty technologicznej,
przeprowadzane na budowach lub zapleczu.
II część
Proces budowlany obejmuje zespół technologicznie powiązanych procesów produkcyjnych t.j. robót
budowlanych, które mogą występować na placu budowy lub zapleczu.
Dla potrzeb planowania należy ustalić strukturę procesu budowlanego, która obejmuje
Opis procesów
● proces pomocniczy występuje poza wznoszonym obiektem i
stanowi podstawę realizacji procesów zasadniczych
● proces zasadniczy występuje na budowie i obejmuje
podstawowe roboty budowlane w ciągu technologicznym
● proces prosty składa się z czynności roboczych powiązanych
technologicznie i wykonywanych przez pracownika lub
pracowników jednego zawodu względnie wykonywanych przez
sprzęt budowlany jednoczynnościowy np. elementu
żelbetowego
● proces złożony składa się z równolegle przebiegających i
powiązanych technologicznie oraz organizacyjnie procesów
prostych pozwalających wytworzyć gotowy produkt budowlany
np. kondygnacja budynku
● operacja robocza jest to organicznie niepodzielna i jednorodna
technologicznie część procesu technologicznego wykonana
przez tych samych pracowników np. produkcja mieszanki
betonowej
● czynność robocza jest częścią operacji i obejmuje np.
załadowanie mieszalnika betoniarki
● ruchy robocze są najbardziej elementarną częścią procesu np.
włączenie dźwigni mieszalnika
Dla planowania szczegółowego w skali mikro przydatne są ustalenia o operacji roboczych, o czynnościach i
ruchach roboczych.
Dla planowania ogólnego w skali makro t.j. budowy lub zespołu budów przydatne są informacje obejmujące
procesy proste i złożone oraz pomocnicze i zasadnicze z produktem finalnym procesu budowlanego.
Podczas planowania robót budowlanych należy uwzględnić:
● umiejscowienie poszczególnych robót w procesie produkcyjnym, technologicznym i organizacyjnym
● instrukcje wykonania elementów procesu budowlanego
● karty technologiczne
● rysunki robocze projektu wykonawczego
● metody i systemy pracy obejmujące technologie wraz z techniką bhp i zasadami ergonomii
● wykorzystanie czasu pracy
● sposoby gromadzenia zapasów środków produkcji dla zapewnienia harmonizacji ciągów technologicznych
● wyposażenie w materialne środki produkcji
● optymalny system ewidencji i kontroli w fazie realizacji i rozliczenia procesu budowlanego
● metody przedstawiające przebieg pracy na poszczególnych etapach procesu budowlanego
Planowanie robót budowlanych na budowie musi więc obejmować wszystkie fazy procesu budowlanego
t.j.:
● fazę przygotowania do budowy
● fazę realizacji budowy
● fazę rozliczenia budowy
Ponieważ w budownictwie występuje zespół kompleksowy ściśle ze sobą związanych zagadnień takich jak:
● projektowania technicznego
● technologii robót
● organizacji i wykonania budowy.
Należy również pamiętać, że wznoszenie budowli połączone jest z licznymi procesami budowlanymi takimi jak:
● wydobycie i obróbka surowców, przygotowanie materiału lub elementów konstrukcyjnych
● transport zewnętrzny tzw. daleki materiałów, wyrobów i elementów
20. Podział i charakterystyka podstawowych technologii wznoszenia obiektów budowlanych.
Technologiczność konstrukcji (Opisać podstawowe technologie oraz ich istotne cechy
konstrukcyjne i technologiczne. Podać definicję technologiczności konstrukcji
i scharakteryzować w oparciu o podstawowe technologie wznoszenia);
Technologiczność konstrukcji i wyrobów jest to zespół cech umożliwiających łatwe, jakościowo dobre
ekonomiczne wykonanie konstrukcji lub wyrobu w określonych warunkach produkcyjnych bez szkody dla
rozwiązań funkcji, konstrukcji, walorów użytkowych i estetycznych. W tym samym znaczeniu używa się też często
terminu, „jakość technologiczna”. Technologiczność lub jakość technologiczna konstrukcji lub wyrobu jest, więc
wysoka, gdy produkt pozwala na zastosowanie sprawnego i ekonomicznego procesu produkcyjnego.
O technologiczności konstrukcji decydują informacje przekazywane wytwórcy przez konstruktora, głównie za
pomocą rysunku technicznego. Informacje te dotyczą materiałów wyjściowych, ich wymiarów, rodzaju
zastosowanych półfabrykatów, kształtu i wymiarów gotowych przedmiotów oraz ich dokładności, jakości
powierzchni, twardości itp. Konstruktor podając te informacje, powinien uwzględnić nie tylko wymagania wynikające
z zadań, jakie ma spełnić konstruowany przedmiot (np. element maszyny, maszyna), ale również wymagania
wynikające z warunku technologiczności konstrukcji. Dlatego więc należy przewidzieć optymalny w danym
przypadku materiał i proces technologiczny, jaki będzie zastosowany przy wytwarzaniu konstruowanego
przedmiotu.
W budownictwie mieszkaniowym można rozróżnić następujące technologie budowania:
 Technologia monolityczno-prefabrykowanego budownictwa betonowego (TM-PBB),
Tradycyjna i sprawdzona metoda. Obiekt może być wykonany z cegły czerwonej, silikatowej, betonu komórkowego
oraz innych bloczków (pustaków). Współczesna murowana ściana składa się z dwóch warstw, zewnętrznej
i wewnętrznej. Warstwy te przedzielone są materiałem izolacyjnym. Spoinę cegieł stanowi zaprawa cementowo-
wapienna.
Zewnętrzna warstwa może być wykonana z cegły klinkierowej, mało nasiąkliwej i odpornej na zamarzanie. Taki
dom nie wymaga tynkowania. Wewnętrzna warstwa konstrukcyjna akumuluje dużą ilość ciepła z ogrzewanego
wnętrza budynku, a warstwa izolacyjna nie pozwala na jego ucieczkę. Zaletą takiej ściany jest długie trzymanie
ciepła, nawet po wyłączeniu ogrzewania. Technologia ta umożliwia łatwość projektowania oraz zapewnia
ognioodporność użytych materiałów. Dużą zaletą tej metody jest możliwość budowania etapami, w miarę dopływu
gotówki. Wadą jest długi czas budowy, pracochłonność, ciężka konstrukcja. Mury muszą wysychać, co zmusza do
kilkumiesięcznych przerw między kolejnymi etapami budowy.
 Technologia budownictwa metalowego (TBM),
Konstrukcje wykonywane z metalu dzięki dużej wytrzymałości pozwalają na zużycie mniejszej ilości materiału, a
coza tym idzie zmniejszenie ciężaru konstrukcji. Ponadto są wygodne w wykonaniu, transporcie i montażu. Zaletą
jest także możliwość odzyskania znacznej części zużytego materiału, który podlega ponownemu przetworzeniu.
Technologia budownictwa metalowego dzięki prefabrykacji pozwala na szybkie wznoszenie obiektów
budowlanych. W zasadzie jedynym mankamentem takiego budownictwa jest odpowiednie zabezpieczenie
konstrukcji przed wpływem podwyższonej temperatury.
Konstrukcje metalowe można stosunkowo łatwo przebudowywać, wzmacniać lub adaptować (np. wdrożenie nowej
technologii produkcji w zakładzie przemysłowym). Również rozbiórka konstrukcji metalowej, w razie uszkodzenia
budowli, czy zakończenia jej eksploatacji, odbywa się szybko i nie przysparza wiele trudności.
 Technologia budownictwa drewnianego (TBD),
Konstrukcja obiektu jest w całości drewniana (obniżenie jej ciężaru), co pozwala zaoszczędzić przy budowie
fundamentów. Technologia ta jest tzw. technologią "suchą". Oznacza to, że nie wykonuje się betonowania i
murowania (wyjątkiem są fundamenty). Dzięki temu prace budowlane wykonywać można niezależnie od pory roku
(nawet w zimie).
Budowa konstrukcji sprowadza się do montażu elementów przy użyciu gwoździ oraz metalowych łączników.
Wyeliminowane są przerwy technologiczne, co znacznie skraca ogólny czas budowy. Ponadto konstrukcje
drewniane cechuje znakomita izolacyjność termiczna, i tworzenie bardzo dobrego mikroklimatu wewnątrz budynku
(ze względu na zastosowanie materiałów naturalnych).
 Technologia monolitycznego budownictwa betonowego (TMBB),
System budownictwa monolitycznego betonowego polega na realizacji obiektów budowlanych i inżynierskich w taki
sposób, że elementy ich konstrukcji zbroi i betonuje się w deskowaniach i innych urządzeniach formujących
bezpośrednio w miejscach projektowanej ich pracy eksploatacyjnej. Dzięki temu zapewnia się realizowanej
konstrukcji monolityczność. Betonowanie konstrukcji monolitycznych polega na warstwowym układaniu mieszanki
betonowej wewnątrz przestrzeni utworzonych urządzeniami formującymi.
Mieszanka betonowa przy układaniu i realizacji musi się charakteryzować konsystencją plastyczną i podlega
zagęszczaniu za pomocą wibratorów uzupełnionych procesem odpowietrzania
 Technologia prefabrykowanego budownictwa betonowego (TPBB);
W ramach betonowego budownictwa prefabrykowanego wyróżnia się metody:
- budownictwa wielkoblokowego,
- budownictwa wielkopłytowego,
- budownictwa szkieletowego,
- budownictwa z elementów przestrzennych;
Metoda prefabrykacji, czyli wytwarzania elementów składowych budowli w zakładzie prefabrykacji, i łączenie ich w
całość na miejscu budowy, znacznie ułatwia i przyspiesza wznoszenie obiektu. Ponadto, co jest szczególnie
ważne, uniezależnia proces budowlany od warunków pogodowych, a co za tym idzie - gwarantuje wyższą, jakość
wykonania zarówno samej konstrukcji jak również pojedynczych elementów betonowych, przygotowywanych w
sprzyjających procesowi dojrzewania i należytej pielęgnacji betonu warunkach zakładu prefabrykacji..
Zastosowanie prefabrykacji obniża koszty związane z wynajmem, bądź wykonawstwem deskowań i zbrojenia.
Budowa konstrukcji opiera się jedynie na umieszczeniu poszczególnych elementów układanki - elementy przewozi
się na budowę i za pomocą dźwigu lub ręcznie montuje się na wcześniej przygotowanych fundamentach.
21. Podstawowe procesy technologiczne wykonania betonu i ich wpływ na jego właściwości (Cel,
istota i podstawowe parametry technologiczne procesów wykonania betonu: (1) mieszania; (2)
transportu; (3) układania; (4) zagęszczania; (5) pielęgnacji. Najważniejsze wymagania procesów
technologicznych wykonania betonu. Konsekwencje nieprawidłowego wykonania tych procesów
dla właściwości betonu);
Właściwe wymieszanie składników (ręczne bądź mechaniczne) mieszanki betonowej należy do podstawowych
warunków produkcji i na równi z dokładnym dozowaniem zapewnia uzyskanie tych cech betonu które zakłada
technologia. W czasie mieszania mieszanki betonowej, wskutek mechanicznego niszczenia adhezji między
zaprawą, zaczynem i kruszywem doprowadza się do równomiernego rozdzielenia cząstek poszczególnych
składników i prawidłowego otulenia kruszywa zaczynem cementowym. Właściwy efekt mieszania zależy od: rodzaju
składników, rodzaju przygotowywanej mieszanki betonowej i jej objętości, zastosowanych urządzeń, czasu i
intensywności mieszania (im bardziej dezintegracyjny charakter ma dana technika tym krótszy jest czas mieszania, aby
nie doprowadzić do rozsegregowania składników mieszanki betonowej).
Transport mieszanki betonowej ma na celu jej przemieszczanie z zapewnieniem wymaganej monolityczności oraz
ciągłości betonowania. Ze względu na odległość transportu możemy wyróżnić transport daleki (stosowany przy
przewożeniu mieszanki z odległych wytwórni, realizowany najczęściej samochodami wyposażonymi w mieszalniki,
wówczas zasięg technologiczny transportu może wynosić nawet do kilkudziesięciu kilometrów) i bliski (transport
mieszanki na placu budowy, realizowany najczęściej za pomocą pomp). Przed rozpoczęciem betonowania z użyciem
pomp należy dobrać odpowiednią pompę, jej wydajność, średnicę i długość przewodów oraz zasięg i wysięg
rozdzielacza. Bardzo ważne jest również dostosowanie do transportu mieszanki betonowej jej konsystencji.
Mieszanka betonowa powinna być ułożona i zagęszczona w deskowaniu przed rozpoczęciem wiązania. Jeśli ten
czas zostanie przekroczony (2-6h w zależności od konsystencji) mieszanka nie może być użyta do betonów
konstrukcyjnych. Wybór sposobu układania mieszanki betonowej zależy od jej konsystencji, kształtu i wymiarów
elementu, zawartości stali zbrojeniowej, przeznaczenia konstrukcji, położenia elementów w przestrzeni, zakresu
robót betonowych oraz przewidzianego sposobu zagęszczania. Zależnie od wielkości elementu betonujemy albo
cały przekrój od razu, albo warstwami. Podczas układania mieszanki betonowej pamiętać należy o stosowaniu
(powyżej 1m) rynien zsypowych oraz lejów spustowych (aby nie doprowadzić do segregacji składników),
zabezpieczeniu mieszanki przed utratą wody oraz nadmierną wilgocią, stosowaniu przerw (dylatacyjnych,
skurczowo-termicznych, roboczych). Sama kolejność betonowania jest najczęściej dowolna.
Na wytrzymałość betonu, spośród wielu czynników, najintensywniej wpływa stopień zagęszczenia – trwałość i
wytrzymałość betonu rosną wraz ze wzrostem szczelności. Celem zagęszczania jest usunięcie z ułożonej mieszanki
betonowej powietrza, a niekiedy nadmiaru wody bez pogarszania jej jednorodności wskutek segregacji składników a
także szczelne wypełnienie deskowania i otulenie prętów zbrojenia. Obecnie mieszankę betonową zagęszcza się
ręcznie (mało efektywne, beton cechuje niejednorodność) lub mechanicznie (poprzez wibrację – ręczną, przyczepną
i powierzchniową lub próżniowanie stosowane do zagęszczania płyt, posadzek i nawierzchni drogowych). Podczas
zagęszczania mieszanki betonowej przy użyciu wibracji bardzo ważny jest odpowiedni dobór jej konsystencji,
parametrów wibracji (doświadczalnie), czasu wibracji, synchronizacji wibratorów w przypadku stosowania większej
ich ilości, tak aby nie doprowadzić do segregacji składników mieszanki. Pamiętać należy także aby nie dopuszczać
do zetknięcia końcówki wibratora ze zbrojeniem.
Pielęgnowanie betonu ma na celu taka ochronę, aby zachodzące w nim procesy fizykochemiczne mogły rozwijać się
w sposób prawidłowy i aby uzyskany beton stanowił pełnowartościowy materiał budowlany. Długość koniecznego
okresu pielęgnacji zależy od składu betonu i warunków w jakich tężeje. Im beton lepszy tym czas pielęgnacji może
być krótszy.
Pielęgnacja betonu sprowadza się do jego ochrony przed:
• czynnikami natury chemicznej (występujące w wodzie lub w powietrzu agresywne dla betonu
związki) – powłoki ochronne, cementy odporne chemicznie,
• czynnikami natury fizycznej (ubytek wody z betonu w wyniku parowania, bezpośrednie działanie
promieni słonecznych, wiatr, ulewny deszcz, zalewanie brudną wodą, zasypanie gruntem, chłód, mróz, nagłe
zmiany temperatury zewnętrznej) – powłoki ochronne, domieszki do betonu, chłodzenie i podgrzewanie
betonu,
• czynnikami natury mechanicznej (wstrząsy, drgania i uderzenia w czasie
dojrzewania betonu, ruchy form i deskowań, przedwczesne obciążenie konstrukcji,
uszkodzenia przy usuwaniu deskowania) – staranne i prawidłowe roboty betonowe,
środki antyadhezyjne.
22. Formuła kalkulacji wartości kosztorysowej robót budowlanych (Składniki ceny kosztorysowej
– wartość kosztorysowa robót budowlanych = koszty bezpośrednie (wartość robocizny + wartość
materiałów budowlanych + wartość pracy sprzętu) + koszty bezpośrednie + zysk kalkulowany +
podatek VAT. Koszty bezpośrednie liczone jako wielkość przedmiaru robót x norma x cena
jednostkowa czynnika produkcji. Koszty pośrednie liczone jako wskaźnik kosztów od składnika
robocizny + sprzęt. Zysk liczony jako wskaźnik zysku od składników robocizny, sprzętu i kosztów
pośrednich (jako bezpośrednie składniki przedsiębiorstwa));
Wartość kosztorysową wylicza się z następującego wzoru:
WK = KB + KP + Z + PVAT, gdzie:
Kb – koszty bezpośrednie (wartość robocizny + wartość materiałów + wartość pracy sprzętu = wielkość
przedmiaru x norma x cena),
Kp – koszty pośrednie (wskaźnik kosztów od składnika robocizny + sprzęt)
KOSZTY BEZPOŚREDNIE
1.) Przedmiar robót powinien zawierać zestawienie przewidywanych do wykonania robót podstawowych w
kolejności technologicznej ich wykonania wraz z ich szczegółowym opisem lub wskazaniem podstaw ustalających
szczegółowy opis oraz wskazaniem właściwych specyfikacji technicznych wykonania i odbioru robót budowlanych
z wyliczeniem i zestawieniem ilości robót podstawowych. Opracowanie przedmiaru składa się z
- karty tytułowej,
-spisu działów przedmiaru robót,
-tabeli przedmiaru robót.
Do każdej pozycji przedmiaru należy podać numer pozycji przedmiaru, kod pozycji przedmiaru, określony zgodnie
z ustaloną indywidualnie systematyką robót lub na podstawie wskazanych publikacji, numer specyfikacji
technicznej wykonanie i odbioru robót, zawierającej wymagania dla danej pozycji przedmiaru, nazwę i opis pozycji
przedmiaru oraz obliczenia ilości jednostek miary dla pozycji przedmiarowanej, jednostkę miary, której dotyczy
pozycja przedmiaru, ilość robót.
W tabeli przedmiaru uwzględnia się tylko roboty podstawowe, bez uwzględniania robót tymczasowych i
towarzyszących.
- Roboty podstawowe to taki zakres prac, który po wykonaniu jest możliwy do odebrania pod względem ilości i
wymogów jakościowych.
- Roboty tymczasowe to roboty potrzebne do wykonania robót podstawowych, ale nie przekazywane
zamawiającemu i usuwane po wykonaniu robót podstawowych.
- Prace towarzyszące to prace niezbędne do osiągnięcia robót podstawowych ale nie zaliczane do robót
towarzyszących.
Wyszczególnione w przedmiarze roboty nie narzucają technologii wykonania robót, niezbędnego sprzętu itp. –
robota jest traktowana jako gotowy produkt.
Typowa kolejność prac przedstawianych w przedmiarze to przygotowanie terenu pod budowę, konstrukcja
obiektów budowlanych, roboty instalacyjne, roboty wykończeniowe.
2.) Normy techniczne.
W procesie kosztorysowania wykorzystywane są bezpośrednio lub pośrednio różnego rodzaju normy techniczne.
Normy te dzielą się na normy jakościowe i ilościowe.
- Normy jakościowe określają wzorce przygotowania produkcji budowlanej (normy pojęciowe, atesty materiałów,
normy obliczeniowe itp.)
- Normy ilościowe określają średnią ilość nakładów, niezbędną do wykonania jednostki produkcji dobrej jakości, w
przeciętnych warunkach organizacyjnych, przy ekonomicznym gospodarowaniu środkami.
Określenie nakładów pracy ręcznej prowadzi do ustalenia norm pracy ręcznej, określenie nakładów pracy
maszyn prowadzi do ustalenia norm pracy maszyn. Określenie nakładów materiałowych prowadzi do ustalenia
norm zużycia materiałów.
- Normy pracy (ludzi i maszyn) dzielą się na normy czasu pracy i wydajności.
- Procesy robocze dzielą się na (wg rosnącego skomplikowania): czynność prosta, czynność złożona, operacja
robocza, prosty proces roboczy, złożony proces roboczy.
3.) Ceny jednostkowe.
Do podstaw finansowych kosztorysowania należą ceny jednostkowe czynników produkcji (stawki robocizny, ceny
materiałów, ceny pracy sprzętu, wskaźniki narzutów kosztów pośrednich i zysku).
- Robocizna składa się ze składników zaliczanych do wynagrodzenia oraz kosztów pochodnych naliczanych od
wynagrodzeń:
- płace zasadnicze,
- premie,
- płace dodatkowe,
- płace uzupełniające (wynagrodzenia za urlopy, zasiłki, jubileusze itp.),
- obligatoryjne obciążenie płac (składka ZUS),
- odpisy na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych.
- Ceny jednostkowe materiałów przyjmuje się jako ceny ich nabycia tzn łącznie z kosztami zakupu, bez podatku
od towarów i usług. Jednostkowe ceny nabycia materiałów ustala się zgodnie ze wzorem Cm = Czm + Kz , gdzie Cm
jednostkowa cena nabycia materiału, Czm jednostkowa cena zakupu materiału (cena płacona dostawcy
materiału Kz koszty zakupu (transportu) przypadające na jednostkę miary danego materiału. Koszty zakupu
materiału wyraża się wzorem Kz = Kt +Kpoz gdzie Kt koszty transportu (ok. 95%), Kpoz koszty pozostałe
(prowizja jednostek handlowych, koszty ubytków materiałowych).
Koszty transportu dzielą się na koszty zatrudnienia środka transportowego, jego przebiegu, koszt załadunku itp.
- Ceny jednostkowe pracy sprzętu lub środków transportu technologicznego obejmują cenę najmu jednostki,
koszty jednorazowe (jeśli nie zostały uwzględnione w cenie najmu). Cena najmu sprzętu obejmuje koszty
amortyzacji, napraw i obsługi technicznej, koszty osobowe obsługi etatowej (operator), koszty paliwa i materiałów
smarnych, koszty ogólne bazy sprzętowej. Koszty jednorazowe sprzętu to koszty dostarczenia go na plac budowy i
doprowadzenia go do stanu roboczego.
Oprócz kosztów bezpośrednich składnikiem ceny kosztorysowej powinny być również koszty pośrednie, zysk i
ryzyko.
KOSZTY POŚREDNIE
4.) Koszty pośrednie to składnik kalkulacyjny ceny kosztorysowej uwzględniający inne niż bezpośrednie koszty.
Nie należą one bezpośrednio od wielkości produkcji budowlanej. Obejmują one głównie koszty ogólne budowy
oraz koszty zarządu przedsiębiorstwa wykonawczego.
- Koszty ogólne budowy to m.in. płace i narzuty stałego personelu budowy (kierownictwo, administracja budowy),
koszty organizacji zaplecza, koszty wykonania tymczasowych dróg i przyłączy, zakup narzędzi, koszty BHP,
zakwaterowanie i przejazdy pracowników itp.
- Koszty zarządu dzielą się na płace i narzuty pracowników zarządu, koszty delegacji i przejazdów, eksploatacja
samochodów służbowych, koszty materiałów biurowych, czynsze, ubezpieczenia itp.
Koszty pośrednie najczęściej są naliczane w zależności od kosztów robocizny i sprzętu.
ZYSK
5.) Zysk to składnik kalkulacyjny ceny kosztorysowej, stanowiący nadwyżkę przychodów wykonawcy nad kosztami
wykonania robót, uwzględniając również ryzyko wykonawcy. Zysk może być ustalany kwotowo lub procentowo –
od przyjętej podstawy naliczania.
Podstawą naliczania zysku mogą być
- koszty wytworzenia (R+M+S+KP),
- koszty przerobu (R+S+KP).
Powszechnie stosowane są koszty przerobu.
6.) Wskaźnik narzutu zysku, od którego zależy ilość zysku, ustala się na podstawie kalkulacji własnej,
publikowanych informacji, dwustronnych uzgodnień.
Zysk kalkulacyjny jest prognozą zysku.
Zysk wynikowy to rzeczywiście wygospodarowany zysk wykonawcę, stanowiący różnicę między wypłaconym
wynagrodzeniem a faktycznie poniesionymi wydatkami.
Zysk wynikowy jest przeznaczany na zapłacenie zobowiązań podatkowych finansowanych z zysku (podatek
dochodowy), finansowanie rozwoju przedsiębiorstwa, pokrycia ryzyka budowlanego (fundusz rezerwowy),
zapewnienie dochodu właścicielom, pracownikom, udziałowcom tzw. czysty zysk.
7.) Ryzyko, z jakim najczęściej można się spotkać w budownictwie nazywamy ryzykiem normalnym - to
niepewność kalkulacji, zmienna wydajność pracy (zależy od warunków atm. pory roku), zmienność rynkowych cen
materiałów i paliw, roboty poprawkowe, zniszczenia lub kradzież materiałów. Ryzyko nadzwyczajne to
nieprzewidziane skoki cen robocizny, materiałów, paliw, przedłużenie czasu budowy z przyczyn niezależnych od
wykonawcy, brak terminowo opracowanej dokumentacji technicznej, niewypłacalność inwestora. Skutki ryzyka
nadzwyczajnego najczęściej ponoszą obie strony.
8.) W kalkulacji kosztorysowej wyznaczamy
– cenę kosztorysową netto,
- cenę kosztorysową brutto.
Cena netto to proponowany zarobek wykonawcy – kwota za jaką wykonawca jest skłonny wykonać robotę. Cena
netto nie zawiera podatku VAT.
Cena brutto to kwota obciążająca inwestora, stanowiąca przewidywaną wartość robót. Zawiera podatek VAT.
23. Elementy podstaw zarządzania, reguły i zasady (Elementy naukowej organizacji pracy. Reguła
zorganizowanych sił i środków działania. Zasada stosowania badań i doświadczeń, normalizacji
pracy, optymalnego wyniku działania, podziału pracy i kontroli, koncentracji, harmonizacji.
Zasada równomierności i rytmiczności pracy, intensywności i ekonomizacji Zasada stosowania
rezerw, zapobiegania i ładu materialnego. Cykl działania zorganizowanego);
Organizacja- całość której czynniki współprzyczyniają się dla dobra całości (dla powodzenia całości)
Zarządzanie- to sztuka bądź praktyka rozumnego stosowania środków dla osiągnięcia wyznaczonych celów.
Zarządzanie jest sztuką osiągania zamierzonych rezultatów przez innych ludzi, zarządzający (menedżerowie)
osiągają cele organizacji poprzez organizowanie pracy innych, a nie przez wykonywanie zadań osobiście.
Elementy zarządzania:
1) planowanie
2) organizowanie
3) motywowanie
4) kontrolowanie
Elementy naukowej organizacji pracy
Najwyższy szczebel
Średni szczebel
Niski szczebel(Praktyczny szczebel)
Najwyższy szczebel:
1- Prakseologia – nauka o sprawnym działaniu
2- Ogólna teoria organizacji - zajmuje się sprawnym działaniem ludzi i warunkami dobrego działania;
3- Teoria czynu – zagadnienia motywacji pracownika
4- Teoria zespołów ludzkich – kształtowanie tych zespołów
5- Teoria instytucji – problematyka budowy struktur organizacyjnych
6- Inne branże, zachowania np. struktury wojskowe
Średni szczebel
1- ergonomia – kształtowanie środowiska pracy(przystosowywanie narzędzi pracy)
2- teoria motywacji – charakter psychologiczny zachowanie się człowieka w czasie pracy(jak skłonić
człowieka żeby postępował zgodnie z naszymi wymaganiami)
3- organizacja systemów płac – wartościuje pracę(akord progresywny, akord regresywny)
4- teoria decydowania i podejmowania decyzji - oparta jest na badaniach operacyjnych, są to modele
matematyczne pomagające podejmować decyzje. Występują 3 elementy podjęcia decyzji:
-forma przekazu, czego oczekujemy
-element materialny
-argumentacja
5- nauka o wypadkach przy pracy
6- metodologia badania i organizowania pracy – nauka obejmuje i zajmuje się normowaniem pracy;
7- czynniki wydajności pracy: społeczne, psychiczne – celem jest podnoszenie wydajności pracy;
8- fizjologia pracy – nauka zajmująca się procesami zachodzącymi w ciele człowieka podczas pracy;
9- psychologia pracy;
10- psychometria pracy – „stara się mierzyć psychologię”
11- socjologia pracy;
12- ekonomika pracy – sposób wydatkowania energii w stosunku do uzyskanego efektu
13-dydaktyka pracy – sposób uczenia pracy
Reguła zorganizowanych sił i środków działania.
Jeżeli siły i środki działania są dobrze zorganizowane to dają wynik większy niż praca pojedynczych
indywidualnych składników tego działania. Jest to tzw. efekt synergiczny: zasada nadrzędna organizacji.
Zasada stosowania badań i doświadczeń.
Zasada stosowanie badań i doświadczeń polega na wdrożeniu wniosków wynikających z obserwacji,
badań i doświadczeń w celu zwiększenia efektywności organizacji pracy.
Zasada normalizacji pracy.
Wszelkie warunki i czynniki musza być możliwie ściśle określone i dostosowane do konkretnych zasobów ,
środków, parametrów środowiska w jakim realizuje się konkretne działanie.
Zasada optymalnego wyniku działania.
Przy zwiększeniu środków bądź nakładów pracy nie dopuszcza się do przekroczenia momentu, w którym
zaczyna maleć wynik działania lub jego użyteczność mimo zwiększenia nakładów.
Zasada podziału pracy.
Ilościowy i jakościowy podział pracy. Jeżeli pewną całość roboty podzielimy na mniejsze części i każdą z
tych części przydzielimy pojedynczym osobom lub zespołom, które specjalizują się w tym zakresie, to łączna
wydajność pracy po podziale powinna być większa niż przed podziałem.
Zasada kontroli.
Wszelkie działania wymagają bieżącej kontroli pozwalającej na odpowiednie wczesne ujawnienie
rozbieżności miedzy wymaganym a rzeczywistym przebiegiem i wynikiem prowadzonych działań.
Zasada koncentracji
Wskazuje potrzebę gromadzenia i łączenia wyspecjalizowanych w realizacji tego samego zadania
wykonawców.
Zasada harmonizacji.
Im lepiej zharmonizowane są ze sobą elementy oraz przebieg w czasie ich działań, tym lepiej kształtują się
uzyskiwane wyniki.
Zasada równomierności i rytmiczności pracy.
Przy działaniach wykonywanych przez ludzi wysiłek powinien być równomierny, a rytm pracy zgodny z
rytmem pracy organizmu.
Zasada intensywności
Polega na wzroście wyników ilościowych i jakościowych przypadających na pracownika lub na określoną
wielkość nakładów.
Zasada ekonomizacji
Zasada ekonomizacji dyktuje osiąganie optymalnych wyników w określonych warunkach, względnie
uzyskiwanie z góry określonych wyników przy optymalnie niskich nakładach.
Zasada stosowania rezerw.
Zasada stosowania rezerw wymaga przewidywania i zapewniania odpowiednich rezerw czasu, zapasów
materiałowych, zapasowych narzędzi, maszyn itp. w celu zapewnienia ciągłej, równomiernej i rytmicznej
działalności zarówno produkcyjnej, jak i nieprodukcyjnej.
Zasada zapobiegania
Należy przeciwdziałać możliwością uszkodzeń, zagubień przedmiotów, i innym zdarzeniom, które mogłyby
stać się przyczyną przerwania normalnej działalności.
Zasada ładu materiałowego.
Zasada ładu materiałowego polega na przestrzennym i logicznym uporządkowaniu rzeczy- „odpowiednie
miejsce dla każdej rzeczy i każda rzecz na swoim miejscu”.
Cykl działania zorganizowanego.
Cykl działania zorganizowanego(cykl Le Chateliera)- są to reguły wypracowane na podstawie działalności
przedsiębiorstw; kroki po sobie postępujące które trzeba przewidzieć aby wykonać działanie;
5 kroków cyklu:
1. Wybór i określenie celu działania;
2. Planowanie działania, z badaniem warunków oraz ustalenie środków i sposobu działania.
3. Przygotowanie środków do wykonania podjętego zadania,
4. Realizacja planu – wykonywanie zgodnie z planem.
5. Kontrola działania i uzyskiwanie wyników.
24. Metody planowania robót budowlanych (Harmonogramy budowlane. Część analityczna
opracowania. Odwzorowanie w metodzie graficznej. Metoda matematyczna – sieci powiązań –
zdarzenie, proces, zależność. Harmonogramy sprawdzające – zatrudnienia, dostaw materiałów,
pracy sprzętu, finansowe);
W budownictwie mają zastosowanie dwie metody planowania robót:
- metoda analityczno-graficzna czyli haromonogramy,
- metoda planowania sieciowego, zwana też metodą matematyczną.
Harmonogramy budowlane to plany działania mające postać wykresów. Są więc graficznym modelem
przewidywanych procesów budowlanych. Można w nich wyróżnić trzy zasadnicze części:
- zestawienie analityczne – zawierające obliczenie podstawowych elementów organizacji robót,
- graficzny przebieg robót – graficzny obraz przebiegu robót w odpowiedniej skali czasu,
- wykresy sprawdzające – obrazujące zatrudnienie robotników głównych specjalności lub pracę maszyn, dostaw
materiałów.
Dwie pierwsze części (analityczne i graficzne) są zwykle przedstawione na jednym arkuszu, wykresy sprawdzające
mogą być umieszczone w tym samym arkuszu, lecz często są traktowane jako oddzielne opracowanie.
Harmonogram przedstawiający przebieg całości budowy nazywamy harmonogramem ogólnym budowy.
Jego część analityczna przedstawia wszystkie przewidziane projektem roboty, zestawione z taką liczbą kolumn,
aby można było umieścić wszystkie potrzebne do planowania dane: wyszczególnienie robót, jednostka, ilość robót,
metoda wykonania, wydajność jednej zmiany, liczba robotniko-zmian i maszyno-zmian, liczba dni, zmian pracy,
produkcja dzienna jednej zmiany, itd.
W części graficznej przedstawia się przebieg robót w czasie (skala dzienna z podziałem na miesiące, może być też
tygodniowa lub miesięczna przy harmonogramach małej dokładności. Mogą być dwa rodzaje skal dziennych:
- wg podziału na dni kalendarzowe,
- wg podziału na dni robocze.
Istniejący harmonogram w razie zaistniałych zmian, obsuw czasowych, wypadków losowych aktualizuje się
nanosząc przerywaną linią rzeczywisty przebieg robót, wpisując także procentowy stopień ich zaawansowania.
Częścią sprawdzającą ogólnego harmonogramu budowy jest wykres zatrudnienia robotników o specjalności
najistotniejszej do terminowego zakończenia robót (murarze-tradycyjna metoda; betoniarze, zbrojarze – budynki o
konstrukcji monolitycznej). Część sprawdzająca ma wykazać czy środki, którymi dysponujemy wystarczą na
wykonanie robót zgodnie z zaplanowanym rozwiązaniem oraz czy zaplanowany przebieg robót pozwala na ciągłe i
równomierne zatrudnienie robotników głównych specjalności oraz podstawowych maszyn budowlanych. Należy
także sprawdzić kształt wykresu zatrudnienia głównej grupy robotników.
Wykres a to przykład dobrze wykonanego
harmonogramu.
Wykres b pokazuje, że zaplanowany harmonogram jest
wykonany nieprawidłowo. Trudno sobie wyobrazić ciągłe
zmiany w ilości zatrudnionych robotników. Należy
skorygować ogólny harmonogram budowy.
Obecnie zazwyczaj korzysta się z programów
komputerowych, w których część analityczna jest dużo
bardziej rozbudowana niż w metodzie tradycyjnej. Część
graficzna zawiera jedynie te elementy, które są
konieczne do kierowania budową czyli zaplanowane
czynności, czas trwania, data rozpoczęcia i zakończenia procesu.
Oprócz harmonogramów ogólnych wykonuje się harmonogramy szczegółowe, które stanowią rozwinięcie
fragmentu harmonogramu ogólnego. Są to m.in.:
- harmonogramy odcinka robót, czyli jakiegoś ich wydzielonego fragmentu,
- harmonogramy robót jednego rodzaju, np. montaż szkieletu żelbetowego hali, wykonanie jednej, powtarzalnej
kondygnacji klatki schodowej itp.
Takie harmonogramy sporządza się także dla grupy robót, które muszą być wykonane w krótkim czasie, ponieważ
czas ich wykonania każdej z nich musi być bardzo precyzjny.
Innymi dość często sporządzanymi dokumentami są harmonogramy zasobów, do których zaliczamy:
- harmonogram zatrudnienia,
- harmonogram dostawy, zużycia i zapasu materiałów,
- harmonogram pracy maszyn,
- harmonogram zasobów finansowych (kosztów budowy).
Harmonogram zatrudnienia wszystkich robotników sporządza się na podstawie harmonogramu ogólnego. Przykład:
Harmonogram dostawy, zużycia i zapasu materiałów sporządza się metodą graficzną lub w postaci zestawienia
liczbowego. Przykład metody graficznej:
Harmonogram pracy maszyn. Opracowuje się go dla maszyn kluczowym dla przebiegu robót, jak betoniarki,
spycharki, koparki tak jak harmonogram zatrudnienia. Jednak należy przewidzieć czas wynajmu maszyny
wydłużony o czas dostarczenia jej na budowę, transportu z budowy oraz przegląd techniczny.
Harmonogram zasobów finansowych sporządza się na podstawie harmonogramu ogólnego dodając w części
analitycznej kolumnę o wartości wykonywanych robót. Zwykle sumuje się wszystkie roboty w okresie miesięcznym
lub tygodniowym. Na tak sporządzony harmonogram nanosi się wielkość zsumowanych kosztów budowy:
robocizny, materiałów, pracy sprzętu i kosztów ogólnych.
Metoda matematyczna planowania robót polega na :
- narysowaniu sieci powiązań, czyli schematu kolejności i wzajemnych powiązań wszystkich zdarzeń (czynności),
które zgodnie z przyjętą organizacją i technologią składają się na całość planowanego przedsięwzięcia,
- analizie sieci powiązań w poszukiwaniu ciągów czynności mających wpływ na termin wykonania robót lub inne
czynniki jak np. nakłady finansowe.
Należy szukać drogi krytycznej – czyli najdłużej trwającego ciągu czynności (procesów) między zdarzeniem
początkowym i końcowym całego przedsięwzięcia. Czynności z drogi krytycznej nie mają zapasu czasu –
opóźnienie którejś opóźni zakończenie robót.
Każdy proces musi mieć kółeczko z początkiem i kółeczko z końcem czyli dwa zdarzenia.
P – nr zdarzenia początkowego – chwila rozpoczęcia danego procesu
K – nr zdarzenia końcowego – chwila ukończenia danego procesu
tP
NW
– termin najwcześniejszy rozpoczęcia
tK
NW
– termin najwcześniejszy zakończenia
t
NW
= t
NW
+ tt dla P i K i wybieramy termin maksymalny z możliwych
tP
NP
– termin najpóźniejszy rozpoczęcia
tK
NP
– termin najpóźniejszy zakończenia
t
NP
= t
NP
- tt dla P i K i wybieramy termin minimalny z możliwych
Zc – całkowity zapas czasu: ZC = tP
NP
– tP
NW
= tK
NP
– tK
NW
.
Czynności z drogi krytycznej nie mają zapasu czasu – opóźnienie którejś opóźni zakończenie robót.
W dużych sieciach należy tworzyć grupy czynności wzajemnie powiązanych, ciągi technologiczne np. prace jednej
brygady. Każde zdarzenie oprócz początkowego i końcowego musi mieć jedno zdarzenie poprzedzające i jedno za
nim. Dwa zdarzenia mogą być powiązane tylko jedną czynnością, dlatego czasami łączy się je czynnością zerową,
aby jednoznaczenie przedstawić jednoznaczność zdarzeń.
P
Z
C

t
P
NW
t
p
NP

K
Z
C

t
K
NW
t
K
NP

Nazwa procesu
Czas Trwania
procesu t
t
25. Podstawowe elementy zagospodarowania placu budowy (Przygotowanie placu budowy do
realizacji obiektu budowlanego. Zagospodarowania placu budowy; stałe i czasowe. Elementy
zagospodarowania: organizacja środków transportu pionowego i poziomego, zespoły maszyn o
zmiennych stanowiskach pracy, drogi tymczasowe, składowiska przy obiektowe niezbędne,
pozostałe, wiaty i magazyny, wytwórnie pomocnicze i laboratorium polowe, obiekty socjalne i
biurowe, instalacje mediów produkcyjnych, środki profilaktyki przeciwpożarowej i
bezpieczeństwa pracy, środki łączności i ochrony, ogrodzenia);
W ramach prac przygotowawczych należy wykonać:
• Niwelację terenu – usunięcie humusu i wyrównanie terenu
• Wykonać ogrodzenie oraz zabezpieczenia terenu budowy
• Postawienie tablicy informacyjnej
Zagospodarowanie terenu budowy wykonuje się przed rozpoczęciem robót budowlanych, co najmniej w zakresie
(Rozp. Min. Infrastruktury):
1) ogrodzenia terenu i wyznaczenia stref niebezpiecznych;
2) wykonania dróg, w drogi dojazdowej łączącej budowę z drogami stałymi, wyjść i przejść dla pieszych;
3) doprowadzenia energii elektrycznej oraz wody, zwanych dalej "mediami", oraz odprowadzania lub utylizacji
ścieków;
4) urządzenia pomieszczeń higieniczno-sanitarnych i socjalnych;
5) zapewnienia oświetlenia naturalnego i sztucznego;
6) zapewnienia właściwej wentylacji;
7) zapewnienia łączności telefonicznej;
8) urządzenia składowisk materiałów i wyrobów;
9) wykonanie obiektów zaplecza produkcyjno-usługowego: betoniarni, zbrojarni, ciesielni, wytwórni
prefabrykatów, warsztatów itp.
Wszystkie elementy zagospodarowania placu budowy możemy podzielić na dwie zasadnicze grupy. Do pierwszej
należą te, które pozostają na placu do końca budowy, do drugiej zaś należą elementy ulegające likwidacji w czasie
robót, jak np. składy cegły i elementów stropowych, betoniarki itp. Na budowach wieloobiektowych można
wykorzystać niektóre obiekty jako stałe elementy zagospodarowania terenu budowy. Prace związane z adaptacją
takich obiektów należy wykonać wtedy w pierwszej kolejności.
Istniejące na placu budowy stałe sieci wodociągowe, kanalizacyjne oraz doprowadzenie energii elektrycznej należy
w maksymalnym stopniu wykorzystać dla potrzeb budowy. Rozplanowanie poszczególnych elementów
zagospodarowania placu budowy powinno zapewnić dogodny i jak najkrótszy transport wewnętrzny.
1. Organizacja środków transportu poziomego i pionowego
Transport poziomy:
• Taczki jednokołowe
• Ręczne wózki dwukołowe
• Wózki podnośnikowe (widłowe)
• Wózki naładowne platformowe i kolebowe
• Samochody specjalne o dużej ładowności, tzw. wozidła technologiczne (nie mogą poruszać się po drogach
publicznych)
Transport pionowy (dźwignice):
• Dźwigniki – podnoszą ładunek na niewielką wysokość za pomocą sztywnego elementu podnoszącego
(podnośniki samochodowe), mogą być używane do regulacji ustawienia dużych elementów podczas prac
montażowych lub służyć do podnoszenia deskowań ślizgowych
• Wciągarki – składają się z bębna stalowego i liny zakończonej hakiem, silnika i przekładki zębatej
• Wyciągi – za pomocą stalowych lin i systemu krążków podnoszą platformę ładunkową (lub kabinę) poruszającą
się po pionowych prowadnicach przymocowanych do słupa lub szybu wyciągowego
• Żurawie – składają się konstrukcji nośnej (słupa, masztu kratownicowego, przesuwnej platformy lub podwozia
samochodowego) na której umieszczony jest wysięgnik, wciągarka i inne urządzenia (mechanizmy napędowe,
olinowanie, aparatura zabezpieczająca)
• Maszty montażowe – proste dźwignice składające się z wciągarki i masztu zakotwionego za pomocą min 3
stalowych lin – odciągów
• Wciągniki – zawieszone na haku lub przesuwnym wózku
• Dźwignice linowe – składają się z wyciągarki, której lina nośna jest rozciągnięta między dwiema podporami i
służy za tor wózka z hakiem do podwieszania ładunku
• Suwnice
Transport pionowo – poziomy:
• Przenośniki taśmowe
• Pompy i rurociągi do przemieszczania i układania mieszanki betonowej
• Żurawie – przejezdne (torowe wieżowe, jezdniowe – samochodowe lub samojezdne), stałe (wieżowe,
masztowe, okienne) i przesuwne
2. Zespoły maszyn o zmiennych stanowiskach pracy - ???
3. Tymczasowe drogi na placu budowy
Drogi do transportu powinny mieć dobrze dobrany układ i dostatecznie wytrzymałą nawierzchnię.
Układy dróg tymczasowych: przelotowy – można stosować gdy teran bud. Jest ograniczony z dwóch stron drogami
publicznymi, umożliwia bezkolizyjny ruch; obwodowy – stosuje się na dużych budowach, gdy dostęp do drogi
publicznej możliwy jest tylko z jednej strony; na mniejszych budowach, aby obniżyć koszty, można stosować
układ obwodowy z jedną pętlą.
Gdy nie ma możliwości wykonania dwóch bram (wjazd, wyjazd) stosuje się układ dróg ze wspólnym wjazdem i
wyjazdem. Można spotkać 3 warianty tego układu: wahadłowy, promienisty z ruchem dwukierunkowym oraz
pierścieniowy z ruchem jedno kierunkowym.
Szerokość dróg:
• 3-4m dla ruchu jednokierunkowego
• 6-8m dla ruchu dwukierunkowego
Przy placach wyładunkowych poszerza się drogę o 2,5m.
Spadek max.=6%
Spadki poprzeczne =3 lub 4%
Promień łuku min 20m
Poszerzenie na łuku = 0,75 – 1,55m
Rodzaje dróg:
• Gruntowe
• Gruntowe ulepszone
• Żwirowe lub żużlowe
• Brukowane
• Z płyt prefabrykowanych
4. Składowiska przyobiektowe niezbędne, pozostałe wiaty i magazyny.
- Składowiska otwarte – kruszywa, cegły, pustaki, dachówki, żelbetowe elementy prefabrykowane, kształtowniki
stalowe, pręty stalowe, tarcica i drewno ciesielskie,
- Magazyny półotwarte (wiaty) – papa, lepik, płyty wiórowo-cementowe, wyroby hutnicze o małych przekrojach, stal
zbrojeniowa w kręgach
- Magazyny zamknięte – sypkie materiały wiążące, stolarka, płyty g-k, płyty pilśniowe, płytki okładzinowe, drobnica
(gwoździe itp.), materiały drewniane i z tworzyw sztucznych, farby, kleje, wełna mineralna, sprzęt sanitarny i
elektryczny.
• materiały i prefabrykaty, wbudowywane w masowych ilościach składować możliwie jak najbliżej wznoszonych
obiektów i maszyn transportu pionowego,
• materiały do wytwarzania na budowie półfabrykatów składować lub magazynować odpowiednio przy
wytwórniach pomocniczych placu budowy,
• materiały wymagające osłony (zadaszeń) przed opadami atmosferycznymi lokalizować w dalszej odległości od
realizowanych obiektów, jednak w miejscach dogodnych pod względem komunikacyjnym,
• magazyny większych budów rozmieszczać centralnie w stosunku do realizowanych obiektów i zaplecza
produkcji pomocniczej, natomiast na budowach l÷3 obiektów bezpośrednio przy obiektach administracyjno-
biurowych.
5. Wytwórnie pomocnicze i laboratorium polowe.
Większe budowy oraz budowy oddalone od zaplecza produkcyjno-usługowego muszą organizować wytwórnie
pomocnicze. Zależnie od potrzeb mogą to być:
• warsztaty ślusarsko-kowalskie, łączone nieraz z działalnością usługowo-naprawczą maszyn i urządzeń
pomocniczych,
• zbrojarnie,
• warsztaty ciesielskie;
• węzły betoniarskie, punkty wytwarzania mieszanki i betonownie
• wytwórnie zapraw
• poligonowe wytwórnie prefabrykatów,
• warsztaty podwykonawców — specjalistycznych przedsiębiorstw budowlano-montażowych.
Laboratoria polowe – do badania jakości materiałów budowlanych np. w drogownictwie… ???
6. Obiekty socjalne i biurowe.
Budynki administracyjne wznosi się zazwyczaj w pobliżu głównego wjazdu na budowę, zaś budynki socjalne mogą
znajdować się poza placem budowy. Organizacyjnie i ekonomicznie korzystna jest ich koncentracja w większe
zespoły, z łatwym dostępem dla obsługi i zaopatrzenia spoza placu budowy.
Wielkość tych budynków zależy od ilości osób zatrudnionych na budowie, a dane te otrzymuje się z harmonogramu
zatrudnienia.
W budynku administracyjnym mieści się biuro kierownika budowy, kierowników robót i podwykonawców.
W budynku socjalnym znajdują się pomieszczenia dla robotników: szatnia, umywalnia, jadalnia, punkt opatrunkowy
i ew. świetlica i kuchnia.
Stosowane rozwiązania:
• Obiekty przewożone w całości bez podwozia lub z własnym podwoziem
• Obiekty kontenerowe
• Budynki rozbieralne
• Budynki półstałe wykonane z typowych materiałów budowlanych i rozbierane po zakończeniu budowy – na
długotrwałych budowach
7. Instalacje mediów produkcyjnych.
Zapotrzebowanie budowy w wodę:
• produkcyjne - qp;
• gospodarczo-bytowe - qg;
• przeciwpożarowe - qpp.
Na etapie wykonywania projektu organizacji budowy stosuje się metodę szczegółowego obliczania
zapotrzebowania na wodę.
Energia elektryczna na placu budowy jest niezbędna do napędu silników elektrycznych maszyn, oświetlenia
stanowisk i frontów pracy oraz wnętrz budynków
zagospodarowania, do celów technologicznych, w tym np. spawania konstrukcji metalowych itp. Budowy mogą
pobierać energię elektryczną:
• napięciu użytkowym z sieci miejskiej – przy niewielkim poborze, kilkudziesięciokilowatowym;
• wysokiego napięcia, transformując ją w zainstalowanym dla potrzeb budowy
transformatorze.
8. Środki profilaktyki przeciwpożarowej i bezpieczeństwa pracy.
Ochrona przeciwporażeniowa polega na zapobieganiu przypadkowemu działaniu prądu elektrycznego na organizm
człowieka. Wszystkie roboty związane z instalacją elektryczną może wykonywać jedynie elektryk posiadający
uprawnienia. Na budowie zostały ustanowione strefy niebezpieczne zależne od wysokości napięcia w liniach.
Nie wolno w nich sytuować stanowisk pracy, składowisk materiałów i wyrobów budowlanych, ustawiać maszyn
ani urządzeń. Strefę mierzy się w poziomie od skrajnych przewodów linii. Oprócz tego stosuje się tablice
ostrzegawcze (żółte), informacyjne (niebieskie) i zakazu (czerwone). Do ochrony przed napięciem elektrycznym
stosuje się:
• Izolowanie bezpośrednie przewodó
• Osłony ogrodzeń
• Umieszczanie części pod napięciem poza zasięgiem pracowników
• Zabezpieczenie kabli przed uszkodzeniami mech.
• Uziemienie, zerowanie, różnicowe wyłączniki prądowe, separacja odbiornika, izolacja stanowiska pracy
Bezpieczeństwo pracy:
Kierownik budowy ma obowiązek stworzenia planu bezpieczeństwa i ochrony zdrowia (cz. opisowa i rysunkowa).
W planie powinien się znajdować:
• Opis zakresu robót
• Informacje dotyczące przewidywanych zagrożeń
• Informacje o sposobie prowadzenia instruktażu pracowników o zasadach postępowania w wypadku zagrożenia
• Informacje o przechowywaniu dokumentacji budowy
Na części rysunkowej:
• Oznaczenie czynników mogących stwarzać zagrożenie
• Rozmieszczenie urządzeń przeciwpożarowych i sprzętu ratunkowego
• Granice stref ochronnych
• Rozwiązania komunikacyjne i ogrodzenia
• Pomieszczenia higieniczno-sanitarne
9. Środki łączności i ochrony (???), ogrodzenia.
Ogrodzenia:
Należy zabezpieczyć teren budowy przed wejściem niepowołanych osób, zapewnić bezpieczeństwo osobom
postronnym znajdującym się w zasięgu budowy oraz ochronę składowanych materiałów, urządzeń i maszyn.
26. Uczestnicy procesu inwestycyjnego, ich rola i zadania zgodna z cyklem budowlanym
(Inwestor bezpośredni, inwestor zastępczy – inspektor nadzoru inwestorskiego. Bank. Projektant
– nadzór autorski. Wykonawca – kierownik budowy. Dostawcy dóbr inwestycyjnych. Nadzory
budowlane: państwowy, branżowe, specjalistyczne. Właściciel obiektu budowlanego –
eksploatacja obiektu. Placówki naukowo – badawcze, dla postępu technicznego w
budownictwie);
Inwestor bezpośredni
Inwestorem w budownictwie może być każda osoba zdolna do czynności prawnych, ponoszcząca nakłady
finansowe na zakup, budowę nowego lub modernizację istniejącego obiektu budowlanego. Spośród osób
prawnych inwestorami są, między innymi, Skarb Państwa oraz jednostki organizacyjne, którym przeposy
szczególne przyznają osobowość prawną, np.: spółki prawa handlowego, spółdzielnie mieszkaniowe,
przedsiębiorstwa użyteczności publicznej, developerzy.
Na etapie realizacji inwestycji inwestor powinien na wstępie uzgodnić z wykonawcą (GW) budowy:
• Zawartość i formę cyklicznych raportów dotyczących finansów oraz stanu robót budowlanych
• Kryteria obowiązujące przy wyborze podwykonawców
• Odbywać spotkania i wysłuchiwać opinii zatrudnionych konsultantów technicznych,
• Opracować i wdrożyć program szkolenia załogi, która rozpocznie eksploatację obiektu.
Do obowiązków inwestora należy zorganizowanie administracji w sposób zapewniający spływ dokumentacji na
budowę zgodnie z przyjętym planem – harmonogramem oraz umożliwiający kontrolę tego procesu, jak też procesu
realizacji robót. Musi być także ustalony sposób akceptowania należnych płatności za wykonaną dokumentację
techniczną i wykonane roboty budowlane. Ponadto, do obowiązków inwestora należy:
• Protokolarne przekazanie placu budowy wykonawcy inwestycji
• Zorganizowanie nadzoru inwestorskiego,
• Gromadzenie i dystrybucja raportów na temat przebiegu i zarządzania budową,
• Bieżąca kontrola postępu robót na budowie,
• Kontrola jakości wykonywanych robót,
• Korekty budżetowe i kontrola finansowa inwestycji,
• Etapowe i końcowy odbiór robót budowlanych i instalacyjnych,
• Sprawdzenie faktur wykonawców i rozliczenie robót budowlanych i instalacyjnych
• Renegocjacje umów z wykonawcami przy ewentualnych zmianach projektu i ocena wprowadzonych zmian
• Kontrola przestrzegania BHP na budowie.
Inwestor zastępczy
to osoba lub firma, która na podstawie umowy z inwestorem bezpośrednim, (osobą posiadającą prawo do działki i
zamierzającą na niej wznieść jakiś obiekt budowlany, np. budynek), podejmuje wszystkie czynności, do których
inwestor bezpośredni zobowiązany jest ramach procesu budowlanego, czyli zastępuje inwestora bezpośredniego.
Do obowiązków inwestora na budowie należy przede wszystkim zorganizowanie procesu budowy, zapewnienie
opracowania projektu budowlanego, zatrudnienie kierownika budowy z uprawnieniami, czuwanie nad wykonaniem i
odbiorem robót budowlanych. W przypadku zatrudnienia inwestora zastępczego, to on wykonuje wszystkie te
obowiązki.
Inwestor zastępczy najczęściej wyręcza inwestora będącego osobą fizyczną, który nie ma wiedzy o prowadzeniu
procesu inwestycyjnego.
Umowa o zastępstwo inwestycyjne jest formą umowy zlecenia.
Stronami umowy o zastępstwo inwestycyjne są: inwestor bezpośredni jako zleceniodawca i inwestor zastępczy
jako zleceniobiorca.
Inwestor bezpośredni to podmiot, który ma zamiar zrealizować określoną inwestycję i dysponuje przeznaczonymi
na ten cel środkami finansowymi. Inwestor zastępczy zajmuje się natomiast organizacją i koordynacją
budowlanego procesu inwestycyjnego, przejmując na siebie obowiązki klasycznego inwestora.
W umowie o roboty budowlane jako strony umowy występują: inwestor i wykonawca. Wykonawca nie wykonuje
obowiązków inwestora.
Inwestor zastępczy nie zostaje automatycznie wykonawcą robót budowlanych, ewentualne wykonawstwo musi
wynikać z osobnego kontraktu - umowy o roboty budowlane.
W umowie o zastępstwo inwestycyjne inwestor zastępczy zobowiązuje się wobec inwestora bezpośredniego do
przejęcia na siebie jego obowiązków wynikających z umowy o roboty budowlane oraz występowania wobec osób
trzecich, np. władz administracyjnych, w charakterze inwestora albo pełnomocnika inwestora.
Inwestor zastępczy czuwa nad przebiegiem prac zgodnie z harmonogramem, realizacją poszczególnych etapów
budowy, jakością wykonanych działań i zgodnością zarówno z normami jak i ze specyfikacją całego
przedsięwzięcia. Jednocześnie ponosi pełną odpowiedzialność za zgodność wykonanych prac z zamówieniem
przedłożonym przez inwestora.
Inwestor bezpośredni zawsze zobowiązuje się do sfinansowania inwestycji i może pozostawić dla siebie niektóre
obowiązki nieprzekazane inwestorowi zastępczemu.
Inspektor nadzoru inwestorskiego
Do obowiązków inspektora nadzoru inwestorskiego należy:
• Reprezentowanie inwestora na budowie przez sprawowanie kontroli zgodności realizacji z projektem i
pozwoleniem na budowę, przepisami i Polskimi Normami oraz zasadami wiedzy technicznej,
• Sprawdzanie jakości wykonywanych robót, wyrobów budowlanych, a szczególnie zapobieganie stosowania
wyrobóe budowlanych wadliwych i niedopuszczonych do obrotu i stosowania w budownictwie,
• Sprawdzenie i odbiór robót budowlanych ulegających zakryciu lub zanikających, uczestniczenie w próbach i
odbiorach technicznych instalacji, urządzeń technicznych i przewodów kominowych oraz przygotowywanie i
udział w czynnościach odbioru gotowych obiektów budowlanych i przekazywanie ich do użytkowania
• Potwierdzenie faktycznie wykonanych robót oraz usunięcia wad, a także, na żądanie inwestora, kontrolowanie
rozliczeń budowy.
Inspektor nadzoru inwestorskiego ma prawo:
• Wydawać kierownikowi budowy lub kierownikowi robót polecenia potwierdzone wpisem do dziennika budowy
dotyczące: usunięcia nieprawidłowości lub zagrożeń, wykonywania prób lub badań, także wymagających
odkrycia robót lub elementów zakrytych, oraz przedstawienia ekspertyzy z dotyczących prowadzonych robót
budowlanych, dowodów dopuszczenia do obrotu i stosowania w budownictwie wyrobów budowlanych oraz
urządzeń technicznych
• Żądać od kierownika budowy lub kierownika robót dokonania poprawek bądź ponownego wykonania wadiwie
wykonanych prac, a także wstrzymania dalszych robót budowlanych w przypadku, gdy ich kontynuacja mogła
wywołać zagrożenie bądź spowodować niedopuszczalną niezgodność z projektem lub pozwoleniem na
budowę.
Przy budowie obiektu budowlanego, wymagającego ustanowienia inspektora nadzoru inwestorskiego w zakresie
różnych specjalności, inspektor wyznacza jednego z nich jako koordynatora ich czynności na budowie.
Bank
Rola banku w procesie inwestycyjnym związana jest z gwarancją zapłaty, którą inwestor udziela wykonawcy za
pośrednictwem banku. Gwarancją zapłaty może być udzielona w następujących formach:
• Gwarancja bankowa – jest to pisemne zobowiązanie banku do zapłaty kwoty maksymalnej wskazanej w
gwarancji, w przypadku gdy zleceniodawca gwarancji, na którego została wystawiona, nie wywiąże się ze
swojego zobowiązania. Jest ona zobowiązaniem niezależnym od innej umowy np. o kredyt. Ma zabezpieczyć
beneficjenta gwarancji nie tylko przed ryzykiem niewypłacalności, lecz również ryzykiem długoterminowego i
trudnego dochodzenia roszczeń.
• Akredytacja bankowa – jest to forma rozliczeń za pośrednictwem banku, stosowana jako instrument
zabezpieczający interesy stron kontraktu. Mechanizm działania akredytacji:
o kredytodawca zabezpiecza w banku określoną sumę, najczęściej poprzez dokonanie blokady albo złożenie
gwarancji,
o kredytodawca instruuje bank, pod jakimi warunkami i do jakiej kwoty strony trzecie mają prawo korzystać z
tych pieniędzy,
o bank wystawia akredytywę (list kredytowy) zgodnie z instrukcjami,
o strona upoważniona korzysta z kredytu pod warunkiem przedstawienia bankowi dowodu, że wywiązuje się
ze swych zobowiązań.
• Poręczenie banku – bank na podstawie umowy poręczenia zobowiązuje się wykonać zobowiązanie finansowe
inwestora wobec wykonawcy, jeżeli inwestor sam go nie wykona.
Bank może także uczestniczyć w cyklu budowlanym poprzez udzielenie kredytu inwestorowi
Projektant
Do podstawowych obowiązków projektanta należy:
• opracowanie projektu budowlanego w sposób zgodny z ustaleniami określonymi w decyzji o
warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, lub w
pozwoleniu (na wznoszenie i wykorzystywanie sztucznych wysp, konstrukcji i urządzeń w polskich obszarach
morskich), wymaganiami ustawy, przepisami oraz zasadami wiedzy technicznej,
• zapewnienie, w razie potrzeby, udziału w opracowaniu projektu osób posiadających uprawnienia
budowlane do projektowania w odpowiedniej specjalności oraz wzajemne skoordynowanie techniczne
wykonanych przez te osoby opracowań projektowych, zapewniające uwzględnienie zawartych w przepisach
zasad bezpieczeństwa i ochrony zdrowia w procesie budowy, z uwzględnieniem specyfiki projektowanego
obiektu budowlanego,
• sporządzenie informacji dotyczącej bezpieczeństwa i ochrony zdrowia ze względu na specyfikę
projektowanego obiektu budowlanego, uwzględnianej w planie bezpieczeństwa i ochrony zdrowia,
• uzyskanie wymaganych opinii, uzgodnień i sprawdzeń rozwiązań projektowych w zakresie
wynikającym z przepisów,
• wyjaśnianie wątpliwości dotyczących projektu i zawartych w nim rozwiązań,
• sporządzanie lub uzgadnianie indywidualnej dokumentacji technicznej,
• sprawowanie nadzoru autorskiego na żądanie inwestora lub właściwego organu w zakresie:
◦ stwierdzania w toku wykonywania robót budowlanych zgodności realizacji z projektem,
◦ uzgadniania możliwości wprowadzenia rozwiązań zamiennych w stosunku do
przewidzianych w projekcie, zgłoszonych przez kierownika budowy lub inspektora nadzoru inwestorskiego,
Ponadto projektant ma obowiązek zapewnić sprawdzenie projektu architektoniczno – budowlanego pod względem
zgodności z przepisami, w tym techniczno – budowlanymi, przez osobę posiadającą uprawnienia budowlane do
projektowania bez ograniczeń w odpowiedniej specjalności lub rzeczoznawcę budowlanego.
Obowiązek ten jednak nie dotyczy:
• zakresu objętego sprawdzanie i opiniowaniem na podstawie przepisów szczególnych,
• projektów obiektów budowlanych o prostej konstrukcji, jak: budynki mieszkalne jednorodzinne, niewielkie
obiekty gospodarcze, inwentarskie i składowe.
Projektant, oraz wspomniany sprawdzający, do projektu budowlanego dołącza oświadczenie o sporządzeniu
projektu budowlanego, zgodnie z obowiązującymi przepisami, oraz zasadami wiedzy technicznej.
Projektant w trakcie realizacji budowy, ma prawo:
• wstępu na teren budowy i dokonywania zapisów w dzienniku budowy dotyczących jej realizacji,
• żądania wpisem do dziennika budowy wstrzymania robót budowlanych w razie:
o stwierdzenia możliwości powstania zagrożenia
o wykonywania ich niezgodnie z projektem.
Nadzór autorski
Nadzór autorski to świadczenie przez projektanta/projektantów danego obiektu budowlanego, na zlecenie
Zamawiającego/Inwestora usługi polegającej na kontrolowaniu zgodności realizacji danego obiektu budowlanego z
opracowaną dokumentacją projektową.
W ramach sprawowania nadzoru autorskiego projektant:
• kontroluje zgodność realizacji inwestycji z dokumentacją projektową,
• udziela wyjaśnień i odpowiada na wszelkie wątpliwości wykonawcy robót budowlanych związane z zapisami
zamieszczonymi w dokumentacji projektowej,
• uzgadnia możliwość wprowadzenia proponowanych rozwiązań zamiennych w stosunku do tych
przedstawionych w opracowanej dokumentacji projektowej (bez zgody autora projektu potwierdzonej wpisem do
dziennika budowy nie można samowolnie wprowadzać zmian w stosunku do rozwiązań zamieszczonych w
pierwotnej dokumentacji projektowej).
Zgodnie z Ustawą Prawo Budowlane projektant sprawujący nadzór autorski ma prawo:
• wstępu na teren budowy,
• dokonywania zapisów w dzienniku budowy, w tym żądania w formie wpisu do dziennika budowy wstrzymania
robót budowlanych gdy stwierdzi możliwość powstania zagrożenia lub gdy roboty są wykonywane niezgodnie z
projektem.
Pełnienie nadzoru autorskiego na budowie przez architekta oraz projektantów innych branż jest zupełnie inną
czynnością niż sprawowanie funkcji inspektora nadzoru inwestorskiego lub kierownika budowy. Nadzory autorskie
są pełnione w ramach posiadanych przez projektantów uprawnień budowlanych do projektowania w danej
specjalności, natomiast aby pełnić funkcję inspektora nadzoru inwestorskiego lub kierownika robót należy posiadać
uprawnienia budowlane wykonawcze w danej specjalności. Ponadto Ustawa Prawo Budowlane zabrania łączenia
funkcji np.: inspektora nadzoru inwestorskiego z funkcją kierownika budowy / kierownika robót.
Cena sprawowania nadzorów autorskich jest każdorazowo ustalana indywidualnie z Zamawiającym / Inwestorem i
zależy przede wszystkim od uzgodnionego między stronami zakresu i trybu prowadzenia nadzoru autorskiego.
Wykonawca
Wykonawca to osoba fizyczna, osoba prawna, albo jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej,
która ubiega się o udzielenie zamówienia, złożyła ofertę lub zawarła umowę w sprawie zamówienia publicznego.
Wykonawca ma obowiązek:
• niezwłocznego zawiadomienia inwestora o tym, że dostarczona dokumentacja, teren budowy, maszyny lub
urządzenia nie nadają się do prawidłowego wykonania robot, a także o tym, że wystąpiły inne okoliczności
mogące przeszkodzić prawidłowemu wykonaniu robót,
• wykonania obiektu zgodnie z dokumentacją projektową, zasadami wiedzy technicznej oraz obowiązującymi
przepisami prawa,
• zabezpieczenia terenu budowy; wykonawca odpowiada za szkody powstałe na terenie budowy, w razie
protokolarnego przejęcia terenu,
• uzyskania zgody inwestora na zawarcie z podwykonawcą umowy o roboty budowlane,
• oddania obiektu do użytku (zgłoszenia obiektu do odbioru).
Wykonawca ma prawo:
• żądać od inwestora gwarancji zapłaty, oraz ma prawo odstąpić od umowy o roboty budowlane, jeśli takiej
gwarancji nie otrzyma,
• żądać od inwestora (jeżeli nie istnieją odmienne postanowienia umowy) przyjmowania wykonanych robót
częściowo, w miarę ich ukończenia, za zapłatą odpowiedniej części wynagrodzenia,
• żądać od inwestora umówionego wynagrodzenia lub odpowiedniej jego części w razie zniszczenia wykonanego
obiektu, jeżeli uszkodzenie powstało wskutek:
o wadliwości dostarczonych przez inwestora materiałów, maszyn lub urządzeń,
o wykonania robót według zaleceń inwestora,
jeżeli uprzedził inwestora o niebezpieczeństwie, lub jeśli mimo zachowanej ostrożności nie mógł stwierdzić
wadliwości materiałów, maszyn, lub urządzeń.
Kierownik budowy
Kierownik budowy jest obowiązany, w oparciu o informację dostarczoną przez projektanta, sporządzić lub
zapewnić sporządzenie, przed rozpoczęciem budowy, planu bezpieczeństwa i ochrony zdrowia, uwzględniając
specyfikę obiektu budowlanego i warunki prowadzenia robót budowlanych, w tym planowane jednoczesne
prowadzenie robót budowlanych i produkcji przemysłowej.
Ponadto do obowiązków kierownika budowy należy:
• protokolarne przejęcie od inwestora i odpowiednie zabezpieczenie terenu budowy wraz ze znajdującymi się na
nim obiektami budowlanymi, urządzeniami technicznymi i stałymi punktami osnowy geodezyjnej oraz
podlegającymi ochronie elementami środowiska przyrodniczego i kulturowego,
• prowadzenie dokumentacji budowy,
• zapewnienie geodezyjnego wytyczenia obiektu oraz zorganizowanie budowy i kierowanie budową obiektu
budowlanego w sposób zgodny z projektem i pozwoleniem na budowę, przepisami, w tym techniczno –
budowlanymi, oraz przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy,
• koordynowanie realizacji zadań zapobiegających zagrożeniom bezpieczeństwa i ochrony zdrowia:
o przy opracowywaniu technicznych lub organizacyjnych założeń planowanych robót budowlanych lub ich
poszczególnych etapów, które mają być prowadzone jednocześnie lub kolejno,
o przy planowaniu czasu wymaganego do zakończenia robót budowlanych lub ich poszczególnych etapów,
• koordynowanie działań zapewniających przestrzeganie podczas wykonywania robót budowlanych zasad
bezpieczeństwa i ochrony zdrowia zawartych w przepisach BHP, oraz w planie bezpieczeństwa i ochrony
zdrowia,
• wprowadzanie niezbędnych zmian w informacji projektanta dot. planu BIOZ, oraz w planie BIOZ, wynikających z
postępu wykonywanych robót budowlanych,
• podejmowanie niezbędnych działań uniemożliwiających wstęp na budowę osobom nieupoważnionym,
• wstrzymanie robót budowlanych w przypadku stwierdzenia możliwości powstania zagrożenia oraz bezzwłoczne
zawiadomienie o tym właściwego organu,
• zawiadomienie inwestora o wpisie do dziennika budowy dotyczącym wstrzymania robót budowlanych z powodu
wykonywania ich niezgodnie z projektem,
• realizacja zaleceń wpisanych do dziennika budowy,
• zgłaszanie inwestorowi do sprawdzenia lub odbioru wykonanych robót ulegających zakryciu bądź zanikających
oraz zapewnienie dokonania wymaganych przepisami lub ustalonych w umowie prób i sprawdzeń instalacji,
urządzeń technicznych i przewodów kominowych przed zgłoszeniem obiektu budowlanego do odbioru,
• przygotowanie dokumentacji powykonawczej obiektu budowlanego,
• zgłoszenie obiektu budowlanego do odbioru odpowiednim wpisem do dziennika budowy oraz uczestniczenie w
czynnościach odbioru i zapewnienie usunięcia stwierdzonych wad, a także przekazanie inwestorowi
oświadczenia:
o o zgodności wykonania obiektu budowlanego z projektem budowlanym i warunkami pozwolenia na budowę
oraz przepisami,
o o doprowadzeniu do należytego stanu i porządku terenu budowy, a także – w razie korzystania – drogi, ulicy,
sąsiedniej nieruchomości, budynku lub lokalu
Kierownik budowy ma prawo:
• występowania do inwestora o zmiany w rozwiązaniach projektowych, jeżeli są one uzasadnione koniecznością
zwiększenia bezpieczeństwa realizacji robót budowlanych lub usprawnienia procesu budowy,
• ustosunkowania się w dzienniku budowy do zaleceń w nim zawartych
Dostawcy dóbr inwestycyjnych
Dobra inwestycyjne dzielą się na:
• przedmioty pracy – elementy przekształcane podczas procesu produkcji, np. cement,
• środki pracy – elementy, przy pomocy których przekształcane są przedmioty pracy, np. młotek.
Dostawcami dóbr inwestycyjnych są zatem wszyscy producenci materiałów, maszyn i urządzeń budowlanych. Są
znacząco powiązani z przebiegiem cyklu budowlanego, ponieważ wpływają na:
• jakość zastosowanych dóbr inwestycyjnych,
• terminowość wykonania prac,
• jakość wykonanych prac, np. opóźnienia pomiędzy kolejnymi dostawami mieszanki betonowej przy
betonowaniu elementów o dużych gabarytach, mogą być przyczyną poważnych problemów w pracy konstrukcji,
• koszt dóbr inwestycyjnych
Nadzory budowlane
Nadzór budowlany to system kontrolowania i nadzorowania procesów budowlanych, który na szczeblu
ogólnopaństwowym sprawują: Minister Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa, Główny Inspektor Nadzoru
Budowlanego oraz organy nadzoru architektoniczno-budowlanego i specjalistycznego nadzoru budowlanego.
Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego (GINB) jest podstawowym ogniwem państwowego nadzoru budowlanego
i wykonuje swoje zadania przy pomocy Głównego Urzędu Nadzoru Budowlanego. Do zakresu sprawowanego
przez GINB nadzoru budowlanego należy m.in.:
• pełnienie funkcji organu wyższego szczebla i sprawowanie nadzoru w stosunku do innych organów nadzoru
budowlanego,
• prowadzenie postępowań wyjaśniających przyczyny i okoliczności powstania katastrof budowlanych,
• prowadzenie centralnych rejestrów osób posiadających uprawnienia budowlane, uprawnienia rzeczoznawców
budowlanych oraz osób ukaranych z tytułu odpowiedzialności zawodowej.
Do obowiązków organów nadzoru budowlanego należy ponadto:
• nadzór nad przestrzeganiem przepisów prawa budowlanego oraz wydawanie decyzji administracyjnych w
sprawach określonych przez prawo budowlane,
• kontrola zgodności zagospodarowania terenu z istniejącymi planami oraz wymogami ochrony środowiska,
• kontrola warunków bezpieczeństwa ludzi i mienia w procesach budowlanych, zgodności rozwiązań
architektoniczno-budowlanych z odpowiednimi przepisami, normami i zasadami wiedzy technicznej, właściwego
sprawowania samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie.
W dziedzinach obronności, bezpieczeństwa państwa, gospodarki wodnej, gospodarki morskiej, transportu oraz
górnictwa ustanowiony jest specjalistyczny nadzór budowlany.
Pracownicy organów państwowego nadzoru budowlanego mają prawo wstępu na teren budów i obiektów
budowlanych oraz żądania od uczestników procesu budowlanego pełnej dokumentacji i informacji związanych z
tym procesem.
Pojęcie branżowy nadzór budowlany odnosi się do nadzoru sprawowanego w konkretnej dziedzinie, branży (np.
elektrycznej).
Właściciel obiektu budowlanego
Właściciel ma prawo:
• korzystać i rozporządzać nieruchomością, oraz pobierać pożytki w granicach określonych przez prawo i zasady
współżycia społecznego,
Właściciel ma obowiązek:
• utrzymywać i użytkować obiekt zgodnie z jego przeznaczeniem i wymaganiami ochrony środowiska oraz
utrzymywać w należytym stanie technicznym i estetycznym,
• zapewnić bezpieczne użytkowanie obiektu w razie wystąpienia czynników zewnętrznych oddziaływujących na
obiekt, związanych z działaniem człowieka lub sił natury, w wyniku których następuje uszkodzenie obiektu
budowlanego lub bezpośrednie zagrożenie takim uszkodzeniem, mogące spowodować zagrożenie życia lub
zdrowia ludzi, bezpieczeństwa mienia lub środowiska,
• poddawać obiekt budowlany odpowiednim kontrolom,
• usuwać stwierdzone uszkodzenia, oraz uzupełniać braki, które mogłyby spowodować zagrożenie życia lub
zdrowia ludzi, bezpieczeństwa mienia bądź środowiska, a w szczególności katastrofę budowlaną, pożar,
wybuch, porażenie prądem elektrycznym albo zatrucie gazem,
• przechowywać dokumentację dotyczącą obiektu, przez cały okres istnienia tego obiektu,
• dbać, aby dla budynku była sporządzona aktualna charakterystyka energetyczna,
• prowadzić książkę obiektu budowlanego,
• udostępniać niezbędne dokumenty przedstawicielom właściwego organu oraz innych jednostek organizacyjnych
i organów upoważnionych do kontroli utrzymania obiektów budowlanych we właściwym stanie technicznym oraz
do kontroli przestrzegania przepisów obowiązujących w budownictwie
Placówki naukowo-badawcze, dla postępu technicznego w budownictwie
Naukowymi problemami budownictwa zajmują się specjalne instytuty naukowo-badawcze i katedry wyższych
uczelni technicznych. Najczęściej wpływają one pośrednio na cykl budowlany – poprzez przyczynianie się do
unowocześniania budownictwa i wpływ na ogólny jego rozwój. Nie znaczy to, że ich rola jest nieznacząca.
Budownictwo, jak każda dziedzina, potrzebuje ciągłych unowocześnień. Wynika to z dwóch głównych przyczyn:
• Budownictwu stawiamy obecnie znacznie większe wymagania niż dawniej. Tak np. żądamy, by współczesne
mieszkania odpowiadały rosnącym wymaganiom pod względem praktyczności, higieny, czy akustyki.
• Konieczność zwiększenia wydajności pracy i doścignięcia pod tym względem krajów przodujących w technice
budowlanej.
Dążenie do realizacji takich wymagań zaczyna się właśnie od placówek naukowo – badawczych, na których ciąży
odpowiedzialność za inicjowanie postępu poprzez wdrażanie nowych technologii i prowadzenie badań
pozwalających w pełni wykorzystywać zdobycze dzisiejszej nauki.
27. Zginanie elementów prętowych (rozkład odkształceń i naprężeń w przekroju; zginanie proste
a zginanie ukośne /dwukierunkowe; projektowanie przekrojów);
ZGINANIE PROSTE – przypadek wytrzymałościowy w którym w przekroju poprzecznym pręta działa tylko moment
zginający, którego wektor leży na jednej z głównych, centralnych osi bezwładności.
W takim przypadku w przekroju poprzecznym występują
tylko naprężenia normalne σ.
σ=
gdzie:
Mx - moment zginający
y- odległość od punktu którym obliczamy naprężenie
Ix- moment bezwładności względem osi głównej,
centralnej, na której leży wektor M.
Zgodnie ze w/w wzorem, największe naprężenia
otrzymamy dla y=ymax.
Krawędź przecięcia sie płaszczyzny naprężenia z
płaszczyzna przekroju poprzecznego nazywać będziemy
osią obojętną, gdyż jest ona miejscem geometrycznym
punktów, w których wartości naprężeń normalnych
spełniają równanie:
σ = 0
Iloraz Wx= nazywamy wskaźnikiem wytrzymałości na zginanie.
Gdy odległość włókien skrajnych nie jest taka sama (yg yd) wprowadzamy pojęcie wskaźnika wytrzymałości:
-dla włókien górnych Wg=
-dla włókien dolnych Wd=
Rozkłady naprężeń σ w przekrojach niebezpiecznych przykładowej belki:
Deformację pręta pod pływem momentu zginającego
działającego wzdłuż osi głównej, centralnej opisuje kąt
zgięcia dφ oraz promień krzywizny osi odkształconej belki ρ.
Wielkości deformacji zależą od obciążenia belki i jej
sztywności opisany poniższymi wzorami:
Projektowanie z tzw.
Warunku nośności polega
na sprawdzeniu warunku:
Rr,c – wytrzymałość
obliczeniowa na
rozciąganie/ściskanie
ZGINANIE UKOŚNE- zginaniem ukośnym równomiernym nazywamy taki przypadek wytrzymałościowy, gdy w
przekroju poprzecznym pręta działa tylko moment zginający M, którego wektor nie leży na żadnej głównej,
centralnej osi bezwładności przekroju (ślad płaszczyzny obciążenia nie pokrywa się z osią główną, centralną)
Rozkładając wektor
momentu zginającego M
na dwa składowe
momenty Mx i My Wzdłuż
osi głównych, centralnych
otrzymujemy dwa
zginania proste.
Naprężenie normalne
wektorowe będzie więc
sumą naprężeń od dwóch
zginań prstych.
Ponieważ powyższe
wektory naprężeń są
wzajemnie równoległe,
więc można je zsumować
algebraicznie. Wartość
napr. W dowolnym
punkcie (x,y) obliczamy z powyższego wzoru.
α – kąt skierowany, odmierzany od osi x do wektora mementu zginającego. Odmierzany zgodnie z ruchem
wskazówek zegara posiada znak ujemy.
Dodatnia wartość naprężenia oznacza napr. rozciągające (wektor σ skierowany jest od przekroju), znak minus przy
wartości naprężenia oznacza naprężenie normalne ściskające.
Największe naprężenia normalne występują w punktach przekroju najbardziej oddalonych od linii obojętnej.
Projektowanie z tzw. warunku nośności polega na sprawdzeniu warunku:
maxσr
maxσc
Rr,c – wytrzymałość obliczeniowa na rozciąganie/ściskanie
maxσr –największe naprężenie rozciągające
maxσc- największe naprężenie ściskające
28. Mimośrodowe obciążenie elementów prętowych (rozkład odkształceń i naprężeń w przekroju;
projektowanie przekrojów; rdzeń przekroju);
Z mimośrodowym obciążeniem pręta mamy do czynienia wtedy, gdy oś działania siły (ściskającej lub rozciągającej)
nie pokrywa się z osią elementu.
Naprężenia:

,
_

¸
¸

+

+ ⋅ ·

+

+ ·
2 2 ) , (
1
x
w
y
w
x
x
y
y
y x
i
y y
i
x x
F
W
I
y M
I
x M
F
N
σ
σ (x,y) – naprężenia normalne w płaszczyźnie XY [kPa],
W – siła wypadkowa = N – siła osiowa [kN],
F – pole przekroju poprzecznego [m
2
],
xw, yw – współrzędne położenia siły wypadkowej [m],
x, y – współrzędne punktu dla którego obliczane są naprężenia [m],
ix, iy – promienie bezwładności [m]
F
I
i
y x
y x
,
,
·
Tensor naprężenia:
1
1
1
1
1
1
1
]
1

¸

,
_

¸
¸

+

+ ⋅
·
1
1
1
1
1
1
]
1

¸

+

+
·
0 0 0
0 0 0
0 0 1
0 0 0
0 0 0
0 0
2 2
x
w
y
w
x
x
y
y
ij
i
y y
i
x x
F
W
I
y M
I
x M
F
N
σ
Odkształcenia:
odkształcenie liniowe

,
_

¸
¸

+

+ ⋅

·


+


+

· ·
2 2
11
11
1
x
w
y
w
x
x
y
y
i
y y
i
x x
F E
W
I E
y M
I E
x M
F E
N
E
σ
ε
odkształcenia poprzeczne

,
_

¸
¸

+

+ ⋅

− · ⋅ − · ·
2 2
11 33 22
1
x
w
y
w
i
y y
i
x x
F E
W
ν σ ν ε ε
Tensor odkształcenia:
1
1
1
]
1

¸

·
33
22
11
0 0
0 0
0 0
ε
ε
ε
σ
Rozkład naprężeń, a tym samym odkształceń zależy od położenia punktu przyłożenia siły względem środka
ciężkości przekroju. Jeżeli siła jest przyłożona odpowiednio blisko środka ciężkości przekroju, to cały przekrój ma
naprężenia jednego znaku. Obszar ten zwie się rdzeniem przekroju. Jeżeli siła przyłożona jest wewnątrz rdzenia
lub na jego krawędzi, to cały przekrój jest rozciągany lub ściskany. Jeżeli siła przyłożona jest poza rdzeniem, to
część przekroju jest ściskana, a część rozciągana. Wiąże się z tym położenie osi obojętnej. Gdy siła przyłożona
jest wewnątrz rdzenia lub na jego konturze, oś obojętna znajduje się poza przekrojem lub na jego zewnętrznej
krawędzi. Gdy punkt przyłożenia siły znajduje się poza rdzeniem, oś obojętna przechodzi przez przekrój dzieląc go
tym samym na strefę ściskaną i rozciąganą. Należy przy tym pamiętać, że oś obojętna leży zawsze po przeciwnej
stronie środka przekroju względem punktu przyłożenia siły mimośrodowej.
Wyznaczanie rdzenia:
Rdzeń przekroju wyznacza się szukając punktów wokół środka ciężkości przekroju, dla których przyłożona siła
określi oś obojętną na krawędzi zewnętrznej przekroju. Przy szukaniu rdzenia można skorzystać z następujących
prawidłowości:
− środek ciężkości zawsze należy do rdzenia,
− rdzeń jest figurą wypukłą,
− rdzeń zawiera się w konturze przekroju (najmniejszej figurze wypukłej, w którą można wpisać przekrój),
− rdzeń przekroju ma tyle wierzchołków, ile ma kontur przekroju,
− jeżeli figura jest symetryczna względem osi, to rdzeń jest również symetryczny.
Przykład:
4
3 3
56
12
4 3
12
6 4
cm I
x
·



·

4 2 2
3 3
17 1 6 2
12
3 1
2
12
1 6
cm I
y
· ⋅ ⋅ +

⋅ +

·
2
12cm F ·
2
2
4
2
3
14
12
56
cm
cm
cm
i
x
· ·
2 2
12
17
cm i
y
·
− linią przerywaną zaznaczono kontur przekroju
− rdzeń oblicza się dla konturu przekroju (żeby oś obojętna nie przecięła w żadnym
miejscu przekroju)
Ponieważ przekrój jest symetryczny względem osi x, do obliczeń wystarczą 2 punkty:
A i B. Poszukujemy punktów przyłożenia siły (xw, yw), dla których kolejno w punkcie A
i w punkcie B naprężenia będą wynosić 0 (przebiegać będzie oś obojętna).
dla punktu A (2,5; 3,0)
0
3
14
0 , 3
12
17
5 , 2
1
2 2
·

+

+
cm
cm y
cm
cm x
w w
równanie spełniają punkty:
,
_

¸
¸

,
_

¸
¸
− 0 ;
30
17
9
14
; 0 cm cm
dla punktu B (-1,5; 3,0)
0
3
14
0 , 3
12
17
) 5 , 1 (
1
2 2
·

+
− ⋅
+
cm
cm y
cm
cm x
w w
równanie spełniają punkty:

,
_

¸
¸

,
_

¸
¸
− 0 ;
18
17
9
14
; 0 cm cm
Równanie osi obojętnej:
w
x
y w
x w
y
i
i y
i x x
y
2
2
2


⋅ ⋅
− ·
Projektowanie przekrojów:
(przykład z ćwiczeń dr Wieczorek)
Zadanie: zaprojektować przekrój słupa w kształcie rombu.
Dane: P=20kN, fdr = 35MPa, fdc =25MPa
2
6t F ·
4
3
9 2
48
) 6 (
t
t t
I
x
· ⋅

·
4
3
2
48
3 ) 2 (
t
t t
I
y
· ⋅

·
2
2
4
2
2
3
6
9
t
t
t
i
x
· ·
2
2
4
2
6
1
6
t
t
t
i
y
· ·

,
_

¸
¸
⋅ − ⋅ ·

,
_

¸
¸

+

,
_

¸
¸

+ ⋅ · x
t
t
P
t
y
t
x
t
t
P
y x
3
1
3
2
2
3
0
6
2
1
6
4
2
2
2 2
) , (
σ
3
0
3
1 0
) , (
t
x x
t
y x
· ⇒ · ⋅ − ⇔ · σ
Wniosek: jeżeli siła mimośrodowa jest przyłożona na jednej z głównych
centralnych osi przekroju, to oś obojętna jest prostopadła do tej osi.
m
f
P
t f
t
P
t
t t
P
dr
dr r A
039 , 0
3
8
3
8
) (
3
1
3
2
max
2 2
· ≥ ⇒ ≤ ·

,
_

¸
¸
− ⋅ − ⋅ · · σ σ
przyjęto
m t 04 , 0 ·
m
f
P
t f
t
P
t
t t
P
dc
dc c B
037 , 0
3
4
3
4 3
1
3
2
max
2 2
· ≥ ⇒ ≤

·

,
_

¸
¸
⋅ − ⋅ · · σ σ
przyjęto
m t 04 , 0 ·
ostatecznie przyjęto t=0,04m.
Sprawdzenie:
MPa f MPa
MN
t
P
dr A
35 3 , 33
04 , 0 3
02 , 0 8
3
8
2 2
· < ·


· · σ
MPa f MPa
MN
t
P
dc B
20 7 , 16
04 , 0 3
02 , 0 4
3
4
2 2
· < ·


·

· σ
(przykłady z wykładu dra Matheji – wykład 8)
przykład nr 1.
przykład nr 2.
29. Skręcanie elementów prętowych (przekroje kołowe a przekroje niekołowe – różnice w analizie
zagadnienia; rozkład odkształceń i naprężeń w przekroju, projektowanie przekrojów);
Ze skręcaniem pręta mamy do czynienia wówczas, gdy układ sił zewnętrznych po jednej stronie jego
przekroju poprzecznego redukuje się do momentu, którego płaszczyzna działania jest styczna do przekroju, a
wektor jest równoległy do osi pręta. Moment ten Ms nazywamy momentem skręcającym.
Dla dowolnego kształtu przekroju poprzecznego pręta, po przyłożeniu obciążenia momentem skręcającym pręt
zdeformuje się. Wszystkie włókna równoległe do osi pręta przyjmą krzywoliniową postać, a przekrój poprzeczny
dozna spaczenia. Analizując wybrane włókno należące do pobocznicy pręta: punkt A po deformacji nie będzie leżał
w tym samym przekroju, zajmie natomiast położenie A''. Punkt A' przedstawia rzut punktu A'' na płaszczyznę
przekroju zawierającego punkt A. Kąt a pomiędzy promieniami wodzącymi punktów A i A' nazywamy kątem
skręcenia pręta. Kąt ten jest liniowo zależny od współrzędnej x i obliczany z ogólnego wzoru:
( ) x x ⋅ ·θ α

θ jednostkowy kąt skręcenia

,
_

¸
¸
·
0 0
0 0
0
xz
xy
xz xy
T
τ
τ
τ τ
σ

,
_

¸
¸
·
0 0
0 0
0
xz
xy
xz xy
T
γ
γ
γ γ
ε
Równania określające niezerowe elementy w powyższych tensorach zależą od kształtu przekroju poprzecznego
pręta i od położenia punktu w przekroju. Najłatwiej je wyznaczyć dla przekrojów kołowych, przekroje prostokątne
wymagają użycia bardziej zaawansowanego aparatu matematycznego a przekroje cienkościenne otwarte oblicza
się z wykorzystaniem rozwiązań wyznaczonych dla przekroju prostokątnego.
Przekroje kołowe:
Przekroje kołowe, jako jedyne, nie doznają deplanacji
(spaczenia) przy skręcaniu. Punkt A'' pokrywa się w tym
przypadku z punktem A'.
Naprężenia styczne obliczamy z zależności:
r
J
M
y
J
M
z
J
M
s
x z x y
s
x z
s
x y
⋅ · + · →
⋅ ·
⋅ ·
0
2 2
0
0
τ τ τ
τ
τ
2
4
0
R
J

·
π
biegunowy moment bezwładności
r współrzędna biegunowa punktu
Kierunek wektora naprężenia t jest prostopadły do promienia r czyli w punktach leżących na pobocznicy jest
styczny do konturu przekroju poprzecznego. Rozkład naprężeń w przekroju jest liniowy, maksymalne naprężenia
występują dla r = R , czyli na pobocznicy pręta. Zwrot naprężeń stycznych jest taki, że "kręcą" one względem
środka ciężkości przekroju tak samo jak obciążający przekrój moment skręcający.
R
J
M
s
⋅ ·
0
max
τ

Jednostkowy kąt skręcenia
( )
( )
0
GJ
x M
x
s
· θ
Przekroje prostokątne:
Przekroje prostokątne deplanują się przy skręcaniu, czyli przekrój płaski przed przyłożeniem obciążenia nie
pozostaje taki po obciążeniu. Ścisłe rozwiązanie dla tego typu przekrojów wymaga użycia zaawansowanych metod
matematycznych, które prowadzą do rozwiązania w postaci szeregów i funkcji hiperbolicznych. Celem ułatwienia
obliczeń skręcanych prętów o przekroju prostokątnym, odpowiednie funkcje wchodzące do funkcji naprężeń i
odkształceń zostały stabelaryzowane (zależą od stosunku boków w prostokącie), a analiza wytrzymałościowa
została ograniczona do znajomości rozkładu naprężeń w którym oblicza się tylko wartość maksymalną. Rozkład
naprężeń:
Maksymalna wartość naprężeń stycznych występuje w połowie
dłuższego boku, w narożach naprężenia zerują się a po długościach
boków są styczne do konturu przekroju poprzecznego. Zwrot naprężeń,
tak jak dla przekroju kołowego jest taki, że "kręcą" one względem środka
ciężkości przekroju tak samo jak obciążający przekrój moment
skręcający.
Wartości największych naprężeń stycznych, jednostkowego kąta
skręcenia
3
2
max
b h G
M
b h
M
s
s
⋅ ⋅ ⋅
·
⋅ ⋅
·
β
θ
α
τ
Przekroje złożone o profilu otwartym:
Przez przekroje złożone rozumiemy przekroje, które można podzielić na
skończoną ilość prostokątów. Zakłada się przy tym, że moment
skręcający przyłożony do całego przekroju jest sumą momentów skręcających każdy wydzielony prostokąt, oraz że
jednostkowy kąt skręcenia całego przekroju jest taki sam we wszystkich prostokątach. Przy tych założeniach,
korzystając ze wzorów wyprowadzonych dla przekroju prostokątnego, można wyprowadzić następujące zależności:

·
⋅ ⋅ ·

· ⋅


·
n
i
i i i s
s
s
i
s i
s i
i
b h J
J G
M
b
J
M
1
3
max β θ
α
β
τ
Naprężenia styczne policzone wg powyższego wzoru oznaczają maksymalne naprężenia w i-tym prostokącie (w
połowie dłuższego boku i-tego prostokąta). Tak więc do wymiarowania przekroju wybieramy maksymalną wartość z
policzonych dla wszystkich prostokątów. Należy zwrócić uwagę, że dla różnych podziałów przekroju na prostokąty,
otrzymamy różne wartości maksymalnych naprężeń w przekroju. Projektując taki przekrój należy zatem obliczenia
przeprowadzić dla wszystkich możliwych podziałów.
Dla przekrojów dla których h/b > 5 można przyjąć
β α ·
i naprężenia liczyć ze wzoru:
i
s
s
i
b
J
M
⋅ · τ max
. Wtedy
maksymalne naprężenie styczne występuje w tym prostokącie który ma największą grubość. Jeżeli zaś h/b > 10
(pręty cienkościenne) wtedy
333 , 0 · ·β α
i dodatkowo można przyjać:

·
⋅ ·
n
i
i i s
b h J
1
3
3
1
.
(b oznacza krótszy bok prostokąta a h dłuższy bok)
Projektowanie:
Warunek wytrzymałości:
Stan graniczny nośności zostanie osiągnięty, jeśli przynajmniej w jednym punkcie przekroju poprzecznego
wielkość naprężenia będzie równa wytrzymałości obliczeniowej na ścinanie Rt.
t
R ≤
max
τ

Warunek sztywności
Stan graniczny użytkowania to warunek zapewniający brak przekroczenia pewnej dopuszczalnej wartości
jednostkowego kąta skręcenia. Warunek ten jest najczęściej podyktowany względami technologicznymi
dop
θ θ ≤
max
30. Złożony stan naprężenia (wpływ siły tnącej na stan naprężenia w elemencie prętowym;
pojęcie naprężenia zredukowanego; hipotezy wytężeniowe; wyznaczenie naprężenia
zredukowanego w elemencie prętowym);
Złożony stan naprężenia (wpływ siły tnącej na stan naprężenia w elemencie prętowym; pojęcie naprężenia
zredukowanego; hipotezy wytężeniowe; wyznaczenie naprężenia zredukowanego w elemencie prętowym).
Na rysunku przedstawiono pręt obciążony pewną siłą oraz element jednostkowy tego pręta. Na jego ściankach
równoległych do płaszczyzny yz oznaczono naprężenia normalne
oraz styczne. Są to naprężenia normalne σx oraz naprężenia
styczne τxz.
Z warunku równowagi rozpatrywanego elementu jednostkowego
wynika, że naprężenia τxz nie mogą być jedynymi naprężeniami
stycznymi, a więc na ściankach równoległych do płaszczyzny xz
muszą występować naprężenia τzx , ponadto τxz = τzx = τ . Wszystkie
oznaczone na rysunku naprężenia, nazywamy składowymi
stanu naprężenia. Tak przedstawiony stan naprężenia przy
zginaniu ze ścinaniem nazywamy złożonym stanem naprężenia.
W konstrukcjach budowlanych spotykamy również bardziej
złożone przypadki, w których przy bardziej skomplikowanym
obciążeniu na wszystkich ściankach elementu występują zarówno
naprężenia normalne jak i styczne
Celem formułowania hipotez wytężeniowych jest "odwzorowanie"
stanu wytężenia w złożonym stanie naprężenia na stan wytężenia
przy jednoosiowym rozciąganiu (ściskaniu). Przypuszczamy, że w
ten sposób ocenimy realny stopień wytężenia materiału
konstrukcji.
Hipotezy wytężeniowe:
1. Hipoteza Galileusza - hipoteza maksymalnych dodatnich naprężeń
normalnych.
O wytężeniu materiału w danym punkcie decyduje wartość maksymalnego
dodatniego naprężenia głównego, niezależnie od rodzaju stanu naprężenia.
Brak zastosowania, wyniki sprzeczne z doświadczeniami.
2. Hipoteza Rankine’a - Clebscha - hipoteza maksymalnych naprężeń
normalnych.
O wytężeniu materiału w danym punkcie ciała decyduje maksymalna
bezwzględna wartość naprężenia głównego, niezależnie od rodzaju stanu
naprężenia.
Brak zastosowania, hipoteza nie została dostatecznie potwierdzona
doświadczeniami.
3. Hipoteza Coulomba – Tresci – Guesta – hipoteza maksymalnych naprężeń
stycznych.
O wytężeniu materiału w danym punkcie ciała decyduje maksymalna bezwzględna
wartość ekstremalnych naprężeń stycznych, niezależnie od rodzaju stanu naprężenia.
Zastosowanie w przypadku materiałów sprężysto-plastycznych.
4. Hipoteza Hubera – Misesa - Hencky’ego – hipoteza energii odkształcenia
postaciowego.
O wytężeniu materiału w danym punkcie ciała decyduje gęstość energii odkształcenia
postaciowego, niezależnie od rodzaju stanu naprężenia.
Hipoteza bardzo dobrze pokrywa się z danymi doświadczalnymi w przypadku
materiałów sprężysto-plastycznych.
Naprężenia zredukowane.
W przypadku płaskiego stanu naprężenia, w którym macierz naprężeń zawiera jedynie dwa elementy σx oraz τxz.
wzory na naprężenia zredukowane przyjmują formę:
31. Geometryczna niezmienność ustrojów statycznych (warunek konieczny geometrycznej
niezmienności; warunki szczególne geometrycznej niezmienności; metody oceny geometrycznej
niezmienności);
WARUNEK KONIECZNY GEOMETRYCZNEJ NIEZMIENNOŚCI
Liczba stopni swobody jest równa 0, czyli odebrano wszystkie 3 stopnie swobody. Dodanie do układu tarcz
kolejnej tarczy wymaga dodania kolejnych trzech więzów, o ile oczywiście chcemy nadal zachować geometryczną
niezmienność.
Warunek konieczny geometrycznej niezmienności układu:
3t ≤ p
t – liczba tarcz należących do układu
p – liczba wszystkich więzów występujących w układzie.
• 3t = p - układ statycznie wyznaczalny. Liczba nieznanych sił w prętach podporowych i łączących tarcze jest
równa liczbie równań równowagi.
• 3t < p - układ przesztywniony (statycznie niewyznaczalny). Liczba równań równowagi jest mniejsza od liczby
niewiadomych n = p - 3t. Układ taki nazywamy n-krotnie statycznie niewyznaczalnym. Jednoznaczne
rozwiązanie takie układu można uzyskać jedynie przez uwzględnienie odkształcalności układu i ułożenie na tej
podstawie brakującej liczby równań.
• 3t > p - układ chwiejny (geometrycznie zmienny) – tarcza ma 1 lub 2 stopnie swobody.
WARUNKI SZCZEGÓLNE (WYSTARCZAJĄCE) GEOMETRYCZNEJ
NIEZMIENNOŚCI
Układ dwóch tarcz sztywnych jest układem geometrycznie niezmiennym, gdy tarcze składowe połączone
są za pomocą trzech więzów, których kierunki nie przecinają się w jednym punkcie (rzeczywistym lub
niewłaściwym).
• Jeżeli tarcza podparta jest trzema podporami przegubowo-przesuwnymi
(każda z podpór nakłada po jednym więzie na tarczę) to, aby tarcza była
geometrycznie niezmienna “kierunki” trzech podpór nie mogą przecinać się
w jednym punkcie. Gdyby taka sytuacja zaistniała, możliwy byłby obrót
względem przegubu wirtualnego, leżącego właśnie w miejscu przecięcia
kierunków prętów.
Tarcza połączona z podłożem za pomocą trzech więzów, których kierunki
przecinają się w jednym punkcie ma możliwość wykonania nieskończenie
małego obrotu wokół punktu przecięcia się kierunków więzów. Punkt taki
nazywamy biegunem (środkiem) chwilowego obrotu. Punkt ten w
przypadku prętów
równoległych znajduje się w nieskończoności. Jest to tak zwany biegun niewłaściwy.
Wyżej wymienione układy nazywane są chwilowo geometrycznie zmiennymi (chwilowo, bo każde najmniejsze
przemieszczenie spowoduje, że kierunki więzów nie będą przecinały się w jednym
punkcie).
• Jeżeli tarcza jest podparta podporą przegubowo-przesuwną i przegubowo-nieprzesuwną to, aby układ był
geometrycznie niezmienny podpora przegubowo-nieprzesuwna nie może leżeć na “kierunku” podpory
przegubowo-przesuwnej.
Warunek ten jest niezwykle istotny, ponieważ często to on rozstrzyga czy układ jest geometrycznie zmienny,
niezmienny, czy należy do trzeciej grupy: układów chwilowo geometrycznie zmiennych. Nawet w układach
pozornie przesztywnionych (jak wskazuje na to warunek konieczny) należy sprawdzić warunek dostateczny
geometrycznej niezmienności. Nawet cztery i więcej prętów może nie gwarantować sztywności. Zachodzi to w
sytuacji, gdy ich kierunki przecinają się w jednym punkcie.
METODY OCENY GEOMETRYCZNEJ NIEZMIENNOŚCI
a) Metoda prędkości wirtualnych
Układ jest geometrycznie zmienny, jeśli istnieje niesprzeczny plan prędkości wirtualnych. Układ jest geometrycznie
niezmienny, jeśli plan prędkości wirtualnych jest sprzeczny.
Analizę prowadzimy rozpoczynając od chwilowych środków obrotu prętów. Jest nim np. podpora nieprzesuwna.
Dla celów analizy geometrycznej niezmienności wewnętrznej (układu rozpatrywanego bez więzów)
unieruchamiamy myślowo jeden z elementów (tarcz). Wyznaczamy chwilowe prędkości wirtualne w węzłach
połączenia tych prętów z innymi. Na podstawie tych prędkości staramy się ustalić chwilowe środki obrotu kolejnych
elementów. Istnienie dwóch różnych chwilowych środków obrotu dla jednego elementu oznacza, że plan prędkości
dla tego elementu jest sprzeczny, a w konsekwencji pręt taki możemy traktować jako unieruchomiony. Analizę
kończy wykazanie, że wszystkie elementy są unieruchomione. Przeciwnie, jeżeli choć jeden z elementów może
doznawać ruchu (posiada jeden chwilowy środek obrotu), to układ jest geometrycznie zmienny. Metoda zawsze
jest skuteczna, choć często pracochłonna i żmudna.
b) Twierdzenie o 2 tarczach
Warunkiem koniecznym i wystarczającym (WKW) geometrycznie niezmiennego połączenia 2 tarcz jest połączenie
ich 3 prętami, których kierunki nie przecinają się w jednym punkcie (również nie w punkcie niewłaściwym, tzn. że
pręty nie są do siebie równoległe)
c) Twierdzenie o 3 tarczach
Warunkiem koniecznym i wystarczającym (WKW) geometrycznie niezmiennego połączenia 3 tarcz jest połączenie
każdych 2 tarcz ze sobą („każda z każdą”) co najmniej 2 prętami w taki sposób, aby wszystkie pręty jednocześnie
nie były do siebie równoległe, ani też punkty przecięcia się kierunków prętów łączących każde 2 tarcze nie leżały
na jednej linii prostej. Twierdzenie powyższe stwierdza, że połączenie „w trójkąt” jest niezmienne.
32. Linie wpływu (pojęcie linii wpływu; metody wyznaczania linii wpływu w ustrojach statycznie
wyznaczalnych; zastosowanie linii wpływy do wyznaczania obwiedni);
1) Pojęcie linii wpływu.
Linią wpływu danej wielkości statycznej lub geometrycznej nazywamy wykres przedstawiający jej zmianę w
zależności od położenia pojedynczej siły jednostkowej.
Z linii wpływu korzystamy przy obliczaniu konstrukcji poddanych działaniu ruchomych obciążeń, w celu ustalenia
najniekorzystniejszego dla danego przekroju układu sił zewnętrznych.
2) Metody wyznaczania linii wpływu w ustrojach statycznie
wyznaczalnych
Linie wpływu wielkości statycznych można wyznaczać w sposób statyczny
lub kinematyczny.
W sposobie statycznym dla dowolnego położenia siły P = 1
określonego odciętą x, można wyznaczyć z warunków równowagi
wyrażenie szukanej wielkości statycznej KI w przekroju xI. Nadając
parametrowi x znaczenie zmiennej wyrażenie stanie się funkcją
określającą kształt linii wpływowej dla KI. Czasami trudno jest uzyskać
wyrażenie dla wielkości KI, wtedy dla wybranych odciętych xi obliczamy
kolejno wartości szukanej wielkości statycznej w przekroju o odciętej xI
wywołane obciążeniem jednostkowym przyłożonym w przekrojach o
odciętych xi, a następnie nanosimy je na rysunku. Końce rzędnych łączy
się odpowiednio liniami prostymi uzyskując w ten sposób linię wpływu KI.
Sposób kinematyczny polega na przekształceniu ustroju w
„mechanizm” poprzez odrzucenie więzi odpowiadającej szukanej wielkości
statycznej i udzieleniu mu wirtualnego przemieszczenia.
Plan składowych wirtualnych przemieszczeń odpowiadających jednostkowemu przemieszczeniu wirtualnemu
wymuszonemu w przekroju xI, w kierunku szukanej wielkości statycznej, będzie obrazem linii wpływu tej wielkości.
Sposób kinematyczny opiera się na zasadzie prac przygotowanych, czyli na tym iż w położeniu równowagi dla
dowolnego małego przesunięcia punktów układu zgodnego z więzami suma prac wykonanych nad układem przy
tym przesunięciu przez siły zewnętrzne jest zerowa.
Zgodnie z tą zasadą można zapisać:
0 · + −
P I I
P K δ δ
a następnie wyznaczyć KI
I
P
I
P K
δ
δ
·
gdzie:
δP i δI oznaczają składowe wirtualnych przemieszczeń odpowiadające wielkościom P i KI.
Aby wykres składowych przemieszczeń wirtualnych stanowił linię
wpływu wielkości KI, należy założyć δI = 1.
Podobnie jak linie wpływu wielkości statycznych można
wyznaczyć linie wpływu wielkości geometrycznych. Mogą to być np.
linie wpływu ugięcia belki w określonym przekroju, jego kąta obrotu,
zmiany odległości dwóch węzłów kratownicy itp.
Te linie wpływu można sporządzić opierając się na twierdzeniu
Maxwella o wzajemności przemieszczeń, a więc na równości:
δki = δik
gdzie: δik oznacza przemieszczenie w miejscu i kierunku uogólnionej
siły i-tej, wywołane uogólnioną siłą k-tą równą jedności, zaś δki
przemieszczenie w miejscu i kierunku uogólnionej siły k-tej, wywołane
jednostkową siłą i-tą.
Wymiarem wielkości δ jest wymiar przemieszczenia podzielony przez
wymiar uogólnionej siły, wywołującej to przemieszczenie.
Linie wpływu wielkości geometrycznych możemy również wyznaczyć wykreślnie z zależności funkcyjnej miedzy
wielkością poszukiwanego przemieszczenia a zmienną współrzędną określającą położenia poruszającej się
uogólnionej siły jednostkowej.
3) Zastosowanie linii wpływu do wyznaczania obwiedni.
Za pomocą linii wpływu można nie tylko obliczyć wartość K
wywołaną przez obciążenie zadanym układem sił, ale również
ustalić najmniej korzystne położenie tego układu tzn. takie, któremu
odpowiada ekstremalna wartość K. Ogólnie, gdy linia wpływu ma
kształt dowolny, konieczne będzie poszukiwanie ekstremalnej
wartości drogą prób. Czasami istnieją odpowiednie kryteria ścisłe,
np. gdy obciążona gałąź linii wpływu składa się z dwu odcinków
prostych o całkowitym rzucie L
Największą wartość K otrzymamy przy takim ustawieniu grupy sił,
dla którego przyrost ΔK będzie niedodatni bez względu na to, czy
obciążenie przesuniemy w lewo, czy w prawo. Musi być przy tym
spełniony warunek, aby żadna z sił rozpatrywanej grupy nie
znajdowała się poza odcinkiem L. Pozwala to na wyprowadzenie
nierówności Winklera:
W
W
l
a
W
P W
l k l
> >
+
gdzie:
Pk – poszukiwana siła, która ma znaleźć się nad załomem linii wpływu,
Wp – wypadkowa sił położonych po prawej stronie siły Pk
Wl – wypadkowa sił położonych po lewej stronie siły Pk
W = Wl + Wp + Pk – wypadkowa sił rozpatrywanej grupy.
Nierówność Winklera umożliwia również ustalenie najmniej
korzystnego położenia obciążenia równomiernie rozłożonego na
odcinku o długości „d”, wierzchołka odległego o „a” od lewej podpory.
x = a(l-d)/l
Dla ustrojów statycznie wyznaczalnych kryteria te znajdują
zastosowanie jedynie w odniesieniu do wielkości statycznych, gdyż
linie wpływu tych wielkości składają się z odcinków prostych.
Dla wielkości geometrycznych linie wpływu mają kształt linii krzywych,
w związku z czym nie można dla nich stosować nierówności Winklera.
33. Metoda sił (podstawy teoretyczne metody - twierdzenia energetyczne; ogólny algorytm
metody w zastosowaniu do ustrojów prętowych; praktyczne zastosowanie metody);
Konstrukcje statycznie niewyznaczalne, obliczamy metodą sił wykorzystując równania statyki oraz dodatkowe
równani o charakterze geometrycznym. Idea metody sił polega na wykorzystaniu tzw. aksjomatu więzów. Aksjomat
ten mówi, że jeśli układ materialny jest w równowadze, to odrzucenie dowolnego więzu i zastąpienie go reakcją
tego więzu nie zmieni stanu równowagi ciała. W rezultacie otrzymujemy układ statycznie niewyznaczalny, zwany
układem podstawowym, obciążonym dodatkowymi siłami Xi. Nieznane siły Xi obliczamy z warunków zgodności
przemieszczeń układu pierwotnego.
Algorytm metody sił
1. ustalenie stopnia statycznej niewyznaczalności
2. Przyjęcie schematu podstawowego ( statycznie wyznaczalnego i geometrycznie niezmiennego)
3. Obliczenie sił przekrojowych w stanach jednostkowym oraz od obciążeń rzeczywistych
4. Rozpisanie układu równań kanoniczych metody sił
5. Obliczenie współczynników przy niewiadomych X1, X2..Xn i wyrazu wolnego
6. Rozwiązanie układu równań kanonicznych metody sił
7. Sporzadzenie wykresu końcowego momentów za pomocą wzoru superpozycyjnego
8. Sporządzenie wykresu końcowgo sił poprzecznych ( poszczególne pręty traktujemy jako belki swobodnie
podparte)
9. Sporządzenie wykresu końcowego sił osiowych z warunku równowagi węzłów
10. Fizyczna interpretacja współczynników dik
11. Sprawdzenie poprawności obliczeń przez kontrolę przemieszczeń układu statycznie niewyznaczalnego
Podstawy teoretyczne metody
Energia sprężysta odkształcenia – energia potencjalna, która gromadzi się w ciele podczas jego odkształcenia
Założenia:
- materiał jest liniowo-sprężysty
- do sił zewnętrznych i odkształeń ma zastosowanie zasada superpozycji
- układ znajduje się w równowadze
- temperatura ustroju jest stała
- brak tarcia na powierzchniach styku wzajemnie ruchomych częsci układu lub tarcie jest pomijalne
- przemieszczenia są małe, że można je pominąć przy układaniu równań równowagi

układ Clapeyrona
Zmiana jednego rodzaju energii potencjalnej ( energii potencjalnego obciążenia) wyłącznie na drugi rodzaj ( energii
potencjalnej odkształcenia) ma miejsce wtedy, gdy odkształcenie zachodzi bez naruszenia równowagi
Prawo zachowania energii
Praca sił zewnętrzych Lz = Vp → prawo zachowania energii
Praca sił wewnętrznych Lw = -V → Lz+Lw = 0
Vp – zmniejszenie energii potencjalnej obciążenia zewnętrzego
V – przyrost energii potencjalnej odkształcenia ( energii sprężystej)
Twierdzenie Clapeyrona
Praca sił zewnętrzych jest miara energii potencjalnej obciążenia przekształcającej się w energię sprężystą
V = Lz
Uogólniona siła – dowolny układ sił przyłozony do ciała pozostającego w równowadze
Uogólnione przemieszczenie – wielkośc przez którą należy pomnozyć uogólnioną siłę
w celu wyznaczenia jej pracy ( ui uogólnione przemieszczenie odpowiadające sile
skupinej Pi )
Dla ciała sprężystego pozostającego pod działaniem sił
wewnętrznych energia sprężysta jest równa pracy tych
sił
Jeżeli zależność między obciążeniem a
odpowiadającym mu przemieszczeniem ma charakter
liniowy to praca siły Pi na przemieszczeniu ui wynosi
Li=0.5* Pi * ui
Praca wszystkich sił Pi obciążających układ na odpowiadających im przemieszczeniach ui wynosi ∑ Li
Jednostkowa energia sprężysta odkształcenia – ilośc energii sprężystej nagromadzonej w jednostce objętości ciała
odkształconego
V’ = dV/dv
dV – energia sprężysta nagromadzona w elemencie
dv – objętość elemetnu
V’ – jednostkowa energia sprężysta w danym punkcie
Można wyznaczyc wzory na energię spręzystą dla każdego rodzaju siły wewnętrznej, należy jednak pamiętac że
energii sprężystej nagromadzonej pod łącznym działaniem obciążeń tego same typu np. siły osiowej nie można
obliczać na zasadzie superpozycji. Na zasadzie superpozycji można obliczać energię nagromadzona pod łącznym
działniem różnych obciążeń (np. moment skręcający + siła osiowa itp.)
Zasada wzajemności przemieszczeń ( tw. Maxwella)
Jeżeli na układ działają dwie równe co do wielkości siły to przemieszczenie w miejscu i w kierunku pierwszej siły
wywołane działaniem drugiej siły jest równe przemieszczeniu w miejscu i w kierunku drugiej siły wywołane
działaniem pierwszej siły
Zasada wzajemności praca ( tw. Bettiego)
Suma prac pierwszego układu sił na odpowiadającym im przemieszczeniach wywołanych działaniem drugiego
układu sił jest równa sumie prac drugiego układu sił na odpowiadających im przemieszczeniach wywołanych
działaniem pierwszego układu sił
tw. Castigliano
Rzut przemieszczenia punktu przyłożenia siły na kierunek działania tej siły równa się cząstkowej pochodnej energii
sprężystej względem tej siły.
Wzór Maxwella-Mohra służacy do sprawnego obliczania przemieszczeń w metodzie sił
( wynika z przekształcenia wzorów z tw. Castigliano)
Zasada prac wirtualnych ( wykorzystywana do obliczania przemieszczeń)
Przemieszczenie wirtualne: bardzo małe, niezależne od czasu, zgodne z więcami zewnętrznymi, niezależne od
obciążenia rzeczywistego
Zgodnie z prawem zachowania energii
Lz+Lw = 0

Podobne wzory jesteśmy w stanie wyprowadzić np. dla błędów montażowych, wpływów temperatury czy osiadania
podpór
np. wzór na przemieszczenia podpór
Połączenie wszystkich wzorów prowadzi do powstania uogólnionego wzoru Maxwella-Mohra
We wzorze tym występują całki funkcji powstałych z równań momentów zginających,
których wykresy mają kształty trójkątów, prostokątów, trapezów, paraboli. Wcelu
uproszczenia obliczeń stosuje się spósb zwany całkowaniem graficznym. Polega on
na pomnożeniu pola pierwszej figury przez rzędną momentu znajdująca się pod
środkiem ciężkości pierwszej figury
Praktyczne zastosowanie metody

q
a
1. Przyjęcie układu podstawowego. W miejsce usuniętej
podpory zastosowano niewiadomą hiperstatyczną X1
1
X
1*a
2. Sporzadzenie wykresu momentów zginających od obciążenia X1 = 1
3. Sporządzenie wykresy
momentów od obciążenia
zewnętrznego q
4. Obliczenie przemieszczeń
całkowaniem graficznym
δ11=1/EI* 1/3*a*a*a = a
3
/3EI
(ugięcie jednostkowe)
∆1q = 1/EI * ¼ * a * qa
2
/2 * a = qa
4
/8EI ( ugięcie od obciążenia q)
5. Obliczenie X1 z równania kanonicznego
X1 * a
3
/3EI - qa
4
/8EI = 0 => X1 = 3/8qa
6. Wykreślenie kompletnie obciążonego układu podstawowego, w tym także obliczonej niewiadomej
hiperstatycznej X1 = 3/8qa. Ten statycznie wyznaczalny schemat umozliwia obliczenie sił poprzecznych i
momentów
q*a
8
9q*a
128
5q*a
8
3q*a
8
2
2
2
2
34. Metoda przemieszczeń (wersje metody - macierzowa, klasyczna iteracyjna; ogólny algorytm
metody w zastosowaniu do ustrojów prętowych; praktyczne zastosowanie metody);
Metoda przemieszczeń
Niewiadomymi są przemieszczenia węzłów.
Równania kanoniczne wyrażają reakcje w miejscu dołożonych więzów.
O liczbie niewiadomych decyduje stopień kinematycznej niewyznaczalności (SKN). Jest to liczba więzów, które
trzeba wprowadzić aby układ usztywnić.
Założenia – obowiązują wszystkie założenia dotyczące ustrojów liniowo-sprężystych, a w szczególności zasady:
- sprężystości – liniowy zwiążek pomiędzy naprężeniami a odkształceniami (prawo Hook’a)
- geometrycznej niezmienności (zesztywnienia) – wpływ przemieszczeń wywołanych obciążeniami na obliczane
siły i reakcje oraz siły wewnętrzne jest pomijalnie mały
- superpozycji – efekt działannniaa kilku obciążeń jest równy sumie efektów działania każdego oddzielnie
- statycznego działania obciążeń – przyrost obciążeń w czasie jest powolny, taz że można pominąć siły
bezwładności
- płaskości i prostopadłości do osi przekrojów prętów – są takie przed i po odkształceniu
Sztywnośc zginania EI na długości poszczególnych prętów jest stała.
W metodzie przemieszczeń konstrukcję prętową traktujemy jako pewien skończony zbiór wezłów ̨ , z których każdy
ma określoną liczbę stopni swobody. Za węzły uważamy niewielkie fragmenty konstrukcji zawierające zazwyczaj
wszystkie punkty załamania osi, punkty w których zbiega się większa liczba prętów i punkty podporowe. Dogodne
jest też wyodrębnienie węzłów zawierających punkty nagłej zmiany przekroju i punkty przyłożenia obciążeń
skupionych. Elementy międzywęzłowe nazywamy prętami.
q*a
2
2
W konstrukcji płaskiej wezły, w których choćby dwa prety sa połaczone w sposób sztywny, sa tarczami sztywnymi. ̨ ̨ ̨ ̨ ̨
Z kolei wezły zawierajace przeguby sa punktami materialnymi. ̨ ̨ ̨ Wezły sztywne ̨ na płaszczyź nie maja zatem co ̨
najwyzej trzy stopnie swobody (dwa przesuniecia i obrót), a ̇ ̨ wezły przegubowe ̨ − co najwyzej dwa stopnie swobody ̇
(dwa przesuniecia). Podpory konstrukcji odbieraja wezłom pewna liczbe stopni swobody. Wezły całkowicie ̨ ̨ ̨ ̨ ̨ ̨
unieruchomione (zazwyczaj wezły podporowe) nazywaja sie wezłami nieruchomymi. Pozostałe wezły to wezły ̨ ̨ ̨ ̨ ̨ ̨
ruchome.
Liczba niewiadomych w metodzie przemieszczeń jest równa liczbie stopni swobody wszystkich wezłów (jest to ̨
stopień kinematycznej niewyznaczalności). Określenie go polega na wyznaczeniu liczby wiezów, które nalezy ̨ ̇
wprowadzić, aby układ stał sie geometrycznie wyznaczalny. Bedzie to liczba wezłów układu pretowego, w którym ̨ ̨ ̨ ̨
zbiegaja sie sprezyście utwierdzone prety (wezły wewnetrzne) powiekszona o liczbe wiezów (niezaleznych ̨ ̨ ̨ ̇ ̨ ̨ ̨ ̨ ̨ ̨ ̇
podpór), które nalezy wprowadzić do układu, aby stał sie nieprzesuwny. W przypadku wielopretowego układu, ̇ ̨ ̨
relacje miedzy katami obrotów cieciw pretów wyznacza sie z łańcucha kinematycznego uzyskanego poprzez ̨ ̨ ̨ ̨ ̨ ̨
zamiane wszystkich wezłów wewnetrznych i podpór na przeguby i określenie stopnia geometrycznej ̨ ̨ ̨
niewyznaczalności.
Układ podstawowy w tej metodzie to układ o wszystkich wezłach nieruchomych (wprowadza sie wewnetrzne ̨ ̨ ̨
utwierdzenia do wezłów oraz dodaje sie podpory liniowe, uniemozliwiajace przesuwy), czyli układ o zerowej liczbie ̨ ̨ ̇ ̨
stopni swobody.
Do wyznaczenia wartości przemieszczeń wezłów wykorzystuje sie równania równowagi wezłów. Równania te ̨ ̨ ̨
odpowiadaja sumie rzutów sił na kierunki wyznaczone przez wektory przesunieć oraz sumie momentów wzgledem ̨ ̨ ̨
osi katów obrotu danego wezła. Całkowita liczba równań równowagi pokrywa sie zatem z liczba niewiadomych ̨ ̨ ̨ ̨
przemieszczeń .Tworzą one układrównań kanonicznych metody przemieszczeń. Po obliczeniu niewiadomych
(liniowych lub kątowych przemieszczeń) obliczamy siły wewnętrzne.
Podstawowymi wzorami metody przemieszczeń są równania transformacji wiążące ze sobą przemieszczenia
kątowe węzłów oraz ich względne przemieszczenia liniowe z przypodporowymi siłami uogólnionymi, czyli
momentami lub siłami poprzecznymi.
W wersji klasycznej metody przemieszczeń zakładamy zazwyczaj nieskracalność pretów oraz pomijamy wpływ sił ̨
normalnych.
W wersji macierzowej uwzglednaimy siły normalne i rezygnujemy z zasady nieskracalności pretów. Zakładamy, ze ̨ ̨ ̇
kazdy wezeł układu ma własne, niezalezne przemieszczenia: dwa przesuwy (pionowy, poziomy) i kat obrotu. ̇ ̨ ̇ ̨
Zwroty przemieszczeń zakładamy zgodnie z przyjetym globalnym układem współrzednych ̨ ̨ xy. Istotna jest
numeracja przemieszczeń w nastepujacej kolejności: przesuw poziomy, pionowy i kat obrotu. ̨ ̨ ̨
Wersja iteracyjna metody przemieszczeń to metoda kolejnych przybliżeń. Polega ona na tym że należy najpierw
rozwiazać rame klasycznie i wyznaczyć siły normalne. Dla kazdego preta określić wzory transformacyjne z ̨ ̨ ̇ ̨
uwzglednieniem wyznaczonych sił normalnych i ponownie rozwiazać układ. Otrzymane w drugim rozwiazaniu siły ̨ ̨ ̨
beda sie róznić od tych, które były podstawa wzorów transformacyjnych (otrzymane z klasycznego rozwiazania). ̨ ̨ ̨ ̇ ̨ ̨
Dlatego obliczenia nalezy powtórzyć. Obliczenia przeprowadza sie tak długo, az wynik nie odbiega znacznie od ̇ ̨ ̇
przyjetego w danym kroku iteracyjnym rozkładu sił (wyznaczonych z poprzedniego kroku). ̨
Zastosowanie metody przemieszczeń: jest podstawową metodą wykorzystywaną w programach komputerowych
do rozwiązywania układów statycznie niewyznaczalnych. Obliczenia polegaja na zestawieniu z danych problemu ̨
kilku macierzy wyjściowych, a nastepnie wykonaniu na nich ściśle określonych działań macierzowych ̨
prowadzacych do końcowego rozwiazania. Mozliwe jest utworzenie róznych wariantów obliczeń . ̨ ̨ ̇ ̇
Przykłady:
35. Kontrola stanów granicznych użytkowalności elementów konstrukcji żelbetowych
(klasyfikacja SGU i ich znaczenie; ogólne warunki kontroli SGU i stosowane metody; zjawiska
uwzględniane w kontroli SGU);
Opracowano na podstawie:
1. PN-B-03264 Konstrukcje betonowe, żelbetowe i sprężone. Obliczenia statyczne i projektowanie
2. Kobiak J., Stachurski W., Konstrukcje Żelbetowe
Polska Norma rozróżnia następujące stany graniczne użytkowalności:
- stan graniczny naprężeń
- stan graniczny ugięć
- stan graniczny zarysowań
Generalnie sprawdzenie stanów granicznych użytkowalności polega na wykazaniu, ze dla kombinacji określonej
kombinacji oddziaływań spełniony jest warunek:
Ed <= Cd
W którym Ed oznacza dany efekt, a Cd jest graniczną dopuszczalna wartością tego efektu, określoną w Normie.
Poza sprawdzeniem w/w oddziaływań należy również przeanalizować możliwość wystąpienia w konstrukcji innych
stanów granicznych użytkowalności (np. stanu granicznego drgań) w zależności od przeznaczenia obiektu i
odpowiednio zabezpieczyć konstrukcję na te wpływy.
Sprawdzenie stanu granicznego naprężeń wykonuje się w sytuacji początkowej konstrukcji sprężonych. Na
podstawie pkt. 7.1.2 PN wartości naprężeń w cięgnach sprężających nie powinny być większe niż:
- przy chwilowym przeciążeniu stosowanym w celu zmniejszenia strat spowodowanych tarciem oraz poślizgiem w
zakotwieniu

σ
0 max ,
0 ≤ 8 f
pk
⋅ ,
oraz
σ
0 max ,
0 ≤ 90 f
p0 1k ,
⋅ ,
- po zakotwieniu cięgien i uwzględnieniu strat doraźnych

σ
0 max ,
0 ≤ 75 f
pk
⋅ ,
oraz
σ
0 max ,
0 ≤ 85 f
p0 1k ,
⋅ ,
- po uwzględnieniu strat całkowitych

σ
0 max ,
0 ≤ 65 f
pk
⋅ ,
Wg punktu 7.1.7.1 PN naprężenia ściskające w betonie w początkowej sytuacji obliczeniowej obliczone pod
działaniem siły Npd=Pk,sup nie powinny przekraczać poniższych wartości:
- w elementach strunobetonowych
przy sprężaniu osiowym – 0,6 fcm(t0)
przy sprężaniu mimośrodowym 0,7 fcm(t0)
- w belkach kablobetonowych
przy sprężaniu osiowym – 0,5 fcm(t0)
przy sprężaniu mimośrodowym 0,6 fcm(t0)
Sprawdzenie stanu granicznego zarysowania polega na wykazaniu, że występujące w konstrukcji siły wewnętrzne,
wyznaczone da odpowiedniej kombinacji obciążeń nie powodują rozwarcia rys prostopadłych do osi elementu i rys
ukośnych większych od szerokości uznanych za graniczne.
Ze względu na potrzebę zróżnicowania stopnia zabezpieczenia konstrukcji z betonu przed ujemnymi skutkami
zarysowania wprowadzono podział konstrukcji na kategorie rysoodporności:
a) kategoria 1 – dotyczy konstrukcji sprężonych, od wymaga się szczelności, a pojawienie rys jest
niedopuszczalne
b) kategoria 2 – obejmuje także konstrukcje sprężone, które nie powinny ulegać zarysowaniem, a
rysoodporność jest zabezpieczona sprężanie i współpracę betonu na rozciąganie
c) kategoria 3 – obejmuje żelbetowe i częściowo sprężone konstrukcje, w których dopuszczalne jest
powstanie zarówno rys prostopadłych do osi elementu, jak i rys ukośnych, o ograniczonej szerokości
rozwarcia.
Wartości dopuszczalne rozwarcia rys podano w
tabeli
Sprawdzenie stanu granicznego ugięć polega
na wykazaniu, że występujące w konstrukcji siły
wewnętrzne wyznaczone dla odpowiedniej
kombinacji obciążeń nie powodują ugięć
większych od uznanych za graniczne ze
względu na przeznaczenie budowli, możliwość
uszkodzenia elementów przyległych do
konstrukcji, estetykę oraz poczucie zagrożenia
bezpieczeństwa użytkowników.
W budownictwie ogólnym, przemysłowym i rolniczym, jeżeli
warunki użytkowania nie powodują konieczności
specjalnego ograniczenia ugięć, sprawdzenia wymagają
jedynie elementy dachów i stropów. Ugięcia tych elementów
nie powinny przekraczać wartości dopuszczalnych,
podanych w tabeli
Przy obliczaniu ugięć należy uwzględnić wpływ pełzania
betonu na sztywność elementu zginanego. Wpływ skurczu
betonu na ugięcie żelbetowych elementów zginanych
można z reguły pomijać, z wyjątkiem elementów
zespolonych.
36. Typy zbrojenia stosowanego w elementach żelbetowych (rola spełniana przez zbrojenie;
klasyfikacja typów zbrojenia elementów żelbetowych – ze względu na przenoszone siły
wewnętrzne; logika rozmieszczania zbrojenia w przekroju i na długości elementu);

TYPY I RODZAJE ZBROJENIA
Stosowana w Polsce stal zbrojeniowa do konstrukcji żelbetowych sklasyfikowana została pod względem
wytrzymałościowym. Podział na klasy z wyszczególnieniem gatunków, spawalności, średnic, granic plastyczności
stali fyk i fyd a także z podaniem charakterystycznej wytrzymałości stali na zerwanie ftk.
Druty i pręty ze stali klas A-0 i A-I są w przekroju okrągłe i gładkie, natomiast pozostałych klas okrągłe i żebrowane.
Klasa A-II jest ukośnie żebrowana, stal klasy A-III użebrowana w „jodełkę”, natomiast A-IIIN (RB 500) obracając w
dwóch położeniach widzi się żebrowanie w „jodełkę” a w jednym „ukośnie”.
1. Druty do żelbetowych konstrukcji średnicy 4.5, 6, 8, 10 i 12mm (3mm wyjątkowo w prefabrykatach), 1mm
do drutów wiązałkowych. Produkowany jest w zwojach.
2. Pręty do konstrukcji żelbetowych średnicy 12, 14, 16, 18, 20, 22, 25, 28, 32, 35, 40, otrzymuje się w
pękach, przy czym długośc prętów nie jest większa niż 12m.
3. Szkielety spawane lub zgrzewane drabinki, wygodne przy zbrojeniu prefabrykatów w typowych
elementach belek i słupów. Szkielety w formach lub deskowaniach łączone są ze sobą poprzecznie
prętami za pomocą spawania, z możliwością dozbrojenia dodatkowymi prętami.
4. Siatki:
a. Zgrzewane siatki w formie mat mogą mieć nośne zbrojenie w kierunku podłużnym lub
poprzecznym, bądź też w obu kierunkach.
b. Zgrzewane siatki w formie rulonów (zwijane) mogą mieć nośne zbrojenie w kierunku
prostopadłym do kierunku zwijania.
c. Jednolita siatka cięto-ciągniona Ledóchowskiego (siatka górnicza), uzyskana przez
odpowiednie ponacinanie blachy, a następnie jej rozciągnięcie, pracuje w kierunku długości oczek.
d. Ortogonalna siatka pleciona Rabitza, z cienkiego drutu o drobnych oczkach, stosowana w
robotach wykończeniowych, np. do tynkowania elementów żelbetowych, stalowych i drewnianych.
5. Cięgna sprężające do konstrukcji sprężonych wysokiej wytrzymałości
a. Druty – struny średnicy 2.5, 5, 7mm.
b. Pręty – żebrowane pręty okrągłe ze stali klasy A-IIIN średnicy 10÷18mm lub też owalne.
c. Sploty – np. 2Ø2.5, 7 Ø2.5, 19 Ø2.5.
d. Kable – wiązka równoległych drutów sprężających Ø5 lub Ø7mm, np. 12 Ø5, 18 Ø7, lub
równoległych splotów, np. 19 splotów o średnicy 15,5mmpo 7 Ø6 w każdym splocie.
e. Liny – zwita wiązka cienkich drutów o średnicy 0.4÷2mm (jednozwitych, dwuzwitych lub trój
zwitych) lub też z drutów o większej średnicy, np. zwita przeciwzwita 1+6w prawo +12w lewo +18w lewo+24w
prawo
Zginane elementy betonowe niszczą się na skutek działania naprężeń rozciągających. Nośność tego typu
elementów na zginanie jest niska. Zdolność do przenoszenia dużych naprężeń ściskających przez beton nie jest
wykorzystana.
Główna idea żelbetu polega na odpowiednim wykorzystaniu własności betonu i stali. W strefach występowania
naprężeń rozciągających umieszcza się zbrojenie. Dzięki temu elementy z żelbetu mogą przenosić znacznie
większe obciążenia. Zazwyczaj w konstrukcjach żelbetowych: beton odpowiada za przenoszenie ściskania, a
stal za przenoszenie rozciągania. Główną wadą żelbetu jest ujawnienie się zarysowań w strefie rozciąganej
elementów zginanych.
Stal zbrojeniowa.
Stal zwykła do konstrukcji żelbetowych.
Do zbrojenie konstrukcji żelbetowych stosujemy zwykle stale niskowęglowe (do 0,25% zawartości węgla) i
niskostopowe (do 1,5% zawartości dodatkowych pierwiastków uszlachetniających – Mn, Si, Ni, Cr, V, Mo, itd.)
Typowe zbrojenie wykonuje się w postaci prętów walcowanych (pręty w kręgach i pręty proste).
Norma PN-B-03264:2002 wyróżnia 5 klas stali stosowanych do zbrojenia żelbetu. Do poszczególnych klas zalicza
się stale różnych gatunków.
STAL ZBROJENIOWA WG EUROKODU 2
- W Eurokodzie nie wyróżnia sie gatunków stali, a jedynie klasy.
- Górna granica fyk do zbrojenia żelbetu wynosi 600MPa
- f yk dla stali do zbrojenia żelbetu powinna się zawierac w przedziale <400-600>MPa
Klasy stali wg Eurokodu 2:
- wyróżnia się 3 klasy stali (A,B,C) – o przyjęciu klasy decyduje jej gwarantowana ciągliwość
Klasy stali wg Eurokodu 2:
- B500A
- B500B
- B500C
Stale produkowane w Polsce (za wyjątkiem RB500W) nie spełniając wymogów Eurokodów – za mała wytrzymałość
lub za mała gwarantowana odkształcalność.
ZASTOSOWANIE STALI W KONSTRUKCJACH ŻELBETOWYCH
Wyroby ze stali zbrojeniowej (żelbet):
- Pojedyncze pręty proste,
- Pręty w kręgach,
- Siatki zgrzewane,
- Szkielety zbrojeniowe,
- Sztywne wkłady.
Zastosowanie stali w zależności od klas:
- Stale wyższych klas – silniej obciążone elementy konstrukcyjne,
- Stale niższych klas – elementy drugorzędne (płyty, strzemiona, zbrojenie rozdzielcze).
Powierzchnia prętów w zależności od klas:
- Gładkie – klasa A-0 i A-I (wymagane haki),
- Żebrowane – klasy A-II, A-III, A-IIIN (pręty klas A-II są żebrowane jednoskośnie, A-III dwuskośnie).
Produkowane średnice prętów:
5,5; 6; 8; 10; 12; 14; 16; 18; 20; 22; 25; 28; 32; 36; 40;
- Pręty mniejszych średni (zwykle do 12mm) dostarczane SA w kręgach – tzw. walcówka (wymagane jest
prostowanie na miejscu budowy),
- Pręty większych średnic (>12mm) dostarcza się jako pręty proste (do 12m, produkowane są na
zamówienie pręty o długości sięgającej nawet 18m).
FUNKCJONALNY PODZIAŁ PRĘTÓW ZBROJENIOWYCH
Zbrojenie może pełnić również funkcje w elementach żelbetowych.
Zbrojenie nośne pręty odpowiedzialne za przenoszenie naprężeń.
• Zbrojenie główne podłużne – przeniesienie naprężeń normalnych,
• Zbrojenie poprzeczne – strzemiona, zbrojenie odgięte,
• Zbrojenie rozdzielcze – gwarantuje równomierny rozdział obciążeń.
Zbrojenie montażowe – pręty niepotrzebne z punktu widzenia nośności konstrukcji, zapewniające sztywność
szkieletu zbrojenia, potrzebne do zachowania stabilności podczas betonowania,
Zbrojenie przeciwskurczowe – zbrojenie ograniczające szerokość rozwarcia rys na skutek skurczu,
Zbrojenie konstrukcyjny – zbrojenie, którego ilość wynika z zapewnienia odpowiedniej współpracy stali z
betonem, zabezpieczenie przed kruchym zniszczeniem, w tym wynikające z maksymalnych odstępów.
SPOSÓB ZBROJENIA NA ŚCINANIE
Przy ścinaniu EC2 pozwala jedynie na uwzględnienie zbrojenie nachylonego do osi podłużnej elementu pod kątem
od 5˚ do 90˚.
Istnieją dwa podstawowe sposoby zbrojnie na ścinanie:
- Przy użyciu samych strzemion (najczęściej pionowych),
- Przy użyciu strzemion i prętów odgiętych ( wymagane jest aby strzemiona przenosiły minimum 50% siły
VSd)
Strzemiona muszą otaczać pręty zbrojenia rozciąganego i strefę ściskana betonu.
Mniej popularne sposoby zbrojenia na ścinanie:
- Przy użyciu strzemion ukośnych (nachylonych),
- Przy użyciu tzw. klatek lub drabinek (nieotaczających zbrojenia podłużnego – wymagane jest ich
odpowiednie zakotwienie),
- Przy użyciu samych prętów odgiętych (typ zbrojenie dopuszczony jedynie w przypadku płyty).
Zbrojenie poprzeczne warunki konstrukcyjne
- Strzemiona muszą być skutecznie zakotwione zarówno w strefie ściskanej, jak i rozciąganej.
- Warunki poprawnego zakotwienia strzemion w zależności od zastosowanego rozwiązania:
o Haki półokrągłe sA≥5Øs i 50mm,
o Haki proste sB≥10Øs i 70mm,
o Przyswojenie dwóch prętów,
o Przyswojenie jednego pręta
- Strzemiona rozstaw:
o W kierunku podłużnym st,max=0,75d
o W kierunku poprzecznym st,max=0,75d≤600mm
- Pręty odgięte – rozmieszczenie: Wymagania normowe dotyczą jedynie prętów odgiętych, uwzględnianych
w obliczeniach na ścinanie. Ograniczenia te mają na celu zabezpieczenie elementu przed powstaniem rysy
przebiegającej pomiędzy płaszczyznami prętów odgiętych i nie przecinającej żadnego z tych prętów.
Zbrojenie na przebicie:
W przypadku, gdy nośność samego betonu na przebicie jest niewystarczająca można strefę przebicia dodatkowo
dozbroić za pomocą:
- Strzemion prostych (muszą być to strzemiona zamknięte)
- Prętów odgiętych,
- Pierścieniowo rozłożonych szkieletów składających się z pionowych odcinków pręta,
- Koszy zbrojeniowych,
- Sztywnych wkładów, składających się zwykle z ustawionych w postaci krzyża dwuteowników,
- Króćców dwuteownika,
- Tzw. listew dyblowych.
Zbrojenie wykorzystuje się najczęściej w ustrojach płytowo – słupowych. Zdecydowanie rzadziej konieczne jest
dozbrajanie stóp fundamentowych na przebicie. Zwykle dobiera się taka wysokość stopy fundamentowej, żeby
zbrojenie poprzeczne nie było wymagane.
Zbrojenie na docisk:
Zbrojenie na docisk może być wykonane:
- Ze zgrzewanych punktowo lub wyginanych siatek zbrojeniowych wykonanych z prętów,
- Ze spirali uzwajającej,
- Ze strzemion zamkniętych z zakładem, leżących w płaszczyźnie prostopadłej do kierunku działania siły
docisku.
Sposoby rozmieszczenia zbrojenia na docisk:
- Zbrojenie w postaci siatek musi być rozmieszczone co najmniej w 3 warstwach,
- Średnica nie może być większa niż 12mm,
- Odległość pierwszej warstwy zbrojenia do powierzchni docisku musi być nie większa niż 20mm.
- Odległość sąsiednich warstw zbrojenia złożonego z siatek,
- Środek ciężkości zbrojenia powinien znajdować się między 0,3a-0,5a (a – mniejszy wymiar powierzchni
rozdziału),
- Siatki należy rozmieszczać na powierzchni nie mniejszej niż powierzchnia rozdziału.
37. Projektowanie żelbetowych elementów zginanych, mimośrodowo ściskanych i rozciąganych
– różnice i podobieństwa w sposobie podejścia (rozmieszczanie zbrojenia w zależności od
działających sił wewnętrznych; znaczenie wytrzymałości betonu na ściskanie i rozciąganie;
wpływ kształtu przekroju i wymiarów elementu);
Przy wymiarowaniu żelbetowych elementów zginanych, ściskanych lub rozciąganych do dyspozycji mamy zawsze
dwa równania równowagi. Są to równania równowagi sił oraz momentów względem prostej przechodzącej przez
środek ciężkości betonu, równoległej do osi obojętnej. W praktyce korzysta się jednak bardzo często z prostszych w
zapisie i wygodniejszych w zastosowaniu równań równowagi momentów względem prostej równoległej do osi
obojętnej przechodzącej przez środek ciężkości zbrojenia.
Z elementami zginanymi mamy do czynienia, gdy w przekrojach występuje moment zginający MSd, przy NSd = 0.
Projektowanie sprowadza się do toku obliczeń wykorzystującego wspomniane wcześniej równania. Wiadomymi
wartościami są wytrzymałościowe parametry materiałów: obliczeniowa wytrzymałość betonu na ściskanie (fcd),
obliczeniowa granica plastyczności stali zbrojeniowej (fyd) oraz graniczna wartość względnej wysokości ściskanej
strefy betonu (xeff,lim) uzależniona od przyjętej klasy stali zbrojeniowej. Przyjmuje się, że obliczeniowa nośność
przekroju na moment zginający MRd = MSd, dobiera się wstępnie parametry geometryczne przekroju i rozwiązuje
układ równań.
W przypadku, gdy prócz momentu zginającego MSd występuje siła podłużna NSd > 0, mamy do czynienia z
przekrojem mimośrodowo ściskanym. W obliczeniach parę sił: moment zginający – siła podłużna zastępuje się
mimośrodem uwzględniającym wpływ wyboczenia, działania obciążenia długotrwałego oraz mimośrodu
niezamierzonego. W zależności od wielkości mimośrodu rozróżniamy dwa przypadki: ściskania z dużym i małym
mimośrodem. Tok obliczeniowy w obu przypadkach sprowadza się do identycznych założeń jak dla przekroju
zginanego. Wykorzystując te same wiadome dobiera się wstępnie parametry geometryczne przekroju, zakłada się
zbrojenie symetryczne lub niesymetryczne i rozwiązuje układ równań.
W przypadku, gdy prócz momentu zginającego MSd występuje siła podłużna NSd < 0, mamy do czynienia z
przekrojem mimośrodowo rozciąganym. W obliczeniach parę sił: moment zginający – siła podłużna zastępuje się
mimośrodem nie uwzględniając tym razem wpływu wyboczenia i mimośrodu niezamierzonego. W zależności od
wielkości mimośrodu rozróżniamy przypadki: rozciągania z dużym mimośrodem (stosuje się podobne podejście jak w
przypadku mimośrodowego ściskania z dużym mimośrodem), z małym mimośrodem, oraz rozciągania osiowego o
uproszczonym toku obliczeniowym.
Rozwiązaniem każdego układów równań dla wszystkich przypadków jest pole powierzchni zbrojenia rozciąganego i
ewentualnego zbrojenia ściskanego. Przyjmuje się wówczas konkretną średnicę, liczbę prętów, rozmieszcza się je w
przekroju ustalając jego rzeczywistą geometrię i ewentualnie sprawdza się stan graniczny nośności SGN.
Zbrojenie otrzymane z obliczeń w projektowanym elemencie umieszcza się w miejscach, gdzie jest on rozciągany.
Wynika to w istotny sposób z parametrów wytrzymałościowych betonu: jego dobrej wytrzymałości na ściskanie i
niskiej wytrzymałości na rozciąganie (około 10x mniejszej) Zbrojenie należy również umieszczać również w ściskanej
strefie betonu, gdy naprężenia ściskające są zbyt duże, aby beton sam mógł je przenieść. W odniesieniu do belek
wykonuje się bardzo często obwiednię momentów zginających, w oparciu o którą rozmieszcza się odpowiednią ilość
zbrojenia.
Rozmieszczając i dobierając zbrojenie nie należy zapominać o jego minimalnych powierzchniach (o tzw. zbrojeniu
konstrukcyjnym), o jego minimalnych średnicach (10mm dla wkładek ściskanych i 12mm dla wkładek rozciąganych),
odpowiednich odstępach pomiędzy prętami: minimalnymi (Φ lub 20mm lub średnica kruszywa + 5mm) i
maksymalnymi (400mm).
Istotną rolę pełni także zbrojenie na ścinanie w postaci strzemion, których rodzaj uzależniony jest od ilości wkładek
zbrojenia głównego i parametrów geometrycznych przekroju, oraz w postaci prętów odgiętych. Strzemiona
rozmieszcza się na długości całego zbrojonego elementu w rozstawach konstrukcyjnych (min. 400mm), bądź
wynikających z obliczeń zbrojenia na ścinanie.
38. Projektowanie strefy przypodporowej belek żelbetowych na ścinaniem(obliczeniowe nośności
na ścinanie VRd1, VRd2, VRd3 i ich wpływ na przebiegmobliczeń; warunki SGN na odcinkach
pierwszego i drugiego rodzaju; znaczeniemkąta , sposoby zbrojenia na ścinanie); Ѳ
Jako model obliczania elementów żelbetowych na ścinanie przyjęto model kratownicowy, w którym beton pracuje
tylko na ściskanie, a rozciąganie krzyżulców i słupków kratownicy przejmuje poprzeczne zbrojenie w postaci prętów
odgiętych i strzemion (pionowych lub ukośnych).
Kąt Θ – to zmienny kąt nachylenia betonowych krzyżulców; przy jego mniejszej wartości uzyskuje się mniej
zbrojenia, może jednak być nie spełniony warunek SG szerokości rys ukośnych.
Warunek SGN na ścinanie :
VSd ≤ VRd
Nośność na ścinanie VRd jest równa
jednej z trzech nośności:
• VRd1 – ze względu na rozciąganie
powstające w betonie przy ścinaniu
w elementach nie wymagających
obliczeniowego zbrojenia
poprzecznego
• VRd2 – ze względu na ściskanie
powstające w betonie przy ścinaniu
w elementach zginanych, a
VRd2,red w elementach
mimośrodowo ściskanych
• VRd3 – ze względu na rozciąganie
zbrojenia poprzecznego przy
ścinaniu
Odcinki elementu na których
spełniony jest warunek VSd ≤ VRd1 -
odcinki pierwszego rodzaju; nie
wymaga się obliczania zbrojenia
poprzecznego i szerokości rys ukośnych.
Odcinki na których spełniony jest warunek VRd 1< VSd ≤ VRd2 lub VRd2, red – odcinki drugiego rodzaju;
wymaga się obliczenia zbrojenia poprzecznego i sprawdzenia szerokości rys ukośnych.
1. Nośność elementów na odcinkach pierwszego rodzaju.
Sprawdza się z warunków: VSd ≤ VRd1, VSd ≤ VRd2 lub VRd2,red.
VRd1 = [0,35kfctd(1,2+40ρL)+0,15σcp]bwd , gdzie:
- k=1,6-d≥1,0 gdy min 50% zbrojenia rozciąganego doprowadzone do podpory; w innym wypadku k=1,0
- bw – najmniejsza szer. przekroju elementu w strefie ścinania
- ρL - stopień zbrojenia podłużnego ρL=AsL/ bwd ≤ 0,01
- σcp – naprężenie w betonie wywołane silami podłużnymi
cd
c
pd Sd
cp
f
A
N N
2 , 0 ≤
+
· σ
Sd
N
- siła podłużna;
pd
N
- siła sprężająca
VRd2 = 0,5νfcdbwz
- ν – współczynnik efektywności
,
_

¸
¸
− ·
250
1 6 , 0
ck
f
ν
2. Nośność elementów na odcinkach drugiego rodzaju.
Sprawdza się z warunków: VSd ≤ VRd2 lub VRd2,red, VSd ≤ VRd3.
• Jeżeli zbrojenie poprzeczne składa się wyłącznie ze strzemion prostopadłych do osi elementu (gdy nie stosuje
się prętów odgiętych lub pomija się ich wpływ):
VRd2= νfcdbwz[ctgΘ/(1+ctgΘ)]
VRd3= VRd31=(Asw1/s1) fywd1zctgΘ
• Jeżeli zbrojenie poprzeczne składa się wyłącznie ze strzemion ukośnych nachylonych pod kątem α:
VRd2= νfcdbwz[(ctgΘ+ctgα)/(1+ctg²Θ)]
VRd3= VRd32=(Asw2/s2) fywd2zsinα(ctgα+ctgΘ)
• Jeżeli zbrojenie poprzeczne składa się ze strzemion prostopadłych do osi elementu oraz prętów odgiętych
nachylonych pod kątem α, a strzemiona przenoszą co najmniej 50% siły VSd:
VRd2= νfcdbwz[ctgΘ/(1+ctg²Θ)] + ΔV
VRd3= VRd31 + VRd32
ΔV=[( Asw2 fywd2)/ s2]zcosα ≤ νfcdbwz[ctgΘ/(1+ctg²Θ)][ctgα/(2ctgΘ+ctgα)]
Asw1, s1, fywd1 – pole poprzecznego przekroju
jednego strzemienia (przy α=90°), rozstaw strzemion,
obliczeniowa granica plastyczności stali strzemion
Asw2, s2, fywd2 – pole poprzecznego przekroju
jednego strzemienia ukośnego lub jednej warstwy
prętów odgiętych, rozstaw warstw, obliczeniowa
granica plastyczności
• Sposoby zbrojenia na ścinanie
39. Ogólna klasyfikacja fundamentów żelbetowych. Sposób projektowania na przykładzie stóp
fundamentowych (klasyfikacja fundamentów ze względu na głębokość posadowienia i kształt
fundamentu; rodzaje i kształtowanie stóp fundamentowych; sposób doboru wymiarów i wpływ
czynników gruntowych oraz sposobu przyłożenia obciążeń; metody projektowania zbrojenia);
Stopy – Przekrój pionowy stopy żelbetowej może być prostokątny, schodkowy
lub trapezowy. Stopy kielichowe służą do zamocowania słupów prefabrykowanych. Najbardziej ekonomiczne są
stopy o podstawie kwadratowej. Wysokość powinna wynikać z warunku na przebicie, warunek ekonomiczny 0,3(B-
d)≤h≤0,5(B-d) (B – szerokość stopy, d – szerokość słupa). Zwykle na fundament są przekazywane siły poziome i
momenty działające w różnych kierunkach. Wtedy ewentualne przesunięcie fundamentu względem osi słupa
powinno być tak dobrane, żeby maksymalne naprężenia pod fundamentem były takie same.
Ławy fundamentowe - Ławy fundamentowe stanowią posadowienie ścian lub rzędów słupów. Aby uzyskać
równomierny rozkład naprężeń pod ławą należy tak dobrać jej kształt i wymiary, żeby wypadkowa z sił w słupach
przechodziła przez środek ciężkości podstawy. Można to uzyskać przez zróżnicowanie długości wsporników ławy
lub przez zróżnicowanie szerokości ławy.
Ruszty – układy krzyżujące się, zmonolityzowane ławy fundamentowe. Wysokość (1/5 – 1/7)L, L- odległość dwóch
sąsiednich słupów. Obciążenie to siły pionowe przenoszone przez słupy oraz momenty zginające powstałe w
skutek monolitycznego połączenia słupów z fundamentem. Przy obliczaniu należy uwzględnić odkształcalność
podłoża gruntowego. Siatka rusztu wymuszona jest siatką słupów.
Płyta fundamentowa – gorsze warunki gruntowo-wodne, należy pamiętać o zabezpieczeniu bodowli przed
zalaniem oraz o wyporze wody (masa przekraczać musi wypór o co najmniej 15%) Płyty płaskie – słupy bez głowic,
płyty płaskie słupy z głowicami, płyty użebrowane.
Skrzynie – pod duże obciążenia, szkody górnicze, obiekty wysokie. Płyta denna, ściany poprzeczne, podłużne
(0,6-1,0m), płyta górna (1,0-1,2m) – zmonolityzowane.
Całkowita wysokość 5,5-6,0m – nawet 2 kondygnacje.
Słup może przekazywać na stopę jedynie siłę pionową w osi fundamentu - (stopa obciążona osiowo), lub siłę
pionową, poziomą i moment zginający - (stopa obciążona mimośrodowo). Jest korzystnie, jeżeli siła wypadkowa z
obciążeń przekazywanych przez słup przechodzi przez środek podstawy fundamentu.
Wymiary stopy należy dobrać tak, by:
- nie została przekroczona nośność podłoża,
- nie zostały przekroczone dopuszczalne osiadania,
- stopa nie doznawała obrotu.
Zwykle zakłada się, że stopa jest nieskończenie sztywna, a podłoże reprezentuje model Winklera.
Z tego wynika liniowy rozkład odporu gruntu pod stopą. Przy obliczeniu sił wewnętrznych możemy:
- analizować trójwymiarowy blok fundamentu,
- zastosować metodę Lebella (Metoda Lebella jest próbą prostego obliczenia sił wewnętrznych w stopie
traktowanej jako trójwymiarowy element konstrukcyjny),
- zastosować daleko idące uproszczenie i obliczać przestrzenny blok za pomocą - jednowymiarowych schematów
prętowych.
Zakłada się przebicie pod kątem 45°przy naprężeniu równym wytrzymałości obliczeniowej betonu na rozciąganie.
Zbrojenie stopy:
- zakłada się siatkę o stałym rozkładzie – dla stóp do 1,5m (2m), dla większych stóp – zagęszczenie w strefie
środkowej, powyżej 3m – skrócenie co 2 wkładki o 20%
- siatki łączone należy kończyć hakiem, spawane nie,
- należy pamiętać o zbrojeniu startowym słupa
40. Schody żelbetowe (klasyfikacja schodów żelbetowych; elementy konstrukcji schodów;
schody płytowe, zasady obliczania i przykłady konstrukcji schodów płytowych bez belek
spocznikowych i podestowych; przykłady rozmieszczenia zbrojenia);
Rodzaje schodów:
1) schody wspornikowe (ze względu na ugięcie końca wspornika wysięg do 1,5m, ew. 2m):
a) ze stopniami zamocowanymi w ścianach,o stopniach wspornikowych: monolitycznych lub prefabrykowanych
oraz z płyt spocznikowych, stopnie są jednym końcem osadzone w ścianch.
b) wachlarzowe, składające się z prefabrykowaych stopni, mających w poziomym rzucie kształt wycinka koła, oraz
ze słupa nośnego w pionowym kanale kolistym, stopnie są elementami wspornikowymi, słup jest żelbetowy
zbrojony prętami podłużnymi.
2) dwuswspornikowe, składające się z jednego lub dwóch elementów nośnych (monolitycznych lub
prefabrykowanych), na których oparte są dwuwspornikowe stopnie (obliczane jak wsporniki zamocowane w belce –
w belce skręcanie) oraz ewentualnie płyty spocznikowe.
3) schody policzkowe (ze stopniami swobodnie popartymi), stopnie mogą opierać się na klatkach ściany schodowej
z obu stron lub na podłużnych belkach jednostronnie i dwustronnie, mogą być monolityczne (przykłady na zdjęciu)
lub prefabrykowane (z małych elementów – składane z oddzielnych stopni i belek policzkowych lub wielkopłytowe),
4) płytowe (rozpiętość do 4,5m),
Schody płytowe obliczamy jak płytę załamaną swobodnie podpartą na ścianach klatki schodowej o rozpiętości
liczonej w rzucie.
Zbrojenie schodów płytowych bez belek spocznikowych i policzkowych:
Konstruując zbrojenie schodów płytowych należy zwrócić szczególną uwagę na miejsce załamania płyty. W narożu
pod działaniem momentu zginającego zbrojenie powinno być „naciągane” na beton (a), powinno być dociskane do
betonu. W żadnym przypadku nie może być odrywane od betonu (b). Jeżeli dwa rodzaje rozciąganego zbrojenia
krzyżują się w narożniku, to każde z nich powinno być niezależnie zakotwione (c).
Zasady konstruuowania płytowego biegu schodowego połączonego ze spocznikami:
Przy zapewnieniu całkowitej swobody obrotu na podporze wystarczyłyby wkładki typu 1 i 2, przy czym odgięta
część 1 mogłaby być skrócona. Jeżeli na podporach mogą wystąpić momenty częściowego zamocowania, to
konieczne są wkładki typu 3 (przy małych momentach-krótsze). Jeżeli na skutek silnego zamocowania w podporze
i krótkich wsporników można się spodziewać zerowania momentów w pobliżu załamania podniebienia schodów, to
konieczne będzie zastosowanie wkładek 4 i 5. Zbrojenie rozdzielcze należy rozmieszczać jak dla płyt ciągłych.
Przykład zbrojenia schodów płytowych:
5) płytowo-belkowe, z belkami spocznikowymi, policzkowymi, lub obydwoma,
-> płytowo-belkowe z belkami spocznikowymi (płytowe biegi połączone z płytami spocznikowymi, podparte belkami
spocznikowymi w miejscu styku biegu ze spocznikiem),
-> płytowo-belkowe z belkami policzkowymi i spocznikowymi, (płytowe biegi połączone z płytami spocznikowymi,
podparte belkami spocznikowymi w miejscu styku biegu ze spocznikiem, stopnie dodatkowo podparte są na
belkach policzkowych),
-> prefabrykowane płytowo-belkowe z belkami policzkowymi i spocznikowymi,
6) z płytą załamaną (opcja a jako schody wspornikowe, b i c tylko w teorii),
,
7) o biegach wspornikowych (złożony układ sił wewnętrznych: w biegu górnym siła rozciągająca, zginanie i
skręcanie, w biegu dolnym siła ściskająca, zginanie i skręcanie, w płycie spocznikowej zginanie, skręcanie i
ściskanie lub rozciąganie),
8) płytowe - spiralne,
9) inne.
41. Podział procesów geologicznych – procesy endogeniczne i egzogeniczne (krótka
charakterystyka i wzajemne relacje; cykl procesów geologicznych w przyrodzie);
Procesy geologiczne – zespół procesów fizycznych i chemicznych, które prowadzą do zmian w skorupie ziemskiej,
w górnych partiach płaszcza i głębszych warstwach Ziemi. Przyczyną powstawania procesów geologicznych jest
energia z wnętrza ziemi (procesy endogeniczne) lub z zewnątrz Ziemi (procesy egzogeniczne).
Endogeniczne:
• Magmatyzm – ogół procesów tworzenia i przemieszczania magm oraz powstawanie ciał magmowych na i pod
powierzchnią
• Procesy plutoczne – występują, gdy magma zastyga głęboko pod powierzchnią Ziemi, tworząc intruzje skał
magmowych głębinowych wciśnięte pomiędzy istniejące wcześniej formacje skalne.
• Procesy wulkaniczne – polegają na wylewaniu się magmy (lawy) na powierzchnię Ziemi (lub dno morskie)
gdzie następuje jej zastygnięcie -> powstają skały magmowe.
• Procesy powulkaniczne – po fazie wulkanicznej przez długi czas jeszcze obserwuje się różnorodne zjawiska
związane z aktywnością ogniska magmowego wewnątrz skorupy: wydzielanie się gorących gazów z
gardzieli i szczelin wulkanów, wulkany błotne, gorące źródła, gejzery
• Dyferencjacja – różnicowanie się magmy w ognisku magmowym
• Likwacja – odmieszanie się magmy cięższej i lżejszej
• Metamorfizm – ogół procesów powodujących przeobrażenie skał w wyniku działania temperatury i ciśnienia
znacznie wyższych niż na powierzchni Ziemi.
• Termiczny – w sąsiedztwie ognisk magmowych, pod wpływem temperatury intrudującej magmy
• Dyslokacyjny – przebiega w strefach fałdowych, gdzie skały podlegają silnemu stresowi przy małej temp
• Regionalny – przebiega po pogrążeniu skał na dużą głębokość, gdzie panuje wysokie ciśnienie
hydrostatyczne i temp
• Metasomaza – gdy któryś z powyższych procesów przebiega z dopływem roztworów i gazów, które
indykują reakcje chemiczne powodując częściowe lub całkowite zastąpienie minerałów nowymi
• Ultrametamorfizm – zespół procesów między metamorfizmem a granityzacją
• Granityzacja – proces zachodzący w skorupie ziemskiej, który prowadzi do powstania
nowych skał podobnych do granitu.
• Diastrofizm (ruchy tektoniczne) – zespół procesów prowadzących do mechanicznych odkształceń (deformacji)
skorupy.
• Dryf kontynentalny
• Trzęsienia Ziemi – gwałtowne i krótkie ruchy skorupy ziemskiej, wywołane przesunięciami mas skalnych w
litosferze
• Epejrogeneza – powolne i długotrwałe ruchy pionowe rozległych obszarów skorupy ziemskiej
• Orogeneza – wypiętrzanie łańcucha górskiego w skutek pofałdowania pewnej serii skał osadowych
Egzogeniczne:
• Wietrzenie – rozpad mechaniczny i chemiczny skał pod wpływem nasłonecznienia, wód, świata organicznego
(w strefie powierzchniowej i przypowierzchniowej).
• Fizyczne – rozkruszenie i rozpad skały bez zmiany składu chemicznego
• Chemiczne -
• Krasowienie skał – rozpad skał węglanowych i gipsowo – solnych przez wodę. Woda rozpuszcza skały na
powierzchni i w szczelinach.
• Sufozja – wynoszenie niektórych składników skały przez wody przepływające przez nią -> większa
porowatość
• Osuwiska – rezultat zachwiania równowagi na zboczu (spływy, spełzywanie, osypywanie, zsuwanie,
obrywy)
• Erozja – mechaniczne niszczenie skał (połączone z usuwaniem powstających okruchów) przez wodę, lodowce,
wiatr. Uruchomiony erozją materiał skalny uderza o podłoże, ponad którym jest transportowany, intensyfikując
jego dalsze działanie.
• Powierzchniowe ruchy masowe – przemieszczanie w dół po stoku przypowierzchniowych partii podłoża
(zwietrzeliny, osadów stokowych oraz fragmentów skał) pod wpływem działania siły ciężkości
Erozja + Powierzchniowe ruchy masowe -> Denudacja
• Denudacja - jest to ciągły proces erozyjny polegający na przemieszczaniu okruchów skalnych (efektów
dezintegracji blokowej i ziarnowej) z terenów wyżynnych na nizinne, powodujące wyrównanie terenu. Zazwyczaj
transportowany materiał trafia ostatecznie do oceanów, gdzie jest deponowany w postaci skał
okruchowych jak piaskowce.
• Sedymentacja (osadzanie, akumulacja) – gromadzenie się osadów (materiału skalnego) skupionego na miejscu
dzięki działalności organicznej lub wytrącania podczas naturalnych procesów fizykochemicznych.
• Osady – nagromadzenie materiału terygenicznego (z „ziemi”)
• Zeskalenie – na dnie morza
• Sedymentacja morska – odparowanie wody -> krystalizacja na dnie
• Sedymentacja lądowa – w środowisku rzecznym, lodowcowym, eolicznym, jeziornym, bagiennym
Sedymentacja + Denudacja -> gradacja (planacja) – wyrównanie terenu
• Diageneza – zespół procesów po depozycji skały -> zlityfikowanie skały
42. Geologiczno-inżynierskie znaczenie procesów eolicznych, lodowcowych i rzecznych
(działalność erozyjna, transportująca. Osady pochodzenia eolicznego lodowcowego, rzecznego.
Znaczenie procesów eolicznych, lodowcowych i rzecznych dla inżynierskiej działalności
człowieka);
I. Procesy eoliczne
1. Działalność erozyjna
Erozję eoliczną można podzielić na dwie podstawowe kategorie:
• Deflacja - jest wywiewaniem cząstek mineralnych; może powodować wywiewanie dużej ilości materiału
drobnoklastycznego (piaszczystego i pylastego) z rozległych obszarów i np. tworzenie pustyń kamienistych
(hamad) lub żwirowych (serir), a także tworzenie oaz.
• Korazja – jest ścieraniem skał poprzez piasek niesiony wiatrem. Luźne głazy są często ścięte i wypolerowane
od strony wiejącego wiatru – graniaki. Powierzchnie skał są rysowane, polerowane, drążone i ścierane, co
prowadzi do powstawania charakterystycznych form – grzybów skalnych. Intensywność korazji zależy od:
• kwadratu szybkości ruchu ziaren,
• masy ziaren w jednostce objętości powietrza,
• kształtu/kąta nachylenia atakowanej powierzchni.
2. Działalność transportująca
Transport eoliczny można podzielić na trzy podstawowe kategorie:
• Suspensja – jest unoszeniem w stanie zawieszonym, często na bardzo duże odległości, bardzo drobnych
cząstek (<0,2 mm). Piasek jest unoszony na wys. do 1 m po zawietrznych stronach wydm.
• Pełznięcie powierzchniowe ziaren – jest to wleczenie ziaren po ziemi.
• Saltacja (unoszenie przerywane) – ziarna wykonują krótkie i niewysokie skoki po krzywych balistycznych,
opadające ziarna wybijają w górę następne.
3. Rodzaje osadów
W wyniku akumulacyjnej działalności procesów eolicznych powstają następujące formy:
• Wydmy Powstają w wyniku zatrzymania naniesionego przez wiatr piasku na przeszkodzie, np. krzaku, głazie,
itp. Pod wpływem wiatru, wydmy wędrują z prędkością od kilku do kilkunastu metrów rocznie (wyjątkowo do 200
m/rok).
Wydmy dzielimy na:
• paraboliczne,
• barchany,
• wydmy poprzeczne i podłużne
• wydmy gwiaździste
• Lessy. Przenoszony przez suspensję pył osadza się, gdy wiatr zmniejsza prędkość, lub gdy pokonuje bariery
morfologiczne. Najwięcej pyłów jest zatrzymywanych na obszarach stepowych, przylegających do pustyń.
Lessy składają się z pyłu kwarcowego, glinokrzemianowego i z węglanu wapnia. Są silnie porowate i miękkie,
przez co bardzo mało odporne na erozję, szczególnie pod wpływem wody. Pokrywy lessowe osiągają znaczne
miąższości (>100 m). Charakterystyczne dla krajobrazu lessowego są głębokie wąwozy i jary o stromych
ścianach.
4. Znaczenie dla inżynierskiej działalności człowieka
Proces korazji ma znaczenie dla obiektów inżynierskich narażonych na wiatr niosący ziarna mineralne – np. wież
obserwacyjnych na wybrzeżach. Szczególnie dotyczy to konstrukcji stalowych.
Proces deflacji może prowadzić do odsłonięcia fundamentów budynków. Działalność inżynierska lub gospodarcza
może prowadzić do zniszczenia naturalnego utrwalenia wydmy, a więc uruchomić deflację.
Wędrówki wydm mogą prowadzić do zasypania i zniszczenia nawet całych osiedli. Przeciwdziała się temu stosując
osłony (płotki wydmowe) lub poprzez rozwijanie roślinności.
Piaski wydmowe występujące w podłożu budowlanym mają korzystne właściwości geotechniczne (są przewiane).
Gorszym podłożem są lessy, które podlegają wymywaniu, a także gwałtownemu i nierównomiernemu osiadaniu
przy dodatkowym zawilgoceniu.
II. Procesy lodowcowe
1. Działalność erozyjna
Działalność erozyjna lodowca nosi nazwę egzaracji. W jej wyniku powstają doliny U-kształtne. Intensywność
niszczenia podłoża przez lodowiec zależy od:
• prędkości ruchu lodowca,
• docisku masy lodowej do podłoża (będącej funkcją grubości pokrywy lodowej),
• odporność podłoża,
• współczynnik zmiany warunków ruchu lodowca.
Mechanizm erozji lodowcowej polega na:
• ścieraniu podłoża poprzez wtopione w spąg lodowca okruchy skalne,
• wmarzaniu bloków podłoża w spód lodowca przy współudziale przechłodzonych wód, a następnie
wyrywanie ich wskutek dalszego posuwania się jęzora lodowcowego,
• zdzieraniu zwietrzeliny oraz fałdowaniu i przesuwaniu warstw skalnych przez czoło lodowca,
• działalności wód lodowcowych.
2. Działalność transportująca
Podczas ruchu lodowce transportują w zawieszeniu ogromne ilości materiału skalnego, zwanego morenami.
Transport ten nie jest selektywny – lodowiec z równą łatwością przenosi cząstki iłowe, czy piaskowe, jak też
kilkudziesięciometrowe bloki skalne. Podczas tego transportu przenoszone cząstki w niewielkim stopniu ulegają
rozdrobnieniu i obtoczeniu.
Rzeka wypływająca z czoła lodowca może dalej transportować a następnie osadzać drobniejsze osady uwalniane
z czoła – tak tworzą się osady fluwioglacjalne, wykształcone jak osady rzeczne.
Gdy czoło lodowca topnieje, uwalniany zostaje materiał skalny, tworząc osady zwałowe. Są to osady
niewysortowane, zawierające ziarna od frakcji iłowej do wielkich głazów, nazywane glinami zwałowymi lub
morenowymi. Gdy glina zwałowa zostanie przepłukana przez wody wypływające z lodowca, pozostaje bruk
morenowy i eratyki.
W wyniku zatrzymania wód z topniejącego lodowca w obniżeniach terenu tworzą się jeziora zastoiskowe, a w nich
osady zastoiskowe:
• iły warwowe (wstęgowe) – zbudowane z naprzemianległych jasnych warstewek pyłu kwarcowego i ciemnych
warstewek iłu,
• piaski pylaste
3. Rodzaje osadów
A. Rzeka wypływająca z czoła lodowca może dalej transportować, a następnie osadzać drobniejsze osady
uwalniane z czoła – tak tworzą se osady fluwioglacjalne, wykształcone jak osady rzeczne
B. W wyniku zatrzymania wód z topniejącego lodowca w obniżeniach terenu tworzą się jeziora zastoiskowe, a w
nich osady zastoiskowe:
• iły warwowe (wstęgowe) – zbudowane z naprzemianległych jasnych warstewek pyłu kwarcowego i ciemnych
warstewek iłu,
• piaski pylaste.
C. Gdy czoło lodowca topnieje, uwalniany zostaje materiał skalny, tworząc osady zwałowe. Są to osady
niewysortowane, zawierające ziarna od frakcji iłowej do wielkich głazów, nazywane glinami zwałowymi lub
morenowymi. Gdy glina zwałowa zostanie przepłukana przez wody wypływające z lodowca pozostaje bruk
morenowy i eratyki.
4. Znaczenie dla inżynierskiej działalności człowieka
Utwory lodowcowe stanowią podłoże budowlane na niespełna 75% obszaru Polski.
Ogromne zróżnicowanie litologiczne (cechy i właściwości skał obserwowane makroskopowo) wynikające ze
złożonego osadzania się utworów zwałowych wymaga dokładnego rozpoznania dla bezpiecznego
fundamentowania obiektów.
Zróżnicowanie litologiczne osadów plejstoceńskich powoduje skomplikowane warunki hydrogeologiczne.
Nawroty lodowca w czasie kolejnych glacjałów spowodowały rozwój glacitektoniki – skomplikowane deformacje
podłoża lodowca, szczególnie młodego.
Ciężar lodowca, powodujący nacisk na podłoże (do kilku MPa) spowodował prekonsolidację osadów luźnych.
III. Procesy rzeczne
1. Działalność erozyjna
A. Erozja wgłębna
Pogłębianie koryta rzecznego, występuje przy dużym spadku rzeki i prowadzi do powstawania dolin V-kształtnych,
gardzieli dolinnych, kanionów, progów wodnych i wodospadów, a także terasów erozyjnych. Maksymalna
głębokość, do jakiej może dojść erozja wgłębna, to baza erozyjna. Jest to poziom zbiornika wodnego, do którego
uchodzi rzeka.
B. Erozja wsteczna
Powoduje cofanie się obszarów źródłowych i wodospadów, poprzez podcinanie progów wodnych. W krańcowych
przypadkach prowadzi do kaptażu, czyli przeciągania rzeki słąbiej erodującej przez rzekę silniej erodującą.
C. Erozja boczna
Polega na podmywaniu brzegów koryta rzecznego i w rezultacie ich obrywaniu się i obsuwaniu. Erozja działa na
zewnętrznych łukach zakoli rzeki i poprzez rozwijanie meandrów prowadzi do poszerzania doliny rzecznej
(powstawania dolin płaskodennych).
2. Działalność transportująca
Rzeki transportują materiał skalny w postaci roztworu, zawiesiny i wleczyny. Całkowita ilość materiału niesionego
przez rzekę, to jej obciążenie.
Jako roztwór transportowane są łatwo rozpuszczalne związki: węglany, siarczany i chlorki.
Materiał skalny wleczony lub toczony po dnie (rumowisko rzeczne), jest transportowany głównie przy wysokich
stanach wody i powoduje okresowe przemieszczanie aluwiów zalegających na danie – tworzenie otoczaków.
Ciężar cząstek jakie może transportować rzeka (wydolność) zależy od jej prędkości. Małe rzeki o dużej prędkości
zdolne są do przenoszenia małych ilości olbrzymich głazów, natomiast duże rzeki o niewielkiej prędkości
transportują ogromne ilości drobnego materiału skalnego.
Zawiesiny tworzy głównie frakcja pyłowa i iłowa, a w rzekach o większym spadku również piaskowa. Ilość zawiesin
zależy od podłoża po którym płynie rzeka.
3. Rodzaje osadów
W miarę zmniejszania się prędkości (tracenia energii) rzeka pozostawia część transportowanych osadów tworząc
aluwia. Zarówno w profilu podłużnym jak i pionowym aluwiów, występuje stopniowe zmniejszanie wielkości ziaren
deponowanych osadów, od frakcji żwirowej do pylastej. Utwory aluwialne charakteryzują się przekątnym
warstwowaniem – poszczególne warstewki zapadają w kierunku ruchu wody. Jednak ich układ przestrzenny jest
bardzo skomplikowany i charakteryzuje go budowa soczewkowa. W okresach wysokich stanów wód rzeki płyną
szeroko poza normalnym korytem, tworząc w tzw. facji powodziowej aluwia zawierające znaczną część substancji
organicznej – mady (gliny powodziowe).
Osady rzeczne mogą być gromadzone jako:
• Terasy – spłaszczenie terenu (półki, stopnie) występujące na różnych wysokościach w dolinie rzecznej;
powstają przez rozcięcie nagromadzonych przez rzekę osadów aluwialnych w dnie doliny.
• Stożki napływowe – powstają w miejscach zmniejszenia energii rzeki (przy zmniejszeniu spadku lub
połączeniu dwóch rzek o różnych spadkach).
4. Znaczenie dla inżynierskiej działalności człowieka
Wznoszenie budowli w bliskim sąsiedztwie rzek może być niebezpieczne, ze względu na ryzyko zalania budynku w
okresie wiosennym (roztopy), lub po wystąpieniu ulewnych deszczów.
43. Stany fizyczne gruntów spoistych i niespoistych (parametry definiujące stany fizyczne i ich
wyznaczanie);
GRUNTY SPOISTE (Ip>1%)
Grunty spoiste :
• Ił – I
• Ił piaszczysty – Ip
• Ił pylasty – Iπ
• Glina – G
• Glina piaszczysta – Gp
• Glina pylasta – Gπ
• Glina zwięzła – Gz
• Glina piaszczysta zwięzła – Gpz
• Glina pylasta zwięzła – Gπz
• Piasek gliniasty – Pg
• Pył – π
• Pył piaszczysty – πp
Ich podział zależy przede wszystkim od zawartości w nich frakcji iłowej.
Stopień plastyczności IL [-] jest parametrem pozwalającym określić zawartość wody w gruncie. Podział ze względu
na stopień plastyczności
• zwarte IL < 0
• półzwarte IL ≤ 0
• twardoplastyczne 0 < IL ≤ 0,25
• plastyczne0,25 < IL ≤ 0,50
• miękkoplastyczne 0,50 < IL ≤ 1,0
• płynne - IL > 1,0
Drugi z parametrów określających grunty spoiste spoistość IP [%], który dzieli je na:
• mało spoiste 1< IP ≤ 10% (Pg, πp, π)
• średnio spoiste 10< IP ≤ 20% (Gp,G,Gπ)
• zwięzło spoiste 20< IP ≤ 30% (Gpz,Gz,Gπz)
• bardzo spoiste IP ≤30% (Ip,I,Iπ)
Wskaźnik ten określa, ile wody wchłonie grunt w trakcie przejścia ze stanu półzwartego w płynny. Do celów
budowlanych wykorzystywane są grunty, których IP >10.
Ponadto przy projektowaniu posadowienia budynku niezbędne są również inne parametry geotechniczne takie jak
kąt tarcia wewnętrznego gruntu (Fu
(n)
) czy jego spójność (Cu
(n)
), oraz parametry odkształcenia ogólnego
pierwotnego (EO) i wtórnego (E) i moduły ściśliwości pierwotnej (MO) i wtórnej (M).
GRUNTY NIESPOISTE (Ip 1%)
Grunty niespoiste :
• Żwir – Ż
• Pospółka – Po
• Piaski grube – Pr
• Piaski średnioziarniste – Ps
• Piaski drobne – Pd
• Piaski pylaste – Pπ
Podstawowym kryterium podziału gruntów niespoistych jest procentowa zawartość poszczególnych frakcji ziaren.
Grunty te różnią się uziarnieniem, zagęszczeniem i wilgotnością.
Wielkość ziaren gruntu ma znaczenie w przypadku potrzeby zwiększenia nośności podłoża – im większe ziarna
kruszywa (grubsza frakcja kruszywa), tym nośność gruntu wzrasta. Podobnie sytuacja wygląda w przypadku
kolejnego parametru określającego grunty niespoiste zwanego stopniem zagęszczenia ID. Im wyższa jest wartość
tego współczynnika, tym nośność gruntu jest większa i bardziej nadaje się do celów budowlanych.
Stopniem zagęszczenia nazywa się stosunek zagęszczenia istniejącego w warunkach naturalnych do
największego możliwego zagęszczenia danego gruntu.
Stan gruntów niespoistych:
• luźny ID ≤ 0,33
• średnio zagęszczony 0,33 < ID ≤ 0,67
• zagęszczony 0,67 < ID ≤ 0,80
• bardzo zagęszczony ID > 0,80
Następny parametr określający grunty niespoiste to stopień wilgotności Sr. Stopień ten wyraża stosunek objętości
wody w gruncie do objętości porów. Wyróżniamy grunty:
• mało wilgotne - Sr ≤ 0,4
• wilgotne 0,4 < Sr ≤ 0,8
• nawodnione (mokre) 0,8 < Sr ≤ 1,0
Zgodnie z ta klasyfikacją najlepszymi gruntami pod posadowienie fundamentów są grunty wilgotne. Stopień
wilgotności w granicach 0,4 < Sr ≤ 0,8 pozwala zachować odpowiedni kształt fundamentów oraz ich nośność.
Podział gruntów niespoistych ze względu na uzarninenie:
dz-średnica zastępcza [mm]
• Pr d50>0,5mm
• Ps 0,25<d50 0,5mm
• Pd d50 0,25mm
• Pπ
WYZNACZANIE PARAMETRÓW:
1.1. Oznaczanie rodzaju gruntów spoistych.
Grunt należy określić jako spoisty, jeżeli po wyschnięciu do stanu powietrzno-suchego tworzy on zwarte grudki.
Grunt należy określić jako niespoisty, jeżeli po wyschnięciu do stanu powietrzno-suchego stanowi on niezwiązane
ze sobą cząstki lub grudki, rozpadające się pod wpływem lekkiego nacisku palcem. Jeżeli grunt jest w stanie
wilgotnym, to rodzaj gruntu określa się na podstawie zdolności do formowania kulki. Rodzaj gruntów spoistych
zależy przede wszystkim od zawartości w nich frakcji iłowej, a ponadto od zawartości frakcji pyłowej i piaskowej.
Wyróżnia się 4 rodzaje gruntów spoistych (stopnie spoistości), przy czym spoistość nadaje gruntom frakcja iłowa.
Rodzaje gruntów makroskopowo określa się na podstawie próby wałeczkowania, a w przypadkach wątpliwych -
uzupełnionej próbą rozmakania i rozcierania.
1.2 Przybliżone oznaczania rodzaju gruntów niespoistych.
Do gruntów niespoistych (sypkich) zalicza się grunty drobnoziarniste niespoiste oraz grunty gruboziarniste
zawierające do 2% frakcji iłowej. Rodzaj gruntów niespoistych określa się zgodnie z % zawartością frakcji, na
podstawie wielkości i zawartości ziarna poszczególnych frakcji lub ewentualnie za pomocą lupy z podziałką.
2. Oznaczanie stanu gruntów spoistych
Stan gruntu zależy od ilości i właściwości zawartej w nim wody, a także od składu i właściwości cząstek stałych.
Makroskopowo stan gruntów spoistych należy oznaczać na podstawie liczby kolejnych wałeczkowań tej samej kulki
gruntu wg 1.1, biorąc pod uwagę ile razy uzyskano wałeczek o średnicy 3 mm bez jego uszkodzeń.
Wałeczkowanie przeprowadza się na gruncie o wilgotności naturalnej, nie wolno zwilżać gruntu nawet jeśli jest
suchy. Jeżeli z gruntu nie można uformować kulki, grunt znajduje się w stanie zwartym. Jeżeli z gruntu można
uformować kulkę, lecz wałeczek pęka podczas pierwszego wałeczkowania, grunt znajduje się w stanie półzwartym.
Wyróżnienie następnych stanów określa się na podstawie liczby wałeczkowań tej samej kulki.
3. Określanie barwy gruntu
Jedną z cech makroskopowych gruntu jest jego barwa, często ułatwiająca makroskopowe wydzielenie różnych
rodzajów gruntów. Barwa w niektórych przypadkach jest wynikiem określonego składu mineralnego gruntu lub
zawartych w nim domieszek. Tak na przykład, związki żelaza trójwartościowego nadają gruntom zabarwienie o
odcieniach czerwonych lub brunatnych, natomiast związki żelaza dwuwartościowego zabarwienie o odcieniach
zielonych i czarnych. Czarne zabarwienie gruntu może być wywołane także obecnością substancji organicznej, a
zielone obecnością glaukonitu. Barwę gruntu określa się na przełamie bryłki gruntu o wilgotności naturalnej.
Określenie barwy może być wyrazem kilkuczłonowym, przy czym najpierw podaje się intensywność i odcień barwy,
a następnie barwę podstawową, dominującą (na przykład: barwa jasnozielono-brązowa). Przy określaniu barw
używa się na ogół nazw kolorów podstawowych w skali barw. Jeśli barwa gruntu nie jest jednorodna, określa się
charakter tej niejednorodności podając barwy poszczególnych części, na przykład: grunt o barwie jasnobrązowej z
czerwonymi smugami. Należy jednocześnie pamiętać, że grunt może zmieniać barwę po wysuszeniu. Dlatego też
określa się ją w gruncie o wilgotności naturalnej, a w przypadku określenia barwy gruntu wyschniętego fakt ten
trzeba odnotować.
4. Oznaczanie wilgotności gruntu
Makroskopowo wilgotność gruntu określa się wyróżniając pięć stopni wilgotności gruntów spoistych. Grunt
określamy jako: a) suchy, jeśli grudka gruntu przy zgniataniu pęka, a po rozdrobnieniu daje suchy proszek, b) mało
wilgotny, jeśli grudka gruntu przy zgniataniu odkształca się plastycznie, lecz papier przyłożony do gruntu nie staje
się wilgotny, c) wilgotny, jeżeli grudka gruntu przyłożona do papieru zostawia na nim wilgotny ślad, d) mokry, jeżeli
przy ściskaniu gruntu w dłoni odsącza się woda, e) nawodniony, jeżeli woda odsącza się z gruntu grawitacyjnie.
5. Określanie zawartości węglanu wapnia
Węglany wapnia mogą występować w gruntach bądź w stanie rozproszonym, bądź też w postaci większych lub
mniejszych skupień, kryształków, kukiełek itp. Ilość węglanów w niektórych gruntach spoistych może dochodzić
nawet do 30%. Obecność węglanów w gruntach powoduje ich silną agregację (łączenie się mniejszych cząstek w
większe), co w zasadniczy sposób może mieć wpływ na inżyniersko-geologiczne właściwości tych gruntów.
Makroskopowo zawartość węglanu wapnia określa się na podstawie obserwacji gruntu po skropieniu 20%
roztworem kwasu solnego.
44. Woda w gruncie i zjawiska z nią związane (rodzaje wody; prawo Darcy,
wodoprzepuszczalność, zjawiska związane z przepływem wody: kurzawka, sufozja i inne);
Rodzaje wody w gruncie:
Woda w gruncie występuje w postaci:
- wody błonkowej, przywartej na powierzchni cząstek gruntowych.
- wody kapilarnej, utrzymywanej siłami napięcia powierzchniowego w porach gruntu ponad zwierciadłem wody
wolnej
- wody wolnej
Na wodę błonkową działają tak duże siły przyciągania powierzchniowego, że nie ulega ona sile przyciągania
ziemskiego.
Woda kapilarna opada w dół, gdy ciężar jej przekroczy kapilarne siły napięcia powierzchniowego.
Woda wolna całkowicie ulega sile ciężkości i zajmuje możliwie najniższe położenie w porach przepuszczalnych
gruntów. Wodę wolną przyjęto nazywać wodą gruntową.
Woda gruntowa:
Wody gruntowe są zasilane przesiąkającą do gleby wodą deszczową, infiltracją wód powierzchniowych z otwartych
zbiorników wodnych i rzek oraz kondensacją pary wodnej znajdującej się w porach gruntów.
Woda gruntowa przepływa zawsze ku najniższemu poziomowi piezometrycznemu.
Poziomem piezometrycznym nazywamy poziom, na jakim ustaliłoby się zwierciadło wody w rurze
piezometrycznej po wstawieniu w daną warstwę.
Rozróżniamy wody gruntowe:
- właściwe - (stanowią ciągły poziom wodonośny na
znacznym obszarze)
- zaskórne – (występują w lokalnych soczewkach
gruntów małoprzepuszczalnych blisko powierzchni
terenu, ich poziom zależy od ilości opadów)
Woda artezyjska – szczególny przypadek zwierciadła
napiętego, jeżeli poziom ustalony wychodzi ponad
poziom terenu.
Prawo Terzaghiego:
u + · ' δ δ
δ – naprężenie całkowite działające na grunt
δ’ – naprężenie efektywne – oddziałujące na szkielet gruntowy
u – ciśnienie wody w porach gruntu
Wypór wody – powoduje zmniejszenie gęstości objętościowej szkieletu gruntowego
w
γ γ γ − · '

γ' – ciężar gruntu z uwzględnieniem wyporu wody
γ – ciężar całkowity gruntu
γw – ciężar wody [10 kN/m
3
]
Wypór działa poniżej zwierciadła wody gruntowej.
w
ρ ρ ρ − · '
' – ciężar gruntu z uwzględnieniem wyporu wody
γ – ciężar całkowity gruntu
γw – gęstość wody [1 g/cm
3
]
Wodoprzepuszczalność gruntu
Wodoprzepuszczalność gruntu – zdolność do filtracji wody siecią kanalików utworzonych z porów gruntu.
Opór przy przepływie zależy od:
- uziarnienia gruntu (im drobniejsze frakcje, tym większy opór – wolniejsza filtracja)
- porowatość gruntu (im większa porowatość, tym mniejszy opór)
- składu mineralnego szkieletu gruntowego
- temperatury wody (lepkość)
Czynnikiem powodującym przepływ wody w warunkach naturalnych są siły grawitacji ziemskiej, dążące do
wyrównania poziomów wody w naczyniach, między którymi możliwy jest przepływ.
Spadek hydrauliczny – względna różnica poziomów
piezometrycznych.
l
h
i

·
Δh – różnica piezometrycznych poziomów wody gruntowej [m]
l – długość drogi przepływu [m]
Prawo Darcy
Miarą wodoprzepuszczalności gruntu jest tzw. stała Darcy’ego „k” , określająca zależność między spadkiem
hydraulicznym „i” a prędkością przepływu wody w gruncie „v”:
i k v ⋅ ·
v – prędkość przepływu wodu [cm/s]
k – współczynnik wodoprzepuszczalności (stała Darcy’ego)
i – spadek hydrauliczny
Stała „k” jest charakterystyczna dla danego ośrodka gruntowego.
Przybliżone obliczenia współczynnika „k” dla gruntów sypkich można przeprowadzić stosując wzór Hazena:
2
10
d C k ⋅ ·
k – stała Darcy’ego w m/dobę
C – współczynnik doświadczalny
d10 – średnica miarodajna (dla temp 10*C)
T
k
k
T
03 , 0 7 , 0
10
+
·
kT – stała uzyskana doświadczalnie w temp T
T – temperatura przepływającej wody [*C]
W praktyce większe znaczenie ma objętość przepływającej wody:
i t A k Q
T
⋅ ⋅ ⋅ ·
Q – objętość przepływu [cm
3
]
kT – stała Darcy (dla temperatury T) [cm/s]
A – pole przekroju gruntu, prostopadłe do kierunku przepływu [cm
2
]
t – czas [s]
i – spadek hydrauliczny
Kierunki przepływu wody w gruncie
- w kierunku poziomym
- w kierunku pionowym w dół
- w kierunku pionowym w górę
Podciąganie
kapilarne
Po
wstawieniu kapilary do wody w skutek przyciągania molekularnego woda błonkowa pokrywa całą powierzchnię
kapilary, przez co zwiększa się powierzchnia granicznamiędzy wodą, a powietrzem. W skutek tego powstaje
naprężenie powierzchniowe, które równoważy siłę grawitacji.
Siła napięcia powierzchniowego:
np p
r Q σ π ⋅ ·2
σnp – napięcie powierzchniowe wody
r – promień kapilary
Wysokość podciągania kapilarnego:
r
H
k
15 , 0
· [cm] (r w [cm])
Kapilarność czynna i kapilarność bierna
Podciąganie wody w kapilarach do góry w stosunku do
zwierciadła wody wolnej nazywamy kapilarnością czynną.
Jeżeli zachodzi obniżenie się poziomu zwierciadła wody w
stosunku do poziomu wody w kapilarach, to mamy do
czynienia z kapilarnością bierną.
Ciśnienie spływu
Powstaje przy ruchu wody w skutek oporu tarcia
przepływającej wody o cząsteczki gruntowe. Na pokonanie
tego oporu tarcia musi być zużyta hydrauliczna różnica
ciśnień wody.
Siłę tego oporu nazywamy ciśnieniem spływowym.
w s
i p γ ⋅ ·
Wpływ ciśnienia spływowego na właściwości gruntu:
γ” – ciężar objętościowy gruntu z uwzględnieniem wyporu oraz ciśnienia spływowego.
s
p t ·' " γ γ (+ jeżeli z góry na dół, - jeżeli z dołu do góry)
w
γ γ γ − · '
Przebicie hydrauliczne
0 "· γ
- grunt nieważki
s
p · ' γ
w s
h
H
p γ ⋅

·
Ciężar mniejszy niż ciśnienie
F
p
s
' γ

F – pole wykopu
Kurzawka – zjawisko fizyczne, gwałtowne przebicie hydrauliczne (grunt traci cechy ciała stałego, przechodzi w
stan płynny)
Sufozja – zjawisko geologiczne polegające na wypłukiwaniu ziaren z osadu przez wody podziemne wsiąkające w
glebę. Wypłukany materiał przemieszcza się w przestrzeniach porowych, szczelinach itp. Powoduje zapadanie się
powierzchni ziemi. Działanie sufozji prowadzi do powstawania pseudokrasowych form ukształtowania powierzchni
a niekiedy i jaskiń.
45. Parametry geotechniczne (parametry charakterystyczne i obliczeniowe. Metody określania
parametrów geotechnicznych);
Stosuje sie następujące metody ustalania parametrów geotechnicznych.
Metoda A polega na bezpośrednim oznaczaniu wartości parametru za pomocą polowych lub laboratoryjnych badań
gruntów, wykonywanych zgodnie z PN-74/B-04452 i PN-75/B-04481 oraz innymi wymaganiami wg 1.2.
Metoda B polega na oznaczaniu wartości parametru na podstawie ustalonych zależności korelacyjnych między
parametrami fizycznymi lub wytrzymałościowymi a innym parametrem (np. IL lub ID) wyznaczanym metodą A.
Metoda C polega na przyjęciu wartości parametrów określonych na podstawie praktycznych doświadczeń
budownictwa na innych podobnych terenach, uzyskanych dla budowli o podobnej konstrukcji i zbliżonych
obciążeniach.
Wartość charakterystyczna parametru geotechnicznego wyznaczanego metoda A należy obliczać wg wzoru w
którym:
xi - wyniki oznaczenia danej cechy,
N - liczba oznaczeń,
Liczba oznaczeń każdej cechy gruntu, w każdej warstwie geotechnicznej, powinna wynosić co najmniej 5.
Metodą B wyznacza się wartości charakterystyczne parametrów, w zależności od charakterystycznej wartości
parametru wyznaczonego metoda A.
Wartość obliczeniową parametru geotechnicznego należy wyznaczać wg wzoru
w którym - współczynnik materiałowy.
Współczynnik dla parametru oznaczanego metodą B lub C wynosi =0,9 lub = 1,1 przy czym należy
przyjmować wartość bardziej niekorzystną.
46. Kategorie geotechniczne (znajomość rozporządzenia Ministra SWiA z dnia 24.09.1998. Dz. U.
Nr 126, poz. 839);
Kategorię geotechniczną całego obiektu lub jego poszczególnych części określa projektant obiektu w uzgodnieniu
z osobą upoważnioną, na podstawie odrębnych przepisów, do ustalania geotechnicznych warunków posadawiania
obiektu budowlanego. W trakcie czynności geotechnicznych oraz budowy, przy stwierdzeniu innych od założonych
w programie warunków gruntowych, kategoria geotechniczna może ulec zmianie.
Ustalanie geotechnicznych warunków posadawiania obiektów budowlanych, forma ich przedstawienia oraz zakres
niezbędnych badań powinny być dostosowane do kategorii geotechnicznej.
Rozróżnia się następujące kategorie geotechniczne:
1) pierwsza kategoria geotechniczna, która obejmuje niewielkie obiekty budowlane o statycznie wyznaczalnym
schemacie obliczeniowym, w prostych warunkach gruntowych, dla których wystarcza jakościowe określenie
właściwości gruntów, takie jak:
a) lub 2-kondygnacyjne budynki mieszkalne i gospodarcze,
b) ściany oporowe i rozparcia wykopów, jeżeli różnica poziomów nie przekracza 2 m,
c) wykopy do głębokości 1,2 m i nasypy do wysokości 3 m wykonywane zwłaszcza przy budowie
dróg, pracach drenażowych oraz układaniu rurociągów,
2) druga kategoria geotechniczna, która obejmuje obiekty budowlane w prostych i złożonych warunkach
gruntowych, wymagające ilościowej oceny danych geotechnicznych i ich analizy, takie jak:
a) fundamenty bezpośrednie lub głębokie,
b) ściany oporowe lub inne konstrukcje oporowe, z zastrzeżeniem pkt 1 lit. b), utrzymujące grunt albo
wodę,
c) wykopy i nasypy oraz budowle ziemne,
d) przyczółki i filary mostowe oraz nabrzeża,
e) kotwy gruntowe i inne systemy kotwiące,
3) trzecia kategoria geotechniczna, która obejmuje:
a) nietypowe obiekty budowlane niezależnie od stopnia skomplikowania warunków gruntowych,
których wykonanie lub użytkowanie może stwarzać poważne zagrożenie dla użytkowników i środowiska,
takie jak: obiekty energetyki jądrowej, rafinerie, zakłady chemiczne, zapory wodne, lub których projekty
budowlane zawierają nowe, nie sprawdzone w krajowej praktyce, rozwiązania techniczne, nie znajdujące
podstaw w przepisach i Polskich Normach,
b) obiekty budowlane posadawiane w skomplikowanych warunkach gruntowych,
c) obiekty zabytkowe i monumentalne.
LINK DO CAŁOŚCI TREŚCI POZ.839 ROZPORZĄDZENIA:
http://lex.pl/serwis/du/1998/0839.htm
47. Stateczność skarp i zboczy (klasyfikacja osuwisk; stateczność budowli ziemnej; współczynnik
stateczności; ogólna charakterystyka metod określenia skarp i zboczy);
KLASYFIKACJA OSUWISK:
Osuwisko - obsunięcie się gruntu w dół wzdłuż krzywoliniowej powierzchni poślizgu – a
Zsuw - obsunięcie się górnej warstwy gruntu prawie równoległe do powierzchni terenu;
powierzchnia poślizgu jest zbliżone kształtem do płaszczyzny – b
Spływ - stopniowe spełzanie nawodnionej masy gruntowej bez wytworzenia się wyraźnej powierzchni poślizgu (np.
spływ skarpy na wiosnę) – c
Stateczność zboczy (skarp) może być tylko wtedy zapewnione, gdy zostaną spełnione cztery warunki:
• Dokładne rozpoznanie budowy geologicznej i warunków wodnych terenu, przy czym na terenie dawnych
osuwisk należy zlokalizować przebieg powierzchni poślizgu; badania powinny nie tylko ustalić układ warstw
i poziomy wody gruntowej, lecz przede wszystkim określić przeszłość geologiczną badanego terenu i
przebieg powierzchni osłabień, powstałych w wyniku ruchów tektonicznych, glacitektonicznych lub
osuwiskowych. Badania geotechniczne powinny wyznaczyć ciężary objętościowe gruntów oraz ich
parametry wytrzymałościowe, ze szczególnym uwzględnieniem zmniejszonej wytrzymałości na ścinanie
wzdłuż powierzchni osłabień; wytrzymałość wzdłuż powierzchni osłabień jest wielokrotnie niższa niż
wytrzymałość gruntu poza powierzchniami osłabień.
• Dokładne wyznaczenie fizycznych i mechanicznych cech gruntów i skał, zwłaszcza wzdłuż spodziewanych
lub dawnych powierzchni poślizgu;
• Właściwe zastosowanie metod obliczeniowych stateczności zboczy i skarp;
• Odpowiednie zastosowanie zabezpieczeń.
Sprawdzenie stateczności zbocza (skarpy) polega na obliczeniu minimalnego współczynnika pewności F
min
przy
zastosowaniu odpowiedniej metody obliczeniowej stateczności, z uwzględnieniem geometrii układu warstw i
przebiegu powierzchni osłabień oraz odpowiednich parametrów gruntowych. Wyznaczony współczynnik F
min
powinien być większy niż dopuszczalny F
dop
dla danej metody obliczeniowej.
W razie stwierdzenia niedostatecznego współczynnika pewności zabezpieczenie powinno polegać albo na
zmniejszeniu sił zsuwających, albo na zwiększeniu sił utrzymujących zbocze. Częstokroć stosuje się również
podparcie zboczy lub skarp ścianami oporowymi.
STATECZNOŚĆ ZBOCZY W GRUNTACH SYPKICH
Analizując warunki równowagi zbocza (skarpy) w gruncie sypkim (piaski, żwiry) można dojść do wniosku, że kąt
maksymalnego nachylenia skarpy jest równy kątowi tarcia wewnętrznego.
Na stateczność skarpy duży wpływ ma wilgotność gruntu, gdyż wskutek działania sił kapilarnych zbocza mogą
mieć większe nachylenie niż Φ.
Do celów praktycznych można przyjąć F
min
≈ 1,1 do 1,2 zależenie od ważności obiektu i dokładności badań cech
gruntów. Im mniej dokładnie zbadano grunt, tym większy powinien być współczynnik pewności.
STATECZNOŚĆ SKARP W GRUNTACH SPOISTYCH
Określenie stateczności skarpy (zbocza) w gruntach spoistych jest bardzo trudne ze względu na:
• Możliwą niejednorodność ośrodka gruntowego
• Zmienność cech wytrzymałościowych gruntów z upływem czasu,
• Duży wpływ wody gruntowej na warunki stateczności
• Brak dokładnych metod obliczeniowych (zwłaszcza w przypadku gruntu niejednorodnego)
Ogólne zasady sprawdzania stateczności skarp (zboczy) w gruntach spoistych są następujące:
• Przyjmuje się, że powierzchnie poślizgu w gruntach jednorodnych są krzywoliniowe; w gruntach
niejednorodnych mogą by one płaszczyznami łamanymi
• Dla założonej powierzchni poślizgu ustala się siły zsuwające wydzieloną bryłę i siły przeciwdziałające temu
oraz określa się współczynnik pewności F

jako stosunek sił utrzymujących do zsuwających
• Poszukuje się powierzchni poślizgu o najmniejszym współczynniku pewności F
min
• Sprawdza się, czy F
min
≥ F
dop
przy czym wartości F
dop
przyjmuje się w zależności od metody obliczeniowej
i dokładności wyznaczenia parametrów obliczeniowych oraz od ważności obiektów; wartości F
dop
wahają
się od 1,1 do 2.
• Gdy wzdłuż najniebezpieczniejszej powierzchni poślizgu F
min
= 1, można przyjąć, że rozpatrywana skarpa
jest w stanie równowagi granicznej.
• Gdy skarpa z gruntu jednorodnego izotropowego ma taki kształt, że w każdym punkcie korpusu skarpy
istnieje stan graniczny |τ| = τ
f
, mówimy o skarpie granicznej, dla której spełniony jest też warunek F
min
= 1,
lecz wzdłuż nieskończenie wielu powierzchni poślizgu.
Są dwie podstawowe grupy obliczeń stateczności skarp:
• na podstawie granicznego stanu naprężenia ośrodka
gruntowego - metody tej grupy mogą być stosowane do
ośrodków jednorodnych; do skarp z gruntów
niejednorodnych warstwowanych można je stosować,
wyznaczaj uśrednione wartości parametrów gruntowych
Φ, c i γ.
• na podstawie analizy warunków równowagi bryły
osuwającej się wzdłuż powierzchni poślizgu – metody tej
grupy mogą być stosowane zarówno do ośrodka
jednorodnego, jak i niejednorodnego; w drugim przypadku
dzieli się odsuwającą się bryłę na bloki tak, aby ich
podstawy były w jednorodnym gruncie. Stosując te metody można uwzględnić wpływ ciśnienia spływowego
i obciążenia zewnętrzne; niektóre pozwalają na uwzględnienie nieregularnego kształtu powierzchni
poślizgu.
48. Stany graniczne w projektowaniu posadowień bezpośrednich (rodzaje i przypadki stanów
granicznych i ich postać);
Ogólne warunki stateczności fundamentów
I SGN:
- wypieranie (wypieranie podłoża przez pojedynczy fundament lub całą budowlę)
- przesuw (przesunięcie w poziomie posadowienia fundamentu lub w głębokich warstwach)
- obrót
- zsuw (osuwisko lub zsuw fundamentu lub podłoża wraz z budowlą)
m Q Q
fn r
⋅ ≤
r
Q - obliczeniowa wartość obciążenia działającego na fundament
m - współczynnik korekcyjny (0,9; 0,8; 0,7)
fn
Q
- obliczeniowa wartość oporu granicznego podłoża gruntowego
II SGU:
- osiadanie średnie
- różnica osiadań
- wychylenie (przechylenie)
- ugięcie
dop
s s ≤
s - przemieszczenie
dop
s
- dopuszczalna wartość
brak odrywania
0
min
≥ σ
zbyt duża różnica naprężeń
5
min
max

σ
σ
I SGN
- dla podłoża jednorodnego, fundamentu prostokątnego, obciążonego siłą Nr i siłą TvB (wzdłuż krótszego boku)
fnB r
Q m N ⋅ ≤
r
N - obliczeniowa wartość pionowej składowej obciążenia
fnB
Q
- pionowa składowa obliczeniowego oporu granicznego podłoża gruntowego
m - współczynnik korekcyjny
- jeżeli działa też siła pionowa TvL (wzdłuż dłuższego boku) trzeba dodatkowo sprawdzić warunek
fnL r
Q m N ⋅ ≤
- dla podłoża uwarstwionego sprawdzamy także fundament zastępczy
- możemy sprawdzać warunki uproszczone w przypadku gdy:
- siła pozioma stanowi max 10% siły pionowej
- mimośrody B e
B
035 , 0 ≤
- budynek nie jest usytuowany na zboczu i w jego sąsiedztwie nie będzie głębokich wykopów i dużych
obciążeń
0
2 , 1
min
max

⋅ ≤
⋅ ≤
r
f r
f rs
q
q m q
q m q
r
q - obliczeniowe obciążenie jednostkowe podłoża pod fundamentem
f
q
- obliczeniowy opór jednostkowy jednowarstwowego podłoża pod fundamentem
- stateczność fundamentu na przesuw
T1 – maksymalna wartość oporu gruntu na przesuw ze względu na poślizg
fundamentu
T2 – maksymalna wartość oporu ze względu na wyczerpanie nośności na
ścinanie
T3 – maksymalna wartość oporu ze względu na wyczerpanie nośności na
ścinanie w stropie warstwy słabszej
- warunek nośności w poziomie posadowienia
f r
T m H ⋅ ≤
m = 0,8
f
T
= min (
1
T ,
2
T )
- warunek nośności w stropie warstwy słabszej
3
T m H
r
⋅ ≤

II SGU
- średnie osiadanie fundamentów budowli



·
i
i i
śr
F
F S
S
Fi – pole podstawy poszczególnych fundamentów
Si – osiadania poszczególnych fundamentów
- różnica osiadań fundamentu – może powodować dodatkowe naprężenia w konstrukcji
1 2
s s s − · ∆
dop
s
l
s


- przechylenie budowli Θ (jako całość lub
część wydzielona dylatacjami) – wyznacza się dla grupy fundamentów średnią płaszczyznę aproksymującą
osiadanie całości
c by ax s + + ·
a,b,c – współczynniki wyznaczone z układu równań normy
x,y – współrzędne poziome poszczególnych fundamentów
s – osiadanie poszczególnych fundamentów
pochylenie:
2 2
b a + · Θ
- odkształcenie konstrukcji, wygięcie (ugięcie) budowli jako całości lub jej części między dylatacjami
Strzałkę ugięcia budowli f0 wyznacza się uwzględniając 3 najniekorzystniej osiadające fundamenty, leżące w planie
na linii prostej.
( )
1 2 2 1
1
s l s l s l
l
f
o o
⋅ − ⋅ − ⋅ ⋅ ·
49. Fundamenty palowe (podział pali pod względem: materiału, średnicy, charakteru pracy,
sposobu wykonania; praca pala pojedynczego i w grupie; pale: prefabrykowane, CFA oraz pale
wielkośrednicowe);
• Fundamenty palowe stosujemy gdy mamy duże obciążenia, zwykle skoncentrowane, również poziome i
trzeba je przenieść na bardziej wytrzymałe warstwy gruntu (głębsze)
Zastosowanie: przy powierzchni słabe grunty, silnie odkształcalne, qf < 100 kPa, Mo ≤ 1MPa mosty, wysokie
budynki, obiekty hydrotechniczne, ograniczenie osiadań.
• Podział pali:
- materiał: drewniane, stalowe, betonowe, żelbetowe, kombinowane
- średnica: mało-, normalno-, wielkośrednicowe
- charakter pracy:
- sposób wykonania: prefabrykowane, zagłębiane: udarowo, wibracyjnie, przez wkręcanie, pale wykonywane w
gruncie
• Pale prefabrykowane:
- drewniane – historyczne (dębowe) – uwaga na butwienie i brak zmiany warunków wodnych
- stalowe – w budownictwie morskim, hydrotechnicznym
- żelbetowe jednolite, zbrojone jak słupy uzwojone (ważne jest zakończenie pala w postaci grota
- żelbetowe odcinkowe i żelbetowe – kombinowane
zalety: szybkość wykonania, klasa betonu zapewnia szczelność, mrozoodporność, możliwość nachylenia pali pod
dużym kątem, możliwość bieżącej kontroli, czystość placu budowy.
• Pale wielkośrednicowe:
charakteryzują się przenoszeniem dużych obciążeń na terenach o złych warunkach inżynieryjno-geologicznych.
Osiągają średnice do 2 m i długość do 50m. Wykonane z betonu zbrojonego w otworach wiertniczych lub jako
prefabrykowane.
Zalety: zastępują fundamenty masywne → ekonomiczniejsze wykorzystanie materiału
Ważne jest wykonanie podstawy pala, która ma decydujący wpływ na nośność → podczas wiercenia następuje
rozluźnienie gruntu pod podstawą pala → stosuje się iniekcję pod podstawę → powoduje wstępne naprężenia
gruntu
• Pale CFA – wwiercane:
średnia i dobra nośność, szybka technologia.
Zastosowanie: grunty spoiste twardoplastyczne i niespoiste zagęszczone w terenie zabudowanym.
Metoda wykonywania:
- wkręcanie w grunt świdra z rdzeniem rurowym, zakończonym stożkiem u dołu
- tłoczenie betonu pod ciśnieniem do rdzenia
- otwarcie końcówki i wydostanie się betonu do otworu pod świdrem (beton powinien sam wypchać świder do góry
→ jeśli nie to się pomaga)
- wyciągnięcie świdra – otwór po świdrze wypełniony mieszanką betonową
- wprowadzenie do świeżej mieszanki betonowej zbrojenia
• Praca pala pojedynczego i w grupie:
odpór podłoża Q = Qs + Qp
Qs – odpór pobocznicy pala
Qp – odpór podstawy pala
t – jednostkowy opór na pobocznicy
t
w
– jednostkowy opór na pobocznicy obliczeniowy
q – jednostkowy opór podstawy
q
r
– jednostkowy opór podstawy obliczeniowy
d – średnica pala
h – zagłębienie pala w gruncie
q q
t t
m
r
m
w
⋅ ·
⋅ ·
γ
γ
m
γ
- współczynnik materiałowy
Ap – podstawa pala
As – powierzchnia pobocznicy
Sp, Ss – współczynniki technologiczne
m1 wspólczynnik dla pracy pali w grupie
Pal wciskany
1
) (
m A t S A q S N N N
si
r
i si p
r
p s p t ∑
⋅ ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ · + ·
Pal wyciągany

⋅ ⋅ ⋅ ·
1
m A t S N
si
r
i
w
i w
• Nośność grupy pali
To nośność pali pojedynczych (niezależnie od rozstawu, gdy):
- pale opierają się na skale, dolne końce pali wprowadzane są na co najmniej 1 m w zagęszczone grunty
gruboziarniste, piaski grube lub grunty spoiste zwarte i pale wbijane są bez wpłukiwania w piaski zagęszczone lub
średniozagęszczone
Strefy naprężeń → kąt α zależy od rodzaju gruntu (spoisty, niespoisty i stanu zagęszczenia itd.)
α tg h t
D
R ⋅ ⋅ · ·
2
R – promień podstawy strefy naprężeń Grunt uwarstwiony ( rozkład naprężeń – różne kąty α)

⋅ + ·
i i
tg h
D
R α
2
Pal wyciągany
2
1 , 0
D
h R + ·
Gdy strefy naprężeń zachodzą na siebie stosujemy współczynnik m1 zależny od
R
r
50. Wzmacnianie gruntów jako podłoża budowli (pojęcie podłoża słabego; istota i cel zabiegów
wzmacniających; mechanizmy wzmocnienia; przykłady metod wykorzystujących różne
mechanizmy wzmocnienia);
Podłoże słabe - naturalne podłoże gruntowe uważa się za słabe jeżeli bezbośrednie posadowienie na nim danej
konstrukcji jest niemożliwe ze względu na bezpieczeństwo lub wyraźnie nieekonomiczne
Cele wzmacniania:
1. zwiększenie nośności podłoża
2. redukcja osiadań
Istota wzmacniania: koszystne zmiany wartości parametrów fizykomechanicznych, skutkujące wzrostem nośnosci i
sztywności podłoża
polepszenie parametrów:
zwiększenie nośności:
zależą od
zmniejszenie osiadań:
Mechanizmy wzmocniania (prowadzące do polpszenia wartości parametrów fizykomechanicznych):
a) zagęszczenie - zmniejszenie porów - przestrzeni pomiędzy ziarnami gruntu wywołane przez obciążenie gruntu
(ma dobre zastosowanie w gruntach niespoistych)

b) konsolidacja - rozproszenie nadwyżki wody w porach wywołane przez obciążenie (ma dobre zastosowanie w
grutach spoistych)

c) zastąpienie jednego gruntu drugim (wymiana gruntu) - wybranie i wywiezienie gruntu słabego i ułożenie
warstwami gruntu mocnego z zagęszczeniem każdej warstwy (ma zastosowanie dla wszustkich rodzajów gruntu)
d) zmiana charakteru wiązań - wprowadzenie do gruntu pod ciśnieniem danego medium, które np. twardnieje
wypełniajac pustki w gruncie; medium z gruntem tworzy materiał skałopodobny
e) zbrojenie
Metody wykorzystujące mechanizmy wzmocnienia:
• zagęszczanie gruntów (ubijaki ręczne i mechaniczne, walce statyczne, walce wibracyjne, konsolidacja
dynamiczna, wibratory powierzchniowe i wgłębne)
• wstępne obciążenie gruntu (wstępna konsolidacja, prekonsolidacja)
• konsolidacja za pomocą drenażu pionowego
• konsolidacja metodą elektroosmozy - stosowana przy wzmacnianiu gruntu bardzo wilgotnego z równoczesnym
osuszeniem, polega ona na wprowadzeniu w grunt prętów aluminiowych i rur stalowych jako elektrod,
przepuszczenie prądu stałego powoduje ruch wody od prętów aluminiowych do rur, z których usuwana jest woda
pompami; po usunięciu wody można wzmocnić grunt za pomocą zastrzyków zawiesin cementowych, roztworów
szkła wodnego i chlorku wapnia
• wymiana gruntu
• stosowanie zastrzyków (iniekcje gruntowe) - wbija się na odpowiednią głębokość w grunt stalowe rury, do których
gumowymi przewodami doprowadza się pod ciśnieniem płynną zaprawę cementową; w podobny sposób wzmacnia
się grunty związkami zawierającymi szkło wodne lub polimery
• Jet Grounting - służy do wzmacniania wszelkiego rodzaju gruntów: organicznych, torfów i namułów, luźnych
piasków o różnej granulacji i plastycznych gruntów spoistych, aastępuje ściany szczelinowe, pale. Metoda polega
na mieszaniu gruntu z zaczynem stabilizującym wtłaczanym strumieniowo pod wysokim ciśnieniem. W trakcie
iniekcji grunt jest rozdrabniany i mieszany z zaczynem doprowadzając do powstania kolumny gruntowo-
cementowej w kształcie walca.
• wibroflotacja - wgłębne zagęszczanie gruntów sypkich, polega na pogrążeniu wibratora w grunt, a następnie
zagęszczaniu gruntu od dołu do góry często wspomagane silnym wypływem wody przez dysze wibratora.
• wibrowymiana - wzmacnianie gruntów spoistych przez utworzenie w gruncie kolumn z kruszywa gruboziarnistego,
które podczas formowania są zagęszczane i rozpychane na boki
• zbrojenie gruntów
• zamrażanie gruntów
• spiekanie gruntów
wibroflotacja
wibrowymiana
51. MES dla płaskich konstrukcji prętowych - belkowych i kratowych (lokalna macierz
sztywności; stopnie swobody w węzłach; globalna macierz sztywności i jej składanie z lokalnych
macierzy sztywności; rozwiązanie układu równań – wymienić przykładowe metody
rozwiązywania układów równań);
52. Sposoby obliczania kratownic (geometryczna niezmienność; metody obliczania - np. Rittera,
równoważenia węzłów; pręty zerowe);
Kratownicą nazywamy niezmienny układ prostoliniowych prętów połączonych ze sobą w węzłach współśrodkowo
idealnymi (pozbawionymi tarcia) przegubami, pracującymi tylko w zasadzie na siły osiowe.
Podstawowe założenia:
Przy rozwiązywaniu kratownic można uważać, że wyniki tych rozwiązań są na tyle dokładne, na ile spełnione są
następujące założenia:
1. Pręty są prostoliniowe i połączone współśrodkowo w węzłach,
2. W węzłach (przegubach) nie ma tarcia,
3. Wszystkie obciążenia tzn. obciążenia zewnętrzne i ciężar własny, przekazywane są wyłącznie w postaci sił
skupionych, zaczepionych w węzłach kratownicy i działają w jej płaszczyźnie.
Ponadto:
1. W obliczeniach obowiązuje zasada superpozycji, tj. niezależnego działania sił. Pozwala ono na
algebraiczne sumowanie skutków działania dowolnych układów sił zaczepionych do konstrukcji. Jest ona
warunkiem umożliwiającym, między innymi sporządzenie i wykorzystywanie linii wpływowych.
2. Obowiązuje zasada zesztywnienia kratownicy, pozwalająca na pominięcie wpływu odkształceń ustroju na
współrzędne punktu zaczepienia sił zewnętrznych, co umożliwia np. wyznaczenie reakcji podporowych z
równań statyki ciał absolutnie sztywnych.
3. Zasada Sint – Venata w odniesieniu do kratownic sprowadza się do przyjęcia, że osiowa siła w dowolnym
pręcie jest stała na jego długości.
Układ spełniający ściśle powyższe wymagania nazywamy idealnym układem kratowym.
Właściwości geometrycznego układu prętów kratownic.
GEOMETRYCZNA NIEZMIENNOŚC :
Aby kratownica mogła spełniać swoje zadania jako konstrukcja budowlana, musi być układem niezmiennym
(geometrycznie i chwilowo).
Kratownica niezmienną nazywamy taki układ połączonych między sobą prętów, którego postać geometryczna nie
może się zmieniać bez zmiany długości lub usunięcia poszczególnych prętów. Najprostszym tego rodzaju układem
jest trójkąt. Nie można go bowiem przekształcić w inny trójkąt bez wyraźnego odkształcenia jego boków.
Pk=3+2(w-3)=2w-3 w – liczba węzłów
Warunkiem geometrycznej niezmienności płaskiej kratownicy swobodnej jest niezależność.
pk≥2w-3
jeżeli:
pk=2w-3 – to kratownica ma niezbędną liczbę prętów,
pk<2w-3 – kratownica geometrycznie zmienna,
pk>2w-3 – ma zbędne (nadliczbowe) pręty.
Warunkiem geometrycznej niezmienności płaskiej kratownicy nieswobodnej jest zależność:
p≥2w p – liczba prętów wraz z podporami
p=pk+pp pk – liczba prętów tworzących kratownicę pp – liczba prętów podporowych
METODA ANALITYCZNA RÓWNOWAŻENIA WĘZŁÓW
Stosowanie tej metody jest wygodne w przypadku kratownic o strukturze prostej. Polega ona na rozpatrzeniu
równowagi każdego węzła oddzielnie i ustaleniu dla sił w nim występujących równań równowagi:
ΣX=0; ΣY=0;
W celu określenia sił w prętach kratownicy będziemy stopniowo wycinać węzły, najlepiej rozpoczynając od węzła,
w których schodzą się co najmniej dwa pręty o nieznanych siłach. Oddziaływanie na myślowo wycięte węzły
pozostałej części kraty zastępujemy siłami skierowanymi wzdłuż osi prętów.
Rozpatrując równowagę wyciętego węzła ułożymy dwa równania
przyrównując do zera sumę rzutów wszystkich sił na dwie osie
wzajemnie prostopadłe. Dla wszystkich równań , w których
występować będzie każdorazowo tylko jedna niewiadoma sił, należy
tak dobierać kierunki osi układu współrzędnych, aby rzuty na nie
innych niewiadomych sił były równe zeru.
ΣY=0 2P-0,5P-S1sinα=0
S1=1,5P/sinα – rozciągany
ΣX=0 S1cosα+S2=0
S2=-1,5Pctgα – ściskany
Po określeniu sił przechodzimy do następnego węzła w którym
schodzą się trzy pręty. Siła w jednym z nich jest już znana. Przechodząc stopniowo od węzła do węzła, w sposób
analogiczny, określamy siły w pozostałych prętach kratownicy.
METODA GRAFICZNA RÓWNOWAŻENIA WĘZŁÓW.
Metoda ta jest odpowiednikiem metody
analitycznego równoważenia węzłów. W metodzie
graficznej możemy ustalić wartości sił wychodząc z
graficznego warunku równowagi sił dowolnego
węzła, przyjmując jako oznakę równowagi
zamknięcie się wieloboku sił działających na ten
węzeł. Sporządzając wieloboki sił kolejno dla
każdego z wyciętych węzłów kratownicy, określamy
siły we wszystkich jej prętach. Najpierw
wyznaczamy reakcje podpór.
Sprawdzenie równowagi sił w przekroju α-α:
METODA ANALITYCZNA PRZEKROJÓW – RITTERA.
Rozpatrując kratownice, po uprzednim wyznaczeniu reakcji podporowych jak dla odpowiedniej belki prostej,
wyznaczamy niektóre siły w prętach przecinając kratownicę np.
przekrojem α-α. Wyłączamy z naszych rozwiązań jedną z odciętych
części tej kratownicy np. prawą. Aby rozpatrywana część lewa
pozostała w równowadze, musimy zastąpić oddziaływanie na nią
prawej części odpowiednimi siłami S1, S2, S3. Siły te wraz z reakcją RA i
siłą P tworzą układ zrównoważony. Zatem suma ich momentów
względem dowolnego punktu musi być równa zeru. Aby otrzymać
równanie, w którym wystąpiłaby tylko jedna niewiadoma, sumę
momentów wymienionych sił obliczamy względem dwóch sił. Punkt taki
nazywamy punktem momentów lub punktem Rittera.
ΣM2=RA+S1r1=M2
0
+S1r1
S1=-M2
0
/ r1
ΣM3=RAe-Pb-S3h= M3
0
-S3h=0
S3= M3
0
/h
ΣMC=Pd-RAc- S2r2= MC
0
-S2 r2=0
S3= MC
0
/ r2
BEZPOŚREDNIE OKREŚLENIE SIŁ W PRĘTACH – PRĘTY ZEROWE.
Rozpatrując równowagę pewnych typów węzłów, możemy dojść do
wniosków ogólnych, pozwalających na bezpośrednie, szybkie określenie
sił w niektórych prętów, a przede wszystkim na natychmiastowe
rozpoznanie prętów zerowych.
1. W nieobciążonym dwuprętowym węźle obydwa pręty są zerowe
S1=S2=0
Wynika to z faktu, że dwie siły różne od zera mogą
być w równowadze tylko wtedy, kiedy działają
wzdłuż jednej prostej. Jeżeliby tych prętach istniały
siły niezerowe, to wypadkowa ich nie byłaby niczym
równoważona i węzły nie mogłyby się znajdować w
równowadze.
2. W nieobciążonym trój prętowym węźle, gdy osie dwóch prętów leżą na
jednej prostej, siła w trzecim pręcie równa jest zeru (S3=0). Wynika to z
warunku równowagi – suma rzutów na kierunek prostopadły do osi
pierwszych dwu prętów ΣY=0. Ponadto notując na drugą oś (ΣX=0)
otrzymujemy S1=S2.
3. Jeżeli w dwuprętowym węźle obciążenie działa wzdłuż osi jednego z
prętów, to drugi pręt jest zerowy.
ΣPy=0. Całą siłę przejmuje pręt S2.
S2=-P
ΣPy=0

P+S2=0

S2=-P
4. Jeżeli na trój prętowy węzeł działa siła zewnętrzna P, to siła S3=-P’ tj. składowej –P’ siły zewnętrznej P
posiadającej kierunek pręta 3. W szczególnym przypadku, gdy siła zewnętrzna P ma kierunek pręta 3,
otrzymamy S3=-P i S1=S2.
5. Jeżeli w węźle nieobciążonym zbiegają się cztery pręty leżące na dwóch przecinających się kierunkach, to
siły w prętach skierowanych wzdłuż tych samych kierunków są sobie równe.
ΣY=-S3cos α+ S4cos α=0
S3= S4
ΣX’=-S1cosβ+ S2cos β=0
S1= S2
Wniosek: w prowadzeniu nieobciążonego
węzła w miejscu skrzyżowania dwóch prętów
jest dopuszczalne i nie wpływa na rozkład sił
w kratownicy.
Podobnie i metoda Rittera pozwala niekiedy na szybkie rozpoznanie prętów zerowych.
W przypadku, gdy:
a. Punkt Rittera leży na kierunku działania reakcji podporowej, a w szczególności, gdy stanowi
geometryczny środek węzła podporowego oraz jednocześnie
b. Część kratownicy między podporą a przekrojem α-α jest nieobciążona.
c. Pręty zerowe można określic natychmiast w tych przypadkach obciążenia kratownic o pasach
równoległych, dla których na pewnych odcinkach odpowiedniej belki
prostej siła poprzeczna jest równa zeru.
Nie pracujące słupki i krzyżulce między węzłami a i b.
53. Siły wewnętrzne w konstrukcjach prętowych (geneza; definicje sił wewnętrznych; znakowanie
sił wewnętrznych);
Siły wewnętrzne są to siły pojawiające się wewnątrz ciała, pod wpływem działania sił zewnętrznych. Stąd też siły
wewnętrzne traktuje się jako siły bierne a obciążenia zewnętrzne jako siły czynne. O siłach wewnętrznych mówimy
najczęściej w odniesieniu do konstrukcji prętowych (płaskich i przestrzennych), takich jak: belki, kratownice, ramy,
łuki, ruszty, itp. W zależności od tego jak działają one w stosunku do osi pręta i jego przekroju wyróżniamy:
• Siłę podłużną (normalną, osiową) N - będącą wzajemnym oddziaływaniem części konstrukcji
przeciwdziałającym ich przesunięciu się wzdłuż osi pręta w rozważanym punkcie. Siła ta wywołuje ściskanie
lub rozciąganie.
• Siły poprzeczne (tnące) Ty, Tz - będące wzajemnym oddziaływaniem części konstrukcji
przeciwdziałającym ich przesunięciu się poprzecznie do osi pręta w rozważanym punkcie. Siły te wywołują
ścinanie.
• Momenty zginające My, Mz - będące wzajemnym oddziaływaniem części konstrukcji
przeciwdziałającym ich wzajemnemu obrotowi w rozważanym punkcie. Siły te wywołują zginanie.
• Moment skręcający Mx – wywołujący skręcanie (jego wektor jest równoległy do osi pręta).
Siły wewnętrzne przyjmuje się jako dodatnie, gdy działają zgodnie z poniższym rysunkiem:
54. Omówić tok postępowania i zakres obliczeń dotyczących geometrii mas figur płaskich
(definicje środka masy, momentów statycznych, momentu
bezwładności i momentów dewiacji; główne centralne
momenty bezwładności; momenty bezwładności dla
typowych figur płaskich, np. prostokąta);
• ŚRODEK MASY UKŁADU - jest punktem, w którym skupiona jest
cała masa w opisie układu jako masy punktowej. Jego położenie
określa promień wektora r.
Definicja środka masy dla dowolnego ciała (wiąże środek masy z rozkładem gęstości ρ w przestrzeni):

przy czym:
- to wektor wodzący środka masy;
M – masa ciała;
V – objętość ciała;
ρ = ρ(x,y,z) – funkcja gęstości ciała.
Środek masy w układzie dwuwymiarowym:

·
S
s
xdS
S
x
1


·
S
s
ydS
S
y
1
Dla ciała znajdującego się w jednorodnym polu grawitacyjnym środek ciężkości pokrywa się ze środkiem masy.
Współrzędne środka ciężkości można wyznaczyć z :
S
M
x
y
s
· ,
S
M
y
x
s
·
Twierdzenia dla środka ciężkości:
- środek ciężkości układu płaskiego leży w płaszczyźnie tego układu
-ś.ć. linii prostej leży na tej linii
-ś.ć. 2 punktów materialnych leży na prostej łączącej te punkty i dzieli odległość obu punktów na odcinki o
długościach odwrotnie proporcjonalnych do ich mas
-ś.ć. układu mającego środek symetrii leży w tym środku
-jeżeli układ ma oś symetrii, ś.ć. leży na niej
-jeśli układ ma 2 lub więcej osi symetrii, ś.ć. leży na przecięciu tych osi
-rzut środka ciężkości figury płaskiej na dowolną płaszczyznę jest środkiem ciężkości rzutu tej figury na daną
płaszczyznę
• MOMENTAMI STATYCZNYMI Mx i My figury płaskiej względem osi x lub y nazywamy granicę algebraicznej
sumy iloczynów elementarnych pól dS przez ich odległości od osi, gdy elementarne pola dS dążą do zera, tzn:
si
S
n
i
i x
y S ydS M


·
· ·
1
si
n
i
i
S
y
x S xdS M


·
· ·
1
Gdzie:
S – pole figury płaskiej
Xsi, ysi – współrzędne środka ciężkości w przyjętym układzie osi x,y; mogą być dodatnie lub ujemne
Momenty statyczne obliczane względem osi ciężkości (oś przechodząca przez środek ciężkości) są równe zeru.
Moment statyczny figury płaskiej względem, dowolnego punktu O jest sumą wektorową momentów
statycznych poszczególnych elementów układu względem O.
• MOMENT BEZWŁADNOŚCI:
- osiowym momentem bezwładności figury płaskiej względem dowolnej osi leżącej w płaszczyźnie
figury nazywamy granicę algebraicznej sumy dla całej powierzchni S figury, iloczynów
elementarnych pól dS przez kwadrat ich odległości od danej osi:
dS y I
S
x

·
2

dS x I
S
y

·
2
- biegunowym momentem bezwładności figury płaskiej nazywamy granicę algebraicznej sumy, dla
całej powierzchni S figury, iloczynów elementarnych pól dS przez kwadrat odległości od początku
układu współrzędnych:
y x
S S
o
I I dS y x dS r I + · + · ·
∫ ∫
) (
2 2 2
• MOMENTEM DEWIACJI (ZBOCZENIA) figury płaskiej o powierzchni S nazywamy granicę
algebraiczną sumy iloczynów elementarnych powierzchni dS→0 przez ich współrzędne x i y.
Sumowanie to odbywa się po całej powierzchni figury płaskiej, tzn:

·
S
xy
xydS I
Moment dewiacji
xy
I
danej figury płaskiej równa się zeru,
jeśli choć jedna z osi, względem których został
wyznaczony, jest osią symetrii rozważanej figury.
Między momentami bezwładności względem układów osi
równoległych, z których jeden jest układem osi
środkowych: xs, ys, zachodzą następujące związki (wzory
Steinera):
,
2
S a I I
xS x
+ ·
,
2
S b I I
yS y
+ · abS I I
xSyS xy
+ ·
• GŁÓWNE CENTRALNE MOMENTY BEZWŁADNOŚCI – to osiowe momenty bezwładności wyznaczone
względem osi głównych (czyli tych, względem których moment dewiacji danej figury jest równy
zero); mają wartości ekstremalne: moment względem jednej z nich jest maksymalny (oznaczamy
jako I1), względem drugiej minimalny (I2)
2
2
max 1
2 2
xy
y x y x
I
I I I I
I I +

,
_

¸
¸ −
+
+
· ·
2
2
min 2
2 2
xy
y x y x
I
I I I I
I I +

,
_

¸
¸ −

+
· ·
• MOMENTY BEZWŁASDNOŚCI DLA TYPOWYCH FIGUR PŁASKICH
55. Zdefiniować pojęcie „schemat statycznie niewyznaczalny” (pojęcie schematu statycznego;
równania równowagi; więzy - nadliczbowe);
Schemat statycznie niewyznaczalny – układ, w którym liczba nałożonych więzi jest większa od liczby stopni
swobody(liczba reakcji jest większa od liczby niezależnych równań równowagi)
W takim układzie z równań równowagi otrzymuje się nieskończenie wiele rozwiązań na siły reakcji(niemożliwe jest
wyznaczenie sił wewnętrznych korzystając z samych równań równowagi).
r – ilość równań równowagi
n – ilość niewiadomych podporowych

n–r <0 <=> mechanizm (układ geometrycznie zmienny)
n–r =0 <=> układ statycznie wyznaczalny
n–r>0 <=> układ statycznie nie wyznaczalny
Równania równowagi
Warunki równowagi dowolnego płaskiego układu sił są następujące:
a) suma algebraiczna rzutów wszystkich sił na oś x równa jest zeru (równanie [1]),
b) suma algebraiczna rzutów wszystkich sił na oś y równa jest zeru (równanie [2]),
c) suma algebraiczna momentów statycznych wszystkich sił względem dowolnego
punktu leżącego na płaszczyźnie działania sił równa się zeru (równanie [3]),
Dla układu przestrzennego mamy z kolei 6 równań:
Więzy - nadliczbowe
Więzy nadliczbowe określają stopień statycznej niewyznaczalności układu czyli liczbę więzów jaką należałoby
odrzucić aby układ stał się statycznie wyznaczalny. Więzy można odrzucić tylko w taki sposób, aby powstały układ
był geometrycznie niezmienny.
56. Wymagania projektowe w zakresie ochrony cieplno-wilgotnościowej
przegród zewnętrznych budynków (współczynnik przenikania ciepła,
wskaźnik EP; kondensacja wilgoci);
Współczynnik przenikania ciepła (U) – współczynnik określany dla przegród cieplnych, umożliwiający obliczanie
ciepła przenikającego przez przegrodę cieplną, a także porównywanie własności cieplnych przegród budowlanych.
Ciepło przepływające przez przegrodę określa wzór:
T US q ∆ ·
,
stąd
T S
q
U

· , [ ]
K m
W
U
2
· ,
gdzie: q – ilość ciepła przepływającego w jednostce czasu,
U – współczynnik przenikania ciepła,
S – powierzchnia przegrody,

T ∆
- różnica temperatur po obu stronach przegrody.
Współczynnik przenikania ciepła charakteryzuje konkretną przegrodę, np. ścianę. Dla przegrody jednorodnej
zależność między tymi współczynnikami wyraża się wzorem:
d
U
λ
· , gdzie λ- przewodność cieplna, d – grubość przegrody.
Współczynnik przenikania ciepła jest odwrotnością współczynnika oporu cieplnego:
T
R
U
1
·
.
Jeżeli przegroda złożona jest z kilku warstw o różnych przewodnościach, to współczynnik przenikania oblicza się
następująco. Najpierw ustala się sumaryczny opór cieplny:
∑ ∑
· ·
· ·
n
i i
i
n
i
i
d
R R
1 1
λ
, n – liczba warstw, i – numer warstwy, [ ]
W
K m
R
2
· .
Odwrotność tego oporu jest szukanym współczynnikiem przenikania (U).
Maksymalne wartości współczynnika przenikania Umax dla budynku mieszkalnego:
- ściany zewnętrzne – 0,30
K m
W
2
,
- ściany wewnętrzne między pomieszczeniami ogrzewanymi i nieogrzewanymi – 1,00
K m
W
2
,
- dachy, stropodachy, stropy pod nieogrzewanymi poddaszami - 0,25
K m
W
2
.
Wartość wskaźnika EP [kWh/(m2 ・ rok)] - określaja roczne obliczeniowe zapotrzebowanie na nieodnawialną
energię pierwotną do ogrzewania, wentylacji i chłodzenia oraz przygotowania ciepłej wody użytkowej i oświetlenia
wbudowanego na m
2
ogrzewanej powierzchni budynku, to znaczy uwzględnia uciążliwość dla środowiska nośnika
energii używanego w źródle ciepła. Musi być mniejsza od wartości granicznej określonej w ustawie (jedynie dla
przebudowywanego budynku może być większa o 15%).
Graniczne wartości wskaźnika EP są podane w zależności od stosunku A (sumy pól wszystkic powierzchni
przegród budynku oddzielających część ogrzewaną budynku od powietrza zewnętrznego i pomieszczeń
nieogrzewanych) do Ve(kubatury ogrzewanej części pudynku, pomiejszonej o balkony, loggie, galerie itp.) oraz od
Af (powierzchni użytkowej ogrzewanej budynku).
Kondensacja wilgoci wewnątrz przegrody budowlanej
Dyfuzja pary wodnej zachodzi zawsze w kierunku od środowiska o wyższej temperaturze do środowiska
chłodniejszego. Para wodna dyfundująca przez przegrody budowlane w okresie zimowym napotyka na coraz
chłodniejsze warstwy materiału. Jeżeli temperatura zawarta w porach materiału spadnie poniżej temperatury
punktu rosy, para wodna zawarta w powietrzu ulegnie skropleniu, zwiększając wilgotność materiału. Zawilgocenie
takie jest szkodliwe z wielu względów, gdyż wpływa na zmniejszenie izolacyjności cieplnej przegród, co może
doprowadzić do zjawiska przemarzania, jak również ujemnie wpływa na trwałość i walory użytkowe materiałów, z
których przegroda jest wykonana.
Wg metody Fokina kolejność obliczeń dyfuzji pary wodnej wewnątrz przegrody budowlanej jest następująca:
1)Wstępnie zakłada się tz=-5
0
C, wilgotność względną ϕ e=85%
2)Oblicza się wartości temperatur na powierzchni i wewnątrz przegrody.
3)Oblicza się opory dyfuzyjne Rwk (Rwk =
k
k
pn
d
W δ
·
1
) poszczególnych warstw przegrody oraz opór dyfuzyjny R =
∑ ∑
· ·
· ·
n
i k
k
n
i pn p
d
W W
1 1
1 1
δ
, całej przegrody (
g
Pa h m ⋅ ⋅
2
).w których:
dk -grubość k-tej warstwy materiału, m;
δ k - współczynnik przepuszczalności pary wodnej k-tej warstwy,
Pa h m
g
⋅ ⋅
- zależny od współczynnika oporu
dyfuzyjnego warstwy mn).
4)Dla temperatur obliczeniowych odczytuje się wartości ciśnienia nasycenia pary wodnej ps.
(ps1 – odczytuje się w zależności od temperatury wewnętrznej, następnie oblicza się Δp dla poszczególnych
warstw:
) (
e i
pn
p
p p
W
W
p − · ∆
).
Wpn – opór dyfuzyjny przegrody,
Pa h m
g
⋅ ⋅
2
,
Wpn – opór dyfuzyjny warstwy,
Pa h m
g
⋅ ⋅
2
.
5)Określa się ciśnienie pary wodnej nasyconej w pomieszczeniu psi oraz w powietrzu na zewnątrz ps,e (na podstawie
temperatury), a następnie oblicza się ciśnienie rzeczywiste pi oraz pe ze wzorów: pi=
100
,i s i
p ⋅ ϕ
, pe=
100
,e s e
p ⋅ ϕ
,
w których:
ϕ i , ϕ e -wilgotność względna powietrza, odpowiednio, w pomieszczeniu i po stronie zewnętrznej przegrody
6)Sporządza się wykres ciśnienia pary wodnej nasyconej ps w przekroju przegrody, rysując przekrój przegrody w
skali oporów dyfuzyjnych ps.
7)Punkty oznaczające ciśnienia pi oraz pe, po obu stronach
przegrody łączy się prostą pk. Jeżeli linie te nie przetną się, to
w przegrodzie nie wystąpi kondensacja pary wodnej, wobec
czego przegrodę uznaje się za prawidłową i nie wykonuje się
dalszych obliczeń. Jeżeli natomiast linie te przecinają się, to
w przegrodzie występuje kondensacja pary wodnej i wówczas
należy określić temperaturę powietrza na zewnątrz, przy
której zaczyna sie kondensacja (tzw. temperatura początku
kondensacji). W tym celu wyznacza się płaszczyznę
maksymalnej kondensacji (PMK) ww. miejscu, w którym
występuje maksymalna różnica ciśnień (pk-ps).
57. Zasady konstruowania ścian wielowarstwowych (kotwienie warstw, wentylowanie,
dylatowanie, mocowanie stolarki);
Ściany warstwowe stosowane są w celu zwiększenia izolacyjności cieplnej ścian zewnętrznych lub jako szczelne
przegrody, które zabezpieczają przed przesączeniem się wody przez ściany zewnętrzne narożne na silne ukośne
deszcze. Wykonuje się jej jako mury szczelinowe, z wentylowaną szczeliną wypełnioną powietrzem zamkniętym
między warstwami ściany, ze szczeliną wypełnioną materiałem termoizolacyjnym lub szczeliną powietrzną i
warstwą termoizolacyjną. Najkorzystniejszym rozwiązaniem jest wykonanie pustki powietrznej od strony
zewnętrznej. Szczeliny powietrzne o szerokości 3-4cm mogą przebiegać przez całą wysokość kondygnacji.
Szczeliny 5-8cm należy ograniczyć do 50cm wysokości (poziome przewiązanie muru warstwą cegieł).
Kotwienie warstw
Warstwy muru szczelinowego łączy się kotwami. Łączny przekrój kotew powinien wynosić co najmniej 0,6m
2
na
1m
2
ściany.
Kotwy wykonuje się z drutu o średnicy 6mm lub z płaskowników, ocynkowanych lub zabezpieczonych w inny
sposób przed rdzewieniem. W murach ze szczeliną powietrzną kotwy powinny być zaopatrzone w kapinos, który
umiejscawiamy w tej szczelinie.
Warstwy muru szczelinowego wykonuje się bądź z jednego materiału, bądź też z dwóch. W pierwszym przypadku
zapewniona jest lepsza praca muru w czasie jego eksploatacji. Materiały termoizolacyjne zarówno w postaci
zasypek jak i płyt w murach z wentylowaną pustką, a także grubość i ich rodzaj należy zawsze dobierać tak, aby
wartość współczynnika przenikania ciepła dla ściany spełniał wymagania normowe.
Wentylowanie
W przypadku wykonywania ściany zewnętrznej ze szczeliną powietrzną o szerokości większej od 3cm należy
wykonać otwory nawiewne – w dole i otwory wywiewne – w górze, umożliwiające wentylację szczeliny. Łączny
przekrój otworów nawiewnych i wywiewnych powinien wynosić 0,75% powierzchni ściany. Należy zwrócić uwagę
na to, aby odcinki ścian między otworami okiennymi były również wentylowane.
Rodzaje ścian:
• Ceramiczne pustaki i bloczki z autoklawizowanego betonu komórkowego
• Ceramiczne pustaki i cegła kratówka pełna lub klinkierowa z warstwą materiału termoizolacyjnego
pomiędzy (może być też z wentylowaną pustką powietrzną)
• Cegła ceramiczna, warstwa termoizolacyjna, cegła wapienno-piaskowa (licówka)
• Pustak ceramiczny K065-2W i cegła modularna drążona (lub kratówka, dziurawka lub cegła pełna) – mur z
zamkniętą szczeliną powietrzną o szerokości 3cm, umiejscowioną naprzemianlegle w sąsiednich
warstwach.
Przerwy dylatacyjne
Należy stosować przerwy dylatacyjne przechodzące przez całą konstrukcję od wierzchu fundamentów do dachu.
Odległości między przerwami dylatacyjnymi należy wyznaczać na podstawie analizy konstrukcji poddanej różnicy
temperatur, a w szczególnych przypadkach również z uwagi na warunki gruntowe. Analizy konstrukcji można nie
przeprowadzać dla budynków z oddzieloną konstrukcją dachową i ocieplonym stropem nad najwyższą
kondygnacją. Nieocieplaną konstrukcję dachu należy oddzielić od ścian konstrukcyjnych budynku w sposób
umożliwiający odkształcenia termiczne konstrukcji.
Z uwagi na koncentrację naprężeń termicznych w narożach ścian przerwy dylatacyjne zaleca się umieszczać w
pobliżu tych miejsc.
W porównaniu do wewnętrznej warstwy konstrukcyjnej, warstwa osłonowa ściany warstwowej jest narażona na
znacznie większe wahania temperatury i co za tym idzie na duże
odkształcenia termiczne. Z tego względu, oprócz szczelin dylatacyjnych jak
dla całej konstrukcji, konieczne są tu dodatkowe dylatacje, w pionie:
- w narożnikach budynku
- we wklęsłych zagięciach płaszczyzny ściany (otwory okienne)
- na powierzchni ściany zgodnie z wymaganiami tabela 6.3.1/8, w poziomie:
- w płaszczyźnie przewiązywania ściany
- pod konstrukcyjnymi elementami wystającymi z płaszczyzny ściany (płyty
balkonowe, gzymsy dachowe itp.)
- zgodnie z polską normą, jeśli budynek jest wyższy niż 12 m, warstwę
zewnętrzną należy dzielić przerwą dylatacyjną na dwie lub więcej części o
wysokości nie większej niż 9.0 m każda.
Przerwy dylatacyjne powinny mieć szerokość nie mniejszą niż 20mm i być wypełnione materiałem trwale
plastycznym.
Mocowanie stolarki
Okna i drzwi powinny być osadzane w ścianach zewnętrznych w płaszczyźnie izolacji termicznej lub bezpośrednio
przed nią od strony wnętrza. W tym drugim przypadku możliwe jest przedłużenie izolacji termicznej i ukształtowanie
w ten sposób węgarka, który osłoni od zewnątrz fragment ościeżnicy. Taki sposób osadzenia stolarki w ścianie
pozwala uniknąć lub przynajmniej ogranicza mostkowy charakter tego połączenia i jego skutki w postaci np.
wykraplania pary wodnej.
W obszarze połączeń ściany ze stolarki stosuje się, aby zapobiec penetracji do wnętrza przegrody wody z warstwy
osłonowej, wkładki z folii izolacyjnych mocowane do ramy stolarki i do wewnętrznej warstwy murowej. Z tego
względu stolarka powinna być montowana przed zamocowaniem warstwy izolacji termicznej, a płyty izolacyjne
powinny być szczelnie dociśnięte do krawędzi stolarki.
58. Przedstawić budowę przegrody dachu krytego dachówką nad poddaszem mieszkalnym
(izolacja termiczna, paroizolacja i wiatroizolacja, wentylacja przegrody, odprowadzenie wody
opadowej);
(skany z „Dachy i stropodachy oceplone i nieocieplone” Czesław BYRDY
59. Wymień główne typy więźb dachowych (opis budowy, funkcje elementów konstrukcji,
charakterystyka sposobu usztywniania podłużnego);
Podział ogólny:
1.konstrukcje ciesielskie
a)wiązary rozporowe (umożliwiają wykonanie konstrukcji dachowej bez podpór pośrednich)
• dachy krokwiowe,
• dachy jętkowe,
• dachy wieszarowe,
b) wiazary bezrozporowe (wymagające podparcia pośredniego).
• dachy płatwiowo-kleszczowe
2.konstrukcje inżynierskie
• dźwigary deskowe
• kratownice
• łuki
Dachy (wiązary) krokwiowe
-Typowe nachylenie połaci zawiera sie w granicach 30
o
÷ 60
o
, przy czym dla pochylenia powyżej 45
o
należy
stosować usztywnienia w postaci wiatrownic. Obciążenia z krokwi przenoszone sa na ściany za pośrednictwem
belek wiązarowych (przenoszących także siły poziome składowe sił w krokwiach, czyli siły rozporu – belki te
pracują jako ściągi) i ewentualnych murłat.
-Najprostszy typ konstrukcji dachowej. Wiązar trójkątny złożony jest z pary krokwi i belki stropu nad najwyższą
kondygnacją. Stosuje sie go przy rozstawie ścian < 6,0m, przy czym długość krokwi (zależna od rozpiętości
wiązara i pochylenia połaci dachowej) nie powinna przekraczać 4,5 m. Typowy rozstaw krokwi zawiera sie w
zakresie 0,8 ÷ 1,0m.
Dachy (wiązary) jętkowe
-Stosowane przy rozstawie ścian
przekraczającym 6,0m,
-Od krokwiowych różnią sie
dodatkowym elementem
poziomym, zwanym jętką,
dzielącym krokiew na dwa
odcinki w proporcji około 3:2
(dolny odcinek zawsze jest
dłuższy). Jako maksymalne
długości odcinków krokwi
przyjmuje sie 4,5 m dla odcinka
dolnego i 2,5 m dla górnego.
Długość jętki nie powinna przekraczać 3,5 m. Nachylenie połaci powinno mieścić sie w granicach 35
o
÷ 60
o
.
-Przy rozpiętości dachu przekraczającej 7,5m stosuje sie dźwigary z jętkami podpartymi w jednej linii w połowie
długości (rozpiętość dachu do 9m) lub w dwóch liniach (rozpiętość dachu 9 ÷ 12m).
-Jętki podpiera sie słupami (stolcami) za pośrednictwem płatwi – stad dachy jętkowe mogą być wykonane jako
bezstolcowe, jednostolcowe lub dwustolcowe.
-W dachach z płatwiami podpierajacymi jetki stosuje sie miecze zmniejszające długość płatwi i usztywniające
więźbę w kierunku podłużnym.
Dachy (wiązary) wieszarowe
-Stosowane w zależności od rozpiętości dachu jako:
*jednowieszakowe – rozpiętość 6 ÷ 8m, Złożone sa z wieszaka, ściągu,
mieczy , zastrzałów oraz krokwi.
*jednowieszakowe z krzyżulcami – rozpiętość 8 ÷ 10m, Z uwagi na znaczna
rozpiętość krokwi maja wprowadzone dodatkowe ich podparcie w postaci
płatwi pośredniej. Krzyżulce stanowią tutaj bezpośrednie podparcie płatwi
pośrednich, przekazując reakcje z nich na wieszak i dalej, poprzez
zastrzały, na przypodporowe części ściągu. Maksymalne długości dolnego i
górnego odcinka krokwi nie powinny przekraczać odpowiednio 4,5m i 4,0m.
*dwuwieszakowe – rozpiętość 10 ÷ 12m. Złożone sa z dwóch wieszaków,
ściągu, rozpory i dwóch zastrzałów. Nad rozpora umieszczone SA kleszcze
usztywniające dach w kierunku poprzecznym. Usztywnienie podłużne
zapewniają miecze
przymocowane do płatwi i wieszaków.
Dachy (wiązary) płatwiowo-kleszczowe
-Więźba złożona jest z dźwigarów pełnych (rozmieszczonych co 3
do 4,5 m) i wiązarów pustych.
-Wiązar pełny złożony jest z pary krokwi. pary kleszczy, słupów i
ewentualnej belki wiązarowej (gdy strop nad ostatnim pietrem jest
drewniany).
-W przypadku stropu o innej konstrukcji (żelbetowy, stalowo-
ceramiczny) słupy oparte są na podwalinach, czyli belkach
drewnianych lezących na stropie.
-Wiązary puste czyli pośrednie złożone sa z dwóch krokwi
opartych na płatwiach pośrednich i stopowych oraz połączonych
w kalenicy.
-Usztywnienie konstrukcji w kierunku podłużnym zapewniają
miecze łączące słupy i płatwie pośrednie. W dachach stromych
czasami stosuje sie dodatkowo ukośne wiatrownice przybijane do
spodu krokwi.
Funkcje elementów konstrukcji(wraz z elementami usztywniającymi w kierunku podłużnym):
-krokwie-przenoszą obciążenie od pokrycia dachowego, parcia lub ssania wiatru, obciążenie śniegiem i ciężar
własny,
-jętki – podpory pośrednie krokwi,
-płatwie – belki poziome biegnące wzdłuż połaci. Stanowią podporę dla krokwi i usztywnienie dachu w kierunku
podłużnym
-słupy – służą do podpierania płatwi i przenoszenia z nich obciążenia na belki stropowe.
-kleszcze – elementy poziome obejmujące obustronnie słupki i krokwie. Stosowane do ściągnięcia i usztywnienia
wiązara. Występują w wiązarach pełnych.
-miecze- służą do podłużnego usztywnienia więźby, umożliwiają zmniejszenie przekroju podpieranych płatwi,
-podwalina – belka rozkładająca równomiernie obciążenie przekazywane przez słup
-ramy stolcowe (ściany stolcowe) – ustroje złożone ze słupów, płatwi , mieczy i podwalin. Stanowią oparcie krokwi
oraz usztywnienie więźby dachowej w kierunku podłużnym,
-zastrzały- elementy ukośne odciążające słup i usztywniające wiązar.
60. Scharakteryzuj rodzaje izolacji wodochronnych budynków stosownych ze względu na
obecność wody gruntowej (zasady kształtowania izolacji; stosowane materiały);
Izolacja wodochronna – jest to zabezpieczenie elementów budynku lub budowli przed wpływem wilgoci.
Izolacje wodochronne dzielimy na:
• izolacje przeciwwilgociowe – chronią obiekty przed działaniem wody niewywierającej ciśnienia na dany
element
• izolacje przeciwwodne – chronią przed działaniem wody wywierającej ciśnienie hydrostatyczne (element
znajduje się poniżej poziomu wody gruntowej)
• izolacje parochronne – zabezpieczają przed przenikaniem pary wodnej, wykonywane najczęściej jako
jednowarstwowe przekładki z folii polietylenowej lub papy ułożone "a sucho", czyli bez przyklejania do
podłoża.
W zależności od stopnia narażenia na zawilgocenie, naporu ciśnienia wody itp. izolacje przeciwwilgociowe i
przeciwwodne dzielimy na:
• lekkie – stosowane w celu ochrony podziemnych części budynku w gruntach suchych przed przenikaniem
wilgoci w kierunku bocznym. Wykonywane są jako powłoki bezspoinowe jedno lub dwuwarstwowe z różnych
mas asfaltowych, lepików i emulsji.
• średnie – stosowane przy zabezpieczeniu budynku przed bezpośrednim działaniem wody opadowej lub
przesiąkaniem jej w kierunku poziomym i pionowym. Wykonywane są z powłok asfaltowych z pojedynczą lub
podwójną wkładką z papy albo jako powłoki z mas asfaltowych odpowiedniej grubości.
• ciężkie – stosowane przy zabezpieczeniu budynku lub budowli przed bezpośrednim naporem wód gruntowych
(woda działająca pod ciśnieniem). Wykonywane jako powłoki asfaltowe lub z żywic syntetycznych z
odpowiednią ilością wkładek z papy, folii PCW, cienkiej blachy itp.
Rys. 1. Schemat izolacji wodochronnych: 1 – izolacja lekka (przeciwwilgociowa); 2 – izolacja średnia
(przeciwwilgociowa); 3 – izolacja ciężka (przeciwwodna); 4 – ścianka dociskowa
Maksymalne ciśnienie hydrostatyczne, stanowiące granicę pomiędzy koniecznością stosowania izolacji średniej i
ciężkiej, wynosi pmax. = 0,002 MPa.

Wymagania ogólne:
• Izolacja powinna być ułożona od strony parcia hydrostatycznego.
• Podczas wykonywania izolacji wodę gruntowa powinna być obniżona o 30 cm poniżej najniższego
elementu izolowanego obiektu.
• Zabezpieczona ścianką dociskową dylatowaną, co 4,5 – 6,0 m, o wysokości 30 cm powyżej maksymalnego
poziomy wody gruntowej.
• Izolacje powinny stanowić ciągły i nieprzerwany układ jedno lub wielowarstwowy oddzielający budowle lub
jej część od wody lub pary wodnej.
• Izolacje powinny ściśle przylegać do izolowanego podkładu. Nie powinny pękać, a ich powierzchnia
powinna być gładka z lokalnych wgłębień lub wybrzuszeń.
• Nie dopuszcza się łączenia izolacji poziomych i pionowych odrębnego rodzaju pod względem
materiałowym oraz różnej klasy odporności.
• Miejsca przechodzenia przez warstwy różnych przewodów instalacyjnych i elementów konstrukcji powinny
być uszczelnione w sposób zabezpieczający przenikanie wody.
• Powinny być wykonywane w warunkach umożliwiających ich prawidłową realizację, a mianowicie:
o po ukończeniu robót poprzedzających roboty izolacyjne,
o po należytym obniżeniu poziomu wody gruntowej ( o ile zajdzie taka potrzeba),
o w temperaturze:
 powyżej 5 0 C – materiały bitumiczne stosowane na gorąco,
 powyżej 10 0 C – materiały bitumiczne stosowane na zimno,
 powyżej 18 0 C – żywice syntetyczne.
• Podczas robót izolacyjnych należy chronić układane warstwy przed uszkodzeniami mechanicznymi oraz
możliwością zawilgocenia i zalania wodą.

Gruntowanie podkładu
• Podkład z betonu lub zaprawy cementowej pod izolację z pap asfaltowych lub innych materiałów
przyklejanych do podkładu lepikiem asfaltowym powinien być zagruntowany lepikiem asfaltowym lub
emulsja asfaltową.
• Podkład powinien być suchy o maksymalnej wilgotności 5%.
• Powłoki gruntujące należy układać w dwóch warstwach (druga może być naniesiona dopiero po całkowitym
wyschnięciu pierwszej).
• Prace powinny być wykonywane w temperaturze powyżej 50C.
Rodzaje izolacji przeciwwodnych
• Izolacje warstwowe z materiałów rolowych.
• Izolacje z laminatów i żywic syntetycznych.
• Izolacje z blachy stalowej, ołowianej lub innej.
Izolacje papowe
• Minimalna ilość warstw – 3.
• Przynajmniej jedna, środkowa warstwa izolacyjna powinna być wykonana z papy na tkaninie technicznej.
• Każda z przyklejanych warstw papy powinna być szczelna i ciągła. W narożach izolacja powinna być
wzmocniona dodatkowym pasem papy na tkaninie technicznej, szerokości około 30 cm.
• Lepik powinien być rozprowadzony równomiernie na powierzchni podkładu i każdej kolejnej warstwy papy
grubości 1,0 – 1,5 mm. Nie może być miejsc nie pokrytych lepikiem. Ostatnia warstwa papy powinna być
pokryta w sposób równomierny ciągłą warstwa lepiku o gr. 2,0 mm.
• Szerokość zakładu minimum 10 cm, z przesunięciem jak w izolacjach przeciwwilgociowych.
• Gotowa izolacja przeciwwodna powinna być zabezpieczona od strony parcia wody warstwą dociskową lub
warstwą ochronną.
Izolacje z folii z tworzyw sztucznych
• Grubość warstwy powinna być dostosowana do wielkości parcia hydrostatycznego.
• Wszelkie przewody przechodzące przez izolację powinny być uszczelnione w sposób wykluczający
przenikanie wody.
Izolacja z blachy
• Powinna być umieszczona wewnątrz budowli – stanowi swoistego rodzaju szalunek tracony.
• Powinna ściśle przylegać do zabezpieczanych przegród betonowych i być w nich zakotwiona.
• Arkusze blachy łączy się miedzy sobą spawając.
61. Scharakteryzuj wskaźniki kubaturowe i powierzchniowe budynku (podstawy prawne, zasady
obliczania).
Wskaźniki te określa się na podstawie normy PN-ISO 9836:1997 Właściwości Użytkowe w budownictwie -
Określanie i obliczanie wskaźników powierzchniowych i kubaturowych
wskaźniki powierzchniowe: Wskaźniki określające wielkości poszczególnych rodzajów powierzchni (np.
powierzchni użytkowej) oraz zależności między nimi
wskaźniki kubaturowe: Wskaźniki określające wielkości poszczególnych rodzajów kubatur (np. kubatury netto) oraz
zależności między nimi
POWIERZCHNIE
Zasady obliczeń-Pola powierzchni poziomych i pionowych określa się zgodnie z wymiarami rzeczywistymi.
Płaszczyzny nachylone wymiaruje się na ich rzucie na płaszczyznę poziomą (do obliczeń strat ciepła
zawsze należy jednak przyjmować rzeczywiste pola powierzchni). Pole powierzchni podaje się w m2 z
dokładnością do dwóch miejsc po przecinku.
Powierzchnia zabudowy - powierzchnię terenu zajętą przez budynek w stanie wykończonym. Jest ona
wyznaczona przez rzut pionowy zewnętrznych krawędzi budynku na powierzchnię terenu. Do powierzchni
zabudowy nie wlicza się:
-powierzchni obiektów budowlanych ani ich części nie wystających ponad powierzchnię terenu;
-powierzchni elementów drugorzędnych, np. schodów zewnętrznych, daszków, występów dachowych,
oświetlenia zewnętrznego;
-powierzchni zajmowanej przez wydzielone obiekty pomocnicze (np. szklarnie, altany, szopy).
Powierzchnia całkowita kondygnacji - sumą powierzchni całkowitych wszystkich kondygnacji budynku. Jako
kondygnacja mogą być traktowane kondygnacje znajdujące się całkowicie lub częściowo poniżej poziomu
terenu, kondygnacje powyżej poziomu terenu, poddasza, tarasy, tarasy na dachach, kondygnacje techniczne i
kondygnacje magazynowe. Powierzchnia całkowita każdej kondygnacji mierzona jest na poziomie posadzki po
obrysie zewnętrznym budynku z uwzględnieniem tynków, okładzin i balustrad. Powierzchnia ta jest obliczana
oddzielnie dla każdej kondygnacji. Powierzchnie w obrębie kondygnacji o zróżnicowanej wysokości (np. duże
hole, audytoria) są także obliczane oddzielnie. Rozróżnia się powierzchnie:
- kondygnacji, które są zamknięte i przekryte ze wszystkich stron;
- kondygnacji, które nie są zamknięte ze wszystkich stron do ich pełnej wysokości i które są przekryte, na przykład
loggie;
- kondygnacji, które są ograniczone elementami budowlanymi (np. balustradami, osłonami
zabezpieczającymi, poręczami) lecz nie są przekryte, na przykład balkony.
Powierzchnia wewnętrzna kondygnacji - jest powierzchnią całkowitą kondygnacji zmniejszoną o powierzchnię
zajętą przez ściany zewnętrzne. Powierzchnia wewnętrzna kondygnacji jest określana oddzielnie dla każdej
kondygnacji.
Powierzchnia kondygnacji netto - jest powierzchnią ograniczoną przez elementy zamykające. Powierzchnia
kondygnacji netto jest określana oddzielnie dla każdej kondygnacji i dzielona jak powierzchnia całkowita
kondygnacji. Powierzchnie w obrębie kondygnacji o zróżnicowanej wysokości są także obliczane oddzielnie.. Jest
ona obliczana dla wymiarów budynku w stanie wykończonym, na poziomie podłogi nie licząc listew
przypodłogowych, progów itp. Do powierzchni kondygnacji netto wliczane są także elementy nadające się do
demontażu takie jak: ścianki działowe, rury, kanały; nie są wliczane powierzchnie otworów na drzwi i okna
oraz nisze w elementach zamykających.
Powierzchnia kondygnacji netto dzieli się na:
- powierzchnię użytkową,
- powierzchnię usługową,
- powierzchnię ruchu .
Powierzchnia konstrukcji - jest częścią powierzchni całkowitej kondygnacji (na rzucie poziomym na poziomie
podłogi) i jest to powierzchnia utworzona przez elementy zamykające (np. ściany nośne zewnętrzne i wewnętrzne)
i powierzchnie słupów, pionów wentylacyjnych, kominów, ścian działowych itp. oraz powierzchnie, przez które
nie można przejść. Powierzchnia konstrukcji jest określana odrębnie dla każdej kondygnacji, jest ona obliczana
dla budynku w stanie wykończonym nie licząc listew przypodłogowych, progów, cokołów itp. Do powierzchni
konstrukcji wlicza się także powierzchnie przejść drzwiowych, wnęk i nisz w elementach zamykających.
Powierzchnia użytkowa - jest to część powierzchni kondygnacji netto, która odpowiada celom i przeznaczeniu
budynku. Określana jest oddzielnie dla każdej kondygnacji. Powierzchnie użytkowe klasyfikowane są zgodnie z
celem i przeznaczeniem budynków, dla których są one wznoszone. Dzieli się je zwykle na powierzchnie użytkowe
podstawowe i powierzchnie użytkowe pomocnicze. Klasyfikacja podstawowych i pomocniczych powierzchni
użytkowych jest zależna od przeznaczenia budynku.
Powierzchnia usługowa - jest to część powierzchni kondygnacji netto, przeznaczona na usytuowanie instalacji i
urządzeń technicznych, takich jak: instalacje kanalizacyjne; instalacje wodne; instalacje ogrzewania i ciepłej wody;
instalacje gazowe (inne niż dla celów ogrzewania) i na paliwa płynne; instalacje elektryczne, prądnice; wentylacja,
klimatyzacja i systemy chłodnicze; instalacje telefoniczne i urządzenia rozdzielcze; dźwigi, schody ruchome i
przenośniki i inne instalacje wspólnego użytku. Do powierzchni usługowej wliczane są także powierzchnie
pomieszczeń przeznaczonych na podstawowe
instalacje usługowe, trzony kominowe, kanały przełazowe i pomosty techniczne. Jest ona określana oddzielnie dla
każdej kondygnacji.
Powierzchnia ruchu - jest to część powierzchni netto, która przeznaczona jest dla ruchu wewnątrz budynku
(np. powierzchnia klatek schodowych, korytarzy, wewnętrznych ramp i pochylni, poczekalni, balkonów
ewakuacyjnych). Jest ona określana oddzielnie dla każdej kondygnacji. Do powierzchni ruchu wlicza się także
powierzchnie netto szybów dźwigowych i powierzchnie zajęte przez urządzenia wbudowane przeznaczone do
ruchu ogólnie dostępnego na każdej kondygnacji oddzielnie (np. schody ruchome).
Powierzchnia obudowy budynku - jest obliczana dla budynków lub części budynków, które są zamknięte ze
wszystkich stron i przekryte, wliczając te części konstrukcji, które są powyżej i poniżej poziomu terenu. Rozróżnia
się tutaj następujące powierzchnie:
- fundamentów;
- ścian zewnętrznych poniżej poziomu terenu;
- ścian zewnętrznych powyżej poziomu terenu;
- dachu.
Powierzchnie przeszklone powinny być wyszczególnione oddzielnie jako części powierzchni ścian zewnętrznych
lub powierzchni dachów. Do powierzchni obudowy nie są wliczane następujące powierzchnie:
- elementów budynku poniżej poziomu najniższej kondygnacji (np. części fundamentów);
- wnęk i pilastrów wykonanych dla celów estetycznych, studzienek w chodnikach dla oświetlenia
pomieszczeń, schodów zewnętrznych, zewnętrznych ramp i pochylni, zadaszeń, markiz, poziomych osłon
przeciwsłonecznych, wysuniętych części dachu, świetlików, nasad kominowych itp.
Powierzchnia fundamentów budynku jest powierzchnią całkowitą posadowienia najniższej kondygnacji.
KUBATURY
Podstawą do obliczania kubatur są powierzchnie (wyżej wymienione) i wysokości nad tymi powierzchniami
(np. wysokość budynku, kondygnacji, pomieszczenia, elementów zamykających). Kubatury podaje się w m3, z
dokładnością do dwóch miejsc po przecinku. Wnęki i pilastry wykonane dla celów konstrukcyjnych lub
estetycznych, wyprofilowania i inne drugorzędne elementy (np. schody zewnętrzne, zewnętrzne rampy i
pochylnie, zadaszenia, markizy, poziome osłony przeciwsłoneczne, wysunięte części dachu, kominy dachowe,
urządzenia uliczne) nie są uwzględniane.
Kubatura brutto - jest iloczynem całkowitej powierzchni kondygnacji i odpowiedniej wysokości. Rozróżnia się
następujące kubatury brutto:
- kubatura brutto budynków lub części budynków zamkniętych i przekrytych ze wszystkich stron,
- kubatura brutto tych części budynków, które nie są zamknięte do pełnej wysokości ze wszystkich stron, lecz które
są przekryte,
- kubatura brutto budynków i tych części budynków, które są ograniczone przez elementy budowli (np. balustrady,
deski czołowe okapu, poręcze), lecz które nie są przekryte.
Dla odpowiedniego rodzaju kubatury w normie podane są zasady jak przyjmować odpowiednią wysokość, może to
być np.:
- dla powierzchni kondygnacji znajdujących się poniżej poziomu terenu - odległość między dolną powierzchnią
konstrukcji, na której opiera się podłoga a górną powierzchnią stropu kondygnacji powyżej,
- dla powierzchni kondygnacji powtarzalnych znajdujących się powyżej poziomu terenu:- odległość między
odpowiadającymi sobie powierzchniami górnego i dolnego stropu;
-dla powierzchni kondygnacji, której górny strop jest dachem lub tarasem - odległość między powierzchnią podłogi
a powierzchnią dachu lub tarasu;
dla powierzchni kondygnacji, której dolny strop jest obudową budynku (np. kondygnacja powyżej kondygnacji z
otwartą przestrzenią) - odległość między zewnętrzną płaszczyzną stropu dolnego a powierzchnią podłogi
kondygnacji powyżej.
Kubatura netto - jest iloczynem powierzchni kondygnacji netto i odległości między powierzchnią posadzki a
dolną powierzchnią stropu górnego. Rozróżnia się następujące kubatury netto:
- kubatura netto kondygnacji pełnych powyżej poziomu terenu;
- kubatura netto pełnych kondygnacji poniżej poziomu terenu;
- kubatura netto kondygnacji niepełnych.
Kubatura wewnętrzna netto - jest iloczynem powierzchni wewnętrznej kondygnacji i odległości między
powierzchnią podłogi a dolną powierzchnią stropu górnego. Jest określana oddzielnie dla każdej kondygnacji.
Kubatura użytkowa netto - jest iloczynem powierzchni użytkowej i odległości między górną powierzchnią
posadzki a dolną powierzchnią sufitu. Jest określana oddzielnie dla każdej kondygnacji.
Kubatura usługowa netto - jest iloczynem powierzchni usługowej i odpowiedniej wysokości. Odpowiednią
wysokością jest odległość między powierzchnią podłogi a dolną powierzchnią najbliższego stropu bez
względu na ich usytuowanie w budynku (np. szyby przechodzące przez kilka kondygnacji).
Kubatura ruchu netto - jest iloczynem powierzchni ruchu i odpowiedniej wysokości. Wysokością, która powinna
być przyjęta jest odległość między powierzchnią podłogi a dolną powierzchnią najbliższego stropu bez względu
na jego usytuowanie w budynku (np. klatki schodowe w budynkach wielokondygnacyjnych, szyby dźwigowe).

3. Jeżeli to znaczy że stal zbrojeniowa As1 nie jest wykorzystana (naprężenia rozciągające sa mniejsze od obliczeniowej granicy plastycznosci stali), o nośności przekroju decyduje beton w strefie ściskanej. Do obliczeń przyjmujemy najwiekszą dopuszczalną wartość 4. Obliczamy nośnośc przekroju 5. Sprawdzamy czy , jeżeli tak - warunek SGN jest spełniony.

3. Zasady kształtowania jednokierunkowo zbrojonych płyt żelbetowych (przykłady konstrukcji płyt wspornikowych, jednoprzęsłowych lub ciągłych);
Minimalne grubości płyt: -płyty stropowe 40 mm prefabrykowane 60mm monolityczne -płyty nad przejazdami 100 mm prefabrykowane 120 mm monolityczne Grubość płyty można stopniować co 10 mm, dla h > 120 mm zaleca się stopniowanie co 20 mm. Zaleca się przyjmować grubość płyty tak, aby zbrojenie w miejscach maksymalnego zagęszczenia mieściło się w granicach : As1=(0,007-0,012)bd 190/fyd. Głębokość oparcia na podporze nie powinna być mniejsza niż: -80 mm-przy oparciu na murze , ścianie z betonu lekkiego lub zwykłego klasy C12/15, -60 mm-rzy oparciu na ścianie z betonu lekkiego zwykłego klasy wyższej niż C12/15, -40 mm-przy oparciu na stalowych belkach. Zbrojenie: -zbrojenie główne (nośne) powinno być wykonane z prętów o średnicy co najmniej 4,5 mm PN nie mniej niż 1/3 zbrojenia przęsłowego i przynajmniej 3 pręty na 1 m długości doprowadzić do podpory EC przy swobodnym podparciu ½ zbrojenia przęsłowego należy doprowadzić do podpory -największy rozstaw prętów zbrojeniowych w miejscu występowania maksymalnych momentów zginających i sił skupionych powinien być nie większy niż: 120 mm gdy h=<100mm 1,2 h gdy h>100 mm -rozstaw prętów głównych w żadnym przypadku nie może być większy niż: EC2 =<3h <400 mm -kotwienie prętów: PN =<250mm

-zbrojenie rozdzielcze-średnica nie powinna być mniejsza niż 4,5 mm, łączny przekrój zbrojenia rozdzielczego powinien wynosić co najmniej 10% ( na 1 m długości) zbrojenia głównego (przy obc. rozłożonych), wg EC2 20% Płyta jednoprzęsłowa -swobodnie podparta

dla oszczędności połowę zbrojenia można skrócić do 0,75 ln -utwierdzona

Płyta wspornikowa

Wsporniki o niewielkiej rozpiętości (a) konstruuje się jako elementy o stałej grubości, większym wspornikom (b i c) nadaje się grubość zmienną. W celu oszczędności można skrócić co drugi pręt. Płyta ciągła Ze względów wykonawczych najłatwiejsze jest zbrojenie płyt ciągłymi wkładkami nieodginanymi. Dopuszcza się stosowanie zbrojenia z prętów o dwóch różnych średnicach, ale muszą one się różnić o co najmniej 4 mm. Przy płytach grubości h>120 mm może się okazać celowe stosowanie zbrojenia odginanego. Dużym ułatwieniem jest stosowanie zbrojenia w postaci gotowych siatek (ale wtedy mamy większe wydatki na stal zbrojeniową). Przy średnicy zbrojenia mniejszej od 8 mm stosowane jest zbrojenie siatkami ciągłymi zwiniętymi w rulony. Przy średnicy mnie mniejszej niż 10 mm stosuje się zbrojenie z siatek płaskich.

. po jednym lub dwóch projektowane w środku rozpiętości. nietrwałe lub bez wypełnienia. poprzecznie do żeber głównych. że ich główne elementy nośne – żebra są rozstawione nie rzadziej niż co 90cm. • Międzyżebrowa płyta z betonu górna lub dolna. Stropy gęsto żebrowe charakteryzują się tym. stosowane przy większych rozpiętościach i obciążeniach stropów. Stropy gęstożebrowe (typy i rodzaje stropów – przykłady.4. poprzecznych przekrojów żeber poszczególnych typów stropów gęsto żebrowych). bądź obie. • Wypełnienie trwałe. Stosuje się je w budownictwie mieszkalnym i użyteczności publicznej przy rozpiętości 4-8m. zasady ustalania obliczeniowych. Zasadniczymi elementami stropu są: • Żebra (belki) jako główne elementy nośne. • Żebra rozdzielcze – usztywniające.

W tym wypadku. leff/30 – w stropach ciągłych i jednoprzęsłowych swobodnie zamocowanych w stropodachach odpowiednio leff/35 i leff/40. częściowo zamocowane na podporach pośrednich.) w których naprężenia ściskające przenoszone są przez beton. przez odpowiednią głębokość zakotwienia zbrojenia. c) strop DZ-3 Wymiary żeber ustala się z zależności od rodzaju wypełnienia. . Grubość płyty międzyżebrowej w odległości ¼ rozstawu żeber powinna wynosić. ceramicznymi. pustaki gipsowe itp. s – długość skosu pod kątem 1:3. teowy przekrój żeber. II i III. bądź bez. częściowo zamocowane i zamocowane. odpowiednio 30. Przykład: strop DZ-3. i to wszystko w schemacie belki swobodnie podpartej. W przypadku stropu typu II należy rozważyć również obliczeniową sytuację wykonania konstrukcji. styropian.Typy stropów gęsto żebrowych: • Typ I – stropy w których wypełnienie nie jest wciągane do współpracy z żebrem. 35 i 40mm. np. lecz nie powinna być ona mniejsza niż: • • • leff/25 – w stropach jednoprzęsłowych swobodnie podpartych. Poprzeczny. skrzynki drewniane itp. a) strop skrzynkowy. PRZYKŁADY RÓŻNYC RODZAJÓW STROPÓW GĘSTOŻEBROWYCH Stropy betonowane na miejscu przeznaczenia Strop Akermana: a) rzut aksonometryczny. określa się również od typu stropu. w których konstrukcja nośna przynajmniej w części wykonana jest z unomolitycznionych elementów prefabrykowanych.). b) przekrój poprzeczny. przy czym uwzględnia się półkę tylko o grubości hf ≥ 30mm (przy typie II – również uwzględnia się grubość ścianki pustaka). a wysokość ustala się z uwagi na sztywność stropu. żelbetowych lub betonowych. w zależności od typu stropu I. d) żebro pod ścianą działową. szklanymi itp.). czy też nietrwałe i niesztywne (np. W innych przypadkach oblicza się je jako jednoprzęsłowe. Momenty zginające w żebrach jednoprzęsłowych oblicza się w zależności od sposobu podparcia na podporach: swobodnie podparte. obciążenie ciężarem stropu montażowe przenosi przekrój prefabrykowanego żebra. niezależnie czy jest ono sztywne i trwałe (np. c) obliczeniowy przekrój żebra. ceramikę. hf – długość płyty międzyżebrowej na końcu szerokości beff. przy niepodpieraniu jej w tym czasie dodatkowymi stemplami. Przykład: strop skrzynkowy. Żebra jako belki zamocowane lub ciągłe oblicza się wtedy. gdy ciągłość zagwarantowana jest środkami konstrukcyjnymi. bloczki z betonu komórkowego PGS. bez udziału betonu uzupełniającego i pustaków. • Typ II – stropy ceramiczno – żelbetowe (z pustakami betonowymi. uwzględniamy w obliczeniach wytrzymałościowych. Przykład: strop Akermana. Szerokość żebra przyjmuje się 5÷10cm. żużlobetonowymi. W ogólności szerokość półki przekroju teowego wynosi: beff=b+2s+12hf b – szerokość środnika na wysokości zbrojenia. w związku tym nie musi może być lecz nie musi być betonowej płyty między żebrami. b) strop Akermana. • Typ III – stropy.

granica plastyczności. St4W S275 Niskostopowe 18G2. zwanej stalą . oznaczenia stali. c) Teriva II i I 5. 18G2A S355 18G2AV S460 Norma PN-90/B-03200 Eurokod Dla stali niestopowej symbole: S. St4V. St3SX. Dla stali niskostopowej. St4VY. Wśród stali stosowanych w budownictwie wyróżnia się stale niestopowe konstrukcyjne (węglowe) oraz stopowe. wykres rozciągania próbki stali. Gatunki i właściwości stali budowlanych (gatunki. Najpowszechniej stosowane są stale następujących gatunków: Gatunki stali Niestopowe konstrukcyjne St0S St3S. St3SY. obróbka plastyczna. stal uspokojona bez dodatkowego oznaczenia. 1 – zbrojenie poprzeczne stropu Strop ceramiczno-żelbetowy CERIT – przekrój aksonometryczny Przekroje poprzeczne stropów: a) Teriva I. b) Teriva I bis. b) przekrój. segregacja strefowa). St3SV S235 St4VX. symbol Y stal półuspokojoną. V i W – określają ilość węgla. St3SW. właściwości mechaniczne. wytrzymałość na rozciąganie.Stropy z prefabrykowanymi elementami nośnymi Strop DZ-3 [28]: a) widok aksonometryczny. ponadto symbol X oznacza stal nieuspokojoną.

prętów. Przekroje klas I-III zaliczają się do przekrojów krępych. walcowanie cienkich blach. Właściwości mechaniczne stali są bardzo zróżnicowane i wynikają one z procesu technologicznego. tłoczenie) oraz poprzez uderzenia (kucie). rur. poprzedzona wzmocnieniem materiału. Do podstawowych właściwości mechanicznych stali zaliczyć można: wytrzymałość na rozciąganie.13 – 4%) Rm – graniczna wytrzymałość na rozciąganie. to cały przekrój również należy zakwalifikować do wyższej klasy. w zależności od warunków podparcia. granicę sprężystości. Klasę przekroju. przeciąganie. • Obróbka plastyczna stali wykonywana może być poprzez spokojne obciążanie (walcowanie. Ustalenie klasy przekroju polega na sprawdzeniu odporności przekroju na utratę stateczności miejscowej ścianek. po jej osiągnięciu na wykresie pojawia się tzw.o podwyższonej wytrzymałości: G – dodatek manganu. Stalowe elementy zginane kl. granicę plastyczności.7 i 8 znajdujących się w PN-90/B-3200. udarność. a przekroje klasy IV do przekrojów cienkościennych. Na wykresie otrzymanym podczas rozciągania próbki stali wyraźnie uwidocznione są punkty: • • RE – granica sprężystości Re – granica plastyczności określająca początek plastycznej fazy pracy materiału. a dla ich określenia prowadzi się badania wytrzymałościowe. rozkładu naprężeń i smukłości elementów składowych przekroju (b/t) należy ustalać według tablicy 6. zjawisko zwichrzenia. półka plastyczna. ścinanie przekroju. fosforu i siarki w środkowej części wlewka (stal po skrzepnięciu we wlewnicy) w efekcie czego po jego rozwalcowaniu uzyskuje się blachy o różnej zawartości w/w pierwiastków na grubości i długości arkusza. Klasę przekroju należy sprawdzać dla prętów ściskanych lub zginanych. Dokonywana może być na gorąco (walcowanie i kucie wlewków. zginanie profili) lub na zimno (przeciąganie drutu. interakcja zginania i ścinania). A – odtlenianie za pomocą aluminium. W oznaczeniach Eurokodu cyfra określa w przybliżeniu granicę plastyczności w MPa dla danego gatunku stali. po odciążeniu pojawią się odkształcenia trwałe a (0. 6. warunek nośności przekroju i elementu. 2 oraz 3 i 4 (obliczeniowa nośność przekroju przy zginaniu w zależności od jego klasy. 1. kształtowanie profili). twardość. przeróbka półfabrykatów. V – domieszka wanadu. składu chemicznego oraz sposobu obróbki stali. wytrzymałość zmęczeniową. Segregacja strefowa – polega na większej zawartości węgla. Zgodnie z wytycznymi z normy należy sprawdzić oddzielnie klasę przekroju dla półki i środnika. . Jeżeli jakakolwiek ze ścianek kształtownika jest zakwalifikowana do wyższej klasy. po której przekroczeniu w próbce formuje się przewężenie i następuje zerwanie.

Oznacza to. wstępne skręcenie. że im przekrój belki jest bardziej smukły. 6 K – współczynnik podparcia i obciążenia ścianki wg tabl. Stanem granicznym. Zwichrzenie występuje podczas zginania belek w płaszczyźnie większej sztywności. ap >1 można stosować w przypadku elementów obciążonych statycznie i zginanych w płaszczyźnie symetrii przekroju. t szerokość i grubość ścianki wg tabl. W miarę wzrostu momentu ugięcie powiększa się i przy pewnej krytycznej wartości tego momentu następuje gwałtowna zmiana kinematyki – zmienia się położenie równowagi – belka zostaje skręcona i ulega wygięciu w płaszczyźnie prostopadłej. tym bardziej narażona jest ona na zwichrzenie. Najczęściej jest to związane z początkiem uplastyczniania pasa ściskanego. Skręcenie to może być spowodowane im perfekcjami geometrycznymi belki (brak prostoliniowości. KLASA IV Przekroje klasy IV są wrażliwe na miejscową utratę stateczności. niedoskonałość kształtu przekroju poprzecznego) lub losowym mimośrodem obciążenia.współczynnik redukcyjny dotyczący stateczności lokalnej w przypadku gdy Wt < Wc należy sprawdzić nośność na . w których występują ścianki płaskie.krawędzi ściskanej M Rc =ψ C f d W . Zwichrzenie. spawane lub gięte) oraz kształtowniki o przekroju zamkniętym – rurowe lub skrzynkowe. gdy sztywność w płaszczyźnie prostopadłej do płaszczyzny zginania jest bardzo mała. Następuje plastyczna redystrybucja momentów zginających. Wyboczenie przy zginaniu (zwichrzenie) zachodzi w belkach wskutek dodatkowego skręcenia. współczynnik niestateczności αp należy przyjmować w zależności od smukłości względnej λ p Zginanie Nośność obliczeniowa przekroju przy jednokierunkowym zginaniu MR jest określona następująco: a) dla przekrojów klasy 1 i 2: M R =αpW d f Gdzie: ap obliczeniowy współczynnik rezerwy plastycznej przekroju przy zginaniu wg załącznika 4 normy. Uniemożliwia to plastyczną redystrybucje momentów zginających. Do takich elementów zalicza się kształtowniki o przekroju klasy 4 oraz środniki kształtowników spawanych. KLASA III Przekroje klasy III uzyskują stan graniczny nośności w chwili rozpoczęcia uplastyczniania strefy ściskanej. ale na skutek miejscowej niestateczności plastycznej mają utrudnioną zdolność obrotu. W belce statycznie wyznaczalnej przegub plastyczny tworzy z niej układ geometrycznie zmienny. obciążonych siłą skupioną. 8. niezbędną do plastycznej redystrybucji momentów zginających. w stanie pełnego uplastycznienia przy zginaniu wykazują zdolność do obrotu. b) dla przekrojów klasy 3 ( ψ =1 ) i 4 ( ψ <1 ) M R = WC f d ψ gdzie: ψ . Nośność w stanie krytycznym b K fd smukłość względną ścianki λ należy obliczać wg wzoru λ p = * gdzie: * p t 56 215 b. W – wskaźnik wytrzymałości przekroju przy zginaniu sprężystym dla najbardziej oddalonej od osi obojętnej krawędzi ściskanej lub rozciąganej – uwzględnia się wartość mniejszą. a) zasady ogólne Poniższe postanowienia dotyczą pełnościennych elementów konstrukcji. utworzenie jednego przegubu plastycznego nie przekształca konstrukcji w mechanizm. wrażliwe na miejscową utratę stateczności. c) w przypadku elementów obciążonych statycznie można uwzględniać w obliczeniach stan nadkrytyczny i towarzyszący mu wzrost nośności obliczeniowej przekroju. które wystąpi równocześnie ze zginaniem. Stateczność miejscowa. KLASA II Przekroje klasy II mogą osiągnąć nośność uogólnionego przegubu plastycznego.Podział przekrojów na klasy KLASA I Przekroje mogą osiągnąć nośność uogólnionego przegubu plastycznego. Pod wpływem działania momentu zginającego element zginany ulega wygięciu w kierunku działania momentu. b) przy ustalaniu parametrów stateczności należy rozróżniać kształtowniki o przekroju otwartym (walcowane. Natomiast w konstrukcjach statycznie niewyznaczalnych. w pozostałych przypadkach ap = 1. co powoduje bardziej równomierne wytężenie poszczególnych części konstrukcji. dla przekrojów klasy II jest częściowe uplastycznienie najbardziej wytężonego przekroju. Najczęściej zjawisko to występuje. tracą nośność przy osiągnięciu maksymalnych naprężeń ściskających (lub średnich ścinających) mniejszych od granicy plastyczności.

przekroje pasów i prętów skratowania. zasady konstruowania. konstruowanie węzłów).58 * ϕpv * AV * fd gdzie ϕ . wpływ drugorzędnego skręcania można uwzględniać w sposób przybliżony przyjmując nośność obliczeniową zredukowaną wg wzoru M R . Warunek nośności przekroju dla zginania ze ścinaniem określa wzór M ≤1 . Ze względu na stałą wysokość są mało ekonomiczne .85 − ( V e ⋅ tw 2 ⋅ ) ] gdzie VR b ⋅ t f V – siła poprzeczna w rozpatrywanym przekroju VR – nośność obliczeniowa przekroju przy ścinaniu Nośność elementów jednokierunkowo zginanych należy sprawdzić wg wzoru M ≤ 1 gdzie ϕL * M R MR – nośność obliczeniowa przekroju przy zginaniu ϕ .współczynnik niestateczności lokalnej przy ścinaniu. 11 zależnie od smukłości względnej L odpowiedniej krzywej wyboczeniowej zależnej od kształtu przekroju.15 * Mcr – moment krytyczny wg klasycznej teorii stateczności.V zależną od stosunku momentów bezwładności czynnych przy ścinaniu i ogólnych części przekroju. Nośność przekroju na ścinanie Przy określaniu nośności przekroju na ścinanie uwzględnia się uproszczony wykres naprężeń stycznych. to należy przyjmować nośność obliczeniową zredukowaną Mr.współczynnik zwichrzenia przyjmowany z tabl.red = W ⋅ f d [0. M R .. Geometria kratownic: • Kratownice o pasach równoległych – stosowane w połaciach poziomych. zginanych w płaszczyźnie środnika lub do niego równoległej. jako podciągi itd. Jeżeli w przekroju występuje siła poprzeczna V>V0. który dla trójosiowego stanu naprężeń ma postać 2 2 σ x + σ y − σ xσ y + 3τ 2 ≤ fd gdzie: sigma x – naprężenia normalne w kierunku x (zginanie) sigma y – naprężenia normalne w kierunku y (docisk) tau – naprężenia styczne (ścinanie) W pozostałych przypadkach dla dowolnej klasy przekroju posługujemy się siłami uogólnionymi + nośnością przekroju + siłami przekrojowymi. Nośność obliczeniową przekroju przy ścinaniu siłą poprzeczną określa się wg wzoru V R = 0.krawędzi rozciąganej M Rt = Wt * f d 1 +ψ (α p −1) [ ] W przypadku pojedynczych ceowników walcowanych. Kratownice stalowe (geometria kratownic. który p przyjmuje wartość wyznaczoną z zależności ϕ pv = 1 λp ale ϕpv ≤ 0 AV – pole przekroju czynnego ścinania wg tabl.7 Warunek nośności przekroju jest następujący: V ≤1 VR Interakcja zginania ze ścinaniem W stanach sprężystych (przekroje co najwyżej klasy 3) można sprawdzić warunek naprężeń.V 7. Smukłość względna przy zwichrzeniu jest określona następującym wzorem λ i w zależności od L MR M cr λL = 1.

• Kratownice trójkątne – stosowane przy małych rozpiętościach i dużych spadkach dachu • Kratownice trapezowe • Kratownice dwutrapezowe – najczęściej spotykane.L) powinny być dostosowane do modułów budowlanych • • • Wysokość kratownic swobodnie podpartych (o pasach równoległych lub dwutrapezowych) powinna wynosić 1/6 do 1/12 rozpiętości. Stosowane przy spadkach połaci dachowej do 10% • Kratownice paraboliczne (górnoparaboliczne i dolnoparaboliczne) oraz półparaboliczne • Inne np. kratowe słupy linii wysokiego napięcia Ponadto wyróżniamy różne typy skratowań: • Trójkątne ze słupkami – typu N • • • Trójkątne bez słupków – typu V Półkrzyżulcowe – typu K Krzyżowe – typu X Zasady konstruowania: • Wymiary geometryczne kratownic(H. nastomiast dla kratownic ciągłych 1/8 do 1/16 rozpiętości W kratownicach trójkątnych wysokość dostosowuje się do spadku dachu Dla kratownic o rozpiętości powyżej 18m często jest wymagany styk montażowy(najczęściej w środku rozpiętości) .

płyt dachowych lub innych elementów Ponadto projektowanie prętów kratownic wymaga uwzględnienia kilku zaleceń konstrukcyjnych(można spotkać i dopuszcza się odstępstwa od tych zasad. Pręty wykratowania powinny dochodzić jak najbliżej węzłów(zmniejszenie blach węzłowych) 2. Blachy węzłowe kształtuje się najczęściej metodą graficzną – na zarysie pręta nanosi się potrzebne długości spoin i później wrysowywuje się ostateczny kształt blachy. Korzystniejsze jest stosowanie na pasy połówek dwuteowników IPE. a pręty rozciągane mogą być łączone do nich . ale z ograniczeniem liczby kształtowników o innych wymiarach(zaleca się 5. Blacha węzłowa powinna mieć kształt prostej figury płaskiej(średnio 8-12mm) 3. 9. Blacha węzłowa musi być figurą wypukłą 4. leczo obecnie nie zalecanym ze względu na dużą pracochłonność oraz trudności z zabezpieczniem antykorozyjnym. Obecnie dąży się do zredukowania ilości koniecznej obróbki oraz połączeń.krzyżulce: na ogół pojedyncze kątowniki lub przekroje rurowe Konstruowanie węzłów: 1. Należy unikać nadmiernych koncentracji spoin 6.• Pasy górne dźwigarów głównych należy projektować tak aby zapewnić odpowiednie oparcie płatwi. powinny przecinać się w jednym punkcie – węźle kratownicy Osie prętów powinny pokrywać się z zarysem geometrycznym kratownicy Pręty powinny mieć przekrój symetryczne względem płaszczyzny kratownicy Pasy kratownic o małej i średniej rozpiętości (do 30m) powinny mieć raczej przekrój stały na całej długości. HEA lub HEB ze względu na wyeliminowanie blach węzłowych. Pręty ściskane w węźle podporowym należy doprowadzić do osi podpory. maksymalnie 6 rodzajów kształtowników) Jako najmniejsze przekroje prętów należy stosować kątowniki L45x5(wyjątkowo 40x4) lub rury 38x3.2 • Przekroje pasów i prętów skratowania: Zastosowanie kątowników lub ceowników rozstawionych na grubośc blachy węzłowej jest rozwiązaniem tradycyjnym. Jeśli to możliwe to należy w ogóle zrezygnować z blach węzłowych 5. Należy dążyć do ustalenia jak najmniejszych wymiarów węzła w celu ograniczenia jego sztywności(powstawanie dodatkowych momentów zginających) 7. lecz wymaga to uzasadnienia obliczeniowego): • Wszystkie pręty powinny być proste • • • • Osie prętów. HEB oraz rury .na pasy: przekroje HEA. przechodzące przez środek ciężkości ich przekrojów. natomiast można różnicować przekroje krzyżulców i słupków. Z tego względu wykorzystuje się: . Środek ciężkości blachy węzłowej powinien być jak najbliżej teoretycznego środka węzła 8.

6) Kąt zwrotu trasy a>9°. 4 7) We wszelkich nieckach i terenach płaskich niweleta powyżej poziomu terenu (nasyp) na wys. 8) Na wzniesieniach projektować wykopy. 11) W obszarze rampy drogowej pochylenie >0. 4) Odległość pomiędzy punktami załamania niwelety lmin zależy od Vp. Prędkość projektowa zależy od klasy drogi oraz od rodzaju terenu (płaski. 2) Nie prowadzimy trasy równolegle do warstwic. 9) Powinny być zapewnione pola widoczności. 4) Skrzyżowania z innymi drogami kształtujemy pod kątem 90° ± 30°. Zasady kształtowania trasy drogi w planie: 1) Nie prowadzimy trasy prostopadle do warstwic ze względu na pochylenie maksymalne drogi.3% w mieście) ze względu na problem ze spływem wody. Skrzyżowania ze ścieżkami rowerowymi -> 90° ± 10°. falisty. parametry łuków poziomych i pionowych.7%. minimalny promień jest zależny od prędkości projektowej. 5) Uwzględniamy istnienie wejść do budynków itp. Zasady kształtowania niwelety: 1) Pochylenie niwelety imin ≤ i ≤ imax . imax zależy od prędkości projektowej.5% (0. 3) Niweletę należy nawiązać do punktów stałych. 5) Minimalny promień łuku wklęsłego oraz wypukłego zależy od Vp.10.3% w terenach bagiennych i płaskich). „-” gdy kierunek pochylenia 2 . unikać kątów mniejszych niż 9°. górzysty). Szczególnie istotne jest odpowiednie zaprojektowanie węzłów podporowych – muszą mieć nie tylko wymaganą nośność. 7) Droga powinna być możliwie jak najkrótsza. minimalne pochylenie niwelety drogi to 0. Skrzyżowania z linią kolejową -> 90°. 10) W obszarze mostów i skrzyżowań niweleta nie powinna być pochylona więcej niż 3-4%.5%(0. czynniki mające wpływ na przebieg drogi w planie i profilu). imin=0. 6) Koordynacja planu z profilem – środki łuku pionowego i poziomego w odległości ≤ 1 Ł. Parametry łuku poziomego: 1) kąt zwrotu trasy a. Vp=120km -> 2km Vp=min -> 800m. Promień zależy od prędkości projektowej. aby mogły przenieść bez żadnych deformacji reakcje podporowe(zazwyczaj stosuje się usztywnienie pionowymi żebrami) 8. Prędkość projektowa – parametr techniczno-ekonomiczny. 2) Niweletę projektujemy jak najbliżej linii terenu – niskie nasypy. 2) promień R 3) styczna łuku T=Rtg 4) długość łuku Ł= α 2 πRα 180  5) odległość wierzchołkowa WS=R ( 1 cos α 2 −1) . Parametry łuku pionowego: 1) promień R 2) styczna łuku T = nie zmienia się) i1 ± i2 R ( „+” dajemy kiedy niweleta zmienia kierunek pochylenia. któremu przporządkowane są graniczne wartości elementów drogi. Zasady kształtowania dróg (kołowych i kolejowych) w planie i profilu (prędkość projektowa. 8) Promień powinien być możliwie najdłuższy. płytkie wykopy – minimalizacja robót ziemnych. proporcje między nimi oraz zakres wyposażenia. do 1m. 3) Maksymalna długość odcinków prostych zależy od prędkości projektowej np. by kierowca się nie nudził i nie oślepnął. ale i dostateczną sztywność.

kilometrowe. 3. Podłoże – stanowi grunt rodzimy lub nasypowy leżący pod nawierzchnią do głębokości przemarzania. które wiążą wysokościowo przebieg niwelety: . muru oporowego.przepusty. koniec trasy. może składać z dwóch warstw: • podbudowa zasadnicza .02MPa Podłoże gruntowe ulepszone . f) początek tunelu. Konstrukcje nawierzchni drogowych (podział. koniec krzywej przejściowej. które charakteryzują przebieg drogi w planie i profilu: . koniec tunelu. przepust. odsączającą i odcinającą. 9. charakterystyka poszczególnych warstw. 4. Podbudowa . 2. c) punkty: początek trasy. schemat obciążeń). początek. f) punkty związane z obiektami na drodze (przecięcia z ciekami wodnymi – most. spełniająca wymagania określone dla podłoża. koniec łuku kołowego. wejścia do budynku. koniec krzywej przejściowej. Warstwa wiążąca .w planie: a) punkty porządkowe : hektometrowe. . Obciążenie pojazdem porównawczym: P=100kN/oś (50kN/koło) Dla autostrad: P=115kN/oś Warstwy nawierzchni: 1. ulepszona w celu umożliwienia przejęcia ruchu budowlanego i właściwego wykonania nawierzchni. Warstwa ścieralna .w profilu: a) wynikające z geometrii: początek łuku pionowego. . .może zawierać dodatkowo warstwę wzmacniającą i wyrównawczą. przepust. . muru oporowego.3) strzałka łuku f= T2 . e) punkty najwyższe i najniższe. Konstrukcja nawierzchni drogowej – układ warstw mający za zadanie przenieść od koła pojazdu obciążenie na podłoże gruntowe.skrzyżowania w 1 poziomie i dwupoziomowe.poddana bezpośrednio oddziaływaniu ruchu pojazdów i czynników klimatycznych. koniec tunelu. Warstwę ścieralną i wiążącą nazywa się często częścią jezdną nawierzchni. początek łuku kołowego. Punkty stałe – punkty. d) punkty terenowe: przecięcia z warstwicami. skrzyżowania z ciągami komunikacyjnymi). kilometrowe.początek i koniec trasy. . na której naprężenia pionowe od największych obciążeń użytkowych wynoszą 0. muru oporowego. b) punkty: początek trasy. punkty załamania niwelety. muru oporowego. jednak nie mniej niż do głębokości. koniec łuku pionowego. materiałów. • podbudowa pomocnicza . 2R Punkty charakterystyczne – punkty. d) początek krzywej przejściowej.służy do przenoszenia obciążeń na podłoże gruntowe. e) punkty związane z obiektami na drodze (przecięcia z ciekami wodnymi – most. b) punkty porządkowe : hektometrowe. koniec trasy. koniec łuku kołowego. skrzyżowania z ciągami komunikacyjnymi).wierzchnia warstwa podłoża leżąca bezpośrednio pod nawierzchnią odpowiednio zagęszczony grunt rodzimy (podłoże naturalne) lub nasypowy (podłoże sztuczne). c) początek krzywej przejściowej.dojścia. g) początek tunelu.zapewnia odpowiednie rozłożenie naprężeń w nawierzchni. Rodzaje nawierzchni: a) Podatne – nawierzchnia która pod wpływem obciążenia odkształca się sprężyście i plastycznie.może zawierać warstwę mrozoodporną.

Rozdrobnienie może być jednokrotne – łamane zwykłe. Na 30 lat Nie można stosować na szkodach górniczych c) Półsztywne – połączenie „a” i „b”. Określa się rodzaj kruszywa łamanego zależnie od uziarnienia. Charakteryzują się okrągłym kształtem – co skutkuje mniejszą nośnością. lub wielokrotne – łamane granulowane. Wzmocnienia nawierzchni: • • • Geowłókniny Geosiatki Geomembrany – nieprzepuszczalne dla wody Materiały: Kruszywa do nawierzchni drogowych: − Naturalne – powstają w przyrodzie z rozdrobnienia skał pod wpływem działania sił przyrody. Dzielimy: o o − żwir mieszanka łamane – uzyskuje się poprze mechaniczne rozdrobnienie skał. .Na 20 lat Może być też podbudowa z betonu asfaltowego b) Sztywne – pod wpływem obciążenia mogą odkształcić się sprężyście.

są materiałem kompozytowym składającym się z asfaltu. pary wodnej i dodatków asfalty wielorodzajowe o Schemat obciążeń: 10.Dla zwykłego: o o o o miał kliniec tłuczeń niesort Dla granulowanego: o o o − piasek łamany mieszanka drobna granulowana grysy ( duża nośność) sztuczne – otrzymuje się jako produkt uboczny w produkcji przemysłowej lub w wyniku cieplnej obróbki surowców mineralnych: o o o o żużel pumeks hutniczy żużel paleniskowy łupki przypalone ze zwałowisk kopalnianych Lepiszcza bitumiczne – materiał wiążący pochodzenia organicznego. twarde polimeroasfalty – asfalty modyfikowane polimerami w celu poprawy właściwości użytkowych mieszanek mineralno-asfaltowych oraz wydłużenie okresu eksploatacji nawierzchni drogowej emulsje asfaltowe – składają się z asfaltu i wody asfalty upłynnione – ze względu na ochronę środowiska oraz ekonomie procesów technologicznych ogranicza się ich stosowanie o o Lepiszcza specjalne: o asfalty spienione – stosowane na zimno. Do budowy i utrzymania nawierzchni drogowych stosuje się następujące rodzaje lepiszczy: o o asfalty drogowe: miękkie. Przekrój poprzeczny linii kolejowej (narysować i wymienić elementy składowe) .

Elementy składowe: Jezdnia – umocniona (lub nie) powierzchnia korony drogi. Pas drogowy – wydzielony liniami granicznymi grunt wraz z przestrzenią nad i pod jego powierzchnią. zatokami autobusowymi lub postojowymi. pochylenia poprzeczne. drenaże. na którą przekazywane są obciążenia z podkładów. Pobocze – umocnione (lub nie) części korony przeznaczone dla ruchu pieszych oraz postoju. Urządzenia odwadniające (rowy. Korona drogi – jezdnie z poboczami. • elementów podporowych. w którym są zlokalizowane droga oraz obiekty budowlane i urządzenia techniczne związane z prowadzeniem. Podkłady – przenoszą na podsypkę obciążenia od kół pojazdów przekazywane przez szyny. Część torowiska ziemnego (bryła ziemna). b – w przekopie) Nawierzchnia – konstrukcja przystosowana do przenoszenia na grunt obciążeń stałych i ruchomych związanych z ruchem pojazdów kolejowych. Droga kołowa w przekroju poprzecznym (narysować i wymienić elementy składowe. Jej zadaniem jest sprężyste przejmowanie nacisków przekazywanych przez podkłady i równomierny ich rozkład na torowisko. Skrajnia drogi – ujednolicona. pasami awaryjnego postoju lub pasami przeznaczonymi do ruchu pieszych. . składającą się z: • toru. Podsypka – warstwa. Korpus drogi – część torowiska w obrębie skarp nasypu i korony drogi. tj. po którym poruszają się pojazdy kolejowe. nazywamy korpusem drogowym. zabezpieczeniem i obsługą ruchu. na podkłady.Elementy podtorza kolejowego (a – w nasypie. a także urządzenia związane z potrzebami zarządzania drogą. wymiary). 11. potrzebna dla ruchu drogowego. Torowisko ziemne – pas terenu odpowiednio ukształtowany przez wykonanie robót ziemnych. • elementów przytwierdzających i łączących. sączki) Szyny – przenoszą obciążenia od kół pojazdów. przeznaczona dla ruchu pojazdów. pomagają w utrzymaniu stałej odległości między szynami. przeznaczony do ułożenia nawierzchni drogowej. ograniczoną od góry powierzchnią korony drogi i skarpami nasypu lub też wewnętrznymi skarpami wykopu (rowu). odpowiednio wolna przestrzeń wzdłuż określonej trasy. nacisków pionowych i poziomych sił prowadzących.również z pasem dzielącym jezdnie. a przy drogach dwujezdniowych . • podsypki. Podtorze – budowla geotechniczna wykonana na gruncie rodzimym jako nasyp lub przekop wraz z urządzeniami ją zabezpieczającymi i odwadniającymi.

5 przy wysokości skarpy wykopu większej niż 2 m do 8 m.zewnętrzna strona łuku Skarpy nasypów dróg klasy A i S powinny mieć pochylenie: 1:3 przy wysokości skarpy nasypu do 2 m.5 przy wysokości skarpy nasypu większej niż 2 m do 8 m. służących do zapewnienia pojazdom dogodnych warunków ruchu. 1:1.wewnętrzna strona łuku . Wymiary: Klasa drogi Nazwa drogi Szerokość pasa ruchu [m] Min szerokość pobocza Min szerokość pasa awaryjnego [m] . Podłoże drogi (naturalne lub sztuczne) – górna część korpusu drogowego.0 % 4.5. 1:1. Pochylenia poprzeczne Rodzaj nawierzchni drogi nawierzchnia twarda ulepszona nawierzchnia twarda nie ulepszona nawierzchnia gruntowa ulepszona Rodzaj odcinka drogi A i S prosty lub krzywoliniowy o pochyleniu poprzecznym jak odcinek prosty krzywoliniowym o pochyleniu poprzecznym innym niż odcinek prosty krzywoliniowy o pochyleniu poprzecznym do środka łuku (pobocze po zew. Skarpy nasypów i wykopów dróg klasy GP i dróg niższych klas powinny mieć pochylenie 1:1.Nawierzchnia drogowa – warstwa lub zespół warstw. która leży bezpośrednio pod nawierzchnią i znajduje się w zasięgu wpływu obciążeń ruchomych i przemarzania gruntu. Skarpy wykopów dróg klasy A i S powinny mieć pochylenie: 1:3 przy wysokości skarpy wykopu do 1 m.0 % 3. stronie) Min pochylenie poprzeczne jezdni 2.0 m 2-3 % więcej od jezdni tak jak jezdni dla szerokości < 1. 1:2 przy wysokości skarpy wykopu większej niż 1 m do 2 m.0 m 2 % kierunku przeciwnym Rodzaj odcinka drogi prosty lub krzywoliniowy o pochyleniu poprzecznym jak odcinek prosty krzywoliniowym o pochyleniu poprzecznym innym niż odcinek prosty: .0 % Min pochylenie pobocza gruntowego 6-8 % o 2-3 % więcej od pasa awaryjnego 3-4 % w kierunku przeciwnym do pasa awaryjnego Pochylenie pobocza gruntowego 6-8 % dla szerokości ≥ 1. ułożonych na podłożu gruntowym w obrębie jezdni.0 m 8 % dla szerokości < 1.

50-2.75 1. Metody obliczania robót ziemnych (założenia metod.25 0.75 1. Objętość zdejmowanej ziemi roślinnej oblicza się z nst wzoru: .00 2.75 3. Ustalenie wielkości zadań przy robotach ziemnych 1.50 2.75-3.75 2.gruntowego [m] A S GP G Z L D Autostrady ekspresowe główne ruchu przyśpieszonego Główne Zbiorcze Lokalne Dojazdowe 3.50-2.50 3.75 0.75 2. Pierwszą fazę działania stanowi ustalenie i skonkretyzowania zadań oraz określenie warunków ich wykonania.00-3. narysować schematy przekrojów). do którego będzie wyrównany cały teren. Określenie ilości zdejmowanej ziemi roślinnej Pierwszym zadaniem w robotach ziemnych jest określenie ilości zdejmowanej ziemi roślinnej na podstawie planu warstwicowego rozpatrywanej działki.75 3. Projektowanie robót ziemnych wykonywanych z gruncie budowlanym ukierunkowane jest na konkretne obiekty i dotyczy głównie robót podstawowych.25 1.50 1.00 2.50-3.50-3. niweletę terenu do zadanej rzędnej i wykopy pod budowę.00 0.50 - Przykładowe przekroje poprzeczne 12. obejmujących zdjęcie ziemi roślinnej.50-3. zawierającego zadany poziom rzędnej niwelety.

Utworzone kwadraty dzielą się na dwie grupy: przecięte rzędną niwelety i nie przecięte rzędną niwelety Objętość niwelowanego gruntu w kwadratach (graniastosłupach nie przeciętych rzędna niwelety) Jeśli podstawy rozpatrywanych graniastosłupów (kwadratów) znajdują się częściowo w obrębie wykopu i nasypu. Dla metody kwadratów. Określenie ilości ziemi w nasypach i wykopach przy niwelacji terenu Ilość ziemi w nasypie i wykopie. przy zadanym poziomie rzędnej niwelety określa się zwykle metoda pryzm o podstawie kwadratowej lub trójkątnej. powierzchnię placu dzieli się na mniejsze kwadraty o boku 20-100m. to wyróżnia się dwa przypadki obliczeń: niweleta przecina pryzmy o podstawie kwadratowej przez dwa przeciwległe bądź przyległe boki .2.

Określenie nachylenia skarpy pozwala obliczyć wymiary wykopu.3. np.jeżeli skarpy wykonane są z nachyleniem. . umocnione ścianami szczelnymi) lub pryzmowy. Obliczanie objętości wykopu szerokoprzestrzennego pod obiekt (ze wzoru Simpsona) Kształt wykopu szerokoprzestrzennego pod obiekt budowlany zależy od sposobu ukształtowania jego skarp i może być prostopadłościenny (jeżeli skarpy są pionowe.

Objętość wypoku szerokoprzestrzennego oblicza się w następujący sposób:

4. Obliczanie objętości ziemi niezbędnej do obsypania fundamentów

5. Obliczanie bilansu mas ziemnych Obliczone ilości zdejmowanej ziemi roślinnej, niwelowanego gruntu i objętości wykopu szerokoprzestrzennego zestawia się w tablicę bilansową, w której wszystkie zapisy powinny być zsynchronizowane z przyjętą koncepcją

13. Rozjazd kolejowy (schematy i nazwy stosowanych rozjazdów, elementy składowe);
Rozjazdy – stanowią rodzaj połączenia torów, umożliwiający przejazd całych pociągów z jednego toru na drugi. Zasadniczymi rodzajami rozjazdów są: rozjazdy zwyczajne, rozjazdy podwójne, rozjazdy łukowe, rozjazdy krzyżowe. Rozjazdy zwyczajne – umożliwiają przejazd taboru w dwóch kierunkach: na tor zasadniczy (prosty) i tor zwrotny (łukowy) W zależności od kierunku odgałęzienia się toru zwrotnego wyróżnia się rozjazdy prawostronne i lewostronne. Rozjazdy podwójne – umożliwiają przejazd taboru w trzech kierunkach. Zależnie od położenia torów zwrotnych w stosunku do toru zasadniczego wyróżnia się rozjazdy podwójne jednostronne i dwustronne. W rozjazdach podwójnych są 4 iglice, 3 krzyżownice i 6 kierownic. Z tego względu odcinki szyn łączących są krótkie i jazda jest niespokojna, a rozjazdy tego rodzaju są stosowane wyjątkowo, tylko w torach bocznych, tam gdzie konieczne jest skrócenie dróg zwrotnicowych. Rozjazdy łukowe – są wykonywane przez wyginanie rozjazdów zwyczajnych. Zależnie od kierunków wygięcia torów zasadniczego i zwrotnego wyróżnia się rozjazdy łukowe jednostronne i dwustronne. Odmianą rozjazdu łukowego dwustronnego jest rozjazd symetryczny, w którym promienie obu torów są jednakowe. Rozjazdy łukowe są stosowane w razie konieczności ułożenia połączenia torów w torach leżących w łukach. Części składowe rozjazdów łukowych są takie same, jak w rozjazdach zwyczajnych, z których rozjazdy te wygięto (z wyjątkiem niektórych typów rozjazdów symetrycznych). Rozjazdy krzyżowe – powstają w przez wbudowanie w skrzyżowanie torów pojedynczych lub podwójnych połączeń przecinających się torów. W pierwszym przypadku powstaje rozjazd krzyżowy pojedynczy, w drugim – rozjazd krzyżowy podwójny. Zależnie od promienia łuku stosowanego w połączeniu wyróżnia się rozjazdy z iglicami wewnątrz czworoboku rozjazdu i rozjazdy z iglicami na zewnątrz czworoboku rozjazdu. Rozjazd zwyczajny składa się ze zwrotnicy, krzyżownicy i szyn łączących. Zwrotnica składa się z dwóch iglic (prostej i łukowej) oraz dwóch opornic (prostej i łukowej), a także urządzenia umożliwiającego przestawianie iglic z jednego położenia w drugie. W krzyżownicy wyróżnia się dziób, dwie szyny skrzydłowe oraz dwie kierownice (prowadzące zestawy kołowe w czasie przejazdu przez krzyżownicę). Zasadniczymi parametrami geometrycznymi rozjazdu jest tzw. skos rozjazdu, mierzony wartością tangensa kąta pomiędzy osiami torów zasadniczego i zwrotnego, poprowadzonych w końcach rozjazdu oraz promień toru zasadniczego.

14. Prawa autorskie. Sposoby dystrybucji programów komputerowych. - rodzaje licencji (Licencja na oprogramowanie, Shareware, Freeware, Adware, Demo, Trial, Pełna wersja, GNU General Public License Powszechna Licencja Publiczna)
Prawo autorskie, czyli z angielskiego copyright oznacza prawo do kopiowania. Naturalnie termin ten może być definiowany odmiennie, w zależności od tego, w jakim kraju się znajdujemy. Z punktu widzenia informatyków oraz innych ludzi zajmujących się pracą nad oprogramowaniem, rozsądnie jest znać pojęcie prawa autorskiego używanego w kraju, w którym aktualnie pracujemy głównie po to, aby efektywnie rozprowadzać swoje oprogramowanie. Wytłumaczenie praw autorskich Przykładowy zapis dotyczący praw autorskich wygląda w ten sposób: © Copyright by Jan Kowalski 2000. Oznacza on, że wszystkie prawa do danego zagadnienia, które zawiera ten opis są zastrzeżone. Bez zgody autora danego dzieła lub właściciela praw autorskich i jego wydawcy, żadna część danej publikacji nie może zostać reprodukowana i przechowywana w systemach wyszukiwania, a także nie może być w żadnej formie przekazywana wszystkimi znanymi środkami mechanicznymi, elektronicznymi, przy pomocy fotokopiarek lub też w inny sposób. Poniżej podanych jest kilka możliwości interpretacji tego, co oznacza dany zapis w praktyce:

Przepisy prawa autorskiego stosują się do wszelkich spraw związanych z danym serwisem internetowym. Teksty aktu prawnego wchodzącego w skład ustawy z dnia czwartego lutego 1994 obejmującej zagadnienie praw autorskich i praw pokrewnych, mogą znaleźć się w wielu miejscach w polskim Internecie. Możemy zamieścić cały artykuł znajdujący się na stronie www.budownictwo.com.pl na innym serwerze, albo w publikacji drukowanej jedynie wtedy, gdy autor wyrazi na to pisemną zgodę. Domyślnie autor nie udziela tego typu zgody, w celu jej uzyskania należy się z nim skontaktować i dojść z nim do porozumienia. Może zdarzyć się tak, że autor zgodzi się na używanie jego artykułu w swoim serwisie, jednak pod warunkiem wyraźnego zaznaczenia jego własności do praw autorskich danego artykułu. Jeżeli wykorzystamy materiał objęty prawami autorskimi bez zgody jego autora lub bez jego wiedzy, stanowi to naruszenie prawa autorskiego, nawet w przypadku, kiedy nie odniesiemy z tego tytułu żadnych korzyści materialnych. Osiąganie korzyści majątkowych z praw autorskich może wpłynąć na formę oraz wysokość odszkodowania, które sąd przyzna autorowi danego materiału, jednak nie zmienia to faktu złamania praw autorskich. Nawet na skutek rozpowszechniania bez zezwolenia ucierpieć może wartość handlowa naszego oryginału, jakiejkolwiek wartości by ona nie była. Graficzne elementy, które są stworzone przez autora na potrzeby serwisu, a także ilustracje takie jak zrzuty ekranu i skany także nie mogą być wykorzystywane bez zgody ich autora. Także w tym wypadku zgoda nie jest domyślnie udzielana. Nawiązując do prawa autorskiego nie podlegają ochronie proste informacje prasowe, które są rozumiane jako zwykłe informacje, bez podanego komentarza oraz oceny ich autora. Autor może to rozumieć jako możliwość wykorzystania niektórych informacji z zamieszczonych w danym serwisie tekstów, nie jest to jednak kopiowanie całości lub większej części artykułów. Naturalnie mogą być tworzone odnośniki do początkowych stron serwisu oraz do poszczególnych jego artykułów. Bardzo elegancka wersja zasad zachowania w sieci obejmuje zasadę poinformowania o umieszczonym przez nas odnośniku autora strony, do której kieruje internautów nasz odnośnik. Zamieszczenie tego odnośnika może być w bardzo prosty sposób wykryte przez autora danego artykułu, chociażby dzięki korzystaniu z usług oferowanych przez wyszukiwarki internetowe. W prawach autorskich istnieje pojęcie użytku dozwolonego. Polega ono zazwyczaj na możliwości wykorzystania niewielkiego fragmentu danego dzieła wraz z podaniem jego autora oraz źródła. Można więc, cytować fragmenty artykułów umieszczanych na serwisach internetowych, jeżeli podamy również ich źródło. Informacje o autorze mogą być podane na dwa sposoby: sposób hipertekstowy, w którym kolejno podawany jest autor, odnośnik do artykułu, odnośnik do serwisu oraz data, w której zostało utworzone dane źródło - artykuł może się bowiem zmieniać w późniejszym czasie, przykład takiej metody podany jest poniżej: Jan Kowalski, www.budownictwo.com.pl/konstrukcje.html www.budownictwo.com.pl, 20 styczeń 2011 sposób taki jak w publikacjach papierowych: Jan Kowalski, Budownictwo Serwis Autora 20 styczeń 2011 Autor pozwala na indeksowanie zawartości swojego serwisu przez dostępne publicznie wyszukiwarki internetowe. Wykonywanie tłumaczeń artykułów zawartych w danym serwisie jest możliwe jedynie w wyniku uzyskania zgody twórcy danego serwisu. Biorąc pod uwagę naturę dokumentów, które są zamieszczane na stronach www i które co chwilę mogą być w każdej chwili poprawiane i uzupełniane, warto sprawdzić przed wykorzystaniem takiej informacji, czy redagujemy najnowszą wersję danego artykułu. Data ostatnich zmian oraz data powstania umieszczane są na końcu każdego artykułu. Pamiętajmy, że cytowany przez nas fragment może się nieznacznie zmienić, należy zaznaczyć datę ostatnich zmian w źródle cytatu. Formy dystrybucji programów: Shareware - bardzo popularny typ oprogramowania. Użytkownik ma możliwość darmowego korzystania z programu przez z góry określony okres czasu, po upłynięciu którego jest zmuszony do płatnej rejestracji, o ile zdecyduje się on na jego dalsze użytkowanie. W przeciwnym wypadku jest zobligowany do usunięcia go ze swojego komputera. Wraz z rejestracją programu klient otrzymuje pełne prawo do swobodnego użytkowania z niego oraz inne korzyści, takie jak możliwość zakupu jego nowych wersji po atrakcyjnych cenach lub możliwość nabycia po cenie promocyjnej licencji wielostanowiskowej. Prawa autorskie znajdują zatem takie samo zastosowanie w przypadku programów shareware, jak w przypadku programów komercyjnych. Zazwyczaj programy shareware są niewielkimi projektami, dzięki czemu kosztują znacznie mniej od programów pudełkowych, które można kupić w sklepie. Posiadają jeszcze inną zaletę nad w pełni komercyjnym oprogramowaniem - można je za darmo wypróbować przez decyzją o zakupie. Freeware - jest rodzajem oprogramowania, które można bezpłatnie kopiować oraz wykorzystywać. W żadnym wypadku nie oznacza to rezygnacji z praw autorskich do danego produktu, jednak źródła programu nie są udostępniane, a umowa licencyjna zakazuje wprowadzania do niego jakichkolwiek poprawek oraz dystrybucji tego oprogramowania na komercyjnych zasadach. Addware - jest programem, który pomimo swoich dosyć zaawansowanych funkcji, jest rozpowszechniany za darmo w swojej pełnej funkcjonalności. Nie jest on jednak pozbawiony wszystkich cech marketingowych. Użytkownik w trakcie korzystania z tego programu jest zmuszany do oglądania zmieniających się po pewnym czasie reklam, które są umieszczane w integralnej części okna programu i nie sposób się ich pozbyć.

bardzo popularny typ oprogramowania. jeżeli próbka jego możliwości przypadnie danemu klientowi do gustu. ich odpowiedniki takich nie mają. które jest rozpowszechniane jedynie po kosztach nośnika danych. co stawia pod znakiem zapytania opłacalność zakupu. należy dokładnie przeczytać oraz zaakceptować umowę licencyjną każdego używanego przez nas lub naszą firmę programu. po upłynięciu którego jest zmuszony do płatnej rejestracji.prawnej. Licencja typu Shareware . Poza tym.jest to wersja próbna programu. PowerPoint (tworzenie prezentacji). PROGRAMY BIUROWE: • Pakiet Microsoft Office .obejmuje ona darmowe oprogramowanie. dzięki czemu kosztują znacznie mniej od programów pudełkowych. że większość użytkowników wykorzystuje minimalną część możliwości Office. Drugi przypadek określa zamierzenia producenta.doc czy arkusz kalkulacyjny . które dotyczą koncepcji wolnego oprogramowania. Do plusów należy też zaliczyć rozbudowane możliwości. wersja demo ma jedynie na celu przybliżenie danej aplikacji oraz zachęcenie do jej kupna. Posiadają jeszcze inną zaletę nad w pełni komercyjnym oprogramowaniem . który zakłada. która ma na celu zareklamowanie przez producenta pełnej wersji danego programu. która jest zawierana pomiędzy firmą programistyczną lub osobą prywatną. Pliki w jego formatach (takie jak tekstowy . jak w przypadku programów komercyjnych. Czasowe ograniczenie może zostać wprowadzone do samego programu. która posiada nieznacznie obniżoną funkcjonalność. W przeciwnym wypadku jest zobligowany do usunięcia go ze swojego komputera. znacznie jednak ograniczając jego funkcjonalność. Podstawowa wersja pakietu do użytku domowego kosztuje mniej niż 200 zł. Licencja typu Freeware . w licencji istnieje klauzula pozwalająca na przedłużenie okresu darmowego użytkowania. W ramach Powszechnej Licencji Publicznej są udostępniane między innymi: jądro systemu operacyjnego Linux. Aby optymalnie wykorzystać inwestycję w dany program.można je za darmo wypróbować przez decyzją o zakupie. o ile zdecyduje się on na jego dalsze użytkowanie. w przeciwnym wypadku staniemy się piratami komputerowymi. Zazwyczaj programy shareware są niewielkimi projektami. że po danym okresie użytkowania przestaniemy używać za darmo konkretnego programu i zakupimy jego pełną wersję. a mechanizmy pomocy użytkownikowi są słabej jakości. Ponieważ produkty informatyczne mogą być używane na wiele sposobów. dzięki czemu jest on pewny otrzymania pieniędzy za pełną wersję programu. która posiada prawa autorskie do danego oprogramowania. jakie oferuje np.xls) są globalnym standardem. zł za jedno stanowisko (wersja dla systemu Windows. Oprogramowanie tego typu może być objęte prawami autorskimi albo nie. który powinien zachęcić danego użytkownika do kupna pełnej wersji programu. na którą zgadzamy się w trakcie instalacji programu. inżynierskie ). PROGRAMY INŻYNIERSKIE: . Licencja typu GNU . ale firma musi zapłacić ok. wady i zalety). który może być pomocny przy tworzeniu obliczeń konstrukcyjnych. a także znaczna część oprogramowania do niego przeznaczona.jest to rodzaj licencji obejmujący oprogramowanie rozprowadzane na zasadach Shareware. Wadą MS Office jest cena. dzięki czemu potencjalny klient wyrabia sobie lepsze zdanie na temat firmy. która chce danego oprogramowania używać. gdy używamy danego oprogramowania w sposób niekomercyjne. Shareware .edytor tekstu Word. Office pracujący na komputerach Mac jest jeszcze droższy). Podstawowy cel. stosowanie oraz formułowanie umów licencyjnych polega wyłącznie na ograniczonej standaryzacji. Omówienie programów komputerowych pomocnych w pracy inżyniera budownictwa (typy programów (biurowe. Ograniczona czasowo wersja pozwala na pracę już w pełnym programie. Powoduje to. Wraz z rejestracją programu klient otrzymuje pełne prawo do swobodnego użytkowania z niego oraz inne korzyści. Trial version . a osobą fizyczną lub firmą. 15. na którym się ono znajduje. po czym przestaje on w ogóle działać. arkusz kalkulacyjny Excel. 2 tys. który przy każdym uruchomieniu będzie nas informował ile czasu pozostało nam do końca próbnego okresu albo do czasu określonego w licencji. Największą zaletą MS Office jest dominacja na rynku. Czasem w wypadku. takie jak możliwość zakupu jego nowych wersji po atrakcyjnych cenach lub możliwość nabycia po cenie promocyjnej licencji wielostanowiskowej. jednak jedynie przez pewien czas.Demo programu . który przyświeca twórcom danych licencji to umożliwienie producentom oprogramowania zagwarantowanej prawnie możliwości utworzenia wolno dostępnych produktów dla użytkowników na całym świecie.jest to licencja obejmująca oprogramowanie na zasadach reguł określonych w projekcie GNU. Użytkownik ma możliwość darmowego korzystania z programu przez z góry określony okres czasu.jest to wersja próbna danej aplikacji. Excel. której to oprogramowanie jest własnością. Wiele istotnych opcji jest zawartych w pełnych wersjach programów. które można kupić w sklepie. brakuje w nich wbudowanych samouczków. Prawa autorskie znajdują zatem takie samo zastosowanie w przypadku programów shareware. Licencja ta zezwala na bezpłatne korzystanie z danego oprogramowania przez próbny okres czasu. Typy Licencji: Umowa licencyjna to umowa o naturze formalno . Z reguły nie umożliwia ona na zapisywanie plików w niej tworzonych oraz na wydrukowanie tych prac. mimo bardzo złożonej struktury wielu programów Office.

Doskonały edytor schematów pozwala na wyjątkowo łatwe tworzenie rysunków układów hydraulicznych i pneumatycznych.Moduł wspomagający projektowanie budowlane umożliwia rysowanie ścian wielowarstwowych. a także zapewnia bezproblemową jednoczesną obsługę pozostałych produktów do inżynierii budowlanej firmy Autodesk oraz produktów innych firm. Programy SPECBUD są przydatne przede wszystkim w projektowaniu powszechnych obiektów budowlanych. ZALETY:  Możliwość łatwego i szybkiego tworzenia rysunku w 2D  Możliwość korzystania z bibliotek oraz bazy profili stalowych  Kompatybilny z popularnymi programami dostępnymi na rynku (Microsoft Office. projektowanie budowli w stali i żelbecie. ramy płaskiej. ramy przestrzennej SpecBUD . a w szczególności: belki. który umożliwia inżynierom wszystkich dziedzin efektywne wykorzystanie jego możliwości na każdym etapie projektowania. Program też są pomocne przy wykonywaniu drobnych obliczeń inżynierskich (pole.Moduł odznacza się wyjątkowo obszernym zestawem normaliów. żelbetowych i drewnianych płaskich konstrukcji prętowych wg teorii I-go i II-go rzędu. które zabierają przy mniejszych konstrukcjach kilka minut. Stosunkowo szybki w obliczeniach. Możliwe jest również tworzenie rysunków elewacji o e-CAD Żelbet .Program ABC Rama3D pozwala na analizę statyki i dynamiki dowolnego płaskiego i przestrzennego ustroju prętowego. ZALETY:  Możliwości automatycznego tworzenia siatki elementów skończonych  Szeroki zakres funkcji analitycznych  Tworzenie bogatych wyników analizy  Obsługa wielu języków i jednostek dla rynków globalnych  Preferencje i kody projektów charakterystyczne dla każdego kraju  Zintegrowane rozwiązanie projektowe do prac z żelbetem i stalą  Zintegrowany przepływ pracy – od czynności analizy konstrukcyjnej oraz projektowania do rysunków produkcyjnych  Otwarty i elastyczny interfejs programów użytkowych (API) WADY:  Cena!  Duże wymagania sprzętowe  Obsługa nie jest „intuicyjna”. CorelDraw)  Duża ilość nakładek tematycznych w większości darmowych o CADprofi Mechanical . Cechą charakterystyczną Mathcada jest łatwość obsługi. nakrętki. Narzędzie obliczeniowe posiadające wbudowany język programowania. a w szczególności łatwość matematycznego opisu • • . Użytkownik znajdzie tu między innymi śruby. rusztu. obwód. tworzenie opisów oraz wykorzystywanie obiektów z obszernych bibliotek wyposażenia wnętrz. by w pełni wykorzystać program trzeba przejść wieloetapowe szkolenie oraz poświęcić wiele czasu oraz cierpliwości na jako takie opanowanie programu Oprócz Autodesk Robot Structural Analysis.Program do analizy statycznej i wytrzymałościowej oraz zintegrowanego wymiarowania prętów stalowych. a nie kilka godzin. co umożliwia dokonywanie zaawansowanych obliczeń matematycznych. drzwi. kołki. kształtowników stalowych i innych wyrobów hutniczych opracowanym na podstawie narodowych i międzynarodowych norm. o CADprofi Architectural . automatyczne wrysowywanie zbrojenia WADY:  Cena!  Duże wymagania sprzętowe  Obsługa nie jest „intuicyjna”. wymiarowanie architektoniczne.umożliwia obliczenie konstrukcji.program służący do wykonywania rysunków technicznych oraz wszelkich innych rysunków związanych z projektowaniem budowli (zarówno w 2D i 3D). elementy do projektowania wymienników ciepła i innych aparatów.automatyczne generowanie 14 typów strzemion z możliwością dokładnej ich parametryzacji. ceowniki. Umożliwia przeprowadzanie prostej analizy ram lub analizy metodą elementów skończonych. Oraz wiele innych… MathCAD – program do obliczeń inżynierskich. automatyczne generowanie dowolnych przekrojów bocznych belek jednoprzęsłowych w wielu kombinacjach. który jest programem wiodącym w zakresie obliczeń konstrukcyjnych na rynku można także znaleźć: RM-Win . wstawianie okien. podkładki. moment bezwładności zadanej figury). by w pełni wykorzystać program trzeba przejść wieloetapowe szkolenie – płatne! Autodesk Robot Structural Analysis . ABC Rama 3D . kątowniki. kratownicy.zawiera 25 programy przeznaczone do projektowania elementów i ustrojów budowlanych. mogą także służyć zaawansowanej analizie konstrukcji.• AutoCAD .

a wiele operacji daje się realizować za pomocą myszy. ρ= m Va m Gęstość masa próbki ρp = objętościow objętość próbki wraz z V a (pozorna) porami Gęstość Masa jednostki objętości luźno nasypanego materiału sypkiego nasypowa gęstość pozorna Objętość szkieletu tworzywa. całek. rozwiązywanie układów równań liniowych i nieliniowych. ZALETY: Możliwość utworzenia własnych cenników Pełna baza katalogów typu KNR. korzystanie z jednostek miar) • Norma PRO . t/m3 z uwzględnieniem porów. tworzenie wykresów funkcji 2D i 3D. granic. Niektóre możliwości Mathcada: (obliczenia wyrażeń i funkcji w tym pochodnych. chemiczne i mechaniczne materiałów budowlanych. Masa jednostki objętości materiału kg/dm3. 3000 zl) Oprócz Norma PRO. wykonywanie obliczeń numerycznych i symbolicznych. CECHY FIZYCZNE MATERIAŁÓW BUDOWLANYCH BADANIE Gęstość WZÓR OPIS WZORU masa próbki objętość próbki bez porów JEDNOSTK UWAGI A g/cm3. Właściwościtechniczne materiałów budowlanych w zależności od ich przeznaczenia do konkretnego elementu budynku lub budowli.program pozwalający szybko przeprowadzić obliczenia zmiany emisji gazów cieplarnianych i zanieczyszczeń w wyniku przeprowadzonej modernizacji budynku i systemu grzewczego. Można go stosować do szacowania kosztów przez inwestora jak i ustalania ceny przez wykonawcę w pracach planowanych czy rozliczania już wykonanych projektów. Interfejs Mathcada imituje notatnik i jest intuicyjny w użyciu. a nie tekstowej. . Pozwala na opracowanie właściwości cieplno-wilgotnościowych. który jest programem wiodącym w zakresie kosztorysowania można także znaleźć inne. Możemy za pomocą jednej funkcji zmienić kilka pozycji oraz działów równocześnie WADY:  Brak możliwości stworzenia własnej bazy cen  Brak kompatybilności programu z innymi dostępnymi na rynku  Błędy w bazie katalogów nakładów rzeczowych  Za każdą nową aktualizację programu w celu pobrania nowych norm trzeba zapłacić  Cena (ok. Masa jednostki objętości materiału kg/dm3. do dobierania odpowiednich elementów pod wzgl. g/cm3. TZKNBK (PKZ). Służy najczęściej do określania porowatości lub szczelności materiału.program służący do analizy energetycznej budynków lub lokali.). (przykładowo programy firmowe PERI. jak ZUZIA czy KOBRA czy FORTE :D • Pakiet programów BuildDesk BuildDesk Energy Certificate Professional (BDEC PRO) . dopasowywanie krzywych do zadanego układu punktów na płaszczyźnie. rozwiązywanie równań i nierówności. IBM DB2. KNR-W. KNNR. w ρ jednostce objętości tego materiału. Najważniejsze właściwości techniczne materiałów budowlanych (Właściwości fizyczne. wielkości i nośności itp. z ρp s= Szczelność gęstość __________ którego jest wykonany materiał. programy do projektowania deskowań tj.program służący do przeprowadzenia audytu energetycznego i remontowego oraz przygotowania wydruków w postaci elektronicznej zgodnych z wytycznymi Ustawy o wspieraniu termomodernizacji i remontów. obliczenia na wektorach i macierzach. MS SQL. rozwiązywanie równań różniczkowych zwyczajnych i cząstkowych.problemu tworzenia wykresów. BuildDesk Eko Efekt (BDEE) . wyróżnienie cech pierwszorzędnych i dodatkowych. Wyrażenia algebraiczne wyświetlane są w postaci graficznej. Wymagane właściwości techniczne dla poszczególnych elementów budynku lub budowli. BuildDesk Energy Audit .to program służący do profesjonalnego tworzenia kosztorysów obiektów lub robót budowlanych. zarówno dla poszczególnych przegród jak i całego budynku. BAUMA)      • 16. KNP i innych Integrację z systemami opartymi na bazach danych Oracle. SAP Możliwość współpracy z dostępnymi bazami cenowymi Kosztorysowanie wariantowe umożliwiające przedstawienie przedsięwzięcia w kilku alternatywnych sposobach wykonania robót bez potrzeby tworzenia kolejnych kosztorysów. t/m3 bez uwzględnienia porów.

metale) do 95% (wełna mineralna. szybkość wysychania wyraża się ilością wody.w stanie suchym Pojemność kJ zdolność kumulowania ciepła Q = C p ⋅ m(t2 − t1 ) ciepło właściwe *masa * cieplna różnica temperatur przez materiał przy jego ogrzewaniu Ognioodporność Brak niszczącego wpływu ognia w czasie pożaru. łatwo zapalne) Ogniotrwałość Trwałość kształtu przy długotrwałym działaniu wysokiej temperatury. na ściskanie przed zamrażaniem.współczynnik odporności na zamrażanie Wz : Wz = Rz R Opór cieplny Przesiąkanie ciepła przez przegrodę Współczynnik rozmiękania gdzie R-wytrzym. powstającego na skutek różnicy temperatur na powierzchni materiału. materiały łatwo topliwe ↓ 1350°C. dm3 Porowatość materiałów waha się od 0 (bitumy. wyrażona ilością wody w gramach. którą wydziela materiał w ciągu doby w powietrzu o temperaturze 20°C i wilgotności względnej 60%. Rozszerzalność cieplna przyrost bezwzględny dł. Radioaktywność k= Rn Rs . no m = s = ρp nw V no = nw ⋅ ρ p no = mw − ms ⋅ 100% V Zdolność materiał wchłaniania wilgoci z otaczającego go powietrza. Nasiąkliwość jest szczególnym przypadkiem wilgotności materiału. pianka poliuretanowa). materiały trudno topliwe 1350÷ 1580°C. Klasyfikacji materiałów ze względu na palność dokonuje się na podstawie zachowania się materiału podczas badań w piecu probierczym (NIEPALNE. w stanie nasycenia __________ wodą ______ wytrzym. Rzwytrzym.Porowatość p=(1-s) 100% % objętość przestrzeni wolnej w materiale ms=masa próbki suchej mw=masa próbki wilgotnej ms=masa próbki suchej mw=masa próbki wilgotnej V=objętość próbki suchej % Wilgotność W= Nasiąkliwoś ć Higroskopijn ość Szybkość wysychania Kapilarność Przesiąkliwo ść Przepuszcz alność pary wodnej Przewodnoś ć cieplna mw − ms ⋅ 100% ms m − ms nw = w ⋅ 100% ms % g. na ściskanie po ostatnim cyklu grubość przegrody m2K/W b R= przewodność cieplna λ U = λ b Przewodność cieplna grubość przegrody W/m2K wytrzym. szkło. Właściwość polegająca na przeciwstawianiu się całkowicie nasyconego wodą materiału niszczącemu działaniu zamarzającej wody.obecność rys. materiały ogniotrwałe: ↑1580°C. znajdującej się wewnątrz materiału po wielokrotnych zamrażaniach i odmrażaniach im większy jest opór cieplny tym ściany są cieplejsze . początkowa * przyrost temp.straty masy które ustala się procentowo w stosunku do suchej masy przed badaniem α= ∆l l ⋅ ∆t Zmiana wymiarów pod wpływem temperatury. rozwarstwień lub zaokrągleń. Mrozoodpornoś ocena mrozoodporności: ć . spękań. przepływającej przez określony materiał w ciągu 1h przez powierzchnię 1cm2 pod stałym ciśnieniem. Zdolność podciągania wody przez kapilary ku górze (najczęściej w materiałach sypkich lub z mikroskopijnymi porami.opis makroskopowy. co ogranicza ich przydatność. kg cm3.krawędzi i naroży . Podatność do przepuszczania wody pod ciśnieniem. m/m °C próbki dł. m ⋅d masa pary wodnej * grubość g/mhPa δ= próbki F ⋅ t ⋅ ∆p powierzchnia próbki*czas*różnica ciśnień po obu stronach próbki ciepło * grubość Zdolność materiału do Q ⋅b W/m °C λ= różnica temp. * powierzchnia przewodzenia strumienia F (t2 − t1 ) ⋅ h próbki* wysokość próbki cieplnego. materiały higroskopijne mają zwykle podwyższoną wilgotność. PALNE: trudno zapalne. kg g. Zdolność wydzielania w odpowiednich warunkach wody do otoczenia.

za pomocą której określa się ścieralność przypadającą na 1 cm2 ścieranej powierzchni po 4 seriach po 110 obrotów każda. próbki ulegającej zniszczeniu Określa podatność materiału do zmniejszania masy. jakie P Rr = r na MPa=N/mm przenosi próbka badanego pole pow. Wytrzymałość siła rozciągająca próbki Największe naprężenie. Wytrzymałość moment zginający Dla przekroju prostokątnego M Rg = na zginanie MPa=Nm/c wskaźnik wytrzymałości W wynosi: W wskaźnik wytrz. przekroju próbki F 2 rozciąganie materiału podczas rozciągania. jakie MPa=N/mm przenosi próbka badanego 2 materiału podczas ściskania pole pow. na tarczy pow.125 ⋅ F S siła obciążająca pole pow.trwałość (odporność na czynniki powodujące destrukcję wyrobów) . Wytrzymałość na Materiał nazywamy kruchym gdy R k= r Kruchość rozciąganie __________ k<1/8.ciągliwość zdolność materiałów do przyjmowania dużych. Próba polega na złamaniu jednym Nm uderzeniem młota wahadłowego Charpy’ego próbki z karbem podpartej swobodnie na obu końcach i pomiarze energii złamania.odczyn pH → Podstawowe właściwości techniczne wyrobów ściennych . . przekroju m2 W=bh2/6. do tego badania stosuje się tarcze Bohemego. docisku Udarność praca potrzebna do zniszczenia pow. granit.: szkło. asfalt. h-wysokość.CECHY MECHANICZNE MATERIAŁÓW BUDOWLANYCH BADANIE Wytrzymałość na ściskanie WZÓR OPIS WZORU siła statyczna niszcząca próbkę JEDNOSTK A UWAGI Największe naprężenie. in. przekroju próbki osiowego. trwałych odkształceń pod wpływem sił rozciągających. metale. sposób Brinella. glina. → Właściwości chemiczne materiałów budowlanych . pod wpływem której ∆l próbka materiału zmienia swój ε= − odksztalce nie przyrost długości (skrócenie) kształt. δ = ε × E − naprezenie odkształcenie * moduł Zdolność materiału do sprężystości KPa/ cm2 przyjmowania pierwotnego kształtu P Sprężystość δ = siła ściskająca po usunięciu obciążenia (siły F pole pow.plastyczność zdolność materiału do zachowania odkształceń trwałych bez zniszczenia spójności np. do nich należą m. bez objawów zniszczenia np. metal. beton zwykły.relaksacja zanik w materiałach / spadek / naprężenia przy stałym obciążeniu. przekroju próbki zewnętrznej). cm . asfalt. . metoda Janki. jest wiele metod badania twardości w zależności od materiału: Skala Mosha. polimery. moduł sprężystości). lepiszcze bitumiczne. Odporność materiału na MPa=N/mm odkształcenia trwałe pod wpływem 2 sił skupionych. objętości lub grubości pod wpływem czynników ścierających. gdzie: b-podstawa. Wytrzymałość na ściskanie żeliwo. RC ________ ceramika. RC = Pn F Ścieralność s= M 1 ⋅ A ρp strata masy po 440 obr.wytrzymałość na ściskanie . próbki*gęstość pozorna Twardość HB = 0. dla każdego materiału l0 długość początkowa określa się współczynnik sprężystość E (tzw.

izolacyjność termiczna .wytrzymałość na rozciąganie .17 W/m0C .zachowanie tolerancji kształtu i wymiarów .nasiąkliwość 0. .izolacyjność termiczna .nasiąkliwość .wygląd zewnętrzny → Właściwości techniczne wyrobów stropowych . ścięte drewno jest ciemniejsze .mrozoodporność 15-25 cykli .gęstość 1400-3500 kg/m3 . woda. tlen 44%.barwa.1-0.gęstość.trwałe. λR.zależy od garbników. . występuje: gdy wilgotność spada <30% skutek różnicy kurczliwości włókien skurcz wzdłuż włókien 0.ponad 1.odporność na oddziaływanie mechaniczne i chemiczne środowiska.pęcznienie .dobrą przyczepność do podłoża.1.mała nasiąkliwość → Charakterystyka materiałów do hydroizolacji . olejki eteryczne.7-2. skrobia.5 g/cm3 . subst.higroskopijność (wyrównanie wilgotności) . wodór 6%.Rz kilkakrotnie mniejsza od Rc .mrozoodporność .wilgotność (ma wpływ na inne właściwości drzewa): po ścieciu >35% (50%) powietrzno suche 15-20% pokojowo suche 8-13 % bardzo suche 0-8 % .skład chemiczny: węgiel 49%.duża gęstość objętościowa ρo ≤ 500 kg/m3 .przewodność cieplna (λP-współczynnik przewodności cieplnej prostopadle do włókien.mały współczynnik przewodności cieplnej I ≤ 0.izolacyjność akustyczna .udarność → właściwości drewna .izolacyjność akustyczna → Właściwości materiałów pokrycia dachowego . . azot i popiół 1% celuloza.odporność na złamania .przewodność cieplna 0.odporność na przesiąkanie wody .wytrzymałość na ściskanie .hydrofobowość.duża ilość możliwie małych i zamkniętych porów (60-90%) .9 W/m*ºC .nasiąkliwość .współczynnik przewodności cieplnej prostopadle do włókien): sosna λP=0. lignina..1. .skurcz. garbniki.elastyczność. białko.5 cm . mineralne .ścieralność 0. cukier.odporność na oddziaływanie temp.Rc od poniżej 15 Mpa do ponad 200 Mpa .35% skurcz prostopadle do włókien 2-8% skurcz objętościowy (drew krajowe) 11-20% . bez szkodliwych zanieczyszczeń → Charakterystyka materiałów do izolacji cieplnej .wytrzymałość na zginanie . → cechy materiałów kamiennych .5-25 % .porowatość 2-30 % .15 W/m °C ..

hartowanie Rz.wytrzymałość na ściskanie Rc maksymalna przy sile równoległej do włókien (100%) minimalna w kierunku promieni (8%) . współczynnik przewodności cieplnej 0. benzyna. profilach – różnych: powtarzalnych 1.Mrozoodporność .7 kg.76 W/m*K cegła dziurawka: klasa 5. wymiary nominalne (odchyłki).przepuszczalność światła 90-65% .konstrukcyjne(nośne) . mięknie. 3. 70000 MPa) .działowe cegła pełna: klasa 200. 2.samonośne osłonowe .trwałe.30 W/m °C dąb λP=0.odporne na działanie wody.5 .wytrzymałość na rozciąganie Rr.mrozoodporne (50 cykli. masa ok.75 (wytrzymałość).. wymiarach.λ= 1. dopuszczalne wady (barwa) 2.6 kg. gąsiory 25 cykli) . Cechy zewnętrzne: kształt. kwasów.40 MPa .rozpuszczalne w rozpuszczalnikach organicznych (benzen. masa ok.odporne na złamania ...2-2. Ok.16W/m°C .konstrukcyjno-osłonowe .21 W/m °C λR=0.powierzchnia.Przesiąkliwość . toulen.10.Rz .64 W/m*K cegła kratówka: klasa 15. bez szkodliwych zanieczyszczeń → cechy lepiszczy bitumicznych .Odporność na działanie wyższych temperatur materiały ścienne: . płynne w ok.Nasiąkliwość .5 razy większa od Rc .butwienie drewna. współczynnik przewodności cieplnej 0.gładka (ewentualnie wzorzysta) .5 – 4 kg.5.) .niszczenie drewna przez owady .Współczynnik przewodności ciepła .Rr .Rc – 300 – 1000 MPa .łatwopalność → właściwości szkła zwykłego .odporne na przesiąkanie wody .150.wykazują dużą przyczepność . masa ok.CS2. 2.40 W/m °C .rozszerzalność cieplna 5-10*10-6 (1 mm na 1 mb przy ∆T=100°C) → cechy ceramiki budowlanej Możliwość wytwarzania wyrobów pełnych.0.44 .gnicie drewna i wpływ grzybów na drewno . +50°C.λR=0.twardość (Mosha) 6.gęstość objętościowa 2600 kg/m3 .Gęstość objętościowa kg/m3 – lekkość Cegła zwykła ~1800 kg/m3 Kratówka ~1200 kg/m3 Klinkierowa ~2000 kg/m3 .120. +100°C .rozciągliwość E osiowa 10000-16000 MPa (stal 210000MPA. Cechy fizyczne: . 2.6 g/dm3 . ługów .dają powłoki elastyczne .260 MPa . traci cechy techniczne) . Al.gęstość 2.30 – 70 MPa .100.47 W/m*K dachówki i gąsiory dachowe Muszą być: . drążonych o różnych kształtach.miękną w temp. współczynnik przewodności cieplnej 0.polega na rozkładzie drewna pod wpływem wilgoci i braku powietrza (czernieje.

zakres wytrzymałości. Skurcz i pęcznienie). koniec 8-12h Powierzchnia właściwa ~ 2100 cm 2/g Betony i zaprawy wiążą wolniej niż „czysty” zaczyn. → właściwości mieszanki betonowej -Urabialność -Konsystencja -Podatność do zagęszczania(zawartość powietrza) → właściwości betonu zwykłego .nasiąkliwość 5-9% . zachowanie się w środowisku wodnym.przewodność cieplna → właściwości tworzyw sztucznych Gęstość (mała) .od 3*10 do 15*10 /°C 17.02 do 0.3cm) .5 mm/m pęcznienie (śr.24min stałość objętości (rozszerzalność) ≤ 10mm wymagania chemiczne: straty prażenia pozostałość nierozpuszczalna zawartość SO3 (siarczanów) zawartość chlorków pucolanowość (zaw alkaliów) Skurcz różnie ze wzrostem C3A w cemencie. sucha) 0.skurcz i pęcznienie skurcz (pow. wodne) 0. Osiąganie cech wytrzymałościowych. środowisko wiązania.03 Rozszerzalność cieplna (bardzo duża) -5 -5 . które po wypaleniu i rozdrobnieniu. najważniejsze różnice we właściwościach.wytrzymałość -na ściskanie 10-50MPa -na rozciąganie <6MPa (7÷11% Rc ) -na zginanie 1. Spoiwo mineralne – definicja.5 R) Czas wiązania początek ≥ 75 min. zakres stosowania.2÷ 0. a następnie zmieszaniu z wodą.3h 300 < . reakcje chemiczne. skład chemiczny i właściwości techniczne.bez wypełniaczy: od 910 kg/m³ do 1800 kg/m³ .mrozoodporność .po zarobieniu wodą wiążą i twardnieją tylko na powietrzu .moduł sprężystości (E) 20000 ÷ 38000 MPa .2 mm/m .5÷7 MPa (11÷23% Rc ) B15 B50 .1÷ 0. Spoiwa mineralne – tworzywa. Procesy wiązania i twardnienia. Wpływ temperatury: 50 < pocz wiązania 10h 200 < . Spoiwa mineralne a) powietrzne . wiążą i twardnieją na powietrzu lub w wodzie.→ cechy cementów R – klasa wytrzymałości wczesnej (np. rodzaje spoiw. 32.dla tworzyw litych od 30 do 1200 kg/m³ Nasiąkliwość (prawie nie występuje) Przewodnictwo cieplne (małe!) .wodoszczelność .14 do 0.z wypełniaczami: do 1900 kg/m³ Gęstość objętościowa (mała) . ze wzrostem uziarnienia.4 [W/m°C] .ścieralność (beton drogowy do 0. zakres stosowania (Definicja spoiwa mineralnego. Klasyfikacja ze względu na: rodzaj surowców.komórkowe: od 0.porowatość .λ => od 0.

b) hydrauliczne - po zarobieniu wodą wiążą i twardnieją na powietrzu,w wodzie, bez dostępu powietrza spoiwa powietrzne a) wapienne – wapno palone CaO , gaszone ( ciasto wapienne ) Ca(OH)2, wapno suchogaszone (hydratyzowane) Ca(OH)2 , wapno pokarbidowe b) gipsowe i anhydrytowe – gips budowlany, szpachlowy, specjalny spoiwa hydrauliczne a) wapno hydrauliczne b) cement spoiwa wapienne – surowce - wapno wapieniowe CL - wapienie, skały weglanowe CaCO3 - wapno dolomitowe DL - dolomity ( np. węglan magnezu ) - wapno hydrauliczne HL - margle ( np. kalcyt ) Wiązanie spoiw wapiennych Pierwszy etap wiązania polega na odparowaniu wody i krystalizacji wodzianu wapniowego Ca(OH)2 · 2H2O. Proces jest stosunkowo szybki (rzędu godzin), lecz częściowo odwracalny. Wyższą wytrzymałość utwardzonego spoiwa oraz jego wodoodporność uzyskuje się w reakcji wapna z dwutlenkiem węgla z powietrza (karbonatyzacja): Ca(OH)2 + CO2 → CaCO3 + H2O. Proces ten zaczyna się od powierzchni muru i jest powolny (karbonatyzacja muru o grubości 2 cegieł trwa około 3 lat). Proces można przyspieszyć przez wstawienie koksowników jako źródła emisji CO2. Reakcja z wodą wapna palonego to gaszenie (CaO + H2O) zależnie od ilości wody daje : ciasto wapienne mleko wapienne wapno hydratyzowane (suchogaszone) Zastosowanie: wyprawy murarskie i tynkarskie produkcja autoklawizowanych betonów komórkowych wyroby wapienno-piaskowe Spoiwa wapienne zalety: - zdolnośc nadania dobrej urabialności - zdolnośc chemicznego łączenia się z domieszkami hydraulicznymi - tworzenie krzemianów wapniowych w środowisku pary wodnej wady - niska wytrzymałośc mechaniczna (zaprawy do marki M1); - wysoka energochłonność procesu produkcji - nie nadają się do murów fundamentów ( wilgoć) Spoiwa gipsowe - CaSO4 * 0.5H2O spoiwa gipsowe wytwarzane przez częściową dehydratyzację skał gipsowych lub gipsów odpadowych - CaSO4 spoiwa anhydrytowe, wytwarzane przez całkowitą dehydratyzację skał gipsowych lub przeróbki anhydrytów naturalnych spoiwa gipsowe – surowce - skały gipsowe np. selenit, alabaster CaSO4* 2H2O - skały anhydrytowe np. fosfogipsy, CaSO4 - bassanit - odpady przemysłowe np. gips syntetyczny spoiwa gipsowe – właściwości - nasiąkliwość 25-40% - higroskopijność dla W=65% ok. 0.2% - odpornośc ogniowa – materiał niepalny - aktywnośc korozyjna ( dla pH=7 przyspiesza korozję a dla pH>10 zmniejsza) - izolacyjnośc termiczna – zalezy od gęstościi stosunku w/g λ wynosi od 0,28 do 0.7 - wytrzymałość na ściskanie gipsu budowlanego ( klasy 6 MPa i 8 MPa) - pod wpływem wilgoci traci cechy wytrzymałościowe wiązanie spoiw gipsowych CaSO4 * 0.5H2O + 1,5 H2O -> CaSO4 * 2H2O Czas wiązania początek 3 –6 minut ; koniec 30 minut Wytrzymałość na ściskanie –MPa- po 2 h -> 3,5 ; po wysuszeniu do stałej masy 7,0 Wytrzymałość na zginanie – MPa- po 2 h -> 2,0 ; po wysuszeniu 4,5

Wytrzymałośc tworzyw gipsowych w zależności od stosunku wodu do gipsu maleje wraz ze wzrostem wody Spoiwa gipsowe specjalne ( zazwyczaj o dłuższym czasie wiązania): - gips szpachlowy - gips tynkarski - klej gipsowy - estrichgips zastosowania: tynki wewnętrze, produkcja płyt gipsowo-kartonowych, ozdobne detale architektoniczne, drobne naprawy tynków Wapno hydrauliczne - wypalane z wapieni marglistych z domieszkami gliniastymi ( 6-20%) i wapieniami krzemionkowymi w temp 900-1100 stopni C. Po wypaleniu otrzymujemy bryły wapna o składzie: CaO.Al2O3, 2CaO.Fe2O3, CaO, MgO, SiO2 Następnie mielimy wapno i gasimy ograniczoną ilością wody Wytrzymałość zapraw normowych z wapna hydraulicznego po 28 dniach wynosi : NHL2 -> 2 do 7 MPa NHL3,5 -> 3,5 do 10 MPa NHL5 -> 5do 15 MPa Czas wiązania: początek >1h a koniec <15h Wiązanie nastepuje w 2 etapach: - twardnienie powietrzne- po odparowaniu wody Ca(OH)2 stopniowo krystalizuje w warstwach powierzchniowych w CaCO3 - twardnienie hydrauliczne rozdrobnione krzemiany, gliniany i żelaziany wapniowe w obecności wody tworzą hydrogliniany i hydrokrzemiany wapniowe właściwości: - stopnień zmielenia oznaczamy pozostałością na sicie 0,2 i 0,08 mm - gęstość nasypowa: w stanie luznym 0,5-0,7 t/m3 w stanie zagęszczonym 0,7-1,0 t/ m3 - klasy wytrzymałości NHL2, NHL3,5 , NHL5 ( NHL wapno hydrauliczne naturalne) zastosowanie - zapawy murarskie - farby wapienne - tynki wewnętrzne - mury fundamentowe szczególnie te narazone na wilgoć Cement- ( po stwardnieniu pozostaje wytrzymały także pod wodą) Podstawowe surowce: - wapień 72-78% - glina, margle 22-28% następuje spiekanie mieszaniny surowców w temp 1450 st C -> otrzymanie klinkieru cem. Klinkier cementowy składniki podst.: CaO+MgO, SiO2, Al2O3, Fe2O3+FeO, SO3, Na2)+K2O związki złożone - krzemian trójwapniowy (alit) 3CaO. SiO2 - krzemian dwuwapniowy (belit) 2CaO. SiO2 - glinian trójwapniowy 3CaO. Al2O3 - glinożelazian czterowapniowy (brownmilleryt) 4CaO. Al2O3.Fe2O3 Proces wiązania i twardnienia

w ytrzy m a³o æ œ

I

II

III

IV 28 dn i

p ocz¹ tek ko niec w i¹ zania w i¹ zania

I - dojrzewanie wstepne od dodania wody do początku wiązania. Rozpuszczanie w wodzie glinianu trójwapniowego,a następnie tworzenie Ca(OH)2 stając się lepką masą

II – okres wiązania – rozpoczyna się gdy woda całkowicie nasyci się wapnem ( warunek konieczny do zaistnienia reakcji chem) nastepuje początek krystalizacji cementu III – okres tężenia – nabierania mechanicznej wytrzymałości IV bardzo powolny proces hydratacji cementu. Intensywaność i okres hydratacji zależy rodzaju cementu i środowiska w jakim się znajduje Właściwosci cementu: - Fizyczne:ciepło hydratacji, czasy wiązania, zmiana objętości, stopnień rozdrobnienia, skurcz - wytrzymałościowe :klasa wytrzymałości na ściskanie - chemiczne: straty prażenia, puculanowość, zawartośc Cl-, zawartośc MgO, zawartość siarczanów, zawartość części nierozpuszczalnych w HCl Zastosowanie - zaprawy murarskie,tynkarskie - beton towarowy, komórkowy - konstrukcje prefabrykowane - betony wysokich wytrzymałości Klasa wytrzymałości cementu średnia wytrzymałość na ściskanie zaprawy normowej - 32,5 - 42,5 - 52,5 dodatkowo - N – o normalnej wytrzymałości wczesnej tzn po 2 lub 7 dniach - R – o wysokiej wytrzymałości wczesnej tzn po 2 lub 7 dniach Początek wiązania nie wcześniej niż dla 32,5 >75min 42,5 >60 min 52,5 >45 min Skurcz dotyczy głownie wczesnego stadium twardnienia: w warunkach powietrzno-suchych mogą powstac spękania bo cement nie posiada zadnych wiązań poza kapilarnymi które nie sa w stanie im przeciwdziałać. Skurcz – częściowo odwracalne zmniejszanie się elementów powodowane wysychaniem. Rysy mogą mieć głębokość 1-3 mm. Mamy dwa rodzaje skurczu: - plastyczny, następuje w czasie 6 godzin po zawiązaniu, elementy możemy chronić poprzez okresowe polewanie ich wodą, połowa skurczu spowodowana jest parowaniem wody, druga połowa reakcjami chemicznymi. - zwykły, jednorodny(w całej swojej masie cement traci wodę) oraz niejednorodny Pęcznienie – proces nieodwracalny związany ze wzrostem objętości, niektóre spoiwa w czasie hydratacji zwiększają swoją objętość, proces ten może spowodować powstanie rys, spękań oraz rozsadzanie materiału. Rodzaje: - pęcznienie wapniowe – Cao – Ca(OH)2 tzw. gaszenie , dwukrotny wzrost objętości - pęcznienie magnezjowe – MgO – Mg(OH)2 , mniejszy wzrost objętości - pęcznienie gipsowe –CaSO4.2H2O + tlenek glinu , gips bezwodny 3CaO . Al2O3 . 3CaSO4 . 3H2O, gdzie ilość wody zależy od temperatury kilkukrotny wzrost objętości

18. Podstawowe metody projektowania betonów. (Istota projektowania i jego ogólny przebieg. Podstawowe założenia do projektowania (w tym technologia wykonania), uzyskanie właściwości betonu po odpowiednim okresie dojrzewania ze względu na przeznaczenie w konstrukcji i warunki pracy, wytrzymałość i trwałość. Sposób doboru jakościowego składników (kryteria doboru ) Dobór ilościowy składników przez zastosowanie odpowiedniej metody projektowania (metoda doświadczalna, metoda analityczno doświadczalna – metoda zaczynu i metoda analityczna – metoda trzech równań));
Projektowanie składu betonu i jego podstawowe elementy Kolejność czynności przy projektowaniu betonu: 1. ZEBRANIE INFORMACJI O PRZEDMIOCIE PROJEKTOWANIA 2. PROJEKTOWANIE JAKOŚCIOWE (jakościowy dobór składników) 3. PROJEKTOWANIE ILOŚCIOWE (ilościowy dobór składników) 4. DOŚWIADCZALNA WERYFIKACJA WYNIKÓW PROJEKTOWANIA 1. Ustalenie danych do projektowania betonu: a) Charakterystyka elementu - przeznaczenie betonu - przyjęcie klasy wytrzymałości na ściskanie betonu - wymiary przekroju poprzecznego

beton szczelny. Kształt ziaren: kruszywo łamane . układania. 4.temperatura otoczenia c) Warunki przyszłej eksploatacji (trwałość): .względy estetyczne . badanie zgodności mieszanki betonowej i betonu stwardniałego z założeniami projektowymi.agresywność środowiska w którym ma pracować beton .rodzaj i klasa wytrzymałości cementu .ograniczenia dotyczące składu .ewentualnie dodatki mineralne i domieszki modyfikujące 3.odporności na agresje chemiczną .klase i rodzaj betonu .szybkości przyrostu wytrzymałości . kruszywo naturalne .obróbka termiczna . zagęszczania g) wielkość i geometria betonowanego obiektu h) warunki wiązania i twardnienia .dojrzewania i) pielęgnacja świeżego betonu a) Rodzaj i klasa zastosowanego cementu zależy od: . Przyjęcie metody projektowania i ilościowy dobór składników w oparciu o wybraną metodę oraz weryfikacja jego zgodności z wymaganiami normowymi.prawidłowego ułożenia. gładkie powierzchnie .właściwości mieszanki betonowej i betonu i ich weryfikacji .ciepła hadratacji .rodzaj i uziarnienie kruszywa .łatwa urabialność c) Domieszki i dodatki to składniki modyfikujące własności mieszanki betonowej.wielkości skurczu b) Dobór rodzaju i uziarnienia użytego kruszywa musi uwzględniać: . .kryteriów zgodności i oceny zgodności Spełnienie tych wamagań dla składu i właściwości betonu dotyczących wartości granicznych jest równoznaczne z zapewnieniem trwałości betonu pracującego w określonym środowisku pod warunkiem: .prawidłowego doboru klasy ekspozycji . zagęszczenia i pielęgnacji betonu zgodnie z normami . Ustalenie jakości poszczególnych skłaników: .procedur kontroli produkcji .zaprojektowania i wykonania odpowiedniej otuliny zbrojenia .max wielkość uziarnienia (1/3 najmniejszego wymiaru poprzecznego.specyfikacji betonu .stosowania przewidzianej konserwacji konstrukcji betonowej Czynniki wpływające na właściwości mieszanki betonowej i betonu: a) rodzaj i klasa zastosowanego cementu b) rodzaj i uziarnienie zastosowanego kruszywa c) zastosowane domieszki i dodatki d) wielkość wskażnika w/c e) ilość zstosowanego zaczyny i zaprawy f) technologia produkcji. 3/4 wymairy między prętami zbrojenia) .układanie .ziarna kruszywa zbliżone do kuli.odporności alkalicznej . Brak lub niedobór pogarsza urabialność mieszanki i właściwości stradniałego betonu.wymaganą urabialność i konsystencje mieszanki (odpowiedni skład granulometryczny) Należy dążyć do tego aby w całej mieszance kruszyw obecne były w odpowiednich proporcjach wszystkie frakcje.składników betonu .przyjęcie klasy ekspozycji (oddziaływania środowiska) 2. Wykonanie zarobu próbnego.transport .sposób zagęszczania (ew.gęstość i rozstaw zbrojenia b) Technologia i warunki betonowania: ..zmiana w/c) .przyjęcie klasy konsystencji mieszanki betonowej .dostawy mieszanki betonowej .temperatury w jakiej ma pracować beton . transportu.wymaganej klasy wytrzymałości betonu . Norma określa wymagania dotyczące: .

0015. W/C . Wodoszczelność. temp. dobowa < 10oC) . 2. Najmniejszy skurcz osiąga się przy zastosowaniu kruszywa łamanego. C20/25 gdzie pierwsza liczba to charakterystyczna wytrzymałość betony na ściskanie określona na próbkach cylindrycznych po 28 dniach dojrzewania. Stanowi zazwyczaj około 8-12% wytrzymałość na ściskanie. temp. Wytrzmałośc jest cechą zmienną w czasie zależną od warunków wykonania.składniki dozowane wagowo. Mrozoodporność zależy od zawartości i struktury porów w stwardniałym betonie (chcemy mieć pory zamknięte) 8. wyraża zależność pomiędzy odkształceniem a naprężeniem Projektowanie betonu metodą 3 równań (metoda analityczna): 1. Dla założonej konsystencji ustalamy wodożądność kruszywa w oparciu o tablice. Dąży się do obniżenia ilości porów oraz wyeliminowania porów otwartych (obniżenie w/c. Czas 28 dni dojrzewania jest powszechnie przyjęty za okres porównawczy i miarodajny przy ocenie wytrzymałości na ściskanie. Rozwój wytrzymałości betonu w czasie w temp.naturalne (śr. odporność na korozję. Skurcz betonu wynosi εs= 0. Miarą jest ilośc cykli przy których próbki nie uległy destrukcji. plastyczne odkształcanie się betonu pod wpływem stałych naprężeń od obciążeń długotrwałych w niezmiennych warunkach termicznych.maksymalne naprężenie ściskające w jednoosiowym stanie naprężenia. Korzystając z przekształceń 3 równań ustalamy skład mieszanki betonowej: .minimalny czas wiązania mokrego. Dla założonej klasy ekspozycji sprawdzamy warunek maksymalnego dopuszczalnego wskaźnika w/c (według normy) 3. rodzaju cementu. Porowatość – cecha betonu wpływająca w znaczący sposób na szczelność. rury) h) Rozróżniamy warunki dojrzewania betonu: .przemysłowa .zapewnia jednorodność betonu (niemozna zrzucac mieszanki betonowej z dużych wyskości. stosuje się rynny. wilgotnośc > 90%) . temp. zapewniając gęstą konsystencję mieszanki i pielęgnację w warunkach wilgotnych.jest to zjawisko wywołane wewnętrznymi zmianami fizyko-chemicznymi w betonie. Jest to zjawisko ciśgłe. f) Technologia produkcji: . trwające dłużej niż 28 dni. Wytrzymałość na ściskanie . pielęgnacji.w obniżonej temperaturze (5oC < śr. Jest ważna przy betonach do budowli hydrotechnicznych czy zbiorników na ciecze. ograniczeniu ilość cementu. 20+-2oC. pełny dozór nad produkcją . słońcem i wiatrem . 3.Domieszki to związki chemiczne w ilości do 5% masy cementu.chronić przed wodą.odporność betonu na cykliczne zamrażanie i odmrażanie betonu nasyconego wodą. składu ziarnowego kryszywa.w podwyższonej temperaturze (występuje w procesach przyśpieszonego dojrzewania) i) Pielęgnacja świeżego betonu . +20oC.laboratoryjne (temp.maksymalne naprężenie rozciągające w jednoosiowym stanie naprężenia. 7. dojrzewania. 6. dobowa > 10oC) . dobowa < 5oC) . wilgotności środowiska. Dla betonu określamy klasę wytrzymałości i oznaczamy ją np. 2. Skurcz . Rozwój wytrzymałości określamy wspołczynnikiem wytrzmałości. temperatury otoczenia. a druga to charakterystyczna wytrzymałość betony na ściskanie określona na próbkach sześciennych po 28 dniach dojrzewania. 9. Dodatki to substancje mineralne lub związki chemiczne w ilości powyżej 5% masy cementu. Znaczący wpływ ma rodzaj kruszywa (najlepsze łamane). Skurcz zależy od: jakości i ilości cementu. Wytrzymałość na rozciąganie (przy rozłupywaniu) . Zakładamy konsystencję mieszanki betonowej. Pełzanie .jednorodność mieszanki . Ustalamy wodożądność cementu. wytrzymałość.określa sprężystość betonu. właściwości kruszywa.przeciętna .składniki dozowane wagowo lub objętościowo Transport ma zapewniać: . dodatki napowietrzające) 5. który charakteryzuje szybkość przyrostu. 4. porowatość =ilość porów zamkniętych+ ilość porów otwartych. świeżo łożonego betonu zależy od warunków atmosferycznych i zastosowanego cementu Właściwości betonu stwardniałego 1. dla żelbetu εs=0.jest to cecha określająca odporność betonu na przeciskanie się wody pod ciśnieniem.wolnonarastające. Wytrzymałośc charakterystyczna fck (cube/cyl) to wartość wytrzymałości poniżej której może znaleźć się 5% populacji wszystkich możliwych oznaczeń wytrzymałości dla danej objętości betonu.0030. polegające na równomiernym we wszystkich kierunkach zmniejszeniu objętości betonu. Aby zapobiec skurczowemu pękaniu konstrukcji stosuje się dylatacje. wymiarów elementu. pielęgnacji. trwałość. pompy. mechaniczne zagęszczanie.nieprzekroczenie dopuszczalnego czasu ograniczonego warunkami wiązania cementu Układanie i zagęszczanie: . sposób pielęgnacji.zimowe (0oC < śr. Moduł sprężystości . oraz stosunku C/W. Odporność na działanie mrozu (mrozoodporność) .

Celem procesu budowlanego jest wytworzenie określonego wyrobu przez zmianę zewnętrznej formy.wskaźniki wodożądności cementu i kruszywa [dm3/m3]. Ustalenie ilości zaczynu i jego składników Z = Kr/3 [kg] – ilość zaczynu w= Z c c [dm3] – ilość wody c = w ⋅ [kg] – ilość cementu +1 w w 4. ρc .) wykończenia wnętrza oraz wyposażenia obiektów. A . Podanie ostatecznego składu na 1m3 12. 19. Ewentualnie dokonujemy korekty składu. Procesy pomocnicze i transportowe są niezbędne do przeprowadzenia procesów zasadniczych. Sprawdzenie konsystencji.ilość kruszywa. 10. obudowy.5) C . ilość wody wynika z założonej konsystencji i wynikającego z niej zapotrzebowania na nią ze strony składników ziarnistych) C wc + K wk = W 3) Równanie wytrzymałości Bolomey’a fcm 28 = A (C/W ± 0.ilość wody [kg/m3]. wc .000 2) Równanie konsystencji (tylko betony bez domieszek upłynniających. Mechanizacja przyczynia się do rozszerzenia zakresu procesów pomocniczych i . Ustalenie współczynnika c/w 3. Obliczenie ilości składników betonu na 1m3 z uwzględnieniem wilgotności kruszywa i obliczenie składników na jeden zarób betoniarki. 8. wody oraz cementu.gęstość cementu. Wykonujemy zarób próbny i sprawdzamy rzeczywiste własności mieszanki oraz właściwości betonu stwardniałego 6. Obliczenie rzeczywistej ilości zaczynu.wk .stosowana jako weryfikacja wyników metod analitycznych. jego dziedzina i struktura. Wstępne określenie ilości składników w 1m3.gęstość kruszywa. Proces budowlany jest to zespół technologicznie ze sobą powiązanych procesów produkcyjnych (robót) wykonywanych na placu budowy lub zapleczu. Wykonanie próbek sześciennych 15x15x15 do badań wytrzymałościowych po 28 dniach. Jeżeli uzyskamy dobrą konsystencję przechodzimy do dalszych obliczeń w przeciwnym razie trzeba wykonać nową próbna mieszankę. ρw gęstość wody [kg/m3]. Wykonanie próbnej mieszanki betonowej 7. tynki zewnętrzne itd. Sprawdzenie w sposób obliczeniowy i doświadczalny poprawności zaprojektowanego składu betonu Sprawdzenie warunku szczelności C/ρ c + K/ρ k +W = 1000 (+/. Projektowanie betonu metodą znanego zaczynu (metoda analityczno doświadczalna): 1. Związki procesu z otoczeniem). suma objętości wszystkich składników mieszanki = 1 lub 1000) C/ρc + K/ρk + W/ρw = 1. wewnętrznej struktury lub właściwości przetwarzanego materiału. Procesy budowlane dzieli się na procesy pomocnicze i procesy zasadnicze. wszystkich elementów konstrukcji nośnej.współczynnik zależny od wytrzymałośći cementu i jakości kruszywa. fcm28 .ilość cementu. Procesy pomocnicze natomiast mogą być wykonywane poza wznoszonym obiektem lub bezpośrednio na nim lecz nie dotyczą wbudowania materiałów. jako rezultat transportu oraz wbudowania lub montażu. Wstępne określenie ilości składników mieszanki betonowej 2.2%) Jeśli jest on niespełniony zmieniamy ilość składników betonu przy zachowaniu c/w 11. zabezpieczenia przed działaniem czynników zewnętrznych (izolacje. W . ρk . czy też zmianę jego położenia w przestrzeni. Proces budowlany jako system technologiczno – organizacyjny (Pojęcie i model systemu. Procesy zasadnicze są to procesy wykonywane bezpośrednio na wznoszonym obiekcie i dotyczą wykonywania wykopów fundamentowych. Konfrontujemy wyniki z wymaganiami normowymi (klasa ekspozycji) 5. 9. Po 28 dniach przeprowadzenie badania wytrzymałościowego na próbce sześciennej 13.1) Równanie szczelności (ważne dla wszystkich betonów konstrukcyjnych. Metoda doświadczalna . Sporządzenie zaczynu 6. Ustalenie ilości poszczególnych frakcji kruszywa i wykonanie z nich mieszanki kruszywa do próbnej mieszanki betonowej 5. K .wytrzymałość średnia po 28 dniach [MPa] 4. Właściwości procesu jako systemu technologiczno-organizacyjnego.

rusztowań montażowych itd. montaż elementów prefabrykowanych itp. Procesy maszynowe . kopacz. układanie izolacji przeciwwodnej. wykrywania rezerw wydajności. mieszanek bitumicznych.doprowadzający do realizacji całego budynku lub budowli. Klasyfikacja ta jest niezbędna przy doborze odpowiednich metod ich obserwacji. półśredni . bardzo wysoki dający realizację zespołu obiektów składających się na zadanie inwestycyjne.doprowadzaj do uzyskania półfabrykatów (zaprawa. itp. takie maszyny jak spycharki. synchronizacji procesów produkcyjnych. transport ręczny w dwukółkami. przygotowanie mieszanki betonowej lub zaprawy w mieszarce z ręcznym dostarczaniem materiałów. Np.po ich wykonaniu stwarzają pożądane warunki użytkowania otoczenia budynków i budowli.umożliwiający uzyskanie określonego rodzaju wykopu. znajdujących się w ścisłym technologicznym i organizacyjnym związku ze sobą. wysoki . Złożone procesy maszynowo-reczne i maszynowe zależnie od organizacji i udziału i rodzaju pracy Żywej klasyfikuje się jako częściowo zmechanizowane i zmechanizowane kompleksowo. cieśla charakteryzują się pracą cykliczną. Np. produkcja betonu. Procesy ręczne przeprowadza się bez stosowania maszyn. wykonania określonego rodzaju izolacji itd. Żurawie itp. Z częściową mechanizacją złożonych procesów budowlanych mamy do czynienia gdy maszyny realizujące proces nie są dobrane z uwagi na parametry techniczno-eksploatacyjne oraz wydajność.  pozwalający na przeprowadzenie prób szczelności. przy robotach ziemnych i transporcie poziomym dalekim i bliskim. wykonywanych przez poszczególnych robotników lub zespół robotników jednego zawodu lub maszyną jednoczynnościową np. a więc efekt działań uzyskuje się wyłącznie dzięki pracy ludzi. udział procesów ręcznych jest większy niż w krajach wysokorozwiniętych. Proces cykliczny jest to proces przy wykonaniu którego poszczególne operacje robocze powtarzają się w niezmiennej kolejności. który składa się z powiązanych technologicznie ze sobą operacji roboczych. Z mechanizacją częściową mamy również do czynienia gdy możliwości użytkowe maszyn nie są wykorzystane np..  średni . Każdy proces  produkcyjny dzieli się na operacje. przemieszczanie urobku spycharką itd.prowadzący do wytworzenia prefabrykatów i kompletnych urządzeń pomocniczych. pomimo stosowanej mechanizacji jest znaczący w budownictwie. Mechanizacja kompleksowa złożonych procesów budowlanych charakteryzuje się ciągłością. a mających na celu wytworzenie określonego rodzaju gotowej produkcji lub elementu budowlanego. która jest stosunkowo niska.. W ostatnim przypadku niska wydajność jednej maszyny może decydować o wydajności całego zespołu. Procesy maszynowo-ręczne występują gdy o efektach produkcyjnych decydować będzie praca maszyn. Proces prosty jest to proces budowlany. które z kolei dzielą się na czynności. koparka wykonująca wykop oczekuje na samochody odwożące urobek lub na odwrót. podwyższeniu kosztów oraz hamowaniu przebiegu robót likwidowane są przez mechanizację kompleksową robót budowlanych. doboru składów zespołów i brygad. koparki i ładowarki wielonaczyniowe. równomiernością doborem maszyn i ludzi według parametrów czasu i wydajności oraz cech techniczno . Procesy ręczno-maszynowe charakteryzują się przewaga pracy ręcznej i występują przy współpracy dwóch lub więcej zespołów roboczych z jedną maszyną. przez prefabrykację). ceramika budowlana.jednocześnie ogranicza wielkość i pracochłonność procesów zasadniczych (np. maszynowo-ręczne. Te z kolei możemy podzielić na ruchy robocze. konstrukcji. Natomiast występują i są organizowane w stałych i czasowych wytwórniach i zakładach zaplecza technicznego budownictwa. Procesy częściowo i kompleksowo zautomatyzowane mają niewielkie zastosowanie w podstawowej produkcji budowlanej (procesach zasadniczych).eksploatacyjnych. badań i pomiarów przy technicznym normowaniu pracy.w tych procesach praca ludzka ogranicza się do organizowania pracy maszyn i sterowania nimi. m ący elementy urządzeń pomocniczych: rusztowań. . układanie i zagęszczanie mieszanki betonowej wibratorami. maszynowe. W Polsce ze względu na koszt pracy żywej. Negatywne cechy mechanizacji częściowej polegające na obniżeniu potencjału produkcyjnego. Ze względów organizacyjnych i technologicznych rozróżnia się procesy proste i złożone. wyposażenia lub wykończenia. deskowań. Procesy maszynowy występują np. szkielety zbrojenia. Proces niecykliczny charakteryzuje się ciągłością wykonania analogicznych operacji w określonych przedziałach czasu. ręczno-maszynowe. normowania. Udział procesów ręcznych. koparki jednonaczyniowe. W związku z tym przyjmuje się następujące stopnie złożoności procesów:  ały . Dotyczy to większości procesów budowlanych np. Wszystkie przedstawione procesy budowlane dzieli się na dwie grupy: procesów cyklicznych i niecyklicznych. gięcie stali zbrojeniowej. drugie . udźwig Żurawia. Przedstawiony powyżej podział procesów budowlanych służy do praktycznego stosowania zasady organizacyjnej podziału pracy oraz analizy procesów budowlanych w celu ich usprawnienia. itd. Proces złożony jest to proces budowlany składający się z różnych prostych przebiegających równolegle procesów roboczych. W budownictwie występuje poważne zróżnicowanie złożoności procesów. budowa osiedlowych sieci instalacyjnych. Więcej o mechanizacji kompleksowej później. nośność samochodu.. Kryterium udziału stosowanej mechanizacji dzieli procesy na: ręczne. np. a ludzie zaangażowani są przy procesach prostych i to w większości uzupełniających Np. mieszanka betonowa.pierwsze zapewniają właściwe warunki do realizacji procesów zasadniczych i pomocniczych. O wydajności decyduje przede wszystkim praca ręczna. Poza procesami zasadniczymi i pomocniczymi rozróżnia się ponadto procesy przygotowawcze i zakończeniowe . wydajności pracy maszyn przeważnie znacznie bardziej kosztownych. Ciągłością charakteryzują się wszelkiego rodzaju przenośniki.

obserwacje stosowanej dotychczas w przedsiębiorstwie technologii wykonania procesu przewidzianego do usprawnień. studialne przygotowanie się w zakresie technologii i organizacji usprawnianego procesu. Dla planowania ogólnego w skali makro t. Przy konieczności tworzenia takich procesów należy na czas przejść tworzyć okresowe zapasy materiałów przewidywać rezerwy czasowe. Dlatego stara się unikać łączenia w proces złożony procesów niecyklicznych i cyklicznych. 2. włączenie dźwigni mieszalnika Dla planowania szczegółowego w skali mikro przydatne są ustalenia o operacji roboczych. pracy wydajnych i dobrych jakościowo brygad. konfrontacja wyników prac studialnych (z pkt. Dla potrzeb planowania należy ustalić strukturę procesu budowlanego.j.Łączenie procesów cyklicznych i niecyklicznych napotyka na określone trudności. które mogą występować na placu budowy lub zapleczu. załadowanie mieszalnika betoniarki ● ruchy robocze są najbardziej elementarną częścią procesu np. podział procesu na elementy składowe 4. Technologia bowiem w istotnym stopniu przyczynia się do zysków pod warunkiem jednak. produkcja mieszanki betonowej ● czynność robocza jest częścią operacji i obejmuje np. która obejmuje Opis procesów ● proces pomocniczy występuje poza wznoszonym obiektem i stanowi podstawę realizacji procesów zasadniczych ● proces zasadniczy występuje na budowie i obejmuje podstawowe roboty budowlane w ciągu technologicznym ● proces prosty składa się z czynności roboczych powiązanych technologicznie i wykonywanych przez pracownika lub pracowników jednego zawodu względnie wykonywanych przez sprzęt budowlany jednoczynnościowy np. przeprowadzane na budowach lub zapleczu. instalować rezerwowe urządzenia itp. przeprowadzenie pomiarów czasu metodą fotografii zmian pracy. Nie należy dopuszczać do stabilizacji technologii. Podczas planowania robót budowlanych należy uwzględnić: ● umiejscowienie poszczególnych robót w procesie produkcyjnym. o czynnościach i ruchach roboczych.j. Analiza i usprawnienie procesu budowlanego. doświadczenia w zakresie wykonania procesów według karty technologicznej. ustalenie uzyskanej wydajności 8. że będzie usprawniana. II część Proces budowlany obejmuje zespół technologicznie powiązanych procesów budowlanych. Polega ono na studiowaniu odpowiedniej literatury. budowy lub zespołu budów przydatne są informacje obejmujące procesy proste i złożone oraz pomocnicze i zasadnicze z produktem finalnym procesu budowlanego.. 3. 6. pomiary czasu pracy. Technologia procesów budowlanych musi mieć charakter dynamiczny. 1) z przeprowadzonymi obserwacjami. elementu żelbetowego ● proces złożony składa się z równolegle przebiegających i powiązanych technologicznie oraz organizacyjnie procesów prostych pozwalających wytworzyć gotowy produkt budowlany np. 5. Usprawnianie procesu budowlanego wymaga następujących działań: 1. zawierającej jego usprawnienia 7. robót . Wskazane jest posiłkowanie się kamerą filmową lub video. aktualizacja karty technologicznej w oparciu o wnioski uzyskane w czasie doświadczeń jej praktycznego stosowania 9. wdrożenie i popularyzacja wykonania usprawnionego procesu według zweryfikowanej karty technologicznej. technologicznym i organizacyjnym ● instrukcje wykonania elementów procesu budowlanego ● karty technologiczne ● rysunki robocze projektu wykonawczego produkcyjnych t. kondygnacja budynku ● operacja robocza jest to organicznie niepodzielna i jednorodna technologicznie część procesu technologicznego wykonana przez tych samych pracowników np. opracowanie karty technologicznej wykonania procesu. obserwacjach praktyki innych przedsiębiorstw.

. Konstruktor podając te informacje. który podlega ponownemu przetworzeniu. W budownictwie mieszkaniowym można rozróżnić następujące technologie budowania:  Technologia monolityczno-prefabrykowanego budownictwa betonowego (TM-PBB). Zaletą takiej ściany jest długie trzymanie ciepła. W tym samym znaczeniu używa się też często terminu. jakościowo dobre ekonomiczne wykonanie konstrukcji lub wyrobu w określonych warunkach produkcyjnych bez szkody dla rozwiązań funkcji. silikatowej. Dużą zaletą tej metody jest możliwość budowania etapami.j. walorów użytkowych i estetycznych. Zewnętrzna warstwa może być wykonana z cegły klinkierowej. zewnętrznej i wewnętrznej. Mury muszą wysychać. Technologiczność konstrukcji i wyrobów jest to zespół cech umożliwiających łatwe. Technologia ta umożliwia łatwość projektowania oraz zapewnia ognioodporność użytych materiałów. maszyna). jaki będzie zastosowany przy wytwarzaniu konstruowanego przedmiotu. Wadą jest długi czas budowy. Warstwy te przedzielone są materiałem izolacyjnym. mało nasiąkliwej i odpornej na zamarzanie. ich wymiarów. rodzaju zastosowanych półfabrykatów. Należy również pamiętać. W zasadzie jedynym mankamentem takiego budownictwa jest odpowiednie zabezpieczenie konstrukcji przed wpływem podwyższonej temperatury. kształtu i wymiarów gotowych przedmiotów oraz ich dokładności. Konstrukcje wykonywane z metalu dzięki dużej wytrzymałości pozwalają na zużycie mniejszej ilości materiału. Tradycyjna i sprawdzona metoda. Informacje te dotyczą materiałów wyjściowych. O technologiczności konstrukcji decydują informacje przekazywane wytwórcy przez konstruktora. Spoinę cegieł stanowi zaprawa cementowowapienna. Wewnętrzna warstwa konstrukcyjna akumuluje dużą ilość ciepła z ogrzewanego wnętrza budynku. wyrobów i elementów 20. w miarę dopływu gotówki. a coza tym idzie zmniejszenie ciężaru konstrukcji. konstrukcji. jakości powierzchni. powinien uwzględnić nie tylko wymagania wynikające z zadań. Współczesna murowana ściana składa się z dwóch warstw. głównie za pomocą rysunku technicznego. pracochłonność. Technologiczność lub jakość technologiczna konstrukcji lub wyrobu jest. jakie ma spełnić konstruowany przedmiot (np. co zmusza do kilkumiesięcznych przerw między kolejnymi etapami budowy. betonu komórkowego oraz innych bloczków (pustaków). Ponadto są wygodne w wykonaniu. Dlatego więc należy przewidzieć optymalny w danym przypadku materiał i proces technologiczny.: ● fazę przygotowania do budowy ● fazę realizacji budowy ● fazę rozliczenia budowy Ponieważ w budownictwie występuje zespół kompleksowy ściśle ze sobą związanych zagadnień takich jak: ● projektowania technicznego ● technologii robót ● organizacji i wykonania budowy. że wznoszenie budowli połączone jest z licznymi procesami budowlanymi takimi jak: ● wydobycie i obróbka surowców. nawet po wyłączeniu ogrzewania.  Technologia budownictwa metalowego (TBM). Podać definicję technologiczności konstrukcji i scharakteryzować w oparciu o podstawowe technologie wznoszenia). przygotowanie materiału lub elementów konstrukcyjnych ● transport zewnętrzny tzw. Technologiczność konstrukcji (Opisać podstawowe technologie oraz ich istotne cechy konstrukcyjne i technologiczne. więc wysoka. Technologia budownictwa metalowego dzięki prefabrykacji pozwala na szybkie wznoszenie obiektów budowlanych. „jakość technologiczna”. ale również wymagania wynikające z warunku technologiczności konstrukcji. gdy produkt pozwala na zastosowanie sprawnego i ekonomicznego procesu produkcyjnego. a warstwa izolacyjna nie pozwala na jego ucieczkę. Obiekt może być wykonany z cegły czerwonej. element maszyny. transporcie i montażu. Podział i charakterystyka podstawowych technologii wznoszenia obiektów budowlanych. ciężka konstrukcja.● ● ● ● ● ● metody i systemy pracy obejmujące technologie wraz z techniką bhp i zasadami ergonomii wykorzystanie czasu pracy sposoby gromadzenia zapasów środków produkcji dla zapewnienia harmonizacji ciągów technologicznych wyposażenie w materialne środki produkcji optymalny system ewidencji i kontroli w fazie realizacji i rozliczenia procesu budowlanego metody przedstawiające przebieg pracy na poszczególnych etapach procesu budowlanego Planowanie robót budowlanych na budowie musi więc obejmować wszystkie fazy procesu budowlanego t. Taki dom nie wymaga tynkowania. daleki materiałów. twardości itp. Zaletą jest także możliwość odzyskania znacznej części zużytego materiału.

znacznie ułatwia i przyspiesza wznoszenie obiektu.elementy przewozi się na budowę i za pomocą dźwigu lub ręcznie montuje się na wcześniej przygotowanych fundamentach. realizowany najczęściej samochodami wyposażonymi w mieszalniki. Właściwe wymieszanie składników (ręczne bądź mechaniczne) mieszanki betonowej należy do podstawowych warunków produkcji i na równi z dokładnym dozowaniem zapewnia uzyskanie tych cech betonu które zakłada technologia. Mieszanka betonowa przy układaniu i realizacji musi się charakteryzować konsystencją plastyczną i podlega zagęszczaniu za pomocą wibratorów uzupełnionych procesem odpowietrzania  Technologia prefabrykowanego budownictwa betonowego (TPBB). czasu i intensywności mieszania (im bardziej dezintegracyjny charakter ma dana technika tym krótszy jest czas mieszania. technologią "suchą". Ponadto konstrukcje drewniane cechuje znakomita izolacyjność termiczna. wówczas zasięg technologiczny transportu może wynosić nawet do kilkudziesięciu kilometrów) i bliski (transport mieszanki na placu budowy. Konstrukcja obiektu jest w całości drewniana (obniżenie jej ciężaru). zastosowanych urządzeń. Również rozbiórka konstrukcji metalowej.budownictwa wielkoblokowego. Budowa konstrukcji opiera się jedynie na umieszczeniu poszczególnych elementów układanki . Wybór sposobu układania mieszanki betonowej zależy od jej konsystencji.budownictwa z elementów przestrzennych. Dzięki temu zapewnia się realizowanej konstrukcji monolityczność.budownictwa wielkopłytowego. jakość wykonania zarówno samej konstrukcji jak również pojedynczych elementów betonowych. (2) transportu.  Technologia monolitycznego budownictwa betonowego (TMBB).budownictwa szkieletowego. czy zakończenia jej eksploatacji. wskutek mechanicznego niszczenia adhezji między zaprawą. co znacznie skraca ogólny czas budowy. średnicę i długość przewodów oraz zasięg i wysięg rozdzielacza. co jest szczególnie ważne. a co za tym idzie . czyli wytwarzania elementów składowych budowli w zakładzie prefabrykacji. że elementy ich konstrukcji zbroi i betonuje się w deskowaniach i innych urządzeniach formujących bezpośrednio w miejscach projektowanej ich pracy eksploatacyjnej. Konsekwencje nieprawidłowego wykonania tych procesów dla właściwości betonu)..Konstrukcje metalowe można stosunkowo łatwo przebudowywać. że nie wykonuje się betonowania i murowania (wyjątkiem są fundamenty). (3) układania. i łączenie ich w całość na miejscu budowy. Jeśli ten czas zostanie przekroczony (2-6h w zależności od konsystencji) mieszanka nie może być użyta do betonów konstrukcyjnych. odbywa się szybko i nie przysparza wiele trudności. w razie uszkodzenia budowli. (4) zagęszczania. . przygotowywanych w sprzyjających procesowi dojrzewania i należytej pielęgnacji betonu warunkach zakładu prefabrykacji. Budowa konstrukcji sprowadza się do montażu elementów przy użyciu gwoździ oraz metalowych łączników. Oznacza to. W ramach betonowego budownictwa prefabrykowanego wyróżnia się metody: . istota i podstawowe parametry technologiczne procesów wykonania betonu: (1) mieszania.  Technologia budownictwa drewnianego (TBD). W czasie mieszania mieszanki betonowej. i tworzenie bardzo dobrego mikroklimatu wewnątrz budynku (ze względu na zastosowanie materiałów naturalnych). 21. zaczynem i kruszywem doprowadza się do równomiernego rozdzielenia cząstek poszczególnych składników i prawidłowego otulenia kruszywa zaczynem cementowym. Przed rozpoczęciem betonowania z użyciem pomp należy dobrać odpowiednią pompę. co pozwala zaoszczędzić przy budowie fundamentów. Bardzo ważne jest również dostosowanie do transportu mieszanki betonowej jej konsystencji. Ponadto. . kształtu i wymiarów . Betonowanie konstrukcji monolitycznych polega na warstwowym układaniu mieszanki betonowej wewnątrz przestrzeni utworzonych urządzeniami formującymi. wzmacniać lub adaptować (np. Podstawowe procesy technologiczne wykonania betonu i ich wpływ na jego właściwości (Cel. Zastosowanie prefabrykacji obniża koszty związane z wynajmem. uniezależnia proces budowlany od warunków pogodowych. Ze względu na odległość transportu możemy wyróżnić transport daleki (stosowany przy przewożeniu mieszanki z odległych wytwórni. aby nie doprowadzić do rozsegregowania składników mieszanki betonowej). realizowany najczęściej za pomocą pomp). . Właściwy efekt mieszania zależy od: rodzaju składników. wdrożenie nowej technologii produkcji w zakładzie przemysłowym). Mieszanka betonowa powinna być ułożona i zagęszczona w deskowaniu przed rozpoczęciem wiązania. Metoda prefabrykacji. (5) pielęgnacji. Dzięki temu prace budowlane wykonywać można niezależnie od pory roku (nawet w zimie). Transport mieszanki betonowej ma na celu jej przemieszczanie z zapewnieniem wymaganej monolityczności oraz ciągłości betonowania.gwarantuje wyższą. jej wydajność. rodzaju przygotowywanej mieszanki betonowej i jej objętości. Technologia ta jest tzw. Najważniejsze wymagania procesów technologicznych wykonania betonu. System budownictwa monolitycznego betonowego polega na realizacji obiektów budowlanych i inżynierskich w taki sposób. bądź wykonawstwem deskowań i zbrojenia. Wyeliminowane są przerwy technologiczne.

Obecnie mieszankę betonową zagęszcza się ręcznie (mało efektywne. mróz. wiatr. Długość koniecznego okresu pielęgnacji zależy od składu betonu i warunków w jakich tężeje. ulewny deszcz. numer specyfikacji . zabezpieczeniu mieszanki przed utratą wody oraz nadmierną wilgocią. Sama kolejność betonowania jest najczęściej dowolna. środki antyadhezyjne. zasypanie gruntem. drgania i uderzenia w czasie dojrzewania betonu. zalewanie brudną wodą. Formuła kalkulacji wartości kosztorysowej robót budowlanych (Składniki ceny kosztorysowej – wartość kosztorysowa robót budowlanych = koszty bezpośrednie (wartość robocizny + wartość materiałów budowlanych + wartość pracy sprzętu) + koszty bezpośrednie + zysk kalkulowany + podatek VAT. położenia elementów w przestrzeni. domieszki do betonu. Zysk liczony jako wskaźnik zysku od składników robocizny. przyczepną i powierzchniową lub próżniowanie stosowane do zagęszczania płyt. Na wytrzymałość betonu. bezpośrednie działanie promieni słonecznych. posadzek i nawierzchni drogowych). przeznaczenia konstrukcji. Do każdej pozycji przedmiaru należy podać numer pozycji przedmiaru. Opracowanie przedmiaru składa się z . Koszty bezpośrednie liczone jako wielkość przedmiaru robót x norma x cena jednostkowa czynnika produkcji.elementu. tak aby nie doprowadzić do segregacji składników mieszanki. uszkodzenia przy usuwaniu deskowania) – staranne i prawidłowe roboty betonowe. a niekiedy nadmiaru wody bez pogarszania jej jednorodności wskutek segregacji składników a także szczelne wypełnienie deskowania i otulenie prętów zbrojenia. określony zgodnie z ustaloną indywidualnie systematyką robót lub na podstawie wskazanych publikacji. parametrów wibracji (doświadczalnie). czasu wibracji. beton cechuje niejednorodność) lub mechanicznie (poprzez wibrację – ręczną. 22. roboczych). -tabeli przedmiaru robót. albo warstwami. Celem zagęszczania jest usunięcie z ułożonej mieszanki betonowej powietrza. przedwczesne obciążenie konstrukcji. Podczas zagęszczania mieszanki betonowej przy użyciu wibracji bardzo ważny jest odpowiedni dobór jej konsystencji. Im beton lepszy tym czas pielęgnacji może być krótszy. chłód. Zależnie od wielkości elementu betonujemy albo cały przekrój od razu. Pielęgnacja betonu sprowadza się do jego ochrony przed: • czynnikami natury chemicznej (występujące w wodzie lub w powietrzu agresywne dla betonu związki) – powłoki ochronne. kod pozycji przedmiaru.) Przedmiar robót powinien zawierać zestawienie przewidywanych do wykonania robót podstawowych w kolejności technologicznej ich wykonania wraz z ich szczegółowym opisem lub wskazaniem podstaw ustalających szczegółowy opis oraz wskazaniem właściwych specyfikacji technicznych wykonania i odbioru robót budowlanych z wyliczeniem i zestawieniem ilości robót podstawowych. • czynnikami natury mechanicznej (wstrząsy.karty tytułowej. stosowaniu przerw (dylatacyjnych. zakresu robót betonowych oraz przewidzianego sposobu zagęszczania. Wartość kosztorysową wylicza się z następującego wzoru: WK = KB + KP + Z + PVAT. Pielęgnowanie betonu ma na celu taka ochronę. sprzętu i kosztów pośrednich (jako bezpośrednie składniki przedsiębiorstwa)). Koszty pośrednie liczone jako wskaźnik kosztów od składnika robocizny + sprzęt. ruchy form i deskowań. najintensywniej wpływa stopień zagęszczenia – trwałość i wytrzymałość betonu rosną wraz ze wzrostem szczelności. synchronizacji wibratorów w przypadku stosowania większej ich ilości. spośród wielu czynników. Podczas układania mieszanki betonowej pamiętać należy o stosowaniu (powyżej 1m) rynien zsypowych oraz lejów spustowych (aby nie doprowadzić do segregacji składników). • czynnikami natury fizycznej (ubytek wody z betonu w wyniku parowania. nagłe zmiany temperatury zewnętrznej) – powłoki ochronne. Pamiętać należy także aby nie dopuszczać do zetknięcia końcówki wibratora ze zbrojeniem. cementy odporne chemicznie. gdzie: Kb – koszty bezpośrednie (wartość robocizny + wartość materiałów + wartość pracy sprzętu = wielkość przedmiaru x norma x cena). -spisu działów przedmiaru robót. skurczowo-termicznych. Kp – koszty pośrednie (wskaźnik kosztów od składnika robocizny + sprzęt) KOSZTY BEZPOŚREDNIE 1. aby zachodzące w nim procesy fizykochemiczne mogły rozwijać się w sposób prawidłowy i aby uzyskany beton stanowił pełnowartościowy materiał budowlany. chłodzenie i podgrzewanie betonu. zawartości stali zbrojeniowej.

ale nie przekazywane zamawiającemu i usuwane po wykonaniu robót podstawowych. Koszty pośrednie najczęściej są naliczane w zależności od kosztów robocizny i sprzętu. . ilość robót. Typowa kolejność prac przedstawianych w przedmiarze to przygotowanie terenu pod budowę. Jednostkowe ceny nabycia materiałów ustala się zgodnie ze wzorem Cm = Czm + Kz .) Ceny jednostkowe. Czm jednostkowa cena zakupu materiału (cena płacona dostawcy materiału Kz koszty zakupu (transportu) przypadające na jednostkę miary danego materiału. której dotyczy pozycja przedmiaru.) . jubileusze itp. konstrukcja obiektów budowlanych. ZYSK . bez podatku od towarów i usług. . koszty paliwa i materiałów smarnych. przy ekonomicznym gospodarowaniu środkami. zakwaterowanie i przejazdy pracowników itp. niezbędną do wykonania jednostki produkcji dobrej jakości. Cena najmu sprzętu obejmuje koszty amortyzacji. ceny materiałów.Ceny jednostkowe materiałów przyjmuje się jako ceny ich nabycia tzn łącznie z kosztami zakupu. Oprócz kosztów bezpośrednich składnikiem ceny kosztorysowej powinny być również koszty pośrednie. czynność złożona. administracja budowy).Ceny jednostkowe pracy sprzętu lub środków transportu technologicznego obejmują cenę najmu jednostki. . W procesie kosztorysowania wykorzystywane są bezpośrednio lub pośrednio różnego rodzaju normy techniczne. . zasiłki. Koszty jednorazowe sprzętu to koszty dostarczenia go na plac budowy i doprowadzenia go do stanu roboczego.) Normy techniczne. . .Koszty zarządu dzielą się na płace i narzuty pracowników zarządu. – robota jest traktowana jako gotowy produkt. .Normy ilościowe określają średnią ilość nakładów. Obejmują one głównie koszty ogólne budowy oraz koszty zarządu przedsiębiorstwa wykonawczego. . gdzie Cm jednostkowa cena nabycia materiału.Roboty podstawowe to taki zakres prac. Kpoz koszty pozostałe (prowizja jednostek handlowych. koszty osobowe obsługi etatowej (operator).Procesy robocze dzielą się na (wg rosnącego skomplikowania): czynność prosta. Nie należą one bezpośrednio od wielkości produkcji budowlanej. roboty instalacyjne. określenie nakładów pracy maszyn prowadzi do ustalenia norm pracy maszyn. płace i narzuty stałego personelu budowy (kierownictwo. ubezpieczenia itp. Normy te dzielą się na normy jakościowe i ilościowe. operacja robocza.technicznej wykonanie i odbioru robót. koszty ogólne bazy sprzętowej.premie. . złożony proces roboczy. koszty organizacji zaplecza. Koszty transportu dzielą się na koszty zatrudnienia środka transportowego. . ceny pracy sprzętu. . KOSZTY POŚREDNIE 4.Koszty ogólne budowy to m. Określenie nakładów materiałowych prowadzi do ustalenia norm zużycia materiałów. niezbędnego sprzętu itp. Wyszczególnione w przedmiarze roboty nie narzucają technologii wykonania robót.odpisy na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych. nazwę i opis pozycji przedmiaru oraz obliczenia ilości jednostek miary dla pozycji przedmiarowanej. roboty wykończeniowe.płace dodatkowe. koszty wykonania tymczasowych dróg i przyłączy. bez uwzględniania robót tymczasowych i towarzyszących.in. koszty BHP. zawierającej wymagania dla danej pozycji przedmiaru. Koszty zakupu materiału wyraża się wzorem Kz = Kt +Kpoz gdzie Kt koszty transportu (ok.płace zasadnicze. jednostkę miary. napraw i obsługi technicznej.Robocizna składa się ze składników zaliczanych do wynagrodzenia oraz kosztów pochodnych naliczanych od wynagrodzeń: . który po wykonaniu jest możliwy do odebrania pod względem ilości i wymogów jakościowych. W tabeli przedmiaru uwzględnia się tylko roboty podstawowe.obligatoryjne obciążenie płac (składka ZUS). zakup narzędzi.Normy jakościowe określają wzorce przygotowania produkcji budowlanej (normy pojęciowe. Do podstaw finansowych kosztorysowania należą ceny jednostkowe czynników produkcji (stawki robocizny. normy obliczeniowe itp. eksploatacja samochodów służbowych. . 3. w przeciętnych warunkach organizacyjnych.Normy pracy (ludzi i maszyn) dzielą się na normy czasu pracy i wydajności. koszty jednorazowe (jeśli nie zostały uwzględnione w cenie najmu). . prosty proces roboczy. . 95%). . czynsze. koszty delegacji i przejazdów. wskaźniki narzutów kosztów pośrednich i zysku).płace uzupełniające (wynagrodzenia za urlopy.). Określenie nakładów pracy ręcznej prowadzi do ustalenia norm pracy ręcznej. atesty materiałów.Roboty tymczasowe to roboty potrzebne do wykonania robót podstawowych. koszt załadunku itp.) Koszty pośrednie to składnik kalkulacyjny ceny kosztorysowej uwzględniający inne niż bezpośrednie koszty. koszty materiałów biurowych.Prace towarzyszące to prace niezbędne do osiągnięcia robót podstawowych ale nie zaliczane do robót towarzyszących. zysk i ryzyko. 2. . jego przebiegu. koszty ubytków materiałowych).

to niepewność kalkulacji. 23. . Ryzyko nadzwyczajne to nieprzewidziane skoki cen robocizny. Skutki ryzyka nadzwyczajnego najczęściej ponoszą obie strony. Zawiera podatek VAT. niewypłacalność inwestora. Powszechnie stosowane są koszty przerobu. zarządzający (menedżerowie) osiągają cele organizacji poprzez organizowanie pracy innych. intensywności i ekonomizacji Zasada stosowania rezerw.koszty wytworzenia (R+M+S+KP).całość której czynniki współprzyczyniają się dla dobra całości (dla powodzenia całości) Zarządzanie.Teoria zespołów ludzkich – kształtowanie tych zespołów 5.to sztuka bądź praktyka rozumnego stosowania środków dla osiągnięcia wyznaczonych celów. Podstawą naliczania zysku mogą być . a nie przez wykonywanie zadań osobiście. zachowania np. zmienna wydajność pracy (zależy od warunków atm. Zysk kalkulacyjny jest prognozą zysku. optymalnego wyniku działania. Zysk wynikowy to rzeczywiście wygospodarowany zysk wykonawcę.Prakseologia – nauka o sprawnym działaniu 2. reguły i zasady (Elementy naukowej organizacji pracy. finansowanie rozwoju przedsiębiorstwa. zniszczenia lub kradzież materiałów. normalizacji pracy. stanowiący różnicę między wypłaconym wynagrodzeniem a faktycznie poniesionymi wydatkami.zajmuje się sprawnym działaniem ludzi i warunkami dobrego działania. . Zysk wynikowy jest przeznaczany na zapłacenie zobowiązań podatkowych finansowanych z zysku (podatek dochodowy). koncentracji. podziału pracy i kontroli. pracownikom. zmienność rynkowych cen materiałów i paliw.koszty przerobu (R+S+KP).) W kalkulacji kosztorysowej wyznaczamy – cenę kosztorysową netto. zapewnienie dochodu właścicielom. brak terminowo opracowanej dokumentacji technicznej. Zasada równomierności i rytmiczności pracy. Elementy podstaw zarządzania.organizacja systemów płac – wartościuje pracę(akord progresywny.) Zysk to składnik kalkulacyjny ceny kosztorysowej. roboty poprawkowe.teoria motywacji – charakter psychologiczny zachowanie się człowieka w czasie pracy(jak skłonić człowieka żeby postępował zgodnie z naszymi wymaganiami) 3. publikowanych informacji. Organizacja. paliw. Cykl działania zorganizowanego). Cena netto nie zawiera podatku VAT. uwzględniając również ryzyko wykonawcy. ustala się na podstawie kalkulacji własnej. Elementy zarządzania: 1) planowanie 2) organizowanie 3) motywowanie 4) kontrolowanie Elementy naukowej organizacji pracy Najwyższy szczebel Średni szczebel Niski szczebel(Praktyczny szczebel) Najwyższy szczebel: 1. pokrycia ryzyka budowlanego (fundusz rezerwowy). stanowiąca przewidywaną wartość robót. 3. Zysk może być ustalany kwotowo lub procentowo – od przyjętej podstawy naliczania. Zarządzanie jest sztuką osiągania zamierzonych rezultatów przez innych ludzi. stanowiący nadwyżkę przychodów wykonawcy nad kosztami wykonania robót. od którego zależy ilość zysku. dwustronnych uzgodnień. przedłużenie czasu budowy z przyczyn niezależnych od wykonawcy. 7.) Ryzyko. są to modele matematyczne pomagające podejmować decyzje. Zasada stosowania badań i doświadczeń. Cena brutto to kwota obciążająca inwestora. Występują 3 elementy podjęcia decyzji: -forma przekazu.Teoria instytucji – problematyka budowy struktur organizacyjnych 6. struktury wojskowe Średni szczebel 1. akord regresywny) 4. czego oczekujemy -element materialny -argumentacja .ergonomia – kształtowanie środowiska pracy(przystosowywanie narzędzi pracy) 2.Teoria czynu – zagadnienia motywacji pracownika 4. czysty zysk.Ogólna teoria organizacji . zapobiegania i ładu materialnego. z jakim najczęściej można się spotkać w budownictwie nazywamy ryzykiem normalnym .) Wskaźnik narzutu zysku.Inne branże.5. harmonizacji. 8. Cena netto to proponowany zarobek wykonawcy – kwota za jaką wykonawca jest skłonny wykonać robotę.oparta jest na badaniach operacyjnych. pory roku). materiałów.cenę kosztorysową brutto. 6.teoria decydowania i podejmowania decyzji . Reguła zorganizowanych sił i środków działania. udziałowcom tzw.

Ilościowy i jakościowy podział pracy. efekt synergiczny: zasada nadrzędna organizacji. Przygotowanie środków do wykonania podjętego zadania. parametrów środowiska w jakim realizuje się konkretne działanie. Zasada koncentracji Wskazuje potrzebę gromadzenia i łączenia wyspecjalizowanych w realizacji tego samego zadania wykonawców. psychometria pracy – „stara się mierzyć psychologię” socjologia pracy. 3. Zasada ładu materiałowego. zapasów materiałowych. to łączna wydajność pracy po podziale powinna być większa niż przed podziałem. Jeżeli pewną całość roboty podzielimy na mniejsze części i każdą z tych części przydzielimy pojedynczym osobom lub zespołom. równomiernej i rytmicznej działalności zarówno produkcyjnej. Planowanie działania. Jeżeli siły i środki działania są dobrze zorganizowane to dają wynik większy niż praca pojedynczych indywidualnych składników tego działania. Zasada stosowania rezerw. Zasada równomierności i rytmiczności pracy. Zasada intensywności Polega na wzroście wyników ilościowych i jakościowych przypadających na pracownika lub na określoną wielkość nakładów. . zapasowych narzędzi. czynniki wydajności pracy: społeczne. Jest to tzw. i innym zdarzeniom. Zasada stosowania badań i doświadczeń. w którym zaczyna maleć wynik działania lub jego użyteczność mimo zwiększenia nakładów. psychiczne – celem jest podnoszenie wydajności pracy. badań i doświadczeń w celu zwiększenia efektywności organizacji pracy. Im lepiej zharmonizowane są ze sobą elementy oraz przebieg w czasie ich działań. Cykl działania zorganizowanego.56789101112- nauka o wypadkach przy pracy metodologia badania i organizowania pracy – nauka obejmuje i zajmuje się normowaniem pracy. Zasada stosowania rezerw wymaga przewidywania i zapewniania odpowiednich rezerw czasu. ekonomika pracy – sposób wydatkowania energii w stosunku do uzyskanego efektu 13-dydaktyka pracy – sposób uczenia pracy Reguła zorganizowanych sił i środków działania. z badaniem warunków oraz ustalenie środków i sposobu działania. Zasada optymalnego wyniku działania. Realizacja planu – wykonywanie zgodnie z planem. a rytm pracy zgodny z rytmem pracy organizmu. środków. Zasada stosowanie badań i doświadczeń polega na wdrożeniu wniosków wynikających z obserwacji. Zasada normalizacji pracy. Wybór i określenie celu działania. Wszelkie warunki i czynniki musza być możliwie ściśle określone i dostosowane do konkretnych zasobów . Zasada harmonizacji. fizjologia pracy – nauka zajmująca się procesami zachodzącymi w ciele człowieka podczas pracy. Wszelkie działania wymagają bieżącej kontroli pozwalającej na odpowiednie wczesne ujawnienie rozbieżności miedzy wymaganym a rzeczywistym przebiegiem i wynikiem prowadzonych działań.„odpowiednie miejsce dla każdej rzeczy i każda rzecz na swoim miejscu”. Przy zwiększeniu środków bądź nakładów pracy nie dopuszcza się do przekroczenia momentu. Zasada ładu materiałowego polega na przestrzennym i logicznym uporządkowaniu rzeczy. Zasada kontroli. 5 kroków cyklu: 1. Zasada zapobiegania Należy przeciwdziałać możliwością uszkodzeń. Cykl działania zorganizowanego(cykl Le Chateliera). które mogłyby stać się przyczyną przerwania normalnej działalności. maszyn itp. zagubień przedmiotów. Zasada podziału pracy.są to reguły wypracowane na podstawie działalności przedsiębiorstw. 2. Kontrola działania i uzyskiwanie wyników. jak i nieprodukcyjnej. 5. względnie uzyskiwanie z góry określonych wyników przy optymalnie niskich nakładach. w celu zapewnienia ciągłej. które specjalizują się w tym zakresie. Zasada ekonomizacji Zasada ekonomizacji dyktuje osiąganie optymalnych wyników w określonych warunkach. 4. kroki po sobie postępujące które trzeba przewidzieć aby wykonać działanie. tym lepiej kształtują się uzyskiwane wyniki. psychologia pracy. Przy działaniach wykonywanych przez ludzi wysiłek powinien być równomierny.

itd. Harmonogram przedstawiający przebieg całości budowy nazywamy harmonogramem ogólnym budowy. liczba dni. którymi dysponujemy wystarczą na wykonanie robót zgodnie z zaplanowanym rozwiązaniem oraz czy zaplanowany przebieg robót pozwala na ciągłe i . Część analityczna opracowania. wykresy sprawdzające mogą być umieszczone w tym samym arkuszu. Można w nich wyróżnić trzy zasadnicze części: . Mogą być dwa rodzaje skal dziennych: .metoda analityczno-graficzna czyli haromonogramy.wykresy sprawdzające – obrazujące zatrudnienie robotników głównych specjalności lub pracę maszyn. liczba robotniko-zmian i maszyno-zmian.wg podziału na dni robocze. obsuw czasowych. wpisując także procentowy stopień ich zaawansowania.graficzny przebieg robót – graficzny obraz przebiegu robót w odpowiedniej skali czasu. wydajność jednej zmiany. finansowe). W budownictwie mają zastosowanie dwie metody planowania robót: .metoda planowania sieciowego. produkcja dzienna jednej zmiany. pracy sprzętu. może być też tygodniowa lub miesięczna przy harmonogramach małej dokładności. jednostka. wypadków losowych aktualizuje się nanosząc przerywaną linią rzeczywisty przebieg robót. zbrojarze – budynki o konstrukcji monolitycznej). zwana też metodą matematyczną. . Metody planowania robót budowlanych (Harmonogramy budowlane. . Harmonogramy budowlane to plany działania mające postać wykresów.zestawienie analityczne – zawierające obliczenie podstawowych elementów organizacji robót. dostaw materiałów. dostaw materiałów. Harmonogramy sprawdzające – zatrudnienia. Metoda matematyczna – sieci powiązań – zdarzenie. Jego część analityczna przedstawia wszystkie przewidziane projektem roboty. lecz często są traktowane jako oddzielne opracowanie. proces. Odwzorowanie w metodzie graficznej. zestawione z taką liczbą kolumn. betoniarze. Częścią sprawdzającą ogólnego harmonogramu budowy jest wykres zatrudnienia robotników o specjalności najistotniejszej do terminowego zakończenia robót (murarze-tradycyjna metoda. .24. metoda wykonania. Część sprawdzająca ma wykazać czy środki. zależność. W części graficznej przedstawia się przebieg robót w czasie (skala dzienna z podziałem na miesiące. zmian pracy.wg podziału na dni kalendarzowe. . Dwie pierwsze części (analityczne i graficzne) są zwykle przedstawione na jednym arkuszu. Są więc graficznym modelem przewidywanych procesów budowlanych. Istniejący harmonogram w razie zaistniałych zmian. ilość robót. aby można było umieścić wszystkie potrzebne do planowania dane: wyszczególnienie robót.

w których część analityczna jest dużo bardziej rozbudowana niż w metodzie tradycyjnej. Innymi dość często sporządzanymi dokumentami są harmonogramy zasobów.równomierne zatrudnienie robotników głównych specjalności oraz podstawowych maszyn budowlanych. powtarzalnej kondygnacji klatki schodowej itp. do których zaliczamy: . Oprócz harmonogramów ogólnych wykonuje się harmonogramy szczegółowe.in. Część graficzna zawiera jedynie te elementy.harmonogram pracy maszyn. Przykład: . montaż szkieletu żelbetowego hali. Wykres b pokazuje.harmonogram zatrudnienia.harmonogramy odcinka robót. które są konieczne do kierowania budową czyli zaplanowane czynności. . które muszą być wykonane w krótkim czasie. które stanowią rozwinięcie fragmentu harmonogramu ogólnego. Trudno sobie wyobrazić ciągłe zmiany w ilości zatrudnionych robotników.harmonogram zasobów finansowych (kosztów budowy). ponieważ czas ich wykonania każdej z nich musi być bardzo precyzjny. Są to m. . czyli jakiegoś ich wydzielonego fragmentu. zużycia i zapasu materiałów.harmonogram dostawy. Obecnie zazwyczaj korzysta się z programów komputerowych. Takie harmonogramy sporządza się także dla grupy robót. data rozpoczęcia i zakończenia procesu. np. . . Należy także sprawdzić kształt wykresu zatrudnienia głównej grupy robotników. Harmonogram zatrudnienia wszystkich robotników sporządza się na podstawie harmonogramu ogólnego.: . Należy skorygować ogólny harmonogram budowy. Wykres a to przykład dobrze wykonanego harmonogramu. wykonanie jednej.harmonogramy robót jednego rodzaju. czas trwania. że zaplanowany harmonogram jest wykonany nieprawidłowo.

Czynności z drogi krytycznej nie mają zapasu czasu – opóźnienie którejś opóźni zakończenie robót. ciągi technologiczne np. Należy szukać drogi krytycznej – czyli najdłużej trwającego ciągu czynności (procesów) między zdarzeniem początkowym i końcowym całego przedsięwzięcia. prace jednej brygady.narysowaniu sieci powiązań. . materiałów.tt dla P i K i wybieramy termin minimalny z możliwych Zc – całkowity zapas czasu: ZC = tPNP – tPNW = tKNP – tKNW . zużycia i zapasu materiałów sporządza się metodą graficzną lub w postaci zestawienia liczbowego. P tPNW ZC tpNP Nazwa procesu Czas Trwania K tKNW ZC tKNP Każdy proces musi mieć kółeczko z początkiem i kółeczko z końcem czyli dwa zdarzenia. Dwa zdarzenia mogą być powiązane tylko jedną czynnością. spycharki. aby jednoznaczenie przedstawić jednoznaczność zdarzeń. Każde zdarzenie oprócz początkowego i końcowego musi mieć jedno zdarzenie poprzedzające i jedno za nim. Metoda matematyczna planowania robót polega na : . jak betoniarki. nakłady finansowe.analizie sieci powiązań w poszukiwaniu ciągów czynności mających wpływ na termin wykonania robót lub inne czynniki jak np. Przykład metody graficznej: Harmonogram pracy maszyn. transportu z budowy oraz przegląd techniczny. Harmonogram zasobów finansowych sporządza się na podstawie harmonogramu ogólnego dodając w części analitycznej kolumnę o wartości wykonywanych robót. Jednak należy przewidzieć czas wynajmu maszyny wydłużony o czas dostarczenia jej na budowę. Na tak sporządzony harmonogram nanosi się wielkość zsumowanych kosztów budowy: robocizny. dlatego czasami łączy się je czynnością zerową. czyli schematu kolejności i wzajemnych powiązań wszystkich zdarzeń (czynności). które zgodnie z przyjętą organizacją i technologią składają się na całość planowanego przedsięwzięcia. Zwykle sumuje się wszystkie roboty w okresie miesięcznym lub tygodniowym. P – nr zdarzenia początkowego – chwila rozpoczęcia danego procesu K – nr zdarzenia końcowego – chwila ukończenia danego procesu tPNW – termin najwcześniejszy rozpoczęcia tKNW – termin najwcześniejszy zakończenia tNW = tNW + tt dla P i K i wybieramy termin maksymalny z możliwych tPNP – termin najpóźniejszy rozpoczęcia tKNP – termin najpóźniejszy zakończenia tNP = tNP . Czynności z drogi krytycznej nie mają zapasu czasu – opóźnienie którejś opóźni zakończenie robót. procesu tt .Harmonogram dostawy. Opracowuje się go dla maszyn kluczowym dla przebiegu robót. pracy sprzętu i kosztów ogólnych. koparki tak jak harmonogram zatrudnienia. W dużych sieciach należy tworzyć grupy czynności wzajemnie powiązanych.

betoniarki itp. której lina nośna jest rozciągnięta między dwiema podporami i służy za tor wózka z hakiem do podwieszania ładunku • Suwnice Transport pionowo – poziomy: • Przenośniki taśmowe • Pompy i rurociągi do przemieszczania i układania mieszanki betonowej . Prace związane z adaptacją takich obiektów należy wykonać wtedy w pierwszej kolejności. składowiska przy obiektowe niezbędne. wytwórnie pomocnicze i laboratorium polowe. Podstawowe elementy zagospodarowania placu budowy (Przygotowanie placu budowy do realizacji obiektu budowlanego. zwanych dalej "mediami". co najmniej w zakresie (Rozp. mogą być używane do regulacji ustawienia dużych elementów podczas prac montażowych lub służyć do podnoszenia deskowań ślizgowych • Wciągarki – składają się z bębna stalowego i liny zakończonej hakiem. środki profilaktyki przeciwpożarowej i bezpieczeństwa pracy. Elementy zagospodarowania: organizacja środków transportu pionowego i poziomego. 7) zapewnienia łączności telefonicznej. ciesielni. 2) wykonania dróg. Infrastruktury): 1) ogrodzenia terenu i wyznaczenia stref niebezpiecznych. warsztatów itp. wciągarka i inne urządzenia (mechanizmy napędowe. Rozplanowanie poszczególnych elementów zagospodarowania placu budowy powinno zapewnić dogodny i jak najkrótszy transport wewnętrzny. obiekty socjalne i biurowe. 9) wykonanie obiektów zaplecza produkcyjno-usługowego: betoniarni. w drogi dojazdowej łączącej budowę z drogami stałymi. aparatura zabezpieczająca) • Maszty montażowe – proste dźwignice składające się z wciągarki i masztu zakotwionego za pomocą min 3 stalowych lin – odciągów • Wciągniki – zawieszone na haku lub przesuwnym wózku • Dźwignice linowe – składają się z wyciągarki. stałe i czasowe. środki łączności i ochrony. 3) doprowadzenia energii elektrycznej oraz wody. 5) zapewnienia oświetlenia naturalnego i sztucznego. wyjść i przejść dla pieszych. drogi tymczasowe. zbrojarni. Min. Do pierwszej należą te. które pozostają na placu do końca budowy. Na budowach wieloobiektowych można wykorzystać niektóre obiekty jako stałe elementy zagospodarowania terenu budowy. wozidła technologiczne (nie mogą poruszać się po drogach publicznych) Transport pionowy (dźwignice): • Dźwigniki – podnoszą ładunek na niewielką wysokość za pomocą sztywnego elementu podnoszącego (podnośniki samochodowe). silnika i przekładki zębatej • Wyciągi – za pomocą stalowych lin i systemu krążków podnoszą platformę ładunkową (lub kabinę) poruszającą się po pionowych prowadnicach przymocowanych do słupa lub szybu wyciągowego • Żurawie – składają się konstrukcji nośnej (słupa. 4) urządzenia pomieszczeń higieniczno-sanitarnych i socjalnych. 1. Zagospodarowania placu budowy. instalacje mediów produkcyjnych. kanalizacyjne oraz doprowadzenie energii elektrycznej należy w maksymalnym stopniu wykorzystać dla potrzeb budowy. do drugiej zaś należą elementy ulegające likwidacji w czasie robót. ogrodzenia). Organizacja środków transportu poziomego i pionowego Transport poziomy: • Taczki jednokołowe • Ręczne wózki dwukołowe • Wózki podnośnikowe (widłowe) • Wózki naładowne platformowe i kolebowe • Samochody specjalne o dużej ładowności. składy cegły i elementów stropowych. oraz odprowadzania lub utylizacji ścieków. tzw. 6) zapewnienia właściwej wentylacji. Istniejące na placu budowy stałe sieci wodociągowe. jak np. Wszystkie elementy zagospodarowania placu budowy możemy podzielić na dwie zasadnicze grupy. W ramach prac przygotowawczych należy wykonać: • Niwelację terenu – usunięcie humusu i wyrównanie terenu • Wykonać ogrodzenie oraz zabezpieczenia terenu budowy • Postawienie tablicy informacyjnej Zagospodarowanie terenu budowy wykonuje się przed rozpoczęciem robót budowlanych. zespoły maszyn o zmiennych stanowiskach pracy. masztu kratownicowego.25. olinowanie. 8) urządzenia składowisk materiałów i wyrobów. przesuwnej platformy lub podwozia samochodowego) na której umieszczony jest wysięgnik. wytwórni prefabrykatów. pozostałe. wiaty i magazyny.

Składowiska przyobiektowe niezbędne. dachówki. wyroby hutnicze o małych przekrojach. stolarka. Spadek max. Gdy nie ma możliwości wykonania dwóch bram (wjazd. wełna mineralna. • zbrojarnie. • materiały wymagające osłony (zadaszeń) przed opadami atmosferycznymi lokalizować w dalszej odległości od realizowanych obiektów. • warsztaty podwykonawców — specjalistycznych przedsiębiorstw budowlano-montażowych. stal zbrojeniowa w kręgach . stałe (wieżowe. sprzęt sanitarny i elektryczny. • materiały do wytwarzania na budowie półfabrykatów składować lub magazynować odpowiednio przy wytwórniach pomocniczych placu budowy. kształtowniki stalowe.5m. Zespoły maszyn o zmiennych stanowiskach pracy . Tymczasowe drogi na placu budowy Drogi do transportu powinny mieć dobrze dobrany układ i dostatecznie wytrzymałą nawierzchnię. Układy dróg tymczasowych: przelotowy – można stosować gdy teran bud. płyty g-k. płyty wiórowo-cementowe. płyty pilśniowe. tarcica i drewno ciesielskie. • magazyny większych budów rozmieszczać centralnie w stosunku do realizowanych obiektów i zaplecza produkcji pomocniczej. okienne) i przesuwne 2.). cegły. masztowe. Laboratoria polowe – do badania jakości materiałów budowlanych np. promienisty z ruchem dwukierunkowym oraz pierścieniowy z ruchem jedno kierunkowym. . • warsztaty ciesielskie. Wytwórnie pomocnicze i laboratorium polowe.75 – 1. płytki okładzinowe. Większe budowy oraz budowy oddalone od zaplecza produkcyjno-usługowego muszą organizować wytwórnie pomocnicze. Można spotkać 3 warianty tego układu: wahadłowy. jednak w miejscach dogodnych pod względem komunikacyjnym. Zależnie od potrzeb mogą to być: • warsztaty ślusarsko-kowalskie. Szerokość dróg: • 3-4m dla ruchu jednokierunkowego • 6-8m dla ruchu dwukierunkowego Przy placach wyładunkowych poszerza się drogę o 2. w drogownictwie… ??? 6. . natomiast na budowach l÷3 obiektów bezpośrednio przy obiektach administracyjnobiurowych.Składowiska otwarte – kruszywa. kleje. żelbetowe elementy prefabrykowane. drobnica (gwoździe itp. wyjazd) stosuje się układ dróg ze wspólnym wjazdem i wyjazdem. punkty wytwarzania mieszanki i betonownie • wytwórnie zapraw • poligonowe wytwórnie prefabrykatów. aby obniżyć koszty. 5. lepik. na mniejszych budowach. pustaki. pręty stalowe. jezdniowe – samochodowe lub samojezdne). wbudowywane w masowych ilościach składować możliwie jak najbliżej wznoszonych obiektów i maszyn transportu pionowego. Obiekty socjalne i biurowe. farby. materiały drewniane i z tworzyw sztucznych. umożliwia bezkolizyjny ruch. • materiały i prefabrykaty. obwodowy – stosuje się na dużych budowach. gdy dostęp do drogi publicznej możliwy jest tylko z jednej strony.Magazyny półotwarte (wiaty) – papa.55m Rodzaje dróg: • Gruntowe • Gruntowe ulepszone • Żwirowe lub żużlowe • Brukowane • Z płyt prefabrykowanych 4. Jest ograniczony z dwóch stron drogami publicznymi. pozostałe wiaty i magazyny. można stosować układ obwodowy z jedną pętlą.• Żurawie – przejezdne (torowe wieżowe.=6% Spadki poprzeczne =3 lub 4% Promień łuku min 20m Poszerzenie na łuku = 0.Magazyny zamknięte – sypkie materiały wiążące. łączone nieraz z działalnością usługowo-naprawczą maszyn i urządzeń pomocniczych. . • węzły betoniarskie.??? 3.

zerowanie. do celów technologicznych. transformując ją w zainstalowanym dla potrzeb budowy transformatorze. z łatwym dostępem dla obsługi i zaopatrzenia spoza placu budowy. kilkudziesięciokilowatowym. urządzeń i maszyn. oświetlenia stanowisk i frontów pracy oraz wnętrz budynków zagospodarowania. Budowy mogą pobierać energię elektryczną: • napięciu użytkowym z sieci miejskiej – przy niewielkim poborze. Do ochrony przed napięciem elektrycznym stosuje się: • Izolowanie bezpośrednie przewodó • Osłony ogrodzeń • Umieszczanie części pod napięciem poza zasięgiem pracowników • Zabezpieczenie kabli przed uszkodzeniami mech. Środki profilaktyki przeciwpożarowej i bezpieczeństwa pracy. separacja odbiornika. Oprócz tego stosuje się tablice ostrzegawcze (żółte). • gospodarczo-bytowe . ustawiać maszyn ani urządzeń. Energia elektryczna na placu budowy jest niezbędna do napędu silników elektrycznych maszyn. • przeciwpożarowe . spawania konstrukcji metalowych itp. ogrodzenia. W planie powinien się znajdować: • Opis zakresu robót • Informacje dotyczące przewidywanych zagrożeń • Informacje o sposobie prowadzenia instruktażu pracowników o zasadach postępowania w wypadku zagrożenia • Informacje o przechowywaniu dokumentacji budowy Na części rysunkowej: • Oznaczenie czynników mogących stwarzać zagrożenie • Rozmieszczenie urządzeń przeciwpożarowych i sprzętu ratunkowego • Granice stref ochronnych • Rozwiązania komunikacyjne i ogrodzenia • Pomieszczenia higieniczno-sanitarne 9. zaś budynki socjalne mogą znajdować się poza placem budowy.qpp. Organizacyjnie i ekonomicznie korzystna jest ich koncentracja w większe zespoły. Na etapie wykonywania projektu organizacji budowy stosuje się metodę szczegółowego obliczania zapotrzebowania na wodę. opisowa i rysunkowa). Stosowane rozwiązania: • Obiekty przewożone w całości bez podwozia lub z własnym podwoziem • Obiekty kontenerowe • Budynki rozbieralne • Budynki półstałe wykonane z typowych materiałów budowlanych i rozbierane po zakończeniu budowy – na długotrwałych budowach 7. W budynku administracyjnym mieści się biuro kierownika budowy.qp. Wielkość tych budynków zależy od ilości osób zatrudnionych na budowie. składowisk materiałów i wyrobów budowlanych. Strefę mierzy się w poziomie od skrajnych przewodów linii. w tym np. jadalnia.qg. zapewnić bezpieczeństwo osobom postronnym znajdującym się w zasięgu budowy oraz ochronę składowanych materiałów. . punkt opatrunkowy i ew. umywalnia. Instalacje mediów produkcyjnych. Ogrodzenia: Należy zabezpieczyć teren budowy przed wejściem niepowołanych osób. Ochrona przeciwporażeniowa polega na zapobieganiu przypadkowemu działaniu prądu elektrycznego na organizm człowieka. Na budowie zostały ustanowione strefy niebezpieczne zależne od wysokości napięcia w liniach. Zapotrzebowanie budowy w wodę: • produkcyjne . • wysokiego napięcia. izolacja stanowiska pracy Bezpieczeństwo pracy: Kierownik budowy ma obowiązek stworzenia planu bezpieczeństwa i ochrony zdrowia (cz. świetlica i kuchnia. W budynku socjalnym znajdują się pomieszczenia dla robotników: szatnia. kierowników robót i podwykonawców. a dane te otrzymuje się z harmonogramu zatrudnienia.Budynki administracyjne wznosi się zazwyczaj w pobliżu głównego wjazdu na budowę. 8. Środki łączności i ochrony (???). Nie wolno w nich sytuować stanowisk pracy. informacyjne (niebieskie) i zakazu (czerwone). różnicowe wyłączniki prądowe. • Uziemienie. Wszystkie roboty związane z instalacją elektryczną może wykonywać jedynie elektryk posiadający uprawnienia.

Inwestor bezpośredni to podmiot. do których inwestor bezpośredni zobowiązany jest ramach procesu budowlanego. (osobą posiadającą prawo do działki i zamierzającą na niej wznieść jakiś obiekt budowlany. . Umowa o zastępstwo inwestycyjne jest formą umowy zlecenia. Stronami umowy o zastępstwo inwestycyjne są: inwestor bezpośredni jako zleceniodawca i inwestor zastępczy jako zleceniobiorca. Inwestor bezpośredni zawsze zobowiązuje się do sfinansowania inwestycji i może pozostawić dla siebie niektóre obowiązki nieprzekazane inwestorowi zastępczemu. specjalistyczne. Jednocześnie ponosi pełną odpowiedzialność za zgodność wykonanych prac z zamówieniem przedłożonym przez inwestora. Inwestor zastępczy czuwa nad przebiegiem prac zgodnie z harmonogramem. Wykonawca – kierownik budowy. przejmując na siebie obowiązki klasycznego inwestora. Skarb Państwa oraz jednostki organizacyjne. ich rola i zadania zgodna z cyklem budowlanym (Inwestor bezpośredni. realizacją poszczególnych etapów budowy. np.: spółki prawa handlowego. • Sprawdzenie faktur wykonawców i rozliczenie robót budowlanych i instalacyjnych • Renegocjacje umów z wykonawcami przy ewentualnych zmianach projektu i ocena wprowadzonych zmian • Kontrola przestrzegania BHP na budowie. • Korekty budżetowe i kontrola finansowa inwestycji. podejmuje wszystkie czynności. Wykonawca nie wykonuje obowiązków inwestora. którym przeposy szczególne przyznają osobowość prawną. np. Do obowiązków inwestora na budowie należy przede wszystkim zorganizowanie procesu budowy. jak też procesu realizacji robót. Do obowiązków inwestora należy zorganizowanie administracji w sposób zapewniający spływ dokumentacji na budowę zgodnie z przyjętym planem – harmonogramem oraz umożliwiający kontrolę tego procesu. W umowie o roboty budowlane jako strony umowy występują: inwestor i wykonawca. przedsiębiorstwa użyteczności publicznej.umowy o roboty budowlane. to on wykonuje wszystkie te obowiązki. ewentualne wykonawstwo musi wynikać z osobnego kontraktu . budynek). która rozpocznie eksploatację obiektu. Projektant – nadzór autorski. Na etapie realizacji inwestycji inwestor powinien na wstępie uzgodnić z wykonawcą (GW) budowy: • Zawartość i formę cyklicznych raportów dotyczących finansów oraz stanu robót budowlanych • Kryteria obowiązujące przy wyborze podwykonawców • Odbywać spotkania i wysłuchiwać opinii zatrudnionych konsultantów technicznych. ponoszcząca nakłady finansowe na zakup. • Gromadzenie i dystrybucja raportów na temat przebiegu i zarządzania budową.26. Inwestor zastępczy nie zostaje automatycznie wykonawcą robót budowlanych. • Bieżąca kontrola postępu robót na budowie. Nadzory budowlane: państwowy. Ponadto. Uczestnicy procesu inwestycyjnego. Dostawcy dóbr inwestycyjnych. Właściciel obiektu budowlanego – eksploatacja obiektu. dla postępu technicznego w budownictwie). który ma zamiar zrealizować określoną inwestycję i dysponuje przeznaczonymi na ten cel środkami finansowymi. spółdzielnie mieszkaniowe. inwestor zastępczy – inspektor nadzoru inwestorskiego. zatrudnienie kierownika budowy z uprawnieniami. developerzy. czuwanie nad wykonaniem i odbiorem robót budowlanych. który nie ma wiedzy o prowadzeniu procesu inwestycyjnego. Inwestor zastępczy najczęściej wyręcza inwestora będącego osobą fizyczną. Placówki naukowo – badawcze. branżowe. Inwestor zastępczy to osoba lub firma. W przypadku zatrudnienia inwestora zastępczego. jakością wykonanych działań i zgodnością zarówno z normami jak i ze specyfikacją całego przedsięwzięcia. władz administracyjnych. • Etapowe i końcowy odbiór robót budowlanych i instalacyjnych. Inwestor bezpośredni Inwestorem w budownictwie może być każda osoba zdolna do czynności prawnych. która na podstawie umowy z inwestorem bezpośrednim. W umowie o zastępstwo inwestycyjne inwestor zastępczy zobowiązuje się wobec inwestora bezpośredniego do przejęcia na siebie jego obowiązków wynikających z umowy o roboty budowlane oraz występowania wobec osób trzecich. do obowiązków inwestora należy: • Protokolarne przekazanie placu budowy wykonawcy inwestycji • Zorganizowanie nadzoru inwestorskiego. • Kontrola jakości wykonywanych robót. • Opracować i wdrożyć program szkolenia załogi. Spośród osób prawnych inwestorami są. budowę nowego lub modernizację istniejącego obiektu budowlanego. między innymi. Musi być także ustalony sposób akceptowania należnych płatności za wykonaną dokumentację techniczną i wykonane roboty budowlane. Bank. w charakterze inwestora albo pełnomocnika inwestora. np. czyli zastępuje inwestora bezpośredniego. Inwestor zastępczy zajmuje się natomiast organizacją i koordynacją budowlanego procesu inwestycyjnego. zapewnienie opracowania projektu budowlanego.

a szczególnie zapobieganie stosowania wyrobóe budowlanych wadliwych i niedopuszczonych do obrotu i stosowania w budownictwie. Przy budowie obiektu budowlanego. w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. urządzeń technicznych i przewodów kominowych oraz przygotowywanie i udział w czynnościach odbioru gotowych obiektów budowlanych i przekazywanie ich do użytkowania • Potwierdzenie faktycznie wykonanych robót oraz usunięcia wad. • zapewnienie. w przypadku gdy zleceniodawca gwarancji. • Sprawdzenie i odbiór robót budowlanych ulegających zakryciu lub zanikających. jeżeli inwestor sam go nie wykona. że wywiązuje się ze swych zobowiązań. a także. o bank wystawia akredytywę (list kredytowy) zgodnie z instrukcjami. Mechanizm działania akredytacji: o kredytodawca zabezpiecza w banku określoną sumę. pod jakimi warunkami i do jakiej kwoty strony trzecie mają prawo korzystać z tych pieniędzy. wykonywania prób lub badań. wymagającego ustanowienia inspektora nadzoru inwestorskiego w zakresie różnych specjalności. gdy ich kontynuacja mogła wywołać zagrożenie bądź spowodować niedopuszczalną niezgodność z projektem lub pozwoleniem na budowę. stosowana jako instrument zabezpieczający interesy stron kontraktu. Jest ona zobowiązaniem niezależnym od innej umowy np. także wymagających odkrycia robót lub elementów zakrytych. • Akredytacja bankowa – jest to forma rozliczeń za pośrednictwem banku. wyrobów budowlanych. . Bank Rola banku w procesie inwestycyjnym związana jest z gwarancją zapłaty. a także wstrzymania dalszych robót budowlanych w przypadku. najczęściej poprzez dokonanie blokady albo złożenie gwarancji. • Sprawdzanie jakości wykonywanych robót. z uwzględnieniem specyfiki projektowanego obiektu budowlanego. przepisami oraz zasadami wiedzy technicznej. o kredytodawca instruuje bank. dowodów dopuszczenia do obrotu i stosowania w budownictwie wyrobów budowlanych oraz urządzeń technicznych • Żądać od kierownika budowy lub kierownika robót dokonania poprawek bądź ponownego wykonania wadiwie wykonanych prac. w razie potrzeby. nie wywiąże się ze swojego zobowiązania. na żądanie inwestora. Bank może także uczestniczyć w cyklu budowlanym poprzez udzielenie kredytu inwestorowi Projektant Do podstawowych obowiązków projektanta należy: • opracowanie projektu budowlanego w sposób zgodny z ustaleniami określonymi w decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. kontrolowanie rozliczeń budowy. • Poręczenie banku – bank na podstawie umowy poręczenia zobowiązuje się wykonać zobowiązanie finansowe inwestora wobec wykonawcy. przepisami i Polskimi Normami oraz zasadami wiedzy technicznej. inspektor wyznacza jednego z nich jako koordynatora ich czynności na budowie. udziału w opracowaniu projektu osób posiadających uprawnienia budowlane do projektowania w odpowiedniej specjalności oraz wzajemne skoordynowanie techniczne wykonanych przez te osoby opracowań projektowych.Inspektor nadzoru inwestorskiego Do obowiązków inspektora nadzoru inwestorskiego należy: • Reprezentowanie inwestora na budowie przez sprawowanie kontroli zgodności realizacji z projektem i pozwoleniem na budowę. konstrukcji i urządzeń w polskich obszarach morskich). zapewniające uwzględnienie zawartych w przepisach zasad bezpieczeństwa i ochrony zdrowia w procesie budowy. oraz przedstawienia ekspertyzy z dotyczących prowadzonych robót budowlanych. którą inwestor udziela wykonawcy za pośrednictwem banku. o kredyt. lecz również ryzykiem długoterminowego i trudnego dochodzenia roszczeń. Ma zabezpieczyć beneficjenta gwarancji nie tylko przed ryzykiem niewypłacalności. uczestniczenie w próbach i odbiorach technicznych instalacji. uwzględnianej w planie bezpieczeństwa i ochrony zdrowia. • sporządzenie informacji dotyczącej bezpieczeństwa i ochrony zdrowia ze względu na specyfikę projektowanego obiektu budowlanego. na którego została wystawiona. Inspektor nadzoru inwestorskiego ma prawo: • Wydawać kierownikowi budowy lub kierownikowi robót polecenia potwierdzone wpisem do dziennika budowy dotyczące: usunięcia nieprawidłowości lub zagrożeń. lub w pozwoleniu (na wznoszenie i wykorzystywanie sztucznych wysp. wymaganiami ustawy. Gwarancją zapłaty może być udzielona w następujących formach: • Gwarancja bankowa – jest to pisemne zobowiązanie banku do zapłaty kwoty maksymalnej wskazanej w gwarancji. o strona upoważniona korzysta z kredytu pod warunkiem przedstawienia bankowi dowodu.

Cena sprawowania nadzorów autorskich jest każdorazowo ustalana indywidualnie z Zamawiającym / Inwestorem i zależy przede wszystkim od uzgodnionego między stronami zakresu i trybu prowadzenia nadzoru autorskiego. inwentarskie i składowe. oraz zasadami wiedzy technicznej. • sprawowanie nadzoru autorskiego na żądanie inwestora lub właściwego organu w zakresie: ◦ stwierdzania w toku wykonywania robót budowlanych zgodności realizacji z projektem. zgodnie z obowiązującymi przepisami. Ponadto Ustawa Prawo Budowlane zabrania łączenia funkcji np. • projektów obiektów budowlanych o prostej konstrukcji. Wykonawca Wykonawca to osoba fizyczna. przez osobę posiadającą uprawnienia budowlane do projektowania bez ograniczeń w odpowiedniej specjalności lub rzeczoznawcę budowlanego.• uzyskanie wymaganych opinii. • sporządzanie lub uzgadnianie indywidualnej dokumentacji technicznej. Pełnienie nadzoru autorskiego na budowie przez architekta oraz projektantów innych branż jest zupełnie inną czynnością niż sprawowanie funkcji inspektora nadzoru inwestorskiego lub kierownika budowy. na zlecenie Zamawiającego/Inwestora usługi polegającej na kontrolowaniu zgodności realizacji danego obiektu budowlanego z opracowaną dokumentacją projektową. do projektu budowlanego dołącza oświadczenie o sporządzeniu projektu budowlanego. Ponadto projektant ma obowiązek zapewnić sprawdzenie projektu architektoniczno – budowlanego pod względem zgodności z przepisami. że wystąpiły inne okoliczności mogące przeszkodzić prawidłowemu wykonaniu robót. zgłoszonych przez kierownika budowy lub inspektora nadzoru inwestorskiego. a także o tym. Projektant. maszyny lub urządzenia nie nadają się do prawidłowego wykonania robot. Zgodnie z Ustawą Prawo Budowlane projektant sprawujący nadzór autorski ma prawo: • wstępu na teren budowy. teren budowy. • wyjaśnianie wątpliwości dotyczących projektu i zawartych w nim rozwiązań. • dokonywania zapisów w dzienniku budowy. • uzgadnia możliwość wprowadzenia proponowanych rozwiązań zamiennych w stosunku do tych przedstawionych w opracowanej dokumentacji projektowej (bez zgody autora projektu potwierdzonej wpisem do dziennika budowy nie można samowolnie wprowadzać zmian w stosunku do rozwiązań zamieszczonych w pierwotnej dokumentacji projektowej). Projektant w trakcie realizacji budowy. oraz wspomniany sprawdzający. ma prawo: • wstępu na teren budowy i dokonywania zapisów w dzienniku budowy dotyczących jej realizacji. uzgodnień i sprawdzeń rozwiązań projektowych w zakresie wynikającym z przepisów. złożyła ofertę lub zawarła umowę w sprawie zamówienia publicznego. Nadzór autorski Nadzór autorski to świadczenie przez projektanta/projektantów danego obiektu budowlanego. w tym żądania w formie wpisu do dziennika budowy wstrzymania robót budowlanych gdy stwierdzi możliwość powstania zagrożenia lub gdy roboty są wykonywane niezgodnie z projektem. w tym techniczno – budowlanymi. . Obowiązek ten jednak nie dotyczy: • zakresu objętego sprawdzanie i opiniowaniem na podstawie przepisów szczególnych. albo jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej. jak: budynki mieszkalne jednorodzinne. że dostarczona dokumentacja. niewielkie obiekty gospodarcze. Wykonawca ma obowiązek: • niezwłocznego zawiadomienia inwestora o tym. Nadzory autorskie są pełnione w ramach posiadanych przez projektantów uprawnień budowlanych do projektowania w danej specjalności. która ubiega się o udzielenie zamówienia. osoba prawna. • wykonania obiektu zgodnie z dokumentacją projektową. W ramach sprawowania nadzoru autorskiego projektant: • kontroluje zgodność realizacji inwestycji z dokumentacją projektową. natomiast aby pełnić funkcję inspektora nadzoru inwestorskiego lub kierownika robót należy posiadać uprawnienia budowlane wykonawcze w danej specjalności. • żądania wpisem do dziennika budowy wstrzymania robót budowlanych w razie: o stwierdzenia możliwości powstania zagrożenia o wykonywania ich niezgodnie z projektem. • udziela wyjaśnień i odpowiada na wszelkie wątpliwości wykonawcy robót budowlanych związane z zapisami zamieszczonymi w dokumentacji projektowej. ◦ uzgadniania możliwości wprowadzenia rozwiązań zamiennych w stosunku do przewidzianych w projekcie.: inspektora nadzoru inwestorskiego z funkcją kierownika budowy / kierownika robót. zasadami wiedzy technicznej oraz obowiązującymi przepisami prawa.

• podejmowanie niezbędnych działań uniemożliwiających wstęp na budowę osobom nieupoważnionym. ulicy. w tym planowane jednoczesne prowadzenie robót budowlanych i produkcji przemysłowej. • żądać od inwestora umówionego wynagrodzenia lub odpowiedniej jego części w razie zniszczenia wykonanego obiektu. maszyn. lub urządzeń. oraz ma prawo odstąpić od umowy o roboty budowlane. wykonawca odpowiada za szkody powstałe na terenie budowy. urządzeniami technicznymi i stałymi punktami osnowy geodezyjnej oraz podlegającymi ochronie elementami środowiska przyrodniczego i kulturowego. przepisami. • żądać od inwestora (jeżeli nie istnieją odmienne postanowienia umowy) przyjmowania wykonanych robót częściowo. • zawiadomienie inwestora o wpisie do dziennika budowy dotyczącym wstrzymania robót budowlanych z powodu wykonywania ich niezgodnie z projektem. w tym techniczno – budowlanymi. za zapłatą odpowiedniej części wynagrodzenia. budynku lub lokalu Kierownik budowy ma prawo: . o o doprowadzeniu do należytego stanu i porządku terenu budowy. Wykonawca ma prawo: • żądać od inwestora gwarancji zapłaty. planu bezpieczeństwa i ochrony zdrowia. przed rozpoczęciem budowy. lub jeśli mimo zachowanej ostrożności nie mógł stwierdzić wadliwości materiałów. sąsiedniej nieruchomości. które mają być prowadzone jednocześnie lub kolejno. oraz przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy. wynikających z postępu wykonywanych robót budowlanych. uwzględniając specyfikę obiektu budowlanego i warunki prowadzenia robót budowlanych. jeżeli uszkodzenie powstało wskutek: o wadliwości dostarczonych przez inwestora materiałów. • koordynowanie działań zapewniających przestrzeganie podczas wykonywania robót budowlanych zasad bezpieczeństwa i ochrony zdrowia zawartych w przepisach BHP. jeżeli uprzedził inwestora o niebezpieczeństwie. jeśli takiej gwarancji nie otrzyma. sporządzić lub zapewnić sporządzenie. o przy planowaniu czasu wymaganego do zakończenia robót budowlanych lub ich poszczególnych etapów. • zapewnienie geodezyjnego wytyczenia obiektu oraz zorganizowanie budowy i kierowanie budową obiektu budowlanego w sposób zgodny z projektem i pozwoleniem na budowę. w oparciu o informację dostarczoną przez projektanta. Ponadto do obowiązków kierownika budowy należy: • protokolarne przejęcie od inwestora i odpowiednie zabezpieczenie terenu budowy wraz ze znajdującymi się na nim obiektami budowlanymi. o wykonania robót według zaleceń inwestora. w miarę ich ukończenia. maszyn lub urządzeń. • zgłoszenie obiektu budowlanego do odbioru odpowiednim wpisem do dziennika budowy oraz uczestniczenie w czynnościach odbioru i zapewnienie usunięcia stwierdzonych wad. a także – w razie korzystania – drogi. • uzyskania zgody inwestora na zawarcie z podwykonawcą umowy o roboty budowlane. • realizacja zaleceń wpisanych do dziennika budowy. • zgłaszanie inwestorowi do sprawdzenia lub odbioru wykonanych robót ulegających zakryciu bądź zanikających oraz zapewnienie dokonania wymaganych przepisami lub ustalonych w umowie prób i sprawdzeń instalacji. • oddania obiektu do użytku (zgłoszenia obiektu do odbioru). • wstrzymanie robót budowlanych w przypadku stwierdzenia możliwości powstania zagrożenia oraz bezzwłoczne zawiadomienie o tym właściwego organu. a także przekazanie inwestorowi oświadczenia: o o zgodności wykonania obiektu budowlanego z projektem budowlanym i warunkami pozwolenia na budowę oraz przepisami. w razie protokolarnego przejęcia terenu. planu BIOZ.• zabezpieczenia terenu budowy. urządzeń technicznych i przewodów kominowych przed zgłoszeniem obiektu budowlanego do odbioru. • prowadzenie dokumentacji budowy. oraz w planie BIOZ. oraz w planie bezpieczeństwa i ochrony zdrowia. • koordynowanie realizacji zadań zapobiegających zagrożeniom bezpieczeństwa i ochrony zdrowia: o przy opracowywaniu technicznych lub organizacyjnych założeń planowanych robót budowlanych lub ich poszczególnych etapów. • wprowadzanie niezbędnych zmian w informacji projektanta dot. • przygotowanie dokumentacji powykonawczej obiektu budowlanego. Kierownik budowy Kierownik budowy jest obowiązany.

• prowadzić książkę obiektu budowlanego. gospodarki morskiej. mogą być przyczyną poważnych problemów w pracy konstrukcji. związanych z działaniem człowieka lub sił natury. przy pomocy których przekształcane są przedmioty pracy.in. bezpieczeństwa państwa. • kontrola zgodności zagospodarowania terenu z istniejącymi planami oraz wymogami ochrony środowiska. • zapewnić bezpieczne użytkowanie obiektu w razie wystąpienia czynników zewnętrznych oddziaływujących na obiekt. cement. • terminowość wykonania prac. oraz pobierać pożytki w granicach określonych przez prawo i zasady współżycia społecznego. aby dla budynku była sporządzona aktualna charakterystyka energetyczna. np. wybuch. bezpieczeństwa mienia bądź środowiska. • prowadzenie postępowań wyjaśniających przyczyny i okoliczności powstania katastrof budowlanych. Pracownicy organów państwowego nadzoru budowlanego mają prawo wstępu na teren budów i obiektów budowlanych oraz żądania od uczestników procesu budowlanego pełnej dokumentacji i informacji związanych z tym procesem. np. • koszt dóbr inwestycyjnych Nadzory budowlane Nadzór budowlany to system kontrolowania i nadzorowania procesów budowlanych. przez cały okres istnienia tego obiektu. młotek.: • pełnienie funkcji organu wyższego szczebla i sprawowanie nadzoru w stosunku do innych organów nadzoru budowlanego. które mogłyby spowodować zagrożenie życia lub zdrowia ludzi.• występowania do inwestora o zmiany w rozwiązaniach projektowych. • środki pracy – elementy. branży (np. np. Dostawcami dóbr inwestycyjnych są zatem wszyscy producenci materiałów. transportu oraz górnictwa ustanowiony jest specjalistyczny nadzór budowlany. Właściciel obiektu budowlanego Właściciel ma prawo: • korzystać i rozporządzać nieruchomością. jeżeli są one uzasadnione koniecznością zwiększenia bezpieczeństwa realizacji robót budowlanych lub usprawnienia procesu budowy. opóźnienia pomiędzy kolejnymi dostawami mieszanki betonowej przy betonowaniu elementów o dużych gabarytach. gospodarki wodnej. • usuwać stwierdzone uszkodzenia. ponieważ wpływają na: • jakość zastosowanych dóbr inwestycyjnych. Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego oraz organy nadzoru architektoniczno-budowlanego i specjalistycznego nadzoru budowlanego. oraz uzupełniać braki. • przechowywać dokumentację dotyczącą obiektu. Do obowiązków organów nadzoru budowlanego należy ponadto: • nadzór nad przestrzeganiem przepisów prawa budowlanego oraz wydawanie decyzji administracyjnych w sprawach określonych przez prawo budowlane. a w szczególności katastrofę budowlaną. • jakość wykonanych prac. . elektrycznej). Do zakresu sprawowanego przez GINB nadzoru budowlanego należy m. właściwego sprawowania samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie. porażenie prądem elektrycznym albo zatrucie gazem. • poddawać obiekt budowlany odpowiednim kontrolom. normami i zasadami wiedzy technicznej. • prowadzenie centralnych rejestrów osób posiadających uprawnienia budowlane. pożar. Są znacząco powiązani z przebiegiem cyklu budowlanego. W dziedzinach obronności. bezpieczeństwa mienia lub środowiska. uprawnienia rzeczoznawców budowlanych oraz osób ukaranych z tytułu odpowiedzialności zawodowej. zgodności rozwiązań architektoniczno-budowlanych z odpowiednimi przepisami. • ustosunkowania się w dzienniku budowy do zaleceń w nim zawartych Dostawcy dóbr inwestycyjnych Dobra inwestycyjne dzielą się na: • przedmioty pracy – elementy przekształcane podczas procesu produkcji. Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego (GINB) jest podstawowym ogniwem państwowego nadzoru budowlanego i wykonuje swoje zadania przy pomocy Głównego Urzędu Nadzoru Budowlanego. maszyn i urządzeń budowlanych. Właściciel ma obowiązek: • utrzymywać i użytkować obiekt zgodnie z jego przeznaczeniem i wymaganiami ochrony środowiska oraz utrzymywać w należytym stanie technicznym i estetycznym. mogące spowodować zagrożenie życia lub zdrowia ludzi. który na szczeblu ogólnopaństwowym sprawują: Minister Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa. • kontrola warunków bezpieczeństwa ludzi i mienia w procesach budowlanych. • dbać. w wyniku których następuje uszkodzenie obiektu budowlanego lub bezpośrednie zagrożenie takim uszkodzeniem. Pojęcie branżowy nadzór budowlany odnosi się do nadzoru sprawowanego w konkretnej dziedzinie.

że ich rola jest nieznacząca. projektowanie przekrojów).• udostępniać niezbędne dokumenty przedstawicielom właściwego organu oraz innych jednostek organizacyjnych i organów upoważnionych do kontroli utrzymania obiektów budowlanych we właściwym stanie technicznym oraz do kontroli przestrzegania przepisów obowiązujących w budownictwie Placówki naukowo-badawcze. zginanie proste a zginanie ukośne /dwukierunkowe. Najczęściej wpływają one pośrednio na cykl budowlany – poprzez przyczynianie się do unowocześniania budownictwa i wpływ na ogólny jego rozwój. • Konieczność zwiększenia wydajności pracy i doścignięcia pod tym względem krajów przodujących w technice budowlanej. Dążenie do realizacji takich wymagań zaczyna się właśnie od placówek naukowo – badawczych.moment zginający y.moment bezwładności względem osi głównej. centralnych osi bezwładności. czy akustyki. żądamy. Budownictwo. by współczesne mieszkania odpowiadały rosnącym wymaganiom pod względem praktyczności. w których wartości naprężeń normalnych spełniają równanie: σ=0 Iloraz Wx= nazywamy wskaźnikiem wytrzymałości na zginanie. Nie znaczy to. na których ciąży odpowiedzialność za inicjowanie postępu poprzez wdrażanie nowych technologii i prowadzenie badań pozwalających w pełni wykorzystywać zdobycze dzisiejszej nauki. jak każda dziedzina. centralnej. na której leży wektor M. którego wektor leży na jednej z głównych. Tak np. σ= gdzie: Mx . Krawędź przecięcia sie płaszczyzny naprężenia z płaszczyzna przekroju poprzecznego nazywać będziemy osią obojętną. Wynika to z dwóch głównych przyczyn: • Budownictwu stawiamy obecnie znacznie większe wymagania niż dawniej.odległość od punktu którym obliczamy naprężenie Ix. higieny. W takim przypadku w przekroju poprzecznym występują tylko naprężenia normalne σ. potrzebuje ciągłych unowocześnień. ZGINANIE PROSTE – przypadek wytrzymałościowy w którym w przekroju poprzecznym pręta działa tylko moment zginający. Gdy odległość włókien skrajnych nie jest taka sama (yg yd) wprowadzamy pojęcie wskaźnika wytrzymałości: -dla włókien górnych Wg= -dla włókien dolnych Wd= Rozkłady naprężeń σ w przekrojach niebezpiecznych przykładowej belki: Deformację pręta pod pływem momentu zginającego działającego wzdłuż osi głównej. dla postępu technicznego w budownictwie Naukowymi problemami budownictwa zajmują się specjalne instytuty naukowo-badawcze i katedry wyższych uczelni technicznych. 27. największe naprężenia otrzymamy dla y=ymax. Wielkości deformacji zależą od obciążenia belki i jej sztywności opisany poniższymi wzorami: . gdyż jest ona miejscem geometrycznym punktów. centralnej opisuje kąt zgięcia dφ oraz promień krzywizny osi odkształconej belki ρ. Zginanie elementów prętowych (rozkład odkształceń i naprężeń w przekroju. Zgodnie ze w/w wzorem.

gdy w przekroju poprzecznym pręta działa tylko moment zginający M. więc można je zsumować algebraicznie. warunku nośności polega na sprawdzeniu warunku: maxσr maxσc Rr. Naprężenie normalne wektorowe będzie więc sumą naprężeń od dwóch zginań prstych.c – wytrzymałość obliczeniowa na rozciąganie/ściskanie maxσr –największe naprężenie rozciągające maxσc.zginaniem ukośnym równomiernym nazywamy taki przypadek wytrzymałościowy. W dowolnym punkcie (x.największe naprężenie ściskające . centralną) Rozkładając wektor momentu zginającego M na dwa składowe momenty Mx i My Wzdłuż osi głównych. rozciągające (wektor σ skierowany jest od przekroju). odmierzany od osi x do wektora mementu zginającego.c – wytrzymałość obliczeniowa na rozciąganie/ściskanie ZGINANIE UKOŚNE.Projektowanie z tzw. Największe naprężenia normalne występują w punktach przekroju najbardziej oddalonych od linii obojętnej. centralnej osi bezwładności przekroju (ślad płaszczyzny obciążenia nie pokrywa się z osią główną. Projektowanie z tzw.y) obliczamy z powyższego wzoru. znak minus przy wartości naprężenia oznacza naprężenie normalne ściskające. Warunku nośności polega na sprawdzeniu warunku: Rr. centralnych otrzymujemy dwa zginania proste. Wartość napr. którego wektor nie leży na żadnej głównej. Odmierzany zgodnie z ruchem wskazówek zegara posiada znak ujemy. Dodatnia wartość naprężenia oznacza napr. Ponieważ powyższe wektory naprężeń są wzajemnie równoległe. α – kąt skierowany.

Z mimośrodowym obciążeniem pręta mamy do czynienia wtedy. ix. oś obojętna znajduje się poza przekrojem lub na jego zewnętrznej krawędzi. xw.y) = σ (x. oś obojętna przechodzi przez przekrój dzieląc go . projektowanie przekrojów. Obszar ten zwie się rdzeniem przekroju. Mimośrodowe obciążenie elementów prętowych (rozkład odkształceń i naprężeń w przekroju. gdy oś działania siły (ściskającej lub rozciągającej) nie pokrywa się z osią elementu. Gdy siła przyłożona jest wewnątrz rdzenia lub na jego konturze. yw – współrzędne położenia siły wypadkowej [m]. a część rozciągana. y = I x. y – współrzędne punktu dla którego obliczane są naprężenia [m]. Jeżeli siła przyłożona jest wewnątrz rdzenia lub na jego krawędzi. rdzeń przekroju). a tym samym odkształceń zależy od położenia punktu przyłożenia siły względem środka ciężkości przekroju. F – pole przekroju poprzecznego [m2]. to cały przekrój ma naprężenia jednego znaku. to część przekroju jest ściskana. Jeżeli siła jest przyłożona odpowiednio blisko środka ciężkości przekroju. Naprężenia: σ (x. Wiąże się z tym położenie osi obojętnej.28. x. Gdy punkt przyłożenia siły znajduje się poza rdzeniem.y) – naprężenia normalne w płaszczyźnie XY [kPa]. iy – promienie bezwładności [m] N My ⋅ x M x ⋅ y W  x ⋅ x y ⋅ y + + = ⋅  1+ w 2 + w 2  F Iy Ix F  iy ix    ix . to cały przekrój jest rozciągany lub ściskany. y F W  0  F   0 =   0        x ⋅x y ⋅y  ⋅1 + w 2 + w 2    iy ix   0 0 0 0 0  0   0 0    Tensor naprężenia: M y ⋅x N M x ⋅y +  + F Iy Ix  σij =  0  0    0 0 0 Odkształcenia: odkształcenie liniowe ε11 = My ⋅x Mx ⋅y σ 11 N W = + + = E E⋅F E⋅Iy E ⋅ Ix E⋅F W E⋅F  x ⋅x y ⋅y  ⋅ 1 + w 2 + w 2   iy ix    odkształcenia poprzeczne ε 22 = ε 33 = −ν ⋅ σ11 = −ν Tensor odkształcenia:  x ⋅x y ⋅y  ⋅ 1 + w 2 + w 2   iy ix    0  ε 11 0 0 ε σ = 0  22  0 0 ε 33    Rozkład naprężeń. Jeżeli siła przyłożona jest poza rdzeniem. W – siła wypadkowa = N – siła osiowa [kN].

0cm + =0 17 14 2 2 cm cm 12 3 równanie spełniają punkty: 14   cm   0. 0  18   Równanie osi obojętnej: . Przy szukaniu rdzenia można skorzystać z następujących prawidłowości: − środek ciężkości zawsze należy do rdzenia. − 9    17   cm .0cm + =0 17 14 2 2 cm cm 12 3  17  cm . dla których przyłożona siła określi oś obojętną na krawędzi zewnętrznej przekroju.tym samym na strefę ściskaną i rozciąganą. − rdzeń zawiera się w konturze przekroju (najmniejszej figurze wypukłej.0) 1+ x w ⋅ (−1. 3.5cm y w ⋅ 3.5.0) 1+ x w ⋅ 2. yw). Wyznaczanie rdzenia: Rdzeń przekroju wyznacza się szukając punktów wokół środka ciężkości przekroju. dla punktu A (2. do obliczeń wystarczą 2 punkty: A i B.5cm ) y w ⋅ 3. − rdzeń przekroju ma tyle wierzchołków. to rdzeń jest również symetryczny. dla których kolejno w punkcie A i w punkcie B naprężenia będą wynosić 0 (przebiegać będzie oś obojętna). − jeżeli figura jest symetryczna względem osi. Należy przy tym pamiętać. − rdzeń jest figurą wypukłą. − 9   dla punktu B (-1. w którą można wpisać przekrój). Poszukujemy punktów przyłożenia siły (xw. 0  −  30  14   cm  równanie spełniają punkty: 0.5. ile ma kontur przekroju. że oś obojętna leży zawsze po przeciwnej stronie środka przekroju względem punktu przyłożenia siły mimośrodowej. Przykład: Ix = 4 ⋅ 63 3⋅ 43 − = 56 cm 4 12 12 F =12 cm 2 − − ix 2 = 56 cm 4 12 cm 2 6 ⋅13 1 ⋅ 33 +2⋅ + 2 ⋅ 6 2 ⋅12 = 17 cm 4 12 12 17 14 2 cm 2 = cm 2 i y = 12 3 Iy = linią przerywaną zaznaczono kontur przekroju rdzeń oblicza się dla konturu przekroju (żeby oś obojętna nie przecięła w żadnym miejscu przekroju) Ponieważ przekrój jest symetryczny względem osi x. 3.

039 m 2  t 3fdr 3t  t  3 2P  3  − 4P 4P ⋅ 1− ⋅ t  = ≤ fdc ⇒ t ≥ = 0. fdr = 35MPa. Sprawdzenie: 8 P 8 ⋅ 0.04 2 σB = − 4P 4 ⋅ 0. y )   t   − ⋅ x  4P   2  0 ⋅ y  2P  3  = 2 ⋅ 1+ + = ⋅ 1 − ⋅ x  3 2  3t 2  t  6t  t2 t   2  6  3 t t 3 σ ( x .02 MN = =16 .037 m 3t2  t  32 t 3fdc przyjęto t = 0. y ) = 0 ⇔1 − ⋅ x = 0 ⇒ x = Wniosek: jeżeli siła mimośrodowa jest przyłożona na jednej z głównych centralnych osi przekroju.7 MPa < f dc = 20 MPa 2 3t 3 ⋅ 0. to oś obojętna jest prostopadła do tej osi.04 2 (przykłady z wykładu dra Matheji – wykład 8) przykład nr 1.3MPa < f dr = 35 MPa 3t 3 ⋅ 0. P=20kN.04 m ostatecznie przyjęto t=0. σ A = max r = σ 2P  3 8P  8P ⋅ 1− ⋅ (−t) = 2 ≤ fdr ⇒ t ≥ = 0.y=− xw ⋅ x ⋅ ix 2 yw ⋅ i y 2 ix 2 − yw Projektowanie przekrojów: (przykład z ćwiczeń dr Wieczorek) Zadanie: Dane: zaprojektować przekrój słupa w kształcie rombu. .02 MN σA = 2 = = 33.04m.04 m σ B = max c = σ przyjęto t = 0. fdc =25MPa F = 6t 2 Ix = t ⋅ (6t )3 ⋅ 2 = 9t 4 48 Iy = (2t ) 3 ⋅ 3t ⋅2 =t4 48 2 ix 2 = 9t 4 6t 2 = 3 2 t 2 iy 2 = t4 6t = 1 2 t 6 σ ( x.

.

. Moment ten Ms nazywamy momentem skręcającym. a wektor jest równoległy do osi pręta. rozkład odkształceń i naprężeń w przekroju.przykład nr 2. projektowanie przekrojów). Skręcanie elementów prętowych (przekroje kołowe a przekroje niekołowe – różnice w analizie zagadnienia. gdy układ sił zewnętrznych po jednej stronie jego przekroju poprzecznego redukuje się do momentu. 29. którego płaszczyzna działania jest styczna do przekroju. Ze skręcaniem pręta mamy do czynienia wówczas.

jako jedyne. Punkt A' przedstawia rzut punktu A'' na płaszczyznę przekroju zawierającego punkt A. Celem ułatwienia . czyli na pobocznicy pręta. czyli przekrój płaski przed przyłożeniem obciążenia nie pozostaje taki po obciążeniu. zajmie natomiast położenie A''. po przyłożeniu obciążenia momentem skręcającym pręt zdeformuje się. Analizując wybrane włókno należące do pobocznicy pręta: punkt A po deformacji nie będzie leżał w tym samym przekroju. a przekrój poprzeczny dozna spaczenia. przekroje prostokątne wymagają użycia bardziej zaawansowanego aparatu matematycznego a przekroje cienkościenne otwarte oblicza się z wykorzystaniem rozwiązań wyznaczonych dla przekroju prostokątnego. τ max = Ms ⋅R J0 Jednostkowy kąt skręcenia θ ( x) = M s ( x) GJ 0 Przekroje prostokątne: Przekroje prostokątne deplanują się przy skręcaniu. że "kręcą" one względem środka ciężkości przekroju tak samo jak obciążający przekrój moment skręcający. maksymalne naprężenia występują dla r = R . Rozkład naprężeń w przekroju jest liniowy. które prowadzą do rozwiązania w postaci szeregów i funkcji hiperbolicznych. Zwrot naprężeń stycznych jest taki. Przekroje kołowe: Przekroje kołowe. Kąt a pomiędzy promieniami wodzącymi punktów A i A' nazywamy kątem skręcenia pręta. Wszystkie włókna równoległe do osi pręta przyjmą krzywoliniową postać. Najłatwiej je wyznaczyć dla przekrojów kołowych.Dla dowolnego kształtu przekroju poprzecznego pręta. Punkt A'' pokrywa się w tym przypadku z punktem A'. Naprężenia styczne obliczamy z zależności: Ms ⋅z J0 2 2 M → τ = τ xy + τ xz = s ⋅ r M J0 τ xz = s ⋅ y J0 τ xy = J0 = π ⋅ R4 biegunowy moment bezwładności 2 r współrzędna biegunowa punktu Kierunek wektora naprężenia t jest prostopadły do promienia r czyli w punktach leżących na pobocznicy jest styczny do konturu przekroju poprzecznego. Kąt ten jest liniowo zależny od współrzędnej x i obliczany z ogólnego wzoru: α( x ) = θ ⋅ x θ jednostkowy kąt skręcenia  0 τ xy τ xz    Tσ = τ xy 0 0  τ 0   xz 0   0  Tε =  γ xy γ  xz γ xy 0 0 γ xz   0  0   Równania określające niezerowe elementy w powyższych tensorach zależą od kształtu przekroju poprzecznego pręta i od położenia punktu w przekroju. nie doznają deplanacji (spaczenia) przy skręcaniu. Ścisłe rozwiązanie dla tego typu przekrojów wymaga użycia zaawansowanych metod matematycznych.

a analiza wytrzymałościowa została ograniczona do znajomości rozkładu naprężeń w którym oblicza się tylko wartość maksymalną. Jeżeli zaś h/b > 10 (pręty cienkościenne) wtedy α = β = 0. można wyprowadzić następujące zależności: m axτ i = βi ⋅ Ms ⋅ bi α i ⋅ Js θ= Ms G ⋅ Js J s = ∑ β i ⋅ hi ⋅ bi3 i =1 n Naprężenia styczne policzone wg powyższego wzoru oznaczają maksymalne naprężenia w i-tym prostokącie (w połowie dłuższego boku i-tego prostokąta). w narożach naprężenia zerują się a po długościach boków są styczne do konturu przekroju poprzecznego. Projektując taki przekrój należy zatem obliczenia przeprowadzić dla wszystkich możliwych podziałów. Zakłada się przy tym. Warunek ten jest najczęściej podyktowany względami technologicznymi θmax ≤θdop . które można podzielić na skończoną ilość prostokątów. jeśli przynajmniej w jednym punkcie przekroju poprzecznego wielkość naprężenia będzie równa wytrzymałości obliczeniowej na ścinanie Rt. τ max ≤ Rt Warunek sztywności Stan graniczny użytkowania to warunek zapewniający brak przekroczenia pewnej dopuszczalnej wartości jednostkowego kąta skręcenia. 3 i =1 (b oznacza krótszy bok prostokąta a h dłuższy bok) Projektowanie: Warunek wytrzymałości: Stan graniczny nośności zostanie osiągnięty. że dla różnych podziałów przekroju na prostokąty. korzystając ze wzorów wyprowadzonych dla przekroju prostokątnego. Tak więc do wymiarowania przekroju wybieramy maksymalną wartość z policzonych dla wszystkich prostokątów. odpowiednie funkcje wchodzące do funkcji naprężeń i odkształceń zostały stabelaryzowane (zależą od stosunku boków w prostokącie). że moment skręcający przyłożony do całego przekroju jest sumą momentów skręcających każdy wydzielony prostokąt. Rozkład naprężeń: Maksymalna wartość naprężeń stycznych występuje w połowie dłuższego boku. tak jak dla przekroju kołowego jest taki. Dla przekrojów dla których h/b > 5 można przyjąć α = β i naprężenia liczyć ze wzoru: max τ i = Ms ⋅ bi . oraz że jednostkowy kąt skręcenia całego przekroju jest taki sam we wszystkich prostokątach. Wartości największych naprężeń stycznych. Wtedy Js maksymalne naprężenie styczne występuje w tym prostokącie który ma największą grubość. że "kręcą" one względem środka ciężkości przekroju tak samo jak obciążający przekrój moment skręcający.obliczeń skręcanych prętów o przekroju prostokątnym. jednostkowego kąta skręcenia τ max = Ms α ⋅ h ⋅ b2 Ms θ= G ⋅ β ⋅ h ⋅ b3 Przekroje złożone o profilu otwartym: Przez przekroje złożone rozumiemy przekroje. Należy zwrócić uwagę. Zwrot naprężeń. Przy tych założeniach.333 i dodatkowo można przyjać: J s = 1 n ∑ hi ⋅ bi3 . otrzymamy różne wartości maksymalnych naprężeń w przekroju.

Złożony stan naprężenia (wpływ siły tnącej na stan naprężenia w elemencie prętowym. O wytężeniu materiału w danym punkcie ciała decyduje gęstość energii odkształcenia postaciowego. Brak zastosowania. niezależnie od rodzaju stanu naprężenia. wyniki sprzeczne z doświadczeniami. . Złożony stan naprężenia (wpływ siły tnącej na stan naprężenia w elemencie prętowym. O wytężeniu materiału w danym punkcie ciała decyduje maksymalna bezwzględna wartość naprężenia głównego. Hipoteza bardzo dobrze pokrywa się z danymi doświadczalnymi w przypadku materiałów sprężysto-plastycznych. Hipoteza Hubera – Misesa . pojęcie naprężenia zredukowanego.hipoteza maksymalnych naprężeń normalnych. że naprężenia τxz nie mogą być jedynymi naprężeniami stycznymi. Hipoteza Coulomba – Tresci – Guesta – hipoteza maksymalnych naprężeń stycznych. 3.hipoteza maksymalnych dodatnich naprężeń normalnych. a więc na ściankach równoległych do płaszczyzny xz muszą występować naprężenia τzx . Hipoteza Rankine’a . Hipotezy wytężeniowe: 1. W konstrukcjach budowlanych spotykamy również bardziej złożone przypadki. hipotezy wytężeniowe. nazywamy składowymi stanu naprężenia. hipotezy wytężeniowe.30. że w ten sposób ocenimy realny stopień wytężenia materiału konstrukcji. Na jego ściankach równoległych do płaszczyzny yz oznaczono naprężenia normalne oraz styczne. niezależnie od rodzaju stanu naprężenia.Clebscha . Zastosowanie w przypadku materiałów sprężysto-plastycznych. wyznaczenie naprężenia zredukowanego w elemencie prętowym). niezależnie od rodzaju stanu naprężenia. ponadto τxz = τzx = τ . Są to naprężenia normalne σx oraz naprężenia styczne τxz. Brak zastosowania. O wytężeniu materiału w danym punkcie ciała decyduje maksymalna bezwzględna wartość ekstremalnych naprężeń stycznych. wyznaczenie naprężenia zredukowanego w elemencie prętowym). 2. Naprężenia zredukowane. Z warunku równowagi rozpatrywanego elementu jednostkowego wynika. hipoteza nie została dostatecznie potwierdzona doświadczeniami. niezależnie od rodzaju stanu naprężenia. pojęcie naprężenia zredukowanego.Hencky’ego – hipoteza energii odkształcenia postaciowego. Przypuszczamy. Hipoteza Galileusza . Tak przedstawiony stan naprężenia przy zginaniu ze ścinaniem nazywamy złożonym stanem naprężenia. Wszystkie oznaczone na rysunku naprężenia. w których przy bardziej skomplikowanym obciążeniu na wszystkich ściankach elementu występują zarówno naprężenia normalne jak i styczne Celem formułowania hipotez wytężeniowych jest "odwzorowanie" stanu wytężenia w złożonym stanie naprężenia na stan wytężenia przy jednoosiowym rozciąganiu (ściskaniu). O wytężeniu materiału w danym punkcie decyduje wartość maksymalnego dodatniego naprężenia głównego. Na rysunku przedstawiono pręt obciążony pewną siłą oraz element jednostkowy tego pręta. 4.

Dodanie do układu tarcz kolejnej tarczy wymaga dodania kolejnych trzech więzów. Warunek konieczny geometrycznej niezmienności układu: 3t ≤ p t – liczba tarcz należących do układu p – liczba wszystkich więzów występujących w układzie. możliwy byłby obrót względem przegubu wirtualnego.układ chwiejny (geometrycznie zmienny) – tarcza ma 1 lub 2 stopnie swobody. • 3t = p . metody oceny geometrycznej niezmienności). Tarcza połączona z podłożem za pomocą trzech więzów. aby tarcza była geometrycznie niezmienna “kierunki” trzech podpór nie mogą przecinać się w jednym punkcie. że kierunki więzów nie będą przecinały się w jednym punkcie). w którym macierz naprężeń zawiera jedynie dwa elementy σx oraz τxz. WARUNKI SZCZEGÓLNE (WYSTARCZAJĄCE) GEOMETRYCZNEJ NIEZMIENNOŚCI Układ dwóch tarcz sztywnych jest układem geometrycznie niezmiennym. Wyżej wymienione układy nazywane są chwilowo geometrycznie zmiennymi (chwilowo. • Jeżeli tarcza podparta jest trzema podporami przegubowo-przesuwnymi (każda z podpór nakłada po jednym więzie na tarczę) to. czyli odebrano wszystkie 3 stopnie swobody.układ przesztywniony (statycznie niewyznaczalny). których kierunki nie przecinają się w jednym punkcie (rzeczywistym lub niewłaściwym). Układ taki nazywamy n-krotnie statycznie niewyznaczalnym. Punkt ten w przypadku prętów równoległych znajduje się w nieskończoności.układ statycznie wyznaczalny. wzory na naprężenia zredukowane przyjmują formę: 31. warunki szczególne geometrycznej niezmienności. Jest to tak zwany biegun niewłaściwy. WARUNEK KONIECZNY GEOMETRYCZNEJ NIEZMIENNOŚCI Liczba stopni swobody jest równa 0. gdy tarcze składowe połączone są za pomocą trzech więzów. leżącego właśnie w miejscu przecięcia kierunków prętów. Punkt taki nazywamy biegunem (środkiem) chwilowego obrotu.W przypadku płaskiego stanu naprężenia. których kierunki przecinają się w jednym punkcie ma możliwość wykonania nieskończenie małego obrotu wokół punktu przecięcia się kierunków więzów. Liczba nieznanych sił w prętach podporowych i łączących tarcze jest równa liczbie równań równowagi.3t. . Geometryczna niezmienność ustrojów statycznych (warunek konieczny geometrycznej niezmienności. Jednoznaczne rozwiązanie takie układu można uzyskać jedynie przez uwzględnienie odkształcalności układu i ułożenie na tej podstawie brakującej liczby równań. o ile oczywiście chcemy nadal zachować geometryczną niezmienność. Liczba równań równowagi jest mniejsza od liczby niewiadomych n = p . Gdyby taka sytuacja zaistniała. • 3t < p . bo każde najmniejsze przemieszczenie spowoduje. • 3t > p .

choć często pracochłonna i żmudna. Nawet w układach pozornie przesztywnionych (jak wskazuje na to warunek konieczny) należy sprawdzić warunek dostateczny geometrycznej niezmienności. Sposób kinematyczny polega na przekształceniu ustroju w „mechanizm” poprzez odrzucenie więzi odpowiadającej szukanej wielkości statycznej i udzieleniu mu wirtualnego przemieszczenia. 32. Nawet cztery i więcej prętów może nie gwarantować sztywności. W sposobie statycznym dla dowolnego położenia siły P = 1 określonego odciętą x. Układ jest geometrycznie niezmienny. to układ jest geometrycznie zmienny. że połączenie „w trójkąt” jest niezmienne. METODY OCENY GEOMETRYCZNEJ NIEZMIENNOŚCI a) Metoda prędkości wirtualnych Układ jest geometrycznie zmienny. Linią wpływu danej wielkości statycznej lub geometrycznej nazywamy wykres przedstawiający jej zmianę w zależności od położenia pojedynczej siły jednostkowej. 1) Pojęcie linii wpływu. aby wszystkie pręty jednocześnie nie były do siebie równoległe. Czasami trudno jest uzyskać wyrażenie dla wielkości KI. gdy ich kierunki przecinają się w jednym punkcie. w celu ustalenia najniekorzystniejszego dla danego przekroju układu sił zewnętrznych. Analizę kończy wykazanie. Zachodzi to w sytuacji. niezmienny. podpora nieprzesuwna. Na podstawie tych prędkości staramy się ustalić chwilowe środki obrotu kolejnych elementów. czyli na tym iż w położeniu równowagi dla dowolnego małego przesunięcia punktów układu zgodnego z więzami suma prac wykonanych nad układem przy tym przesunięciu przez siły zewnętrzne jest zerowa.• Jeżeli tarcza jest podparta podporą przegubowo-przesuwną i przegubowo-nieprzesuwną to. Linie wpływu (pojęcie linii wpływu. Przeciwnie. Warunek ten jest niezwykle istotny. można wyznaczyć z warunków równowagi wyrażenie szukanej wielkości statycznej KI w przekroju xI. aby układ był geometrycznie niezmienny podpora przegubowo-nieprzesuwna nie może leżeć na “kierunku” podpory przegubowo-przesuwnej. jeśli plan prędkości wirtualnych jest sprzeczny. w kierunku szukanej wielkości statycznej. że pręty nie są do siebie równoległe) c) Twierdzenie o 3 tarczach Warunkiem koniecznym i wystarczającym (WKW) geometrycznie niezmiennego połączenia 3 tarcz jest połączenie każdych 2 tarcz ze sobą („każda z każdą”) co najmniej 2 prętami w taki sposób. jeśli istnieje niesprzeczny plan prędkości wirtualnych. ani też punkty przecięcia się kierunków prętów łączących każde 2 tarcze nie leżały na jednej linii prostej. b) Twierdzenie o 2 tarczach Warunkiem koniecznym i wystarczającym (WKW) geometrycznie niezmiennego połączenia 2 tarcz jest połączenie ich 3 prętami. Z linii wpływu korzystamy przy obliczaniu konstrukcji poddanych działaniu ruchomych obciążeń. metody wyznaczania linii wpływu w ustrojach statycznie wyznaczalnych. zastosowanie linii wpływy do wyznaczania obwiedni). Sposób kinematyczny opiera się na zasadzie prac przygotowanych. Plan składowych wirtualnych przemieszczeń odpowiadających jednostkowemu przemieszczeniu wirtualnemu wymuszonemu w przekroju xI. 2) Metody wyznaczania linii wpływu w ustrojach statycznie wyznaczalnych Linie wpływu wielkości statycznych można wyznaczać w sposób statyczny lub kinematyczny. Twierdzenie powyższe stwierdza. Zgodnie z tą zasadą można zapisać: . Końce rzędnych łączy się odpowiednio liniami prostymi uzyskując w ten sposób linię wpływu KI. wtedy dla wybranych odciętych xi obliczamy kolejno wartości szukanej wielkości statycznej w przekroju o odciętej xI wywołane obciążeniem jednostkowym przyłożonym w przekrojach o odciętych xi. Jest nim np. czy należy do trzeciej grupy: układów chwilowo geometrycznie zmiennych. tzn. Metoda zawsze jest skuteczna. jeżeli choć jeden z elementów może doznawać ruchu (posiada jeden chwilowy środek obrotu). ponieważ często to on rozstrzyga czy układ jest geometrycznie zmienny. a w konsekwencji pręt taki możemy traktować jako unieruchomiony. których kierunki nie przecinają się w jednym punkcie (również nie w punkcie niewłaściwym. Nadając parametrowi x znaczenie zmiennej wyrażenie stanie się funkcją określającą kształt linii wpływowej dla KI. że plan prędkości dla tego elementu jest sprzeczny. Wyznaczamy chwilowe prędkości wirtualne w węzłach połączenia tych prętów z innymi. Analizę prowadzimy rozpoczynając od chwilowych środków obrotu prętów. będzie obrazem linii wpływu tej wielkości. a następnie nanosimy je na rysunku. Istnienie dwóch różnych chwilowych środków obrotu dla jednego elementu oznacza. że wszystkie elementy są unieruchomione. Dla celów analizy geometrycznej niezmienności wewnętrznej (układu rozpatrywanego bez więzów) unieruchamiamy myślowo jeden z elementów (tarcz).

wywołującej to przemieszczenie. wywołane uogólnioną siłą k-tą równą jedności. Nierówność Winklera umożliwia również ustalenie najmniej korzystnego położenia obciążenia równomiernie rozłożonego na odcinku o długości „d”. 33. Musi być przy tym spełniony warunek. któremu odpowiada ekstremalna wartość K. np. Podobnie jak linie wpływu wielkości statycznych można wyznaczyć linie wpływu wielkości geometrycznych. Wp – wypadkowa sił położonych po prawej stronie siły Pk Wl – wypadkowa sił położonych po lewej stronie siły Pk W = Wl + Wp + Pk – wypadkowa sił rozpatrywanej grupy. dla którego przyrost ΔK będzie niedodatni bez względu na to. aby żadna z sił rozpatrywanej grupy nie znajdowała się poza odcinkiem L. . która ma znaleźć się nad załomem linii wpływu. 3) Zastosowanie linii wpływu do wyznaczania obwiedni. a więc na równości: δki = δik gdzie: δik oznacza przemieszczenie w miejscu i kierunku uogólnionej siły i-tej. czy obciążenie przesuniemy w lewo. linie wpływu ugięcia belki w określonym przekroju. Aby wykres składowych przemieszczeń wirtualnych stanowił linię wpływu wielkości KI. czy w prawo. x = a(l-d)/l Dla ustrojów statycznie wyznaczalnych kryteria te znajdują zastosowanie jedynie w odniesieniu do wielkości statycznych. gdy linia wpływu ma kształt dowolny. jego kąta obrotu. zaś δki przemieszczenie w miejscu i kierunku uogólnionej siły k-tej. Czasami istnieją odpowiednie kryteria ścisłe. Ogólnie. praktyczne zastosowanie metody). wywołane jednostkową siłą i-tą. takie. Wymiarem wielkości δ jest wymiar przemieszczenia podzielony przez wymiar uogólnionej siły. Za pomocą linii wpływu można nie tylko obliczyć wartość K wywołaną przez obciążenie zadanym układem sił. Metoda sił (podstawy teoretyczne metody .twierdzenia energetyczne. Dla wielkości geometrycznych linie wpływu mają kształt linii krzywych. ale również ustalić najmniej korzystne położenie tego układu tzn.− K I δ I + Pδ P = 0 a następnie wyznaczyć KI K I =P δP δI gdzie: δP i δI oznaczają składowe wirtualnych przemieszczeń odpowiadające wielkościom P i KI. Linie wpływu wielkości geometrycznych możemy również wyznaczyć wykreślnie z zależności funkcyjnej miedzy wielkością poszukiwanego przemieszczenia a zmienną współrzędną określającą położenia poruszającej się uogólnionej siły jednostkowej. zmiany odległości dwóch węzłów kratownicy itp. Te linie wpływu można sporządzić opierając się na twierdzeniu Maxwella o wzajemności przemieszczeń. gdyż linie wpływu tych wielkości składają się z odcinków prostych. konieczne będzie poszukiwanie ekstremalnej wartości drogą prób. Pozwala to na wyprowadzenie nierówności Winklera: Wl + Pk a W > > l W l W gdzie: Pk – poszukiwana siła. gdy obciążona gałąź linii wpływu składa się z dwu odcinków prostych o całkowitym rzucie L Największą wartość K otrzymamy przy takim ustawieniu grupy sił. wierzchołka odległego o „a” od lewej podpory. ogólny algorytm metody w zastosowaniu do ustrojów prętowych. należy założyć δI = 1. w związku z czym nie można dla nich stosować nierówności Winklera. Mogą to być np.

temperatura ustroju jest stała . Idea metody sił polega na wykorzystaniu tzw. Rozpisanie układu równań kanoniczych metody sił 5. Aksjomat ten mówi. X2.Xn i wyrazu wolnego 6.materiał jest liniowo-sprężysty . Przyjęcie schematu podstawowego ( statycznie wyznaczalnego i geometrycznie niezmiennego) 3. gdy odkształcenie zachodzi bez naruszenia równowagi Prawo zachowania energii Praca sił zewnętrzych Lz = Vp Praca sił wewnętrznych Lw = -V → → prawo zachowania energii Lz+Lw = 0 Vp – zmniejszenie energii potencjalnej obciążenia zewnętrzego V – przyrost energii potencjalnej odkształcenia ( energii sprężystej) Twierdzenie Clapeyrona Praca sił zewnętrzych jest miara energii potencjalnej obciążenia przekształcającej się w energię sprężystą V = Lz Uogólniona siła – dowolny układ sił przyłozony do ciała pozostającego w równowadze Uogólnione przemieszczenie – wielkośc przez którą należy pomnozyć uogólnioną siłę w celu wyznaczenia jej pracy ( ui uogólnione przemieszczenie odpowiadające sile skupinej Pi ) Dla ciała sprężystego pozostającego pod działaniem sił wewnętrznych energia sprężysta jest równa pracy tych sił Jeżeli zależność między obciążeniem a odpowiadającym mu przemieszczeniem ma charakter liniowy to praca siły Pi na przemieszczeniu ui wynosi . Sporządzenie wykresu końcowgo sił poprzecznych ( poszczególne pręty traktujemy jako belki swobodnie podparte) 9. Obliczenie sił przekrojowych w stanach jednostkowym oraz od obciążeń rzeczywistych 4.. Algorytm metody sił 1. która gromadzi się w ciele podczas jego odkształcenia Założenia: . obliczamy metodą sił wykorzystując równania statyki oraz dodatkowe równani o charakterze geometrycznym. Rozwiązanie układu równań kanonicznych metody sił 7. Sprawdzenie poprawności obliczeń przez kontrolę przemieszczeń układu statycznie niewyznaczalnego Podstawy teoretyczne metody Energia sprężysta odkształcenia – energia potencjalna. ustalenie stopnia statycznej niewyznaczalności 2. Sporządzenie wykresu końcowego sił osiowych z warunku równowagi węzłów 10. Fizyczna interpretacja współczynników dik 11.Konstrukcje statycznie niewyznaczalne. zwany układem podstawowym. że można je pominąć przy układaniu równań równowagi ↓ układ Clapeyrona Zmiana jednego rodzaju energii potencjalnej ( energii potencjalnego obciążenia) wyłącznie na drugi rodzaj ( energii potencjalnej odkształcenia) ma miejsce wtedy. Obliczenie współczynników przy niewiadomych X1.brak tarcia na powierzchniach styku wzajemnie ruchomych częsci układu lub tarcie jest pomijalne .do sił zewnętrznych i odkształeń ma zastosowanie zasada superpozycji . że jeśli układ materialny jest w równowadze. to odrzucenie dowolnego więzu i zastąpienie go reakcją tego więzu nie zmieni stanu równowagi ciała. Sporzadzenie wykresu końcowego momentów za pomocą wzoru superpozycyjnego 8.układ znajduje się w równowadze . Nieznane siły Xi obliczamy z warunków zgodności przemieszczeń układu pierwotnego.przemieszczenia są małe. W rezultacie otrzymujemy układ statycznie niewyznaczalny. aksjomatu więzów. obciążonym dodatkowymi siłami Xi.

Castigliano Rzut przemieszczenia punktu przyłożenia siły na kierunek działania tej siły równa się cząstkowej pochodnej energii sprężystej względem tej siły. Bettiego) Suma prac pierwszego układu sił na odpowiadającym im przemieszczeniach wywołanych działaniem drugiego układu sił jest równa sumie prac drugiego układu sił na odpowiadających im przemieszczeniach wywołanych działaniem pierwszego układu sił tw. niezależne od czasu.) Zasada wzajemności przemieszczeń ( tw. należy jednak pamiętac że energii sprężystej nagromadzonej pod łącznym działaniem obciążeń tego same typu np. Castigliano) Zasada prac wirtualnych ( wykorzystywana do obliczania przemieszczeń) Przemieszczenie wirtualne: bardzo małe. Maxwella) Jeżeli na układ działają dwie równe co do wielkości siły to przemieszczenie w miejscu i w kierunku pierwszej siły wywołane działaniem drugiej siły jest równe przemieszczeniu w miejscu i w kierunku drugiej siły wywołane działaniem pierwszej siły Zasada wzajemności praca ( tw.Li=0. niezależne od obciążenia rzeczywistego Zgodnie z prawem zachowania energii . Na zasadzie superpozycji można obliczać energię nagromadzona pod łącznym działniem różnych obciążeń (np. Wzór Maxwella-Mohra służacy do sprawnego obliczania przemieszczeń w metodzie sił ( wynika z przekształcenia wzorów z tw.5* Pi * ui Praca wszystkich sił Pi obciążających układ na odpowiadających im przemieszczeniach ui wynosi ∑ Li Jednostkowa energia sprężysta odkształcenia – ilośc energii sprężystej nagromadzonej w jednostce objętości ciała odkształconego V’ = dV/dv dV – energia sprężysta nagromadzona w elemencie dv – objętość elemetnu V’ – jednostkowa energia sprężysta w danym punkcie Można wyznaczyc wzory na energię spręzystą dla każdego rodzaju siły wewnętrznej. moment skręcający + siła osiowa itp. zgodne z więcami zewnętrznymi. siły osiowej nie można obliczać na zasadzie superpozycji.

wzór na przemieszczenia podpór Połączenie wszystkich wzorów prowadzi do powstania uogólnionego wzoru Maxwella-Mohra We wzorze tym występują całki funkcji powstałych z równań momentów zginających. dla błędów montażowych. wpływów temperatury czy osiadania podpór np. W miejsce usuniętej podpory zastosowano niewiadomą hiperstatyczną X1 X1 1*a . Wcelu uproszczenia obliczeń stosuje się spósb zwany całkowaniem graficznym.Lz+Lw = 0 Podobne wzory jesteśmy w stanie wyprowadzić np. prostokątów. których wykresy mają kształty trójkątów. Polega on na pomnożeniu pola pierwszej figury przez rzędną momentu znajdująca się pod środkiem ciężkości pierwszej figury Praktyczne zastosowanie metody q a 1. trapezów. Przyjęcie układu podstawowego. paraboli.

Elementy międzywęzłowe nazywamy prętami. Sporzadzenie wykresu momentów zginających od obciążenia X1 = 1 3.statycznego działania obciążeń – przyrost obciążeń w czasie jest powolny. w tym także obliczonej niewiadomej hiperstatycznej X1 = 3/8qa.macierzowa. Wykreślenie kompletnie obciążonego układu podstawowego. Metoda przemieszczeń (wersje metody .2. . Jest to liczba więzów.płaskości i prostopadłości do osi przekrojów prętów – są takie przed i po odkształceniu Sztywnośc zginania EI na długości poszczególnych prętów jest stała. O liczbie niewiadomych decyduje stopień kinematycznej niewyznaczalności (SKN). ogólny algorytm metody w zastosowaniu do ustrojów prętowych.sprężystości – liniowy zwiążek pomiędzy naprężeniami a odkształceniami (prawo Hook’a) . Dogodne jest też wyodrębnienie węzłów zawierających punkty nagłej zmiany przekroju i punkty przyłożenia obciążeń skupionych. Metoda przemieszczeń Niewiadomymi są przemieszczenia węzłów. W metodzie przemieszczeń konstrukcję prętową traktujemy jako pewien skończony zbiór wezłów. a w szczególności zasady: . praktyczne zastosowanie metody). Równania kanoniczne wyrażają reakcje w miejscu dołożonych więzów. Obliczenie X1 z równania kanonicznego X1 * a3/3EI . punkty w których zbiega się większa liczba prętów i punkty podporowe. Sporządzenie wykresy momentów od obciążenia zewnętrznego q q* a 2 2 4.qa4/8EI = 0 => X1 = 3/8qa 6. z których każdy ̨ ma określoną liczbę stopni swobody.geometrycznej niezmienności (zesztywnienia) – wpływ przemieszczeń wywołanych obciążeniami na obliczane siły i reakcje oraz siły wewnętrzne jest pomijalnie mały . Ten statycznie wyznaczalny schemat umozliwia obliczenie sił poprzecznych i momentów 2 3q*a 8 5q*a 8 q*a 8 2 2 9q*a 128 2 34. Obliczenie przemieszczeń całkowaniem graficznym δ11=1/EI* 1/3*a*a*a = a3/3EI (ugięcie jednostkowe) ∆1q = 1/EI * ¼ * a * qa2/2 * a = qa4/8EI ( ugięcie od obciążenia q) 5.superpozycji – efekt działannniaa kilku obciążeń jest równy sumie efektów działania każdego oddzielnie . taz że można pominąć siły bezwładności . Założenia – obowiązują wszystkie założenia dotyczące ustrojów liniowo-sprężystych. które trzeba wprowadzić aby układ usztywnić. Za węzły uważamy niewielkie fragmenty konstrukcji zawierające zazwyczaj wszystkie punkty załamania osi. klasyczna iteracyjna.

̨ ̨ ̨ Wersja iteracyjna metody przemieszczeń to metoda kolejnych przybliżeń. Całkowita liczba równań równowagi pokrywa się zatem z liczbą niewiadomych ̨ ̨ przemieszczeń. Podpory konstrukcji odbierają wezłom pewną liczbę stopni swobody. niezalezne przemieszczenia: dwa przesuwy (pionowy. aby stał się nieprzesuwny. ̨ ̨ ̨ Z kolei wezły zawierajace przeguby są punktami materialnymi. Do wyznaczenia wartości przemieszczeń wezłów wykorzystuje się równania równowagi wezłów. a nastepnie wykonaniu na nich ściśle określonych działań macierzowych ̨ prowadzacych do końcowego rozwiazania. Podstawowymi wzorami metody przemieszczeń są równania transformacji wiążące ze sobą przemieszczenia kątowe węzłów oraz ich względne przemieszczenia liniowe z przypodporowymi siłami uogólnionymi. czyli momentami lub siłami poprzecznymi.W konstrukcji płaskiej wezły. Otrzymane w drugim rozwiazaniu siły ̨ ̨ ̨ bedą się róznić od tych. ̇ ̨ ̇ ̨ Zwroty przemieszczeń zakładamy zgodnie z przyjetym globalnym układem współrzednych xy. ̨ ̨ ̇ ̇ Przykłady: . ̨ ̇ ̨ Dlatego obliczenia nalezy powtórzyć. Polega ona na tym że należy najpierw rozwiazać ramę klasycznie i wyznaczyć siły normalne. Pozostałe wezły to wezły ̨ ̨ ̨ ̨ ruchome. które nalezy ̨ ̇ wprowadzić. Istotna jest ̨ ̨ numeracja przemieszczeń w nastepujacej kolejności: przesuw poziomy. ̇ ̨ relację miedzy katami obrotów cieciw pretów wyznacza się z łańcucha kinematycznego uzyskanego poprzez ̨ ̨ ̨ ̨ zamianę wszystkich wezłów wewnetrznych i podpór na przeguby i określenie stopnia geometrycznej ̨ ̨ niewyznaczalności. są tarczami sztywnymi. które były podstawą wzorów transformacyjnych (otrzymane z klasycznego rozwiazania). czyli układ o zerowej liczbie ̨ ̇ ̨ stopni swobody. Po obliczeniu niewiadomych (liniowych lub kątowych przemieszczeń) obliczamy siły wewnętrzne. ze ̨ ̨ ̇ kazdy wezeł układu ma własne. Równania te ̨ ̨ odpowiadają sumie rzutów sił na kierunki wyznaczone przez wektory przesunieć oraz sumie momentów wzgledem ̨ ̨ osi katów obrotu danego wezła. w których choćby dwa prety są połaczone w sposób sztywny. poziomy) i kat obrotu. Obliczenia przeprowadza się tak długo. pionowy i kat obrotu. ̨ Zastosowanie metody przemieszczeń: jest podstawową metodą wykorzystywaną w programach komputerowych do rozwiązywania układów statycznie niewyznaczalnych. W wersji klasycznej metody przemieszczeń zakładamy zazwyczaj nieskracalność pretów oraz pomijamy wpływ sił ̨ normalnych. Dla kazdego preta określić wzory transformacyjne z ̨ ̇ ̨ uwzglednieniem wyznaczonych sił normalnych i ponownie rozwiazać układ. aby układ stał się geometrycznie wyznaczalny. uniemozliwiajace przesuwy). Bedzie to liczba wezłów układu pretowego. W przypadku wielopretowego układu. Mozliwe jest utworzenie róznych wariantów obliczeń. Wezły sztywne na płaszczyźnie mają zatem co ̨ ̨ ̨ najwyzej trzy stopnie swobody (dwa przesuniecia i obrót). a wezły przegubowe − co najwyzej dwa stopnie swobody ̇ ̨ ̨ ̇ (dwa przesuniecia). Wezły całkowicie ̨ ̨ ̨ unieruchomione (zazwyczaj wezły podporowe) nazywają się wezłami nieruchomymi. Obliczenia polegają na zestawieniu z danych problemu kilku macierzy wyjściowych. które nalezy wprowadzić do układu. aż wynik nie odbiega znacznie od ̇ przyjetego w danym kroku iteracyjnym rozkładu sił (wyznaczonych z poprzedniego kroku). Liczba niewiadomych w metodzie przemieszczeń jest równa liczbie stopni swobody wszystkich wezłów (jest to ̨ stopień kinematycznej niewyznaczalności). Określenie go polega na wyznaczeniu liczby wiezów. Układ podstawowy w tej metodzie to układ o wszystkich wezłach nieruchomych (wprowadza się wewnetrzne ̨ ̨ utwierdzenia do wezłów oraz dodaje się podpory liniowe. w którym ̨ ̨ ̨ zbiegają się sprezyście utwierdzone prety (wezły wewnetrzne) powiekszona o liczbę wiezów (niezaleznych ̨ ̇ ̨ ̨ ̨ ̨ ̨ ̇ podpór).Tworzą one układrównań kanonicznych metody przemieszczeń. W wersji macierzowej uwzglednaimy siły normalne i rezygnujemy z zasady nieskracalności pretów. Zakładamy.

.

Kontrola stanów granicznych użytkowalności elementów konstrukcji żelbetowych (klasyfikacja SGU i ich znaczenie. Konstrukcje Żelbetowe Polska Norma rozróżnia następujące stany graniczne użytkowalności: . max pk oraz 0 . ze dla kombinacji określonej kombinacji oddziaływań spełniony jest warunek: Ed <= Cd W którym Ed oznacza dany efekt.stan graniczny zarysowań Generalnie sprawdzenie stanów granicznych użytkowalności polega na wykazaniu. PN-B-03264 Konstrukcje betonowe. Kobiak J.1. ogólne warunki kontroli SGU i stosowane metody. Opracowano na podstawie: 1. a Cd jest graniczną dopuszczalna wartością tego efektu. 1k . 8⋅ f σ ≤ 0 . Na podstawie pkt.2 PN wartości naprężeń w cięgnach sprężających nie powinny być większe niż: . Obliczenia statyczne i projektowanie 2. Stachurski W.stan graniczny naprężeń . określoną w Normie. 7. Sprawdzenie stanu granicznego naprężeń wykonuje się w sytuacji początkowej konstrukcji sprężonych.przy chwilowym przeciążeniu stosowanym w celu zmniejszenia strat spowodowanych tarciem oraz poślizgiem w zakotwieniu σ ≤ 0 .stan graniczny ugięć . Poza sprawdzeniem w/w oddziaływań należy również przeanalizować możliwość wystąpienia w konstrukcji innych stanów granicznych użytkowalności (np.35. max p0 . 90⋅ f 0 . zjawiska uwzględniane w kontroli SGU). żelbetowe i sprężone... stanu granicznego drgań) w zależności od przeznaczenia obiektu i odpowiednio zabezpieczyć konstrukcję na te wpływy.

które nie powinny ulegać zarysowaniem. TYPY I RODZAJE ZBROJENIA . a rysoodporność jest zabezpieczona sprężanie i współpracę betonu na rozciąganie c) kategoria 3 – obejmuje żelbetowe i częściowo sprężone konstrukcje.1. 1k . 36. W budownictwie ogólnym.7 fcm(t0) . od wymaga się szczelności. możliwość uszkodzenia elementów przyległych do konstrukcji.sup nie powinny przekraczać poniższych wartości: . z wyjątkiem elementów zespolonych.w belkach kablobetonowych przy sprężaniu osiowym – 0. sprawdzenia wymagają jedynie elementy dachów i stropów. Wpływ skurczu betonu na ugięcie żelbetowych elementów zginanych można z reguły pomijać. że występujące w konstrukcji siły wewnętrzne. wyznaczone da odpowiedniej kombinacji obciążeń nie powodują rozwarcia rys prostopadłych do osi elementu i rys ukośnych większych od szerokości uznanych za graniczne.1 PN naprężenia ściskające w betonie w początkowej sytuacji obliczeniowej obliczone pod działaniem siły Npd=Pk. max ≤ 0 . a pojawienie rys jest niedopuszczalne b) kategoria 2 – obejmuje także konstrukcje sprężone. o ograniczonej szerokości rozwarcia. Ze względu na potrzebę zróżnicowania stopnia zabezpieczenia konstrukcji z betonu przed ujemnymi skutkami zarysowania wprowadzono podział konstrukcji na kategorie rysoodporności: a) kategoria 1 – dotyczy konstrukcji sprężonych.σ .6 fcm(t0) Sprawdzenie stanu granicznego zarysowania polega na wykazaniu. podanych w tabeli Przy obliczaniu ugięć należy uwzględnić wpływ pełzania betonu na sztywność elementu zginanego. Typy zbrojenia stosowanego w elementach żelbetowych (rola spełniana przez zbrojenie. jak i rys ukośnych. max pk oraz 0 .6 fcm(t0) przy sprężaniu mimośrodowym 0. przemysłowym i rolniczym.w elementach strunobetonowych przy sprężaniu osiowym – 0. że występujące w konstrukcji siły wewnętrzne wyznaczone dla odpowiedniej kombinacji obciążeń nie powodują ugięć większych od uznanych za graniczne ze względu na przeznaczenie budowli. estetykę oraz poczucie zagrożenia bezpieczeństwa użytkowników. Ugięcia tych elementów nie powinny przekraczać wartości dopuszczalnych. 75⋅ f σ ≤ 0 . Wartości dopuszczalne rozwarcia rys podano w tabeli Sprawdzenie stanu granicznego ugięć polega na wykazaniu.5 fcm(t0) przy sprężaniu mimośrodowym 0.po uwzględnieniu strat całkowitych 0 . w których dopuszczalne jest powstanie zarówno rys prostopadłych do osi elementu.7. klasyfikacja typów zbrojenia elementów żelbetowych – ze względu na przenoszone siły wewnętrzne. 65⋅f pk Wg punktu 7.po zakotwieniu cięgien i uwzględnieniu strat doraźnych σ ≤ 0 . jeżeli warunki użytkowania nie powodują konieczności specjalnego ograniczenia ugięć. 85⋅ f 0 . logika rozmieszczania zbrojenia w przekroju i na długości elementu). max p0 .

itd. 40. Ni. np. e. np. Liny – zwita wiązka cienkich drutów o średnicy 0. 28. Produkowany jest w zwojach. Do poszczególnych klas zalicza się stale różnych gatunków.5. stosowana w robotach wykończeniowych. Norma PN-B-03264:2002 wyróżnia 5 klas stali stosowanych do zbrojenia żelbetu. otrzymuje się w pękach. Główna idea żelbetu polega na odpowiednim wykorzystaniu własności betonu i stali. Ortogonalna siatka pleciona Rabitza. Cr. 5.Stosowana w Polsce stal zbrojeniowa do konstrukcji żelbetowych sklasyfikowana została pod względem wytrzymałościowym. wygodne przy zbrojeniu prefabrykatów w typowych elementach belek i słupów.5. 18. c. natomiast pozostałych klas okrągłe i żebrowane. b. . Druty – struny średnicy 2. Szkielety w formach lub deskowaniach łączone są ze sobą poprzecznie prętami za pomocą spawania. 18 Ø7. 7 Ø2. 16.5% zawartości dodatkowych pierwiastków uszlachetniających – Mn. lub równoległych splotów. Nośność tego typu elementów na zginanie jest niska. 7mm. W strefach występowania naprężeń rozciągających umieszcza się zbrojenie. d. 19 splotów o średnicy 15.5. Druty i pręty ze stali klas A-0 i A-I są w przekroju okrągłe i gładkie. przy czym długośc prętów nie jest większa niż 12m. Zazwyczaj w konstrukcjach żelbetowych: beton odpowiada za przenoszenie ściskania. 8. stalowych i drewnianych. Si. 10 i 12mm (3mm wyjątkowo w prefabrykatach). c. z możliwością dozbrojenia dodatkowymi prętami.5. 3. Druty do żelbetowych konstrukcji średnicy 4. 14. Kable – wiązka równoległych drutów sprężających Ø5 lub Ø7mm. do tynkowania elementów żelbetowych. np. Szkielety spawane lub zgrzewane drabinki. średnic. Do zbrojenie konstrukcji żelbetowych stosujemy zwykle stale niskowęglowe (do 0.4÷2mm (jednozwitych. V. 19 Ø2. Pręty do konstrukcji żelbetowych średnicy 12. granic plastyczności stali fyk i fyd a także z podaniem charakterystycznej wytrzymałości stali na zerwanie ftk. Dzięki temu elementy z żelbetu mogą przenosić znacznie większe obciążenia. uzyskana przez odpowiednie ponacinanie blachy. Pręty – żebrowane pręty okrągłe ze stali klasy A-IIIN średnicy 10÷18mm lub też owalne. do drutów wiązałkowych. stal klasy A-III użebrowana w „jodełkę”. Jednolita siatka cięto-ciągniona Ledóchowskiego (siatka górnicza). Główną wadą żelbetu jest ujawnienie się zarysowań w strefie rozciąganej elementów zginanych. np. Cięgna sprężające do konstrukcji sprężonych wysokiej wytrzymałości a.5mmpo 7 Ø6 w każdym splocie. 32. 35. Siatki: a. Zginane elementy betonowe niszczą się na skutek działania naprężeń rozciągających. 6.5. Podział na klasy z wyszczególnieniem gatunków. Sploty – np. Zgrzewane siatki w formie mat mogą mieć nośne zbrojenie w kierunku podłużnym lub poprzecznym.) Typowe zbrojenie wykonuje się w postaci prętów walcowanych (pręty w kręgach i pręty proste). natomiast A-IIIN (RB 500) obracając w dwóch położeniach widzi się żebrowanie w „jodełkę” a w jednym „ukośnie”. Mo. Stal zbrojeniowa. pracuje w kierunku długości oczek. dwuzwitych lub trój zwitych) lub też z drutów o większej średnicy. Zgrzewane siatki w formie rulonów (zwijane) mogą mieć nośne zbrojenie w kierunku prostopadłym do kierunku zwijania. a stal za przenoszenie rozciągania. Zdolność do przenoszenia dużych naprężeń ściskających przez beton nie jest wykorzystana. z cienkiego drutu o drobnych oczkach. 25. bądź też w obu kierunkach. 5. a następnie jej rozciągnięcie. zwita przeciwzwita 1+6w prawo +12w lewo +18w lewo+24w prawo 4. 1. d. 22. 12 Ø5. Stal zwykła do konstrukcji żelbetowych. 2Ø2.25% zawartości węgla) i niskostopowe (do 1. spawalności. 1mm 2. 20. Klasa A-II jest ukośnie żebrowana. b.

ZASTOSOWANIE STALI W KONSTRUKCJACH ŻELBETOWYCH Wyroby ze stali zbrojeniowej (żelbet): . .5. 8. . A-III.B. 10. . 32.B500A .Stale wyższych klas – silniej obciążone elementy konstrukcyjne.Pojedyncze pręty proste. .Szkielety zbrojeniowe.Górna granica fyk do zbrojenia żelbetu wynosi 600MPa . 22. 36. 25.Żebrowane – klasy A-II. a jedynie klasy. walcówka (wymagane jest prostowanie na miejscu budowy). 14.Stale niższych klas – elementy drugorzędne (płyty.C) – o przyjęciu klasy decyduje jej gwarantowana ciągliwość Klasy stali wg Eurokodu 2: . A-III dwuskośnie).W Eurokodzie nie wyróżnia sie gatunków stali. 20. . 16. 18.Gładkie – klasa A-0 i A-I (wymagane haki). A-IIIN (pręty klas A-II są żebrowane jednoskośnie. zbrojenie rozdzielcze).Sztywne wkłady.STAL ZBROJENIOWA WG EUROKODU 2 .B500B . 12. . .Pręty mniejszych średni (zwykle do 12mm) dostarczane SA w kręgach – tzw.wyróżnia się 3 klasy stali (A. Zastosowanie stali w zależności od klas: .Siatki zgrzewane. 28. Produkowane średnice prętów: 5.Pręty w kręgach. 40. . Powierzchnia prętów w zależności od klas: .f yk dla stali do zbrojenia żelbetu powinna się zawierac w przedziale <400-600>MPa Klasy stali wg Eurokodu 2: .B500C Stale produkowane w Polsce (za wyjątkiem RB500W) nie spełniając wymogów Eurokodów – za mała wytrzymałość lub za mała gwarantowana odkształcalność. 6. . strzemiona.

Strzemiona rozstaw: o W kierunku podłużnym st. . Zbrojenie wykorzystuje się najczęściej w ustrojach płytowo – słupowych.Pręty odgięte – rozmieszczenie: Wymagania normowe dotyczą jedynie prętów odgiętych. Zbrojenie poprzeczne warunki konstrukcyjne . o Przyswojenie dwóch prętów. jak i rozciąganej. FUNKCJONALNY PODZIAŁ PRĘTÓW ZBROJENIOWYCH Zbrojenie może pełnić również funkcje w elementach żelbetowych.Przy użyciu samych strzemion (najczęściej pionowych). gdy nośność samego betonu na przebicie jest niewystarczająca można strefę przebicia dodatkowo dozbroić za pomocą: . • • Zbrojenie poprzeczne – strzemiona.Warunki poprawnego zakotwienia strzemion w zależności od zastosowanego rozwiązania: o Haki półokrągłe sA≥5Øs i 50mm. zapewniające sztywność szkieletu zbrojenia. .75d o W kierunku poprzecznym st.Przy użyciu tzw. Zbrojenie rozdzielcze – gwarantuje równomierny rozdział obciążeń. o Przyswojenie jednego pręta . . Zbrojenie przeciwskurczowe – zbrojenie ograniczające szerokość rozwarcia rys na skutek skurczu.Króćców dwuteownika. . żeby zbrojenie poprzeczne nie było wymagane.75d≤600mm .Tzw. Zbrojenie konstrukcyjny – zbrojenie. . składających się zwykle z ustawionych w postaci krzyża dwuteowników. . Ograniczenia te mają na celu zabezpieczenie elementu przed powstaniem rysy przebiegającej pomiędzy płaszczyznami prętów odgiętych i nie przecinającej żadnego z tych prętów. potrzebne do zachowania stabilności podczas betonowania. . SPOSÓB ZBROJENIA NA ŚCINANIE Przy ścinaniu EC2 pozwala jedynie na uwzględnienie zbrojenie nachylonego do osi podłużnej elementu pod kątem od 5˚ do 90˚.- Pręty większych średnic (>12mm) dostarcza się jako pręty proste (do 12m. Zdecydowanie rzadziej konieczne jest dozbrajanie stóp fundamentowych na przebicie. którego ilość wynika z zapewnienia odpowiedniej współpracy stali z betonem. Zbrojenie na przebicie: W przypadku. zbrojenie odgięte.Sztywnych wkładów. klatek lub drabinek (nieotaczających zbrojenia podłużnego – wymagane jest ich odpowiednie zakotwienie). • Zbrojenie główne podłużne – przeniesienie naprężeń normalnych. listew dyblowych. produkowane są na zamówienie pręty o długości sięgającej nawet 18m).max=0. Zwykle dobiera się taka wysokość stopy fundamentowej. Zbrojenie nośne pręty odpowiedzialne za przenoszenie naprężeń.Pierścieniowo rozłożonych szkieletów składających się z pionowych odcinków pręta. .Koszy zbrojeniowych. o Haki proste sB≥10Øs i 70mm.Przy użyciu samych prętów odgiętych (typ zbrojenie dopuszczony jedynie w przypadku płyty). Mniej popularne sposoby zbrojenia na ścinanie: .Prętów odgiętych. uwzględnianych w obliczeniach na ścinanie. zabezpieczenie przed kruchym zniszczeniem. w tym wynikające z maksymalnych odstępów.Przy użyciu strzemion ukośnych (nachylonych).Strzemiona muszą być skutecznie zakotwione zarówno w strefie ściskanej.Przy użyciu strzemion i prętów odgiętych ( wymagane jest aby strzemiona przenosiły minimum 50% siły VSd) Strzemiona muszą otaczać pręty zbrojenia rozciąganego i strefę ściskana betonu.max=0. Zbrojenie montażowe – pręty niepotrzebne z punktu widzenia nośności konstrukcji. . .Strzemion prostych (muszą być to strzemiona zamknięte) . Istnieją dwa podstawowe sposoby zbrojnie na ścinanie: .

.Siatki należy rozmieszczać na powierzchni nie mniejszej niż powierzchnia rozdziału. W odniesieniu do belek wykonuje się bardzo często obwiednię momentów zginających. gdy prócz momentu zginającego MSd występuje siła podłużna NSd < 0. . dobiera się wstępnie parametry geometryczne przekroju i rozwiązuje układ równań. W obliczeniach parę sił: moment zginający – siła podłużna zastępuje się mimośrodem uwzględniającym wpływ wyboczenia. W zależności od wielkości mimośrodu rozróżniamy dwa przypadki: ściskania z dużym i małym mimośrodem. W obliczeniach parę sił: moment zginający – siła podłużna zastępuje się mimośrodem nie uwzględniając tym razem wpływu wyboczenia i mimośrodu niezamierzonego. Są to równania równowagi sił oraz momentów względem prostej przechodzącej przez środek ciężkości betonu. Zbrojenie otrzymane z obliczeń w projektowanym elemencie umieszcza się w miejscach. Wiadomymi wartościami są wytrzymałościowe parametry materiałów: obliczeniowa wytrzymałość betonu na ściskanie (fcd). że obliczeniowa nośność przekroju na moment zginający MRd = MSd. Przyjmuje się. Wykorzystując te same wiadome dobiera się wstępnie parametry geometryczne przekroju. Sposoby rozmieszczenia zbrojenia na docisk: .Odległość sąsiednich warstw zbrojenia złożonego z siatek.Środek ciężkości zbrojenia powinien znajdować się między 0.5a (a – mniejszy wymiar powierzchni rozdziału).Odległość pierwszej warstwy zbrojenia do powierzchni docisku musi być nie większa niż 20mm. obliczeniowa granica plastyczności stali zbrojeniowej (fyd) oraz graniczna wartość względnej wysokości ściskanej strefy betonu (xeff. Projektowanie sprowadza się do toku obliczeń wykorzystującego wspomniane wcześniej równania.Średnica nie może być większa niż 12mm. Tok obliczeniowy w obu przypadkach sprowadza się do identycznych założeń jak dla przekroju zginanego. oraz rozciągania osiowego o uproszczonym toku obliczeniowym. w oparciu o którą rozmieszcza się odpowiednią ilość zbrojenia. przy NSd = 0. ściskanych lub rozciąganych do dyspozycji mamy zawsze dwa równania równowagi. gdy prócz momentu zginającego MSd występuje siła podłużna NSd > 0. W zależności od wielkości mimośrodu rozróżniamy przypadki: rozciągania z dużym mimośrodem (stosuje się podobne podejście jak w przypadku mimośrodowego ściskania z dużym mimośrodem).Ze spirali uzwajającej. . W praktyce korzysta się jednak bardzo często z prostszych w zapisie i wygodniejszych w zastosowaniu równań równowagi momentów względem prostej równoległej do osi obojętnej przechodzącej przez środek ciężkości zbrojenia. .3a-0. Z elementami zginanymi mamy do czynienia. Przyjmuje się wówczas konkretną średnicę. równoległej do osi obojętnej. leżących w płaszczyźnie prostopadłej do kierunku działania siły docisku. aby beton sam mógł je przenieść. W przypadku. zakłada się zbrojenie symetryczne lub niesymetryczne i rozwiązuje układ równań. z małym mimośrodem. wpływ kształtu przekroju i wymiarów elementu).Ze zgrzewanych punktowo lub wyginanych siatek zbrojeniowych wykonanych z prętów. W przypadku. Projektowanie żelbetowych elementów zginanych. o jego minimalnych średnicach (10mm dla wkładek ściskanych i 12mm dla wkładek rozciąganych). Rozwiązaniem każdego układów równań dla wszystkich przypadków jest pole powierzchni zbrojenia rozciąganego i ewentualnego zbrojenia ściskanego. znaczenie wytrzymałości betonu na ściskanie i rozciąganie.Zbrojenie na docisk: Zbrojenie na docisk może być wykonane: . Wynika to w istotny sposób z parametrów wytrzymałościowych betonu: jego dobrej wytrzymałości na ściskanie i niskiej wytrzymałości na rozciąganie (około 10x mniejszej) Zbrojenie należy również umieszczać również w ściskanej strefie betonu. liczbę prętów. mamy do czynienia z przekrojem mimośrodowo ściskanym. . gdy w przekrojach występuje moment zginający MSd. zbrojeniu konstrukcyjnym). mamy do czynienia z przekrojem mimośrodowo rozciąganym. . . 37. mimośrodowo ściskanych i rozciąganych – różnice i podobieństwa w sposobie podejścia (rozmieszczanie zbrojenia w zależności od działających sił wewnętrznych. . rozmieszcza się je w przekroju ustalając jego rzeczywistą geometrię i ewentualnie sprawdza się stan graniczny nośności SGN.Zbrojenie w postaci siatek musi być rozmieszczone co najmniej w 3 warstwach.Ze strzemion zamkniętych z zakładem. gdzie jest on rozciągany. działania obciążenia długotrwałego oraz mimośrodu niezamierzonego.lim) uzależniona od przyjętej klasy stali zbrojeniowej. gdy naprężenia ściskające są zbyt duże. Przy wymiarowaniu żelbetowych elementów zginanych. Rozmieszczając i dobierając zbrojenie nie należy zapominać o jego minimalnych powierzchniach (o tzw.

odpowiednich odstępach pomiędzy prętami: minimalnymi (Φ lub 20mm lub średnica kruszywa + 5mm) i maksymalnymi (400mm). Istotną rolę pełni także zbrojenie na ścinanie w postaci strzemion, których rodzaj uzależniony jest od ilości wkładek zbrojenia głównego i parametrów geometrycznych przekroju, oraz w postaci prętów odgiętych. Strzemiona rozmieszcza się na długości całego zbrojonego elementu w rozstawach konstrukcyjnych (min. 400mm), bądź wynikających z obliczeń zbrojenia na ścinanie.

38. Projektowanie strefy przypodporowej belek żelbetowych na ścinaniem(obliczeniowe nośności na ścinanie VRd1, VRd2, VRd3 i ich wpływ na przebiegmobliczeń; warunki SGN na odcinkach pierwszego i drugiego rodzaju; znaczeniemkąta Ѳ, sposoby zbrojenia na ścinanie);
Jako model obliczania elementów żelbetowych na ścinanie przyjęto model kratownicowy, w którym beton pracuje tylko na ściskanie, a rozciąganie krzyżulców i słupków kratownicy przejmuje poprzeczne zbrojenie w postaci prętów odgiętych i strzemion (pionowych lub ukośnych). Kąt Θ – to zmienny kąt nachylenia betonowych krzyżulców; przy jego mniejszej wartości uzyskuje się mniej zbrojenia, może jednak być nie spełniony warunek SG szerokości rys ukośnych. Warunek SGN na ścinanie : VSd ≤ VRd Nośność na ścinanie VRd jest równa jednej z trzech nośności: • VRd1 – ze względu na rozciąganie powstające w betonie przy ścinaniu w elementach nie wymagających obliczeniowego zbrojenia poprzecznego • VRd2 – ze względu na ściskanie powstające w betonie przy ścinaniu w elementach zginanych, a VRd2,red w elementach mimośrodowo ściskanych • VRd3 – ze względu na rozciąganie zbrojenia poprzecznego przy ścinaniu Odcinki elementu na których spełniony jest warunek VSd ≤ VRd1 odcinki pierwszego rodzaju; nie wymaga się obliczania zbrojenia poprzecznego i szerokości rys ukośnych. Odcinki na których spełniony jest warunek VRd 1< VSd ≤ VRd2 lub VRd2, red – odcinki drugiego rodzaju; wymaga się obliczenia zbrojenia poprzecznego i sprawdzenia szerokości rys ukośnych. 1. Nośność elementów na odcinkach pierwszego rodzaju. Sprawdza się z warunków: VSd ≤ VRd1, VSd ≤ VRd2 lub VRd2,red. VRd1 = [0,35kfctd(1,2+40ρL)+0,15σcp]bwd , gdzie: - k=1,6-d≥1,0 gdy min 50% zbrojenia rozciąganego doprowadzone do podpory; w innym wypadku k=1,0 - bw – najmniejsza szer. przekroju elementu w strefie ścinania - ρL - stopień zbrojenia podłużnego ρL=AsL/ bwd ≤ 0,01 - σcp – naprężenie w betonie wywołane silami podłużnymi σ cp =

N Sd + N pd Ac

≤ 0,2 f cd

N Sd - siła podłużna; N pd - siła sprężająca
VRd2 = 0,5νfcdbwz - ν – współczynnik efektywności ν = 0,61 −

 

f ck   250 

2. Nośność elementów na odcinkach drugiego rodzaju. Sprawdza się z warunków: VSd ≤ VRd2 lub VRd2,red, VSd ≤ VRd3. • Jeżeli zbrojenie poprzeczne składa się wyłącznie ze strzemion prostopadłych do osi elementu (gdy nie stosuje się prętów odgiętych lub pomija się ich wpływ): VRd2= νfcdbwz[ctgΘ/(1+ctgΘ)] VRd3= VRd31=(Asw1/s1) fywd1zctgΘ

• Jeżeli zbrojenie poprzeczne składa się wyłącznie ze strzemion ukośnych nachylonych pod kątem α: VRd2= νfcdbwz[(ctgΘ+ctgα)/(1+ctg²Θ)] VRd3= VRd32=(Asw2/s2) fywd2zsinα(ctgα+ctgΘ) • Jeżeli zbrojenie poprzeczne składa się ze strzemion prostopadłych do osi elementu oraz prętów odgiętych nachylonych pod kątem α, a strzemiona przenoszą co najmniej 50% siły VSd: VRd2= νfcdbwz[ctgΘ/(1+ctg²Θ)] + ΔV VRd3= VRd31 + VRd32 ΔV=[( Asw2 fywd2)/ s2]zcosα ≤ νfcdbwz[ctgΘ/(1+ctg²Θ)][ctgα/(2ctgΘ+ctgα)] Asw1, s1, fywd1 – pole poprzecznego przekroju jednego strzemienia (przy α=90°), rozstaw strzemion, obliczeniowa granica plastyczności stali strzemion Asw2, s2, fywd2 – pole poprzecznego przekroju jednego strzemienia ukośnego lub jednej warstwy prętów odgiętych, rozstaw warstw, obliczeniowa granica plastyczności • Sposoby zbrojenia na ścinanie

39. Ogólna klasyfikacja fundamentów żelbetowych. Sposób projektowania na przykładzie stóp fundamentowych (klasyfikacja fundamentów ze względu na głębokość posadowienia i kształt fundamentu; rodzaje i kształtowanie stóp fundamentowych; sposób doboru wymiarów i wpływ czynników gruntowych oraz sposobu przyłożenia obciążeń; metody projektowania zbrojenia);
Stopy – Przekrój pionowy stopy żelbetowej może być prostokątny, schodkowy lub trapezowy. Stopy kielichowe służą do zamocowania słupów prefabrykowanych. Najbardziej ekonomiczne są stopy o podstawie kwadratowej. Wysokość powinna wynikać z warunku na przebicie, warunek ekonomiczny 0,3(Bd)≤h≤0,5(B-d) (B – szerokość stopy, d – szerokość słupa). Zwykle na fundament są przekazywane siły poziome i momenty działające w różnych kierunkach. Wtedy ewentualne przesunięcie fundamentu względem osi słupa powinno być tak dobrane, żeby maksymalne naprężenia pod fundamentem były takie same. Ławy fundamentowe - Ławy fundamentowe stanowią posadowienie ścian lub rzędów słupów. Aby uzyskać równomierny rozkład naprężeń pod ławą należy tak dobrać jej kształt i wymiary, żeby wypadkowa z sił w słupach przechodziła przez środek ciężkości podstawy. Można to uzyskać przez zróżnicowanie długości wsporników ławy lub przez zróżnicowanie szerokości ławy. Ruszty – układy krzyżujące się, zmonolityzowane ławy fundamentowe. Wysokość (1/5 – 1/7)L, L- odległość dwóch sąsiednich słupów. Obciążenie to siły pionowe przenoszone przez słupy oraz momenty zginające powstałe w

Siatka rusztu wymuszona jest siatką słupów. Jest korzystnie. na których oparte są dwuwspornikowe stopnie (obliczane jak wsporniki zamocowane w belce – w belce skręcanie) oraz ewentualnie płyty spocznikowe. lub siłę pionową.5m (2m). Płyta denna. mających w poziomym rzucie kształt wycinka koła.5-6.nie została przekroczona nośność podłoża. stopnie są jednym końcem osadzone w ścianch. Wymiary stopy należy dobrać tak. . Zwykle zakłada się.siatki łączone należy kończyć hakiem.6-1.0-1.nie zostały przekroczone dopuszczalne osiadania.jednowymiarowych schematów prętowych. ściany poprzeczne.2m) – zmonolityzowane. 2) dwuswspornikowe.zakłada się siatkę o stałym rozkładzie – dla stóp do 1. Przy obliczeniu sił wewnętrznych możemy: . obiekty wysokie. Schody żelbetowe (klasyfikacja schodów żelbetowych. że stopa jest nieskończenie sztywna. a podłoże reprezentuje model Winklera.skutek monolitycznego połączenia słupów z fundamentem. . .0m – nawet 2 kondygnacje. Skrzynie – pod duże obciążenia. szkody górnicze. . płyta górna (1. słup jest żelbetowy zbrojony prętami podłużnymi. . Rodzaje schodów: 1) schody wspornikowe (ze względu na ugięcie końca wspornika wysięg do 1. Płyta fundamentowa – gorsze warunki gruntowo-wodne. Słup może przekazywać na stopę jedynie siłę pionową w osi fundamentu . składające się z prefabrykowaych stopni.stopa nie doznawała obrotu. Zbrojenie stopy: . schody płytowe. spawane nie. przykłady rozmieszczenia zbrojenia). .0m). należy pamiętać o zabezpieczeniu bodowli przed zalaniem oraz o wyporze wody (masa przekraczać musi wypór o co najmniej 15%) Płyty płaskie – słupy bez głowic. Całkowita wysokość 5. płyty użebrowane. ew. Przy obliczaniu należy uwzględnić odkształcalność podłoża gruntowego.zastosować metodę Lebella (Metoda Lebella jest próbą prostego obliczenia sił wewnętrznych w stopie traktowanej jako trójwymiarowy element konstrukcyjny).analizować trójwymiarowy blok fundamentu. zasady obliczania i przykłady konstrukcji schodów płytowych bez belek spocznikowych i podestowych.zastosować daleko idące uproszczenie i obliczać przestrzenny blok za pomocą . poziomą i moment zginający . Zakłada się przebicie pod kątem 45°przy naprężeniu równym wytrzymałości obliczeniowej betonu na rozciąganie. Z tego wynika liniowy rozkład odporu gruntu pod stopą.5m. płyty płaskie słupy z głowicami.(stopa obciążona mimośrodowo). 2m): a) ze stopniami zamocowanymi w ścianach. składające się z jednego lub dwóch elementów nośnych (monolitycznych lub prefabrykowanych).należy pamiętać o zbrojeniu startowym słupa 40. stopnie są elementami wspornikowymi.o stopniach wspornikowych: monolitycznych lub prefabrykowanych oraz z płyt spocznikowych. b) wachlarzowe. by: . oraz ze słupa nośnego w pionowym kanale kolistym. podłużne (0. dla większych stóp – zagęszczenie w strefie środkowej. jeżeli siła wypadkowa z obciążeń przekazywanych przez słup przechodzi przez środek podstawy fundamentu.(stopa obciążona osiowo). elementy konstrukcji schodów. powyżej 3m – skrócenie co 2 wkładki o 20% .

3) schody policzkowe (ze stopniami swobodnie popartymi). Zbrojenie schodów płytowych bez belek spocznikowych i policzkowych: Konstruując zbrojenie schodów płytowych należy zwrócić szczególną uwagę na miejsce załamania płyty. mogą być monolityczne (przykłady na zdjęciu) lub prefabrykowane (z małych elementów – składane z oddzielnych stopni i belek policzkowych lub wielkopłytowe). 4) płytowe (rozpiętość do 4.5m). to każde z nich powinno być niezależnie zakotwione (c). stopnie mogą opierać się na klatkach ściany schodowej z obu stron lub na podłużnych belkach jednostronnie i dwustronnie. . powinno być dociskane do betonu. Jeżeli dwa rodzaje rozciąganego zbrojenia krzyżują się w narożniku. W narożu pod działaniem momentu zginającego zbrojenie powinno być „naciągane” na beton (a). W żadnym przypadku nie może być odrywane od betonu (b). Schody płytowe obliczamy jak płytę załamaną swobodnie podpartą na ścianach klatki schodowej o rozpiętości liczonej w rzucie.

-> płytowo-belkowe z belkami spocznikowymi (płytowe biegi połączone z płytami spocznikowymi. . lub obydwoma. policzkowymi. podparte belkami spocznikowymi w miejscu styku biegu ze spocznikiem). przy czym odgięta część 1 mogłaby być skrócona. z belkami spocznikowymi. Jeżeli na skutek silnego zamocowania w podporze i krótkich wsporników można się spodziewać zerowania momentów w pobliżu załamania podniebienia schodów. to konieczne będzie zastosowanie wkładek 4 i 5. Jeżeli na podporach mogą wystąpić momenty częściowego zamocowania. Przykład zbrojenia schodów płytowych: 5) płytowo-belkowe.Zasady konstruuowania płytowego biegu schodowego połączonego ze spocznikami: Przy zapewnieniu całkowitej swobody obrotu na podporze wystarczyłyby wkładki typu 1 i 2. to konieczne są wkładki typu 3 (przy małych momentach-krótsze). Zbrojenie rozdzielcze należy rozmieszczać jak dla płyt ciągłych.

b i c tylko w teorii). skręcanie i ściskanie lub rozciąganie). w płycie spocznikowej zginanie. w biegu dolnym siła ściskająca.-> płytowo-belkowe z belkami policzkowymi i spocznikowymi. podparte belkami spocznikowymi w miejscu styku biegu ze spocznikiem. . 7) o biegach wspornikowych (złożony układ sił wewnętrznych: w biegu górnym siła rozciągająca. 8) płytowe . 6) z płytą załamaną (opcja a jako schody wspornikowe. . -> prefabrykowane płytowo-belkowe z belkami policzkowymi i spocznikowymi. (płytowe biegi połączone z płytami spocznikowymi. zginanie i skręcanie. zginanie i skręcanie. stopnie dodatkowo podparte są na belkach policzkowych).spiralne.

spełzywanie. gdzie panuje wysokie ciśnienie hydrostatyczne i temp • Metasomaza – gdy któryś z powyższych procesów przebiega z dopływem roztworów i gazów. Woda rozpuszcza skały na powierzchni i w szczelinach. Procesy geologiczne – zespół procesów fizycznych i chemicznych. Przyczyną powstawania procesów geologicznych jest energia z wnętrza ziemi (procesy endogeniczne) lub z zewnątrz Ziemi (procesy egzogeniczne). . w górnych partiach płaszcza i głębszych warstwach Ziemi. • Dryf kontynentalny • Trzęsienia Ziemi – gwałtowne i krótkie ruchy skorupy ziemskiej. cykl procesów geologicznych w przyrodzie). • Fizyczne – rozkruszenie i rozpad skały bez zmiany składu chemicznego • Chemiczne • Krasowienie skał – rozpad skał węglanowych i gipsowo – solnych przez wodę.9) inne. które indykują reakcje chemiczne powodując częściowe lub całkowite zastąpienie minerałów nowymi • Ultrametamorfizm – zespół procesów między metamorfizmem a granityzacją • Granityzacja – proces zachodzący w skorupie ziemskiej. lodowce. • Procesy wulkaniczne – polegają na wylewaniu się magmy (lawy) na powierzchnię Ziemi (lub dno morskie) gdzie następuje jej zastygnięcie -> powstają skały magmowe. ponad którym jest transportowany. • Termiczny – w sąsiedztwie ognisk magmowych. • Procesy powulkaniczne – po fazie wulkanicznej przez długi czas jeszcze obserwuje się różnorodne zjawiska związane z aktywnością ogniska magmowego wewnątrz skorupy: wydzielanie się gorących gazów z gardzieli i szczelin wulkanów. wulkany błotne. tworząc intruzje skał magmowych głębinowych wciśnięte pomiędzy istniejące wcześniej formacje skalne. gdzie skały podlegają silnemu stresowi przy małej temp • Regionalny – przebiega po pogrążeniu skał na dużą głębokość. wiatr. intensyfikując jego dalsze działanie. obrywy) • Erozja – mechaniczne niszczenie skał (połączone z usuwaniem powstających okruchów) przez wodę. 41. osypywanie. • Sufozja – wynoszenie niektórych składników skały przez wody przepływające przez nią -> większa porowatość • Osuwiska – rezultat zachwiania równowagi na zboczu (spływy. pod wpływem temperatury intrudującej magmy • Dyslokacyjny – przebiega w strefach fałdowych. gorące źródła. • Diastrofizm (ruchy tektoniczne) – zespół procesów prowadzących do mechanicznych odkształceń (deformacji) skorupy. który prowadzi do powstania nowych skał podobnych do granitu. Endogeniczne: • Magmatyzm – ogół procesów tworzenia i przemieszczania magm oraz powstawanie ciał magmowych na i pod powierzchnią • Procesy plutoczne – występują. Podział procesów geologicznych – procesy endogeniczne i egzogeniczne (krótka charakterystyka i wzajemne relacje. świata organicznego (w strefie powierzchniowej i przypowierzchniowej). gdy magma zastyga głęboko pod powierzchnią Ziemi. wód. wywołane przesunięciami mas skalnych w litosferze • Epejrogeneza – powolne i długotrwałe ruchy pionowe rozległych obszarów skorupy ziemskiej • Orogeneza – wypiętrzanie łańcucha górskiego w skutek pofałdowania pewnej serii skał osadowych Egzogeniczne: • Wietrzenie – rozpad mechaniczny i chemiczny skał pod wpływem nasłonecznienia. zsuwanie. Uruchomiony erozją materiał skalny uderza o podłoże. gejzery • Dyferencjacja – różnicowanie się magmy w ognisku magmowym • Likwacja – odmieszanie się magmy cięższej i lżejszej • Metamorfizm – ogół procesów powodujących przeobrażenie skał w wyniku działania temperatury i ciśnienia znacznie wyższych niż na powierzchni Ziemi. które prowadzą do zmian w skorupie ziemskiej.

Luźne głazy są często ścięte i wypolerowane od strony wiejącego wiatru – graniaki. Działalność erozyjna Erozję eoliczną można podzielić na dwie podstawowe kategorie: • Deflacja . bardzo drobnych cząstek (<0. transportująca. Intensywność korazji zależy od: • kwadratu szybkości ruchu ziaren. Geologiczno-inżynierskie znaczenie procesów eolicznych. drążone i ścierane. a także tworzenie oaz. • kształtu/kąta nachylenia atakowanej powierzchni. I. 3. lodowcowych i rzecznych dla inżynierskiej działalności człowieka). opadające ziarna wybijają w górę następne. może powodować wywiewanie dużej ilości materiału drobnoklastycznego (piaszczystego i pylastego) z rozległych obszarów i np. akumulacja) – gromadzenie się osadów (materiału skalnego) skupionego na miejscu dzięki działalności organicznej lub wytrącania podczas naturalnych procesów fizykochemicznych. lodowcowym. • Saltacja (unoszenie przerywane) – ziarna wykonują krótkie i niewysokie skoki po krzywych balistycznych. Powierzchnie skał są rysowane. osadów stokowych oraz fragmentów skał) pod wpływem działania siły ciężkości Erozja + Powierzchniowe ruchy masowe -> Denudacja • Denudacja .2 mm). lodowcowych i rzecznych (działalność erozyjna. polerowane. powodujące wyrównanie terenu. Rodzaje osadów W wyniku akumulacyjnej działalności procesów eolicznych powstają następujące formy: .• Powierzchniowe ruchy masowe – przemieszczanie w dół po stoku przypowierzchniowych partii podłoża (zwietrzeliny. Zazwyczaj transportowany materiał trafia ostatecznie do oceanów. co prowadzi do powstawania charakterystycznych form – grzybów skalnych. • Korazja – jest ścieraniem skał poprzez piasek niesiony wiatrem. Działalność transportująca Transport eoliczny można podzielić na trzy podstawowe kategorie: • Suspensja – jest unoszeniem w stanie zawieszonym.jest wywiewaniem cząstek mineralnych. • Osady – nagromadzenie materiału terygenicznego (z „ziemi”) • Zeskalenie – na dnie morza • Sedymentacja morska – odparowanie wody -> krystalizacja na dnie • Sedymentacja lądowa – w środowisku rzecznym. bagiennym Sedymentacja + Denudacja -> gradacja (planacja) – wyrównanie terenu • Diageneza – zespół procesów po depozycji skały -> zlityfikowanie skały 42. eolicznym. jeziornym. Osady pochodzenia eolicznego lodowcowego. Znaczenie procesów eolicznych. rzecznego. • masy ziaren w jednostce objętości powietrza. gdzie jest deponowany w postaci skał okruchowych jak piaskowce. Procesy eoliczne 1. • Pełznięcie powierzchniowe ziaren – jest to wleczenie ziaren po ziemi. do 1 m po zawietrznych stronach wydm.jest to ciągły proces erozyjny polegający na przemieszczaniu okruchów skalnych (efektów dezintegracji blokowej i ziarnowej) z terenów wyżynnych na nizinne. Piasek jest unoszony na wys. • Sedymentacja (osadzanie. tworzenie pustyń kamienistych (hamad) lub żwirowych (serir). często na bardzo duże odległości. 2.

tworząc osady zwałowe. a w nich osady zastoiskowe: • iły warwowe (wstęgowe) – zbudowane z naprzemianległych jasnych warstewek pyłu kwarcowego i ciemnych warstewek iłu. wydmy wędrują z prędkością od kilku do kilkunastu metrów rocznie (wyjątkowo do 200 m/rok). • barchany. Wydmy dzielimy na: • paraboliczne. • współczynnik zmiany warunków ruchu lodowca. czy piaskowe. W wyniku zatrzymania wód z topniejącego lodowca w obniżeniach terenu tworzą się jeziora zastoiskowe. gdy wiatr zmniejsza prędkość. zawierające ziarna od frakcji iłowej do wielkich głazów. Gdy czoło lodowca topnieje. Są silnie porowate i miękkie. Najwięcej pyłów jest zatrzymywanych na obszarach stepowych. Przeciwdziała się temu stosując osłony (płotki wydmowe) lub poprzez rozwijanie roślinności. itp. Działalność inżynierska lub gospodarcza może prowadzić do zniszczenia naturalnego utrwalenia wydmy. Znaczenie dla inżynierskiej działalności człowieka Proces korazji ma znaczenie dla obiektów inżynierskich narażonych na wiatr niosący ziarna mineralne – np. Są to osady niewysortowane. Przenoszony przez suspensję pył osadza się. Podczas tego transportu przenoszone cząstki w niewielkim stopniu ulegają rozdrobnieniu i obtoczeniu. przylegających do pustyń. Transport ten nie jest selektywny – lodowiec z równą łatwością przenosi cząstki iłowe. a także gwałtownemu i nierównomiernemu osiadaniu przy dodatkowym zawilgoceniu. • odporność podłoża. Wędrówki wydm mogą prowadzić do zasypania i zniszczenia nawet całych osiedli. 2. Działalność erozyjna Działalność erozyjna lodowca nosi nazwę egzaracji. jak też kilkudziesięciometrowe bloki skalne. Gdy glina zwałowa zostanie przepłukana przez wody wypływające z lodowca. • piaski pylaste 3. • wydmy poprzeczne i podłużne • wydmy gwiaździste • Lessy. Działalność transportująca Podczas ruchu lodowce transportują w zawieszeniu ogromne ilości materiału skalnego. krzaku. • wmarzaniu bloków podłoża w spód lodowca przy współudziale przechłodzonych wód. II. Rzeka wypływająca z czoła lodowca może dalej transportować a następnie osadzać drobniejsze osady uwalniane z czoła – tak tworzą się osady fluwioglacjalne. np. Procesy lodowcowe 1. Pod wpływem wiatru. Mechanizm erozji lodowcowej polega na: • ścieraniu podłoża poprzez wtopione w spąg lodowca okruchy skalne. • działalności wód lodowcowych. • zdzieraniu zwietrzeliny oraz fałdowaniu i przesuwaniu warstw skalnych przez czoło lodowca. Intensywność niszczenia podłoża przez lodowiec zależy od: • prędkości ruchu lodowca. wykształcone jak osady rzeczne. zwanego morenami. • docisku masy lodowej do podłoża (będącej funkcją grubości pokrywy lodowej). nazywane glinami zwałowymi lub morenowymi. uwalniany zostaje materiał skalny. Rodzaje osadów A. Piaski wydmowe występujące w podłożu budowlanym mają korzystne właściwości geotechniczne (są przewiane). a następnie osadzać drobniejsze osady uwalniane z czoła – tak tworzą se osady fluwioglacjalne. Szczególnie dotyczy to konstrukcji stalowych. wykształcone jak osady rzeczne . wież obserwacyjnych na wybrzeżach. Proces deflacji może prowadzić do odsłonięcia fundamentów budynków. pozostaje bruk morenowy i eratyki. przez co bardzo mało odporne na erozję. Charakterystyczne dla krajobrazu lessowego są głębokie wąwozy i jary o stromych ścianach. Lessy składają się z pyłu kwarcowego. a następnie wyrywanie ich wskutek dalszego posuwania się jęzora lodowcowego. Pokrywy lessowe osiągają znaczne miąższości (>100 m). W jej wyniku powstają doliny U-kształtne. które podlegają wymywaniu. głazie. 4. Gorszym podłożem są lessy. Rzeka wypływająca z czoła lodowca może dalej transportować. glinokrzemianowego i z węglanu wapnia. szczególnie pod wpływem wody.• Wydmy Powstają w wyniku zatrzymania naniesionego przez wiatr piasku na przeszkodzie. lub gdy pokonuje bariery morfologiczne. a więc uruchomić deflację.

Całkowita ilość materiału niesionego przez rzekę. nazywane glinami zwałowymi lub morenowymi. stopnie) występujące na różnych wysokościach w dolinie rzecznej. gardzieli dolinnych. Małe rzeki o dużej prędkości zdolne są do przenoszenia małych ilości olbrzymich głazów. Gdy czoło lodowca topnieje. powstają przez rozcięcie nagromadzonych przez rzekę osadów aluwialnych w dnie doliny. Nawroty lodowca w czasie kolejnych glacjałów spowodowały rozwój glacitektoniki – skomplikowane deformacje podłoża lodowca. Znaczenie dla inżynierskiej działalności człowieka Utwory lodowcowe stanowią podłoże budowlane na niespełna 75% obszaru Polski. Materiał skalny wleczony lub toczony po dnie (rumowisko rzeczne). Rodzaje osadów W miarę zmniejszania się prędkości (tracenia energii) rzeka pozostawia część transportowanych osadów tworząc aluwia. a w rzekach o większym spadku również piaskowa. Erozja wsteczna Powoduje cofanie się obszarów źródłowych i wodospadów. Erozja działa na zewnętrznych łukach zakoli rzeki i poprzez rozwijanie meandrów prowadzi do poszerzania doliny rzecznej (powstawania dolin płaskodennych). 3. C. siarczany i chlorki. Ciężar lodowca. III. występuje stopniowe zmniejszanie wielkości ziaren deponowanych osadów. Utwory aluwialne charakteryzują się przekątnym warstwowaniem – poszczególne warstewki zapadają w kierunku ruchu wody. Znaczenie dla inżynierskiej działalności człowieka . tworząc osady zwałowe. Erozja wgłębna Pogłębianie koryta rzecznego. Erozja boczna Polega na podmywaniu brzegów koryta rzecznego i w rezultacie ich obrywaniu się i obsuwaniu. • Stożki napływowe – powstają w miejscach zmniejszenia energii rzeki (przy zmniejszeniu spadku lub połączeniu dwóch rzek o różnych spadkach). • piaski pylaste. Ogromne zróżnicowanie litologiczne (cechy i właściwości skał obserwowane makroskopowo) wynikające ze złożonego osadzania się utworów zwałowych wymaga dokładnego rozpoznania dla bezpiecznego fundamentowania obiektów. Ilość zawiesin zależy od podłoża po którym płynie rzeka. Jest to poziom zbiornika wodnego. Zawiesiny tworzy głównie frakcja pyłowa i iłowa. uwalniany zostaje materiał skalny. od frakcji żwirowej do pylastej. Zróżnicowanie litologiczne osadów plejstoceńskich powoduje skomplikowane warunki hydrogeologiczne. Działalność erozyjna A. powodujący nacisk na podłoże (do kilku MPa) spowodował prekonsolidację osadów luźnych. do którego uchodzi rzeka. Zarówno w profilu podłużnym jak i pionowym aluwiów. szczególnie młodego. Są to osady niewysortowane. zawierające ziarna od frakcji iłowej do wielkich głazów. Osady rzeczne mogą być gromadzone jako: • Terasy – spłaszczenie terenu (półki. zawiesiny i wleczyny. Ciężar cząstek jakie może transportować rzeka (wydolność) zależy od jej prędkości. 2. a w nich osady zastoiskowe: • iły warwowe (wstęgowe) – zbudowane z naprzemianległych jasnych warstewek pyłu kwarcowego i ciemnych warstewek iłu. występuje przy dużym spadku rzeki i prowadzi do powstawania dolin V-kształtnych. Maksymalna głębokość. kanionów. Jako roztwór transportowane są łatwo rozpuszczalne związki: węglany. W krańcowych przypadkach prowadzi do kaptażu.B. do jakiej może dojść erozja wgłębna. natomiast duże rzeki o niewielkiej prędkości transportują ogromne ilości drobnego materiału skalnego. jest transportowany głównie przy wysokich stanach wody i powoduje okresowe przemieszczanie aluwiów zalegających na danie – tworzenie otoczaków. C. Jednak ich układ przestrzenny jest bardzo skomplikowany i charakteryzuje go budowa soczewkowa. to baza erozyjna. Działalność transportująca Rzeki transportują materiał skalny w postaci roztworu. Gdy glina zwałowa zostanie przepłukana przez wody wypływające z lodowca pozostaje bruk morenowy i eratyki. a także terasów erozyjnych. facji powodziowej aluwia zawierające znaczną część substancji organicznej – mady (gliny powodziowe). B. 4. W okresach wysokich stanów wód rzeki płyną szeroko poza normalnym korytem. progów wodnych i wodospadów. Procesy rzeczne 1. 4. W wyniku zatrzymania wód z topniejącego lodowca w obniżeniach terenu tworzą się jeziora zastoiskowe. tworząc w tzw. to jej obciążenie. poprzez podcinanie progów wodnych. czyli przeciągania rzeki słąbiej erodującej przez rzekę silniej erodującą.

Im wyższa jest wartość tego współczynnika.25 • plastyczne0.33 < ID ≤ 0.67 < ID ≤ 0.50 • miękkoplastyczne 0. π) • średnio spoiste 10< IP ≤ 20% (Gp. tym nośność gruntu jest większa i bardziej nadaje się do celów budowlanych.Gπ) • zwięzło spoiste 20< IP ≤ 30% (Gpz. GRUNTY NIESPOISTE (Ip 1%) Grunty niespoiste : • Żwir – Ż • Pospółka – Po • Piaski grube – Pr • Piaski średnioziarniste – Ps • Piaski drobne – Pd • Piaski pylaste – Pπ Podstawowym kryterium podziału gruntów niespoistych jest procentowa zawartość poszczególnych frakcji ziaren. ze względu na ryzyko zalania budynku w okresie wiosennym (roztopy). który dzieli je na: • mało spoiste 1< IP ≤ 10% (Pg.50 < IL ≤ 1. Stopniem zagęszczenia nazywa się stosunek zagęszczenia istniejącego w warunkach naturalnych do największego możliwego zagęszczenia danego gruntu.33 • średnio zagęszczony 0.Gπz) • bardzo spoiste IP ≤30% (Ip. zagęszczeniem i wilgotnością.0 Drugi z parametrów określających grunty spoiste spoistość IP [%].Gz.I.IL > 1. Podobnie sytuacja wygląda w przypadku kolejnego parametru określającego grunty niespoiste zwanego stopniem zagęszczenia ID. Podział ze względu na stopień plastyczności • zwarte IL < 0 • półzwarte IL ≤ 0 • twardoplastyczne 0 < IL ≤ 0.80 .Iπ) Wskaźnik ten określa.80 • bardzo zagęszczony ID > 0.0 • płynne .G.67 • zagęszczony 0. Grunty te różnią się uziarnieniem. Stan gruntów niespoistych: • luźny ID ≤ 0. lub po wystąpieniu ulewnych deszczów. GRUNTY SPOISTE (Ip>1%) Grunty spoiste : • Ił – I • Ił piaszczysty – Ip • Ił pylasty – Iπ • Glina – G • Glina piaszczysta – Gp • Glina pylasta – Gπ • Glina zwięzła – Gz • Glina piaszczysta zwięzła – Gpz • Glina pylasta zwięzła – Gπz • Piasek gliniasty – Pg • Pył – π • Pył piaszczysty – πp Ich podział zależy przede wszystkim od zawartości w nich frakcji iłowej. πp. ile wody wchłonie grunt w trakcie przejścia ze stanu półzwartego w płynny. 43.25 < IL ≤ 0. których IP >10. Stopień plastyczności IL [-] jest parametrem pozwalającym określić zawartość wody w gruncie. Do celów budowlanych wykorzystywane są grunty. tym nośność gruntu wzrasta. Ponadto przy projektowaniu posadowienia budynku niezbędne są również inne parametry geotechniczne takie jak kąt tarcia wewnętrznego gruntu (Fu(n)) czy jego spójność (Cu(n)). Wielkość ziaren gruntu ma znaczenie w przypadku potrzeby zwiększenia nośności podłoża – im większe ziarna kruszywa (grubsza frakcja kruszywa). oraz parametry odkształcenia ogólnego pierwotnego (EO) i wtórnego (E) i moduły ściśliwości pierwotnej (MO) i wtórnej (M).Wznoszenie budowli w bliskim sąsiedztwie rzek może być niebezpieczne. Stany fizyczne gruntów spoistych i niespoistych (parametry definiujące stany fizyczne i ich wyznaczanie).

określa się charakter tej niejednorodności podając barwy poszczególnych części.25mm • Pπ WYZNACZANIE PARAMETRÓW: 1. to rodzaj gruntu określa się na podstawie zdolności do formowania kulki. Rodzaj gruntów spoistych zależy przede wszystkim od zawartości w nich frakcji iłowej.8 < Sr ≤ 1. na podstawie wielkości i zawartości ziarna poszczególnych frakcji lub ewentualnie za pomocą lupy z podziałką.8 • nawodnione (mokre) 0. Wyróżnienie następnych stanów określa się na podstawie liczby wałeczkowań tej samej kulki. Oznaczanie wilgotności gruntu Makroskopowo wilgotność gruntu określa się wyróżniając pięć stopni wilgotności gruntów spoistych. grunt znajduje się w stanie półzwartym. a także od składu i właściwości cząstek stałych.Następny parametr określający grunty niespoiste to stopień wilgotności Sr. jeżeli grudka gruntu przyłożona do papieru zostawia na nim wilgotny ślad.2 Przybliżone oznaczania rodzaju gruntów niespoistych. a ponadto od zawartości frakcji pyłowej i piaskowej. 2. a po rozdrobnieniu daje suchy proszek.Sr ≤ 0. Czarne zabarwienie gruntu może być wywołane także obecnością substancji organicznej. jeśli grudka gruntu przy zgniataniu odkształca się plastycznie. Podział gruntów niespoistych ze względu na uzarninenie: dz-średnica zastępcza [mm] • Pr d50>0. Określanie zawartości węglanu wapnia Węglany wapnia mogą występować w gruntach bądź w stanie rozproszonym. Stopień wilgotności w granicach 0. natomiast związki żelaza dwuwartościowego zabarwienie o odcieniach zielonych i czarnych. Wyróżniamy grunty: • mało wilgotne . Jeśli barwa gruntu nie jest jednorodna. a w przypadkach wątpliwych uzupełnionej próbą rozmakania i rozcierania. a w przypadku określenia barwy gruntu wyschniętego fakt ten trzeba odnotować. Grunt należy określić jako niespoisty. Makroskopowo stan gruntów spoistych należy oznaczać na podstawie liczby kolejnych wałeczkowań tej samej kulki gruntu wg 1. Stopień ten wyraża stosunek objętości wody w gruncie do objętości porów. Jeżeli z gruntu można uformować kulkę.1. jeśli grudka gruntu przy zgniataniu pęka. Barwa w niektórych przypadkach jest wynikiem określonego składu mineralnego gruntu lub zawartych w nim domieszek. Wyróżnia się 4 rodzaje gruntów spoistych (stopnie spoistości).25<d50 0. Oznaczanie stanu gruntów spoistych Stan gruntu zależy od ilości i właściwości zawartej w nim wody. jeżeli przy ściskaniu gruntu w dłoni odsącza się woda. Jeżeli grunt jest w stanie wilgotnym. Obecność węglanów w gruntach powoduje ich silną agregację (łączenie się mniejszych cząstek w .1. jeżeli po wyschnięciu do stanu powietrzno-suchego tworzy on zwarte grudki.5mm • Ps 0. d) mokry. przy czym najpierw podaje się intensywność i odcień barwy. Wałeczkowanie przeprowadza się na gruncie o wilgotności naturalnej. 1. że grunt może zmieniać barwę po wysuszeniu. Określanie barwy gruntu Jedną z cech makroskopowych gruntu jest jego barwa. a następnie barwę podstawową. Określenie barwy może być wyrazem kilkuczłonowym. jeżeli woda odsącza się z gruntu grawitacyjnie. grunt znajduje się w stanie zwartym. często ułatwiająca makroskopowe wydzielenie różnych rodzajów gruntów. b) mało wilgotny. lecz wałeczek pęka podczas pierwszego wałeczkowania.0 Zgodnie z ta klasyfikacją najlepszymi gruntami pod posadowienie fundamentów są grunty wilgotne. 3. związki żelaza trójwartościowego nadają gruntom zabarwienie o odcieniach czerwonych lub brunatnych.8 pozwala zachować odpowiedni kształt fundamentów oraz ich nośność. Rodzaj gruntów niespoistych określa się zgodnie z % zawartością frakcji. Grunt określamy jako: a) suchy. 4. bądź też w postaci większych lub mniejszych skupień.5mm • Pd d50 0. Barwę gruntu określa się na przełamie bryłki gruntu o wilgotności naturalnej. Ilość węglanów w niektórych gruntach spoistych może dochodzić nawet do 30%. na przykład: grunt o barwie jasnobrązowej z czerwonymi smugami.4 • wilgotne 0. Należy jednocześnie pamiętać. a zielone obecnością glaukonitu. Jeżeli z gruntu nie można uformować kulki. rozpadające się pod wpływem lekkiego nacisku palcem. e) nawodniony.4 < Sr ≤ 0. Przy określaniu barw używa się na ogół nazw kolorów podstawowych w skali barw. 5. Rodzaje gruntów makroskopowo określa się na podstawie próby wałeczkowania. kukiełek itp. kryształków. biorąc pod uwagę ile razy uzyskano wałeczek o średnicy 3 mm bez jego uszkodzeń. Do gruntów niespoistych (sypkich) zalicza się grunty drobnoziarniste niespoiste oraz grunty gruboziarniste zawierające do 2% frakcji iłowej. jeżeli po wyschnięciu do stanu powietrzno-suchego stanowi on niezwiązane ze sobą cząstki lub grudki. przy czym spoistość nadaje gruntom frakcja iłowa. Oznaczanie rodzaju gruntów spoistych. lecz papier przyłożony do gruntu nie staje się wilgotny. Tak na przykład. dominującą (na przykład: barwa jasnozielono-brązowa). c) wilgotny. nie wolno zwilżać gruntu nawet jeśli jest suchy. Grunt należy określić jako spoisty.4 < Sr ≤ 0. Dlatego też określa się ją w gruncie o wilgotności naturalnej.

. na jakim ustaliłoby się zwierciadło wody w rurze piezometrycznej po wstawieniu w daną warstwę.wody kapilarnej. Woda gruntowa przepływa zawsze ku najniższemu poziomowi piezometrycznemu. sufozja i inne). Woda w gruncie i zjawiska z nią związane (rodzaje wody. Prawo Terzaghiego: δ – naprężenie całkowite działające na grunt δ’ – naprężenie efektywne – oddziałujące na szkielet gruntowy u – ciśnienie wody w porach gruntu δ = δ '+u Wypór wody – powoduje zmniejszenie gęstości objętościowej szkieletu gruntowego γ ' = γ −γ w γ' – ciężar gruntu z uwzględnieniem wyporu wody γ – ciężar całkowity gruntu γw – ciężar wody [10 kN/m3] Wypór działa poniżej zwierciadła wody gruntowej. Wodę wolną przyjęto nazywać wodą gruntową.zaskórne – (występują w lokalnych soczewkach gruntów małoprzepuszczalnych blisko powierzchni terenu. co w zasadniczy sposób może mieć wpływ na inżyniersko-geologiczne właściwości tych gruntów. Poziomem piezometrycznym nazywamy poziom. ich poziom zależy od ilości opadów) Woda artezyjska – szczególny przypadek zwierciadła napiętego. Woda kapilarna opada w dół. że nie ulega ona sile przyciągania ziemskiego. ρ' = ρ − ρw . infiltracją wód powierzchniowych z otwartych zbiorników wodnych i rzek oraz kondensacją pary wodnej znajdującej się w porach gruntów.większe).wody błonkowej. przywartej na powierzchni cząstek gruntowych. utrzymywanej siłami napięcia powierzchniowego w porach gruntu ponad zwierciadłem wody wolnej . gdy ciężar jej przekroczy kapilarne siły napięcia powierzchniowego. Woda wolna całkowicie ulega sile ciężkości i zajmuje możliwie najniższe położenie w porach przepuszczalnych gruntów. Rozróżniamy wody gruntowe: . Rodzaje wody w gruncie: Woda w gruncie występuje w postaci: . jeżeli poziom ustalony wychodzi ponad poziom terenu.(stanowią ciągły poziom wodonośny na znacznym obszarze) . wodoprzepuszczalność. Woda gruntowa: Wody gruntowe są zasilane przesiąkającą do gleby wodą deszczową. Makroskopowo zawartość węglanu wapnia określa się na podstawie obserwacji gruntu po skropieniu 20% roztworem kwasu solnego.właściwe . prawo Darcy.wody wolnej Na wodę błonkową działają tak duże siły przyciągania powierzchniowego. 44. zjawiska związane z przepływem wody: kurzawka.

określająca zależność między spadkiem hydraulicznym „i” a prędkością przepływu wody w gruncie „v”: v – prędkość przepływu wodu [cm/s] k – współczynnik wodoprzepuszczalności (stała Darcy’ego) i – spadek hydrauliczny [m] v = k ⋅i Stała „k” jest charakterystyczna dla danego ośrodka gruntowego. Opór przy przepływie zależy od: .temperatury wody (lepkość) Czynnikiem powodującym przepływ wody w warunkach naturalnych są siły grawitacji ziemskiej. stała Darcy’ego „k” . Przybliżone obliczenia współczynnika „k” dla gruntów sypkich można przeprowadzić stosując wzór Hazena: 2 k = C ⋅ d10 k – stała Darcy’ego w m/dobę C – współczynnik doświadczalny d10 – średnica miarodajna (dla temp 10*C) k10 = kT 0.03T kT – stała uzyskana doświadczalnie w temp T T – temperatura przepływającej wody [*C] W praktyce większe znaczenie ma objętość przepływającej wody: Q = kT ⋅ A ⋅ t ⋅ i Q – objętość przepływu [cm3] kT – stała Darcy (dla temperatury T) [cm/s] A – pole przekroju gruntu.7 + 0.' – ciężar gruntu z uwzględnieniem wyporu wody γ – ciężar całkowity gruntu γw – gęstość wody [1 g/cm3] Wodoprzepuszczalność gruntu Wodoprzepuszczalność gruntu – zdolność do filtracji wody siecią kanalików utworzonych z porów gruntu.porowatość gruntu (im większa porowatość. dążące do wyrównania poziomów wody w naczyniach.uziarnienia gruntu (im drobniejsze frakcje. między którymi możliwy jest przepływ.składu mineralnego szkieletu gruntowego . tym większy opór – wolniejsza filtracja) . i= ∆h l Δh – różnica piezometrycznych poziomów wody gruntowej l – długość drogi przepływu [m] Prawo Darcy Miarą wodoprzepuszczalności gruntu jest tzw. prostopadłe do kierunku przepływu [cm2] t – czas [s] . Spadek hydrauliczny – względna różnica poziomów piezometrycznych. tym mniejszy opór) .

W skutek tego powstaje naprężenie powierzchniowe. Siła napięcia powierzchniowego: Q p = 2πr ⋅σ np σnp – napięcie powierzchniowe wody r – promień kapilary Wysokość podciągania kapilarnego: Hk = 0. Siłę tego oporu nazywamy ciśnieniem spływowym. a powietrzem. przechodzi w stan płynny) . Ciśnienie spływu Powstaje przy ruchu wody w skutek oporu tarcia przepływającej wody o cząsteczki gruntowe. przez co zwiększa się powierzchnia granicznamiędzy wodą. γ ' = γ −γ w γ = '± " γ p . Na pokonanie tego oporu tarcia musi być zużyta hydrauliczna różnica ciśnień wody. gwałtowne przebicie hydrauliczne (grunt traci cechy ciała stałego.w kierunku pionowym w dół . . ps = i ⋅ γ w Wpływ ciśnienia spływowego na właściwości gruntu: γ” – ciężar objętościowy gruntu z uwzględnieniem wyporu oraz ciśnienia spływowego.15 [cm] r (r w [cm]) Kapilarność czynna i kapilarność bierna Podciąganie wody w kapilarach do góry w stosunku do zwierciadła wody wolnej nazywamy kapilarnością czynną.grunt nieważki s (+ jeżeli z góry na dół.i – spadek hydrauliczny Kierunki przepływu wody w gruncie .w kierunku poziomym .w kierunku pionowym w górę Podciąganie kapilarne Po wstawieniu kapilary do wody w skutek przyciągania molekularnego woda błonkowa pokrywa całą powierzchnię kapilary. które równoważy siłę grawitacji.jeżeli z dołu do góry) Przebicie hydrauliczne γ "= 0 ps = γ' = ps ∆H ⋅γ w h Ciężar mniejszy niż ciśnienie ps ≤ γ' F F – pole wykopu Kurzawka – zjawisko fizyczne. Jeżeli zachodzi obniżenie się poziomu zwierciadła wody w stosunku do poziomu wody w kapilarach. to mamy do czynienia z kapilarnością bierną.

takie jak: a) lub 2-kondygnacyjne budynki mieszkalne i gospodarcze. Liczba oznaczeń każdej cechy gruntu.2 m i nasypy do wysokości 3 m wykonywane zwłaszcza przy budowie dróg. Metody określania parametrów geotechnicznych). 3) trzecia kategoria geotechniczna. która obejmuje niewielkie obiekty budowlane o statycznie wyznaczalnym schemacie obliczeniowym.Sufozja – zjawisko geologiczne polegające na wypłukiwaniu ziaren z osadu przez wody podziemne wsiąkające w glebę. 839). utrzymujące grunt albo wodę. która obejmuje obiekty budowlane w prostych i złożonych warunkach gruntowych. b) ściany oporowe i rozparcia wykopów. szczelinach itp. kategoria geotechniczna może ulec zmianie. e) kotwy gruntowe i inne systemy kotwiące. z zastrzeżeniem pkt 1 lit. c) wykopy i nasypy oraz budowle ziemne. wykonywanych zgodnie z PN-74/B-04452 i PN-75/B-04481 oraz innymi wymaganiami wg 1. pracach drenażowych oraz układaniu rurociągów. Rozróżnia się następujące kategorie geotechniczne: 1) pierwsza kategoria geotechniczna. poz. w zależności od charakterystycznej wartości parametru wyznaczonego metoda A. N . b) ściany oporowe lub inne konstrukcje oporowe. Metoda C polega na przyjęciu wartości parametrów określonych na podstawie praktycznych doświadczeń budownictwa na innych podobnych terenach. W trakcie czynności geotechnicznych oraz budowy. 2) druga kategoria geotechniczna.wyniki oznaczenia danej cechy.1 przy czym należy 46. Metoda B polega na oznaczaniu wartości parametru na podstawie ustalonych zależności korelacyjnych między parametrami fizycznymi lub wytrzymałościowymi a innym parametrem (np. Metodą B wyznacza się wartości charakterystyczne parametrów. wymagające ilościowej oceny danych geotechnicznych i ich analizy. Parametry geotechniczne (parametry charakterystyczne i obliczeniowe. Metoda A polega na bezpośrednim oznaczaniu wartości parametru za pomocą polowych lub laboratoryjnych badań gruntów.2. Kategorię geotechniczną całego obiektu lub jego poszczególnych części określa projektant obiektu w uzgodnieniu z osobą upoważnioną.09. Ustalanie geotechnicznych warunków posadawiania obiektów budowlanych. która obejmuje: . jeżeli różnica poziomów nie przekracza 2 m.9 lub = 1. Wartość charakterystyczna parametru geotechnicznego wyznaczanego metoda A należy obliczać wg wzoru w którym: xi . b).współczynnik materiałowy. =0. na podstawie odrębnych przepisów. do ustalania geotechnicznych warunków posadawiania obiektu budowlanego. przy stwierdzeniu innych od założonych w programie warunków gruntowych. dla których wystarcza jakościowe określenie właściwości gruntów. 45. IL lub ID) wyznaczanym metodą A. takie jak: a) fundamenty bezpośrednie lub głębokie. Wartość obliczeniową parametru geotechnicznego należy wyznaczać wg wzoru w którym . Stosuje sie następujące metody ustalania parametrów geotechnicznych. powinna wynosić co najmniej 5. w prostych warunkach gruntowych. Powoduje zapadanie się powierzchni ziemi. Współczynnik dla parametru oznaczanego metodą B lub C wynosi przyjmować wartość bardziej niekorzystną. Kategorie geotechniczne (znajomość rozporządzenia Ministra SWiA z dnia 24. U. uzyskanych dla budowli o podobnej konstrukcji i zbliżonych obciążeniach. w każdej warstwie geotechnicznej. Wypłukany materiał przemieszcza się w przestrzeniach porowych. forma ich przedstawienia oraz zakres niezbędnych badań powinny być dostosowane do kategorii geotechnicznej. Nr 126. Działanie sufozji prowadzi do powstawania pseudokrasowych form ukształtowania powierzchni a niekiedy i jaskiń. Dz. d) przyczółki i filary mostowe oraz nabrzeża.liczba oznaczeń. c) wykopy do głębokości 1.1998.

pl/serwis/du/1998/0839. STATECZNOŚĆ ZBOCZY W GRUNTACH SYPKICH Analizując warunki równowagi zbocza (skarpy) w gruncie sypkim (piaski. W razie stwierdzenia niedostatecznego współczynnika pewności zabezpieczenie powinno polegać albo na zmniejszeniu sił zsuwających. lecz przede wszystkim określić przeszłość geologiczną badanego terenu i przebieg powierzchni osłabień. że kąt maksymalnego nachylenia skarpy jest równy kątowi tarcia wewnętrznego.htm 47. badania powinny nie tylko ustalić układ warstw i poziomy wody gruntowej. powierzchnia poślizgu jest zbliżone kształtem do płaszczyzny – b Spływ . c) obiekty zabytkowe i monumentalne. zakłady chemiczne. glacitektonicznych lub osuwiskowych. takie jak: obiekty energetyki jądrowej. Częstokroć stosuje się również podparcie zboczy lub skarp ścianami oporowymi. Sprawdzenie stateczności zbocza (skarpy) polega na obliczeniu minimalnego współczynnika pewności Fmin przy zastosowaniu odpowiedniej metody obliczeniowej stateczności.stopniowe spełzanie nawodnionej masy gruntowej bez wytworzenia się wyraźnej powierzchni poślizgu (np. lub których projekty budowlane zawierają nowe. rafinerie. KLASYFIKACJA OSUWISK: Osuwisko . LINK DO CAŁOŚCI TREŚCI POZ. • Dokładne wyznaczenie fizycznych i mechanicznych cech gruntów i skał.839 ROZPORZĄDZENIA: http://lex. Wyznaczony współczynnik Fmin powinien być większy niż dopuszczalny Fdop dla danej metody obliczeniowej. nie znajdujące podstaw w przepisach i Polskich Normach. • Właściwe zastosowanie metod obliczeniowych stateczności zboczy i skarp. których wykonanie lub użytkowanie może stwarzać poważne zagrożenie dla użytkowników i środowiska. Stateczność skarp i zboczy (klasyfikacja osuwisk. z uwzględnieniem geometrii układu warstw i przebiegu powierzchni osłabień oraz odpowiednich parametrów gruntowych. ogólna charakterystyka metod określenia skarp i zboczy).obsunięcie się górnej warstwy gruntu prawie równoległe do powierzchni terenu. wytrzymałość wzdłuż powierzchni osłabień jest wielokrotnie niższa niż wytrzymałość gruntu poza powierzchniami osłabień. tym większy powinien być współczynnik pewności. • Odpowiednie zastosowanie zabezpieczeń. żwiry) można dojść do wniosku. nie sprawdzone w krajowej praktyce.2 zależenie od ważności obiektu i dokładności badań cech gruntów. albo na zwiększeniu sił utrzymujących zbocze. . Na stateczność skarpy duży wpływ ma wilgotność gruntu. zwłaszcza wzdłuż spodziewanych lub dawnych powierzchni poślizgu. Do celów praktycznych można przyjąć Fmin ≈ 1. gdyż wskutek działania sił kapilarnych zbocza mogą mieć większe nachylenie niż Φ. powstałych w wyniku ruchów tektonicznych. przy czym na terenie dawnych osuwisk należy zlokalizować przebieg powierzchni poślizgu. rozwiązania techniczne. stateczność budowli ziemnej. współczynnik stateczności. Im mniej dokładnie zbadano grunt. b) obiekty budowlane posadawiane w skomplikowanych warunkach gruntowych. Badania geotechniczne powinny wyznaczyć ciężary objętościowe gruntów oraz ich parametry wytrzymałościowe.a) nietypowe obiekty budowlane niezależnie od stopnia skomplikowania warunków gruntowych. gdy zostaną spełnione cztery warunki: • Dokładne rozpoznanie budowy geologicznej i warunków wodnych terenu. spływ skarpy na wiosnę) – c Stateczność zboczy (skarp) może być tylko wtedy zapewnione.obsunięcie się gruntu w dół wzdłuż krzywoliniowej powierzchni poślizgu – a Zsuw . zapory wodne.1 do 1. ze szczególnym uwzględnieniem zmniejszonej wytrzymałości na ścinanie wzdłuż powierzchni osłabień.

Stosując te metody można uwzględnić wpływ ciśnienia spływowego i obciążenia zewnętrzne. 48. niektóre pozwalają na uwzględnienie nieregularnego kształtu powierzchni poślizgu. lecz wzdłuż nieskończenie wielu powierzchni poślizgu. Ogólne warunki stateczności fundamentów I SGN: . Stany graniczne w projektowaniu posadowień bezpośrednich (rodzaje i przypadki stanów granicznych i ich postać). wyznaczaj uśrednione wartości parametrów gruntowych Φ. c i γ.zsuw (osuwisko lub zsuw fundamentu lub podłoża wraz z budowlą) Qr ≤ Q fn ⋅ m Qr . • Gdy wzdłuż najniebezpieczniejszej powierzchni poślizgu Fmin = 1. • Duży wpływ wody gruntowej na warunki stateczności • Brak dokładnych metod obliczeniowych (zwłaszcza w przypadku gruntu niejednorodnego) Ogólne zasady sprawdzania stateczności skarp (zboczy) w gruntach spoistych są następujące: • Przyjmuje się.metody tej grupy mogą być stosowane do ośrodków jednorodnych. 0.współczynnik korekcyjny (0. że rozpatrywana skarpa jest w stanie równowagi granicznej. można przyjąć. do skarp z gruntów niejednorodnych warstwowanych można je stosować. mówimy o skarpie granicznej. Są dwie podstawowe grupy obliczeń stateczności skarp: • na podstawie granicznego stanu naprężenia ośrodka gruntowego . jak i niejednorodnego. • na podstawie analizy warunków równowagi bryły osuwającej się wzdłuż powierzchni poślizgu – metody tej grupy mogą być stosowane zarówno do ośrodka jednorodnego. • Gdy skarpa z gruntu jednorodnego izotropowego ma taki kształt.wypieranie (wypieranie podłoża przez pojedynczy fundament lub całą budowlę) .STATECZNOŚĆ SKARP W GRUNTACH SPOISTYCH Określenie stateczności skarpy (zbocza) w gruntach spoistych jest bardzo trudne ze względu na: • Możliwą niejednorodność ośrodka gruntowego • Zmienność cech wytrzymałościowych gruntów z upływem czasu. aby ich podstawy były w jednorodnym gruncie.9. w gruntach niejednorodnych mogą by one płaszczyznami łamanymi • Dla założonej powierzchni poślizgu ustala się siły zsuwające wydzieloną bryłę i siły przeciwdziałające temu oraz określa się współczynnik pewności F jako stosunek sił utrzymujących do zsuwających • Poszukuje się powierzchni poślizgu o najmniejszym współczynniku pewności Fmin • Sprawdza się.7) . 0. dla której spełniony jest też warunek Fmin = 1.1 do 2.obrót .obliczeniowa wartość obciążenia działającego na fundament m . że powierzchnie poślizgu w gruntach jednorodnych są krzywoliniowe.przesuw (przesunięcie w poziomie posadowienia fundamentu lub w głębokich warstwach) . wartości Fdop wahają się od 1.8. w drugim przypadku dzieli się odsuwającą się bryłę na bloki tak. że w każdym punkcie korpusu skarpy istnieje stan graniczny |τ| = τf. czy Fmin ≥ Fdop przy czym wartości Fdop przyjmuje się w zależności od metody obliczeniowej i dokładności wyznaczenia parametrów obliczeniowych oraz od ważności obiektów.

siła pozioma stanowi max 10% siły pionowej .jeżeli działa też siła pionowa TvL (wzdłuż dłuższego boku) trzeba dodatkowo sprawdzić warunek N r ≤ m ⋅ Q fnL .2m ⋅ q f q r min ≥0 q r .różnica osiadań .warunek nośności w poziomie posadowienia H r ≤m ⋅T f = 0.obliczeniowa wartość pionowej składowej obciążenia Q fnB .obliczeniowy opór jednostkowy jednowarstwowego podłoża pod fundamentem .wychylenie (przechylenie) .8 T f = min ( T1 .obliczeniowe obciążenie jednostkowe podłoża pod fundamentem q f .pionowa składowa obliczeniowego oporu granicznego podłoża gruntowego m .ugięcie s .stateczność fundamentu na przesuw T1 – maksymalna wartość oporu gruntu na przesuw ze względu na poślizg fundamentu T2 – maksymalna wartość oporu ze względu na wyczerpanie nośności na ścinanie T3 – maksymalna wartość oporu ze względu na wyczerpanie nośności na ścinanie w stropie warstwy słabszej .osiadanie średnie .Q fn .dla podłoża uwarstwionego sprawdzamy także fundament zastępczy .możemy sprawdzać warunki uproszczone w przypadku gdy: .dla podłoża jednorodnego. obciążonego siłą Nr i siłą TvB (wzdłuż krótszego boku) N r ≤ m ⋅ Q fnB N r . T2 ) .budynek nie jest usytuowany na zboczu i w jego sąsiedztwie nie będzie głębokich wykopów i dużych obciążeń q rs ≤ m ⋅ q f q r max ≤1.warunek nośności w stropie warstwy słabszej m .obliczeniowa wartość oporu granicznego podłoża gruntowego II SGU: .dopuszczalna wartość brak odrywania s ≤ s dop σ min ≥ 0 zbyt duża różnica naprężeń σ max ≤5 σ min I SGN .035 B .mimośrody e B ≤ 0. fundamentu prostokątnego.współczynnik korekcyjny .przemieszczenie sdop .

odkształcenie konstrukcji. praca pala pojedynczego i w grupie. żelbetowe. wygięcie (ugięcie) budowli jako całości lub jej części między dylatacjami Strzałkę ugięcia budowli f0 wyznacza się uwzględniając 3 najniekorzystniej osiadające fundamenty. charakteru pracy. również poziome i trzeba je przenieść na bardziej wytrzymałe warstwy gruntu (głębsze) Zastosowanie: przy powierzchni słabe grunty.c – współczynniki wyznaczone z układu równań normy x. wielkośrednicowe . betonowe. stalowe. obiekty hydrotechniczne. średnicy. wysokie budynki. pale: prefabrykowane. Mo ≤ 1MPa mosty. silnie odkształcalne.b.średnie osiadanie fundamentów budowli S śr = Fi – pole podstawy poszczególnych fundamentów Si – osiadania poszczególnych fundamentów . 1 f o = ⋅ ( l ⋅ s o − l1 ⋅ s 2 − l 2 ⋅ s1 ) l 49.różnica osiadań fundamentu – może powodować dodatkowe naprężenia w konstrukcji ∑S ⋅ F ∑F i i i ∆ =s 2 −s1 s ∆s ≤ s dop l .średnica: mało-.materiał: drewniane. kombinowane . leżące w planie na linii prostej.przechylenie budowli Θ (jako całość lub część wydzielona dylatacjami) – wyznacza się dla grupy fundamentów średnią płaszczyznę aproksymującą osiadanie całości s =ax +by +c a. CFA oraz pale wielkośrednicowe). zwykle skoncentrowane. ograniczenie osiadań. • Podział pali: .y – współrzędne poziome poszczególnych fundamentów s – osiadanie poszczególnych fundamentów pochylenie: Θ= a 2 +b 2 . sposobu wykonania. normalno-.charakter pracy: . qf < 100 kPa.H r ≤m ⋅T3 II SGU . • Fundamenty palowe stosujemy gdy mamy duże obciążenia. Fundamenty palowe (podział pali pod względem: materiału.

szybka technologia. Zastosowanie: grunty spoiste twardoplastyczne i niespoiste zagęszczone w terenie zabudowanym. możliwość bieżącej kontroli.wyciągnięcie świdra – otwór po świdrze wypełniony mieszanką betonową . która ma decydujący wpływ na nośność → podczas wiercenia następuje rozluźnienie gruntu pod podstawą pala → stosuje się iniekcję pod podstawę → powoduje wstępne naprężenia gruntu • Pale CFA – wwiercane: średnia i dobra nośność. • Pale wielkośrednicowe: charakteryzują się przenoszeniem dużych obciążeń na terenach o złych warunkach inżynieryjno-geologicznych. klasa betonu zapewnia szczelność.. pale wykonywane w gruncie • Pale prefabrykowane: .drewniane – historyczne (dębowe) – uwaga na butwienie i brak zmiany warunków wodnych .żelbetowe jednolite.wprowadzenie do świeżej mieszanki betonowej zbrojenia .sposób wykonania: prefabrykowane. Osiągają średnice do 2 m i długość do 50m.żelbetowe odcinkowe i żelbetowe – kombinowane zalety: szybkość wykonania. Metoda wykonywania: . czystość placu budowy. Wykonane z betonu zbrojonego w otworach wiertniczych lub jako prefabrykowane. mrozoodporność. Zalety: zastępują fundamenty masywne → ekonomiczniejsze wykorzystanie materiału Ważne jest wykonanie podstawy pala.otwarcie końcówki i wydostanie się betonu do otworu pod świdrem (beton powinien sam wypchać świder do góry → jeśli nie to się pomaga) . wibracyjnie.tłoczenie betonu pod ciśnieniem do rdzenia . zakończonym stożkiem u dołu . zbrojone jak słupy uzwojone (ważne jest zakończenie pala w postaci grota . hydrotechnicznym .stalowe – w budownictwie morskim. możliwość nachylenia pali pod dużym kątem. zagłębiane: udarowo.wkręcanie w grunt świdra z rdzeniem rurowym. przez wkręcanie.

• Praca pala pojedynczego i w grupie: odpór podłoża Q = Qs + Qp Qs – odpór pobocznicy pala Qp – odpór podstawy pala t – jednostkowy opór na pobocznicy tw – jednostkowy opór na pobocznicy obliczeniowy q – jednostkowy opór podstawy qr – jednostkowy opór podstawy obliczeniowy d – średnica pala h – zagłębienie pala w gruncie t w =γ m ⋅ t γm .) R= R – promień podstawy strefy naprężeń D = t ⋅ h ⋅ tgα 2 Grunt uwarstwiony ( rozkład naprężeń – różne kąty α) R= Pal wyciągany D + ∑ hi ⋅ tgα i 2 R =0. gdy): .pale opierają się na skale. Ss – współczynniki technologiczne m1 wspólczynnik dla pracy pali w grupie Pal wciskany Pal wyciągany q r =γ m ⋅ q N t = N p + N s = S p ⋅ q r ⋅ A p + ∑ S si ⋅ t i( r ) ⋅ Asi ⋅ m1 N w = ∑S iw ⋅ t ir ⋅ Asi ⋅ m1 • Nośność grupy pali To nośność pali pojedynczych (niezależnie od rozstawu.współczynnik materiałowy Ap – podstawa pala As – powierzchnia pobocznicy Sp. dolne końce pali wprowadzane są na co najmniej 1 m w zagęszczone grunty gruboziarniste.1h + D 2 Gdy strefy naprężeń zachodzą na siebie stosujemy współczynnik m1 zależny od r R . piaski grube lub grunty spoiste zwarte i pale wbijane są bez wpłukiwania w piaski zagęszczone lub średniozagęszczone Strefy naprężeń → kąt α zależy od rodzaju gruntu (spoisty. niespoisty i stanu zagęszczenia itd.

które np. polega ona na wprowadzeniu w grunt prętów aluminiowych i rur stalowych jako elektrod. zwiększenie nośności podłoża 2. skutkujące wzrostem nośnosci i sztywności podłoża polepszenie parametrów: zwiększenie nośności: zależą od zmniejszenie osiadań: Mechanizmy wzmocniania (prowadzące do polpszenia wartości parametrów fizykomechanicznych): a) zagęszczenie .zmniejszenie porów . mechanizmy wzmocnienia.przestrzeni pomiędzy ziarnami gruntu wywołane przez obciążenie gruntu (ma dobre zastosowanie w gruntach niespoistych) b) konsolidacja .stosowana przy wzmacnianiu gruntu bardzo wilgotnego z równoczesnym osuszeniem. polega na pogrążeniu wibratora w grunt.wgłębne zagęszczanie gruntów sypkich. pale. Podłoże słabe . z których usuwana jest woda pompami. • wibroflotacja . które podczas formowania są zagęszczane i rozpychane na boki • zbrojenie gruntów • zamrażanie gruntów • spiekanie gruntów . walce statyczne. roztworów szkła wodnego i chlorku wapnia • wymiana gruntu • stosowanie zastrzyków (iniekcje gruntowe) . do których gumowymi przewodami doprowadza się pod ciśnieniem płynną zaprawę cementową. przykłady metod wykorzystujących różne mechanizmy wzmocnienia). po usunięciu wody można wzmocnić grunt za pomocą zastrzyków zawiesin cementowych. twardnieje wypełniajac pustki w gruncie. medium z gruntem tworzy materiał skałopodobny e) zbrojenie Metody wykorzystujące mechanizmy wzmocnienia: • zagęszczanie gruntów (ubijaki ręczne i mechaniczne.50. w podobny sposób wzmacnia się grunty związkami zawierającymi szkło wodne lub polimery • Jet Grounting . istota i cel zabiegów wzmacniających. redukcja osiadań Istota wzmacniania: koszystne zmiany wartości parametrów fizykomechanicznych.wbija się na odpowiednią głębokość w grunt stalowe rury. Wzmacnianie gruntów jako podłoża budowli (pojęcie podłoża słabego.naturalne podłoże gruntowe uważa się za słabe jeżeli bezbośrednie posadowienie na nim danej konstrukcji jest niemożliwe ze względu na bezpieczeństwo lub wyraźnie nieekonomiczne Cele wzmacniania: 1.wybranie i wywiezienie gruntu słabego i ułożenie warstwami gruntu mocnego z zagęszczeniem każdej warstwy (ma zastosowanie dla wszustkich rodzajów gruntu) d) zmiana charakteru wiązań . walce wibracyjne. a następnie zagęszczaniu gruntu od dołu do góry często wspomagane silnym wypływem wody przez dysze wibratora. prekonsolidacja) • konsolidacja za pomocą drenażu pionowego • konsolidacja metodą elektroosmozy .wprowadzenie do gruntu pod ciśnieniem danego medium. przepuszczenie prądu stałego powoduje ruch wody od prętów aluminiowych do rur. konsolidacja dynamiczna. • wibrowymiana . aastępuje ściany szczelinowe. torfów i namułów.służy do wzmacniania wszelkiego rodzaju gruntów: organicznych. Metoda polega na mieszaniu gruntu z zaczynem stabilizującym wtłaczanym strumieniowo pod wysokim ciśnieniem.wzmacnianie gruntów spoistych przez utworzenie w gruncie kolumn z kruszywa gruboziarnistego. W trakcie iniekcji grunt jest rozdrabniany i mieszany z zaczynem doprowadzając do powstania kolumny gruntowocementowej w kształcie walca. luźnych piasków o różnej granulacji i plastycznych gruntów spoistych. wibratory powierzchniowe i wgłębne) • wstępne obciążenie gruntu (wstępna konsolidacja.rozproszenie nadwyżki wody w porach wywołane przez obciążenie (ma dobre zastosowanie w grutach spoistych) c) zastąpienie jednego gruntu drugim (wymiana gruntu) .

Kratownicą nazywamy niezmienny układ prostoliniowych prętów połączonych ze sobą w węzłach współśrodkowo idealnymi (pozbawionymi tarcia) przegubami. Pozwala ono na algebraiczne sumowanie skutków działania dowolnych układów sił zaczepionych do konstrukcji. równoważenia węzłów. pręty zerowe). niezależnego działania sił. stopnie swobody w węzłach.np. na ile spełnione są następujące założenia: 1.wibroflotacja wibrowymiana 51. MES dla płaskich konstrukcji prętowych . Jest ona warunkiem umożliwiającym. Ponadto: 1. 2. rozwiązanie układu równań – wymienić przykładowe metody rozwiązywania układów równań). W węzłach (przegubach) nie ma tarcia. pracującymi tylko w zasadzie na siły osiowe. globalna macierz sztywności i jej składanie z lokalnych macierzy sztywności. Podstawowe założenia: Przy rozwiązywaniu kratownic można uważać. zaczepionych w węzłach kratownicy i działają w jej płaszczyźnie. Pręty są prostoliniowe i połączone współśrodkowo w węzłach. Wszystkie obciążenia tzn. między innymi sporządzenie i wykorzystywanie linii wpływowych.belkowych i kratowych (lokalna macierz sztywności. . 52. Sposoby obliczania kratownic (geometryczna niezmienność. tj. Rittera. że wyniki tych rozwiązań są na tyle dokładne. obciążenia zewnętrzne i ciężar własny. metody obliczania . 3. W obliczeniach obowiązuje zasada superpozycji. przekazywane są wyłącznie w postaci sił skupionych.

że osiowa siła w dowolnym pręcie jest stała na jego długości. pk>2w-3 – ma zbędne (nadliczbowe) pręty. należy tak dobierać kierunki osi układu współrzędnych. Polega ona na rozpatrzeniu równowagi każdego węzła oddzielnie i ustaleniu dla sił w nim występujących równań równowagi: ΣX=0. Rozpatrując równowagę wyciętego węzła ułożymy dwa równania przyrównując do zera sumę rzutów wszystkich sił na dwie osie wzajemnie prostopadłe. Pk=3+2(w-3)=2w-3 w – liczba węzłów Warunkiem geometrycznej niezmienności płaskiej kratownicy swobodnej jest niezależność.5Pctgα – ściskany Po określeniu sił przechodzimy do następnego węzła w którym schodzą się trzy pręty. 3. Nie można go bowiem przekształcić w inny trójkąt bez wyraźnego odkształcenia jego boków. musi być układem niezmiennym (geometrycznie i chwilowo). aby rzuty na nie innych niewiadomych sił były równe zeru. Kratownica niezmienną nazywamy taki układ połączonych między sobą prętów. określamy siły w pozostałych prętach kratownicy. Układ spełniający ściśle powyższe wymagania nazywamy idealnym układem kratowym. pk<2w-3 – kratownica geometrycznie zmienna. Sporządzając wieloboki sił kolejno dla każdego z wyciętych węzłów kratownicy. Siła w jednym z nich jest już znana. W celu określenia sił w prętach kratownicy będziemy stopniowo wycinać węzły. Najpierw wyznaczamy reakcje podpór. wyznaczenie reakcji podporowych z równań statyki ciał absolutnie sztywnych. ΣY=0 2P-0.5P-S1sinα=0 S1=1. ΣY=0.5P/sinα – rozciągany ΣX=0 S1cosα+S2=0 S2=-1. Obowiązuje zasada zesztywnienia kratownicy. Oddziaływanie na myślowo wycięte węzły pozostałej części kraty zastępujemy siłami skierowanymi wzdłuż osi prętów. Najprostszym tego rodzaju układem jest trójkąt. pk≥2w-3 jeżeli: pk=2w-3 – to kratownica ma niezbędną liczbę prętów. . którego postać geometryczna nie może się zmieniać bez zmiany długości lub usunięcia poszczególnych prętów. pozwalająca na pominięcie wpływu odkształceń ustroju na współrzędne punktu zaczepienia sił zewnętrznych.2. Zasada Sint – Venata w odniesieniu do kratownic sprowadza się do przyjęcia. Przechodząc stopniowo od węzła do węzła. METODA GRAFICZNA RÓWNOWAŻENIA WĘZŁÓW. w których schodzą się co najmniej dwa pręty o nieznanych siłach. W metodzie graficznej możemy ustalić wartości sił wychodząc z graficznego warunku równowagi sił dowolnego węzła. Metoda ta jest odpowiednikiem metody analitycznego równoważenia węzłów. przyjmując jako oznakę równowagi zamknięcie się wieloboku sił działających na ten węzeł. Właściwości geometrycznego układu prętów kratownic. Dla wszystkich równań . określamy siły we wszystkich jej prętach. w sposób analogiczny. w których występować będzie każdorazowo tylko jedna niewiadoma sił. co umożliwia np. GEOMETRYCZNA NIEZMIENNOŚC : Aby kratownica mogła spełniać swoje zadania jako konstrukcja budowlana. najlepiej rozpoczynając od węzła. Warunkiem geometrycznej niezmienności płaskiej kratownicy nieswobodnej jest zależność: p≥2w p – liczba prętów wraz z podporami p=pk+pp pk – liczba prętów tworzących kratownicę pp – liczba prętów podporowych METODA ANALITYCZNA RÓWNOWAŻENIA WĘZŁÓW Stosowanie tej metody jest wygodne w przypadku kratownic o strukturze prostej.

ΣPy=0. Jeżeliby tych prętach istniały siły niezerowe. pozwalających na bezpośrednie. ΣM2=RA+S1r1=M20+S1r1 S1=-M20/ r1 ΣM3=RAe-Pb-S3h= M30-S3h=0 S3= M30/h ΣMC=Pd-RAc. Aby rozpatrywana część lewa pozostała w równowadze.Sprawdzenie równowagi sił w przekroju α-α: METODA ANALITYCZNA PRZEKROJÓW – RITTERA. 2. to wypadkowa ich nie byłaby niczym równoważona i węzły nie mogłyby się znajdować w równowadze. po uprzednim wyznaczeniu reakcji podporowych jak dla odpowiedniej belki prostej. to drugi pręt jest zerowy. sumę momentów wymienionych sił obliczamy względem dwóch sił. Rozpatrując równowagę pewnych typów węzłów.S2r2= MC0-S2 r2=0 S3= MC0/ r2 BEZPOŚREDNIE OKREŚLENIE SIŁ W PRĘTACH – PRĘTY ZEROWE. W nieobciążonym trój prętowym węźle. 1. przekrojem α-α. musimy zastąpić oddziaływanie na nią prawej części odpowiednimi siłami S1. szybkie określenie sił w niektórych prętów. możemy dojść do wniosków ogólnych. Rozpatrując kratownice. kiedy działają wzdłuż jednej prostej. Wyłączamy z naszych rozwiązań jedną z odciętych części tej kratownicy np. Wynika to z warunku równowagi – suma rzutów na kierunek prostopadły do osi pierwszych dwu prętów ΣY=0. prawą. a przede wszystkim na natychmiastowe rozpoznanie prętów zerowych. S2. Punkt taki nazywamy punktem momentów lub punktem Rittera. 3. S3. Ponadto notując na drugą oś (ΣX=0) otrzymujemy S1=S2. Całą siłę przejmuje pręt S2. że dwie siły różne od zera mogą być w równowadze tylko wtedy. w którym wystąpiłaby tylko jedna niewiadoma. W nieobciążonym dwuprętowym węźle obydwa pręty są zerowe S1=S2=0 Wynika to z faktu. Jeżeli w dwuprętowym węźle obciążenie działa wzdłuż osi jednego z prętów. Zatem suma ich momentów względem dowolnego punktu musi być równa zeru. Aby otrzymać równanie. wyznaczamy niektóre siły w prętach przecinając kratownicę np. gdy osie dwóch prętów leżą na jednej prostej. siła w trzecim pręcie równa jest zeru (S3=0). Siły te wraz z reakcją RA i siłą P tworzą układ zrównoważony. S2=-P .

gdy siła zewnętrzna P ma kierunek pręta 3. to siły w prętach skierowanych wzdłuż tych samych kierunków są sobie równe. to siła S3=-P’ tj. 5. Jeżeli na trój prętowy węzeł działa siła zewnętrzna P. składowej –P’ siły zewnętrznej P posiadającej kierunek pręta 3.ΣPy=0 P+S2=0 S2=-P 4. . ΣY=-S3cos α+ S4cos α=0 S3= S4 ΣX’=-S1cosβ+ S2cos β=0 S1= S2 Wniosek: w prowadzeniu nieobciążonego węzła w miejscu skrzyżowania dwóch prętów jest dopuszczalne i nie wpływa na rozkład sił w kratownicy. Jeżeli w węźle nieobciążonym zbiegają się cztery pręty leżące na dwóch przecinających się kierunkach. otrzymamy S3=-P i S1=S2. W szczególnym przypadku.

Siły wewnętrzne przyjmuje się jako dodatnie. Tz . W zależności od tego jak działają one w stosunku do osi pręta i jego przekroju wyróżniamy: • Siłę podłużną (normalną. Pręty zerowe można określic natychmiast w tych przypadkach obciążenia kratownic o pasach równoległych. Siła ta wywołuje ściskanie lub rozciąganie. Część kratownicy między podporą a przekrojem α-α jest nieobciążona.będącą wzajemnym oddziaływaniem części konstrukcji przeciwdziałającym ich przesunięciu się wzdłuż osi pręta w rozważanym punkcie. gdy działają zgodnie z poniższym rysunkiem: 54. Omówić tok postępowania i zakres obliczeń dotyczących geometrii mas figur płaskich (definicje środka masy. • Momenty zginające My.jest punktem. Siły te wywołują ścinanie. w którym skupiona jest cała masa w opisie układu jako masy punktowej. W przypadku. Siły wewnętrzne w konstrukcjach prętowych (geneza. • Siły poprzeczne (tnące) Ty. Stąd też siły wewnętrzne traktuje się jako siły bierne a obciążenia zewnętrzne jako siły czynne. główne centralne momenty bezwładności. Nie pracujące słupki i krzyżulce między węzłami a i b. pod wpływem działania sił zewnętrznych. . takich jak: belki. gdy: a. 53. dla których na pewnych odcinkach odpowiedniej belki prostej siła poprzeczna jest równa zeru. definicje sił wewnętrznych. ramy. c. gdy stanowi geometryczny środek węzła podporowego oraz jednocześnie b. znakowanie sił wewnętrznych). momentu bezwładności i momentów dewiacji. a w szczególności.Podobnie i metoda Rittera pozwala niekiedy na szybkie rozpoznanie prętów zerowych. itp. Mz . Punkt Rittera leży na kierunku działania reakcji podporowej. prostokąta). • Moment skręcający Mx – wywołujący skręcanie (jego wektor jest równoległy do osi pręta). np. ruszty. łuki. • ŚRODEK MASY UKŁADU . Siły wewnętrzne są to siły pojawiające się wewnątrz ciała. Jego położenie określa promień wektora r. momentów statycznych. osiową) N . O siłach wewnętrznych mówimy najczęściej w odniesieniu do konstrukcji prętowych (płaskich i przestrzennych). Siły te wywołują zginanie. kratownice.będące wzajemnym oddziaływaniem części konstrukcji przeciwdziałającym ich wzajemnemu obrotowi w rozważanym punkcie.będące wzajemnym oddziaływaniem części konstrukcji przeciwdziałającym ich przesunięciu się poprzecznie do osi pręta w rozważanym punkcie. momenty bezwładności dla typowych figur płaskich.

gdy elementarne pola dS dążą do zera. M – masa ciała. ys.ć. Sumowanie to odbywa się po całej powierzchni figury płaskiej. względem których został wyznaczony.ć. układu mającego środek symetrii leży w tym środku -jeżeli układ ma oś symetrii. tzn: Moment dewiacji I xy danej figury płaskiej równa się zeru.ć. ś.ć.Definicja środka masy dla dowolnego ciała (wiąże środek masy z rozkładem gęstości ρ w przestrzeni): przy czym: . z których jeden jest układem osi środkowych: xs.środek ciężkości układu płaskiego leży w płaszczyźnie tego układu -ś. leży na przecięciu tych osi -rzut środka ciężkości figury płaskiej na dowolną płaszczyznę jest środkiem ciężkości rzutu tej figury na daną płaszczyznę • MOMENTAMI STATYCZNYMI Mx i My figury płaskiej względem osi x lub y nazywamy granicę algebraicznej sumy iloczynów elementarnych pól dS przez ich odległości od osi.osiowym momentem bezwładności figury płaskiej względem dowolnej osi leżącej w płaszczyźnie figury nazywamy granicę algebraicznej sumy dla całej powierzchni S figury.y. ś. dowolnego punktu O jest sumą wektorową momentów statycznych poszczególnych elementów układu względem O. tzn: M x = ∫ ydS = ∑ S i y si S i =1 n M y = ∫ xdS =∑S i x si S i =1 n Gdzie: S – pole figury płaskiej Xsi. mogą być dodatnie lub ujemne Momenty statyczne obliczane względem osi ciężkości (oś przechodząca przez środek ciężkości) są równe zeru.biegunowym momentem bezwładności figury płaskiej nazywamy granicę algebraicznej sumy. ys = Mx S Twierdzenia dla środka ciężkości: . jeśli choć jedna z osi. Moment statyczny figury płaskiej względem. V – objętość ciała. iloczynów elementarnych pól dS przez kwadrat ich odległości od danej osi: I x = ∫ y 2 dS S I y = ∫ x 2 dS S . linii prostej leży na tej linii -ś.to wektor wodzący środka masy. ρ = ρ(x. leży na niej -jeśli układ ma 2 lub więcej osi symetrii.y. Współrzędne środka ciężkości można wyznaczyć z : x s = My S . dla całej powierzchni S figury. Między momentami bezwładności względem układów osi równoległych. zachodzą następujące związki (wzory Steinera): . jest osią symetrii rozważanej figury.ć. Środek masy w układzie dwuwymiarowym: xs = 1 S ∫ xdS S ys = 1 S ∫ ydS S Dla ciała znajdującego się w jednorodnym polu grawitacyjnym środek ciężkości pokrywa się ze środkiem masy. • MOMENT BEZWŁADNOŚCI: . ysi – współrzędne środka ciężkości w przyjętym układzie osi x.z) – funkcja gęstości ciała. 2 punktów materialnych leży na prostej łączącej te punkty i dzieli odległość obu punktów na odcinki o długościach odwrotnie proporcjonalnych do ich mas -ś. iloczynów elementarnych pól dS przez kwadrat odległości od początku układu współrzędnych: I o = ∫ r 2 dS = ∫ ( x 2 + y 2 ) dS = I x + I y S S • MOMENTEM DEWIACJI (ZBOCZENIA) figury płaskiej o powierzchni S nazywamy granicę I xy = ∫ xydS S algebraiczną sumy iloczynów elementarnych powierzchni dS→0 przez ich współrzędne x i y.

Zdefiniować pojęcie „schemat statycznie niewyznaczalny” (pojęcie schematu statycznego. mają wartości ekstremalne: moment względem jednej z nich jest maksymalny (oznaczamy jako I1). w którym liczba nałożonych więzi jest większa od liczby stopni swobody(liczba reakcji jest większa od liczby niezależnych równań równowagi) W takim układzie z równań równowagi otrzymuje się nieskończenie wiele rozwiązań na siły reakcji(niemożliwe jest wyznaczenie sił wewnętrznych korzystając z samych równań równowagi). Dla układu przestrzennego mamy z kolei 6 równań: Więzy .nadliczbowe). 56. kondensacja wilgoci). r – ilość równań równowagi n – ilość niewiadomych podporowych n–r <0 <=> mechanizm (układ geometrycznie zmienny) n–r =0 <=> układ statycznie wyznaczalny n–r>0 <=> układ statycznie nie wyznaczalny Równania równowagi Warunki równowagi dowolnego płaskiego układu sił są następujące: a) suma algebraiczna rzutów wszystkich sił na oś x równa jest zeru (równanie [1]). Wymagania projektowe w zakresie ochrony cieplno-wilgotnościowej przegród zewnętrznych budynków (współczynnik przenikania ciepła. c) suma algebraiczna momentów statycznych wszystkich sił względem dowolnego punktu leżącego na płaszczyźnie działania sił równa się zeru (równanie [3]).nadliczbowe Więzy nadliczbowe określają stopień statycznej niewyznaczalności układu czyli liczbę więzów jaką należałoby odrzucić aby układ stał się statycznie wyznaczalny. równania równowagi. . I y = I yS + b 2 S . aby powstały układ był geometrycznie niezmienny.I x = I xS + a 2 S . Schemat statycznie niewyznaczalny – układ. względem których moment dewiacji danej figury jest równy zero). względem drugiej minimalny (I2) I 1 = I max = • Ix + Iy 2  Ix − Iy +   2    + I xy 2   2 I 2 = I min = Ix + Iy 2  Ix − Iy −   2    + I xy 2   2 MOMENTY BEZWŁASDNOŚCI DLA TYPOWYCH FIGUR PŁASKICH 55. więzy . Więzy można odrzucić tylko w taki sposób. wskaźnik EP. I xy = I xSyS + abS • GŁÓWNE CENTRALNE MOMENTY BEZWŁADNOŚCI – to osiowe momenty bezwładności wyznaczone względem osi głównych (czyli tych. b) suma algebraiczna rzutów wszystkich sił na oś y równa jest zeru (równanie [2]).

[U ] = 2 .ściany wewnętrzne między pomieszczeniami ogrzewanymi i nieogrzewanymi – 1.określaja roczne obliczeniowe zapotrzebowanie na nieodnawialną energię pierwotną do ogrzewania. umożliwiający obliczanie ciepła przenikającego przez przegrodę cieplną. S T Ciepło przepływające przez przegrodę określa wzór: q =U ∆ . z których przegroda jest wykonana. wilgotność względną ϕ e=85% 2)Oblicza się wartości temperatur na powierzchni i wewnątrz przegrody. co może doprowadzić do zjawiska przemarzania. 1 . S∆T m K gdzie: q – ilość ciepła przepływającego w jednostce czasu. to znaczy uwzględnia uciążliwość dla środowiska nośnika energii używanego w źródle ciepła. RT Współczynnik przenikania ciepła jest odwrotnością współczynnika oporu cieplnego: U = Jeżeli przegroda złożona jest z kilku warstw o różnych przewodnościach.różnica temperatur po obu stronach przegrody. zwiększając wilgotność materiału. i – numer warstwy. Jeżeli temperatura zawarta w porach materiału spadnie poniżej temperatury punktu rosy. δ k . Maksymalne wartości współczynnika przenikania Umax dla budynku mieszkalnego: . stąd U = W q .współczynnik przepuszczalności pary wodnej k-tej warstwy. całej przegrody ( m ⋅ h ⋅ Pa ). Musi być mniejsza od wartości granicznej określonej w ustawie (jedynie dla przebudowywanego budynku może być większa o 15%). 4)Dla temperatur obliczeniowych odczytuje się wartości ciśnienia nasycenia pary wodnej ps. Dla przegrody jednorodnej zależność między tymi współczynnikami wyraża się wzorem: U = λ d . wentylacji i chłodzenia oraz przygotowania ciepłej wody użytkowej i oświetlenia wbudowanego na m2 ogrzewanej powierzchni budynku.dachy. n – liczba warstw. m2 K Odwrotność tego oporu jest szukanym współczynnikiem przenikania (U). U – współczynnik przenikania ciepła. m2 K Wartość wskaźnika EP [kWh/(m2 ・ rok)] .w których: Wp g i =1 W pn i =1 δ k dk -grubość k-tej warstwy materiału. loggie. g . [ R ] = . m. ścianę.przewodność cieplna. to współczynnik przenikania oblicza się następująco. λi W W . jak również ujemnie wpływa na trwałość i walory użytkowe materiałów. stropy pod nieogrzewanymi poddaszami . S – powierzchnia przegrody.25 W . Graniczne wartości wskaźnika EP są podane w zależności od stosunku A (sumy pól wszystkic powierzchni przegród budynku oddzielających część ogrzewaną budynku od powietrza zewnętrznego i pomieszczeń nieogrzewanych) do Ve(kubatury ogrzewanej części pudynku. Para wodna dyfundująca przez przegrody budowlane w okresie zimowym napotyka na coraz chłodniejsze warstwy materiału.00 . dyfuzyjnego warstwy mn).30 .zależny od współczynnika oporu m ⋅ h ⋅ Pa . Kondensacja wilgoci wewnątrz przegrody budowlanej Dyfuzja pary wodnej zachodzi zawsze w kierunku od środowiska o wyższej temperaturze do środowiska chłodniejszego. gdzie λ . np. m2 K W . Wg metody Fokina kolejność obliczeń dyfuzji pary wodnej wewnątrz przegrody budowlanej jest następująca: 1)Wstępnie zakłada się tz=-5 0C. pomiejszonej o balkony. gdyż wpływa na zmniejszenie izolacyjności cieplnej przegród. galerie itp.ściany zewnętrzne – 0. Najpierw ustala się sumaryczny opór cieplny: R = ∑ Ri = ∑ i =1 i =1 n n di m2 K . d – grubość przegrody. ∆T . 3)Oblicza się opory dyfuzyjne Rwk (Rwk = d 1 = k ) poszczególnych warstw przegrody oraz opór dyfuzyjny R = W pn δk n n 2 d 1 1 =∑ = ∑ k . Współczynnik przenikania ciepła charakteryzuje konkretną przegrodę. a także porównywanie własności cieplnych przegród budowlanych. stropodachy. para wodna zawarta w powietrzu ulegnie skropleniu.0. Zawilgocenie takie jest szkodliwe z wielu względów.Współczynnik przenikania ciepła (U) – współczynnik określany dla przegród cieplnych.) oraz od Af (powierzchni użytkowej ogrzewanej budynku).

Kotwy wykonuje się z drutu o średnicy 6mm lub z płaskowników. wentylowanie. Warstwy muru szczelinowego wykonuje się bądź z jednego materiału. W pierwszym przypadku zapewniona jest lepsza praca muru w czasie jego eksploatacji. umożliwiające wentylację szczeliny. Łączny przekrój kotew powinien wynosić co najmniej 0. Wykonuje się jej jako mury szczelinowe. przy której zaczyna sie kondensacja (tzw. z wentylowaną szczeliną wypełnioną powietrzem zamkniętym między warstwami ściany. 7)Punkty oznaczające ciśnienia pi oraz pe. to w przegrodzie występuje kondensacja pary wodnej i wówczas należy określić temperaturę powietrza na zewnątrz. w którym występuje maksymalna różnica ciśnień (pk-ps).e (na podstawie temperatury). Jeżeli natomiast linie te przecinają się. Kotwienie warstw Warstwy muru szczelinowego łączy się kotwami. a następnie oblicza się ciśnienie rzeczywiste pi oraz pe ze wzorów: pi= ϕi ⋅ ps . w których: ϕ i . Łączny przekrój otworów nawiewnych i wywiewnych powinien wynosić 0. m ⋅ h ⋅ Pa g Wpn – opór dyfuzyjny warstwy. 2 g . miejscu. temperatura początku kondensacji). Wentylowanie W przypadku wykonywania ściany zewnętrznej ze szczeliną powietrzną o szerokości większej od 3cm należy wykonać otwory nawiewne – w dole i otwory wywiewne – w górze. ze szczeliną wypełnioną materiałem termoizolacyjnym lub szczeliną powietrzną i warstwą termoizolacyjną. W tym celu wyznacza się płaszczyznę maksymalnej kondensacji (PMK) ww.e 100 . aby wartość współczynnika przenikania ciepła dla ściany spełniał wymagania normowe. odpowiednio. ϕ e -wilgotność względna powietrza. Najkorzystniejszym rozwiązaniem jest wykonanie pustki powietrznej od strony zewnętrznej. W murach ze szczeliną powietrzną kotwy powinny być zaopatrzone w kapinos.75% powierzchni ściany.(ps1 – odczytuje się w zależności od temperatury wewnętrznej. mocowanie stolarki). Ściany warstwowe stosowane są w celu zwiększenia izolacyjności cieplnej ścian zewnętrznych lub jako szczelne przegrody. dylatowanie. ocynkowanych lub zabezpieczonych w inny sposób przed rdzewieniem. 2 . które zabezpieczają przed przesączeniem się wody przez ściany zewnętrzne narożne na silne ukośne deszcze. Szczeliny 5-8cm należy ograniczyć do 50cm wysokości (poziome przewiązanie muru warstwą cegieł). rysując przekrój przegrody w skali oporów dyfuzyjnych ps. który umiejscawiamy w tej szczelinie. Materiały termoizolacyjne zarówno w postaci zasypek jak i płyt w murach z wentylowaną pustką. po obu stronach przegrody łączy się prostą pk. aby odcinki ścian między otworami okiennymi były również wentylowane. Szczeliny powietrzne o szerokości 3-4cm mogą przebiegać przez całą wysokość kondygnacji. m ⋅ h ⋅ Pa Wpn – opór dyfuzyjny przegrody. Rodzaje ścian: • Ceramiczne pustaki i bloczki z autoklawizowanego betonu komórkowego • Ceramiczne pustaki i cegła kratówka pełna lub klinkierowa z warstwą materiału termoizolacyjnego pomiędzy (może być też z wentylowaną pustką powietrzną) . 57. Zasady konstruowania ścian wielowarstwowych (kotwienie warstw. pe= ϕe ⋅ ps . następnie oblicza się Δp dla poszczególnych warstw: ∆p = Wp W pn ( pi − pe ) ).i 100 . Jeżeli linie te nie przetną się. wobec czego przegrodę uznaje się za prawidłową i nie wykonuje się dalszych obliczeń. 5)Określa się ciśnienie pary wodnej nasyconej w pomieszczeniu psi oraz w powietrzu na zewnątrz ps.6m2 na 1m2 ściany. a także grubość i ich rodzaj należy zawsze dobierać tak. to w przegrodzie nie wystąpi kondensacja pary wodnej. Należy zwrócić uwagę na to. bądź też z dwóch. w pomieszczeniu i po stronie zewnętrznej przegrody 6)Sporządza się wykres ciśnienia pary wodnej nasyconej ps w przekroju przegrody.

) . cegła wapienno-piaskowa (licówka) Pustak ceramiczny K065-2W i cegła modularna drążona (lub kratówka. warstwa osłonowa ściany warstwowej jest narażona na znacznie większe wahania temperatury i co za tym idzie na duże odkształcenia termiczne.w narożnikach budynku . Przedstawić budowę przegrody dachu krytego dachówką nad poddaszem mieszkalnym (izolacja termiczna.• • Cegła ceramiczna. warstwa termoizolacyjna. warstwę zewnętrzną należy dzielić przerwą dylatacyjną na dwie lub więcej części o wysokości nie większej niż 9. wentylacja przegrody. Z tego względu stolarka powinna być montowana przed zamocowaniem warstwy izolacji termicznej. aby zapobiec penetracji do wnętrza przegrody wody z warstwy osłonowej. W porównaniu do wewnętrznej warstwy konstrukcyjnej. konieczne są tu dodatkowe dylatacje. 58. Z uwagi na koncentrację naprężeń termicznych w narożach ścian przerwy dylatacyjne zaleca się umieszczać w pobliżu tych miejsc. oprócz szczelin dylatacyjnych jak dla całej konstrukcji. który osłoni od zewnątrz fragment ościeżnicy. w pionie: . Z tego względu.na powierzchni ściany zgodnie z wymaganiami tabela 6. W obszarze połączeń ściany ze stolarki stosuje się. gzymsy dachowe itp. jeśli budynek jest wyższy niż 12 m. (skany z „Dachy i stropodachy oceplone i nieocieplone” Czesław BYRDY .1/8. dziurawka lub cegła pełna) – mur z zamkniętą szczeliną powietrzną o szerokości 3cm. Nieocieplaną konstrukcję dachu należy oddzielić od ścian konstrukcyjnych budynku w sposób umożliwiający odkształcenia termiczne konstrukcji. W tym drugim przypadku możliwe jest przedłużenie izolacji termicznej i ukształtowanie w ten sposób węgarka. Odległości między przerwami dylatacyjnymi należy wyznaczać na podstawie analizy konstrukcji poddanej różnicy temperatur. Mocowanie stolarki Okna i drzwi powinny być osadzane w ścianach zewnętrznych w płaszczyźnie izolacji termicznej lub bezpośrednio przed nią od strony wnętrza. odprowadzenie wody opadowej). Przerwy dylatacyjne powinny mieć szerokość nie mniejszą niż 20mm i być wypełnione materiałem trwale plastycznym. a płyty izolacyjne powinny być szczelnie dociśnięte do krawędzi stolarki.w płaszczyźnie przewiązywania ściany . Analizy konstrukcji można nie przeprowadzać dla budynków z oddzieloną konstrukcją dachową i ocieplonym stropem nad najwyższą kondygnacją. paroizolacja i wiatroizolacja.we wklęsłych zagięciach płaszczyzny ściany (otwory okienne) .pod konstrukcyjnymi elementami wystającymi z płaszczyzny ściany (płyty balkonowe. umiejscowioną naprzemianlegle w sąsiednich warstwach. wykraplania pary wodnej. Taki sposób osadzenia stolarki w ścianie pozwala uniknąć lub przynajmniej ogranicza mostkowy charakter tego połączenia i jego skutki w postaci np. a w szczególnych przypadkach również z uwagi na warunki gruntowe. w poziomie: .zgodnie z polską normą.0 m każda. wkładki z folii izolacyjnych mocowane do ramy stolarki i do wewnętrznej warstwy murowej.3. Przerwy dylatacyjne Należy stosować przerwy dylatacyjne przechodzące przez całą konstrukcję od wierzchu fundamentów do dachu.

.

.

5m stosuje sie dźwigary z jętkami podpartymi w jednej linii w połowie długości (rozpiętość dachu do 9m) lub w dwóch liniach (rozpiętość dachu 9 ÷ 12m). Obciążenia z krokwi przenoszone sa na ściany za pośrednictwem belek wiązarowych (przenoszących także siły poziome składowe sił w krokwiach.0m.0m.5 m. Jako maksymalne długości odcinków krokwi przyjmuje sie 4. • dachy jętkowe.5 m dla odcinka dolnego i 2. -Jętki podpiera sie słupami (stolcami) za pośrednictwem płatwi – stad dachy jętkowe mogą być wykonane jako bezstolcowe. • dachy płatwiowo-kleszczowe 2.konstrukcje ciesielskie a)wiązary rozporowe (umożliwiają wykonanie konstrukcji dachowej bez podpór pośrednich) • dachy krokwiowe. Wiązar trójkątny złożony jest z pary krokwi i belki stropu nad najwyższą kondygnacją. -W dachach z płatwiami podpierajacymi jetki stosuje sie miecze zmniejszające długość płatwi i usztywniające więźbę w kierunku podłużnym.5 m dla górnego. Wymień główne typy więźb dachowych (opis budowy. Dachy (wiązary) jętkowe -Stosowane przy rozstawie ścian przekraczającym 6.5 m. przy czym dla pochylenia powyżej 45o należy stosować usztywnienia w postaci wiatrownic. czyli siły rozporu – belki te pracują jako ściągi) i ewentualnych murłat.0m. przy czym długość krokwi (zależna od rozpiętości wiązara i pochylenia połaci dachowej) nie powinna przekraczać 4. Nachylenie połaci powinno mieścić sie w granicach 35o÷ 60o. jednostolcowe lub dwustolcowe. zwanym jętką. funkcje elementów konstrukcji. Podział ogólny: 1. -Od krokwiowych różnią sie dodatkowym elementem poziomym. charakterystyka sposobu usztywniania podłużnego). Długość jętki nie powinna przekraczać 3. . -Najprostszy typ konstrukcji dachowej. Typowy rozstaw krokwi zawiera sie w zakresie 0.59. Stosuje sie go przy rozstawie ścian < 6. -Przy rozpiętości dachu przekraczającej 7.8 ÷ 1. b) wiazary bezrozporowe (wymagające podparcia pośredniego). • dachy wieszarowe. dzielącym krokiew na dwa odcinki w proporcji około 3:2 (dolny odcinek zawsze jest dłuższy).konstrukcje inżynierskie • dźwigary deskowe • kratownice • łuki Dachy (wiązary) krokwiowe -Typowe nachylenie połaci zawiera sie w granicach 30o ÷ 60o.

-Usztywnienie konstrukcji w kierunku podłużnym zapewniają miecze łączące słupy i płatwie pośrednie. Z uwagi na znaczna rozpiętość krokwi maja wprowadzone dodatkowe ich podparcie w postaci płatwi pośredniej. czyli belkach drewnianych lezących na stropie. . przekazując reakcje z nich na wieszak i dalej. ściągu. pary kleszczy.0m. W dachach stromych czasami stosuje sie dodatkowo ukośne wiatrownice przybijane do spodu krokwi. Stosowane do ściągnięcia i usztywnienia wiązara. -Wiązary puste czyli pośrednie złożone sa z dwóch krokwi opartych na płatwiach pośrednich i stopowych oraz połączonych w kalenicy. Funkcje elementów konstrukcji(wraz z elementami usztywniającymi w kierunku podłużnym): -krokwie-przenoszą obciążenie od pokrycia dachowego. -zastrzały. zastrzałów oraz krokwi. *dwuwieszakowe – rozpiętość 10 ÷ 12m. -jętki – podpory pośrednie krokwi. Dachy (wiązary) płatwiowo-kleszczowe -Więźba złożona jest z dźwigarów pełnych (rozmieszczonych co 3 do 4.elementy ukośne odciążające słup i usztywniające wiązar. na przypodporowe części ściągu. -płatwie – belki poziome biegnące wzdłuż połaci. Krzyżulce stanowią tutaj bezpośrednie podparcie płatwi pośrednich. parcia lub ssania wiatru. -miecze. -W przypadku stropu o innej konstrukcji (żelbetowy.5m i 4.służą do podłużnego usztywnienia więźby. Nad rozpora umieszczone SA kleszcze usztywniające dach w kierunku poprzecznym. rozpory i dwóch zastrzałów. słupów i ewentualnej belki wiązarowej (gdy strop nad ostatnim pietrem jest drewniany). Występują w wiązarach pełnych. Stanowią podporę dla krokwi i usztywnienie dachu w kierunku podłużnym -słupy – służą do podpierania płatwi i przenoszenia z nich obciążenia na belki stropowe. mieczy . Maksymalne długości dolnego i górnego odcinka krokwi nie powinny przekraczać odpowiednio 4. płatwi . Stanowią oparcie krokwi oraz usztywnienie więźby dachowej w kierunku podłużnym. obciążenie śniegiem i ciężar własny. stalowoceramiczny) słupy oparte są na podwalinach. -podwalina – belka rozkładająca równomiernie obciążenie przekazywane przez słup -ramy stolcowe (ściany stolcowe) – ustroje złożone ze słupów. Usztywnienie podłużne zapewniają miecze przymocowane do płatwi i wieszaków. Złożone sa z wieszaka. *jednowieszakowe z krzyżulcami – rozpiętość 8 ÷ 10m. ściągu. poprzez zastrzały.Dachy (wiązary) wieszarowe -Stosowane w zależności od rozpiętości dachu jako: *jednowieszakowe – rozpiętość 6 ÷ 8m. Złożone sa z dwóch wieszaków. umożliwiają zmniejszenie przekroju podpieranych płatwi. mieczy i podwalin. -kleszcze – elementy poziome obejmujące obustronnie słupki i krokwie. -Wiązar pełny złożony jest z pary krokwi.5 m) i wiązarów pustych.

• Powinny być wykonywane w warunkach umożliwiających ich prawidłową realizację. naporu ciśnienia wody itp. wynosi pmax. Rys. stanowiące granicę pomiędzy koniecznością stosowania izolacji średniej i ciężkiej. lepików i emulsji. W zależności od stopnia narażenia na zawilgocenie. • Zabezpieczona ścianką dociskową dylatowaną. • Miejsca przechodzenia przez warstwy różnych przewodów instalacyjnych i elementów konstrukcji powinny być uszczelnione w sposób zabezpieczający przenikanie wody. • Izolacje powinny ściśle przylegać do izolowanego podkładu.60. Izolacje wodochronne dzielimy na: • izolacje przeciwwilgociowe – chronią obiekty przed działaniem wody niewywierającej ciśnienia na dany element • izolacje przeciwwodne – chronią przed działaniem wody wywierającej ciśnienie hydrostatyczne (element znajduje się poniżej poziomu wody gruntowej) • izolacje parochronne – zabezpieczają przed przenikaniem pary wodnej. • ciężkie – stosowane przy zabezpieczeniu budynku lub budowli przed bezpośrednim naporem wód gruntowych (woda działająca pod ciśnieniem). a ich powierzchnia powinna być gładka z lokalnych wgłębień lub wybrzuszeń. Scharakteryzuj rodzaje izolacji wodochronnych budynków stosownych ze względu na obecność wody gruntowej (zasady kształtowania izolacji.5 – 6. • Izolacje powinny stanowić ciągły i nieprzerwany układ jedno lub wielowarstwowy oddzielający budowle lub jej część od wody lub pary wodnej. • Nie dopuszcza się łączenia izolacji poziomych i pionowych odrębnego rodzaju pod względem materiałowym oraz różnej klasy odporności. o po należytym obniżeniu poziomu wody gruntowej ( o ile zajdzie taka potrzeba). cienkiej blachy itp. 4 – ścianka dociskowa Maksymalne ciśnienie hydrostatyczne. folii PCW. Wykonywane są z powłok asfaltowych z pojedynczą lub podwójną wkładką z papy albo jako powłoki z mas asfaltowych odpowiedniej grubości. Izolacja wodochronna – jest to zabezpieczenie elementów budynku lub budowli przed wpływem wilgoci.0 m.002 MPa. Wymagania ogólne: • Izolacja powinna być ułożona od strony parcia hydrostatycznego. stosowane materiały). co 4. . o wysokości 30 cm powyżej maksymalnego poziomy wody gruntowej. 2 – izolacja średnia (przeciwwilgociowa). • Podczas wykonywania izolacji wodę gruntowa powinna być obniżona o 30 cm poniżej najniższego elementu izolowanego obiektu. izolacje przeciwwilgociowe i przeciwwodne dzielimy na: • lekkie – stosowane w celu ochrony podziemnych części budynku w gruntach suchych przed przenikaniem wilgoci w kierunku bocznym. Wykonywane jako powłoki asfaltowe lub z żywic syntetycznych z odpowiednią ilością wkładek z papy. wykonywane najczęściej jako jednowarstwowe przekładki z folii polietylenowej lub papy ułożone "a sucho". Wykonywane są jako powłoki bezspoinowe jedno lub dwuwarstwowe z różnych mas asfaltowych. 3 – izolacja ciężka (przeciwwodna). Schemat izolacji wodochronnych: 1 – izolacja lekka (przeciwwilgociowa). a mianowicie: o po ukończeniu robót poprzedzających roboty izolacyjne.  powyżej 10 0 C – materiały bitumiczne stosowane na zimno. Nie powinny pękać. 1. = 0. o w temperaturze:  powyżej 5 0 C – materiały bitumiczne stosowane na gorąco. czyli bez przyklejania do podłoża. • średnie – stosowane przy zabezpieczeniu budynku przed bezpośrednim działaniem wody opadowej lub przesiąkaniem jej w kierunku poziomym i pionowym.

• Prace powinny być wykonywane w temperaturze powyżej 50C. Izolacja z blachy • Powinna być umieszczona wewnątrz budowli – stanowi swoistego rodzaju szalunek tracony. • Izolacje z blachy stalowej.5 mm. powyżej 18 0 C – żywice syntetyczne. Izolacje z folii z tworzyw sztucznych • Grubość warstwy powinna być dostosowana do wielkości parcia hydrostatycznego. . • Podkład powinien być suchy o maksymalnej wilgotności 5%. Wskaźniki te określa się na podstawie normy PN-ISO 9836:1997 Właściwości Użytkowe w budownictwie Określanie i obliczanie wskaźników powierzchniowych i kubaturowych wskaźniki powierzchniowe: Wskaźniki określające wielkości poszczególnych rodzajów powierzchni (np. Nie może być miejsc nie pokrytych lepikiem. • Arkusze blachy łączy się miedzy sobą spawając. • Szerokość zakładu minimum 10 cm. • Lepik powinien być rozprowadzony równomiernie na powierzchni podkładu i każdej kolejnej warstwy papy grubości 1. W narożach izolacja powinna być wzmocniona dodatkowym pasem papy na tkaninie technicznej.0 mm. • Powłoki gruntujące należy układać w dwóch warstwach (druga może być naniesiona dopiero po całkowitym wyschnięciu pierwszej). Izolacje papowe • Minimalna ilość warstw – 3. z przesunięciem jak w izolacjach przeciwwilgociowych. ołowianej lub innej. • Powinna ściśle przylegać do zabezpieczanych przegród betonowych i być w nich zakotwiona. 61. • Izolacje z laminatów i żywic syntetycznych. powierzchni użytkowej) oraz zależności między nimi wskaźniki kubaturowe: Wskaźniki określające wielkości poszczególnych rodzajów kubatur (np. • Przynajmniej jedna. Rodzaje izolacji przeciwwodnych • Izolacje warstwowe z materiałów rolowych. szerokości około 30 cm. środkowa warstwa izolacyjna powinna być wykonana z papy na tkaninie technicznej. • Każda z przyklejanych warstw papy powinna być szczelna i ciągła. Gruntowanie podkładu • Podkład z betonu lub zaprawy cementowej pod izolację z pap asfaltowych lub innych materiałów przyklejanych do podkładu lepikiem asfaltowym powinien być zagruntowany lepikiem asfaltowym lub emulsja asfaltową. Pole powierzchni podaje się w m2 z dokładnością do dwóch miejsc po przecinku. Ostatnia warstwa papy powinna być pokryta w sposób równomierny ciągłą warstwa lepiku o gr. zasady obliczania). Scharakteryzuj wskaźniki kubaturowe i powierzchniowe budynku (podstawy prawne. kubatury netto) oraz zależności między nimi POWIERZCHNIE Zasady obliczeń-Pola powierzchni poziomych i pionowych określa się zgodnie z wymiarami rzeczywistymi. • Gotowa izolacja przeciwwodna powinna być zabezpieczona od strony parcia wody warstwą dociskową lub warstwą ochronną.0 – 1. • Podczas robót izolacyjnych należy chronić układane warstwy przed uszkodzeniami mechanicznymi oraz możliwością zawilgocenia i zalania wodą. Płaszczyzny nachylone wymiaruje się na ich rzucie na płaszczyznę poziomą (do obliczeń strat ciepła zawsze należy jednak przyjmować rzeczywiste pola powierzchni). 2. • Wszelkie przewody przechodzące przez izolację powinny być uszczelnione w sposób wykluczający przenikanie wody.

Powierzchnia użytkowa . . Jest ona wyznaczona przez rzut pionowy zewnętrznych krawędzi budynku na powierzchnię terenu. Określana jest oddzielnie dla każdej kondygnacji. -powierzchni elementów drugorzędnych. które nie są zamknięte ze wszystkich stron do ich pełnej wysokości i które są przekryte. kondygnacje powyżej poziomu terenu. np. duże hole. balustradami. progów. okładzin i balustrad. Powierzchnie w obrębie kondygnacji o zróżnicowanej wysokości (np.Powierzchnia zabudowy . Do powierzchni konstrukcji wlicza się także powierzchnie przejść drzwiowych. kanały. kominów. Powierzchnia kondygnacji netto jest określana oddzielnie dla każdej kondygnacji i dzielona jak powierzchnia całkowita kondygnacji. Dzieli się je zwykle na powierzchnie użytkowe . Powierzchnia kondygnacji netto dzieli się na: . Powierzchnie użytkowe klasyfikowane są zgodnie z celem i przeznaczeniem budynków. Do powierzchni zabudowy nie wlicza się: -powierzchni obiektów budowlanych ani ich części nie wystających ponad powierzchnię terenu. która odpowiada celom i przeznaczeniu budynku.jest częścią powierzchni całkowitej kondygnacji (na rzucie poziomym na poziomie podłogi) i jest to powierzchnia utworzona przez elementy zamykające (np. wnęk i nisz w elementach zamykających. Rozróżnia się powierzchnie: . -powierzchni zajmowanej przez wydzielone obiekty pomocnicze (np. rury.kondygnacji. pionów wentylacyjnych. nie są wliczane powierzchnie otworów na drzwi i okna oraz nisze w elementach zamykających. Jest ona obliczana dla wymiarów budynku w stanie wykończonym. Powierzchnia całkowita każdej kondygnacji mierzona jest na poziomie posadzki po obrysie zewnętrznym budynku z uwzględnieniem tynków. jest ona obliczana dla budynku w stanie wykończonym nie licząc listew przypodłogowych. Jako kondygnacja mogą być traktowane kondygnacje znajdujące się całkowicie lub częściowo poniżej poziomu terenu. tarasy na dachach. tarasy.powierzchnię użytkową.jest powierzchnią ograniczoną przez elementy zamykające. które są ograniczone elementami budowlanymi (np. oświetlenia zewnętrznego. . które są zamknięte i przekryte ze wszystkich stron. Powierzchnia całkowita kondygnacji .sumą powierzchni całkowitych wszystkich kondygnacji budynku.jest powierzchnią całkowitą kondygnacji zmniejszoną o powierzchnię zajętą przez ściany zewnętrzne. na przykład balkony. przez które nie można przejść. audytoria) są także obliczane oddzielnie. ścian działowych itp. Powierzchnia wewnętrzna kondygnacji jest określana oddzielnie dla każdej kondygnacji. cokołów itp. Powierzchnia wewnętrzna kondygnacji . Powierzchnia konstrukcji . szopy). progów itp. . dla których są one wznoszone.powierzchnię ruchu . oraz powierzchnie. szklarnie. Powierzchnia ta jest obliczana oddzielnie dla każdej kondygnacji. Powierzchnia kondygnacji netto . Do powierzchni kondygnacji netto wliczane są także elementy nadające się do demontażu takie jak: ścianki działowe.powierzchnię usługową.powierzchnię terenu zajętą przez budynek w stanie wykończonym. na przykład loggie.. schodów zewnętrznych. występów dachowych.jest to część powierzchni kondygnacji netto. na poziomie podłogi nie licząc listew przypodłogowych. altany. osłonami zabezpieczającymi. ściany nośne zewnętrzne i wewnętrzne) i powierzchnie słupów.kondygnacji. poddasza.kondygnacji. Powierzchnie w obrębie kondygnacji o zróżnicowanej wysokości są także obliczane oddzielnie. kondygnacje techniczne i kondygnacje magazynowe. poręczami) lecz nie są przekryte. Powierzchnia konstrukcji jest określana odrębnie dla każdej kondygnacji. . daszków.

. wliczając te części konstrukcji. instalacje telefoniczne i urządzenia rozdzielcze.ścian zewnętrznych powyżej poziomu terenu. zewnętrzne rampy i pochylnie. instalacje elektryczne. balkonów ewakuacyjnych). pomieszczenia. wysuniętych części dachu. Klasyfikacja podstawowych i pomocniczych powierzchni użytkowych jest zależna od przeznaczenia budynku. przeznaczona na usytuowanie instalacji i urządzeń technicznych.elementów budynku poniżej poziomu najniższej kondygnacji (np. studzienek w chodnikach dla oświetlenia pomieszczeń. z dokładnością do dwóch miejsc po przecinku.podstawowe i powierzchnie użytkowe pomocnicze. klimatyzacja i systemy chłodnicze. wewnętrznych ramp i pochylni. zewnętrznych ramp i pochylni. elementów zamykających). Powierzchnia obudowy budynku . . markizy. . dźwigi.wnęk i pilastrów wykonanych dla celów estetycznych. części fundamentów). poziomych osłon przeciwsłonecznych. które są zamknięte ze wszystkich stron i przekryte. schodów zewnętrznych. wysokość budynku.jest to część powierzchni netto. Do powierzchni obudowy nie są wliczane następujące powierzchnie: . kondygnacji. poczekalni.jest obliczana dla budynków lub części budynków. takich jak: instalacje kanalizacyjne. prądnice. Wnęki i pilastry wykonane dla celów konstrukcyjnych lub estetycznych.dachu. wysunięte części dachu. które są powyżej i poniżej poziomu terenu. . Powierzchnia fundamentów budynku jest powierzchnią całkowitą posadowienia najniższej kondygnacji. Kubatury podaje się w m3. powierzchnia klatek schodowych. kanały przełazowe i pomosty techniczne. wyprofilowania i inne drugorzędne elementy (np. Powierzchnia usługowa . nasad kominowych itp. schody ruchome i przenośniki i inne instalacje wspólnego użytku. markiz. . schody ruchome).fundamentów. urządzenia uliczne) nie są uwzględniane. świetlików. trzony kominowe. KUBATURY Podstawą do obliczania kubatur są powierzchnie (wyżej wymienione) i wysokości nad tymi powierzchniami (np. Jest ona określana oddzielnie dla każdej kondygnacji. instalacje gazowe (inne niż dla celów ogrzewania) i na paliwa płynne. zadaszeń. poziome osłony przeciwsłoneczne.jest to część powierzchni kondygnacji netto. Powierzchnie przeszklone powinny być wyszczególnione oddzielnie jako części powierzchni ścian zewnętrznych lub powierzchni dachów. Rozróżnia się tutaj następujące powierzchnie: . kominy dachowe. wentylacja. schody zewnętrzne. zadaszenia. Do powierzchni ruchu wlicza się także powierzchnie netto szybów dźwigowych i powierzchnie zajęte przez urządzenia wbudowane przeznaczone do ruchu ogólnie dostępnego na każdej kondygnacji oddzielnie (np. korytarzy. która przeznaczona jest dla ruchu wewnątrz budynku (np. instalacje wodne. Jest ona określana oddzielnie dla każdej kondygnacji. instalacje ogrzewania i ciepłej wody. Powierzchnia ruchu . Do powierzchni usługowej wliczane są także powierzchnie pomieszczeń przeznaczonych na podstawowe instalacje usługowe.ścian zewnętrznych poniżej poziomu terenu.

na której opiera się podłoga a górną powierzchnią stropu kondygnacji powyżej. lecz które nie są przekryte. .: .jest iloczynem powierzchni wewnętrznej kondygnacji i odległości między powierzchnią podłogi a dolną powierzchnią stropu górnego. szyby dźwigowe).jest iloczynem całkowitej powierzchni kondygnacji i odpowiedniej wysokości. Odpowiednią wysokością jest odległość między powierzchnią podłogi a dolną powierzchnią najbliższego stropu bez względu na ich usytuowanie w budynku (np.dla powierzchni kondygnacji powtarzalnych znajdujących się powyżej poziomu terenu:.jest iloczynem powierzchni kondygnacji netto i odległości między powierzchnią posadzki a dolną powierzchnią stropu górnego.kubatura netto kondygnacji pełnych powyżej poziomu terenu.odległość między dolną powierzchnią konstrukcji. Wysokością. balustrady. Kubatura netto . Kubatura usługowa netto . Kubatura ruchu netto . której górny strop jest dachem lub tarasem .jest iloczynem powierzchni użytkowej i odległości między górną powierzchnią posadzki a dolną powierzchnią sufitu. . Kubatura użytkowa netto . która powinna być przyjęta jest odległość między powierzchnią podłogi a dolną powierzchnią najbliższego stropu bez względu na jego usytuowanie w budynku (np. deski czołowe okapu. Rozróżnia się następujące kubatury netto: . Jest określana oddzielnie dla każdej kondygnacji.kubatura brutto budynków lub części budynków zamkniętych i przekrytych ze wszystkich stron.Kubatura brutto . .odległość między zewnętrzną płaszczyzną stropu dolnego a powierzchnią podłogi kondygnacji powyżej. Jest określana oddzielnie dla każdej kondygnacji. Kubatura wewnętrzna netto .jest iloczynem powierzchni usługowej i odpowiedniej wysokości.kubatura brutto budynków i tych części budynków. może to być np. -dla powierzchni kondygnacji. szyby przechodzące przez kilka kondygnacji).dla powierzchni kondygnacji znajdujących się poniżej poziomu terenu . której dolny strop jest obudową budynku (np. klatki schodowe w budynkach wielokondygnacyjnych. kondygnacja powyżej kondygnacji z otwartą przestrzenią) . .kubatura netto kondygnacji niepełnych.kubatura brutto tych części budynków.jest iloczynem powierzchni ruchu i odpowiedniej wysokości.odległość między powierzchnią podłogi a powierzchnią dachu lub tarasu. lecz które są przekryte. . które są ograniczone przez elementy budowli (np. Rozróżnia się następujące kubatury brutto: .odległość między odpowiadającymi sobie powierzchniami górnego i dolnego stropu. . poręcze). które nie są zamknięte do pełnej wysokości ze wszystkich stron. Dla odpowiedniego rodzaju kubatury w normie podane są zasady jak przyjmować odpowiednią wysokość. dla powierzchni kondygnacji.kubatura netto pełnych kondygnacji poniżej poziomu terenu.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful