1.

Beton jako podstawowy materiał konstrukcyjny (klasyfikacja konstrukcji z betonu; idea
współpracy betonu i stali; ogólne cechy, zalety i wady konstrukcji żelbetowych);
Rodzaje konstrukcji z betonu:
- betonowe – są to konstrukcje bez zbrojenia lub o stopniu zbrojenia mniejszym od ustalonego minimum np.: ławy
fundamentowe, ściany piwniczne, prefabrykaty budynków wielkoblokowych.
- żelbetowe – konstrukcje zbrojone drutami lub prętami o średnicy od 4,5 do 40 mm lub sztywnymi profilami
walcowanymi, zwane stalożelbetem.
- z betonu sprężonego – konstrukcje w których za pomocą zabiegu sprężania wprowadza się w konstrukcję
wstępny układ się wewnętrznych (np. kablobetonowe, strunobetonowe)
- zespolone – elementy powstałe z jednego lub kilku prefabrykatów żelbetowych i sprężonych oraz betonu
uzupełniającego, wykonanego w terminie późniejszym np.: strop DZ-3, dachowy dźwigar kablobetonowy.
Idea współpracy stali i betonu.
Beton jest sztucznym kamieniem, uzyskanym po związaniu i stwardnieniu mieszanki betonowej, jako mieszaniny
cementu, kruszywa i wody. Jest to tak zwany beton zwykły lub żwirowy. Jest to materiał kruchy. Charakteryzuje się
dużą wytrzymałością na ściskanie i małą na rozciąganie (~10:1) Dlatego należy wzmacniać rozciąganą strefę
betonu za pomocą zbrojenia – stalą, gdyż:
- beton i stal wykazują do siebie znaczną przyczepność
- posiadają zbliżona rozszerzalność termiczną αT = 10
-5
/C
Zalety konstrukcji żelbetowych
- łatwość formowania – konstrukcja ma kształt nadany przez deskowanie
- monolityczność – stanowią z reguły monolityczne ustroje przestrzenne, mające istotne rezerwy nośności
- sztywność – dzięki małym odkształceniom i związanych z tym przemieszczeniom – spełniają role podbudowy
ciężkich urządzeń przemysłowych
- ogniotrwałość – nawet w kilkugodzinnych pożarach, beton chroni wkładki stalowe przed nadmiernym nagrzaniem,
a tym samym utratą wymaganej wytrzymałości
- długi okres użytkowania – wytrzymałość należycie wykonanego i dobrej jakości betonu wzrasta z biegiem czasu
- tania konserwacja – betonowa otulina wkładek stalowych, wykonana z dobrej jakości betonu, znakomicie chroni
wkładki stalowe przed korozją; powłoki ochronne stosuje się w środowiskach agresywnych w stosunku do betonu i
stali
Wady konstrukcji żelbetowych
- pracochłonność i sezonowość robót betonowych – w okresie niskich temperatur zatrzymany zostaje proces
twardnienia betonu, a nawet dochodzi do niszczącego jego strukturę przemarzania; ten mankament łagodzi
wprowadzenie prefabrykacji
- duże zużycie drewna – w konstrukcjach wykonywanych na miejscu przeznaczenia; mankament ten pomniejsza
się przez stosowanie deskowania przestawnego, przesuwnego, ślizgowego lub systemów deskowań
inwentarzowych
- znaczny ciężar objętościowy betonu – zawęża możliwość stosowania betonu do ustrojów o niezbyt dużej
rozpiętości; celowe staje się stosowanie konstrukcji sprężonych lub z konstrukcyjnych betonów lekkich
- wolne tempo robót – związane z procesem twardnienia betonu w deskowaniach; stosuje się oprócz odpowiednich
cementów i dodatków do betonu – różne środki techniczne; nagrzewanie, odpowietrzanie, prasowanie
- duży współczynnik przewodności cieplnej i dźwiękowej – zasada jest prosta – materiały konstrukcyjne stosujemy
do konstrukcji, a izolacji cieplnej i dźwiękowej – do izolacji, a nie odwrotnie
- trudności przeróbki i wzmacniania gotowych konstrukcji – związane z trudnościami technicznymi i kosztami
- nikła wartość materiałów odzyskanych z rozbiórki – tzw. Recykling jest możliwy, lecz kosztowny, a uzyskany
materiał ma niestabilne cechy nadane przez materiał wyjściowy
2. Sprawdzenie warunku SGN w prostokątnym przekroju pojedynczo zbrojonej belki żelbetowej
wg metody uproszczonej (układ sił w przekroju, równania równowagi sił, warunki SGN oraz tok
obliczeń);
Równanie równowagi:
Warunek SGN:
Tok obliczeń:
1. Wyznaczamy wysokość strefy ściskanej betonu

2. Sprawdzamy czy
3. Jeżeli to znaczy że stal zbrojeniowa A
s1
nie jest wykorzystana (naprężenia rozciągające sa
mniejsze od obliczeniowej granicy plastycznosci stali), o nośności przekroju decyduje beton w strefie ściskanej. Do
obliczeń przyjmujemy najwiekszą dopuszczalną wartość
4. Obliczamy nośnośc przekroju
5. Sprawdzamy czy

, jeżeli tak - warunek SGN jest spełniony.
3. Zasady kształtowania jednokierunkowo zbrojonych płyt żelbetowych
(przykłady konstrukcji płyt wspornikowych, jednoprzęsłowych lub ciągłych);
Minimalne grubości płyt:
-płyty stropowe
40 mm prefabrykowane
60mm monolityczne
-płyty nad przejazdami
100 mm prefabrykowane
120 mm monolityczne
Grubość płyty można stopniować co 10 mm, dla h > 120 mm zaleca się stopniowanie co 20 mm. Zaleca się
przyjmować grubość płyty tak, aby zbrojenie w miejscach maksymalnego zagęszczenia mieściło się w granicach :
As1=(0,007-0,012)bd 190/fyd.
Głębokość oparcia na podporze nie powinna być mniejsza niż:
-80 mm-przy oparciu na murze , ścianie z betonu lekkiego lub zwykłego klasy C12/15,
-60 mm-rzy oparciu na ścianie z betonu lekkiego zwykłego klasy wyższej niż C12/15,
-40 mm-przy oparciu na stalowych belkach.
Zbrojenie:
-zbrojenie główne (nośne) powinno być wykonane z prętów o średnicy co najmniej 4,5 mm
PN nie mniej niż 1/3 zbrojenia przęsłowego i przynajmniej 3 pręty na 1 m długości doprowadzić do podpory
EC przy swobodnym podparciu ½ zbrojenia przęsłowego należy doprowadzić do podpory
-największy rozstaw prętów zbrojeniowych w miejscu występowania maksymalnych momentów zginających i sił
skupionych powinien być nie większy niż:
120 mm gdy h=<100mm
1,2 h gdy h>100 mm
-rozstaw prętów głównych w żadnym przypadku nie może być większy niż:
EC2 =<3h PN =<250mm
<400 mm
-kotwienie prętów:
-zbrojenie rozdzielcze-średnica nie powinna być mniejsza niż 4,5 mm, łączny przekrój zbrojenia rozdzielczego
powinien wynosić co najmniej 10% ( na 1 m długości) zbrojenia głównego (przy obc. rozłożonych), wg EC2 20%
Płyta jednoprzęsłowa
-swobodnie podparta
dla oszczędności połowę zbrojenia można skrócić do 0,75 ln
-utwierdzona
Płyta wspornikowa
Wsporniki o niewielkiej rozpiętości (a) konstruuje się jako elementy o stałej grubości, większym wspornikom (b i c)
nadaje się grubość zmienną. W celu oszczędności można skrócić co drugi pręt.
Płyta ciągła
Ze względów wykonawczych najłatwiejsze jest zbrojenie płyt ciągłymi wkładkami nieodginanymi. Dopuszcza się
stosowanie zbrojenia z prętów o dwóch różnych średnicach, ale muszą one się różnić o co najmniej 4 mm. Przy
płytach grubości h>120 mm może się okazać celowe stosowanie zbrojenia odginanego. Dużym ułatwieniem jest
stosowanie zbrojenia w postaci gotowych siatek (ale wtedy mamy większe wydatki na stal zbrojeniową). Przy
średnicy zbrojenia mniejszej od 8 mm stosowane jest zbrojenie siatkami ciągłymi zwiniętymi w rulony. Przy
średnicy mnie mniejszej niż 10 mm stosuje się zbrojenie z siatek płaskich.
4. Stropy gęstożebrowe (typy i rodzaje stropów – przykłady; zasady ustalania obliczeniowych,
poprzecznych przekrojów żeber poszczególnych typów stropów gęsto żebrowych);
Stropy gęsto żebrowe charakteryzują się tym, że ich główne elementy nośne – żebra są rozstawione nie rzadziej
niż co 90cm. Stosuje się je w budownictwie mieszkalnym i użyteczności publicznej przy rozpiętości 4-8m.
Zasadniczymi elementami stropu są:
• Żebra (belki) jako główne elementy nośne,
• Międzyżebrowa płyta z betonu górna lub dolna, bądź obie,
• Wypełnienie trwałe, nietrwałe lub bez wypełnienia,
• Żebra rozdzielcze – usztywniające, stosowane przy większych rozpiętościach
i obciążeniach stropów, po jednym lub dwóch projektowane w środku rozpiętości, poprzecznie do żeber
głównych.
Typy stropów gęsto żebrowych:
• Typ I – stropy w których wypełnienie nie jest wciągane do współpracy z żebrem, niezależnie czy jest ono
sztywne i trwałe (np. bloczki z betonu komórkowego PGS, pustaki gipsowe itp.), czy też nietrwałe i niesztywne
(np. styropian, skrzynki drewniane itp.), bądź bez.
Przykład: strop skrzynkowy,
• Typ II – stropy ceramiczno – żelbetowe (z pustakami betonowymi, ceramicznymi, żużlobetonowymi, szklanymi
itp.) w których naprężenia ściskające przenoszone są przez beton, ceramikę, w związku tym nie musi może być
lecz nie musi być betonowej płyty między żebrami.
Przykład: strop Akermana,
• Typ III – stropy, w których konstrukcja nośna przynajmniej w części wykonana jest z unomolitycznionych
elementów prefabrykowanych, żelbetowych lub betonowych.
Przykład: strop DZ-3.
a) strop skrzynkowy, b) strop Akermana, c)
strop DZ-3
Wymiary żeber ustala się z zależności od rodzaju
wypełnienia. Szerokość żebra przyjmuje się
5÷10cm, a wysokość ustala się z uwagi na
sztywność stropu, lecz nie powinna być ona
mniejsza niż:
• leff/25 – w stropach jednoprzęsłowych
swobodnie podpartych,
• leff/30 – w stropach ciągłych i
jednoprzęsłowych swobodnie zamocowanych
• w stropodachach odpowiednio leff/35 i leff/40.
Grubość płyty międzyżebrowej w odległości ¼ rozstawu żeber powinna wynosić, w zależności od typu stropu I, II i
III, odpowiednio 30, 35 i 40mm.
Momenty zginające w żebrach jednoprzęsłowych oblicza się w zależności od sposobu podparcia na podporach:
swobodnie podparte, częściowo zamocowane i zamocowane. Żebra jako belki zamocowane lub ciągłe oblicza się
wtedy, gdy ciągłość zagwarantowana jest środkami konstrukcyjnymi, np. przez odpowiednią głębokość zakotwienia
zbrojenia. W innych przypadkach oblicza się je jako jednoprzęsłowe, częściowo zamocowane na podporach
pośrednich.
Poprzeczny, teowy przekrój żeber, uwzględniamy w obliczeniach wytrzymałościowych, określa się również od typu
stropu.
W ogólności szerokość półki przekroju teowego wynosi:
beff=b+2s+12hf
b – szerokość środnika na wysokości zbrojenia,
s – długość skosu pod kątem 1:3,
hf – długość płyty międzyżebrowej na końcu szerokości beff, przy czym uwzględnia się półkę tylko o grubości
hf ≥ 30mm (przy typie II – również uwzględnia się grubość ścianki pustaka).
W przypadku stropu typu II należy rozważyć również obliczeniową sytuację wykonania konstrukcji, przy
niepodpieraniu jej w tym czasie dodatkowymi stemplami. W tym wypadku, obciążenie ciężarem stropu montażowe
przenosi przekrój prefabrykowanego żebra, bez udziału betonu uzupełniającego i pustaków, i to wszystko w
schemacie belki swobodnie podpartej.
PRZYKŁADY RÓŻNYC RODZAJÓW STROPÓW GĘSTOŻEBROWYCH
Stropy betonowane na miejscu przeznaczenia
Strop Akermana: a) rzut aksonometryczny, b) przekrój poprzeczny, c) obliczeniowy przekrój żebra, d) żebro pod
ścianą działową.
Stropy z prefabrykowanymi elementami nośnymi
Strop DZ-3 [28]: a) widok aksonometryczny, b) przekrój; 1 – zbrojenie poprzeczne stropu
Strop ceramiczno-żelbetowy CERIT – przekrój aksonometryczny
Przekroje poprzeczne stropów: a) Teriva I, b) Teriva I bis, c) Teriva II i I
5. Gatunki i właściwości stali budowlanych (gatunki, oznaczenia stali, wykres rozciągania próbki
stali, granica plastyczności, wytrzymałość na rozciąganie, właściwości mechaniczne, obróbka
plastyczna, segregacja strefowa);
Wśród stali stosowanych w budownictwie wyróżnia się stale niestopowe konstrukcyjne (węglowe) oraz stopowe.
Najpowszechniej stosowane są stale następujących gatunków:
Norma
Gatunki stali
Niestopowe konstrukcyjne Niskostopowe
PN-90/B-03200 St0S
St3S, St3SY, St3SX,
St3SW, St3SV
St4VX, St4VY,
St4V, St4W
18G2,
18G2A
18G2AV
Eurokod S235 S275 S355 S460
Dla stali niestopowej symbole: S, V i W – określają ilość węgla, ponadto symbol X oznacza stal nieuspokojoną,
symbol Y stal półuspokojoną, stal uspokojona bez dodatkowego oznaczenia. Dla stali niskostopowej, zwanej stalą
o podwyższonej wytrzymałości: G – dodatek manganu, A – odtlenianie za pomocą aluminium, V – domieszka
wanadu. W oznaczeniach Eurokodu cyfra określa w przybliżeniu granicę plastyczności w MPa dla danego gatunku
stali.
Właściwości mechaniczne stali są bardzo zróżnicowane i wynikają one z procesu technologicznego, składu
chemicznego oraz sposobu obróbki stali, a dla ich określenia prowadzi się badania wytrzymałościowe. Do
podstawowych właściwości mechanicznych stali zaliczyć można: wytrzymałość na rozciąganie, granicę
sprężystości, granicę plastyczności, udarność, wytrzymałość zmęczeniową, twardość.
Na wykresie otrzymanym podczas rozciągania próbki stali wyraźnie uwidocznione są punkty:
• RE – granica sprężystości
• Re – granica plastyczności określająca początek
plastycznej fazy pracy materiału, po jej osiągnięciu na
wykresie pojawia się tzw. półka plastyczna, po odciążeniu
pojawią się odkształcenia trwałe a (0,13 – 4%)
• Rm – graniczna wytrzymałość na rozciąganie,
poprzedzona wzmocnieniem materiału, po której
przekroczeniu w próbce formuje się przewężenie i
następuje zerwanie.
Obróbka plastyczna stali wykonywana może być poprzez
spokojne obciążanie (walcowanie, przeciąganie, tłoczenie) oraz poprzez uderzenia (kucie). Dokonywana może być
na gorąco (walcowanie i kucie wlewków, przeróbka półfabrykatów, zginanie profili) lub na zimno (przeciąganie
drutu, rur, prętów, walcowanie cienkich blach, kształtowanie profili).
Segregacja strefowa – polega na większej zawartości węgla, fosforu i siarki w środkowej części wlewka (stal po
skrzepnięciu we wlewnicy) w efekcie czego po jego rozwalcowaniu uzyskuje się blachy o różnej zawartości w/w
pierwiastków na grubości i długości arkusza.
6. Stalowe elementy zginane kl. 1, 2 oraz 3 i 4 (obliczeniowa nośność przekroju przy zginaniu w
zależności od jego klasy, zjawisko zwichrzenia, warunek nośności przekroju i elementu, ścinanie
przekroju, interakcja zginania i ścinania);
Klasę przekroju, w zależności od warunków podparcia, rozkładu naprężeń i smukłości elementów składowych
przekroju (b/t) należy ustalać według tablicy 6,7 i 8 znajdujących się w PN-90/B-3200. Ustalenie klasy przekroju
polega na sprawdzeniu odporności przekroju na utratę stateczności miejscowej ścianek. Jeżeli jakakolwiek ze
ścianek kształtownika jest zakwalifikowana do wyższej klasy, to cały przekrój również należy zakwalifikować do
wyższej klasy.
Zgodnie z wytycznymi z normy należy sprawdzić oddzielnie klasę przekroju dla półki i środnika. Przekroje klas I-III
zaliczają się do przekrojów krępych, a przekroje klasy IV do przekrojów cienkościennych. Klasę przekroju należy
sprawdzać dla prętów ściskanych lub zginanych.
Podział przekrojów na klasy
KLASA I
Przekroje mogą osiągnąć nośność uogólnionego przegubu plastycznego, w stanie pełnego uplastycznienia przy
zginaniu wykazują zdolność do obrotu, niezbędną do plastycznej redystrybucji momentów zginających. W belce
statycznie wyznaczalnej przegub plastyczny tworzy z niej układ geometrycznie zmienny. Natomiast w
konstrukcjach statycznie niewyznaczalnych, utworzenie jednego przegubu plastycznego nie przekształca
konstrukcji w mechanizm. Następuje plastyczna redystrybucja momentów zginających, co powoduje bardziej
równomierne wytężenie poszczególnych części konstrukcji.
KLASA II
Przekroje klasy II mogą osiągnąć nośność uogólnionego przegubu plastycznego, ale na skutek miejscowej
niestateczności plastycznej mają utrudnioną zdolność obrotu. Uniemożliwia to plastyczną redystrybucje momentów
zginających. Stanem granicznym, dla przekrojów klasy II jest częściowe uplastycznienie najbardziej wytężonego
przekroju.
KLASA III
Przekroje klasy III uzyskują stan graniczny nośności w chwili rozpoczęcia uplastyczniania strefy ściskanej.
Najczęściej jest to związane z początkiem uplastyczniania pasa ściskanego.
KLASA IV
Przekroje klasy IV są wrażliwe na miejscową utratę stateczności, tracą nośność przy osiągnięciu maksymalnych
naprężeń ściskających (lub średnich ścinających) mniejszych od granicy plastyczności.
Zwichrzenie.
Wyboczenie przy zginaniu (zwichrzenie) zachodzi w belkach wskutek dodatkowego skręcenia, które wystąpi
równocześnie ze zginaniem. Skręcenie to może być spowodowane im perfekcjami geometrycznymi belki (brak
prostoliniowości, wstępne skręcenie, niedoskonałość kształtu przekroju poprzecznego) lub losowym mimośrodem
obciążenia. Oznacza to, że im przekrój belki jest bardziej smukły, tym bardziej narażona jest ona na zwichrzenie.
Zwichrzenie występuje podczas zginania belek w płaszczyźnie większej sztywności. Najczęściej zjawisko to
występuje, gdy sztywność w płaszczyźnie prostopadłej do płaszczyzny zginania jest bardzo mała. Pod wpływem
działania momentu zginającego element zginany ulega wygięciu w kierunku działania momentu. W miarę wzrostu
momentu ugięcie powiększa się i przy pewnej krytycznej wartości tego momentu następuje gwałtowna zmiana
kinematyki – zmienia się położenie równowagi – belka zostaje skręcona i ulega wygięciu w płaszczyźnie
prostopadłej.
Stateczność miejscowa.
a) zasady ogólne
Poniższe postanowienia dotyczą pełnościennych elementów konstrukcji, w których występują ścianki płaskie,
wrażliwe na miejscową utratę stateczności. Do takich elementów zalicza się kształtowniki o przekroju klasy 4 oraz
środniki kształtowników spawanych, obciążonych siłą skupioną.
b) przy ustalaniu parametrów stateczności należy rozróżniać kształtowniki o przekroju otwartym (walcowane,
spawane lub gięte) oraz kształtowniki o przekroju zamkniętym – rurowe lub skrzynkowe.
c) w przypadku elementów obciążonych statycznie można uwzględniać w obliczeniach stan nadkrytyczny i
towarzyszący mu wzrost nośności obliczeniowej przekroju.
Nośność w stanie krytycznym
smukłość względną ścianki
p
λ
należy obliczać wg wzoru
215
*
56
*
fd K
t
b
p
· λ gdzie:
b, t szerokość i grubość ścianki wg tabl. 6
K – współczynnik podparcia i obciążenia ścianki wg tabl. 8.
współczynnik niestateczności
p
α
należy przyjmować w zależności od smukłości względnej
p
λ
Zginanie
Nośność obliczeniowa przekroju przy jednokierunkowym zginaniu MR

jest określona następująco:
a) dla przekrojów klasy 1 i 2:
Gdzie:
ap obliczeniowy współczynnik rezerwy plastycznej przekroju przy zginaniu wg załącznika 4 normy.
ap >1 można stosować w przypadku elementów obciążonych statycznie i zginanych w płaszczyźnie symetrii
przekroju, w pozostałych przypadkach ap = 1.
W – wskaźnik wytrzymałości przekroju przy zginaniu sprężystym dla najbardziej oddalonej od osi obojętnej
krawędzi ściskanej lub rozciąganej – uwzględnia się wartość mniejszą.
b) dla przekrojów klasy 3 ( ) i 4 ( )
gdzie:
- współczynnik redukcyjny dotyczący stateczności lokalnej
w przypadku gdy Wt < Wc należy sprawdzić nośność na
- krawędzi ściskanej
d p R
Wf M α ·
1 · ψ 1 < ψ
d C R
f W M ψ ·
ψ
d C Rc
f W M ψ ·
- krawędzi rozciąganej
[ ] ) 1 ( 1 * − + ·
p d t Rt
f W M α ψ
W przypadku pojedynczych ceowników walcowanych, zginanych w płaszczyźnie środnika lub do niego równoległej,
wpływ drugorzędnego skręcania można uwzględniać w sposób przybliżony przyjmując nośność obliczeniową
zredukowaną wg wzoru
] ) ( 85 , 0 [
2
,
f
w
R
d red R
t b
t e
V
V
f W M


⋅ − ⋅ ·
gdzie
V – siła poprzeczna w rozpatrywanym przekroju
VR – nośność obliczeniowa przekroju przy ścinaniu
Nośność elementów jednokierunkowo zginanych należy sprawdzić wg wzoru
1
*

R L
M
M
ϕ
gdzie
MR – nośność obliczeniowa przekroju przy zginaniu
L
ϕ- współczynnik zwichrzenia przyjmowany z tabl. 11 zależnie od smukłości względnej
L
λ i w zależności od
odpowiedniej krzywej wyboczeniowej zależnej od kształtu przekroju.
Smukłość względna przy zwichrzeniu jest określona następującym wzorem
cr
R
L
M
M
* 15 , 1 · λ
Mcr – moment krytyczny wg klasycznej teorii stateczności.
Nośność przekroju na ścinanie
Przy określaniu nośności przekroju na ścinanie uwzględnia się uproszczony wykres naprężeń stycznych.
Nośność obliczeniową przekroju przy ścinaniu siłą poprzeczną określa się wg wzoru
fd A V
V pv R
* * * 58 , 0 ϕ ·
gdzie
p
ϕ
- współczynnik niestateczności lokalnej przy ścinaniu, który
przyjmuje wartość wyznaczoną z zależności
p
pv
λ
ϕ
1
·
ale
0 ≤
pv
ϕ
AV – pole przekroju czynnego ścinania wg tabl.7
Warunek nośności przekroju jest następujący:
1 ≤
R
V
V
Interakcja zginania ze ścinaniem
W stanach sprężystych (przekroje co najwyżej klasy 3) można
sprawdzić warunek naprężeń, który dla trójosiowego stanu
naprężeń ma postać
fd
y x y x
≤ + − +
2 2 2
3τ σ σ σ σ gdzie:
sigma x – naprężenia normalne w kierunku x (zginanie)
sigma y – naprężenia normalne w kierunku y (docisk)
tau – naprężenia styczne (ścinanie)
W pozostałych przypadkach dla dowolnej klasy przekroju posługujemy się siłami uogólnionymi + nośnością
przekroju + siłami przekrojowymi.
Jeżeli w przekroju występuje siła poprzeczna V>V0, to należy przyjmować nośność obliczeniową zredukowaną Mr,V
zależną od stosunku momentów bezwładności czynnych przy ścinaniu i ogólnych części przekroju.
Warunek nośności przekroju dla zginania ze ścinaniem określa wzór
1
,

V R
M
M
.
7. Kratownice stalowe (geometria kratownic, zasady konstruowania, przekroje pasów i prętów
skratowania, konstruowanie węzłów);
Geometria kratownic:
• Kratownice o pasach równoległych – stosowane w połaciach poziomych; jako podciągi itd. Ze względu na
stałą wysokość są mało ekonomiczne
• Kratownice trójkątne – stosowane przy małych rozpiętościach i dużych spadkach dachu
• Kratownice trapezowe
• Kratownice dwutrapezowe – najczęściej spotykane. Stosowane przy spadkach połaci dachowej do 10%
• Kratownice paraboliczne (górnoparaboliczne i dolnoparaboliczne) oraz półparaboliczne
• Inne np. kratowe słupy linii wysokiego napięcia
Ponadto wyróżniamy różne typy skratowań:
• Trójkątne ze słupkami – typu N
• Trójkątne bez słupków – typu V
• Półkrzyżulcowe – typu K
• Krzyżowe – typu X
Zasady konstruowania:
• Wymiary geometryczne kratownic(H,L) powinny być dostosowane do modułów budowlanych
• Wysokość kratownic swobodnie podpartych (o pasach równoległych lub dwutrapezowych) powinna
wynosić 1/6 do 1/12 rozpiętości, nastomiast dla kratownic ciągłych 1/8 do 1/16 rozpiętości
• W kratownicach trójkątnych wysokość dostosowuje się do spadku dachu
• Dla kratownic o rozpiętości powyżej 18m często jest wymagany styk montażowy(najczęściej w środku
rozpiętości)
• Pasy górne dźwigarów głównych należy projektować tak aby zapewnić odpowiednie oparcie płatwi, płyt
dachowych lub innych elementów
Ponadto projektowanie prętów kratownic wymaga uwzględnienia kilku zaleceń konstrukcyjnych(można spotkać i
dopuszcza się odstępstwa od tych zasad, lecz wymaga to uzasadnienia obliczeniowego):
• Wszystkie pręty powinny być proste
• Osie prętów, przechodzące przez środek ciężkości ich przekrojów, powinny przecinać się w jednym
punkcie – węźle kratownicy
• Osie prętów powinny pokrywać się z zarysem geometrycznym kratownicy
• Pręty powinny mieć przekrój symetryczne względem płaszczyzny kratownicy
• Pasy kratownic o małej i średniej rozpiętości (do 30m) powinny mieć raczej przekrój stały na całej długości,
natomiast można różnicować przekroje krzyżulców i słupków, ale z ograniczeniem liczby kształtowników o
innych wymiarach(zaleca się 5, maksymalnie 6 rodzajów kształtowników)
• Jako najmniejsze przekroje prętów należy stosować kątowniki L45x5(wyjątkowo 40x4) lub rury 38x3,2
Przekroje pasów i prętów skratowania:
Zastosowanie kątowników lub
ceowników rozstawionych na
grubośc blachy węzłowej jest
rozwiązaniem tradycyjnym, leczo
obecnie nie zalecanym ze względu
na dużą pracochłonność oraz
trudności z zabezpieczniem
antykorozyjnym. Korzystniejsze jest
stosowanie na pasy połówek
dwuteowników IPE, HEA lub HEB ze
względu na wyeliminowanie blach
węzłowych.
Obecnie dąży się do zredukowania
ilości koniecznej obróbki oraz
połączeń. Z tego względu
wykorzystuje się:
- na pasy: przekroje HEA, HEB oraz
rury
- krzyżulce: na ogół pojedyncze
kątowniki lub przekroje rurowe
Konstruowanie węzłów:
1. Pręty wykratowania powinny dochodzić jak najbliżej węzłów(zmniejszenie blach węzłowych)
2. Blacha węzłowa powinna mieć kształt prostej figury płaskiej(średnio 8-12mm)
3. Blacha węzłowa musi być figurą wypukłą
4. Jeśli to możliwe to należy w ogóle zrezygnować z blach węzłowych
5. Należy unikać nadmiernych koncentracji spoin
6. Należy dążyć do ustalenia jak najmniejszych wymiarów węzła w celu ograniczenia jego
sztywności(powstawanie dodatkowych momentów zginających)
7. Środek ciężkości blachy węzłowej powinien być jak najbliżej teoretycznego środka węzła
8. Blachy węzłowe kształtuje się najczęściej metodą graficzną – na zarysie pręta nanosi się potrzebne
długości spoin i później wrysowywuje się ostateczny kształt blachy.
9. Pręty ściskane w węźle podporowym należy doprowadzić do osi podpory, a pręty rozciągane mogą być
łączone do nich
10. Szczególnie istotne jest odpowiednie zaprojektowanie węzłów podporowych – muszą mieć nie tylko
wymaganą nośność, ale i dostateczną sztywność, aby mogły przenieść bez żadnych deformacji reakcje
podporowe(zazwyczaj stosuje się usztywnienie pionowymi żebrami)
8. Zasady kształtowania dróg (kołowych i kolejowych) w planie i profilu (prędkość projektowa,
parametry łuków poziomych i pionowych, czynniki mające wpływ na przebieg drogi w planie i
profilu);
Prędkość projektowa – parametr techniczno-ekonomiczny, któremu przporządkowane są graniczne wartości
elementów drogi, proporcje między nimi oraz zakres wyposażenia. Prędkość projektowa zależy od klasy drogi oraz
od rodzaju terenu (płaski, falisty, górzysty).
Zasady kształtowania trasy drogi w planie:
1) Nie prowadzimy trasy prostopadle do warstwic ze względu na pochylenie maksymalne
drogi.
2) Nie prowadzimy trasy równolegle do warstwic, minimalne pochylenie niwelety drogi to 0,5% (0,3% w mieście) ze
względu na problem ze spływem wody.
3) Maksymalna długość odcinków prostych zależy od prędkości projektowej
np. Vp=120km -> 2km
Vp=min -> 800m, by kierowca się nie nudził i nie oślepnął.
4) Skrzyżowania z innymi drogami kształtujemy pod kątem 90° t30°. Skrzyżowania z linią kolejową -> 90°.
Skrzyżowania ze ścieżkami rowerowymi -> 90° t10°.
5) Uwzględniamy istnienie wejść do budynków itp.
6) Kąt zwrotu trasy a>9°.
7) Droga powinna być możliwie jak najkrótsza.
8) Promień powinien być możliwie najdłuższy, minimalny promień jest zależny od prędkości
projektowej.
Parametry łuku poziomego:
1) kąt zwrotu trasy a, unikać kątów mniejszych niż 9°.
2) promień R
3) styczna łuku T=Rtg
2
α
4) długość łuku Ł=

180
α πR
5) odległość wierzchołkowa WS=R
) 1
2
cos
1
( −
α .
Promień zależy od prędkości projektowej.
Zasady kształtowania niwelety:
1) Pochylenie niwelety
max min
i i i ≤ ≤
, imin=0,5%(0,3% w terenach bagiennych i płaskich), imax zależy od prędkości
projektowej.
2) Niweletę projektujemy jak najbliżej linii terenu – niskie nasypy, płytkie wykopy – minimalizacja robót ziemnych.
3) Niweletę należy nawiązać do punktów stałych.
4) Odległość pomiędzy punktami załamania niwelety lmin zależy od Vp.
5) Minimalny promień łuku wklęsłego oraz wypukłego zależy od Vp.
6) Koordynacja planu z profilem – środki łuku pionowego i poziomego w odległości Ł
4
1
≤ .
7) We wszelkich nieckach i terenach płaskich niweleta powyżej poziomu terenu (nasyp) na wys. do 1m.
8) Na wzniesieniach projektować wykopy.
9) Powinny być zapewnione pola widoczności.
10) W obszarze mostów i skrzyżowań niweleta nie powinna być pochylona więcej niż 3-4%.
11) W obszarze rampy drogowej pochylenie >0,7%.
Parametry łuku pionowego:
1) promień R
2) styczna łuku R
i i
T
2
2 1
t
· ( „+” dajemy kiedy niweleta zmienia kierunek pochylenia, „-” gdy kierunek pochylenia
nie zmienia się)
3) strzałka łuku f=
R
T
2
2
.
Punkty charakterystyczne – punkty, które charakteryzują przebieg drogi w planie i profilu:
- w planie:
a) punkty porządkowe : hektometrowe, kilometrowe,
b) punkty: początek trasy, koniec trasy; początek łuku kołowego, koniec łuku
kołowego,
c) początek krzywej przejściowej, koniec krzywej przejściowej,
d) punkty terenowe: przecięcia z warstwicami,
e) punkty najwyższe i najniższe,
f) punkty związane z obiektami na drodze (przecięcia z ciekami wodnymi –
most, przepust, skrzyżowania z ciągami komunikacyjnymi),
g) początek tunelu, muru oporowego, koniec tunelu, muru oporowego,
- w profilu:
a) wynikające z geometrii: początek łuku pionowego, koniec łuku pionowego;
punkty załamania niwelety,
b) punkty porządkowe : hektometrowe, kilometrowe,
c) punkty: początek trasy, koniec trasy; początek, koniec łuku kołowego,
d) początek krzywej przejściowej, koniec krzywej przejściowej,
e) punkty związane z obiektami na drodze (przecięcia z ciekami wodnymi –
most, przepust, skrzyżowania z ciągami komunikacyjnymi),
f) początek tunelu, muru oporowego, koniec tunelu, muru oporowego.
Punkty stałe – punkty, które wiążą wysokościowo przebieg niwelety:
- skrzyżowania w 1 poziomie i dwupoziomowe,
- przepusty,
- początek i koniec trasy,
- dojścia, wejścia do budynku.
9. Konstrukcje nawierzchni drogowych (podział, charakterystyka poszczególnych warstw,
materiałów, schemat obciążeń);
Konstrukcja nawierzchni drogowej – układ warstw mający za zadanie przenieść od koła pojazdu obciążenie
na podłoże gruntowe.
Obciążenie pojazdem porównawczym: P=100kN/oś (50kN/koło)
Dla autostrad: P=115kN/oś
Warstwy nawierzchni:
1. Warstwa ścieralna - poddana bezpośrednio oddziaływaniu ruchu pojazdów i czynników klimatycznych.
2. Warstwa wiążąca - zapewnia odpowiednie rozłożenie naprężeń w nawierzchni. Warstwę ścieralną i
wiążącą nazywa się często częścią jezdną nawierzchni.
3. Podbudowa - służy do przenoszenia obciążeń na podłoże gruntowe, może składać z dwóch warstw:
• podbudowa zasadnicza - może zawierać dodatkowo warstwę wzmacniającą i wyrównawczą,
• podbudowa pomocnicza - może zawierać warstwę mrozoodporną, odsączającą i odcinającą,
4. Podłoże – stanowi grunt rodzimy lub nasypowy leżący pod nawierzchnią do głębokości przemarzania,
jednak nie mniej niż do głębokości, na której naprężenia pionowe od największych obciążeń użytkowych
wynoszą 0,02MPa
Podłoże gruntowe ulepszone - wierzchnia warstwa podłoża leżąca bezpośrednio pod nawierzchnią -
odpowiednio zagęszczony grunt rodzimy (podłoże naturalne) lub nasypowy (podłoże sztuczne), ulepszona w
celu umożliwienia przejęcia ruchu budowlanego i właściwego wykonania nawierzchni, spełniająca wymagania
określone dla podłoża.
Rodzaje nawierzchni:
a) Podatne – nawierzchnia
która pod wpływem
obciążenia odkształca się
sprężyście i plastycznie.
Na 20 lat
Może być też podbudowa z betonu asfaltowego
b) Sztywne – pod wpływem obciążenia mogą odkształcić się sprężyście.
Na 30 lat
Nie można stosować na szkodach
górniczych
c) Półsztywne – połączenie „a” i „b”.
Wzmocnienia nawierzchni:
• Geowłókniny
• Geosiatki
• Geomembrany – nieprzepuszczalne dla wody
Materiały:
Kruszywa do nawierzchni drogowych:
− Naturalne – powstają w przyrodzie z rozdrobnienia skał pod wpływem działania sił przyrody.
Charakteryzują się okrągłym kształtem – co skutkuje mniejszą nośnością. Dzielimy:
o żwir
o mieszanka
− łamane – uzyskuje się poprze mechaniczne rozdrobnienie skał. Rozdrobnienie może być jednokrotne –
łamane zwykłe, lub wielokrotne – łamane granulowane. Określa się rodzaj kruszywa łamanego zależnie
od uziarnienia.
Dla zwykłego:
o miał
o kliniec
o tłuczeń
o niesort
Dla granulowanego:
o piasek łamany
o mieszanka drobna granulowana
o grysy ( duża nośność)
− sztuczne – otrzymuje się jako produkt uboczny w produkcji przemysłowej lub w wyniku cieplnej obróbki
surowców mineralnych:
o żużel
o pumeks hutniczy
o żużel paleniskowy
o łupki przypalone ze zwałowisk kopalnianych
Lepiszcza bitumiczne – materiał wiążący pochodzenia organicznego. Do budowy i utrzymania nawierzchni
drogowych stosuje się następujące rodzaje lepiszczy:
o asfalty drogowe: miękkie, twarde
o polimeroasfalty – asfalty modyfikowane polimerami w celu poprawy właściwości użytkowych mieszanek
mineralno-asfaltowych oraz wydłużenie okresu eksploatacji nawierzchni drogowej
o emulsje asfaltowe – składają się z asfaltu i wody
o asfalty upłynnione – ze względu na ochronę środowiska oraz ekonomie procesów technologicznych
ogranicza się ich stosowanie
Lepiszcza specjalne:
o asfalty spienione – stosowane na zimno, są materiałem kompozytowym składającym się z asfaltu, pary
wodnej i dodatków
o asfalty wielorodzajowe
Schemat obciążeń:
10. Przekrój poprzeczny linii kolejowej (narysować i wymienić elementy składowe)
Elementy podtorza kolejowego (a – w nasypie, b – w przekopie)
Nawierzchnia – konstrukcja przystosowana do przenoszenia na grunt obciążeń stałych i ruchomych związanych z
ruchem pojazdów kolejowych, składającą się z:
• toru, po którym poruszają się pojazdy kolejowe,
• elementów podporowych,
• elementów przytwierdzających i łączących,
• podsypki.
Podtorze – budowla geotechniczna wykonana na gruncie rodzimym jako nasyp lub przekop wraz z urządzeniami
ją zabezpieczającymi i odwadniającymi.
Urządzenia odwadniające (rowy, drenaże, sączki)
Szyny – przenoszą obciążenia od kół pojazdów, tj. nacisków pionowych i poziomych sił prowadzących, na
podkłady.
Podkłady – przenoszą na podsypkę obciążenia od kół pojazdów przekazywane przez szyny; pomagają w
utrzymaniu stałej odległości między szynami.
Podsypka – warstwa, na którą przekazywane są obciążenia z podkładów. Jej zadaniem jest sprężyste
przejmowanie nacisków przekazywanych przez podkłady i równomierny ich rozkład na torowisko.
11. Droga kołowa w przekroju poprzecznym (narysować i wymienić elementy składowe,
pochylenia poprzeczne, wymiary);
Elementy składowe:
Jezdnia – umocniona (lub nie) powierzchnia korony drogi, przeznaczona dla ruchu pojazdów,
Korona drogi – jezdnie z poboczami, pasami awaryjnego postoju lub pasami przeznaczonymi do ruchu pieszych,
zatokami autobusowymi lub postojowymi, a przy drogach dwujezdniowych - również z pasem dzielącym jezdnie.
Korpus drogi – część torowiska w obrębie skarp nasypu i korony drogi.
Torowisko ziemne – pas terenu odpowiednio ukształtowany przez wykonanie robót ziemnych, przeznaczony do
ułożenia nawierzchni drogowej. Część torowiska ziemnego (bryła ziemna), ograniczoną od góry powierzchnią
korony drogi i skarpami nasypu lub też wewnętrznymi skarpami wykopu (rowu), nazywamy korpusem drogowym.
Pas drogowy – wydzielony liniami granicznymi grunt wraz z przestrzenią nad i pod jego powierzchnią, w którym są
zlokalizowane droga oraz obiekty budowlane i urządzenia techniczne związane z prowadzeniem, zabezpieczeniem
i obsługą ruchu, a także urządzenia związane z potrzebami zarządzania drogą.
Pobocze – umocnione (lub nie) części korony przeznaczone dla ruchu pieszych oraz postoju.
Skrajnia drogi – ujednolicona, potrzebna dla ruchu drogowego, odpowiednio wolna przestrzeń wzdłuż określonej
trasy.
Nawierzchnia drogowa – warstwa lub zespół warstw, ułożonych na podłożu gruntowym w obrębie jezdni,
służących do zapewnienia pojazdom dogodnych warunków ruchu.
Podłoże drogi (naturalne lub sztuczne) – górna część korpusu drogowego, która leży bezpośrednio pod
nawierzchnią i znajduje się w zasięgu wpływu obciążeń ruchomych i przemarzania gruntu.
Pochylenia poprzeczne
Rodzaj nawierzchni drogi
Min pochylenie
poprzeczne jezdni
nawierzchnia twarda ulepszona 2,0 %
nawierzchnia twarda nie ulepszona 3,0 %
nawierzchnia gruntowa ulepszona 4,0 %
Rodzaj odcinka drogi A i S
Min pochylenie
pobocza gruntowego
prosty lub krzywoliniowy o pochyleniu
poprzecznym jak odcinek prosty
6-8 %
krzywoliniowym o pochyleniu
poprzecznym innym niż odcinek prosty
o 2-3 %
więcej od pasa
awaryjnego
krzywoliniowy o pochyleniu poprzecznym
do środka łuku (pobocze po zew. stronie)
3-4 %
w kierunku przeciwnym
do pasa awaryjnego
Skarpy nasypów dróg klasy A i S powinny mieć pochylenie:
1:3 przy wysokości skarpy nasypu do 2 m,
1:1,5 przy wysokości skarpy nasypu większej niż 2 m do 8 m.
Skarpy wykopów dróg klasy A i S powinny mieć pochylenie:
1:3 przy wysokości skarpy wykopu do 1 m,
1:2 przy wysokości skarpy wykopu większej niż 1 m do 2 m,
1:1,5 przy wysokości skarpy wykopu większej niż 2 m do 8 m.
Skarpy nasypów i wykopów dróg klasy GP i dróg niższych klas powinny mieć pochylenie 1:1,5.

Wymiary:
Klasa drogi Nazwa drogi Szerokość pasa
ruchu [m]
Min szerokość
pobocza
Min szerokość pasa
awaryjnego [m]
Rodzaj odcinka drogi Pochylenie pobocza gruntowego
prosty lub krzywoliniowy o pochyleniu
poprzecznym jak odcinek prosty
6-8 % dla szerokości ≥ 1,0 m
8 % dla szerokości < 1,0 m
krzywoliniowym o pochyleniu poprzecznym
innym niż odcinek prosty:
- wewnętrzna strona łuku
- zewnętrzna strona łuku
2-3 % więcej od jezdni
tak jak jezdni dla szerokości < 1,0 m
2 % kierunku przeciwnym
gruntowego [m]
A Autostrady 3,50-3,75 1,25 2,50-3,00
S ekspresowe 3,50-3,75 0,75 2,50
GP
główne ruchu
przyśpieszonego
3,50 1,50 -
G Główne 3,00-3,50 1,25 -
Z Zbiorcze 2,75-3,00 1,00 -
L Lokalne 2,50-2,75 0,75 -
D Dojazdowe 2,50-2,75 0,75 -
Przykładowe przekroje poprzeczne
12. Metody obliczania robót ziemnych (założenia metod, narysować schematy przekrojów);
Projektowanie robót ziemnych wykonywanych z gruncie budowlanym ukierunkowane jest na konkretne obiekty i
dotyczy głównie robót podstawowych, obejmujących zdjęcie ziemi roślinnej, niweletę terenu do zadanej rzędnej i
wykopy pod budowę. Pierwszą fazę działania stanowi ustalenie i skonkretyzowania zadań oraz określenie
warunków ich wykonania.
Ustalenie wielkości zadań przy robotach ziemnych
1. Określenie ilości zdejmowanej ziemi roślinnej
Pierwszym zadaniem w robotach ziemnych jest określenie ilości zdejmowanej ziemi roślinnej na podstawie planu
warstwicowego rozpatrywanej działki, zawierającego zadany poziom rzędnej niwelety, do którego będzie
wyrównany cały teren.
Objętość zdejmowanej ziemi roślinnej oblicza się z nst wzoru:
2. Określenie ilości ziemi w nasypach i wykopach przy niwelacji terenu
Ilość ziemi w nasypie i wykopie, przy zadanym poziomie rzędnej niwelety określa się zwykle metoda pryzm o
podstawie kwadratowej lub trójkątnej. Dla metody kwadratów, powierzchnię placu dzieli się na mniejsze kwadraty o
boku 20-100m. Utworzone kwadraty dzielą się na dwie grupy: przecięte rzędną niwelety i nie przecięte rzędną
niwelety
Objętość niwelowanego gruntu w kwadratach (graniastosłupach nie przeciętych rzędna niwelety)
Jeśli podstawy rozpatrywanych graniastosłupów (kwadratów) znajdują się częściowo w obrębie wykopu i nasypu,
to wyróżnia się dwa przypadki obliczeń: niweleta przecina pryzmy o podstawie kwadratowej przez dwa
przeciwległe bądź przyległe boki
3. Obliczanie objętości wykopu szerokoprzestrzennego pod obiekt (ze wzoru Simpsona)
Kształt wykopu szerokoprzestrzennego pod obiekt budowlany zależy od sposobu ukształtowania jego skarp i może
być prostopadłościenny (jeżeli skarpy są pionowe, np. umocnione ścianami szczelnymi) lub pryzmowy- jeżeli
skarpy wykonane są z nachyleniem. Określenie nachylenia skarpy pozwala obliczyć wymiary wykopu.
Objętość wypoku szerokoprzestrzennego oblicza się w następujący sposób:
4. Obliczanie objętości ziemi niezbędnej do obsypania fundamentów
5. Obliczanie bilansu mas ziemnych
Obliczone ilości zdejmowanej ziemi roślinnej, niwelowanego gruntu i objętości wykopu szerokoprzestrzennego
zestawia się w tablicę bilansową, w której wszystkie zapisy powinny być zsynchronizowane z przyjętą koncepcją
13. Rozjazd kolejowy (schematy i nazwy stosowanych rozjazdów, elementy składowe);
Rozjazdy – stanowią rodzaj połączenia torów, umożliwiający przejazd całych pociągów z jednego toru na drugi.
Zasadniczymi rodzajami rozjazdów są: rozjazdy zwyczajne, rozjazdy podwójne, rozjazdy łukowe, rozjazdy
krzyżowe.
Rozjazdy zwyczajne – umożliwiają przejazd taboru w dwóch kierunkach: na tor zasadniczy (prosty) i tor zwrotny
(łukowy) W zależności od kierunku odgałęzienia się toru zwrotnego wyróżnia się rozjazdy prawostronne i
lewostronne.
Rozjazdy podwójne – umożliwiają przejazd taboru w trzech kierunkach. Zależnie od położenia torów zwrotnych w
stosunku do toru zasadniczego wyróżnia się rozjazdy podwójne jednostronne i dwustronne. W rozjazdach
podwójnych są 4 iglice, 3 krzyżownice i 6 kierownic. Z tego względu odcinki szyn łączących są krótkie i jazda jest
niespokojna, a rozjazdy tego rodzaju są stosowane wyjątkowo, tylko w torach bocznych, tam gdzie konieczne jest
skrócenie dróg zwrotnicowych.
Rozjazdy łukowe – są wykonywane przez wyginanie rozjazdów zwyczajnych. Zależnie od kierunków wygięcia
torów zasadniczego i zwrotnego wyróżnia się rozjazdy łukowe jednostronne i dwustronne. Odmianą rozjazdu
łukowego dwustronnego jest rozjazd symetryczny, w którym promienie obu torów są jednakowe. Rozjazdy łukowe
są stosowane w razie konieczności ułożenia połączenia torów w torach leżących w łukach. Części składowe
rozjazdów łukowych są takie same, jak w rozjazdach zwyczajnych, z których rozjazdy te wygięto (z wyjątkiem
niektórych typów rozjazdów symetrycznych).
Rozjazdy krzyżowe – powstają w przez wbudowanie w skrzyżowanie torów pojedynczych lub podwójnych połączeń
przecinających się torów. W pierwszym przypadku powstaje rozjazd krzyżowy pojedynczy, w drugim – rozjazd
krzyżowy podwójny. Zależnie od promienia łuku stosowanego w połączeniu wyróżnia się rozjazdy z iglicami
wewnątrz czworoboku rozjazdu i rozjazdy z iglicami na zewnątrz czworoboku rozjazdu.
Rozjazd zwyczajny składa się ze zwrotnicy, krzyżownicy i szyn łączących. Zwrotnica składa się z dwóch iglic
(prostej i łukowej) oraz dwóch opornic (prostej i łukowej), a także urządzenia umożliwiającego przestawianie iglic z
jednego położenia w drugie. W krzyżownicy wyróżnia się dziób, dwie szyny skrzydłowe oraz dwie kierownice
(prowadzące zestawy kołowe w czasie przejazdu przez krzyżownicę). Zasadniczymi parametrami geometrycznymi
rozjazdu jest tzw. skos rozjazdu, mierzony wartością tangensa kąta pomiędzy osiami torów zasadniczego i
zwrotnego, poprowadzonych w końcach rozjazdu oraz promień toru zasadniczego.
14. Prawa autorskie. Sposoby dystrybucji programów komputerowych. - rodzaje licencji (Licencja
na oprogramowanie, Shareware, Freeware, Adware, Demo, Trial, Pełna wersja, GNU General
Public License Powszechna Licencja Publiczna)
Prawo autorskie, czyli z angielskiego copyright oznacza prawo do kopiowania. Naturalnie termin ten może być
definiowany odmiennie, w zależności od tego, w jakim kraju się znajdujemy. Z punktu widzenia informatyków oraz
innych ludzi zajmujących się pracą nad oprogramowaniem, rozsądnie jest znać pojęcie prawa autorskiego
używanego w kraju, w którym aktualnie pracujemy głównie po to, aby efektywnie rozprowadzać swoje
oprogramowanie.
Wytłumaczenie praw autorskich
Przykładowy zapis dotyczący praw autorskich wygląda w ten sposób: © Copyright by Jan Kowalski 2000. Oznacza
on, że wszystkie prawa do danego zagadnienia, które zawiera ten opis są zastrzeżone. Bez zgody autora danego
dzieła lub właściciela praw autorskich i jego wydawcy, żadna część danej publikacji nie może zostać
reprodukowana i przechowywana w systemach wyszukiwania, a także nie może być w żadnej formie
przekazywana wszystkimi znanymi środkami mechanicznymi, elektronicznymi, przy pomocy fotokopiarek lub też
w inny sposób. Poniżej podanych jest kilka możliwości interpretacji tego, co oznacza dany zapis w praktyce:
Przepisy prawa autorskiego stosują się do wszelkich spraw związanych z danym serwisem internetowym. Teksty
aktu prawnego wchodzącego w skład ustawy z dnia czwartego lutego 1994 obejmującej zagadnienie praw
autorskich i praw pokrewnych, mogą znaleźć się w wielu miejscach w polskim Internecie.
Możemy zamieścić cały artykuł znajdujący się na stronie www.budownictwo.com.pl na innym serwerze, albo
w publikacji drukowanej jedynie wtedy, gdy autor wyrazi na to pisemną zgodę. Domyślnie autor nie udziela tego
typu zgody, w celu jej uzyskania należy się z nim skontaktować i dojść z nim do porozumienia. Może zdarzyć się
tak, że autor zgodzi się na używanie jego artykułu w swoim serwisie, jednak pod warunkiem wyraźnego
zaznaczenia jego własności do praw autorskich danego artykułu.
Jeżeli wykorzystamy materiał objęty prawami autorskimi bez zgody jego autora lub bez jego wiedzy, stanowi to
naruszenie prawa autorskiego, nawet w przypadku, kiedy nie odniesiemy z tego tytułu żadnych korzyści
materialnych. Osiąganie korzyści majątkowych z praw autorskich może wpłynąć na formę oraz wysokość
odszkodowania, które sąd przyzna autorowi danego materiału, jednak nie zmienia to faktu złamania praw
autorskich. Nawet na skutek rozpowszechniania bez zezwolenia ucierpieć może wartość handlowa naszego
oryginału, jakiejkolwiek wartości by ona nie była.
Graficzne elementy, które są stworzone przez autora na potrzeby serwisu, a także ilustracje takie jak zrzuty ekranu
i skany także nie mogą być wykorzystywane bez zgody ich autora. Także w tym wypadku zgoda nie jest domyślnie
udzielana.
Nawiązując do prawa autorskiego nie podlegają ochronie proste informacje prasowe, które są rozumiane jako
zwykłe informacje, bez podanego komentarza oraz oceny ich autora. Autor może to rozumieć jako możliwość
wykorzystania niektórych informacji z zamieszczonych w danym serwisie tekstów, nie jest to jednak kopiowanie
całości lub większej części artykułów.
Naturalnie mogą być tworzone odnośniki do początkowych stron serwisu oraz do poszczególnych jego artykułów.
Bardzo elegancka wersja zasad zachowania w sieci obejmuje zasadę poinformowania o umieszczonym przez nas
odnośniku autora strony, do której kieruje internautów nasz odnośnik. Zamieszczenie tego odnośnika może być
w bardzo prosty sposób wykryte przez autora danego artykułu, chociażby dzięki korzystaniu z usług oferowanych
przez wyszukiwarki internetowe.
W prawach autorskich istnieje pojęcie użytku dozwolonego. Polega ono zazwyczaj na możliwości wykorzystania
niewielkiego fragmentu danego dzieła wraz z podaniem jego autora oraz źródła. Można więc, cytować fragmenty
artykułów umieszczanych na serwisach internetowych, jeżeli podamy również ich źródło. Informacje o autorze
mogą być podane na dwa sposoby:
sposób hipertekstowy, w którym kolejno podawany jest autor, odnośnik do artykułu, odnośnik do serwisu oraz data,
w której zostało utworzone dane źródło - artykuł może się bowiem zmieniać w późniejszym czasie, przykład takiej
metody podany jest poniżej:
Jan Kowalski, www.budownictwo.com.pl/konstrukcje.html
www.budownictwo.com.pl, 20 styczeń 2011
sposób taki jak w publikacjach papierowych:
Jan Kowalski, Budownictwo
Serwis Autora 20 styczeń 2011
Autor pozwala na indeksowanie zawartości swojego serwisu przez dostępne publicznie wyszukiwarki internetowe.
Wykonywanie tłumaczeń artykułów zawartych w danym serwisie jest możliwe jedynie w wyniku uzyskania zgody
twórcy danego serwisu. Biorąc pod uwagę naturę dokumentów, które są zamieszczane na stronach www i które co
chwilę mogą być w każdej chwili poprawiane i uzupełniane, warto sprawdzić przed wykorzystaniem takiej
informacji, czy redagujemy najnowszą wersję danego artykułu. Data ostatnich zmian oraz data powstania
umieszczane są na końcu każdego artykułu. Pamiętajmy, że cytowany przez nas fragment może się nieznacznie
zmienić, należy zaznaczyć datę ostatnich zmian w źródle cytatu.
Formy dystrybucji programów:
Shareware - bardzo popularny typ oprogramowania. Użytkownik ma możliwość darmowego korzystania z
programu przez z góry określony okres czasu, po upłynięciu którego jest zmuszony do płatnej rejestracji, o ile
zdecyduje się on na jego dalsze użytkowanie. W przeciwnym wypadku jest zobligowany do usunięcia go ze
swojego komputera. Wraz z rejestracją programu klient otrzymuje pełne prawo do swobodnego użytkowania z
niego oraz inne korzyści, takie jak możliwość zakupu jego nowych wersji po atrakcyjnych cenach lub możliwość
nabycia po cenie promocyjnej licencji wielostanowiskowej. Prawa autorskie znajdują zatem takie samo
zastosowanie w przypadku programów shareware, jak w przypadku programów komercyjnych. Zazwyczaj
programy shareware są niewielkimi projektami, dzięki czemu kosztują znacznie mniej od programów pudełkowych,
które można kupić w sklepie. Posiadają jeszcze inną zaletę nad w pełni komercyjnym oprogramowaniem - można
je za darmo wypróbować przez decyzją o zakupie.
Freeware - jest rodzajem oprogramowania, które można bezpłatnie kopiować oraz wykorzystywać. W żadnym
wypadku nie oznacza to rezygnacji z praw autorskich do danego produktu, jednak źródła programu nie są
udostępniane, a umowa licencyjna zakazuje wprowadzania do niego jakichkolwiek poprawek oraz dystrybucji tego
oprogramowania na komercyjnych zasadach.
Addware - jest programem, który pomimo swoich dosyć zaawansowanych funkcji, jest rozpowszechniany za
darmo w swojej pełnej funkcjonalności. Nie jest on jednak pozbawiony wszystkich cech marketingowych.
Użytkownik w trakcie korzystania z tego programu jest zmuszany do oglądania zmieniających się po pewnym
czasie reklam, które są umieszczane w integralnej części okna programu i nie sposób się ich pozbyć.
Demo programu - jest to wersja próbna danej aplikacji, która ma na celu zareklamowanie przez producenta pełnej
wersji danego programu, znacznie jednak ograniczając jego funkcjonalność, dzięki czemu jest on pewny
otrzymania pieniędzy za pełną wersję programu, jeżeli próbka jego możliwości przypadnie danemu klientowi do
gustu. Wiele istotnych opcji jest zawartych w pełnych wersjach programów, wersja demo ma jedynie na celu
przybliżenie danej aplikacji oraz zachęcenie do jej kupna.
Trial version - jest to wersja próbna programu, która posiada nieznacznie obniżoną funkcjonalność. Z reguły nie
umożliwia ona na zapisywanie plików w niej tworzonych oraz na wydrukowanie tych prac. Ograniczona czasowo
wersja pozwala na pracę już w pełnym programie, jednak jedynie przez pewien czas, po czym przestaje on w ogóle
działać. Czasowe ograniczenie może zostać wprowadzone do samego programu, który przy każdym uruchomieniu
będzie nas informował ile czasu pozostało nam do końca próbnego okresu albo do czasu określonego w licencji,
na którą zgadzamy się w trakcie instalacji programu. Drugi przypadek określa zamierzenia producenta, który
zakłada, że po danym okresie użytkowania przestaniemy używać za darmo konkretnego programu i zakupimy jego
pełną wersję, w przeciwnym wypadku staniemy się piratami komputerowymi.
Shareware - bardzo popularny typ oprogramowania. Użytkownik ma możliwość darmowego korzystania z
programu przez z góry określony okres czasu, po upłynięciu którego jest zmuszony do płatnej rejestracji, o ile
zdecyduje się on na jego dalsze użytkowanie. W przeciwnym wypadku jest zobligowany do usunięcia go ze
swojego komputera. Wraz z rejestracją programu klient otrzymuje pełne prawo do swobodnego użytkowania z
niego oraz inne korzyści, takie jak możliwość zakupu jego nowych wersji po atrakcyjnych cenach lub możliwość
nabycia po cenie promocyjnej licencji wielostanowiskowej. Prawa autorskie znajdują zatem takie samo
zastosowanie w przypadku programów shareware, jak w przypadku programów komercyjnych. Zazwyczaj
programy shareware są niewielkimi projektami, dzięki czemu kosztują znacznie mniej od programów pudełkowych,
które można kupić w sklepie. Posiadają jeszcze inną zaletę nad w pełni komercyjnym oprogramowaniem - można
je za darmo wypróbować przez decyzją o zakupie.
Typy Licencji:
Umowa licencyjna to umowa o naturze formalno - prawnej, która jest zawierana pomiędzy firmą programistyczną
lub osobą prywatną, która posiada prawa autorskie do danego oprogramowania, a osobą fizyczną lub firmą, która
chce danego oprogramowania używać. Ponieważ produkty informatyczne mogą być używane na wiele sposobów,
stosowanie oraz formułowanie umów licencyjnych polega wyłącznie na ograniczonej standaryzacji. Aby optymalnie
wykorzystać inwestycję w dany program, należy dokładnie przeczytać oraz zaakceptować umowę licencyjną
każdego używanego przez nas lub naszą firmę programu.
Licencja typu Freeware - obejmuje ona darmowe oprogramowanie, które jest rozpowszechniane jedynie po
kosztach nośnika danych, na którym się ono znajduje. Oprogramowanie tego typu może być objęte prawami
autorskimi albo nie.
Licencja typu GNU - jest to licencja obejmująca oprogramowanie na zasadach reguł określonych w projekcie
GNU, które dotyczą koncepcji wolnego oprogramowania. W ramach Powszechnej Licencji Publicznej są
udostępniane między innymi: jądro systemu operacyjnego Linux, a także znaczna część oprogramowania do niego
przeznaczona. Podstawowy cel, który przyświeca twórcom danych licencji to umożliwienie producentom
oprogramowania zagwarantowanej prawnie możliwości utworzenia wolno dostępnych produktów dla użytkowników
na całym świecie.
Licencja typu Shareware - jest to rodzaj licencji obejmujący oprogramowanie rozprowadzane na zasadach
Shareware. Licencja ta zezwala na bezpłatne korzystanie z danego oprogramowania przez próbny okres czasu,
który powinien zachęcić danego użytkownika do kupna pełnej wersji programu. Czasem w wypadku, gdy używamy
danego oprogramowania w sposób niekomercyjne, w licencji istnieje klauzula pozwalająca na przedłużenie okresu
darmowego użytkowania, dzięki czemu potencjalny klient wyrabia sobie lepsze zdanie na temat firmy, której to
oprogramowanie jest własnością.
15. Omówienie programów komputerowych pomocnych w pracy inżyniera budownictwa (typy
programów (biurowe, inżynierskie ), wady i zalety);
PROGRAMY BIUROWE:
• Pakiet Microsoft Office - edytor tekstu Word, arkusz kalkulacyjny Excel, PowerPoint (tworzenie prezentacji).
Największą zaletą MS Office jest dominacja na rynku. Pliki w jego formatach (takie jak tekstowy .doc czy
arkusz kalkulacyjny .xls) są globalnym standardem. Do plusów należy też zaliczyć rozbudowane możliwości,
jakie oferuje np. Excel, który może być pomocny przy tworzeniu obliczeń konstrukcyjnych; ich odpowiedniki
takich nie mają. Wadą MS Office jest cena. Podstawowa wersja pakietu do użytku domowego kosztuje mniej
niż 200 zł, ale firma musi zapłacić ok. 2 tys. zł za jedno stanowisko (wersja dla systemu Windows; Office
pracujący na komputerach Mac jest jeszcze droższy). Poza tym, mimo bardzo złożonej struktury wielu
programów Office, brakuje w nich wbudowanych samouczków, a mechanizmy pomocy użytkownikowi są
słabej jakości. Powoduje to, że większość użytkowników wykorzystuje minimalną część możliwości Office, co
stawia pod znakiem zapytania opłacalność zakupu.
PROGRAMY INŻYNIERSKIE:
• AutoCAD - program służący do wykonywania rysunków technicznych oraz wszelkich innych rysunków
związanych z projektowaniem budowli (zarówno w 2D i 3D). Program też są pomocne przy wykonywaniu
drobnych obliczeń inżynierskich (pole, obwód, moment bezwładności zadanej figury).
ZALETY:
 Możliwość łatwego i szybkiego tworzenia rysunku w 2D
 Możliwość korzystania z bibliotek oraz bazy profili stalowych
 Kompatybilny z popularnymi programami dostępnymi na rynku (Microsoft Office, CorelDraw)
 Duża ilość nakładek tematycznych w większości darmowych
o CADprofi Mechanical - Moduł odznacza się wyjątkowo obszernym zestawem normaliów,
kształtowników stalowych i innych wyrobów hutniczych opracowanym na podstawie narodowych i
międzynarodowych norm. Użytkownik znajdzie tu między innymi śruby, nakrętki, podkładki, kołki,
kątowniki, ceowniki, elementy do projektowania wymienników ciepła i innych aparatów. Doskonały
edytor schematów pozwala na wyjątkowo łatwe tworzenie rysunków układów hydraulicznych i
pneumatycznych.
o CADprofi Architectural - Moduł wspomagający projektowanie budowlane umożliwia rysowanie ścian
wielowarstwowych, wstawianie okien, drzwi, wymiarowanie architektoniczne, tworzenie opisów oraz
wykorzystywanie obiektów z obszernych bibliotek wyposażenia wnętrz. Możliwe jest również
tworzenie rysunków elewacji
o e-CAD Żelbet - automatyczne generowanie 14 typów strzemion z możliwością dokładnej ich
parametryzacji, automatyczne generowanie dowolnych przekrojów bocznych belek jednoprzęsłowych
w wielu kombinacjach, automatyczne wrysowywanie zbrojenia
WADY:
 Cena!
 Duże wymagania sprzętowe
 Obsługa nie jest „intuicyjna”; by w pełni wykorzystać program trzeba przejść wieloetapowe szkolenie –
płatne!
• Autodesk Robot Structural Analysis - umożliwia obliczenie konstrukcji. Stosunkowo szybki w obliczeniach,
które zabierają przy mniejszych konstrukcjach kilka minut, a nie kilka godzin. Umożliwia przeprowadzanie
prostej analizy ram lub analizy metodą elementów skończonych, projektowanie budowli w stali i żelbecie, a
także zapewnia bezproblemową jednoczesną obsługę pozostałych produktów do inżynierii budowlanej firmy
Autodesk oraz produktów innych firm.
ZALETY:
 Możliwości automatycznego tworzenia siatki elementów skończonych
 Szeroki zakres funkcji analitycznych
 Tworzenie bogatych wyników analizy
 Obsługa wielu języków i jednostek dla rynków globalnych
 Preferencje i kody projektów charakterystyczne dla każdego kraju
 Zintegrowane rozwiązanie projektowe do prac z żelbetem i stalą
 Zintegrowany przepływ pracy – od czynności analizy konstrukcyjnej oraz projektowania do rysunków
produkcyjnych
 Otwarty i elastyczny interfejs programów użytkowych (API)
WADY:
 Cena!
 Duże wymagania sprzętowe
 Obsługa nie jest „intuicyjna”; by w pełni wykorzystać program trzeba przejść wieloetapowe szkolenie oraz
poświęcić wiele czasu oraz cierpliwości na jako takie opanowanie programu
Oprócz Autodesk Robot Structural Analysis, który jest programem wiodącym w zakresie obliczeń
konstrukcyjnych na rynku można także znaleźć:
RM-Win - Program do analizy statycznej i wytrzymałościowej oraz zintegrowanego wymiarowania prętów
stalowych, żelbetowych i drewnianych płaskich konstrukcji prętowych wg teorii I-go i II-go rzędu.
ABC Rama 3D - Program ABC Rama3D pozwala na analizę statyki i dynamiki dowolnego płaskiego i
przestrzennego ustroju prętowego, a w szczególności: belki, rusztu, kratownicy, ramy płaskiej, ramy
przestrzennej
SpecBUD - zawiera 25 programy przeznaczone do projektowania elementów i ustrojów
budowlanych. Programy SPECBUD są przydatne przede wszystkim w projektowaniu powszechnych
obiektów budowlanych, mogą także służyć zaawansowanej analizie konstrukcji.
Oraz wiele innych…
• MathCAD – program do obliczeń inżynierskich, który umożliwia inżynierom wszystkich dziedzin efektywne
wykorzystanie jego możliwości na każdym etapie projektowania. Narzędzie obliczeniowe posiadające
wbudowany język programowania, co umożliwia dokonywanie zaawansowanych obliczeń matematycznych.
Cechą charakterystyczną Mathcada jest łatwość obsługi, a w szczególności łatwość matematycznego opisu
problemu tworzenia wykresów. Interfejs Mathcada imituje notatnik i jest intuicyjny w użyciu, a wiele operacji
daje się realizować za pomocą myszy. Wyrażenia algebraiczne wyświetlane są w postaci graficznej, a nie
tekstowej. Niektóre możliwości Mathcada: (obliczenia wyrażeń i funkcji w tym pochodnych, całek, granic;
rozwiązywanie równań i nierówności; rozwiązywanie układów równań liniowych i nieliniowych; rozwiązywanie
równań różniczkowych zwyczajnych i cząstkowych; wykonywanie obliczeń numerycznych i symbolicznych;
obliczenia na wektorach i macierzach; dopasowywanie krzywych do zadanego układu punktów na
płaszczyźnie; tworzenie wykresów funkcji 2D i 3D; korzystanie z jednostek miar)
• Norma PRO - to program służący do profesjonalnego tworzenia kosztorysów obiektów lub robót budowlanych.
Można go stosować do szacowania kosztów przez inwestora jak i ustalania ceny przez wykonawcę w pracach
planowanych czy rozliczania już wykonanych projektów.
ZALETY:
 Możliwość utworzenia własnych cenników
 Pełna baza katalogów typu KNR, KNNR, KNR-W, TZKNBK (PKZ), KNP i innych
 Integrację z systemami opartymi na bazach danych Oracle, MS SQL, IBM DB2, SAP
 Możliwość współpracy z dostępnymi bazami cenowymi
 Kosztorysowanie wariantowe umożliwiające przedstawienie przedsięwzięcia w kilku alternatywnych sposobach
wykonania robót bez potrzeby tworzenia kolejnych kosztorysów. Możemy za pomocą jednej funkcji zmienić kilka
pozycji oraz działów równocześnie
WADY:
 Brak możliwości stworzenia własnej bazy cen
 Brak kompatybilności programu z innymi dostępnymi na rynku
 Błędy w bazie katalogów nakładów rzeczowych
 Za każdą nową aktualizację programu w celu pobrania nowych norm trzeba zapłacić
 Cena (ok. 3000 zl)
Oprócz Norma PRO, który jest programem wiodącym w zakresie kosztorysowania można także znaleźć inne,
jak ZUZIA czy KOBRA czy FORTE :D
• Pakiet programów BuildDesk
BuildDesk Energy Certificate Professional (BDEC PRO) - program służący do analizy energetycznej
budynków lub lokali. Pozwala na opracowanie właściwości cieplno-wilgotnościowych, zarówno dla
poszczególnych przegród jak i całego budynku.
BuildDesk Energy Audit - program służący do przeprowadzenia audytu energetycznego i remontowego oraz
przygotowania wydruków w postaci elektronicznej zgodnych z wytycznymi Ustawy o wspieraniu
termomodernizacji i remontów.
BuildDesk Eko Efekt (BDEE) - program pozwalający szybko przeprowadzić obliczenia zmiany emisji gazów
cieplarnianych i zanieczyszczeń w wyniku przeprowadzonej modernizacji budynku i systemu grzewczego.
• programy do projektowania deskowań tj. do dobierania odpowiednich elementów pod wzgl. wielkości i
nośności itp. (przykładowo programy firmowe PERI, BAUMA)
16. Najważniejsze właściwości techniczne materiałów budowlanych (Właściwości fizyczne,
chemiczne i mechaniczne materiałów budowlanych. Wymagane właściwości techniczne dla
poszczególnych elementów budynku lub budowli, wyróżnienie cech pierwszorzędnych i
dodatkowych. Właściwościtechniczne materiałów budowlanych w zależności od ich
przeznaczenia do konkretnego elementu budynku lub budowli.);
CECHY FIZYCZNE MATERIAŁÓW BUDOWLANYCH
BADANIE WZÓR OPIS WZORU JEDNOSTK
A
UWAGI
Gęstość
a
V
m
· ρ
masa próbki
objętość próbki bez porów
g/cm
3
,
kg/dm
3
, t/m
3
Masa jednostki objętości materiału
bez uwzględnienia porów. Służy
najczęściej do określania
porowatości lub szczelności
materiału.
Gęstość
objętościow
a (pozorna)
V
m
p
· ρ
masa próbki
objętość próbki wraz z
porami
g/cm
3
,
kg/dm
3
, t/m
3
Masa jednostki objętości materiału
z uwzględnieniem porów.
Gęstość
nasypowa
Masa jednostki objętości luźno nasypanego materiału sypkiego
Szczelność
ρ
ρ
p
s ·
gęstość pozorna
gęstość __________
Objętość szkieletu tworzywa, z
którego jest wykonany materiał, w
jednostce objętości tego materiału.
Porowatość p=(1-s) 100% % objętość przestrzeni
wolnej w materiale
%
Porowatość materiałów waha się
od 0 (bitumy, szkło, metale) do
95% (wełna mineralna, pianka
poliuretanowa).
Wilgotność
% 100 ⋅

·
s
s w
m
m m
W
ms=masa próbki suchej
mw=masa próbki wilgotnej %
Nasiąkliwość jest szczególnym
przypadkiem wilgotności materiału.
Nasiąkliwoś
ć
% 100
% 100


·


·
V
m m
n
m
m m
n
s w
o
s
s w
w ms=masa próbki suchej
mw=masa próbki wilgotnej
V=objętość próbki suchej
g, kg
g, kg
cm
3
, dm
3
p w o
p
s
w
o
n n
V
m
n
n
ρ
ρ
⋅ ·
· ·
Higroskopijn
ość
Zdolność materiał wchłaniania wilgoci z otaczającego go powietrza; materiały higroskopijne mają
zwykle podwyższoną wilgotność, co ogranicza ich przydatność.
Szybkość
wysychania
Zdolność wydzielania w odpowiednich warunkach wody do otoczenia. szybkość wysychania wyraża się
ilością wody, którą wydziela materiał w ciągu doby w powietrzu o temperaturze 20°C i wilgotności
względnej 60%.
Kapilarność Zdolność podciągania wody przez kapilary ku górze (najczęściej w materiałach sypkich lub z
mikroskopijnymi porami.
Przesiąkliwo
ść
Podatność do przepuszczania wody pod ciśnieniem, wyrażona ilością wody w gramach, przepływającej
przez określony materiał w ciągu 1h przez powierzchnię 1cm2 pod stałym ciśnieniem.
Przepuszcz
alność pary
wodnej
p t F
d m
∆ ⋅ ⋅

· δ
masa pary wodnej * grubość
próbki
powierzchnia
próbki*czas*różnica ciśnień
po obu stronach próbki
g/mhPa
Przewodnoś
ć cieplna
h t t F
b Q
⋅ −

·
) (
1 2
λ
ciepło * grubość
różnica temp. * powierzchnia
próbki* wysokość próbki
W/m °C Zdolność materiału do
przewodzenia strumienia
cieplnego, powstającego na skutek
różnicy temperatur na powierzchni
materiału.
Rozszerzalność
cieplna
t l
l
∆ ⋅

· α
przyrost bezwzględny dł.
próbki
dł. początkowa * przyrost
temp.
m/m °C Zmiana wymiarów pod wpływem
temperatury.
Mrozoodpornoś
ć
ocena mrozoodporności:
- opis makroskopowy- obecność rys, spękań, rozwarstwień lub
zaokrągleń,krawędzi i naroży
- straty masy które ustala się procentowo w stosunku do suchej
masy przed badaniem
- współczynnik odporności na zamrażanie Wz :
R
R
W
z
z
·
gdzie R-wytrzym. na ściskanie przed zamrażaniem, Rz-
wytrzym. na ściskanie po ostatnim cyklu
Właściwość polegająca na
przeciwstawianiu się całkowicie
nasyconego wodą materiału
niszczącemu działaniu
zamarzającej wody, znajdującej
się wewnątrz materiału po
wielokrotnych zamrażaniach i
odmrażaniach
Opór cieplny
λ
b
R ·
grubość przegrody
przewodność cieplna
m
2
K/W im większy jest opór cieplny tym
ściany są cieplejsze
Przesiąkanie
ciepła przez
przegrodę
b
U
λ
·
Przewodność cieplna
grubość przegrody
W/m
2
K
Współczynnik
rozmiękania
s
n
R
R
k ·
wytrzym. w stanie nasycenia
wodą
wytrzym.w stanie suchym
__________
______
Pojemność
cieplna
) (
1 2
t t m C Q
p
− ⋅ · ciepło właściwe *masa *
różnica temperatur
kJ zdolność kumulowania ciepła
przez materiał przy jego
ogrzewaniu
Ognioodporność Brak niszczącego wpływu ognia w czasie pożaru. Klasyfikacji materiałów ze względu na palność
dokonuje się na podstawie zachowania się materiału podczas badań w piecu probierczym
(NIEPALNE, PALNE: trudno zapalne, łatwo zapalne)
Ogniotrwałość Trwałość kształtu przy długotrwałym działaniu wysokiej temperatury; materiały ogniotrwałe:
↑1580°C, materiały trudno topliwe 1350÷ 1580°C, materiały łatwo topliwe ↓1350°C.
Radioaktywność
CECHY MECHANICZNE MATERIAŁÓW BUDOWLANYCH
BADANIE WZÓR OPIS WZORU JEDNOSTK
A
UWAGI
Wytrzymałość
na ściskanie
F
P
R
n
C
·
siła statyczna niszcząca
próbkę
pole pow. przekroju próbki
MPa=N/mm
2
Największe naprężenie, jakie
przenosi próbka badanego
materiału podczas ściskania
osiowego.
Wytrzymałość
na zginanie
W
M
R
g
·
moment zginający
wskaźnik wytrz. przekroju
MPa=Nm/c
m
2
Dla przekroju prostokątnego
wskaźnik wytrzymałości W wynosi:
W=bh
2
/6, gdzie:
b-podstawa, h-wysokość.
Wytrzymałość
na
rozciąganie
F
P
Rr
r
·
siła rozciągająca próbki
pole pow. przekroju próbki
MPa=N/mm
2
Największe naprężenie, jakie
przenosi próbka badanego
materiału podczas rozciągania.
Kruchość
C
r
R
R
k ·
Wytrzymałość na
rozciąganie
Wytrzymałość na ściskanie
__________
________
Materiał nazywamy kruchym gdy
k<1/8, do nich należą m. in.: szkło,
ceramika, granit, beton zwykły,
żeliwo.
Sprężystość
nie odksztalce
l
l
F
P
naprezenie E


·
·
− × ·
0
ε
δ
ε δ odkształcenie * moduł
sprężystości
siła ściskająca
pole pow. przekroju próbki
przyrost długości (skrócenie)
długość początkowa
KPa/ cm
2
Zdolność materiału do
przyjmowania pierwotnego kształtu
po usunięciu obciążenia (siły
zewnętrznej), pod wpływem której
próbka materiału zmienia swój
kształt; dla każdego materiału
określa się współczynnik
sprężystość E (tzw. moduł
sprężystości).
Ścieralność
p
A
M
s
ρ
1
⋅ ·
strata masy po 440 obr. na
tarczy
pow. próbki*gęstość
pozorna
cm
Określa podatność materiału do
zmniejszania masy, objętości lub
grubości pod wpływem czynników
ścierających; do tego badania
stosuje się tarcze Bohemego, za
pomocą której określa się
ścieralność przypadającą na 1 cm
2
ścieranej powierzchni po 4 seriach
po 110 obrotów każda.
Twardość
S
F
HB ⋅ · 125 , 0
siła obciążająca
pole pow. docisku MPa=N/mm
2
Odporność materiału na
odkształcenia trwałe pod wpływem
sił skupionych; jest wiele metod
badania twardości w zależności od
materiału:
Skala Mosha, metoda Janki,
sposób Brinella.
Udarność
praca potrzebna do
zniszczenia
pow. próbki ulegającej
zniszczeniu
Nm
Próba polega na złamaniu jednym
uderzeniem młota wahadłowego
Charpy’ego próbki z karbem
podpartej swobodnie na obu
końcach i pomiarze energii
złamania.
- plastyczność zdolność materiału do zachowania odkształceń trwałych bez zniszczenia spójności np. glina, asfalt,
metale, polimery.
- ciągliwość zdolność materiałów do przyjmowania dużych, trwałych odkształceń pod wpływem sił rozciągających,
bez objawów zniszczenia np. metal, asfalt, lepiszcze bitumiczne.
- relaksacja zanik w materiałach / spadek / naprężenia przy stałym obciążeniu.
→ Właściwości chemiczne materiałów budowlanych
- odczyn pH
→ Podstawowe właściwości techniczne wyrobów ściennych
- wytrzymałość na ściskanie
- trwałość (odporność na czynniki powodujące destrukcję wyrobów)
- zachowanie tolerancji kształtu i wymiarów
- izolacyjność termiczna
- izolacyjność akustyczna
- nasiąkliwość
- wygląd zewnętrzny
→ Właściwości techniczne wyrobów stropowych
- wytrzymałość na rozciąganie
- wytrzymałość na ściskanie
- wytrzymałość na zginanie
- izolacyjność termiczna
- izolacyjność akustyczna
→ Właściwości materiałów pokrycia dachowego
- mrozoodporność
- odporność na przesiąkanie wody
- odporność na złamania
- trwałe, bez szkodliwych zanieczyszczeń
→ Charakterystyka materiałów do izolacji cieplnej
- mały współczynnik przewodności cieplnej I ≤ 0,17 W/m
0
C
- duża gęstość objętościowa ρo ≤ 500 kg/m3
- duża ilość możliwie małych i zamkniętych porów (60-90%)
- mała nasiąkliwość
→ Charakterystyka materiałów do hydroizolacji
- hydrofobowość,
- odporność na oddziaływanie mechaniczne i chemiczne środowiska,
- dobrą przyczepność do podłoża,
- odporność na oddziaływanie temp.,
- elastyczność,
→ cechy materiałów kamiennych
- gęstość 1400-3500 kg/m
3
- porowatość 2-30 %
- przewodność cieplna 0,7-2,9 W/m*ºC
- nasiąkliwość 0,5-25 %
- Rc od poniżej 15 Mpa do ponad 200 Mpa
- Rz kilkakrotnie mniejsza od Rc
- ścieralność 0,1- ponad 1,5 cm
- mrozoodporność 15-25 cykli
- udarność
→ właściwości drewna
- skład chemiczny: węgiel 49%, tlen 44%, wodór 6%, azot i popiół 1%
celuloza, lignina, woda, cukier, białko, skrobia, garbniki, olejki eteryczne, subst. mineralne
- barwa- zależy od garbników, ścięte drewno jest ciemniejsze
- gęstość- 1,5 g/cm
3
- wilgotność (ma wpływ na inne właściwości drzewa):
po ścieciu >35% (50%)
powietrzno suche 15-20%
pokojowo suche 8-13 %
bardzo suche 0-8 %
- nasiąkliwość
- higroskopijność (wyrównanie wilgotności)
- skurcz, występuje:
gdy wilgotność spada <30%
skutek różnicy kurczliwości włókien
skurcz wzdłuż włókien 0,1-0,35%
skurcz prostopadle do włókien 2-8%
skurcz objętościowy (drew krajowe) 11-20%
- pęcznienie
- przewodność cieplna (λ
P
-współczynnik przewodności cieplnej prostopadle do włókien, λ
R
- współczynnik
przewodności cieplnej prostopadle do włókien):
sosna λ
P
=0,15 W/m °C
λ
R
=0,30 W/m °C
dąb λ
P
=0,21 W/m °C
λ
R
=0,40 W/m °C
- wytrzymałość na rozciąganie Rr- 2-2,5 razy większa od Rc
- wytrzymałość na ściskanie Rc
maksymalna przy sile równoległej do włókien (100%)
minimalna w kierunku promieni (8%)
- rozciągliwość E osiowa 10000-16000 MPa (stal 210000MPA, Al. 70000 MPa)
- gnicie drewna i wpływ grzybów na drewno
- butwienie drewna- polega na rozkładzie drewna pod wpływem wilgoci i braku powietrza (czernieje, mięknie, traci
cechy techniczne)
- niszczenie drewna przez owady
- łatwopalność
→ właściwości szkła zwykłego
- powierzchnia- gładka (ewentualnie wzorzysta)
- przepuszczalność światła 90-65%
- gęstość 2,6 g/dm
3
- gęstość objętościowa 2600 kg/m
3
- Rc – 300 – 1000 MPa
- Rr - 30 – 70 MPa
- Rz - 40 MPa
- hartowanie Rz- 120- 260 MPa
- twardość (Mosha) 6,5
- λ= 1,16W/m°C
- rozszerzalność cieplna 5-10*10
-6
(1 mm na 1 mb przy ∆T=100°C)
→ cechy ceramiki budowlanej
Możliwość wytwarzania wyrobów pełnych, drążonych o różnych kształtach, wymiarach, profilach – różnych:
powtarzalnych
1. Cechy zewnętrzne: kształt, wymiary nominalne (odchyłki), dopuszczalne wady (barwa)
2. Cechy fizyczne:
- Gęstość objętościowa kg/m
3
– lekkość
Cegła zwykła ~1800 kg/m
3
Kratówka ~1200 kg/m
3
Klinkierowa ~2000 kg/m
3
- Nasiąkliwość
- Przesiąkliwość
- Współczynnik przewodności ciepła
- Mrozoodporność
- Odporność na działanie wyższych temperatur
materiały ścienne:
- konstrukcyjne(nośne)
- konstrukcyjno-osłonowe
- samonośne osłonowe
- działowe
cegła pełna: klasa 200;150;100;75 (wytrzymałość), masa ok. 3,5 – 4 kg, współczynnik przewodności cieplnej 0,76
W/m*K
cegła dziurawka: klasa 5; 2,5, masa ok. 2,6 kg, współczynnik przewodności cieplnej 0,64 W/m*K
cegła kratówka: klasa 15;10, masa ok. 2,7 kg, współczynnik przewodności cieplnej 0,44 - 0,47 W/m*K
dachówki i gąsiory dachowe
Muszą być:
- mrozoodporne (50 cykli, gąsiory 25 cykli)
- odporne na przesiąkanie wody
- odporne na złamania
- trwałe, bez szkodliwych zanieczyszczeń
→ cechy lepiszczy bitumicznych
- miękną w temp. Ok. +50°C, płynne w ok. +100°C
- rozpuszczalne w rozpuszczalnikach organicznych (benzen, toulen, benzyna,CS2....)
- wykazują dużą przyczepność
- odporne na działanie wody, kwasów, ługów
- dają powłoki elastyczne
→ cechy cementów
R – klasa wytrzymałości wczesnej (np. 32,5 R)
Czas wiązania początek ≥ 75 min, koniec 8-12h
Powierzchnia właściwa ~ 2100 cm
2
/g
Betony i zaprawy wiążą wolniej niż „czysty” zaczyn. Wpływ temperatury:
5
0
< pocz wiązania 10h
20
0
< - 3h
30
0
< - 24min
stałość objętości (rozszerzalność) ≤ 10mm
wymagania chemiczne:
straty prażenia
pozostałość nierozpuszczalna
zawartość SO3 (siarczanów)
zawartość chlorków
pucolanowość (zaw alkaliów)
Skurcz różnie ze wzrostem C3A w cemencie, ze wzrostem uziarnienia.
→ właściwości mieszanki betonowej
-Urabialność
-Konsystencja
-Podatność do zagęszczania(zawartość powietrza)
→ właściwości betonu zwykłego
- wytrzymałość
-na ściskanie 10-50MPa
-na rozciąganie <6MPa (7÷11% Rc )
-na zginanie 1,5÷7 MPa (11÷23% Rc )
B15 B50
- moduł sprężystości (E) 20000 ÷ 38000 MPa
- ścieralność (beton drogowy do 0,3cm)
- skurcz i pęcznienie
skurcz (pow. sucha) 0,2÷ 0,5 mm/m
pęcznienie (śr. wodne) 0,1÷ 0,2 mm/m
- porowatość
- nasiąkliwość 5-9%
- wodoszczelność
- mrozoodporność
- przewodność cieplna
→ właściwości tworzyw sztucznych
Gęstość (mała)
- bez wypełniaczy: od 910 kg/m³ do 1800 kg/m³
- z wypełniaczami: do 1900 kg/m³
Gęstość objętościowa (mała)
- dla tworzyw litych od 30 do 1200 kg/m³
Nasiąkliwość (prawie nie występuje)
Przewodnictwo cieplne (małe!)
- λ => od 0,14 do 0,4 [W/m°C]
- komórkowe: od 0,02 do 0,03
Rozszerzalność cieplna (bardzo duża)
-5 -5
- od 3*10 do 15*10 /°C
17. Spoiwo mineralne – definicja, rodzaje spoiw, najważniejsze różnice we właściwościach,
zakres stosowania (Definicja spoiwa mineralnego. Klasyfikacja ze względu na: rodzaj surowców,
skład chemiczny i właściwości techniczne, zachowanie się w środowisku wodnym, zakres
stosowania. Procesy wiązania i twardnienia, reakcje chemiczne, środowisko wiązania. Osiąganie
cech wytrzymałościowych, zakres wytrzymałości. Skurcz i pęcznienie);
Spoiwa mineralne – tworzywa, które po wypaleniu i rozdrobnieniu, a następnie zmieszaniu z wodą, wiążą i
twardnieją na powietrzu lub w wodzie.
Spoiwa mineralne
a) powietrzne - po zarobieniu wodą wiążą i twardnieją tylko na powietrzu
b) hydrauliczne - po zarobieniu wodą wiążą i twardnieją na powietrzu,w wodzie, bez dostępu powietrza
spoiwa powietrzne
a) wapienne – wapno palone CaO , gaszone ( ciasto wapienne ) Ca(OH)2, wapno suchogaszone
(hydratyzowane) Ca(OH)2 , wapno pokarbidowe
b) gipsowe i anhydrytowe – gips budowlany, szpachlowy, specjalny
spoiwa hydrauliczne
a) wapno hydrauliczne
b) cement
spoiwa wapienne – surowce
- wapno wapieniowe CL - wapienie, skały weglanowe CaCO3
- wapno dolomitowe DL - dolomity ( np. węglan magnezu )
- wapno hydrauliczne HL - margle ( np. kalcyt )
Wiązanie spoiw wapiennych
Pierwszy etap wiązania polega na odparowaniu wody i krystalizacji wodzianu wapniowego Ca(OH)2 · 2H2O. Proces
jest stosunkowo szybki (rzędu godzin), lecz częściowo odwracalny. Wyższą wytrzymałość utwardzonego spoiwa
oraz jego wodoodporność uzyskuje się w reakcji wapna z dwutlenkiem węgla z powietrza (karbonatyzacja):
Ca(OH)2 + CO2 → CaCO3 + H2O.
Proces ten zaczyna się od powierzchni muru i jest powolny (karbonatyzacja muru o grubości 2 cegieł trwa około 3
lat). Proces można przyspieszyć przez wstawienie koksowników jako źródła emisji CO2.
Reakcja z wodą wapna palonego to gaszenie (CaO + H2O) zależnie od ilości wody daje :
ciasto wapienne
mleko wapienne
wapno hydratyzowane (suchogaszone)
Zastosowanie:
wyprawy murarskie i tynkarskie
produkcja autoklawizowanych betonów komórkowych
wyroby wapienno-piaskowe
Spoiwa wapienne
zalety:
- zdolnośc nadania dobrej urabialności
- zdolnośc chemicznego łączenia się z domieszkami hydraulicznymi
- tworzenie krzemianów wapniowych w środowisku pary wodnej
wady
- niska wytrzymałośc mechaniczna (zaprawy do marki M1);
- wysoka energochłonność procesu produkcji
- nie nadają się do murów fundamentów ( wilgoć)
Spoiwa gipsowe
- CaSO4 * 0.5H2O spoiwa gipsowe wytwarzane przez częściową dehydratyzację skał gipsowych lub gipsów
odpadowych
- CaSO4 spoiwa anhydrytowe, wytwarzane przez całkowitą dehydratyzację skał gipsowych lub przeróbki
anhydrytów naturalnych
spoiwa gipsowe – surowce
- skały gipsowe np. selenit, alabaster CaSO4* 2H2O
- skały anhydrytowe np. fosfogipsy, CaSO4
- bassanit
- odpady przemysłowe np. gips syntetyczny
spoiwa gipsowe – właściwości
- nasiąkliwość 25-40%
- higroskopijność dla W=65% ok. 0.2%
- odpornośc ogniowa – materiał niepalny
- aktywnośc korozyjna ( dla pH=7 przyspiesza korozję a dla pH>10 zmniejsza)
- izolacyjnośc termiczna – zalezy od gęstościi stosunku w/g λ wynosi od 0,28 do 0.7
- wytrzymałość na ściskanie gipsu budowlanego ( klasy 6 MPa i 8 MPa)
- pod wpływem wilgoci traci cechy wytrzymałościowe
wiązanie spoiw gipsowych
CaSO4 * 0.5H2O + 1,5 H2O -> CaSO4 * 2H2O
Czas wiązania początek 3 –6 minut ; koniec 30 minut
Wytrzymałość na ściskanie –MPa- po 2 h -> 3,5 ; po wysuszeniu do stałej masy 7,0
Wytrzymałość na zginanie – MPa- po 2 h -> 2,0 ; po wysuszeniu 4,5
Wytrzymałośc tworzyw gipsowych w zależności od stosunku wodu do gipsu maleje wraz ze wzrostem wody
Spoiwa gipsowe specjalne ( zazwyczaj o dłuższym czasie wiązania):
- gips szpachlowy
- gips tynkarski
- klej gipsowy
- estrichgips
zastosowania: tynki wewnętrze, produkcja płyt gipsowo-kartonowych, ozdobne detale architektoniczne, drobne
naprawy tynków
Wapno hydrauliczne - wypalane z wapieni marglistych z domieszkami gliniastymi ( 6-20%) i wapieniami
krzemionkowymi w temp 900-1100 stopni C. Po wypaleniu otrzymujemy bryły wapna o składzie: CaO.Al2O3,
2CaO.Fe2O3, CaO, MgO, SiO2 Następnie mielimy wapno i gasimy ograniczoną ilością wody
Wytrzymałość zapraw normowych z wapna hydraulicznego po 28 dniach wynosi :
NHL2 -> 2 do 7 MPa
NHL3,5 -> 3,5 do 10 MPa
NHL5 -> 5do 15 MPa
Czas wiązania: początek >1h a koniec <15h
Wiązanie nastepuje w 2 etapach:
- twardnienie powietrzne- po odparowaniu wody Ca(OH)2 stopniowo krystalizuje w warstwach
powierzchniowych w CaCO3
- twardnienie hydrauliczne rozdrobnione krzemiany, gliniany i żelaziany wapniowe w obecności
wody tworzą hydrogliniany i hydrokrzemiany wapniowe
właściwości:
- stopnień zmielenia oznaczamy pozostałością na sicie 0,2 i 0,08 mm
- gęstość nasypowa: w stanie luznym 0,5-0,7 t/m
3
w stanie zagęszczonym 0,7-1,0 t/ m
3
- klasy wytrzymałości NHL2, NHL3,5 , NHL5 ( NHL wapno hydrauliczne naturalne)
zastosowanie
- zapawy murarskie
- farby wapienne
- tynki wewnętrzne
- mury fundamentowe szczególnie te narazone na wilgoć
Cement- ( po stwardnieniu pozostaje wytrzymały także pod wodą)
Podstawowe surowce:
- wapień 72-78%
- glina, margle 22-28%
następuje spiekanie mieszaniny surowców w temp 1450 st C -> otrzymanie klinkieru cem.
Klinkier cementowy
składniki podst.: CaO+MgO, SiO2, Al2O3, Fe2O3+FeO, SO3, Na2)+K2O
związki złożone
- krzemian trójwapniowy (alit) 3CaO. SiO2
- krzemian dwuwapniowy (belit) 2CaO. SiO2
- glinian trójwapniowy 3CaO. Al2O3
- glinożelazian czterowapniowy (brownmilleryt) 4CaO. Al2O3.Fe2O3
Proces wiązania i twardnienia
pocz¹ tek
wi¹ zania
koniec
wi¹ zania
28 dni
wytrzyma³o æ œ
I II III IV
I - dojrzewanie wstepne od dodania wody do początku wiązania. Rozpuszczanie w wodzie glinianu
trójwapniowego,a następnie tworzenie Ca(OH)2 stając się lepką masą
II – okres wiązania – rozpoczyna się gdy woda całkowicie nasyci się wapnem ( warunek konieczny do zaistnienia
reakcji chem) nastepuje początek krystalizacji cementu
III – okres tężenia – nabierania mechanicznej wytrzymałości
IV bardzo powolny proces hydratacji cementu. Intensywaność i okres hydratacji zależy rodzaju cementu i
środowiska w jakim się znajduje
Właściwosci cementu:
- Fizyczne:ciepło hydratacji, czasy wiązania, zmiana objętości, stopnień rozdrobnienia, skurcz
- wytrzymałościowe :klasa wytrzymałości na ściskanie
- chemiczne: straty prażenia, puculanowość, zawartośc Cl
-
, zawartośc MgO, zawartość siarczanów, zawartość
części nierozpuszczalnych w HCl
Zastosowanie
- zaprawy murarskie,tynkarskie
- beton towarowy, komórkowy
- konstrukcje prefabrykowane
- betony wysokich wytrzymałości
Klasa wytrzymałości cementu średnia wytrzymałość na ściskanie zaprawy normowej
- 32,5
- 42,5
- 52,5
dodatkowo
- N – o normalnej wytrzymałości wczesnej tzn po 2 lub 7 dniach
- R – o wysokiej wytrzymałości wczesnej tzn po 2 lub 7 dniach
Początek wiązania nie wcześniej niż dla
32,5 >75min
42,5 >60 min
52,5 >45 min
Skurcz dotyczy głownie wczesnego stadium twardnienia:
w warunkach powietrzno-suchych mogą powstac spękania bo cement nie posiada zadnych wiązań poza
kapilarnymi które nie sa w stanie im przeciwdziałać.
Skurcz – częściowo odwracalne zmniejszanie się elementów powodowane wysychaniem. Rysy mogą mieć
głębokość 1-3 mm. Mamy dwa rodzaje skurczu:
- plastyczny, następuje w czasie 6 godzin po zawiązaniu, elementy możemy chronić poprzez okresowe polewanie
ich wodą, połowa skurczu spowodowana jest parowaniem wody, druga połowa reakcjami chemicznymi.
- zwykły, jednorodny(w całej swojej masie cement traci wodę) oraz niejednorodny
Pęcznienie – proces nieodwracalny związany ze wzrostem objętości, niektóre spoiwa w czasie hydratacji
zwiększają swoją objętość, proces ten może spowodować powstanie rys, spękań oraz rozsadzanie materiału.
Rodzaje:
- pęcznienie wapniowe – Cao – Ca(OH)2 tzw. gaszenie , dwukrotny wzrost objętości
- pęcznienie magnezjowe – MgO – Mg(OH)2 , mniejszy wzrost objętości
- pęcznienie gipsowe –CaSO4.2H2O + tlenek glinu , gips bezwodny
3CaO . Al2O3 . 3CaSO4 . 3H2O, gdzie ilość wody zależy od temperatury
kilkukrotny wzrost objętości
18. Podstawowe metody projektowania betonów. (Istota projektowania i jego ogólny przebieg.
Podstawowe założenia do projektowania (w tym technologia wykonania), uzyskanie właściwości
betonu po odpowiednim okresie dojrzewania ze względu na przeznaczenie w konstrukcji i
warunki pracy, wytrzymałość i trwałość. Sposób doboru jakościowego składników (kryteria
doboru ) Dobór ilościowy składników przez zastosowanie odpowiedniej metody projektowania
(metoda doświadczalna, metoda analityczno doświadczalna – metoda zaczynu i metoda
analityczna – metoda trzech równań));
Projektowanie składu betonu i jego podstawowe elementy
Kolejność czynności przy projektowaniu betonu:
1. ZEBRANIE INFORMACJI O PRZEDMIOCIE PROJEKTOWANIA
2. PROJEKTOWANIE JAKOŚCIOWE (jakościowy dobór składników)
3. PROJEKTOWANIE ILOŚCIOWE (ilościowy dobór składników)
4. DOŚWIADCZALNA WERYFIKACJA WYNIKÓW PROJEKTOWANIA
1. Ustalenie danych do projektowania betonu:
a) Charakterystyka elementu
- przeznaczenie betonu
- przyjęcie klasy wytrzymałości na ściskanie betonu
- wymiary przekroju poprzecznego
- gęstość i rozstaw zbrojenia
b) Technologia i warunki betonowania:
- transport
- układanie
- przyjęcie klasy konsystencji mieszanki betonowej
- sposób zagęszczania (ew.zmiana w/c)
- obróbka termiczna
- temperatura otoczenia
c) Warunki przyszłej eksploatacji (trwałość):
- przyjęcie klasy ekspozycji (oddziaływania środowiska)
2. Ustalenie jakości poszczególnych skłaników:
- rodzaj i klasa wytrzymałości cementu
- rodzaj i uziarnienie kruszywa
- ewentualnie dodatki mineralne i domieszki modyfikujące
3. Przyjęcie metody projektowania i ilościowy dobór składników w oparciu o wybraną metodę oraz weryfikacja jego
zgodności z wymaganiami normowymi.
4. Wykonanie zarobu próbnego; badanie zgodności mieszanki betonowej i betonu stwardniałego z założeniami
projektowymi.
Norma określa wymagania dotyczące:
- składników betonu
- właściwości mieszanki betonowej i betonu i ich weryfikacji
- ograniczenia dotyczące składu
- specyfikacji betonu
- dostawy mieszanki betonowej
- procedur kontroli produkcji
- kryteriów zgodności i oceny zgodności
Spełnienie tych wamagań dla składu i właściwości betonu dotyczących wartości granicznych jest równoznaczne z
zapewnieniem trwałości betonu pracującego w określonym środowisku pod warunkiem:
- prawidłowego ułożenia, zagęszczenia i pielęgnacji betonu zgodnie z normami
- zaprojektowania i wykonania odpowiedniej otuliny zbrojenia
- prawidłowego doboru klasy ekspozycji
- stosowania przewidzianej konserwacji konstrukcji betonowej
Czynniki wpływające na właściwości mieszanki betonowej i betonu:
a) rodzaj i klasa zastosowanego cementu
b) rodzaj i uziarnienie zastosowanego kruszywa
c) zastosowane domieszki i dodatki
d) wielkość wskażnika w/c
e) ilość zstosowanego zaczyny i zaprawy
f) technologia produkcji, transportu, układania, zagęszczania
g) wielkość i geometria betonowanego obiektu
h) warunki wiązania i twardnienia - dojrzewania
i) pielęgnacja świeżego betonu
a) Rodzaj i klasa zastosowanego cementu zależy od:
- wymaganej klasy wytrzymałości betonu
- szybkości przyrostu wytrzymałości
- ciepła hadratacji
- odporności na agresje chemiczną
- temperatury w jakiej ma pracować beton
- odporności alkalicznej
- wielkości skurczu
b) Dobór rodzaju i uziarnienia użytego kruszywa musi uwzględniać:
- klase i rodzaj betonu
- agresywność środowiska w którym ma pracować beton
- względy estetyczne
- max wielkość uziarnienia (1/3 najmniejszego wymiaru poprzecznego, 3/4 wymairy między prętami zbrojenia)
- wymaganą urabialność i konsystencje mieszanki (odpowiedni skład granulometryczny)
Należy dążyć do tego aby w całej mieszance kruszyw obecne były w odpowiednich proporcjach wszystkie frakcje.
Brak lub niedobór pogarsza urabialność mieszanki i właściwości stradniałego betonu.
Kształt ziaren: kruszywo łamane - beton szczelny, kruszywo naturalne - ziarna kruszywa zbliżone do kuli, gładkie
powierzchnie - łatwa urabialność
c) Domieszki i dodatki to składniki modyfikujące własności mieszanki betonowej.
Domieszki to związki chemiczne w ilości do 5% masy cementu.
Dodatki to substancje mineralne lub związki chemiczne w ilości powyżej 5% masy cementu.
f) Technologia produkcji:
- przemysłowa - składniki dozowane wagowo, pełny dozór nad produkcją
- przeciętna - składniki dozowane wagowo lub objętościowo
Transport ma zapewniać:
- jednorodność mieszanki
- nieprzekroczenie dopuszczalnego czasu ograniczonego warunkami wiązania cementu
Układanie i zagęszczanie:
- zapewnia jednorodność betonu (niemozna zrzucac mieszanki betonowej z dużych wyskości, stosuje się rynny,
pompy, rury)
h) Rozróżniamy warunki dojrzewania betonu:
- laboratoryjne (temp. 20+-2oC, wilgotnośc > 90%)
- naturalne (śr. temp. dobowa > 10oC)
- w obniżonej temperaturze (5oC < śr. temp. dobowa < 10oC)
- zimowe (0oC < śr. temp. dobowa < 5oC)
- w podwyższonej temperaturze (występuje w procesach przyśpieszonego dojrzewania)
i) Pielęgnacja świeżego betonu
- chronić przed wodą, słońcem i wiatrem
- minimalny czas wiązania mokrego, świeżo łożonego betonu zależy od warunków atmosferycznych i
zastosowanego cementu
Właściwości betonu stwardniałego
1. Wytrzymałość na ściskanie - maksymalne naprężenie ściskające w jednoosiowym stanie naprężenia.
Wytrzymałośc charakterystyczna fck (cube/cyl) to wartość wytrzymałości poniżej której może znaleźć się 5%
populacji wszystkich możliwych oznaczeń wytrzymałości dla danej objętości betonu.
Dla betonu określamy klasę wytrzymałości i oznaczamy ją np. C20/25 gdzie pierwsza liczba to charakterystyczna
wytrzymałość betony na ściskanie określona na próbkach cylindrycznych po 28 dniach dojrzewania, a druga to
charakterystyczna wytrzymałość betony na ściskanie określona na próbkach sześciennych po 28 dniach
dojrzewania. Czas 28 dni dojrzewania jest powszechnie przyjęty za okres porównawczy i miarodajny przy ocenie
wytrzymałości na ściskanie.
2. Rozwój wytrzymałości betonu w czasie w temp. +20oC. Wytrzmałośc jest cechą zmienną w czasie zależną od
warunków wykonania, dojrzewania, pielęgnacji, temperatury otoczenia, właściwości kruszywa, rodzaju cementu,
oraz stosunku C/W. Jest to zjawisko ciśgłe, trwające dłużej niż 28 dni. Rozwój wytrzymałości określamy
wspołczynnikiem wytrzmałości, który charakteryzuje szybkość przyrostu.
3. Wytrzymałość na rozciąganie (przy rozłupywaniu) - maksymalne naprężenie rozciągające w jednoosiowym
stanie naprężenia. Stanowi zazwyczaj około 8-12% wytrzymałość na ściskanie. Znaczący wpływ ma rodzaj
kruszywa (najlepsze łamane), sposób pielęgnacji.
4. Porowatość – cecha betonu wpływająca w znaczący sposób na szczelność, wytrzymałość, trwałość, odporność
na korozję, porowatość =ilość porów zamkniętych+ ilość porów otwartych. Dąży się do obniżenia ilości porów oraz
wyeliminowania porów otwartych (obniżenie w/c, mechaniczne zagęszczanie, dodatki napowietrzające)
5. Wodoszczelność- jest to cecha określająca odporność betonu na przeciskanie się wody pod ciśnieniem. Jest
ważna przy betonach do budowli hydrotechnicznych czy zbiorników na ciecze.
6. Skurcz - jest to zjawisko wywołane wewnętrznymi zmianami fizyko-chemicznymi w betonie, polegające na
równomiernym we wszystkich kierunkach zmniejszeniu objętości betonu. Skurcz zależy od: jakości i ilości cementu,
W/C , wilgotności środowiska, pielęgnacji, składu ziarnowego kryszywa, wymiarów elementu. Skurcz betonu
wynosi εs= 0,0030, dla żelbetu εs=0,0015. Najmniejszy skurcz osiąga się przy zastosowaniu kruszywa łamanego,
ograniczeniu ilość cementu, zapewniając gęstą konsystencję mieszanki i pielęgnację w warunkach wilgotnych. Aby
zapobiec skurczowemu pękaniu konstrukcji stosuje się dylatacje.
7. Odporność na działanie mrozu (mrozoodporność) - odporność betonu na cykliczne zamrażanie i odmrażanie
betonu nasyconego wodą. Miarą jest ilośc cykli przy których próbki nie uległy destrukcji. Mrozoodporność zależy od
zawartości i struktury porów w stwardniałym betonie (chcemy mieć pory zamknięte)
8. Pełzanie - wolnonarastające, plastyczne odkształcanie się betonu pod wpływem stałych naprężeń od obciążeń
długotrwałych w niezmiennych warunkach termicznych.
9. Moduł sprężystości - określa sprężystość betonu, wyraża zależność pomiędzy odkształceniem a naprężeniem
Projektowanie betonu metodą 3 równań (metoda analityczna):
1. Zakładamy konsystencję mieszanki betonowej. Dla założonej
konsystencji ustalamy wodożądność kruszywa w oparciu o tablice.
Ustalamy wodożądność cementu.
2. Dla założonej klasy ekspozycji sprawdzamy warunek
maksymalnego dopuszczalnego wskaźnika w/c (według normy)
3. Korzystając z przekształceń 3 równań ustalamy skład
mieszanki betonowej:
1) Równanie szczelności
(ważne dla wszystkich betonów konstrukcyjnych; suma objętości wszystkich składników mieszanki = 1 lub 1000)
C/ρc + K/ρk + W/ρw = 1,000
2) Równanie konsystencji (tylko betony bez domieszek upłynniających; ilość wody wynika z założonej konsystencji
i wynikającego z niej zapotrzebowania na nią ze strony składników ziarnistych)
C wc + K wk = W
3) Równanie wytrzymałości Bolomey’a
fcm 28 = A (C/W ± 0,5)
C - ilość cementu, K - ilość kruszywa, W - ilość wody [kg/m3]; ρc - gęstość cementu, ρk - gęstość kruszywa, ρw -
gęstość wody [kg/m3]; wc ,wk - wskaźniki wodożądności cementu i kruszywa [dm3/m3]; A - współczynnik zależny
od wytrzymałośći cementu i jakości kruszywa; fcm28 - wytrzymałość średnia po 28 dniach [MPa]
4. Konfrontujemy wyniki z wymaganiami normowymi (klasa ekspozycji)
5. Wykonujemy zarób próbny i sprawdzamy rzeczywiste własności mieszanki oraz właściwości betonu
stwardniałego
6. Ewentualnie dokonujemy korekty składu.
Projektowanie betonu metodą znanego zaczynu (metoda analityczno doświadczalna):
1. Wstępne określenie ilości składników mieszanki betonowej
2. Ustalenie współczynnika c/w
3. Ustalenie ilości zaczynu i jego składników
Z = Kr/3 [kg] – ilość zaczynu
1 +
·
w
c
Z
w
[dm
3
] – ilość wody
w
c
w c ⋅ · [kg] – ilość cementu
4. Ustalenie ilości poszczególnych frakcji kruszywa i wykonanie z nich mieszanki kruszywa do próbnej mieszanki
betonowej
5. Sporządzenie zaczynu
6. Wykonanie próbnej mieszanki betonowej
7. Sprawdzenie konsystencji. Jeżeli uzyskamy dobrą konsystencję przechodzimy do dalszych obliczeń w
przeciwnym razie trzeba wykonać nową próbna mieszankę.
8. Wykonanie próbek sześciennych 15x15x15 do badań wytrzymałościowych po 28 dniach.
9. Obliczenie rzeczywistej ilości zaczynu, wody oraz cementu. Wstępne określenie ilości składników w 1m
3
.
10. Sprawdzenie w sposób obliczeniowy i doświadczalny poprawności zaprojektowanego składu betonu
Sprawdzenie warunku szczelności C/ρ c + K/ρ k +W = 1000 (+/- 2%)
Jeśli jest on niespełniony zmieniamy ilość składników betonu przy zachowaniu c/w
11. Podanie ostatecznego składu na 1m
3
12. Po 28 dniach przeprowadzenie badania wytrzymałościowego na próbce sześciennej
13. Obliczenie ilości składników betonu na 1m
3
z uwzględnieniem wilgotności kruszywa i obliczenie składników na
jeden zarób betoniarki.
Metoda doświadczalna - stosowana jako weryfikacja wyników metod analitycznych.
19. Proces budowlany jako system technologiczno – organizacyjny (Pojęcie i model systemu,
jego dziedzina i struktura. Właściwości procesu jako systemu technologiczno-organizacyjnego.
Związki procesu z otoczeniem);
Proces budowlany jest to zespół technologicznie ze sobą powiązanych procesów produkcyjnych (robót)
wykonywanych na placu budowy lub zapleczu. Celem procesu budowlanego jest wytworzenie określonego wyrobu
przez zmianę zewnętrznej formy, wewnętrznej struktury lub właściwości przetwarzanego materiału, czy też zmianę
jego położenia w przestrzeni, jako rezultat transportu oraz wbudowania lub montażu.
Procesy budowlane dzieli się na procesy pomocnicze i procesy zasadnicze.
Procesy zasadnicze są to procesy wykonywane bezpośrednio na wznoszonym obiekcie i dotyczą wykonywania
wykopów fundamentowych, wszystkich elementów konstrukcji nośnej, obudowy, zabezpieczenia przed działaniem
czynników zewnętrznych (izolacje, tynki zewnętrzne itd.) wykończenia wnętrza oraz wyposażenia obiektów.
Procesy pomocnicze natomiast mogą być wykonywane poza wznoszonym obiektem lub bezpośrednio na nim
lecz nie dotyczą wbudowania materiałów. Procesy pomocnicze i transportowe są niezbędne do przeprowadzenia
procesów zasadniczych. Mechanizacja przyczynia się do rozszerzenia zakresu procesów pomocniczych i
jednocześnie ogranicza wielkość i pracochłonność procesów zasadniczych (np. przez prefabrykację). Poza
procesami zasadniczymi i pomocniczymi rozróżnia się ponadto procesy przygotowawcze i
zakończeniowe - pierwsze zapewniają właściwe warunki do realizacji procesów zasadniczych i pomocniczych;
drugie - po ich wykonaniu stwarzają pożądane warunki użytkowania otoczenia budynków i budowli. Ze względów
organizacyjnych i technologicznych rozróżnia się procesy proste i złożone.
Proces prosty jest to proces budowlany, który składa się z powiązanych technologicznie ze sobą operacji
roboczych, wykonywanych przez poszczególnych robotników lub zespół robotników jednego zawodu lub maszyną
jednoczynnościową np. gięcie stali zbrojeniowej, układanie izolacji przeciwwodnej, przemieszczanie urobku
spycharką itd. Proces
złożony jest to proces budowlany składający się z różnych prostych przebiegających równolegle procesów
roboczych, znajdujących się w ścisłym technologicznym i organizacyjnym związku ze sobą, a mających na celu
wytworzenie określonego rodzaju gotowej produkcji lub elementu budowlanego. W budownictwie występuje
poważne zróżnicowanie złożoności procesów. W związku z tym przyjmuje się następujące stopnie złożoności
procesów:
 mały - doprowadzaj  ący do uzyskania półfabrykatów (zaprawa, mieszanka betonowa, szkielety zbrojenia,
elementy urządzeń pomocniczych: rusztowań, deskowań, rusztowań montażowych itd.
 pół  średni - prowadzący do wytworzenia prefabrykatów i kompletnych urządzeń pomocniczych;
 średni - umożliwiający uzyskanie określonego rodzaju wykopu, konstrukcji, wyposażenia lub wykończenia,
pozwalający na przeprowadzenie prób szczelności, wykonania określonego rodzaju izolacji itd.;
wysoki - doprowadzaj  ący do realizacji całego budynku lub budowli;
 bardzo wysoki daj  ący realizację zespołu obiektów składających się na zadanie inwestycyjne. Każdy proces
produkcyjny dzieli się na operacje, które z kolei dzielą się na czynności. Te z kolei możemy podzielić na ruchy
robocze. Przedstawiony powyżej podział procesów budowlanych służy do praktycznego stosowania zasady
organizacyjnej podziału pracy oraz analizy procesów budowlanych w celu ich usprawnienia, normowania,
wykrywania rezerw wydajności, synchronizacji procesów produkcyjnych, doboru składów
zespołów i brygad. Kryterium udziału stosowanej mechanizacji dzieli procesy na: ręczne, ręczno-maszynowe,
maszynowo-ręczne, maszynowe. Procesy ręczne przeprowadza się bez stosowania maszyn, a więc efekt działań
uzyskuje się wyłącznie dzięki pracy ludzi. Udział procesów ręcznych, pomimo stosowanej mechanizacji jest
znaczący w budownictwie. W Polsce ze względu na koszt pracy żywej, która jest stosunkowo niska, udział
procesów
ręcznych jest większy niż w krajach wysokorozwiniętych. Procesy ręczno-maszynowe charakteryzują się
przewaga pracy ręcznej i występują przy współpracy dwóch lub więcej zespołów roboczych z jedną maszyną. O
wydajności decyduje przede wszystkim praca ręczna. Np. przygotowanie mieszanki betonowej lub zaprawy w
mieszarce z ręcznym dostarczaniem materiałów, transport ręczny w dwukółkami, układanie i zagęszczanie
mieszanki betonowej wibratorami. Procesy maszynowo-ręczne występują gdy o efektach produkcyjnych
decydować będzie praca maszyn, a ludzie zaangażowani są przy procesach prostych i to w większości
uzupełniających Np. budowa osiedlowych sieci instalacyjnych, montaż elementów prefabrykowanych itp..
Procesy maszynowe - w tych procesach praca ludzka ogranicza się do organizowania pracy maszyn i sterowania
nimi. Procesy maszynowy występują np. przy robotach ziemnych i transporcie poziomym dalekim i bliskim. Złożone
procesy maszynowo-reczne i maszynowe zależnie od organizacji i udziału i rodzaju pracy Żywej klasyfikuje się jako
częściowo zmechanizowane i zmechanizowane kompleksowo. Z częściową mechanizacją
złożonych procesów budowlanych mamy do czynienia gdy maszyny realizujące proces nie są dobrane z uwagi
na parametry techniczno-eksploatacyjne oraz wydajność. np. koparka wykonująca wykop oczekuje na samochody
odwożące urobek lub na odwrót. Z mechanizacją częściową mamy również do czynienia gdy możliwości użytkowe
maszyn nie są wykorzystane np. nośność samochodu, udźwig Żurawia, wydajności pracy
maszyn przeważnie znacznie bardziej kosztownych. W ostatnim przypadku niska wydajność jednej maszyny może
decydować o wydajności całego zespołu. Negatywne cechy mechanizacji częściowej polegające na obniżeniu
potencjału produkcyjnego, podwyższeniu kosztów oraz hamowaniu przebiegu robót likwidowane są przez
mechanizację kompleksową robót budowlanych. Mechanizacja kompleksowa złożonych procesów budowlanych
charakteryzuje się ciągłością, równomiernością doborem maszyn i ludzi według parametrów czasu i wydajności
oraz cech techniczno - eksploatacyjnych. Więcej o mechanizacji kompleksowej później.
Procesy częściowo i kompleksowo zautomatyzowane mają niewielkie zastosowanie w podstawowej produkcji
budowlanej (procesach zasadniczych). Natomiast występują i są organizowane w stałych i czasowych wytwórniach
i zakładach zaplecza technicznego budownictwa. Np. produkcja betonu, mieszanek bitumicznych, ceramika
budowlana, itp. itd..
Wszystkie przedstawione procesy budowlane dzieli się na dwie grupy: procesów cyklicznych i niecyklicznych.
Klasyfikacja ta jest niezbędna przy doborze odpowiednich metod ich obserwacji, badań i pomiarów przy
technicznym normowaniu pracy. Proces cykliczny jest to proces przy wykonaniu którego poszczególne operacje
robocze powtarzają się w niezmiennej kolejności. Dotyczy to większości procesów budowlanych np. takie maszyny
jak spycharki, koparki jednonaczyniowe, Żurawie itp. kopacz, cieśla charakteryzują się pracą cykliczną.
Proces niecykliczny charakteryzuje się ciągłością wykonania analogicznych operacji w określonych przedziałach
czasu. Ciągłością charakteryzują się wszelkiego rodzaju przenośniki, koparki i ładowarki wielonaczyniowe.
Łączenie procesów cyklicznych i niecyklicznych napotyka na określone trudności. Dlatego stara się unikać łączenia
w proces złożony procesów niecyklicznych i cyklicznych. Przy konieczności tworzenia takich procesów należy na
czas przejść tworzyć okresowe zapasy materiałów przewidywać rezerwy czasowe, instalować rezerwowe
urządzenia itp..
Analiza i usprawnienie procesu budowlanego.
Technologia procesów budowlanych musi mieć charakter dynamiczny. Nie należy dopuszczać do stabilizacji
technologii. Technologia bowiem w istotnym stopniu przyczynia się do zysków pod warunkiem jednak, że będzie
usprawniana. Usprawnianie procesu budowlanego wymaga następujących działań:
1. studialne przygotowanie się w zakresie technologii i organizacji usprawnianego procesu. Polega ono na
studiowaniu odpowiedniej literatury, obserwacjach praktyki innych przedsiębiorstw, pracy wydajnych i dobrych
jakościowo brygad;
2. obserwacje stosowanej dotychczas w przedsiębiorstwie technologii wykonania procesu przewidzianego do
usprawnień;
3. podział procesu na elementy składowe
4. przeprowadzenie pomiarów czasu metodą fotografii zmian pracy. Wskazane jest posiłkowanie się kamerą
filmową lub video.
5. konfrontacja wyników prac studialnych (z pkt. 1) z przeprowadzonymi obserwacjami;
6. opracowanie karty technologicznej wykonania procesu, zawierającej jego usprawnienia
7. doświadczenia w zakresie wykonania procesów według karty technologicznej, pomiary czasu pracy, ustalenie
uzyskanej wydajności
8. aktualizacja karty technologicznej w oparciu o wnioski uzyskane w czasie doświadczeń jej praktycznego
stosowania
9. wdrożenie i popularyzacja wykonania usprawnionego procesu według zweryfikowanej karty technologicznej,
przeprowadzane na budowach lub zapleczu.
II część
Proces budowlany obejmuje zespół technologicznie powiązanych procesów produkcyjnych t.j. robót
budowlanych, które mogą występować na placu budowy lub zapleczu.
Dla potrzeb planowania należy ustalić strukturę procesu budowlanego, która obejmuje
Opis procesów
● proces pomocniczy występuje poza wznoszonym obiektem i
stanowi podstawę realizacji procesów zasadniczych
● proces zasadniczy występuje na budowie i obejmuje
podstawowe roboty budowlane w ciągu technologicznym
● proces prosty składa się z czynności roboczych powiązanych
technologicznie i wykonywanych przez pracownika lub
pracowników jednego zawodu względnie wykonywanych przez
sprzęt budowlany jednoczynnościowy np. elementu
żelbetowego
● proces złożony składa się z równolegle przebiegających i
powiązanych technologicznie oraz organizacyjnie procesów
prostych pozwalających wytworzyć gotowy produkt budowlany
np. kondygnacja budynku
● operacja robocza jest to organicznie niepodzielna i jednorodna
technologicznie część procesu technologicznego wykonana
przez tych samych pracowników np. produkcja mieszanki
betonowej
● czynność robocza jest częścią operacji i obejmuje np.
załadowanie mieszalnika betoniarki
● ruchy robocze są najbardziej elementarną częścią procesu np.
włączenie dźwigni mieszalnika
Dla planowania szczegółowego w skali mikro przydatne są ustalenia o operacji roboczych, o czynnościach i
ruchach roboczych.
Dla planowania ogólnego w skali makro t.j. budowy lub zespołu budów przydatne są informacje obejmujące
procesy proste i złożone oraz pomocnicze i zasadnicze z produktem finalnym procesu budowlanego.
Podczas planowania robót budowlanych należy uwzględnić:
● umiejscowienie poszczególnych robót w procesie produkcyjnym, technologicznym i organizacyjnym
● instrukcje wykonania elementów procesu budowlanego
● karty technologiczne
● rysunki robocze projektu wykonawczego
● metody i systemy pracy obejmujące technologie wraz z techniką bhp i zasadami ergonomii
● wykorzystanie czasu pracy
● sposoby gromadzenia zapasów środków produkcji dla zapewnienia harmonizacji ciągów technologicznych
● wyposażenie w materialne środki produkcji
● optymalny system ewidencji i kontroli w fazie realizacji i rozliczenia procesu budowlanego
● metody przedstawiające przebieg pracy na poszczególnych etapach procesu budowlanego
Planowanie robót budowlanych na budowie musi więc obejmować wszystkie fazy procesu budowlanego
t.j.:
● fazę przygotowania do budowy
● fazę realizacji budowy
● fazę rozliczenia budowy
Ponieważ w budownictwie występuje zespół kompleksowy ściśle ze sobą związanych zagadnień takich jak:
● projektowania technicznego
● technologii robót
● organizacji i wykonania budowy.
Należy również pamiętać, że wznoszenie budowli połączone jest z licznymi procesami budowlanymi takimi jak:
● wydobycie i obróbka surowców, przygotowanie materiału lub elementów konstrukcyjnych
● transport zewnętrzny tzw. daleki materiałów, wyrobów i elementów
20. Podział i charakterystyka podstawowych technologii wznoszenia obiektów budowlanych.
Technologiczność konstrukcji (Opisać podstawowe technologie oraz ich istotne cechy
konstrukcyjne i technologiczne. Podać definicję technologiczności konstrukcji
i scharakteryzować w oparciu o podstawowe technologie wznoszenia);
Technologiczność konstrukcji i wyrobów jest to zespół cech umożliwiających łatwe, jakościowo dobre
ekonomiczne wykonanie konstrukcji lub wyrobu w określonych warunkach produkcyjnych bez szkody dla
rozwiązań funkcji, konstrukcji, walorów użytkowych i estetycznych. W tym samym znaczeniu używa się też często
terminu, „jakość technologiczna”. Technologiczność lub jakość technologiczna konstrukcji lub wyrobu jest, więc
wysoka, gdy produkt pozwala na zastosowanie sprawnego i ekonomicznego procesu produkcyjnego.
O technologiczności konstrukcji decydują informacje przekazywane wytwórcy przez konstruktora, głównie za
pomocą rysunku technicznego. Informacje te dotyczą materiałów wyjściowych, ich wymiarów, rodzaju
zastosowanych półfabrykatów, kształtu i wymiarów gotowych przedmiotów oraz ich dokładności, jakości
powierzchni, twardości itp. Konstruktor podając te informacje, powinien uwzględnić nie tylko wymagania wynikające
z zadań, jakie ma spełnić konstruowany przedmiot (np. element maszyny, maszyna), ale również wymagania
wynikające z warunku technologiczności konstrukcji. Dlatego więc należy przewidzieć optymalny w danym
przypadku materiał i proces technologiczny, jaki będzie zastosowany przy wytwarzaniu konstruowanego
przedmiotu.
W budownictwie mieszkaniowym można rozróżnić następujące technologie budowania:
 Technologia monolityczno-prefabrykowanego budownictwa betonowego (TM-PBB),
Tradycyjna i sprawdzona metoda. Obiekt może być wykonany z cegły czerwonej, silikatowej, betonu komórkowego
oraz innych bloczków (pustaków). Współczesna murowana ściana składa się z dwóch warstw, zewnętrznej
i wewnętrznej. Warstwy te przedzielone są materiałem izolacyjnym. Spoinę cegieł stanowi zaprawa cementowo-
wapienna.
Zewnętrzna warstwa może być wykonana z cegły klinkierowej, mało nasiąkliwej i odpornej na zamarzanie. Taki
dom nie wymaga tynkowania. Wewnętrzna warstwa konstrukcyjna akumuluje dużą ilość ciepła z ogrzewanego
wnętrza budynku, a warstwa izolacyjna nie pozwala na jego ucieczkę. Zaletą takiej ściany jest długie trzymanie
ciepła, nawet po wyłączeniu ogrzewania. Technologia ta umożliwia łatwość projektowania oraz zapewnia
ognioodporność użytych materiałów. Dużą zaletą tej metody jest możliwość budowania etapami, w miarę dopływu
gotówki. Wadą jest długi czas budowy, pracochłonność, ciężka konstrukcja. Mury muszą wysychać, co zmusza do
kilkumiesięcznych przerw między kolejnymi etapami budowy.
 Technologia budownictwa metalowego (TBM),
Konstrukcje wykonywane z metalu dzięki dużej wytrzymałości pozwalają na zużycie mniejszej ilości materiału, a
coza tym idzie zmniejszenie ciężaru konstrukcji. Ponadto są wygodne w wykonaniu, transporcie i montażu. Zaletą
jest także możliwość odzyskania znacznej części zużytego materiału, który podlega ponownemu przetworzeniu.
Technologia budownictwa metalowego dzięki prefabrykacji pozwala na szybkie wznoszenie obiektów
budowlanych. W zasadzie jedynym mankamentem takiego budownictwa jest odpowiednie zabezpieczenie
konstrukcji przed wpływem podwyższonej temperatury.
Konstrukcje metalowe można stosunkowo łatwo przebudowywać, wzmacniać lub adaptować (np. wdrożenie nowej
technologii produkcji w zakładzie przemysłowym). Również rozbiórka konstrukcji metalowej, w razie uszkodzenia
budowli, czy zakończenia jej eksploatacji, odbywa się szybko i nie przysparza wiele trudności.
 Technologia budownictwa drewnianego (TBD),
Konstrukcja obiektu jest w całości drewniana (obniżenie jej ciężaru), co pozwala zaoszczędzić przy budowie
fundamentów. Technologia ta jest tzw. technologią "suchą". Oznacza to, że nie wykonuje się betonowania i
murowania (wyjątkiem są fundamenty). Dzięki temu prace budowlane wykonywać można niezależnie od pory roku
(nawet w zimie).
Budowa konstrukcji sprowadza się do montażu elementów przy użyciu gwoździ oraz metalowych łączników.
Wyeliminowane są przerwy technologiczne, co znacznie skraca ogólny czas budowy. Ponadto konstrukcje
drewniane cechuje znakomita izolacyjność termiczna, i tworzenie bardzo dobrego mikroklimatu wewnątrz budynku
(ze względu na zastosowanie materiałów naturalnych).
 Technologia monolitycznego budownictwa betonowego (TMBB),
System budownictwa monolitycznego betonowego polega na realizacji obiektów budowlanych i inżynierskich w taki
sposób, że elementy ich konstrukcji zbroi i betonuje się w deskowaniach i innych urządzeniach formujących
bezpośrednio w miejscach projektowanej ich pracy eksploatacyjnej. Dzięki temu zapewnia się realizowanej
konstrukcji monolityczność. Betonowanie konstrukcji monolitycznych polega na warstwowym układaniu mieszanki
betonowej wewnątrz przestrzeni utworzonych urządzeniami formującymi.
Mieszanka betonowa przy układaniu i realizacji musi się charakteryzować konsystencją plastyczną i podlega
zagęszczaniu za pomocą wibratorów uzupełnionych procesem odpowietrzania
 Technologia prefabrykowanego budownictwa betonowego (TPBB);
W ramach betonowego budownictwa prefabrykowanego wyróżnia się metody:
- budownictwa wielkoblokowego,
- budownictwa wielkopłytowego,
- budownictwa szkieletowego,
- budownictwa z elementów przestrzennych;
Metoda prefabrykacji, czyli wytwarzania elementów składowych budowli w zakładzie prefabrykacji, i łączenie ich w
całość na miejscu budowy, znacznie ułatwia i przyspiesza wznoszenie obiektu. Ponadto, co jest szczególnie
ważne, uniezależnia proces budowlany od warunków pogodowych, a co za tym idzie - gwarantuje wyższą, jakość
wykonania zarówno samej konstrukcji jak również pojedynczych elementów betonowych, przygotowywanych w
sprzyjających procesowi dojrzewania i należytej pielęgnacji betonu warunkach zakładu prefabrykacji..
Zastosowanie prefabrykacji obniża koszty związane z wynajmem, bądź wykonawstwem deskowań i zbrojenia.
Budowa konstrukcji opiera się jedynie na umieszczeniu poszczególnych elementów układanki - elementy przewozi
się na budowę i za pomocą dźwigu lub ręcznie montuje się na wcześniej przygotowanych fundamentach.
21. Podstawowe procesy technologiczne wykonania betonu i ich wpływ na jego właściwości (Cel,
istota i podstawowe parametry technologiczne procesów wykonania betonu: (1) mieszania; (2)
transportu; (3) układania; (4) zagęszczania; (5) pielęgnacji. Najważniejsze wymagania procesów
technologicznych wykonania betonu. Konsekwencje nieprawidłowego wykonania tych procesów
dla właściwości betonu);
Właściwe wymieszanie składników (ręczne bądź mechaniczne) mieszanki betonowej należy do podstawowych
warunków produkcji i na równi z dokładnym dozowaniem zapewnia uzyskanie tych cech betonu które zakłada
technologia. W czasie mieszania mieszanki betonowej, wskutek mechanicznego niszczenia adhezji między
zaprawą, zaczynem i kruszywem doprowadza się do równomiernego rozdzielenia cząstek poszczególnych
składników i prawidłowego otulenia kruszywa zaczynem cementowym. Właściwy efekt mieszania zależy od: rodzaju
składników, rodzaju przygotowywanej mieszanki betonowej i jej objętości, zastosowanych urządzeń, czasu i
intensywności mieszania (im bardziej dezintegracyjny charakter ma dana technika tym krótszy jest czas mieszania, aby
nie doprowadzić do rozsegregowania składników mieszanki betonowej).
Transport mieszanki betonowej ma na celu jej przemieszczanie z zapewnieniem wymaganej monolityczności oraz
ciągłości betonowania. Ze względu na odległość transportu możemy wyróżnić transport daleki (stosowany przy
przewożeniu mieszanki z odległych wytwórni, realizowany najczęściej samochodami wyposażonymi w mieszalniki,
wówczas zasięg technologiczny transportu może wynosić nawet do kilkudziesięciu kilometrów) i bliski (transport
mieszanki na placu budowy, realizowany najczęściej za pomocą pomp). Przed rozpoczęciem betonowania z użyciem
pomp należy dobrać odpowiednią pompę, jej wydajność, średnicę i długość przewodów oraz zasięg i wysięg
rozdzielacza. Bardzo ważne jest również dostosowanie do transportu mieszanki betonowej jej konsystencji.
Mieszanka betonowa powinna być ułożona i zagęszczona w deskowaniu przed rozpoczęciem wiązania. Jeśli ten
czas zostanie przekroczony (2-6h w zależności od konsystencji) mieszanka nie może być użyta do betonów
konstrukcyjnych. Wybór sposobu układania mieszanki betonowej zależy od jej konsystencji, kształtu i wymiarów
elementu, zawartości stali zbrojeniowej, przeznaczenia konstrukcji, położenia elementów w przestrzeni, zakresu
robót betonowych oraz przewidzianego sposobu zagęszczania. Zależnie od wielkości elementu betonujemy albo
cały przekrój od razu, albo warstwami. Podczas układania mieszanki betonowej pamiętać należy o stosowaniu
(powyżej 1m) rynien zsypowych oraz lejów spustowych (aby nie doprowadzić do segregacji składników),
zabezpieczeniu mieszanki przed utratą wody oraz nadmierną wilgocią, stosowaniu przerw (dylatacyjnych,
skurczowo-termicznych, roboczych). Sama kolejność betonowania jest najczęściej dowolna.
Na wytrzymałość betonu, spośród wielu czynników, najintensywniej wpływa stopień zagęszczenia – trwałość i
wytrzymałość betonu rosną wraz ze wzrostem szczelności. Celem zagęszczania jest usunięcie z ułożonej mieszanki
betonowej powietrza, a niekiedy nadmiaru wody bez pogarszania jej jednorodności wskutek segregacji składników a
także szczelne wypełnienie deskowania i otulenie prętów zbrojenia. Obecnie mieszankę betonową zagęszcza się
ręcznie (mało efektywne, beton cechuje niejednorodność) lub mechanicznie (poprzez wibrację – ręczną, przyczepną
i powierzchniową lub próżniowanie stosowane do zagęszczania płyt, posadzek i nawierzchni drogowych). Podczas
zagęszczania mieszanki betonowej przy użyciu wibracji bardzo ważny jest odpowiedni dobór jej konsystencji,
parametrów wibracji (doświadczalnie), czasu wibracji, synchronizacji wibratorów w przypadku stosowania większej
ich ilości, tak aby nie doprowadzić do segregacji składników mieszanki. Pamiętać należy także aby nie dopuszczać
do zetknięcia końcówki wibratora ze zbrojeniem.
Pielęgnowanie betonu ma na celu taka ochronę, aby zachodzące w nim procesy fizykochemiczne mogły rozwijać się
w sposób prawidłowy i aby uzyskany beton stanowił pełnowartościowy materiał budowlany. Długość koniecznego
okresu pielęgnacji zależy od składu betonu i warunków w jakich tężeje. Im beton lepszy tym czas pielęgnacji może
być krótszy.
Pielęgnacja betonu sprowadza się do jego ochrony przed:
• czynnikami natury chemicznej (występujące w wodzie lub w powietrzu agresywne dla betonu
związki) – powłoki ochronne, cementy odporne chemicznie,
• czynnikami natury fizycznej (ubytek wody z betonu w wyniku parowania, bezpośrednie działanie
promieni słonecznych, wiatr, ulewny deszcz, zalewanie brudną wodą, zasypanie gruntem, chłód, mróz, nagłe
zmiany temperatury zewnętrznej) – powłoki ochronne, domieszki do betonu, chłodzenie i podgrzewanie
betonu,
• czynnikami natury mechanicznej (wstrząsy, drgania i uderzenia w czasie
dojrzewania betonu, ruchy form i deskowań, przedwczesne obciążenie konstrukcji,
uszkodzenia przy usuwaniu deskowania) – staranne i prawidłowe roboty betonowe,
środki antyadhezyjne.
22. Formuła kalkulacji wartości kosztorysowej robót budowlanych (Składniki ceny kosztorysowej
– wartość kosztorysowa robót budowlanych = koszty bezpośrednie (wartość robocizny + wartość
materiałów budowlanych + wartość pracy sprzętu) + koszty bezpośrednie + zysk kalkulowany +
podatek VAT. Koszty bezpośrednie liczone jako wielkość przedmiaru robót x norma x cena
jednostkowa czynnika produkcji. Koszty pośrednie liczone jako wskaźnik kosztów od składnika
robocizny + sprzęt. Zysk liczony jako wskaźnik zysku od składników robocizny, sprzętu i kosztów
pośrednich (jako bezpośrednie składniki przedsiębiorstwa));
Wartość kosztorysową wylicza się z następującego wzoru:
WK = KB + KP + Z + PVAT, gdzie:
Kb – koszty bezpośrednie (wartość robocizny + wartość materiałów + wartość pracy sprzętu = wielkość
przedmiaru x norma x cena),
Kp – koszty pośrednie (wskaźnik kosztów od składnika robocizny + sprzęt)
KOSZTY BEZPOŚREDNIE
1.) Przedmiar robót powinien zawierać zestawienie przewidywanych do wykonania robót podstawowych w
kolejności technologicznej ich wykonania wraz z ich szczegółowym opisem lub wskazaniem podstaw ustalających
szczegółowy opis oraz wskazaniem właściwych specyfikacji technicznych wykonania i odbioru robót budowlanych
z wyliczeniem i zestawieniem ilości robót podstawowych. Opracowanie przedmiaru składa się z
- karty tytułowej,
-spisu działów przedmiaru robót,
-tabeli przedmiaru robót.
Do każdej pozycji przedmiaru należy podać numer pozycji przedmiaru, kod pozycji przedmiaru, określony zgodnie
z ustaloną indywidualnie systematyką robót lub na podstawie wskazanych publikacji, numer specyfikacji
technicznej wykonanie i odbioru robót, zawierającej wymagania dla danej pozycji przedmiaru, nazwę i opis pozycji
przedmiaru oraz obliczenia ilości jednostek miary dla pozycji przedmiarowanej, jednostkę miary, której dotyczy
pozycja przedmiaru, ilość robót.
W tabeli przedmiaru uwzględnia się tylko roboty podstawowe, bez uwzględniania robót tymczasowych i
towarzyszących.
- Roboty podstawowe to taki zakres prac, który po wykonaniu jest możliwy do odebrania pod względem ilości i
wymogów jakościowych.
- Roboty tymczasowe to roboty potrzebne do wykonania robót podstawowych, ale nie przekazywane
zamawiającemu i usuwane po wykonaniu robót podstawowych.
- Prace towarzyszące to prace niezbędne do osiągnięcia robót podstawowych ale nie zaliczane do robót
towarzyszących.
Wyszczególnione w przedmiarze roboty nie narzucają technologii wykonania robót, niezbędnego sprzętu itp. –
robota jest traktowana jako gotowy produkt.
Typowa kolejność prac przedstawianych w przedmiarze to przygotowanie terenu pod budowę, konstrukcja
obiektów budowlanych, roboty instalacyjne, roboty wykończeniowe.
2.) Normy techniczne.
W procesie kosztorysowania wykorzystywane są bezpośrednio lub pośrednio różnego rodzaju normy techniczne.
Normy te dzielą się na normy jakościowe i ilościowe.
- Normy jakościowe określają wzorce przygotowania produkcji budowlanej (normy pojęciowe, atesty materiałów,
normy obliczeniowe itp.)
- Normy ilościowe określają średnią ilość nakładów, niezbędną do wykonania jednostki produkcji dobrej jakości, w
przeciętnych warunkach organizacyjnych, przy ekonomicznym gospodarowaniu środkami.
Określenie nakładów pracy ręcznej prowadzi do ustalenia norm pracy ręcznej, określenie nakładów pracy
maszyn prowadzi do ustalenia norm pracy maszyn. Określenie nakładów materiałowych prowadzi do ustalenia
norm zużycia materiałów.
- Normy pracy (ludzi i maszyn) dzielą się na normy czasu pracy i wydajności.
- Procesy robocze dzielą się na (wg rosnącego skomplikowania): czynność prosta, czynność złożona, operacja
robocza, prosty proces roboczy, złożony proces roboczy.
3.) Ceny jednostkowe.
Do podstaw finansowych kosztorysowania należą ceny jednostkowe czynników produkcji (stawki robocizny, ceny
materiałów, ceny pracy sprzętu, wskaźniki narzutów kosztów pośrednich i zysku).
- Robocizna składa się ze składników zaliczanych do wynagrodzenia oraz kosztów pochodnych naliczanych od
wynagrodzeń:
- płace zasadnicze,
- premie,
- płace dodatkowe,
- płace uzupełniające (wynagrodzenia za urlopy, zasiłki, jubileusze itp.),
- obligatoryjne obciążenie płac (składka ZUS),
- odpisy na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych.
- Ceny jednostkowe materiałów przyjmuje się jako ceny ich nabycia tzn łącznie z kosztami zakupu, bez podatku
od towarów i usług. Jednostkowe ceny nabycia materiałów ustala się zgodnie ze wzorem Cm = Czm + Kz , gdzie Cm
jednostkowa cena nabycia materiału, Czm jednostkowa cena zakupu materiału (cena płacona dostawcy
materiału Kz koszty zakupu (transportu) przypadające na jednostkę miary danego materiału. Koszty zakupu
materiału wyraża się wzorem Kz = Kt +Kpoz gdzie Kt koszty transportu (ok. 95%), Kpoz koszty pozostałe
(prowizja jednostek handlowych, koszty ubytków materiałowych).
Koszty transportu dzielą się na koszty zatrudnienia środka transportowego, jego przebiegu, koszt załadunku itp.
- Ceny jednostkowe pracy sprzętu lub środków transportu technologicznego obejmują cenę najmu jednostki,
koszty jednorazowe (jeśli nie zostały uwzględnione w cenie najmu). Cena najmu sprzętu obejmuje koszty
amortyzacji, napraw i obsługi technicznej, koszty osobowe obsługi etatowej (operator), koszty paliwa i materiałów
smarnych, koszty ogólne bazy sprzętowej. Koszty jednorazowe sprzętu to koszty dostarczenia go na plac budowy i
doprowadzenia go do stanu roboczego.
Oprócz kosztów bezpośrednich składnikiem ceny kosztorysowej powinny być również koszty pośrednie, zysk i
ryzyko.
KOSZTY POŚREDNIE
4.) Koszty pośrednie to składnik kalkulacyjny ceny kosztorysowej uwzględniający inne niż bezpośrednie koszty.
Nie należą one bezpośrednio od wielkości produkcji budowlanej. Obejmują one głównie koszty ogólne budowy
oraz koszty zarządu przedsiębiorstwa wykonawczego.
- Koszty ogólne budowy to m.in. płace i narzuty stałego personelu budowy (kierownictwo, administracja budowy),
koszty organizacji zaplecza, koszty wykonania tymczasowych dróg i przyłączy, zakup narzędzi, koszty BHP,
zakwaterowanie i przejazdy pracowników itp.
- Koszty zarządu dzielą się na płace i narzuty pracowników zarządu, koszty delegacji i przejazdów, eksploatacja
samochodów służbowych, koszty materiałów biurowych, czynsze, ubezpieczenia itp.
Koszty pośrednie najczęściej są naliczane w zależności od kosztów robocizny i sprzętu.
ZYSK
5.) Zysk to składnik kalkulacyjny ceny kosztorysowej, stanowiący nadwyżkę przychodów wykonawcy nad kosztami
wykonania robót, uwzględniając również ryzyko wykonawcy. Zysk może być ustalany kwotowo lub procentowo –
od przyjętej podstawy naliczania.
Podstawą naliczania zysku mogą być
- koszty wytworzenia (R+M+S+KP),
- koszty przerobu (R+S+KP).
Powszechnie stosowane są koszty przerobu.
6.) Wskaźnik narzutu zysku, od którego zależy ilość zysku, ustala się na podstawie kalkulacji własnej,
publikowanych informacji, dwustronnych uzgodnień.
Zysk kalkulacyjny jest prognozą zysku.
Zysk wynikowy to rzeczywiście wygospodarowany zysk wykonawcę, stanowiący różnicę między wypłaconym
wynagrodzeniem a faktycznie poniesionymi wydatkami.
Zysk wynikowy jest przeznaczany na zapłacenie zobowiązań podatkowych finansowanych z zysku (podatek
dochodowy), finansowanie rozwoju przedsiębiorstwa, pokrycia ryzyka budowlanego (fundusz rezerwowy),
zapewnienie dochodu właścicielom, pracownikom, udziałowcom tzw. czysty zysk.
7.) Ryzyko, z jakim najczęściej można się spotkać w budownictwie nazywamy ryzykiem normalnym - to
niepewność kalkulacji, zmienna wydajność pracy (zależy od warunków atm. pory roku), zmienność rynkowych cen
materiałów i paliw, roboty poprawkowe, zniszczenia lub kradzież materiałów. Ryzyko nadzwyczajne to
nieprzewidziane skoki cen robocizny, materiałów, paliw, przedłużenie czasu budowy z przyczyn niezależnych od
wykonawcy, brak terminowo opracowanej dokumentacji technicznej, niewypłacalność inwestora. Skutki ryzyka
nadzwyczajnego najczęściej ponoszą obie strony.
8.) W kalkulacji kosztorysowej wyznaczamy
– cenę kosztorysową netto,
- cenę kosztorysową brutto.
Cena netto to proponowany zarobek wykonawcy – kwota za jaką wykonawca jest skłonny wykonać robotę. Cena
netto nie zawiera podatku VAT.
Cena brutto to kwota obciążająca inwestora, stanowiąca przewidywaną wartość robót. Zawiera podatek VAT.
23. Elementy podstaw zarządzania, reguły i zasady (Elementy naukowej organizacji pracy. Reguła
zorganizowanych sił i środków działania. Zasada stosowania badań i doświadczeń, normalizacji
pracy, optymalnego wyniku działania, podziału pracy i kontroli, koncentracji, harmonizacji.
Zasada równomierności i rytmiczności pracy, intensywności i ekonomizacji Zasada stosowania
rezerw, zapobiegania i ładu materialnego. Cykl działania zorganizowanego);
Organizacja- całość której czynniki współprzyczyniają się dla dobra całości (dla powodzenia całości)
Zarządzanie- to sztuka bądź praktyka rozumnego stosowania środków dla osiągnięcia wyznaczonych celów.
Zarządzanie jest sztuką osiągania zamierzonych rezultatów przez innych ludzi, zarządzający (menedżerowie)
osiągają cele organizacji poprzez organizowanie pracy innych, a nie przez wykonywanie zadań osobiście.
Elementy zarządzania:
1) planowanie
2) organizowanie
3) motywowanie
4) kontrolowanie
Elementy naukowej organizacji pracy
Najwyższy szczebel
Średni szczebel
Niski szczebel(Praktyczny szczebel)
Najwyższy szczebel:
1- Prakseologia – nauka o sprawnym działaniu
2- Ogólna teoria organizacji - zajmuje się sprawnym działaniem ludzi i warunkami dobrego działania;
3- Teoria czynu – zagadnienia motywacji pracownika
4- Teoria zespołów ludzkich – kształtowanie tych zespołów
5- Teoria instytucji – problematyka budowy struktur organizacyjnych
6- Inne branże, zachowania np. struktury wojskowe
Średni szczebel
1- ergonomia – kształtowanie środowiska pracy(przystosowywanie narzędzi pracy)
2- teoria motywacji – charakter psychologiczny zachowanie się człowieka w czasie pracy(jak skłonić
człowieka żeby postępował zgodnie z naszymi wymaganiami)
3- organizacja systemów płac – wartościuje pracę(akord progresywny, akord regresywny)
4- teoria decydowania i podejmowania decyzji - oparta jest na badaniach operacyjnych, są to modele
matematyczne pomagające podejmować decyzje. Występują 3 elementy podjęcia decyzji:
-forma przekazu, czego oczekujemy
-element materialny
-argumentacja
5- nauka o wypadkach przy pracy
6- metodologia badania i organizowania pracy – nauka obejmuje i zajmuje się normowaniem pracy;
7- czynniki wydajności pracy: społeczne, psychiczne – celem jest podnoszenie wydajności pracy;
8- fizjologia pracy – nauka zajmująca się procesami zachodzącymi w ciele człowieka podczas pracy;
9- psychologia pracy;
10- psychometria pracy – „stara się mierzyć psychologię”
11- socjologia pracy;
12- ekonomika pracy – sposób wydatkowania energii w stosunku do uzyskanego efektu
13-dydaktyka pracy – sposób uczenia pracy
Reguła zorganizowanych sił i środków działania.
Jeżeli siły i środki działania są dobrze zorganizowane to dają wynik większy niż praca pojedynczych
indywidualnych składników tego działania. Jest to tzw. efekt synergiczny: zasada nadrzędna organizacji.
Zasada stosowania badań i doświadczeń.
Zasada stosowanie badań i doświadczeń polega na wdrożeniu wniosków wynikających z obserwacji,
badań i doświadczeń w celu zwiększenia efektywności organizacji pracy.
Zasada normalizacji pracy.
Wszelkie warunki i czynniki musza być możliwie ściśle określone i dostosowane do konkretnych zasobów ,
środków, parametrów środowiska w jakim realizuje się konkretne działanie.
Zasada optymalnego wyniku działania.
Przy zwiększeniu środków bądź nakładów pracy nie dopuszcza się do przekroczenia momentu, w którym
zaczyna maleć wynik działania lub jego użyteczność mimo zwiększenia nakładów.
Zasada podziału pracy.
Ilościowy i jakościowy podział pracy. Jeżeli pewną całość roboty podzielimy na mniejsze części i każdą z
tych części przydzielimy pojedynczym osobom lub zespołom, które specjalizują się w tym zakresie, to łączna
wydajność pracy po podziale powinna być większa niż przed podziałem.
Zasada kontroli.
Wszelkie działania wymagają bieżącej kontroli pozwalającej na odpowiednie wczesne ujawnienie
rozbieżności miedzy wymaganym a rzeczywistym przebiegiem i wynikiem prowadzonych działań.
Zasada koncentracji
Wskazuje potrzebę gromadzenia i łączenia wyspecjalizowanych w realizacji tego samego zadania
wykonawców.
Zasada harmonizacji.
Im lepiej zharmonizowane są ze sobą elementy oraz przebieg w czasie ich działań, tym lepiej kształtują się
uzyskiwane wyniki.
Zasada równomierności i rytmiczności pracy.
Przy działaniach wykonywanych przez ludzi wysiłek powinien być równomierny, a rytm pracy zgodny z
rytmem pracy organizmu.
Zasada intensywności
Polega na wzroście wyników ilościowych i jakościowych przypadających na pracownika lub na określoną
wielkość nakładów.
Zasada ekonomizacji
Zasada ekonomizacji dyktuje osiąganie optymalnych wyników w określonych warunkach, względnie
uzyskiwanie z góry określonych wyników przy optymalnie niskich nakładach.
Zasada stosowania rezerw.
Zasada stosowania rezerw wymaga przewidywania i zapewniania odpowiednich rezerw czasu, zapasów
materiałowych, zapasowych narzędzi, maszyn itp. w celu zapewnienia ciągłej, równomiernej i rytmicznej
działalności zarówno produkcyjnej, jak i nieprodukcyjnej.
Zasada zapobiegania
Należy przeciwdziałać możliwością uszkodzeń, zagubień przedmiotów, i innym zdarzeniom, które mogłyby
stać się przyczyną przerwania normalnej działalności.
Zasada ładu materiałowego.
Zasada ładu materiałowego polega na przestrzennym i logicznym uporządkowaniu rzeczy- „odpowiednie
miejsce dla każdej rzeczy i każda rzecz na swoim miejscu”.
Cykl działania zorganizowanego.
Cykl działania zorganizowanego(cykl Le Chateliera)- są to reguły wypracowane na podstawie działalności
przedsiębiorstw; kroki po sobie postępujące które trzeba przewidzieć aby wykonać działanie;
5 kroków cyklu:
1. Wybór i określenie celu działania;
2. Planowanie działania, z badaniem warunków oraz ustalenie środków i sposobu działania.
3. Przygotowanie środków do wykonania podjętego zadania,
4. Realizacja planu – wykonywanie zgodnie z planem.
5. Kontrola działania i uzyskiwanie wyników.
24. Metody planowania robót budowlanych (Harmonogramy budowlane. Część analityczna
opracowania. Odwzorowanie w metodzie graficznej. Metoda matematyczna – sieci powiązań –
zdarzenie, proces, zależność. Harmonogramy sprawdzające – zatrudnienia, dostaw materiałów,
pracy sprzętu, finansowe);
W budownictwie mają zastosowanie dwie metody planowania robót:
- metoda analityczno-graficzna czyli haromonogramy,
- metoda planowania sieciowego, zwana też metodą matematyczną.
Harmonogramy budowlane to plany działania mające postać wykresów. Są więc graficznym modelem
przewidywanych procesów budowlanych. Można w nich wyróżnić trzy zasadnicze części:
- zestawienie analityczne – zawierające obliczenie podstawowych elementów organizacji robót,
- graficzny przebieg robót – graficzny obraz przebiegu robót w odpowiedniej skali czasu,
- wykresy sprawdzające – obrazujące zatrudnienie robotników głównych specjalności lub pracę maszyn, dostaw
materiałów.
Dwie pierwsze części (analityczne i graficzne) są zwykle przedstawione na jednym arkuszu, wykresy sprawdzające
mogą być umieszczone w tym samym arkuszu, lecz często są traktowane jako oddzielne opracowanie.
Harmonogram przedstawiający przebieg całości budowy nazywamy harmonogramem ogólnym budowy.
Jego część analityczna przedstawia wszystkie przewidziane projektem roboty, zestawione z taką liczbą kolumn,
aby można było umieścić wszystkie potrzebne do planowania dane: wyszczególnienie robót, jednostka, ilość robót,
metoda wykonania, wydajność jednej zmiany, liczba robotniko-zmian i maszyno-zmian, liczba dni, zmian pracy,
produkcja dzienna jednej zmiany, itd.
W części graficznej przedstawia się przebieg robót w czasie (skala dzienna z podziałem na miesiące, może być też
tygodniowa lub miesięczna przy harmonogramach małej dokładności. Mogą być dwa rodzaje skal dziennych:
- wg podziału na dni kalendarzowe,
- wg podziału na dni robocze.
Istniejący harmonogram w razie zaistniałych zmian, obsuw czasowych, wypadków losowych aktualizuje się
nanosząc przerywaną linią rzeczywisty przebieg robót, wpisując także procentowy stopień ich zaawansowania.
Częścią sprawdzającą ogólnego harmonogramu budowy jest wykres zatrudnienia robotników o specjalności
najistotniejszej do terminowego zakończenia robót (murarze-tradycyjna metoda; betoniarze, zbrojarze – budynki o
konstrukcji monolitycznej). Część sprawdzająca ma wykazać czy środki, którymi dysponujemy wystarczą na
wykonanie robót zgodnie z zaplanowanym rozwiązaniem oraz czy zaplanowany przebieg robót pozwala na ciągłe i
równomierne zatrudnienie robotników głównych specjalności oraz podstawowych maszyn budowlanych. Należy
także sprawdzić kształt wykresu zatrudnienia głównej grupy robotników.
Wykres a to przykład dobrze wykonanego
harmonogramu.
Wykres b pokazuje, że zaplanowany harmonogram jest
wykonany nieprawidłowo. Trudno sobie wyobrazić ciągłe
zmiany w ilości zatrudnionych robotników. Należy
skorygować ogólny harmonogram budowy.
Obecnie zazwyczaj korzysta się z programów
komputerowych, w których część analityczna jest dużo
bardziej rozbudowana niż w metodzie tradycyjnej. Część
graficzna zawiera jedynie te elementy, które są
konieczne do kierowania budową czyli zaplanowane
czynności, czas trwania, data rozpoczęcia i zakończenia procesu.
Oprócz harmonogramów ogólnych wykonuje się harmonogramy szczegółowe, które stanowią rozwinięcie
fragmentu harmonogramu ogólnego. Są to m.in.:
- harmonogramy odcinka robót, czyli jakiegoś ich wydzielonego fragmentu,
- harmonogramy robót jednego rodzaju, np. montaż szkieletu żelbetowego hali, wykonanie jednej, powtarzalnej
kondygnacji klatki schodowej itp.
Takie harmonogramy sporządza się także dla grupy robót, które muszą być wykonane w krótkim czasie, ponieważ
czas ich wykonania każdej z nich musi być bardzo precyzjny.
Innymi dość często sporządzanymi dokumentami są harmonogramy zasobów, do których zaliczamy:
- harmonogram zatrudnienia,
- harmonogram dostawy, zużycia i zapasu materiałów,
- harmonogram pracy maszyn,
- harmonogram zasobów finansowych (kosztów budowy).
Harmonogram zatrudnienia wszystkich robotników sporządza się na podstawie harmonogramu ogólnego. Przykład:
Harmonogram dostawy, zużycia i zapasu materiałów sporządza się metodą graficzną lub w postaci zestawienia
liczbowego. Przykład metody graficznej:
Harmonogram pracy maszyn. Opracowuje się go dla maszyn kluczowym dla przebiegu robót, jak betoniarki,
spycharki, koparki tak jak harmonogram zatrudnienia. Jednak należy przewidzieć czas wynajmu maszyny
wydłużony o czas dostarczenia jej na budowę, transportu z budowy oraz przegląd techniczny.
Harmonogram zasobów finansowych sporządza się na podstawie harmonogramu ogólnego dodając w części
analitycznej kolumnę o wartości wykonywanych robót. Zwykle sumuje się wszystkie roboty w okresie miesięcznym
lub tygodniowym. Na tak sporządzony harmonogram nanosi się wielkość zsumowanych kosztów budowy:
robocizny, materiałów, pracy sprzętu i kosztów ogólnych.
Metoda matematyczna planowania robót polega na :
- narysowaniu sieci powiązań, czyli schematu kolejności i wzajemnych powiązań wszystkich zdarzeń (czynności),
które zgodnie z przyjętą organizacją i technologią składają się na całość planowanego przedsięwzięcia,
- analizie sieci powiązań w poszukiwaniu ciągów czynności mających wpływ na termin wykonania robót lub inne
czynniki jak np. nakłady finansowe.
Należy szukać drogi krytycznej – czyli najdłużej trwającego ciągu czynności (procesów) między zdarzeniem
początkowym i końcowym całego przedsięwzięcia. Czynności z drogi krytycznej nie mają zapasu czasu –
opóźnienie którejś opóźni zakończenie robót.
Każdy proces musi mieć kółeczko z początkiem i kółeczko z końcem czyli dwa zdarzenia.
P – nr zdarzenia początkowego – chwila rozpoczęcia danego procesu
K – nr zdarzenia końcowego – chwila ukończenia danego procesu
tP
NW
– termin najwcześniejszy rozpoczęcia
tK
NW
– termin najwcześniejszy zakończenia
t
NW
= t
NW
+ tt dla P i K i wybieramy termin maksymalny z możliwych
tP
NP
– termin najpóźniejszy rozpoczęcia
tK
NP
– termin najpóźniejszy zakończenia
t
NP
= t
NP
- tt dla P i K i wybieramy termin minimalny z możliwych
Zc – całkowity zapas czasu: ZC = tP
NP
– tP
NW
= tK
NP
– tK
NW
.
Czynności z drogi krytycznej nie mają zapasu czasu – opóźnienie którejś opóźni zakończenie robót.
W dużych sieciach należy tworzyć grupy czynności wzajemnie powiązanych, ciągi technologiczne np. prace jednej
brygady. Każde zdarzenie oprócz początkowego i końcowego musi mieć jedno zdarzenie poprzedzające i jedno za
nim. Dwa zdarzenia mogą być powiązane tylko jedną czynnością, dlatego czasami łączy się je czynnością zerową,
aby jednoznaczenie przedstawić jednoznaczność zdarzeń.
P
Z
C

t
P
NW
t
p
NP

K
Z
C

t
K
NW
t
K
NP

Nazwa procesu
Czas Trwania
procesu t
t
25. Podstawowe elementy zagospodarowania placu budowy (Przygotowanie placu budowy do
realizacji obiektu budowlanego. Zagospodarowania placu budowy; stałe i czasowe. Elementy
zagospodarowania: organizacja środków transportu pionowego i poziomego, zespoły maszyn o
zmiennych stanowiskach pracy, drogi tymczasowe, składowiska przy obiektowe niezbędne,
pozostałe, wiaty i magazyny, wytwórnie pomocnicze i laboratorium polowe, obiekty socjalne i
biurowe, instalacje mediów produkcyjnych, środki profilaktyki przeciwpożarowej i
bezpieczeństwa pracy, środki łączności i ochrony, ogrodzenia);
W ramach prac przygotowawczych należy wykonać:
• Niwelację terenu – usunięcie humusu i wyrównanie terenu
• Wykonać ogrodzenie oraz zabezpieczenia terenu budowy
• Postawienie tablicy informacyjnej
Zagospodarowanie terenu budowy wykonuje się przed rozpoczęciem robót budowlanych, co najmniej w zakresie
(Rozp. Min. Infrastruktury):
1) ogrodzenia terenu i wyznaczenia stref niebezpiecznych;
2) wykonania dróg, w drogi dojazdowej łączącej budowę z drogami stałymi, wyjść i przejść dla pieszych;
3) doprowadzenia energii elektrycznej oraz wody, zwanych dalej "mediami", oraz odprowadzania lub utylizacji
ścieków;
4) urządzenia pomieszczeń higieniczno-sanitarnych i socjalnych;
5) zapewnienia oświetlenia naturalnego i sztucznego;
6) zapewnienia właściwej wentylacji;
7) zapewnienia łączności telefonicznej;
8) urządzenia składowisk materiałów i wyrobów;
9) wykonanie obiektów zaplecza produkcyjno-usługowego: betoniarni, zbrojarni, ciesielni, wytwórni
prefabrykatów, warsztatów itp.
Wszystkie elementy zagospodarowania placu budowy możemy podzielić na dwie zasadnicze grupy. Do pierwszej
należą te, które pozostają na placu do końca budowy, do drugiej zaś należą elementy ulegające likwidacji w czasie
robót, jak np. składy cegły i elementów stropowych, betoniarki itp. Na budowach wieloobiektowych można
wykorzystać niektóre obiekty jako stałe elementy zagospodarowania terenu budowy. Prace związane z adaptacją
takich obiektów należy wykonać wtedy w pierwszej kolejności.
Istniejące na placu budowy stałe sieci wodociągowe, kanalizacyjne oraz doprowadzenie energii elektrycznej należy
w maksymalnym stopniu wykorzystać dla potrzeb budowy. Rozplanowanie poszczególnych elementów
zagospodarowania placu budowy powinno zapewnić dogodny i jak najkrótszy transport wewnętrzny.
1. Organizacja środków transportu poziomego i pionowego
Transport poziomy:
• Taczki jednokołowe
• Ręczne wózki dwukołowe
• Wózki podnośnikowe (widłowe)
• Wózki naładowne platformowe i kolebowe
• Samochody specjalne o dużej ładowności, tzw. wozidła technologiczne (nie mogą poruszać się po drogach
publicznych)
Transport pionowy (dźwignice):
• Dźwigniki – podnoszą ładunek na niewielką wysokość za pomocą sztywnego elementu podnoszącego
(podnośniki samochodowe), mogą być używane do regulacji ustawienia dużych elementów podczas prac
montażowych lub służyć do podnoszenia deskowań ślizgowych
• Wciągarki – składają się z bębna stalowego i liny zakończonej hakiem, silnika i przekładki zębatej
• Wyciągi – za pomocą stalowych lin i systemu krążków podnoszą platformę ładunkową (lub kabinę) poruszającą
się po pionowych prowadnicach przymocowanych do słupa lub szybu wyciągowego
• Żurawie – składają się konstrukcji nośnej (słupa, masztu kratownicowego, przesuwnej platformy lub podwozia
samochodowego) na której umieszczony jest wysięgnik, wciągarka i inne urządzenia (mechanizmy napędowe,
olinowanie, aparatura zabezpieczająca)
• Maszty montażowe – proste dźwignice składające się z wciągarki i masztu zakotwionego za pomocą min 3
stalowych lin – odciągów
• Wciągniki – zawieszone na haku lub przesuwnym wózku
• Dźwignice linowe – składają się z wyciągarki, której lina nośna jest rozciągnięta między dwiema podporami i
służy za tor wózka z hakiem do podwieszania ładunku
• Suwnice
Transport pionowo – poziomy:
• Przenośniki taśmowe
• Pompy i rurociągi do przemieszczania i układania mieszanki betonowej
• Żurawie – przejezdne (torowe wieżowe, jezdniowe – samochodowe lub samojezdne), stałe (wieżowe,
masztowe, okienne) i przesuwne
2. Zespoły maszyn o zmiennych stanowiskach pracy - ???
3. Tymczasowe drogi na placu budowy
Drogi do transportu powinny mieć dobrze dobrany układ i dostatecznie wytrzymałą nawierzchnię.
Układy dróg tymczasowych: przelotowy – można stosować gdy teran bud. Jest ograniczony z dwóch stron drogami
publicznymi, umożliwia bezkolizyjny ruch; obwodowy – stosuje się na dużych budowach, gdy dostęp do drogi
publicznej możliwy jest tylko z jednej strony; na mniejszych budowach, aby obniżyć koszty, można stosować
układ obwodowy z jedną pętlą.
Gdy nie ma możliwości wykonania dwóch bram (wjazd, wyjazd) stosuje się układ dróg ze wspólnym wjazdem i
wyjazdem. Można spotkać 3 warianty tego układu: wahadłowy, promienisty z ruchem dwukierunkowym oraz
pierścieniowy z ruchem jedno kierunkowym.
Szerokość dróg:
• 3-4m dla ruchu jednokierunkowego
• 6-8m dla ruchu dwukierunkowego
Przy placach wyładunkowych poszerza się drogę o 2,5m.
Spadek max.=6%
Spadki poprzeczne =3 lub 4%
Promień łuku min 20m
Poszerzenie na łuku = 0,75 – 1,55m
Rodzaje dróg:
• Gruntowe
• Gruntowe ulepszone
• Żwirowe lub żużlowe
• Brukowane
• Z płyt prefabrykowanych
4. Składowiska przyobiektowe niezbędne, pozostałe wiaty i magazyny.
- Składowiska otwarte – kruszywa, cegły, pustaki, dachówki, żelbetowe elementy prefabrykowane, kształtowniki
stalowe, pręty stalowe, tarcica i drewno ciesielskie,
- Magazyny półotwarte (wiaty) – papa, lepik, płyty wiórowo-cementowe, wyroby hutnicze o małych przekrojach, stal
zbrojeniowa w kręgach
- Magazyny zamknięte – sypkie materiały wiążące, stolarka, płyty g-k, płyty pilśniowe, płytki okładzinowe, drobnica
(gwoździe itp.), materiały drewniane i z tworzyw sztucznych, farby, kleje, wełna mineralna, sprzęt sanitarny i
elektryczny.
• materiały i prefabrykaty, wbudowywane w masowych ilościach składować możliwie jak najbliżej wznoszonych
obiektów i maszyn transportu pionowego,
• materiały do wytwarzania na budowie półfabrykatów składować lub magazynować odpowiednio przy
wytwórniach pomocniczych placu budowy,
• materiały wymagające osłony (zadaszeń) przed opadami atmosferycznymi lokalizować w dalszej odległości od
realizowanych obiektów, jednak w miejscach dogodnych pod względem komunikacyjnym,
• magazyny większych budów rozmieszczać centralnie w stosunku do realizowanych obiektów i zaplecza
produkcji pomocniczej, natomiast na budowach l÷3 obiektów bezpośrednio przy obiektach administracyjno-
biurowych.
5. Wytwórnie pomocnicze i laboratorium polowe.
Większe budowy oraz budowy oddalone od zaplecza produkcyjno-usługowego muszą organizować wytwórnie
pomocnicze. Zależnie od potrzeb mogą to być:
• warsztaty ślusarsko-kowalskie, łączone nieraz z działalnością usługowo-naprawczą maszyn i urządzeń
pomocniczych,
• zbrojarnie,
• warsztaty ciesielskie;
• węzły betoniarskie, punkty wytwarzania mieszanki i betonownie
• wytwórnie zapraw
• poligonowe wytwórnie prefabrykatów,
• warsztaty podwykonawców — specjalistycznych przedsiębiorstw budowlano-montażowych.
Laboratoria polowe – do badania jakości materiałów budowlanych np. w drogownictwie… ???
6. Obiekty socjalne i biurowe.
Budynki administracyjne wznosi się zazwyczaj w pobliżu głównego wjazdu na budowę, zaś budynki socjalne mogą
znajdować się poza placem budowy. Organizacyjnie i ekonomicznie korzystna jest ich koncentracja w większe
zespoły, z łatwym dostępem dla obsługi i zaopatrzenia spoza placu budowy.
Wielkość tych budynków zależy od ilości osób zatrudnionych na budowie, a dane te otrzymuje się z harmonogramu
zatrudnienia.
W budynku administracyjnym mieści się biuro kierownika budowy, kierowników robót i podwykonawców.
W budynku socjalnym znajdują się pomieszczenia dla robotników: szatnia, umywalnia, jadalnia, punkt opatrunkowy
i ew. świetlica i kuchnia.
Stosowane rozwiązania:
• Obiekty przewożone w całości bez podwozia lub z własnym podwoziem
• Obiekty kontenerowe
• Budynki rozbieralne
• Budynki półstałe wykonane z typowych materiałów budowlanych i rozbierane po zakończeniu budowy – na
długotrwałych budowach
7. Instalacje mediów produkcyjnych.
Zapotrzebowanie budowy w wodę:
• produkcyjne - qp;
• gospodarczo-bytowe - qg;
• przeciwpożarowe - qpp.
Na etapie wykonywania projektu organizacji budowy stosuje się metodę szczegółowego obliczania
zapotrzebowania na wodę.
Energia elektryczna na placu budowy jest niezbędna do napędu silników elektrycznych maszyn, oświetlenia
stanowisk i frontów pracy oraz wnętrz budynków
zagospodarowania, do celów technologicznych, w tym np. spawania konstrukcji metalowych itp. Budowy mogą
pobierać energię elektryczną:
• napięciu użytkowym z sieci miejskiej – przy niewielkim poborze, kilkudziesięciokilowatowym;
• wysokiego napięcia, transformując ją w zainstalowanym dla potrzeb budowy
transformatorze.
8. Środki profilaktyki przeciwpożarowej i bezpieczeństwa pracy.
Ochrona przeciwporażeniowa polega na zapobieganiu przypadkowemu działaniu prądu elektrycznego na organizm
człowieka. Wszystkie roboty związane z instalacją elektryczną może wykonywać jedynie elektryk posiadający
uprawnienia. Na budowie zostały ustanowione strefy niebezpieczne zależne od wysokości napięcia w liniach.
Nie wolno w nich sytuować stanowisk pracy, składowisk materiałów i wyrobów budowlanych, ustawiać maszyn
ani urządzeń. Strefę mierzy się w poziomie od skrajnych przewodów linii. Oprócz tego stosuje się tablice
ostrzegawcze (żółte), informacyjne (niebieskie) i zakazu (czerwone). Do ochrony przed napięciem elektrycznym
stosuje się:
• Izolowanie bezpośrednie przewodó
• Osłony ogrodzeń
• Umieszczanie części pod napięciem poza zasięgiem pracowników
• Zabezpieczenie kabli przed uszkodzeniami mech.
• Uziemienie, zerowanie, różnicowe wyłączniki prądowe, separacja odbiornika, izolacja stanowiska pracy
Bezpieczeństwo pracy:
Kierownik budowy ma obowiązek stworzenia planu bezpieczeństwa i ochrony zdrowia (cz. opisowa i rysunkowa).
W planie powinien się znajdować:
• Opis zakresu robót
• Informacje dotyczące przewidywanych zagrożeń
• Informacje o sposobie prowadzenia instruktażu pracowników o zasadach postępowania w wypadku zagrożenia
• Informacje o przechowywaniu dokumentacji budowy
Na części rysunkowej:
• Oznaczenie czynników mogących stwarzać zagrożenie
• Rozmieszczenie urządzeń przeciwpożarowych i sprzętu ratunkowego
• Granice stref ochronnych
• Rozwiązania komunikacyjne i ogrodzenia
• Pomieszczenia higieniczno-sanitarne
9. Środki łączności i ochrony (???), ogrodzenia.
Ogrodzenia:
Należy zabezpieczyć teren budowy przed wejściem niepowołanych osób, zapewnić bezpieczeństwo osobom
postronnym znajdującym się w zasięgu budowy oraz ochronę składowanych materiałów, urządzeń i maszyn.
26. Uczestnicy procesu inwestycyjnego, ich rola i zadania zgodna z cyklem budowlanym
(Inwestor bezpośredni, inwestor zastępczy – inspektor nadzoru inwestorskiego. Bank. Projektant
– nadzór autorski. Wykonawca – kierownik budowy. Dostawcy dóbr inwestycyjnych. Nadzory
budowlane: państwowy, branżowe, specjalistyczne. Właściciel obiektu budowlanego –
eksploatacja obiektu. Placówki naukowo – badawcze, dla postępu technicznego w
budownictwie);
Inwestor bezpośredni
Inwestorem w budownictwie może być każda osoba zdolna do czynności prawnych, ponoszcząca nakłady
finansowe na zakup, budowę nowego lub modernizację istniejącego obiektu budowlanego. Spośród osób
prawnych inwestorami są, między innymi, Skarb Państwa oraz jednostki organizacyjne, którym przeposy
szczególne przyznają osobowość prawną, np.: spółki prawa handlowego, spółdzielnie mieszkaniowe,
przedsiębiorstwa użyteczności publicznej, developerzy.
Na etapie realizacji inwestycji inwestor powinien na wstępie uzgodnić z wykonawcą (GW) budowy:
• Zawartość i formę cyklicznych raportów dotyczących finansów oraz stanu robót budowlanych
• Kryteria obowiązujące przy wyborze podwykonawców
• Odbywać spotkania i wysłuchiwać opinii zatrudnionych konsultantów technicznych,
• Opracować i wdrożyć program szkolenia załogi, która rozpocznie eksploatację obiektu.
Do obowiązków inwestora należy zorganizowanie administracji w sposób zapewniający spływ dokumentacji na
budowę zgodnie z przyjętym planem – harmonogramem oraz umożliwiający kontrolę tego procesu, jak też procesu
realizacji robót. Musi być także ustalony sposób akceptowania należnych płatności za wykonaną dokumentację
techniczną i wykonane roboty budowlane. Ponadto, do obowiązków inwestora należy:
• Protokolarne przekazanie placu budowy wykonawcy inwestycji
• Zorganizowanie nadzoru inwestorskiego,
• Gromadzenie i dystrybucja raportów na temat przebiegu i zarządzania budową,
• Bieżąca kontrola postępu robót na budowie,
• Kontrola jakości wykonywanych robót,
• Korekty budżetowe i kontrola finansowa inwestycji,
• Etapowe i końcowy odbiór robót budowlanych i instalacyjnych,
• Sprawdzenie faktur wykonawców i rozliczenie robót budowlanych i instalacyjnych
• Renegocjacje umów z wykonawcami przy ewentualnych zmianach projektu i ocena wprowadzonych zmian
• Kontrola przestrzegania BHP na budowie.
Inwestor zastępczy
to osoba lub firma, która na podstawie umowy z inwestorem bezpośrednim, (osobą posiadającą prawo do działki i
zamierzającą na niej wznieść jakiś obiekt budowlany, np. budynek), podejmuje wszystkie czynności, do których
inwestor bezpośredni zobowiązany jest ramach procesu budowlanego, czyli zastępuje inwestora bezpośredniego.
Do obowiązków inwestora na budowie należy przede wszystkim zorganizowanie procesu budowy, zapewnienie
opracowania projektu budowlanego, zatrudnienie kierownika budowy z uprawnieniami, czuwanie nad wykonaniem i
odbiorem robót budowlanych. W przypadku zatrudnienia inwestora zastępczego, to on wykonuje wszystkie te
obowiązki.
Inwestor zastępczy najczęściej wyręcza inwestora będącego osobą fizyczną, który nie ma wiedzy o prowadzeniu
procesu inwestycyjnego.
Umowa o zastępstwo inwestycyjne jest formą umowy zlecenia.
Stronami umowy o zastępstwo inwestycyjne są: inwestor bezpośredni jako zleceniodawca i inwestor zastępczy
jako zleceniobiorca.
Inwestor bezpośredni to podmiot, który ma zamiar zrealizować określoną inwestycję i dysponuje przeznaczonymi
na ten cel środkami finansowymi. Inwestor zastępczy zajmuje się natomiast organizacją i koordynacją
budowlanego procesu inwestycyjnego, przejmując na siebie obowiązki klasycznego inwestora.
W umowie o roboty budowlane jako strony umowy występują: inwestor i wykonawca. Wykonawca nie wykonuje
obowiązków inwestora.
Inwestor zastępczy nie zostaje automatycznie wykonawcą robót budowlanych, ewentualne wykonawstwo musi
wynikać z osobnego kontraktu - umowy o roboty budowlane.
W umowie o zastępstwo inwestycyjne inwestor zastępczy zobowiązuje się wobec inwestora bezpośredniego do
przejęcia na siebie jego obowiązków wynikających z umowy o roboty budowlane oraz występowania wobec osób
trzecich, np. władz administracyjnych, w charakterze inwestora albo pełnomocnika inwestora.
Inwestor zastępczy czuwa nad przebiegiem prac zgodnie z harmonogramem, realizacją poszczególnych etapów
budowy, jakością wykonanych działań i zgodnością zarówno z normami jak i ze specyfikacją całego
przedsięwzięcia. Jednocześnie ponosi pełną odpowiedzialność za zgodność wykonanych prac z zamówieniem
przedłożonym przez inwestora.
Inwestor bezpośredni zawsze zobowiązuje się do sfinansowania inwestycji i może pozostawić dla siebie niektóre
obowiązki nieprzekazane inwestorowi zastępczemu.
Inspektor nadzoru inwestorskiego
Do obowiązków inspektora nadzoru inwestorskiego należy:
• Reprezentowanie inwestora na budowie przez sprawowanie kontroli zgodności realizacji z projektem i
pozwoleniem na budowę, przepisami i Polskimi Normami oraz zasadami wiedzy technicznej,
• Sprawdzanie jakości wykonywanych robót, wyrobów budowlanych, a szczególnie zapobieganie stosowania
wyrobóe budowlanych wadliwych i niedopuszczonych do obrotu i stosowania w budownictwie,
• Sprawdzenie i odbiór robót budowlanych ulegających zakryciu lub zanikających, uczestniczenie w próbach i
odbiorach technicznych instalacji, urządzeń technicznych i przewodów kominowych oraz przygotowywanie i
udział w czynnościach odbioru gotowych obiektów budowlanych i przekazywanie ich do użytkowania
• Potwierdzenie faktycznie wykonanych robót oraz usunięcia wad, a także, na żądanie inwestora, kontrolowanie
rozliczeń budowy.
Inspektor nadzoru inwestorskiego ma prawo:
• Wydawać kierownikowi budowy lub kierownikowi robót polecenia potwierdzone wpisem do dziennika budowy
dotyczące: usunięcia nieprawidłowości lub zagrożeń, wykonywania prób lub badań, także wymagających
odkrycia robót lub elementów zakrytych, oraz przedstawienia ekspertyzy z dotyczących prowadzonych robót
budowlanych, dowodów dopuszczenia do obrotu i stosowania w budownictwie wyrobów budowlanych oraz
urządzeń technicznych
• Żądać od kierownika budowy lub kierownika robót dokonania poprawek bądź ponownego wykonania wadiwie
wykonanych prac, a także wstrzymania dalszych robót budowlanych w przypadku, gdy ich kontynuacja mogła
wywołać zagrożenie bądź spowodować niedopuszczalną niezgodność z projektem lub pozwoleniem na
budowę.
Przy budowie obiektu budowlanego, wymagającego ustanowienia inspektora nadzoru inwestorskiego w zakresie
różnych specjalności, inspektor wyznacza jednego z nich jako koordynatora ich czynności na budowie.
Bank
Rola banku w procesie inwestycyjnym związana jest z gwarancją zapłaty, którą inwestor udziela wykonawcy za
pośrednictwem banku. Gwarancją zapłaty może być udzielona w następujących formach:
• Gwarancja bankowa – jest to pisemne zobowiązanie banku do zapłaty kwoty maksymalnej wskazanej w
gwarancji, w przypadku gdy zleceniodawca gwarancji, na którego została wystawiona, nie wywiąże się ze
swojego zobowiązania. Jest ona zobowiązaniem niezależnym od innej umowy np. o kredyt. Ma zabezpieczyć
beneficjenta gwarancji nie tylko przed ryzykiem niewypłacalności, lecz również ryzykiem długoterminowego i
trudnego dochodzenia roszczeń.
• Akredytacja bankowa – jest to forma rozliczeń za pośrednictwem banku, stosowana jako instrument
zabezpieczający interesy stron kontraktu. Mechanizm działania akredytacji:
o kredytodawca zabezpiecza w banku określoną sumę, najczęściej poprzez dokonanie blokady albo złożenie
gwarancji,
o kredytodawca instruuje bank, pod jakimi warunkami i do jakiej kwoty strony trzecie mają prawo korzystać z
tych pieniędzy,
o bank wystawia akredytywę (list kredytowy) zgodnie z instrukcjami,
o strona upoważniona korzysta z kredytu pod warunkiem przedstawienia bankowi dowodu, że wywiązuje się
ze swych zobowiązań.
• Poręczenie banku – bank na podstawie umowy poręczenia zobowiązuje się wykonać zobowiązanie finansowe
inwestora wobec wykonawcy, jeżeli inwestor sam go nie wykona.
Bank może także uczestniczyć w cyklu budowlanym poprzez udzielenie kredytu inwestorowi
Projektant
Do podstawowych obowiązków projektanta należy:
• opracowanie projektu budowlanego w sposób zgodny z ustaleniami określonymi w decyzji o
warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, lub w
pozwoleniu (na wznoszenie i wykorzystywanie sztucznych wysp, konstrukcji i urządzeń w polskich obszarach
morskich), wymaganiami ustawy, przepisami oraz zasadami wiedzy technicznej,
• zapewnienie, w razie potrzeby, udziału w opracowaniu projektu osób posiadających uprawnienia
budowlane do projektowania w odpowiedniej specjalności oraz wzajemne skoordynowanie techniczne
wykonanych przez te osoby opracowań projektowych, zapewniające uwzględnienie zawartych w przepisach
zasad bezpieczeństwa i ochrony zdrowia w procesie budowy, z uwzględnieniem specyfiki projektowanego
obiektu budowlanego,
• sporządzenie informacji dotyczącej bezpieczeństwa i ochrony zdrowia ze względu na specyfikę
projektowanego obiektu budowlanego, uwzględnianej w planie bezpieczeństwa i ochrony zdrowia,
• uzyskanie wymaganych opinii, uzgodnień i sprawdzeń rozwiązań projektowych w zakresie
wynikającym z przepisów,
• wyjaśnianie wątpliwości dotyczących projektu i zawartych w nim rozwiązań,
• sporządzanie lub uzgadnianie indywidualnej dokumentacji technicznej,
• sprawowanie nadzoru autorskiego na żądanie inwestora lub właściwego organu w zakresie:
◦ stwierdzania w toku wykonywania robót budowlanych zgodności realizacji z projektem,
◦ uzgadniania możliwości wprowadzenia rozwiązań zamiennych w stosunku do
przewidzianych w projekcie, zgłoszonych przez kierownika budowy lub inspektora nadzoru inwestorskiego,
Ponadto projektant ma obowiązek zapewnić sprawdzenie projektu architektoniczno – budowlanego pod względem
zgodności z przepisami, w tym techniczno – budowlanymi, przez osobę posiadającą uprawnienia budowlane do
projektowania bez ograniczeń w odpowiedniej specjalności lub rzeczoznawcę budowlanego.
Obowiązek ten jednak nie dotyczy:
• zakresu objętego sprawdzanie i opiniowaniem na podstawie przepisów szczególnych,
• projektów obiektów budowlanych o prostej konstrukcji, jak: budynki mieszkalne jednorodzinne, niewielkie
obiekty gospodarcze, inwentarskie i składowe.
Projektant, oraz wspomniany sprawdzający, do projektu budowlanego dołącza oświadczenie o sporządzeniu
projektu budowlanego, zgodnie z obowiązującymi przepisami, oraz zasadami wiedzy technicznej.
Projektant w trakcie realizacji budowy, ma prawo:
• wstępu na teren budowy i dokonywania zapisów w dzienniku budowy dotyczących jej realizacji,
• żądania wpisem do dziennika budowy wstrzymania robót budowlanych w razie:
o stwierdzenia możliwości powstania zagrożenia
o wykonywania ich niezgodnie z projektem.
Nadzór autorski
Nadzór autorski to świadczenie przez projektanta/projektantów danego obiektu budowlanego, na zlecenie
Zamawiającego/Inwestora usługi polegającej na kontrolowaniu zgodności realizacji danego obiektu budowlanego z
opracowaną dokumentacją projektową.
W ramach sprawowania nadzoru autorskiego projektant:
• kontroluje zgodność realizacji inwestycji z dokumentacją projektową,
• udziela wyjaśnień i odpowiada na wszelkie wątpliwości wykonawcy robót budowlanych związane z zapisami
zamieszczonymi w dokumentacji projektowej,
• uzgadnia możliwość wprowadzenia proponowanych rozwiązań zamiennych w stosunku do tych
przedstawionych w opracowanej dokumentacji projektowej (bez zgody autora projektu potwierdzonej wpisem do
dziennika budowy nie można samowolnie wprowadzać zmian w stosunku do rozwiązań zamieszczonych w
pierwotnej dokumentacji projektowej).
Zgodnie z Ustawą Prawo Budowlane projektant sprawujący nadzór autorski ma prawo:
• wstępu na teren budowy,
• dokonywania zapisów w dzienniku budowy, w tym żądania w formie wpisu do dziennika budowy wstrzymania
robót budowlanych gdy stwierdzi możliwość powstania zagrożenia lub gdy roboty są wykonywane niezgodnie z
projektem.
Pełnienie nadzoru autorskiego na budowie przez architekta oraz projektantów innych branż jest zupełnie inną
czynnością niż sprawowanie funkcji inspektora nadzoru inwestorskiego lub kierownika budowy. Nadzory autorskie
są pełnione w ramach posiadanych przez projektantów uprawnień budowlanych do projektowania w danej
specjalności, natomiast aby pełnić funkcję inspektora nadzoru inwestorskiego lub kierownika robót należy posiadać
uprawnienia budowlane wykonawcze w danej specjalności. Ponadto Ustawa Prawo Budowlane zabrania łączenia
funkcji np.: inspektora nadzoru inwestorskiego z funkcją kierownika budowy / kierownika robót.
Cena sprawowania nadzorów autorskich jest każdorazowo ustalana indywidualnie z Zamawiającym / Inwestorem i
zależy przede wszystkim od uzgodnionego między stronami zakresu i trybu prowadzenia nadzoru autorskiego.
Wykonawca
Wykonawca to osoba fizyczna, osoba prawna, albo jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej,
która ubiega się o udzielenie zamówienia, złożyła ofertę lub zawarła umowę w sprawie zamówienia publicznego.
Wykonawca ma obowiązek:
• niezwłocznego zawiadomienia inwestora o tym, że dostarczona dokumentacja, teren budowy, maszyny lub
urządzenia nie nadają się do prawidłowego wykonania robot, a także o tym, że wystąpiły inne okoliczności
mogące przeszkodzić prawidłowemu wykonaniu robót,
• wykonania obiektu zgodnie z dokumentacją projektową, zasadami wiedzy technicznej oraz obowiązującymi
przepisami prawa,
• zabezpieczenia terenu budowy; wykonawca odpowiada za szkody powstałe na terenie budowy, w razie
protokolarnego przejęcia terenu,
• uzyskania zgody inwestora na zawarcie z podwykonawcą umowy o roboty budowlane,
• oddania obiektu do użytku (zgłoszenia obiektu do odbioru).
Wykonawca ma prawo:
• żądać od inwestora gwarancji zapłaty, oraz ma prawo odstąpić od umowy o roboty budowlane, jeśli takiej
gwarancji nie otrzyma,
• żądać od inwestora (jeżeli nie istnieją odmienne postanowienia umowy) przyjmowania wykonanych robót
częściowo, w miarę ich ukończenia, za zapłatą odpowiedniej części wynagrodzenia,
• żądać od inwestora umówionego wynagrodzenia lub odpowiedniej jego części w razie zniszczenia wykonanego
obiektu, jeżeli uszkodzenie powstało wskutek:
o wadliwości dostarczonych przez inwestora materiałów, maszyn lub urządzeń,
o wykonania robót według zaleceń inwestora,
jeżeli uprzedził inwestora o niebezpieczeństwie, lub jeśli mimo zachowanej ostrożności nie mógł stwierdzić
wadliwości materiałów, maszyn, lub urządzeń.
Kierownik budowy
Kierownik budowy jest obowiązany, w oparciu o informację dostarczoną przez projektanta, sporządzić lub
zapewnić sporządzenie, przed rozpoczęciem budowy, planu bezpieczeństwa i ochrony zdrowia, uwzględniając
specyfikę obiektu budowlanego i warunki prowadzenia robót budowlanych, w tym planowane jednoczesne
prowadzenie robót budowlanych i produkcji przemysłowej.
Ponadto do obowiązków kierownika budowy należy:
• protokolarne przejęcie od inwestora i odpowiednie zabezpieczenie terenu budowy wraz ze znajdującymi się na
nim obiektami budowlanymi, urządzeniami technicznymi i stałymi punktami osnowy geodezyjnej oraz
podlegającymi ochronie elementami środowiska przyrodniczego i kulturowego,
• prowadzenie dokumentacji budowy,
• zapewnienie geodezyjnego wytyczenia obiektu oraz zorganizowanie budowy i kierowanie budową obiektu
budowlanego w sposób zgodny z projektem i pozwoleniem na budowę, przepisami, w tym techniczno –
budowlanymi, oraz przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy,
• koordynowanie realizacji zadań zapobiegających zagrożeniom bezpieczeństwa i ochrony zdrowia:
o przy opracowywaniu technicznych lub organizacyjnych założeń planowanych robót budowlanych lub ich
poszczególnych etapów, które mają być prowadzone jednocześnie lub kolejno,
o przy planowaniu czasu wymaganego do zakończenia robót budowlanych lub ich poszczególnych etapów,
• koordynowanie działań zapewniających przestrzeganie podczas wykonywania robót budowlanych zasad
bezpieczeństwa i ochrony zdrowia zawartych w przepisach BHP, oraz w planie bezpieczeństwa i ochrony
zdrowia,
• wprowadzanie niezbędnych zmian w informacji projektanta dot. planu BIOZ, oraz w planie BIOZ, wynikających z
postępu wykonywanych robót budowlanych,
• podejmowanie niezbędnych działań uniemożliwiających wstęp na budowę osobom nieupoważnionym,
• wstrzymanie robót budowlanych w przypadku stwierdzenia możliwości powstania zagrożenia oraz bezzwłoczne
zawiadomienie o tym właściwego organu,
• zawiadomienie inwestora o wpisie do dziennika budowy dotyczącym wstrzymania robót budowlanych z powodu
wykonywania ich niezgodnie z projektem,
• realizacja zaleceń wpisanych do dziennika budowy,
• zgłaszanie inwestorowi do sprawdzenia lub odbioru wykonanych robót ulegających zakryciu bądź zanikających
oraz zapewnienie dokonania wymaganych przepisami lub ustalonych w umowie prób i sprawdzeń instalacji,
urządzeń technicznych i przewodów kominowych przed zgłoszeniem obiektu budowlanego do odbioru,
• przygotowanie dokumentacji powykonawczej obiektu budowlanego,
• zgłoszenie obiektu budowlanego do odbioru odpowiednim wpisem do dziennika budowy oraz uczestniczenie w
czynnościach odbioru i zapewnienie usunięcia stwierdzonych wad, a także przekazanie inwestorowi
oświadczenia:
o o zgodności wykonania obiektu budowlanego z projektem budowlanym i warunkami pozwolenia na budowę
oraz przepisami,
o o doprowadzeniu do należytego stanu i porządku terenu budowy, a także – w razie korzystania – drogi, ulicy,
sąsiedniej nieruchomości, budynku lub lokalu
Kierownik budowy ma prawo:
• występowania do inwestora o zmiany w rozwiązaniach projektowych, jeżeli są one uzasadnione koniecznością
zwiększenia bezpieczeństwa realizacji robót budowlanych lub usprawnienia procesu budowy,
• ustosunkowania się w dzienniku budowy do zaleceń w nim zawartych
Dostawcy dóbr inwestycyjnych
Dobra inwestycyjne dzielą się na:
• przedmioty pracy – elementy przekształcane podczas procesu produkcji, np. cement,
• środki pracy – elementy, przy pomocy których przekształcane są przedmioty pracy, np. młotek.
Dostawcami dóbr inwestycyjnych są zatem wszyscy producenci materiałów, maszyn i urządzeń budowlanych. Są
znacząco powiązani z przebiegiem cyklu budowlanego, ponieważ wpływają na:
• jakość zastosowanych dóbr inwestycyjnych,
• terminowość wykonania prac,
• jakość wykonanych prac, np. opóźnienia pomiędzy kolejnymi dostawami mieszanki betonowej przy
betonowaniu elementów o dużych gabarytach, mogą być przyczyną poważnych problemów w pracy konstrukcji,
• koszt dóbr inwestycyjnych
Nadzory budowlane
Nadzór budowlany to system kontrolowania i nadzorowania procesów budowlanych, który na szczeblu
ogólnopaństwowym sprawują: Minister Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa, Główny Inspektor Nadzoru
Budowlanego oraz organy nadzoru architektoniczno-budowlanego i specjalistycznego nadzoru budowlanego.
Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego (GINB) jest podstawowym ogniwem państwowego nadzoru budowlanego
i wykonuje swoje zadania przy pomocy Głównego Urzędu Nadzoru Budowlanego. Do zakresu sprawowanego
przez GINB nadzoru budowlanego należy m.in.:
• pełnienie funkcji organu wyższego szczebla i sprawowanie nadzoru w stosunku do innych organów nadzoru
budowlanego,
• prowadzenie postępowań wyjaśniających przyczyny i okoliczności powstania katastrof budowlanych,
• prowadzenie centralnych rejestrów osób posiadających uprawnienia budowlane, uprawnienia rzeczoznawców
budowlanych oraz osób ukaranych z tytułu odpowiedzialności zawodowej.
Do obowiązków organów nadzoru budowlanego należy ponadto:
• nadzór nad przestrzeganiem przepisów prawa budowlanego oraz wydawanie decyzji administracyjnych w
sprawach określonych przez prawo budowlane,
• kontrola zgodności zagospodarowania terenu z istniejącymi planami oraz wymogami ochrony środowiska,
• kontrola warunków bezpieczeństwa ludzi i mienia w procesach budowlanych, zgodności rozwiązań
architektoniczno-budowlanych z odpowiednimi przepisami, normami i zasadami wiedzy technicznej, właściwego
sprawowania samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie.
W dziedzinach obronności, bezpieczeństwa państwa, gospodarki wodnej, gospodarki morskiej, transportu oraz
górnictwa ustanowiony jest specjalistyczny nadzór budowlany.
Pracownicy organów państwowego nadzoru budowlanego mają prawo wstępu na teren budów i obiektów
budowlanych oraz żądania od uczestników procesu budowlanego pełnej dokumentacji i informacji związanych z
tym procesem.
Pojęcie branżowy nadzór budowlany odnosi się do nadzoru sprawowanego w konkretnej dziedzinie, branży (np.
elektrycznej).
Właściciel obiektu budowlanego
Właściciel ma prawo:
• korzystać i rozporządzać nieruchomością, oraz pobierać pożytki w granicach określonych przez prawo i zasady
współżycia społecznego,
Właściciel ma obowiązek:
• utrzymywać i użytkować obiekt zgodnie z jego przeznaczeniem i wymaganiami ochrony środowiska oraz
utrzymywać w należytym stanie technicznym i estetycznym,
• zapewnić bezpieczne użytkowanie obiektu w razie wystąpienia czynników zewnętrznych oddziaływujących na
obiekt, związanych z działaniem człowieka lub sił natury, w wyniku których następuje uszkodzenie obiektu
budowlanego lub bezpośrednie zagrożenie takim uszkodzeniem, mogące spowodować zagrożenie życia lub
zdrowia ludzi, bezpieczeństwa mienia lub środowiska,
• poddawać obiekt budowlany odpowiednim kontrolom,
• usuwać stwierdzone uszkodzenia, oraz uzupełniać braki, które mogłyby spowodować zagrożenie życia lub
zdrowia ludzi, bezpieczeństwa mienia bądź środowiska, a w szczególności katastrofę budowlaną, pożar,
wybuch, porażenie prądem elektrycznym albo zatrucie gazem,
• przechowywać dokumentację dotyczącą obiektu, przez cały okres istnienia tego obiektu,
• dbać, aby dla budynku była sporządzona aktualna charakterystyka energetyczna,
• prowadzić książkę obiektu budowlanego,
• udostępniać niezbędne dokumenty przedstawicielom właściwego organu oraz innych jednostek organizacyjnych
i organów upoważnionych do kontroli utrzymania obiektów budowlanych we właściwym stanie technicznym oraz
do kontroli przestrzegania przepisów obowiązujących w budownictwie
Placówki naukowo-badawcze, dla postępu technicznego w budownictwie
Naukowymi problemami budownictwa zajmują się specjalne instytuty naukowo-badawcze i katedry wyższych
uczelni technicznych. Najczęściej wpływają one pośrednio na cykl budowlany – poprzez przyczynianie się do
unowocześniania budownictwa i wpływ na ogólny jego rozwój. Nie znaczy to, że ich rola jest nieznacząca.
Budownictwo, jak każda dziedzina, potrzebuje ciągłych unowocześnień. Wynika to z dwóch głównych przyczyn:
• Budownictwu stawiamy obecnie znacznie większe wymagania niż dawniej. Tak np. żądamy, by współczesne
mieszkania odpowiadały rosnącym wymaganiom pod względem praktyczności, higieny, czy akustyki.
• Konieczność zwiększenia wydajności pracy i doścignięcia pod tym względem krajów przodujących w technice
budowlanej.
Dążenie do realizacji takich wymagań zaczyna się właśnie od placówek naukowo – badawczych, na których ciąży
odpowiedzialność za inicjowanie postępu poprzez wdrażanie nowych technologii i prowadzenie badań
pozwalających w pełni wykorzystywać zdobycze dzisiejszej nauki.
27. Zginanie elementów prętowych (rozkład odkształceń i naprężeń w przekroju; zginanie proste
a zginanie ukośne /dwukierunkowe; projektowanie przekrojów);
ZGINANIE PROSTE – przypadek wytrzymałościowy w którym w przekroju poprzecznym pręta działa tylko moment
zginający, którego wektor leży na jednej z głównych, centralnych osi bezwładności.
W takim przypadku w przekroju poprzecznym występują
tylko naprężenia normalne σ.
σ=
gdzie:
Mx - moment zginający
y- odległość od punktu którym obliczamy naprężenie
Ix- moment bezwładności względem osi głównej,
centralnej, na której leży wektor M.
Zgodnie ze w/w wzorem, największe naprężenia
otrzymamy dla y=ymax.
Krawędź przecięcia sie płaszczyzny naprężenia z
płaszczyzna przekroju poprzecznego nazywać będziemy
osią obojętną, gdyż jest ona miejscem geometrycznym
punktów, w których wartości naprężeń normalnych
spełniają równanie:
σ = 0
Iloraz Wx= nazywamy wskaźnikiem wytrzymałości na zginanie.
Gdy odległość włókien skrajnych nie jest taka sama (yg yd) wprowadzamy pojęcie wskaźnika wytrzymałości:
-dla włókien górnych Wg=
-dla włókien dolnych Wd=
Rozkłady naprężeń σ w przekrojach niebezpiecznych przykładowej belki:
Deformację pręta pod pływem momentu zginającego
działającego wzdłuż osi głównej, centralnej opisuje kąt
zgięcia dφ oraz promień krzywizny osi odkształconej belki ρ.
Wielkości deformacji zależą od obciążenia belki i jej
sztywności opisany poniższymi wzorami:
Projektowanie z tzw.
Warunku nośności polega
na sprawdzeniu warunku:
Rr,c – wytrzymałość
obliczeniowa na
rozciąganie/ściskanie
ZGINANIE UKOŚNE- zginaniem ukośnym równomiernym nazywamy taki przypadek wytrzymałościowy, gdy w
przekroju poprzecznym pręta działa tylko moment zginający M, którego wektor nie leży na żadnej głównej,
centralnej osi bezwładności przekroju (ślad płaszczyzny obciążenia nie pokrywa się z osią główną, centralną)
Rozkładając wektor
momentu zginającego M
na dwa składowe
momenty Mx i My Wzdłuż
osi głównych, centralnych
otrzymujemy dwa
zginania proste.
Naprężenie normalne
wektorowe będzie więc
sumą naprężeń od dwóch
zginań prstych.
Ponieważ powyższe
wektory naprężeń są
wzajemnie równoległe,
więc można je zsumować
algebraicznie. Wartość
napr. W dowolnym
punkcie (x,y) obliczamy z powyższego wzoru.
α – kąt skierowany, odmierzany od osi x do wektora mementu zginającego. Odmierzany zgodnie z ruchem
wskazówek zegara posiada znak ujemy.
Dodatnia wartość naprężenia oznacza napr. rozciągające (wektor σ skierowany jest od przekroju), znak minus przy
wartości naprężenia oznacza naprężenie normalne ściskające.
Największe naprężenia normalne występują w punktach przekroju najbardziej oddalonych od linii obojętnej.
Projektowanie z tzw. warunku nośności polega na sprawdzeniu warunku:
maxσr
maxσc
Rr,c – wytrzymałość obliczeniowa na rozciąganie/ściskanie
maxσr –największe naprężenie rozciągające
maxσc- największe naprężenie ściskające
28. Mimośrodowe obciążenie elementów prętowych (rozkład odkształceń i naprężeń w przekroju;
projektowanie przekrojów; rdzeń przekroju);
Z mimośrodowym obciążeniem pręta mamy do czynienia wtedy, gdy oś działania siły (ściskającej lub rozciągającej)
nie pokrywa się z osią elementu.
Naprężenia:

,
_

¸
¸

+

+ ⋅ ·

+

+ ·
2 2 ) , (
1
x
w
y
w
x
x
y
y
y x
i
y y
i
x x
F
W
I
y M
I
x M
F
N
σ
σ (x,y) – naprężenia normalne w płaszczyźnie XY [kPa],
W – siła wypadkowa = N – siła osiowa [kN],
F – pole przekroju poprzecznego [m
2
],
xw, yw – współrzędne położenia siły wypadkowej [m],
x, y – współrzędne punktu dla którego obliczane są naprężenia [m],
ix, iy – promienie bezwładności [m]
F
I
i
y x
y x
,
,
·
Tensor naprężenia:
1
1
1
1
1
1
1
]
1

¸

,
_

¸
¸

+

+ ⋅
·
1
1
1
1
1
1
]
1

¸

+

+
·
0 0 0
0 0 0
0 0 1
0 0 0
0 0 0
0 0
2 2
x
w
y
w
x
x
y
y
ij
i
y y
i
x x
F
W
I
y M
I
x M
F
N
σ
Odkształcenia:
odkształcenie liniowe

,
_

¸
¸

+

+ ⋅

·


+


+

· ·
2 2
11
11
1
x
w
y
w
x
x
y
y
i
y y
i
x x
F E
W
I E
y M
I E
x M
F E
N
E
σ
ε
odkształcenia poprzeczne

,
_

¸
¸

+

+ ⋅

− · ⋅ − · ·
2 2
11 33 22
1
x
w
y
w
i
y y
i
x x
F E
W
ν σ ν ε ε
Tensor odkształcenia:
1
1
1
]
1

¸

·
33
22
11
0 0
0 0
0 0
ε
ε
ε
σ
Rozkład naprężeń, a tym samym odkształceń zależy od położenia punktu przyłożenia siły względem środka
ciężkości przekroju. Jeżeli siła jest przyłożona odpowiednio blisko środka ciężkości przekroju, to cały przekrój ma
naprężenia jednego znaku. Obszar ten zwie się rdzeniem przekroju. Jeżeli siła przyłożona jest wewnątrz rdzenia
lub na jego krawędzi, to cały przekrój jest rozciągany lub ściskany. Jeżeli siła przyłożona jest poza rdzeniem, to
część przekroju jest ściskana, a część rozciągana. Wiąże się z tym położenie osi obojętnej. Gdy siła przyłożona
jest wewnątrz rdzenia lub na jego konturze, oś obojętna znajduje się poza przekrojem lub na jego zewnętrznej
krawędzi. Gdy punkt przyłożenia siły znajduje się poza rdzeniem, oś obojętna przechodzi przez przekrój dzieląc go
tym samym na strefę ściskaną i rozciąganą. Należy przy tym pamiętać, że oś obojętna leży zawsze po przeciwnej
stronie środka przekroju względem punktu przyłożenia siły mimośrodowej.
Wyznaczanie rdzenia:
Rdzeń przekroju wyznacza się szukając punktów wokół środka ciężkości przekroju, dla których przyłożona siła
określi oś obojętną na krawędzi zewnętrznej przekroju. Przy szukaniu rdzenia można skorzystać z następujących
prawidłowości:
− środek ciężkości zawsze należy do rdzenia,
− rdzeń jest figurą wypukłą,
− rdzeń zawiera się w konturze przekroju (najmniejszej figurze wypukłej, w którą można wpisać przekrój),
− rdzeń przekroju ma tyle wierzchołków, ile ma kontur przekroju,
− jeżeli figura jest symetryczna względem osi, to rdzeń jest również symetryczny.
Przykład:
4
3 3
56
12
4 3
12
6 4
cm I
x
·



·

4 2 2
3 3
17 1 6 2
12
3 1
2
12
1 6
cm I
y
· ⋅ ⋅ +

⋅ +

·
2
12cm F ·
2
2
4
2
3
14
12
56
cm
cm
cm
i
x
· ·
2 2
12
17
cm i
y
·
− linią przerywaną zaznaczono kontur przekroju
− rdzeń oblicza się dla konturu przekroju (żeby oś obojętna nie przecięła w żadnym
miejscu przekroju)
Ponieważ przekrój jest symetryczny względem osi x, do obliczeń wystarczą 2 punkty:
A i B. Poszukujemy punktów przyłożenia siły (xw, yw), dla których kolejno w punkcie A
i w punkcie B naprężenia będą wynosić 0 (przebiegać będzie oś obojętna).
dla punktu A (2,5; 3,0)
0
3
14
0 , 3
12
17
5 , 2
1
2 2
·

+

+
cm
cm y
cm
cm x
w w
równanie spełniają punkty:
,
_

¸
¸

,
_

¸
¸
− 0 ;
30
17
9
14
; 0 cm cm
dla punktu B (-1,5; 3,0)
0
3
14
0 , 3
12
17
) 5 , 1 (
1
2 2
·

+
− ⋅
+
cm
cm y
cm
cm x
w w
równanie spełniają punkty:

,
_

¸
¸

,
_

¸
¸
− 0 ;
18
17
9
14
; 0 cm cm
Równanie osi obojętnej:
w
x
y w
x w
y
i
i y
i x x
y
2
2
2


⋅ ⋅
− ·
Projektowanie przekrojów:
(przykład z ćwiczeń dr Wieczorek)
Zadanie: zaprojektować przekrój słupa w kształcie rombu.
Dane: P=20kN, fdr = 35MPa, fdc =25MPa
2
6t F ·
4
3
9 2
48
) 6 (
t
t t
I
x
· ⋅

·
4
3
2
48
3 ) 2 (
t
t t
I
y
· ⋅

·
2
2
4
2
2
3
6
9
t
t
t
i
x
· ·
2
2
4
2
6
1
6
t
t
t
i
y
· ·

,
_

¸
¸
⋅ − ⋅ ·

,
_

¸
¸

+

,
_

¸
¸

+ ⋅ · x
t
t
P
t
y
t
x
t
t
P
y x
3
1
3
2
2
3
0
6
2
1
6
4
2
2
2 2
) , (
σ
3
0
3
1 0
) , (
t
x x
t
y x
· ⇒ · ⋅ − ⇔ · σ
Wniosek: jeżeli siła mimośrodowa jest przyłożona na jednej z głównych
centralnych osi przekroju, to oś obojętna jest prostopadła do tej osi.
m
f
P
t f
t
P
t
t t
P
dr
dr r A
039 , 0
3
8
3
8
) (
3
1
3
2
max
2 2
· ≥ ⇒ ≤ ·

,
_

¸
¸
− ⋅ − ⋅ · · σ σ
przyjęto
m t 04 , 0 ·
m
f
P
t f
t
P
t
t t
P
dc
dc c B
037 , 0
3
4
3
4 3
1
3
2
max
2 2
· ≥ ⇒ ≤

·

,
_

¸
¸
⋅ − ⋅ · · σ σ
przyjęto
m t 04 , 0 ·
ostatecznie przyjęto t=0,04m.
Sprawdzenie:
MPa f MPa
MN
t
P
dr A
35 3 , 33
04 , 0 3
02 , 0 8
3
8
2 2
· < ·


· · σ
MPa f MPa
MN
t
P
dc B
20 7 , 16
04 , 0 3
02 , 0 4
3
4
2 2
· < ·


·

· σ
(przykłady z wykładu dra Matheji – wykład 8)
przykład nr 1.
przykład nr 2.
29. Skręcanie elementów prętowych (przekroje kołowe a przekroje niekołowe – różnice w analizie
zagadnienia; rozkład odkształceń i naprężeń w przekroju, projektowanie przekrojów);
Ze skręcaniem pręta mamy do czynienia wówczas, gdy układ sił zewnętrznych po jednej stronie jego
przekroju poprzecznego redukuje się do momentu, którego płaszczyzna działania jest styczna do przekroju, a
wektor jest równoległy do osi pręta. Moment ten Ms nazywamy momentem skręcającym.
Dla dowolnego kształtu przekroju poprzecznego pręta, po przyłożeniu obciążenia momentem skręcającym pręt
zdeformuje się. Wszystkie włókna równoległe do osi pręta przyjmą krzywoliniową postać, a przekrój poprzeczny
dozna spaczenia. Analizując wybrane włókno należące do pobocznicy pręta: punkt A po deformacji nie będzie leżał
w tym samym przekroju, zajmie natomiast położenie A''. Punkt A' przedstawia rzut punktu A'' na płaszczyznę
przekroju zawierającego punkt A. Kąt a pomiędzy promieniami wodzącymi punktów A i A' nazywamy kątem
skręcenia pręta. Kąt ten jest liniowo zależny od współrzędnej x i obliczany z ogólnego wzoru:
( ) x x ⋅ ·θ α

θ jednostkowy kąt skręcenia

,
_

¸
¸
·
0 0
0 0
0
xz
xy
xz xy
T
τ
τ
τ τ
σ

,
_

¸
¸
·
0 0
0 0
0
xz
xy
xz xy
T
γ
γ
γ γ
ε
Równania określające niezerowe elementy w powyższych tensorach zależą od kształtu przekroju poprzecznego
pręta i od położenia punktu w przekroju. Najłatwiej je wyznaczyć dla przekrojów kołowych, przekroje prostokątne
wymagają użycia bardziej zaawansowanego aparatu matematycznego a przekroje cienkościenne otwarte oblicza
się z wykorzystaniem rozwiązań wyznaczonych dla przekroju prostokątnego.
Przekroje kołowe:
Przekroje kołowe, jako jedyne, nie doznają deplanacji
(spaczenia) przy skręcaniu. Punkt A'' pokrywa się w tym
przypadku z punktem A'.
Naprężenia styczne obliczamy z zależności:
r
J
M
y
J
M
z
J
M
s
x z x y
s
x z
s
x y
⋅ · + · →
⋅ ·
⋅ ·
0
2 2
0
0
τ τ τ
τ
τ
2
4
0
R
J

·
π
biegunowy moment bezwładności
r współrzędna biegunowa punktu
Kierunek wektora naprężenia t jest prostopadły do promienia r czyli w punktach leżących na pobocznicy jest
styczny do konturu przekroju poprzecznego. Rozkład naprężeń w przekroju jest liniowy, maksymalne naprężenia
występują dla r = R , czyli na pobocznicy pręta. Zwrot naprężeń stycznych jest taki, że "kręcą" one względem
środka ciężkości przekroju tak samo jak obciążający przekrój moment skręcający.
R
J
M
s
⋅ ·
0
max
τ

Jednostkowy kąt skręcenia
( )
( )
0
GJ
x M
x
s
· θ
Przekroje prostokątne:
Przekroje prostokątne deplanują się przy skręcaniu, czyli przekrój płaski przed przyłożeniem obciążenia nie
pozostaje taki po obciążeniu. Ścisłe rozwiązanie dla tego typu przekrojów wymaga użycia zaawansowanych metod
matematycznych, które prowadzą do rozwiązania w postaci szeregów i funkcji hiperbolicznych. Celem ułatwienia
obliczeń skręcanych prętów o przekroju prostokątnym, odpowiednie funkcje wchodzące do funkcji naprężeń i
odkształceń zostały stabelaryzowane (zależą od stosunku boków w prostokącie), a analiza wytrzymałościowa
została ograniczona do znajomości rozkładu naprężeń w którym oblicza się tylko wartość maksymalną. Rozkład
naprężeń:
Maksymalna wartość naprężeń stycznych występuje w połowie
dłuższego boku, w narożach naprężenia zerują się a po długościach
boków są styczne do konturu przekroju poprzecznego. Zwrot naprężeń,
tak jak dla przekroju kołowego jest taki, że "kręcą" one względem środka
ciężkości przekroju tak samo jak obciążający przekrój moment
skręcający.
Wartości największych naprężeń stycznych, jednostkowego kąta
skręcenia
3
2
max
b h G
M
b h
M
s
s
⋅ ⋅ ⋅
·
⋅ ⋅
·
β
θ
α
τ
Przekroje złożone o profilu otwartym:
Przez przekroje złożone rozumiemy przekroje, które można podzielić na
skończoną ilość prostokątów. Zakłada się przy tym, że moment
skręcający przyłożony do całego przekroju jest sumą momentów skręcających każdy wydzielony prostokąt, oraz że
jednostkowy kąt skręcenia całego przekroju jest taki sam we wszystkich prostokątach. Przy tych założeniach,
korzystając ze wzorów wyprowadzonych dla przekroju prostokątnego, można wyprowadzić następujące zależności:

·
⋅ ⋅ ·

· ⋅


·
n
i
i i i s
s
s
i
s i
s i
i
b h J
J G
M
b
J
M
1
3
max β θ
α
β
τ
Naprężenia styczne policzone wg powyższego wzoru oznaczają maksymalne naprężenia w i-tym prostokącie (w
połowie dłuższego boku i-tego prostokąta). Tak więc do wymiarowania przekroju wybieramy maksymalną wartość z
policzonych dla wszystkich prostokątów. Należy zwrócić uwagę, że dla różnych podziałów przekroju na prostokąty,
otrzymamy różne wartości maksymalnych naprężeń w przekroju. Projektując taki przekrój należy zatem obliczenia
przeprowadzić dla wszystkich możliwych podziałów.
Dla przekrojów dla których h/b > 5 można przyjąć
β α ·
i naprężenia liczyć ze wzoru:
i
s
s
i
b
J
M
⋅ · τ max
. Wtedy
maksymalne naprężenie styczne występuje w tym prostokącie który ma największą grubość. Jeżeli zaś h/b > 10
(pręty cienkościenne) wtedy
333 , 0 · ·β α
i dodatkowo można przyjać:

·
⋅ ·
n
i
i i s
b h J
1
3
3
1
.
(b oznacza krótszy bok prostokąta a h dłuższy bok)
Projektowanie:
Warunek wytrzymałości:
Stan graniczny nośności zostanie osiągnięty, jeśli przynajmniej w jednym punkcie przekroju poprzecznego
wielkość naprężenia będzie równa wytrzymałości obliczeniowej na ścinanie Rt.
t
R ≤
max
τ

Warunek sztywności
Stan graniczny użytkowania to warunek zapewniający brak przekroczenia pewnej dopuszczalnej wartości
jednostkowego kąta skręcenia. Warunek ten jest najczęściej podyktowany względami technologicznymi
dop
θ θ ≤
max
30. Złożony stan naprężenia (wpływ siły tnącej na stan naprężenia w elemencie prętowym;
pojęcie naprężenia zredukowanego; hipotezy wytężeniowe; wyznaczenie naprężenia
zredukowanego w elemencie prętowym);
Złożony stan naprężenia (wpływ siły tnącej na stan naprężenia w elemencie prętowym; pojęcie naprężenia
zredukowanego; hipotezy wytężeniowe; wyznaczenie naprężenia zredukowanego w elemencie prętowym).
Na rysunku przedstawiono pręt obciążony pewną siłą oraz element jednostkowy tego pręta. Na jego ściankach
równoległych do płaszczyzny yz oznaczono naprężenia normalne
oraz styczne. Są to naprężenia normalne σx oraz naprężenia
styczne τxz.
Z warunku równowagi rozpatrywanego elementu jednostkowego
wynika, że naprężenia τxz nie mogą być jedynymi naprężeniami
stycznymi, a więc na ściankach równoległych do płaszczyzny xz
muszą występować naprężenia τzx , ponadto τxz = τzx = τ . Wszystkie
oznaczone na rysunku naprężenia, nazywamy składowymi
stanu naprężenia. Tak przedstawiony stan naprężenia przy
zginaniu ze ścinaniem nazywamy złożonym stanem naprężenia.
W konstrukcjach budowlanych spotykamy również bardziej
złożone przypadki, w których przy bardziej skomplikowanym
obciążeniu na wszystkich ściankach elementu występują zarówno
naprężenia normalne jak i styczne
Celem formułowania hipotez wytężeniowych jest "odwzorowanie"
stanu wytężenia w złożonym stanie naprężenia na stan wytężenia
przy jednoosiowym rozciąganiu (ściskaniu). Przypuszczamy, że w
ten sposób ocenimy realny stopień wytężenia materiału
konstrukcji.
Hipotezy wytężeniowe:
1. Hipoteza Galileusza - hipoteza maksymalnych dodatnich naprężeń
normalnych.
O wytężeniu materiału w danym punkcie decyduje wartość maksymalnego
dodatniego naprężenia głównego, niezależnie od rodzaju stanu naprężenia.
Brak zastosowania, wyniki sprzeczne z doświadczeniami.
2. Hipoteza Rankine’a - Clebscha - hipoteza maksymalnych naprężeń
normalnych.
O wytężeniu materiału w danym punkcie ciała decyduje maksymalna
bezwzględna wartość naprężenia głównego, niezależnie od rodzaju stanu
naprężenia.
Brak zastosowania, hipoteza nie została dostatecznie potwierdzona
doświadczeniami.
3. Hipoteza Coulomba – Tresci – Guesta – hipoteza maksymalnych naprężeń
stycznych.
O wytężeniu materiału w danym punkcie ciała decyduje maksymalna bezwzględna
wartość ekstremalnych naprężeń stycznych, niezależnie od rodzaju stanu naprężenia.
Zastosowanie w przypadku materiałów sprężysto-plastycznych.
4. Hipoteza Hubera – Misesa - Hencky’ego – hipoteza energii odkształcenia
postaciowego.
O wytężeniu materiału w danym punkcie ciała decyduje gęstość energii odkształcenia
postaciowego, niezależnie od rodzaju stanu naprężenia.
Hipoteza bardzo dobrze pokrywa się z danymi doświadczalnymi w przypadku
materiałów sprężysto-plastycznych.
Naprężenia zredukowane.
W przypadku płaskiego stanu naprężenia, w którym macierz naprężeń zawiera jedynie dwa elementy σx oraz τxz.
wzory na naprężenia zredukowane przyjmują formę:
31. Geometryczna niezmienność ustrojów statycznych (warunek konieczny geometrycznej
niezmienności; warunki szczególne geometrycznej niezmienności; metody oceny geometrycznej
niezmienności);
WARUNEK KONIECZNY GEOMETRYCZNEJ NIEZMIENNOŚCI
Liczba stopni swobody jest równa 0, czyli odebrano wszystkie 3 stopnie swobody. Dodanie do układu tarcz
kolejnej tarczy wymaga dodania kolejnych trzech więzów, o ile oczywiście chcemy nadal zachować geometryczną
niezmienność.
Warunek konieczny geometrycznej niezmienności układu:
3t ≤ p
t – liczba tarcz należących do układu
p – liczba wszystkich więzów występujących w układzie.
• 3t = p - układ statycznie wyznaczalny. Liczba nieznanych sił w prętach podporowych i łączących tarcze jest
równa liczbie równań równowagi.
• 3t < p - układ przesztywniony (statycznie niewyznaczalny). Liczba równań równowagi jest mniejsza od liczby
niewiadomych n = p - 3t. Układ taki nazywamy n-krotnie statycznie niewyznaczalnym. Jednoznaczne
rozwiązanie takie układu można uzyskać jedynie przez uwzględnienie odkształcalności układu i ułożenie na tej
podstawie brakującej liczby równań.
• 3t > p - układ chwiejny (geometrycznie zmienny) – tarcza ma 1 lub 2 stopnie swobody.
WARUNKI SZCZEGÓLNE (WYSTARCZAJĄCE) GEOMETRYCZNEJ
NIEZMIENNOŚCI
Układ dwóch tarcz sztywnych jest układem geometrycznie niezmiennym, gdy tarcze składowe połączone
są za pomocą trzech więzów, których kierunki nie przecinają się w jednym punkcie (rzeczywistym lub
niewłaściwym).
• Jeżeli tarcza podparta jest trzema podporami przegubowo-przesuwnymi
(każda z podpór nakłada po jednym więzie na tarczę) to, aby tarcza była
geometrycznie niezmienna “kierunki” trzech podpór nie mogą przecinać się
w jednym punkcie. Gdyby taka sytuacja zaistniała, możliwy byłby obrót
względem przegubu wirtualnego, leżącego właśnie w miejscu przecięcia
kierunków prętów.
Tarcza połączona z podłożem za pomocą trzech więzów, których kierunki
przecinają się w jednym punkcie ma możliwość wykonania nieskończenie
małego obrotu wokół punktu przecięcia się kierunków więzów. Punkt taki
nazywamy biegunem (środkiem) chwilowego obrotu. Punkt ten w
przypadku prętów
równoległych znajduje się w nieskończoności. Jest to tak zwany biegun niewłaściwy.
Wyżej wymienione układy nazywane są chwilowo geometrycznie zmiennymi (chwilowo, bo każde najmniejsze
przemieszczenie spowoduje, że kierunki więzów nie będą przecinały się w jednym
punkcie).
• Jeżeli tarcza jest podparta podporą przegubowo-przesuwną i przegubowo-nieprzesuwną to, aby układ był
geometrycznie niezmienny podpora przegubowo-nieprzesuwna nie może leżeć na “kierunku” podpory
przegubowo-przesuwnej.
Warunek ten jest niezwykle istotny, ponieważ często to on rozstrzyga czy układ jest geometrycznie zmienny,
niezmienny, czy należy do trzeciej grupy: układów chwilowo geometrycznie zmiennych. Nawet w układach
pozornie przesztywnionych (jak wskazuje na to warunek konieczny) należy sprawdzić warunek dostateczny
geometrycznej niezmienności. Nawet cztery i więcej prętów może nie gwarantować sztywności. Zachodzi to w
sytuacji, gdy ich kierunki przecinają się w jednym punkcie.
METODY OCENY GEOMETRYCZNEJ NIEZMIENNOŚCI
a) Metoda prędkości wirtualnych
Układ jest geometrycznie zmienny, jeśli istnieje niesprzeczny plan prędkości wirtualnych. Układ jest geometrycznie
niezmienny, jeśli plan prędkości wirtualnych jest sprzeczny.
Analizę prowadzimy rozpoczynając od chwilowych środków obrotu prętów. Jest nim np. podpora nieprzesuwna.
Dla celów analizy geometrycznej niezmienności wewnętrznej (układu rozpatrywanego bez więzów)
unieruchamiamy myślowo jeden z elementów (tarcz). Wyznaczamy chwilowe prędkości wirtualne w węzłach
połączenia tych prętów z innymi. Na podstawie tych prędkości staramy się ustalić chwilowe środki obrotu kolejnych
elementów. Istnienie dwóch różnych chwilowych środków obrotu dla jednego elementu oznacza, że plan prędkości
dla tego elementu jest sprzeczny, a w konsekwencji pręt taki możemy traktować jako unieruchomiony. Analizę
kończy wykazanie, że wszystkie elementy są unieruchomione. Przeciwnie, jeżeli choć jeden z elementów może
doznawać ruchu (posiada jeden chwilowy środek obrotu), to układ jest geometrycznie zmienny. Metoda zawsze
jest skuteczna, choć często pracochłonna i żmudna.
b) Twierdzenie o 2 tarczach
Warunkiem koniecznym i wystarczającym (WKW) geometrycznie niezmiennego połączenia 2 tarcz jest połączenie
ich 3 prętami, których kierunki nie przecinają się w jednym punkcie (również nie w punkcie niewłaściwym, tzn. że
pręty nie są do siebie równoległe)
c) Twierdzenie o 3 tarczach
Warunkiem koniecznym i wystarczającym (WKW) geometrycznie niezmiennego połączenia 3 tarcz jest połączenie
każdych 2 tarcz ze sobą („każda z każdą”) co najmniej 2 prętami w taki sposób, aby wszystkie pręty jednocześnie
nie były do siebie równoległe, ani też punkty przecięcia się kierunków prętów łączących każde 2 tarcze nie leżały
na jednej linii prostej. Twierdzenie powyższe stwierdza, że połączenie „w trójkąt” jest niezmienne.
32. Linie wpływu (pojęcie linii wpływu; metody wyznaczania linii wpływu w ustrojach statycznie
wyznaczalnych; zastosowanie linii wpływy do wyznaczania obwiedni);
1) Pojęcie linii wpływu.
Linią wpływu danej wielkości statycznej lub geometrycznej nazywamy wykres przedstawiający jej zmianę w
zależności od położenia pojedynczej siły jednostkowej.
Z linii wpływu korzystamy przy obliczaniu konstrukcji poddanych działaniu ruchomych obciążeń, w celu ustalenia
najniekorzystniejszego dla danego przekroju układu sił zewnętrznych.
2) Metody wyznaczania linii wpływu w ustrojach statycznie
wyznaczalnych
Linie wpływu wielkości statycznych można wyznaczać w sposób statyczny
lub kinematyczny.
W sposobie statycznym dla dowolnego położenia siły P = 1
określonego odciętą x, można wyznaczyć z warunków równowagi
wyrażenie szukanej wielkości statycznej KI w przekroju xI. Nadając
parametrowi x znaczenie zmiennej wyrażenie stanie się funkcją
określającą kształt linii wpływowej dla KI. Czasami trudno jest uzyskać
wyrażenie dla wielkości KI, wtedy dla wybranych odciętych xi obliczamy
kolejno wartości szukanej wielkości statycznej w przekroju o odciętej xI
wywołane obciążeniem jednostkowym przyłożonym w przekrojach o
odciętych xi, a następnie nanosimy je na rysunku. Końce rzędnych łączy
się odpowiednio liniami prostymi uzyskując w ten sposób linię wpływu KI.
Sposób kinematyczny polega na przekształceniu ustroju w
„mechanizm” poprzez odrzucenie więzi odpowiadającej szukanej wielkości
statycznej i udzieleniu mu wirtualnego przemieszczenia.
Plan składowych wirtualnych przemieszczeń odpowiadających jednostkowemu przemieszczeniu wirtualnemu
wymuszonemu w przekroju xI, w kierunku szukanej wielkości statycznej, będzie obrazem linii wpływu tej wielkości.
Sposób kinematyczny opiera się na zasadzie prac przygotowanych, czyli na tym iż w położeniu równowagi dla
dowolnego małego przesunięcia punktów układu zgodnego z więzami suma prac wykonanych nad układem przy
tym przesunięciu przez siły zewnętrzne jest zerowa.
Zgodnie z tą zasadą można zapisać:
0 · + −
P I I
P K δ δ
a następnie wyznaczyć KI
I
P
I
P K
δ
δ
·
gdzie:
δP i δI oznaczają składowe wirtualnych przemieszczeń odpowiadające wielkościom P i KI.
Aby wykres składowych przemieszczeń wirtualnych stanowił linię
wpływu wielkości KI, należy założyć δI = 1.
Podobnie jak linie wpływu wielkości statycznych można
wyznaczyć linie wpływu wielkości geometrycznych. Mogą to być np.
linie wpływu ugięcia belki w określonym przekroju, jego kąta obrotu,
zmiany odległości dwóch węzłów kratownicy itp.
Te linie wpływu można sporządzić opierając się na twierdzeniu
Maxwella o wzajemności przemieszczeń, a więc na równości:
δki = δik
gdzie: δik oznacza przemieszczenie w miejscu i kierunku uogólnionej
siły i-tej, wywołane uogólnioną siłą k-tą równą jedności, zaś δki
przemieszczenie w miejscu i kierunku uogólnionej siły k-tej, wywołane
jednostkową siłą i-tą.
Wymiarem wielkości δ jest wymiar przemieszczenia podzielony przez
wymiar uogólnionej siły, wywołującej to przemieszczenie.
Linie wpływu wielkości geometrycznych możemy również wyznaczyć wykreślnie z zależności funkcyjnej miedzy
wielkością poszukiwanego przemieszczenia a zmienną współrzędną określającą położenia poruszającej się
uogólnionej siły jednostkowej.
3) Zastosowanie linii wpływu do wyznaczania obwiedni.
Za pomocą linii wpływu można nie tylko obliczyć wartość K
wywołaną przez obciążenie zadanym układem sił, ale również
ustalić najmniej korzystne położenie tego układu tzn. takie, któremu
odpowiada ekstremalna wartość K. Ogólnie, gdy linia wpływu ma
kształt dowolny, konieczne będzie poszukiwanie ekstremalnej
wartości drogą prób. Czasami istnieją odpowiednie kryteria ścisłe,
np. gdy obciążona gałąź linii wpływu składa się z dwu odcinków
prostych o całkowitym rzucie L
Największą wartość K otrzymamy przy takim ustawieniu grupy sił,
dla którego przyrost ΔK będzie niedodatni bez względu na to, czy
obciążenie przesuniemy w lewo, czy w prawo. Musi być przy tym
spełniony warunek, aby żadna z sił rozpatrywanej grupy nie
znajdowała się poza odcinkiem L. Pozwala to na wyprowadzenie
nierówności Winklera:
W
W
l
a
W
P W
l k l
> >
+
gdzie:
Pk – poszukiwana siła, która ma znaleźć się nad załomem linii wpływu,
Wp – wypadkowa sił położonych po prawej stronie siły Pk
Wl – wypadkowa sił położonych po lewej stronie siły Pk
W = Wl + Wp + Pk – wypadkowa sił rozpatrywanej grupy.
Nierówność Winklera umożliwia również ustalenie najmniej
korzystnego położenia obciążenia równomiernie rozłożonego na
odcinku o długości „d”, wierzchołka odległego o „a” od lewej podpory.
x = a(l-d)/l
Dla ustrojów statycznie wyznaczalnych kryteria te znajdują
zastosowanie jedynie w odniesieniu do wielkości statycznych, gdyż
linie wpływu tych wielkości składają się z odcinków prostych.
Dla wielkości geometrycznych linie wpływu mają kształt linii krzywych,
w związku z czym nie można dla nich stosować nierówności Winklera.
33. Metoda sił (podstawy teoretyczne metody - twierdzenia energetyczne; ogólny algorytm
metody w zastosowaniu do ustrojów prętowych; praktyczne zastosowanie metody);
Konstrukcje statycznie niewyznaczalne, obliczamy metodą sił wykorzystując równania statyki oraz dodatkowe
równani o charakterze geometrycznym. Idea metody sił polega na wykorzystaniu tzw. aksjomatu więzów. Aksjomat
ten mówi, że jeśli układ materialny jest w równowadze, to odrzucenie dowolnego więzu i zastąpienie go reakcją
tego więzu nie zmieni stanu równowagi ciała. W rezultacie otrzymujemy układ statycznie niewyznaczalny, zwany
układem podstawowym, obciążonym dodatkowymi siłami Xi. Nieznane siły Xi obliczamy z warunków zgodności
przemieszczeń układu pierwotnego.
Algorytm metody sił
1. ustalenie stopnia statycznej niewyznaczalności
2. Przyjęcie schematu podstawowego ( statycznie wyznaczalnego i geometrycznie niezmiennego)
3. Obliczenie sił przekrojowych w stanach jednostkowym oraz od obciążeń rzeczywistych
4. Rozpisanie układu równań kanoniczych metody sił
5. Obliczenie współczynników przy niewiadomych X1, X2..Xn i wyrazu wolnego
6. Rozwiązanie układu równań kanonicznych metody sił
7. Sporzadzenie wykresu końcowego momentów za pomocą wzoru superpozycyjnego
8. Sporządzenie wykresu końcowgo sił poprzecznych ( poszczególne pręty traktujemy jako belki swobodnie
podparte)
9. Sporządzenie wykresu końcowego sił osiowych z warunku równowagi węzłów
10. Fizyczna interpretacja współczynników dik
11. Sprawdzenie poprawności obliczeń przez kontrolę przemieszczeń układu statycznie niewyznaczalnego
Podstawy teoretyczne metody
Energia sprężysta odkształcenia – energia potencjalna, która gromadzi się w ciele podczas jego odkształcenia
Założenia:
- materiał jest liniowo-sprężysty
- do sił zewnętrznych i odkształeń ma zastosowanie zasada superpozycji
- układ znajduje się w równowadze
- temperatura ustroju jest stała
- brak tarcia na powierzchniach styku wzajemnie ruchomych częsci układu lub tarcie jest pomijalne
- przemieszczenia są małe, że można je pominąć przy układaniu równań równowagi

układ Clapeyrona
Zmiana jednego rodzaju energii potencjalnej ( energii potencjalnego obciążenia) wyłącznie na drugi rodzaj ( energii
potencjalnej odkształcenia) ma miejsce wtedy, gdy odkształcenie zachodzi bez naruszenia równowagi
Prawo zachowania energii
Praca sił zewnętrzych Lz = Vp → prawo zachowania energii
Praca sił wewnętrznych Lw = -V → Lz+Lw = 0
Vp – zmniejszenie energii potencjalnej obciążenia zewnętrzego
V – przyrost energii potencjalnej odkształcenia ( energii sprężystej)
Twierdzenie Clapeyrona
Praca sił zewnętrzych jest miara energii potencjalnej obciążenia przekształcającej się w energię sprężystą
V = Lz
Uogólniona siła – dowolny układ sił przyłozony do ciała pozostającego w równowadze
Uogólnione przemieszczenie – wielkośc przez którą należy pomnozyć uogólnioną siłę
w celu wyznaczenia jej pracy ( ui uogólnione przemieszczenie odpowiadające sile
skupinej Pi )
Dla ciała sprężystego pozostającego pod działaniem sił
wewnętrznych energia sprężysta jest równa pracy tych
sił
Jeżeli zależność między obciążeniem a
odpowiadającym mu przemieszczeniem ma charakter
liniowy to praca siły Pi na przemieszczeniu ui wynosi
Li=0.5* Pi * ui
Praca wszystkich sił Pi obciążających układ na odpowiadających im przemieszczeniach ui wynosi ∑ Li
Jednostkowa energia sprężysta odkształcenia – ilośc energii sprężystej nagromadzonej w jednostce objętości ciała
odkształconego
V’ = dV/dv
dV – energia sprężysta nagromadzona w elemencie
dv – objętość elemetnu
V’ – jednostkowa energia sprężysta w danym punkcie
Można wyznaczyc wzory na energię spręzystą dla każdego rodzaju siły wewnętrznej, należy jednak pamiętac że
energii sprężystej nagromadzonej pod łącznym działaniem obciążeń tego same typu np. siły osiowej nie można
obliczać na zasadzie superpozycji. Na zasadzie superpozycji można obliczać energię nagromadzona pod łącznym
działniem różnych obciążeń (np. moment skręcający + siła osiowa itp.)
Zasada wzajemności przemieszczeń ( tw. Maxwella)
Jeżeli na układ działają dwie równe co do wielkości siły to przemieszczenie w miejscu i w kierunku pierwszej siły
wywołane działaniem drugiej siły jest równe przemieszczeniu w miejscu i w kierunku drugiej siły wywołane
działaniem pierwszej siły
Zasada wzajemności praca ( tw. Bettiego)
Suma prac pierwszego układu sił na odpowiadającym im przemieszczeniach wywołanych działaniem drugiego
układu sił jest równa sumie prac drugiego układu sił na odpowiadających im przemieszczeniach wywołanych
działaniem pierwszego układu sił
tw. Castigliano
Rzut przemieszczenia punktu przyłożenia siły na kierunek działania tej siły równa się cząstkowej pochodnej energii
sprężystej względem tej siły.
Wzór Maxwella-Mohra służacy do sprawnego obliczania przemieszczeń w metodzie sił
( wynika z przekształcenia wzorów z tw. Castigliano)
Zasada prac wirtualnych ( wykorzystywana do obliczania przemieszczeń)
Przemieszczenie wirtualne: bardzo małe, niezależne od czasu, zgodne z więcami zewnętrznymi, niezależne od
obciążenia rzeczywistego
Zgodnie z prawem zachowania energii
Lz+Lw = 0

Podobne wzory jesteśmy w stanie wyprowadzić np. dla błędów montażowych, wpływów temperatury czy osiadania
podpór
np. wzór na przemieszczenia podpór
Połączenie wszystkich wzorów prowadzi do powstania uogólnionego wzoru Maxwella-Mohra
We wzorze tym występują całki funkcji powstałych z równań momentów zginających,
których wykresy mają kształty trójkątów, prostokątów, trapezów, paraboli. Wcelu
uproszczenia obliczeń stosuje się spósb zwany całkowaniem graficznym. Polega on
na pomnożeniu pola pierwszej figury przez rzędną momentu znajdująca się pod
środkiem ciężkości pierwszej figury
Praktyczne zastosowanie metody

q
a
1. Przyjęcie układu podstawowego. W miejsce usuniętej
podpory zastosowano niewiadomą hiperstatyczną X1
1
X
1*a
2. Sporzadzenie wykresu momentów zginających od obciążenia X1 = 1
3. Sporządzenie wykresy
momentów od obciążenia
zewnętrznego q
4. Obliczenie przemieszczeń
całkowaniem graficznym
δ11=1/EI* 1/3*a*a*a = a
3
/3EI
(ugięcie jednostkowe)
∆1q = 1/EI * ¼ * a * qa
2
/2 * a = qa
4
/8EI ( ugięcie od obciążenia q)
5. Obliczenie X1 z równania kanonicznego
X1 * a
3
/3EI - qa
4
/8EI = 0 => X1 = 3/8qa
6. Wykreślenie kompletnie obciążonego układu podstawowego, w tym także obliczonej niewiadomej
hiperstatycznej X1 = 3/8qa. Ten statycznie wyznaczalny schemat umozliwia obliczenie sił poprzecznych i
momentów
q*a
8
9q*a
128
5q*a
8
3q*a
8
2
2
2
2
34. Metoda przemieszczeń (wersje metody - macierzowa, klasyczna iteracyjna; ogólny algorytm
metody w zastosowaniu do ustrojów prętowych; praktyczne zastosowanie metody);
Metoda przemieszczeń
Niewiadomymi są przemieszczenia węzłów.
Równania kanoniczne wyrażają reakcje w miejscu dołożonych więzów.
O liczbie niewiadomych decyduje stopień kinematycznej niewyznaczalności (SKN). Jest to liczba więzów, które
trzeba wprowadzić aby układ usztywnić.
Założenia – obowiązują wszystkie założenia dotyczące ustrojów liniowo-sprężystych, a w szczególności zasady:
- sprężystości – liniowy zwiążek pomiędzy naprężeniami a odkształceniami (prawo Hook’a)
- geometrycznej niezmienności (zesztywnienia) – wpływ przemieszczeń wywołanych obciążeniami na obliczane
siły i reakcje oraz siły wewnętrzne jest pomijalnie mały
- superpozycji – efekt działannniaa kilku obciążeń jest równy sumie efektów działania każdego oddzielnie
- statycznego działania obciążeń – przyrost obciążeń w czasie jest powolny, taz że można pominąć siły
bezwładności
- płaskości i prostopadłości do osi przekrojów prętów – są takie przed i po odkształceniu
Sztywnośc zginania EI na długości poszczególnych prętów jest stała.
W metodzie przemieszczeń konstrukcję prętową traktujemy jako pewien skończony zbiór wezłów ̨ , z których każdy
ma określoną liczbę stopni swobody. Za węzły uważamy niewielkie fragmenty konstrukcji zawierające zazwyczaj
wszystkie punkty załamania osi, punkty w których zbiega się większa liczba prętów i punkty podporowe. Dogodne
jest też wyodrębnienie węzłów zawierających punkty nagłej zmiany przekroju i punkty przyłożenia obciążeń
skupionych. Elementy międzywęzłowe nazywamy prętami.
q*a
2
2
W konstrukcji płaskiej wezły, w których choćby dwa prety sa połaczone w sposób sztywny, sa tarczami sztywnymi. ̨ ̨ ̨ ̨ ̨
Z kolei wezły zawierajace przeguby sa punktami materialnymi. ̨ ̨ ̨ Wezły sztywne ̨ na płaszczyź nie maja zatem co ̨
najwyzej trzy stopnie swobody (dwa przesuniecia i obrót), a ̇ ̨ wezły przegubowe ̨ − co najwyzej dwa stopnie swobody ̇
(dwa przesuniecia). Podpory konstrukcji odbieraja wezłom pewna liczbe stopni swobody. Wezły całkowicie ̨ ̨ ̨ ̨ ̨ ̨
unieruchomione (zazwyczaj wezły podporowe) nazywaja sie wezłami nieruchomymi. Pozostałe wezły to wezły ̨ ̨ ̨ ̨ ̨ ̨
ruchome.
Liczba niewiadomych w metodzie przemieszczeń jest równa liczbie stopni swobody wszystkich wezłów (jest to ̨
stopień kinematycznej niewyznaczalności). Określenie go polega na wyznaczeniu liczby wiezów, które nalezy ̨ ̇
wprowadzić, aby układ stał sie geometrycznie wyznaczalny. Bedzie to liczba wezłów układu pretowego, w którym ̨ ̨ ̨ ̨
zbiegaja sie sprezyście utwierdzone prety (wezły wewnetrzne) powiekszona o liczbe wiezów (niezaleznych ̨ ̨ ̨ ̇ ̨ ̨ ̨ ̨ ̨ ̨ ̇
podpór), które nalezy wprowadzić do układu, aby stał sie nieprzesuwny. W przypadku wielopretowego układu, ̇ ̨ ̨
relacje miedzy katami obrotów cieciw pretów wyznacza sie z łańcucha kinematycznego uzyskanego poprzez ̨ ̨ ̨ ̨ ̨ ̨
zamiane wszystkich wezłów wewnetrznych i podpór na przeguby i określenie stopnia geometrycznej ̨ ̨ ̨
niewyznaczalności.
Układ podstawowy w tej metodzie to układ o wszystkich wezłach nieruchomych (wprowadza sie wewnetrzne ̨ ̨ ̨
utwierdzenia do wezłów oraz dodaje sie podpory liniowe, uniemozliwiajace przesuwy), czyli układ o zerowej liczbie ̨ ̨ ̇ ̨
stopni swobody.
Do wyznaczenia wartości przemieszczeń wezłów wykorzystuje sie równania równowagi wezłów. Równania te ̨ ̨ ̨
odpowiadaja sumie rzutów sił na kierunki wyznaczone przez wektory przesunieć oraz sumie momentów wzgledem ̨ ̨ ̨
osi katów obrotu danego wezła. Całkowita liczba równań równowagi pokrywa sie zatem z liczba niewiadomych ̨ ̨ ̨ ̨
przemieszczeń .Tworzą one układrównań kanonicznych metody przemieszczeń. Po obliczeniu niewiadomych
(liniowych lub kątowych przemieszczeń) obliczamy siły wewnętrzne.
Podstawowymi wzorami metody przemieszczeń są równania transformacji wiążące ze sobą przemieszczenia
kątowe węzłów oraz ich względne przemieszczenia liniowe z przypodporowymi siłami uogólnionymi, czyli
momentami lub siłami poprzecznymi.
W wersji klasycznej metody przemieszczeń zakładamy zazwyczaj nieskracalność pretów oraz pomijamy wpływ sił ̨
normalnych.
W wersji macierzowej uwzglednaimy siły normalne i rezygnujemy z zasady nieskracalności pretów. Zakładamy, ze ̨ ̨ ̇
kazdy wezeł układu ma własne, niezalezne przemieszczenia: dwa przesuwy (pionowy, poziomy) i kat obrotu. ̇ ̨ ̇ ̨
Zwroty przemieszczeń zakładamy zgodnie z przyjetym globalnym układem współrzednych ̨ ̨ xy. Istotna jest
numeracja przemieszczeń w nastepujacej kolejności: przesuw poziomy, pionowy i kat obrotu. ̨ ̨ ̨
Wersja iteracyjna metody przemieszczeń to metoda kolejnych przybliżeń. Polega ona na tym że należy najpierw
rozwiazać rame klasycznie i wyznaczyć siły normalne. Dla kazdego preta określić wzory transformacyjne z ̨ ̨ ̇ ̨
uwzglednieniem wyznaczonych sił normalnych i ponownie rozwiazać układ. Otrzymane w drugim rozwiazaniu siły ̨ ̨ ̨
beda sie róznić od tych, które były podstawa wzorów transformacyjnych (otrzymane z klasycznego rozwiazania). ̨ ̨ ̨ ̇ ̨ ̨
Dlatego obliczenia nalezy powtórzyć. Obliczenia przeprowadza sie tak długo, az wynik nie odbiega znacznie od ̇ ̨ ̇
przyjetego w danym kroku iteracyjnym rozkładu sił (wyznaczonych z poprzedniego kroku). ̨
Zastosowanie metody przemieszczeń: jest podstawową metodą wykorzystywaną w programach komputerowych
do rozwiązywania układów statycznie niewyznaczalnych. Obliczenia polegaja na zestawieniu z danych problemu ̨
kilku macierzy wyjściowych, a nastepnie wykonaniu na nich ściśle określonych działań macierzowych ̨
prowadzacych do końcowego rozwiazania. Mozliwe jest utworzenie róznych wariantów obliczeń . ̨ ̨ ̇ ̇
Przykłady:
35. Kontrola stanów granicznych użytkowalności elementów konstrukcji żelbetowych
(klasyfikacja SGU i ich znaczenie; ogólne warunki kontroli SGU i stosowane metody; zjawiska
uwzględniane w kontroli SGU);
Opracowano na podstawie:
1. PN-B-03264 Konstrukcje betonowe, żelbetowe i sprężone. Obliczenia statyczne i projektowanie
2. Kobiak J., Stachurski W., Konstrukcje Żelbetowe
Polska Norma rozróżnia następujące stany graniczne użytkowalności:
- stan graniczny naprężeń
- stan graniczny ugięć
- stan graniczny zarysowań
Generalnie sprawdzenie stanów granicznych użytkowalności polega na wykazaniu, ze dla kombinacji określonej
kombinacji oddziaływań spełniony jest warunek:
Ed <= Cd
W którym Ed oznacza dany efekt, a Cd jest graniczną dopuszczalna wartością tego efektu, określoną w Normie.
Poza sprawdzeniem w/w oddziaływań należy również przeanalizować możliwość wystąpienia w konstrukcji innych
stanów granicznych użytkowalności (np. stanu granicznego drgań) w zależności od przeznaczenia obiektu i
odpowiednio zabezpieczyć konstrukcję na te wpływy.
Sprawdzenie stanu granicznego naprężeń wykonuje się w sytuacji początkowej konstrukcji sprężonych. Na
podstawie pkt. 7.1.2 PN wartości naprężeń w cięgnach sprężających nie powinny być większe niż:
- przy chwilowym przeciążeniu stosowanym w celu zmniejszenia strat spowodowanych tarciem oraz poślizgiem w
zakotwieniu

σ
0 max ,
0 ≤ 8 f
pk
⋅ ,
oraz
σ
0 max ,
0 ≤ 90 f
p0 1k ,
⋅ ,
- po zakotwieniu cięgien i uwzględnieniu strat doraźnych

σ
0 max ,
0 ≤ 75 f
pk
⋅ ,
oraz
σ
0 max ,
0 ≤ 85 f
p0 1k ,
⋅ ,
- po uwzględnieniu strat całkowitych

σ
0 max ,
0 ≤ 65 f
pk
⋅ ,
Wg punktu 7.1.7.1 PN naprężenia ściskające w betonie w początkowej sytuacji obliczeniowej obliczone pod
działaniem siły Npd=Pk,sup nie powinny przekraczać poniższych wartości:
- w elementach strunobetonowych
przy sprężaniu osiowym – 0,6 fcm(t0)
przy sprężaniu mimośrodowym 0,7 fcm(t0)
- w belkach kablobetonowych
przy sprężaniu osiowym – 0,5 fcm(t0)
przy sprężaniu mimośrodowym 0,6 fcm(t0)
Sprawdzenie stanu granicznego zarysowania polega na wykazaniu, że występujące w konstrukcji siły wewnętrzne,
wyznaczone da odpowiedniej kombinacji obciążeń nie powodują rozwarcia rys prostopadłych do osi elementu i rys
ukośnych większych od szerokości uznanych za graniczne.
Ze względu na potrzebę zróżnicowania stopnia zabezpieczenia konstrukcji z betonu przed ujemnymi skutkami
zarysowania wprowadzono podział konstrukcji na kategorie rysoodporności:
a) kategoria 1 – dotyczy konstrukcji sprężonych, od wymaga się szczelności, a pojawienie rys jest
niedopuszczalne
b) kategoria 2 – obejmuje także konstrukcje sprężone, które nie powinny ulegać zarysowaniem, a
rysoodporność jest zabezpieczona sprężanie i współpracę betonu na rozciąganie
c) kategoria 3 – obejmuje żelbetowe i częściowo sprężone konstrukcje, w których dopuszczalne jest
powstanie zarówno rys prostopadłych do osi elementu, jak i rys ukośnych, o ograniczonej szerokości
rozwarcia.
Wartości dopuszczalne rozwarcia rys podano w
tabeli
Sprawdzenie stanu granicznego ugięć polega
na wykazaniu, że występujące w konstrukcji siły
wewnętrzne wyznaczone dla odpowiedniej
kombinacji obciążeń nie powodują ugięć
większych od uznanych za graniczne ze
względu na przeznaczenie budowli, możliwość
uszkodzenia elementów przyległych do
konstrukcji, estetykę oraz poczucie zagrożenia
bezpieczeństwa użytkowników.
W budownictwie ogólnym, przemysłowym i rolniczym, jeżeli
warunki użytkowania nie powodują konieczności
specjalnego ograniczenia ugięć, sprawdzenia wymagają
jedynie elementy dachów i stropów. Ugięcia tych elementów
nie powinny przekraczać wartości dopuszczalnych,
podanych w tabeli
Przy obliczaniu ugięć należy uwzględnić wpływ pełzania
betonu na sztywność elementu zginanego. Wpływ skurczu
betonu na ugięcie żelbetowych elementów zginanych
można z reguły pomijać, z wyjątkiem elementów
zespolonych.
36. Typy zbrojenia stosowanego w elementach żelbetowych (rola spełniana przez zbrojenie;
klasyfikacja typów zbrojenia elementów żelbetowych – ze względu na przenoszone siły
wewnętrzne; logika rozmieszczania zbrojenia w przekroju i na długości elementu);

TYPY I RODZAJE ZBROJENIA
Stosowana w Polsce stal zbrojeniowa do konstrukcji żelbetowych sklasyfikowana została pod względem
wytrzymałościowym. Podział na klasy z wyszczególnieniem gatunków, spawalności, średnic, granic plastyczności
stali fyk i fyd a także z podaniem charakterystycznej wytrzymałości stali na zerwanie ftk.
Druty i pręty ze stali klas A-0 i A-I są w przekroju okrągłe i gładkie, natomiast pozostałych klas okrągłe i żebrowane.
Klasa A-II jest ukośnie żebrowana, stal klasy A-III użebrowana w „jodełkę”, natomiast A-IIIN (RB 500) obracając w
dwóch położeniach widzi się żebrowanie w „jodełkę” a w jednym „ukośnie”.
1. Druty do żelbetowych konstrukcji średnicy 4.5, 6, 8, 10 i 12mm (3mm wyjątkowo w prefabrykatach), 1mm
do drutów wiązałkowych. Produkowany jest w zwojach.
2. Pręty do konstrukcji żelbetowych średnicy 12, 14, 16, 18, 20, 22, 25, 28, 32, 35, 40, otrzymuje się w
pękach, przy czym długośc prętów nie jest większa niż 12m.
3. Szkielety spawane lub zgrzewane drabinki, wygodne przy zbrojeniu prefabrykatów w typowych
elementach belek i słupów. Szkielety w formach lub deskowaniach łączone są ze sobą poprzecznie
prętami za pomocą spawania, z możliwością dozbrojenia dodatkowymi prętami.
4. Siatki:
a. Zgrzewane siatki w formie mat mogą mieć nośne zbrojenie w kierunku podłużnym lub
poprzecznym, bądź też w obu kierunkach.
b. Zgrzewane siatki w formie rulonów (zwijane) mogą mieć nośne zbrojenie w kierunku
prostopadłym do kierunku zwijania.
c. Jednolita siatka cięto-ciągniona Ledóchowskiego (siatka górnicza), uzyskana przez
odpowiednie ponacinanie blachy, a następnie jej rozciągnięcie, pracuje w kierunku długości oczek.
d. Ortogonalna siatka pleciona Rabitza, z cienkiego drutu o drobnych oczkach, stosowana w
robotach wykończeniowych, np. do tynkowania elementów żelbetowych, stalowych i drewnianych.
5. Cięgna sprężające do konstrukcji sprężonych wysokiej wytrzymałości
a. Druty – struny średnicy 2.5, 5, 7mm.
b. Pręty – żebrowane pręty okrągłe ze stali klasy A-IIIN średnicy 10÷18mm lub też owalne.
c. Sploty – np. 2Ø2.5, 7 Ø2.5, 19 Ø2.5.
d. Kable – wiązka równoległych drutów sprężających Ø5 lub Ø7mm, np. 12 Ø5, 18 Ø7, lub
równoległych splotów, np. 19 splotów o średnicy 15,5mmpo 7 Ø6 w każdym splocie.
e. Liny – zwita wiązka cienkich drutów o średnicy 0.4÷2mm (jednozwitych, dwuzwitych lub trój
zwitych) lub też z drutów o większej średnicy, np. zwita przeciwzwita 1+6w prawo +12w lewo +18w lewo+24w
prawo
Zginane elementy betonowe niszczą się na skutek działania naprężeń rozciągających. Nośność tego typu
elementów na zginanie jest niska. Zdolność do przenoszenia dużych naprężeń ściskających przez beton nie jest
wykorzystana.
Główna idea żelbetu polega na odpowiednim wykorzystaniu własności betonu i stali. W strefach występowania
naprężeń rozciągających umieszcza się zbrojenie. Dzięki temu elementy z żelbetu mogą przenosić znacznie
większe obciążenia. Zazwyczaj w konstrukcjach żelbetowych: beton odpowiada za przenoszenie ściskania, a
stal za przenoszenie rozciągania. Główną wadą żelbetu jest ujawnienie się zarysowań w strefie rozciąganej
elementów zginanych.
Stal zbrojeniowa.
Stal zwykła do konstrukcji żelbetowych.
Do zbrojenie konstrukcji żelbetowych stosujemy zwykle stale niskowęglowe (do 0,25% zawartości węgla) i
niskostopowe (do 1,5% zawartości dodatkowych pierwiastków uszlachetniających – Mn, Si, Ni, Cr, V, Mo, itd.)
Typowe zbrojenie wykonuje się w postaci prętów walcowanych (pręty w kręgach i pręty proste).
Norma PN-B-03264:2002 wyróżnia 5 klas stali stosowanych do zbrojenia żelbetu. Do poszczególnych klas zalicza
się stale różnych gatunków.
STAL ZBROJENIOWA WG EUROKODU 2
- W Eurokodzie nie wyróżnia sie gatunków stali, a jedynie klasy.
- Górna granica fyk do zbrojenia żelbetu wynosi 600MPa
- f yk dla stali do zbrojenia żelbetu powinna się zawierac w przedziale <400-600>MPa
Klasy stali wg Eurokodu 2:
- wyróżnia się 3 klasy stali (A,B,C) – o przyjęciu klasy decyduje jej gwarantowana ciągliwość
Klasy stali wg Eurokodu 2:
- B500A
- B500B
- B500C
Stale produkowane w Polsce (za wyjątkiem RB500W) nie spełniając wymogów Eurokodów – za mała wytrzymałość
lub za mała gwarantowana odkształcalność.
ZASTOSOWANIE STALI W KONSTRUKCJACH ŻELBETOWYCH
Wyroby ze stali zbrojeniowej (żelbet):
- Pojedyncze pręty proste,
- Pręty w kręgach,
- Siatki zgrzewane,
- Szkielety zbrojeniowe,
- Sztywne wkłady.
Zastosowanie stali w zależności od klas:
- Stale wyższych klas – silniej obciążone elementy konstrukcyjne,
- Stale niższych klas – elementy drugorzędne (płyty, strzemiona, zbrojenie rozdzielcze).
Powierzchnia prętów w zależności od klas:
- Gładkie – klasa A-0 i A-I (wymagane haki),
- Żebrowane – klasy A-II, A-III, A-IIIN (pręty klas A-II są żebrowane jednoskośnie, A-III dwuskośnie).
Produkowane średnice prętów:
5,5; 6; 8; 10; 12; 14; 16; 18; 20; 22; 25; 28; 32; 36; 40;
- Pręty mniejszych średni (zwykle do 12mm) dostarczane SA w kręgach – tzw. walcówka (wymagane jest
prostowanie na miejscu budowy),
- Pręty większych średnic (>12mm) dostarcza się jako pręty proste (do 12m, produkowane są na
zamówienie pręty o długości sięgającej nawet 18m).
FUNKCJONALNY PODZIAŁ PRĘTÓW ZBROJENIOWYCH
Zbrojenie może pełnić również funkcje w elementach żelbetowych.
Zbrojenie nośne pręty odpowiedzialne za przenoszenie naprężeń.
• Zbrojenie główne podłużne – przeniesienie naprężeń normalnych,
• Zbrojenie poprzeczne – strzemiona, zbrojenie odgięte,
• Zbrojenie rozdzielcze – gwarantuje równomierny rozdział obciążeń.
Zbrojenie montażowe – pręty niepotrzebne z punktu widzenia nośności konstrukcji, zapewniające sztywność
szkieletu zbrojenia, potrzebne do zachowania stabilności podczas betonowania,
Zbrojenie przeciwskurczowe – zbrojenie ograniczające szerokość rozwarcia rys na skutek skurczu,
Zbrojenie konstrukcyjny – zbrojenie, którego ilość wynika z zapewnienia odpowiedniej współpracy stali z
betonem, zabezpieczenie przed kruchym zniszczeniem, w tym wynikające z maksymalnych odstępów.
SPOSÓB ZBROJENIA NA ŚCINANIE
Przy ścinaniu EC2 pozwala jedynie na uwzględnienie zbrojenie nachylonego do osi podłużnej elementu pod kątem
od 5˚ do 90˚.
Istnieją dwa podstawowe sposoby zbrojnie na ścinanie:
- Przy użyciu samych strzemion (najczęściej pionowych),
- Przy użyciu strzemion i prętów odgiętych ( wymagane jest aby strzemiona przenosiły minimum 50% siły
VSd)
Strzemiona muszą otaczać pręty zbrojenia rozciąganego i strefę ściskana betonu.
Mniej popularne sposoby zbrojenia na ścinanie:
- Przy użyciu strzemion ukośnych (nachylonych),
- Przy użyciu tzw. klatek lub drabinek (nieotaczających zbrojenia podłużnego – wymagane jest ich
odpowiednie zakotwienie),
- Przy użyciu samych prętów odgiętych (typ zbrojenie dopuszczony jedynie w przypadku płyty).
Zbrojenie poprzeczne warunki konstrukcyjne
- Strzemiona muszą być skutecznie zakotwione zarówno w strefie ściskanej, jak i rozciąganej.
- Warunki poprawnego zakotwienia strzemion w zależności od zastosowanego rozwiązania:
o Haki półokrągłe sA≥5Øs i 50mm,
o Haki proste sB≥10Øs i 70mm,
o Przyswojenie dwóch prętów,
o Przyswojenie jednego pręta
- Strzemiona rozstaw:
o W kierunku podłużnym st,max=0,75d
o W kierunku poprzecznym st,max=0,75d≤600mm
- Pręty odgięte – rozmieszczenie: Wymagania normowe dotyczą jedynie prętów odgiętych, uwzględnianych
w obliczeniach na ścinanie. Ograniczenia te mają na celu zabezpieczenie elementu przed powstaniem rysy
przebiegającej pomiędzy płaszczyznami prętów odgiętych i nie przecinającej żadnego z tych prętów.
Zbrojenie na przebicie:
W przypadku, gdy nośność samego betonu na przebicie jest niewystarczająca można strefę przebicia dodatkowo
dozbroić za pomocą:
- Strzemion prostych (muszą być to strzemiona zamknięte)
- Prętów odgiętych,
- Pierścieniowo rozłożonych szkieletów składających się z pionowych odcinków pręta,
- Koszy zbrojeniowych,
- Sztywnych wkładów, składających się zwykle z ustawionych w postaci krzyża dwuteowników,
- Króćców dwuteownika,
- Tzw. listew dyblowych.
Zbrojenie wykorzystuje się najczęściej w ustrojach płytowo – słupowych. Zdecydowanie rzadziej konieczne jest
dozbrajanie stóp fundamentowych na przebicie. Zwykle dobiera się taka wysokość stopy fundamentowej, żeby
zbrojenie poprzeczne nie było wymagane.
Zbrojenie na docisk:
Zbrojenie na docisk może być wykonane:
- Ze zgrzewanych punktowo lub wyginanych siatek zbrojeniowych wykonanych z prętów,
- Ze spirali uzwajającej,
- Ze strzemion zamkniętych z zakładem, leżących w płaszczyźnie prostopadłej do kierunku działania siły
docisku.
Sposoby rozmieszczenia zbrojenia na docisk:
- Zbrojenie w postaci siatek musi być rozmieszczone co najmniej w 3 warstwach,
- Średnica nie może być większa niż 12mm,
- Odległość pierwszej warstwy zbrojenia do powierzchni docisku musi być nie większa niż 20mm.
- Odległość sąsiednich warstw zbrojenia złożonego z siatek,
- Środek ciężkości zbrojenia powinien znajdować się między 0,3a-0,5a (a – mniejszy wymiar powierzchni
rozdziału),
- Siatki należy rozmieszczać na powierzchni nie mniejszej niż powierzchnia rozdziału.
37. Projektowanie żelbetowych elementów zginanych, mimośrodowo ściskanych i rozciąganych
– różnice i podobieństwa w sposobie podejścia (rozmieszczanie zbrojenia w zależności od
działających sił wewnętrznych; znaczenie wytrzymałości betonu na ściskanie i rozciąganie;
wpływ kształtu przekroju i wymiarów elementu);
Przy wymiarowaniu żelbetowych elementów zginanych, ściskanych lub rozciąganych do dyspozycji mamy zawsze
dwa równania równowagi. Są to równania równowagi sił oraz momentów względem prostej przechodzącej przez
środek ciężkości betonu, równoległej do osi obojętnej. W praktyce korzysta się jednak bardzo często z prostszych w
zapisie i wygodniejszych w zastosowaniu równań równowagi momentów względem prostej równoległej do osi
obojętnej przechodzącej przez środek ciężkości zbrojenia.
Z elementami zginanymi mamy do czynienia, gdy w przekrojach występuje moment zginający MSd, przy NSd = 0.
Projektowanie sprowadza się do toku obliczeń wykorzystującego wspomniane wcześniej równania. Wiadomymi
wartościami są wytrzymałościowe parametry materiałów: obliczeniowa wytrzymałość betonu na ściskanie (fcd),
obliczeniowa granica plastyczności stali zbrojeniowej (fyd) oraz graniczna wartość względnej wysokości ściskanej
strefy betonu (xeff,lim) uzależniona od przyjętej klasy stali zbrojeniowej. Przyjmuje się, że obliczeniowa nośność
przekroju na moment zginający MRd = MSd, dobiera się wstępnie parametry geometryczne przekroju i rozwiązuje
układ równań.
W przypadku, gdy prócz momentu zginającego MSd występuje siła podłużna NSd > 0, mamy do czynienia z
przekrojem mimośrodowo ściskanym. W obliczeniach parę sił: moment zginający – siła podłużna zastępuje się
mimośrodem uwzględniającym wpływ wyboczenia, działania obciążenia długotrwałego oraz mimośrodu
niezamierzonego. W zależności od wielkości mimośrodu rozróżniamy dwa przypadki: ściskania z dużym i małym
mimośrodem. Tok obliczeniowy w obu przypadkach sprowadza się do identycznych założeń jak dla przekroju
zginanego. Wykorzystując te same wiadome dobiera się wstępnie parametry geometryczne przekroju, zakłada się
zbrojenie symetryczne lub niesymetryczne i rozwiązuje układ równań.
W przypadku, gdy prócz momentu zginającego MSd występuje siła podłużna NSd < 0, mamy do czynienia z
przekrojem mimośrodowo rozciąganym. W obliczeniach parę sił: moment zginający – siła podłużna zastępuje się
mimośrodem nie uwzględniając tym razem wpływu wyboczenia i mimośrodu niezamierzonego. W zależności od
wielkości mimośrodu rozróżniamy przypadki: rozciągania z dużym mimośrodem (stosuje się podobne podejście jak w
przypadku mimośrodowego ściskania z dużym mimośrodem), z małym mimośrodem, oraz rozciągania osiowego o
uproszczonym toku obliczeniowym.
Rozwiązaniem każdego układów równań dla wszystkich przypadków jest pole powierzchni zbrojenia rozciąganego i
ewentualnego zbrojenia ściskanego. Przyjmuje się wówczas konkretną średnicę, liczbę prętów, rozmieszcza się je w
przekroju ustalając jego rzeczywistą geometrię i ewentualnie sprawdza się stan graniczny nośności SGN.
Zbrojenie otrzymane z obliczeń w projektowanym elemencie umieszcza się w miejscach, gdzie jest on rozciągany.
Wynika to w istotny sposób z parametrów wytrzymałościowych betonu: jego dobrej wytrzymałości na ściskanie i
niskiej wytrzymałości na rozciąganie (około 10x mniejszej) Zbrojenie należy również umieszczać również w ściskanej
strefie betonu, gdy naprężenia ściskające są zbyt duże, aby beton sam mógł je przenieść. W odniesieniu do belek
wykonuje się bardzo często obwiednię momentów zginających, w oparciu o którą rozmieszcza się odpowiednią ilość
zbrojenia.
Rozmieszczając i dobierając zbrojenie nie należy zapominać o jego minimalnych powierzchniach (o tzw. zbrojeniu
konstrukcyjnym), o jego minimalnych średnicach (10mm dla wkładek ściskanych i 12mm dla wkładek rozciąganych),
odpowiednich odstępach pomiędzy prętami: minimalnymi (Φ lub 20mm lub średnica kruszywa + 5mm) i
maksymalnymi (400mm).
Istotną rolę pełni także zbrojenie na ścinanie w postaci strzemion, których rodzaj uzależniony jest od ilości wkładek
zbrojenia głównego i parametrów geometrycznych przekroju, oraz w postaci prętów odgiętych. Strzemiona
rozmieszcza się na długości całego zbrojonego elementu w rozstawach konstrukcyjnych (min. 400mm), bądź
wynikających z obliczeń zbrojenia na ścinanie.
38. Projektowanie strefy przypodporowej belek żelbetowych na ścinaniem(obliczeniowe nośności
na ścinanie VRd1, VRd2, VRd3 i ich wpływ na przebiegmobliczeń; warunki SGN na odcinkach
pierwszego i drugiego rodzaju; znaczeniemkąta , sposoby zbrojenia na ścinanie); Ѳ
Jako model obliczania elementów żelbetowych na ścinanie przyjęto model kratownicowy, w którym beton pracuje
tylko na ściskanie, a rozciąganie krzyżulców i słupków kratownicy przejmuje poprzeczne zbrojenie w postaci prętów
odgiętych i strzemion (pionowych lub ukośnych).
Kąt Θ – to zmienny kąt nachylenia betonowych krzyżulców; przy jego mniejszej wartości uzyskuje się mniej
zbrojenia, może jednak być nie spełniony warunek SG szerokości rys ukośnych.
Warunek SGN na ścinanie :
VSd ≤ VRd
Nośność na ścinanie VRd jest równa
jednej z trzech nośności:
• VRd1 – ze względu na rozciąganie
powstające w betonie przy ścinaniu
w elementach nie wymagających
obliczeniowego zbrojenia
poprzecznego
• VRd2 – ze względu na ściskanie
powstające w betonie przy ścinaniu
w elementach zginanych, a
VRd2,red w elementach
mimośrodowo ściskanych
• VRd3 – ze względu na rozciąganie
zbrojenia poprzecznego przy
ścinaniu
Odcinki elementu na których
spełniony jest warunek VSd ≤ VRd1 -
odcinki pierwszego rodzaju; nie
wymaga się obliczania zbrojenia
poprzecznego i szerokości rys ukośnych.
Odcinki na których spełniony jest warunek VRd 1< VSd ≤ VRd2 lub VRd2, red – odcinki drugiego rodzaju;
wymaga się obliczenia zbrojenia poprzecznego i sprawdzenia szerokości rys ukośnych.
1. Nośność elementów na odcinkach pierwszego rodzaju.
Sprawdza się z warunków: VSd ≤ VRd1, VSd ≤ VRd2 lub VRd2,red.
VRd1 = [0,35kfctd(1,2+40ρL)+0,15σcp]bwd , gdzie:
- k=1,6-d≥1,0 gdy min 50% zbrojenia rozciąganego doprowadzone do podpory; w innym wypadku k=1,0
- bw – najmniejsza szer. przekroju elementu w strefie ścinania
- ρL - stopień zbrojenia podłużnego ρL=AsL/ bwd ≤ 0,01
- σcp – naprężenie w betonie wywołane silami podłużnymi
cd
c
pd Sd
cp
f
A
N N
2 , 0 ≤
+
· σ
Sd
N
- siła podłużna;
pd
N
- siła sprężająca
VRd2 = 0,5νfcdbwz
- ν – współczynnik efektywności
,
_

¸
¸
− ·
250
1 6 , 0
ck
f
ν
2. Nośność elementów na odcinkach drugiego rodzaju.
Sprawdza się z warunków: VSd ≤ VRd2 lub VRd2,red, VSd ≤ VRd3.
• Jeżeli zbrojenie poprzeczne składa się wyłącznie ze strzemion prostopadłych do osi elementu (gdy nie stosuje
się prętów odgiętych lub pomija się ich wpływ):
VRd2= νfcdbwz[ctgΘ/(1+ctgΘ)]
VRd3= VRd31=(Asw1/s1) fywd1zctgΘ
• Jeżeli zbrojenie poprzeczne składa się wyłącznie ze strzemion ukośnych nachylonych pod kątem α:
VRd2= νfcdbwz[(ctgΘ+ctgα)/(1+ctg²Θ)]
VRd3= VRd32=(Asw2/s2) fywd2zsinα(ctgα+ctgΘ)
• Jeżeli zbrojenie poprzeczne składa się ze strzemion prostopadłych do osi elementu oraz prętów odgiętych
nachylonych pod kątem α, a strzemiona przenoszą co najmniej 50% siły VSd:
VRd2= νfcdbwz[ctgΘ/(1+ctg²Θ)] + ΔV
VRd3= VRd31 + VRd32
ΔV=[( Asw2 fywd2)/ s2]zcosα ≤ νfcdbwz[ctgΘ/(1+ctg²Θ)][ctgα/(2ctgΘ+ctgα)]
Asw1, s1, fywd1 – pole poprzecznego przekroju
jednego strzemienia (przy α=90°), rozstaw strzemion,
obliczeniowa granica plastyczności stali strzemion
Asw2, s2, fywd2 – pole poprzecznego przekroju
jednego strzemienia ukośnego lub jednej warstwy
prętów odgiętych, rozstaw warstw, obliczeniowa
granica plastyczności
• Sposoby zbrojenia na ścinanie
39. Ogólna klasyfikacja fundamentów żelbetowych. Sposób projektowania na przykładzie stóp
fundamentowych (klasyfikacja fundamentów ze względu na głębokość posadowienia i kształt
fundamentu; rodzaje i kształtowanie stóp fundamentowych; sposób doboru wymiarów i wpływ
czynników gruntowych oraz sposobu przyłożenia obciążeń; metody projektowania zbrojenia);
Stopy – Przekrój pionowy stopy żelbetowej może być prostokątny, schodkowy
lub trapezowy. Stopy kielichowe służą do zamocowania słupów prefabrykowanych. Najbardziej ekonomiczne są
stopy o podstawie kwadratowej. Wysokość powinna wynikać z warunku na przebicie, warunek ekonomiczny 0,3(B-
d)≤h≤0,5(B-d) (B – szerokość stopy, d – szerokość słupa). Zwykle na fundament są przekazywane siły poziome i
momenty działające w różnych kierunkach. Wtedy ewentualne przesunięcie fundamentu względem osi słupa
powinno być tak dobrane, żeby maksymalne naprężenia pod fundamentem były takie same.
Ławy fundamentowe - Ławy fundamentowe stanowią posadowienie ścian lub rzędów słupów. Aby uzyskać
równomierny rozkład naprężeń pod ławą należy tak dobrać jej kształt i wymiary, żeby wypadkowa z sił w słupach
przechodziła przez środek ciężkości podstawy. Można to uzyskać przez zróżnicowanie długości wsporników ławy
lub przez zróżnicowanie szerokości ławy.
Ruszty – układy krzyżujące się, zmonolityzowane ławy fundamentowe. Wysokość (1/5 – 1/7)L, L- odległość dwóch
sąsiednich słupów. Obciążenie to siły pionowe przenoszone przez słupy oraz momenty zginające powstałe w
skutek monolitycznego połączenia słupów z fundamentem. Przy obliczaniu należy uwzględnić odkształcalność
podłoża gruntowego. Siatka rusztu wymuszona jest siatką słupów.
Płyta fundamentowa – gorsze warunki gruntowo-wodne, należy pamiętać o zabezpieczeniu bodowli przed
zalaniem oraz o wyporze wody (masa przekraczać musi wypór o co najmniej 15%) Płyty płaskie – słupy bez głowic,
płyty płaskie słupy z głowicami, płyty użebrowane.
Skrzynie – pod duże obciążenia, szkody górnicze, obiekty wysokie. Płyta denna, ściany poprzeczne, podłużne
(0,6-1,0m), płyta górna (1,0-1,2m) – zmonolityzowane.
Całkowita wysokość 5,5-6,0m – nawet 2 kondygnacje.
Słup może przekazywać na stopę jedynie siłę pionową w osi fundamentu - (stopa obciążona osiowo), lub siłę
pionową, poziomą i moment zginający - (stopa obciążona mimośrodowo). Jest korzystnie, jeżeli siła wypadkowa z
obciążeń przekazywanych przez słup przechodzi przez środek podstawy fundamentu.
Wymiary stopy należy dobrać tak, by:
- nie została przekroczona nośność podłoża,
- nie zostały przekroczone dopuszczalne osiadania,
- stopa nie doznawała obrotu.
Zwykle zakłada się, że stopa jest nieskończenie sztywna, a podłoże reprezentuje model Winklera.
Z tego wynika liniowy rozkład odporu gruntu pod stopą. Przy obliczeniu sił wewnętrznych możemy:
- analizować trójwymiarowy blok fundamentu,
- zastosować metodę Lebella (Metoda Lebella jest próbą prostego obliczenia sił wewnętrznych w stopie
traktowanej jako trójwymiarowy element konstrukcyjny),
- zastosować daleko idące uproszczenie i obliczać przestrzenny blok za pomocą - jednowymiarowych schematów
prętowych.
Zakłada się przebicie pod kątem 45°przy naprężeniu równym wytrzymałości obliczeniowej betonu na rozciąganie.
Zbrojenie stopy:
- zakłada się siatkę o stałym rozkładzie – dla stóp do 1,5m (2m), dla większych stóp – zagęszczenie w strefie
środkowej, powyżej 3m – skrócenie co 2 wkładki o 20%
- siatki łączone należy kończyć hakiem, spawane nie,
- należy pamiętać o zbrojeniu startowym słupa
40. Schody żelbetowe (klasyfikacja schodów żelbetowych; elementy konstrukcji schodów;
schody płytowe, zasady obliczania i przykłady konstrukcji schodów płytowych bez belek
spocznikowych i podestowych; przykłady rozmieszczenia zbrojenia);
Rodzaje schodów:
1) schody wspornikowe (ze względu na ugięcie końca wspornika wysięg do 1,5m, ew. 2m):
a) ze stopniami zamocowanymi w ścianach,o stopniach wspornikowych: monolitycznych lub prefabrykowanych
oraz z płyt spocznikowych, stopnie są jednym końcem osadzone w ścianch.
b) wachlarzowe, składające się z prefabrykowaych stopni, mających w poziomym rzucie kształt wycinka koła, oraz
ze słupa nośnego w pionowym kanale kolistym, stopnie są elementami wspornikowymi, słup jest żelbetowy
zbrojony prętami podłużnymi.
2) dwuswspornikowe, składające się z jednego lub dwóch elementów nośnych (monolitycznych lub
prefabrykowanych), na których oparte są dwuwspornikowe stopnie (obliczane jak wsporniki zamocowane w belce –
w belce skręcanie) oraz ewentualnie płyty spocznikowe.
3) schody policzkowe (ze stopniami swobodnie popartymi), stopnie mogą opierać się na klatkach ściany schodowej
z obu stron lub na podłużnych belkach jednostronnie i dwustronnie, mogą być monolityczne (przykłady na zdjęciu)
lub prefabrykowane (z małych elementów – składane z oddzielnych stopni i belek policzkowych lub wielkopłytowe),
4) płytowe (rozpiętość do 4,5m),
Schody płytowe obliczamy jak płytę załamaną swobodnie podpartą na ścianach klatki schodowej o rozpiętości
liczonej w rzucie.
Zbrojenie schodów płytowych bez belek spocznikowych i policzkowych:
Konstruując zbrojenie schodów płytowych należy zwrócić szczególną uwagę na miejsce załamania płyty. W narożu
pod działaniem momentu zginającego zbrojenie powinno być „naciągane” na beton (a), powinno być dociskane do
betonu. W żadnym przypadku nie może być odrywane od betonu (b). Jeżeli dwa rodzaje rozciąganego zbrojenia
krzyżują się w narożniku, to każde z nich powinno być niezależnie zakotwione (c).
Zasady konstruuowania płytowego biegu schodowego połączonego ze spocznikami:
Przy zapewnieniu całkowitej swobody obrotu na podporze wystarczyłyby wkładki typu 1 i 2, przy czym odgięta
część 1 mogłaby być skrócona. Jeżeli na podporach mogą wystąpić momenty częściowego zamocowania, to
konieczne są wkładki typu 3 (przy małych momentach-krótsze). Jeżeli na skutek silnego zamocowania w podporze
i krótkich wsporników można się spodziewać zerowania momentów w pobliżu załamania podniebienia schodów, to
konieczne będzie zastosowanie wkładek 4 i 5. Zbrojenie rozdzielcze należy rozmieszczać jak dla płyt ciągłych.
Przykład zbrojenia schodów płytowych:
5) płytowo-belkowe, z belkami spocznikowymi, policzkowymi, lub obydwoma,
-> płytowo-belkowe z belkami spocznikowymi (płytowe biegi połączone z płytami spocznikowymi, podparte belkami
spocznikowymi w miejscu styku biegu ze spocznikiem),
-> płytowo-belkowe z belkami policzkowymi i spocznikowymi, (płytowe biegi połączone z płytami spocznikowymi,
podparte belkami spocznikowymi w miejscu styku biegu ze spocznikiem, stopnie dodatkowo podparte są na
belkach policzkowych),
-> prefabrykowane płytowo-belkowe z belkami policzkowymi i spocznikowymi,
6) z płytą załamaną (opcja a jako schody wspornikowe, b i c tylko w teorii),
,
7) o biegach wspornikowych (złożony układ sił wewnętrznych: w biegu górnym siła rozciągająca, zginanie i
skręcanie, w biegu dolnym siła ściskająca, zginanie i skręcanie, w płycie spocznikowej zginanie, skręcanie i
ściskanie lub rozciąganie),
8) płytowe - spiralne,
9) inne.
41. Podział procesów geologicznych – procesy endogeniczne i egzogeniczne (krótka
charakterystyka i wzajemne relacje; cykl procesów geologicznych w przyrodzie);
Procesy geologiczne – zespół procesów fizycznych i chemicznych, które prowadzą do zmian w skorupie ziemskiej,
w górnych partiach płaszcza i głębszych warstwach Ziemi. Przyczyną powstawania procesów geologicznych jest
energia z wnętrza ziemi (procesy endogeniczne) lub z zewnątrz Ziemi (procesy egzogeniczne).
Endogeniczne:
• Magmatyzm – ogół procesów tworzenia i przemieszczania magm oraz powstawanie ciał magmowych na i pod
powierzchnią
• Procesy plutoczne – występują, gdy magma zastyga głęboko pod powierzchnią Ziemi, tworząc intruzje skał
magmowych głębinowych wciśnięte pomiędzy istniejące wcześniej formacje skalne.
• Procesy wulkaniczne – polegają na wylewaniu się magmy (lawy) na powierzchnię Ziemi (lub dno morskie)
gdzie następuje jej zastygnięcie -> powstają skały magmowe.
• Procesy powulkaniczne – po fazie wulkanicznej przez długi czas jeszcze obserwuje się różnorodne zjawiska
związane z aktywnością ogniska magmowego wewnątrz skorupy: wydzielanie się gorących gazów z
gardzieli i szczelin wulkanów, wulkany błotne, gorące źródła, gejzery
• Dyferencjacja – różnicowanie się magmy w ognisku magmowym
• Likwacja – odmieszanie się magmy cięższej i lżejszej
• Metamorfizm – ogół procesów powodujących przeobrażenie skał w wyniku działania temperatury i ciśnienia
znacznie wyższych niż na powierzchni Ziemi.
• Termiczny – w sąsiedztwie ognisk magmowych, pod wpływem temperatury intrudującej magmy
• Dyslokacyjny – przebiega w strefach fałdowych, gdzie skały podlegają silnemu stresowi przy małej temp
• Regionalny – przebiega po pogrążeniu skał na dużą głębokość, gdzie panuje wysokie ciśnienie
hydrostatyczne i temp
• Metasomaza – gdy któryś z powyższych procesów przebiega z dopływem roztworów i gazów, które
indykują reakcje chemiczne powodując częściowe lub całkowite zastąpienie minerałów nowymi
• Ultrametamorfizm – zespół procesów między metamorfizmem a granityzacją
• Granityzacja – proces zachodzący w skorupie ziemskiej, który prowadzi do powstania
nowych skał podobnych do granitu.
• Diastrofizm (ruchy tektoniczne) – zespół procesów prowadzących do mechanicznych odkształceń (deformacji)
skorupy.
• Dryf kontynentalny
• Trzęsienia Ziemi – gwałtowne i krótkie ruchy skorupy ziemskiej, wywołane przesunięciami mas skalnych w
litosferze
• Epejrogeneza – powolne i długotrwałe ruchy pionowe rozległych obszarów skorupy ziemskiej
• Orogeneza – wypiętrzanie łańcucha górskiego w skutek pofałdowania pewnej serii skał osadowych
Egzogeniczne:
• Wietrzenie – rozpad mechaniczny i chemiczny skał pod wpływem nasłonecznienia, wód, świata organicznego
(w strefie powierzchniowej i przypowierzchniowej).
• Fizyczne – rozkruszenie i rozpad skały bez zmiany składu chemicznego
• Chemiczne -
• Krasowienie skał – rozpad skał węglanowych i gipsowo – solnych przez wodę. Woda rozpuszcza skały na
powierzchni i w szczelinach.
• Sufozja – wynoszenie niektórych składników skały przez wody przepływające przez nią -> większa
porowatość
• Osuwiska – rezultat zachwiania równowagi na zboczu (spływy, spełzywanie, osypywanie, zsuwanie,
obrywy)
• Erozja – mechaniczne niszczenie skał (połączone z usuwaniem powstających okruchów) przez wodę, lodowce,
wiatr. Uruchomiony erozją materiał skalny uderza o podłoże, ponad którym jest transportowany, intensyfikując
jego dalsze działanie.
• Powierzchniowe ruchy masowe – przemieszczanie w dół po stoku przypowierzchniowych partii podłoża
(zwietrzeliny, osadów stokowych oraz fragmentów skał) pod wpływem działania siły ciężkości
Erozja + Powierzchniowe ruchy masowe -> Denudacja
• Denudacja - jest to ciągły proces erozyjny polegający na przemieszczaniu okruchów skalnych (efektów
dezintegracji blokowej i ziarnowej) z terenów wyżynnych na nizinne, powodujące wyrównanie terenu. Zazwyczaj
transportowany materiał trafia ostatecznie do oceanów, gdzie jest deponowany w postaci skał
okruchowych jak piaskowce.
• Sedymentacja (osadzanie, akumulacja) – gromadzenie się osadów (materiału skalnego) skupionego na miejscu
dzięki działalności organicznej lub wytrącania podczas naturalnych procesów fizykochemicznych.
• Osady – nagromadzenie materiału terygenicznego (z „ziemi”)
• Zeskalenie – na dnie morza
• Sedymentacja morska – odparowanie wody -> krystalizacja na dnie
• Sedymentacja lądowa – w środowisku rzecznym, lodowcowym, eolicznym, jeziornym, bagiennym
Sedymentacja + Denudacja -> gradacja (planacja) – wyrównanie terenu
• Diageneza – zespół procesów po depozycji skały -> zlityfikowanie skały
42. Geologiczno-inżynierskie znaczenie procesów eolicznych, lodowcowych i rzecznych
(działalność erozyjna, transportująca. Osady pochodzenia eolicznego lodowcowego, rzecznego.
Znaczenie procesów eolicznych, lodowcowych i rzecznych dla inżynierskiej działalności
człowieka);
I. Procesy eoliczne
1. Działalność erozyjna
Erozję eoliczną można podzielić na dwie podstawowe kategorie:
• Deflacja - jest wywiewaniem cząstek mineralnych; może powodować wywiewanie dużej ilości materiału
drobnoklastycznego (piaszczystego i pylastego) z rozległych obszarów i np. tworzenie pustyń kamienistych
(hamad) lub żwirowych (serir), a także tworzenie oaz.
• Korazja – jest ścieraniem skał poprzez piasek niesiony wiatrem. Luźne głazy są często ścięte i wypolerowane
od strony wiejącego wiatru – graniaki. Powierzchnie skał są rysowane, polerowane, drążone i ścierane, co
prowadzi do powstawania charakterystycznych form – grzybów skalnych. Intensywność korazji zależy od:
• kwadratu szybkości ruchu ziaren,
• masy ziaren w jednostce objętości powietrza,
• kształtu/kąta nachylenia atakowanej powierzchni.
2. Działalność transportująca
Transport eoliczny można podzielić na trzy podstawowe kategorie:
• Suspensja – jest unoszeniem w stanie zawieszonym, często na bardzo duże odległości, bardzo drobnych
cząstek (<0,2 mm). Piasek jest unoszony na wys. do 1 m po zawietrznych stronach wydm.
• Pełznięcie powierzchniowe ziaren – jest to wleczenie ziaren po ziemi.
• Saltacja (unoszenie przerywane) – ziarna wykonują krótkie i niewysokie skoki po krzywych balistycznych,
opadające ziarna wybijają w górę następne.
3. Rodzaje osadów
W wyniku akumulacyjnej działalności procesów eolicznych powstają następujące formy:
• Wydmy Powstają w wyniku zatrzymania naniesionego przez wiatr piasku na przeszkodzie, np. krzaku, głazie,
itp. Pod wpływem wiatru, wydmy wędrują z prędkością od kilku do kilkunastu metrów rocznie (wyjątkowo do 200
m/rok).
Wydmy dzielimy na:
• paraboliczne,
• barchany,
• wydmy poprzeczne i podłużne
• wydmy gwiaździste
• Lessy. Przenoszony przez suspensję pył osadza się, gdy wiatr zmniejsza prędkość, lub gdy pokonuje bariery
morfologiczne. Najwięcej pyłów jest zatrzymywanych na obszarach stepowych, przylegających do pustyń.
Lessy składają się z pyłu kwarcowego, glinokrzemianowego i z węglanu wapnia. Są silnie porowate i miękkie,
przez co bardzo mało odporne na erozję, szczególnie pod wpływem wody. Pokrywy lessowe osiągają znaczne
miąższości (>100 m). Charakterystyczne dla krajobrazu lessowego są głębokie wąwozy i jary o stromych
ścianach.
4. Znaczenie dla inżynierskiej działalności człowieka
Proces korazji ma znaczenie dla obiektów inżynierskich narażonych na wiatr niosący ziarna mineralne – np. wież
obserwacyjnych na wybrzeżach. Szczególnie dotyczy to konstrukcji stalowych.
Proces deflacji może prowadzić do odsłonięcia fundamentów budynków. Działalność inżynierska lub gospodarcza
może prowadzić do zniszczenia naturalnego utrwalenia wydmy, a więc uruchomić deflację.
Wędrówki wydm mogą prowadzić do zasypania i zniszczenia nawet całych osiedli. Przeciwdziała się temu stosując
osłony (płotki wydmowe) lub poprzez rozwijanie roślinności.
Piaski wydmowe występujące w podłożu budowlanym mają korzystne właściwości geotechniczne (są przewiane).
Gorszym podłożem są lessy, które podlegają wymywaniu, a także gwałtownemu i nierównomiernemu osiadaniu
przy dodatkowym zawilgoceniu.
II. Procesy lodowcowe
1. Działalność erozyjna
Działalność erozyjna lodowca nosi nazwę egzaracji. W jej wyniku powstają doliny U-kształtne. Intensywność
niszczenia podłoża przez lodowiec zależy od:
• prędkości ruchu lodowca,
• docisku masy lodowej do podłoża (będącej funkcją grubości pokrywy lodowej),
• odporność podłoża,
• współczynnik zmiany warunków ruchu lodowca.
Mechanizm erozji lodowcowej polega na:
• ścieraniu podłoża poprzez wtopione w spąg lodowca okruchy skalne,
• wmarzaniu bloków podłoża w spód lodowca przy współudziale przechłodzonych wód, a następnie
wyrywanie ich wskutek dalszego posuwania się jęzora lodowcowego,
• zdzieraniu zwietrzeliny oraz fałdowaniu i przesuwaniu warstw skalnych przez czoło lodowca,
• działalności wód lodowcowych.
2. Działalność transportująca
Podczas ruchu lodowce transportują w zawieszeniu ogromne ilości materiału skalnego, zwanego morenami.
Transport ten nie jest selektywny – lodowiec z równą łatwością przenosi cząstki iłowe, czy piaskowe, jak też
kilkudziesięciometrowe bloki skalne. Podczas tego transportu przenoszone cząstki w niewielkim stopniu ulegają
rozdrobnieniu i obtoczeniu.
Rzeka wypływająca z czoła lodowca może dalej transportować a następnie osadzać drobniejsze osady uwalniane
z czoła – tak tworzą się osady fluwioglacjalne, wykształcone jak osady rzeczne.
Gdy czoło lodowca topnieje, uwalniany zostaje materiał skalny, tworząc osady zwałowe. Są to osady
niewysortowane, zawierające ziarna od frakcji iłowej do wielkich głazów, nazywane glinami zwałowymi lub
morenowymi. Gdy glina zwałowa zostanie przepłukana przez wody wypływające z lodowca, pozostaje bruk
morenowy i eratyki.
W wyniku zatrzymania wód z topniejącego lodowca w obniżeniach terenu tworzą się jeziora zastoiskowe, a w nich
osady zastoiskowe:
• iły warwowe (wstęgowe) – zbudowane z naprzemianległych jasnych warstewek pyłu kwarcowego i ciemnych
warstewek iłu,
• piaski pylaste
3. Rodzaje osadów
A. Rzeka wypływająca z czoła lodowca może dalej transportować, a następnie osadzać drobniejsze osady
uwalniane z czoła – tak tworzą se osady fluwioglacjalne, wykształcone jak osady rzeczne
B. W wyniku zatrzymania wód z topniejącego lodowca w obniżeniach terenu tworzą się jeziora zastoiskowe, a w
nich osady zastoiskowe:
• iły warwowe (wstęgowe) – zbudowane z naprzemianległych jasnych warstewek pyłu kwarcowego i ciemnych
warstewek iłu,
• piaski pylaste.
C. Gdy czoło lodowca topnieje, uwalniany zostaje materiał skalny, tworząc osady zwałowe. Są to osady
niewysortowane, zawierające ziarna od frakcji iłowej do wielkich głazów, nazywane glinami zwałowymi lub
morenowymi. Gdy glina zwałowa zostanie przepłukana przez wody wypływające z lodowca pozostaje bruk
morenowy i eratyki.
4. Znaczenie dla inżynierskiej działalności człowieka
Utwory lodowcowe stanowią podłoże budowlane na niespełna 75% obszaru Polski.
Ogromne zróżnicowanie litologiczne (cechy i właściwości skał obserwowane makroskopowo) wynikające ze
złożonego osadzania się utworów zwałowych wymaga dokładnego rozpoznania dla bezpiecznego
fundamentowania obiektów.
Zróżnicowanie litologiczne osadów plejstoceńskich powoduje skomplikowane warunki hydrogeologiczne.
Nawroty lodowca w czasie kolejnych glacjałów spowodowały rozwój glacitektoniki – skomplikowane deformacje
podłoża lodowca, szczególnie młodego.
Ciężar lodowca, powodujący nacisk na podłoże (do kilku MPa) spowodował prekonsolidację osadów luźnych.
III. Procesy rzeczne
1. Działalność erozyjna
A. Erozja wgłębna
Pogłębianie koryta rzecznego, występuje przy dużym spadku rzeki i prowadzi do powstawania dolin V-kształtnych,
gardzieli dolinnych, kanionów, progów wodnych i wodospadów, a także terasów erozyjnych. Maksymalna
głębokość, do jakiej może dojść erozja wgłębna, to baza erozyjna. Jest to poziom zbiornika wodnego, do którego
uchodzi rzeka.
B. Erozja wsteczna
Powoduje cofanie się obszarów źródłowych i wodospadów, poprzez podcinanie progów wodnych. W krańcowych
przypadkach prowadzi do kaptażu, czyli przeciągania rzeki słąbiej erodującej przez rzekę silniej erodującą.
C. Erozja boczna
Polega na podmywaniu brzegów koryta rzecznego i w rezultacie ich obrywaniu się i obsuwaniu. Erozja działa na
zewnętrznych łukach zakoli rzeki i poprzez rozwijanie meandrów prowadzi do poszerzania doliny rzecznej
(powstawania dolin płaskodennych).
2. Działalność transportująca
Rzeki transportują materiał skalny w postaci roztworu, zawiesiny i wleczyny. Całkowita ilość materiału niesionego
przez rzekę, to jej obciążenie.
Jako roztwór transportowane są łatwo rozpuszczalne związki: węglany, siarczany i chlorki.
Materiał skalny wleczony lub toczony po dnie (rumowisko rzeczne), jest transportowany głównie przy wysokich
stanach wody i powoduje okresowe przemieszczanie aluwiów zalegających na danie – tworzenie otoczaków.
Ciężar cząstek jakie może transportować rzeka (wydolność) zależy od jej prędkości. Małe rzeki o dużej prędkości
zdolne są do przenoszenia małych ilości olbrzymich głazów, natomiast duże rzeki o niewielkiej prędkości
transportują ogromne ilości drobnego materiału skalnego.
Zawiesiny tworzy głównie frakcja pyłowa i iłowa, a w rzekach o większym spadku również piaskowa. Ilość zawiesin
zależy od podłoża po którym płynie rzeka.
3. Rodzaje osadów
W miarę zmniejszania się prędkości (tracenia energii) rzeka pozostawia część transportowanych osadów tworząc
aluwia. Zarówno w profilu podłużnym jak i pionowym aluwiów, występuje stopniowe zmniejszanie wielkości ziaren
deponowanych osadów, od frakcji żwirowej do pylastej. Utwory aluwialne charakteryzują się przekątnym
warstwowaniem – poszczególne warstewki zapadają w kierunku ruchu wody. Jednak ich układ przestrzenny jest
bardzo skomplikowany i charakteryzuje go budowa soczewkowa. W okresach wysokich stanów wód rzeki płyną
szeroko poza normalnym korytem, tworząc w tzw. facji powodziowej aluwia zawierające znaczną część substancji
organicznej – mady (gliny powodziowe).
Osady rzeczne mogą być gromadzone jako:
• Terasy – spłaszczenie terenu (półki, stopnie) występujące na różnych wysokościach w dolinie rzecznej;
powstają przez rozcięcie nagromadzonych przez rzekę osadów aluwialnych w dnie doliny.
• Stożki napływowe – powstają w miejscach zmniejszenia energii rzeki (przy zmniejszeniu spadku lub
połączeniu dwóch rzek o różnych spadkach).
4. Znaczenie dla inżynierskiej działalności człowieka
Wznoszenie budowli w bliskim sąsiedztwie rzek może być niebezpieczne, ze względu na ryzyko zalania budynku w
okresie wiosennym (roztopy), lub po wystąpieniu ulewnych deszczów.
43. Stany fizyczne gruntów spoistych i niespoistych (parametry definiujące stany fizyczne i ich
wyznaczanie);
GRUNTY SPOISTE (Ip>1%)
Grunty spoiste :
• Ił – I
• Ił piaszczysty – Ip
• Ił pylasty – Iπ
• Glina – G
• Glina piaszczysta – Gp
• Glina pylasta – Gπ
• Glina zwięzła – Gz
• Glina piaszczysta zwięzła – Gpz
• Glina pylasta zwięzła – Gπz
• Piasek gliniasty – Pg
• Pył – π
• Pył piaszczysty – πp
Ich podział zależy przede wszystkim od zawartości w nich frakcji iłowej.
Stopień plastyczności IL [-] jest parametrem pozwalającym określić zawartość wody w gruncie. Podział ze względu
na stopień plastyczności
• zwarte IL < 0
• półzwarte IL ≤ 0
• twardoplastyczne 0 < IL ≤ 0,25
• plastyczne0,25 < IL ≤ 0,50
• miękkoplastyczne 0,50 < IL ≤ 1,0
• płynne - IL > 1,0
Drugi z parametrów określających grunty spoiste spoistość IP [%], który dzieli je na:
• mało spoiste 1< IP ≤ 10% (Pg, πp, π)
• średnio spoiste 10< IP ≤ 20% (Gp,G,Gπ)
• zwięzło spoiste 20< IP ≤ 30% (Gpz,Gz,Gπz)
• bardzo spoiste IP ≤30% (Ip,I,Iπ)
Wskaźnik ten określa, ile wody wchłonie grunt w trakcie przejścia ze stanu półzwartego w płynny. Do celów
budowlanych wykorzystywane są grunty, których IP >10.
Ponadto przy projektowaniu posadowienia budynku niezbędne są również inne parametry geotechniczne takie jak
kąt tarcia wewnętrznego gruntu (Fu
(n)
) czy jego spójność (Cu
(n)
), oraz parametry odkształcenia ogólnego
pierwotnego (EO) i wtórnego (E) i moduły ściśliwości pierwotnej (MO) i wtórnej (M).
GRUNTY NIESPOISTE (Ip 1%)
Grunty niespoiste :
• Żwir – Ż
• Pospółka – Po
• Piaski grube – Pr
• Piaski średnioziarniste – Ps
• Piaski drobne – Pd
• Piaski pylaste – Pπ
Podstawowym kryterium podziału gruntów niespoistych jest procentowa zawartość poszczególnych frakcji ziaren.
Grunty te różnią się uziarnieniem, zagęszczeniem i wilgotnością.
Wielkość ziaren gruntu ma znaczenie w przypadku potrzeby zwiększenia nośności podłoża – im większe ziarna
kruszywa (grubsza frakcja kruszywa), tym nośność gruntu wzrasta. Podobnie sytuacja wygląda w przypadku
kolejnego parametru określającego grunty niespoiste zwanego stopniem zagęszczenia ID. Im wyższa jest wartość
tego współczynnika, tym nośność gruntu jest większa i bardziej nadaje się do celów budowlanych.
Stopniem zagęszczenia nazywa się stosunek zagęszczenia istniejącego w warunkach naturalnych do
największego możliwego zagęszczenia danego gruntu.
Stan gruntów niespoistych:
• luźny ID ≤ 0,33
• średnio zagęszczony 0,33 < ID ≤ 0,67
• zagęszczony 0,67 < ID ≤ 0,80
• bardzo zagęszczony ID > 0,80
Następny parametr określający grunty niespoiste to stopień wilgotności Sr. Stopień ten wyraża stosunek objętości
wody w gruncie do objętości porów. Wyróżniamy grunty:
• mało wilgotne - Sr ≤ 0,4
• wilgotne 0,4 < Sr ≤ 0,8
• nawodnione (mokre) 0,8 < Sr ≤ 1,0
Zgodnie z ta klasyfikacją najlepszymi gruntami pod posadowienie fundamentów są grunty wilgotne. Stopień
wilgotności w granicach 0,4 < Sr ≤ 0,8 pozwala zachować odpowiedni kształt fundamentów oraz ich nośność.
Podział gruntów niespoistych ze względu na uzarninenie:
dz-średnica zastępcza [mm]
• Pr d50>0,5mm
• Ps 0,25<d50 0,5mm
• Pd d50 0,25mm
• Pπ
WYZNACZANIE PARAMETRÓW:
1.1. Oznaczanie rodzaju gruntów spoistych.
Grunt należy określić jako spoisty, jeżeli po wyschnięciu do stanu powietrzno-suchego tworzy on zwarte grudki.
Grunt należy określić jako niespoisty, jeżeli po wyschnięciu do stanu powietrzno-suchego stanowi on niezwiązane
ze sobą cząstki lub grudki, rozpadające się pod wpływem lekkiego nacisku palcem. Jeżeli grunt jest w stanie
wilgotnym, to rodzaj gruntu określa się na podstawie zdolności do formowania kulki. Rodzaj gruntów spoistych
zależy przede wszystkim od zawartości w nich frakcji iłowej, a ponadto od zawartości frakcji pyłowej i piaskowej.
Wyróżnia się 4 rodzaje gruntów spoistych (stopnie spoistości), przy czym spoistość nadaje gruntom frakcja iłowa.
Rodzaje gruntów makroskopowo określa się na podstawie próby wałeczkowania, a w przypadkach wątpliwych -
uzupełnionej próbą rozmakania i rozcierania.
1.2 Przybliżone oznaczania rodzaju gruntów niespoistych.
Do gruntów niespoistych (sypkich) zalicza się grunty drobnoziarniste niespoiste oraz grunty gruboziarniste
zawierające do 2% frakcji iłowej. Rodzaj gruntów niespoistych określa się zgodnie z % zawartością frakcji, na
podstawie wielkości i zawartości ziarna poszczególnych frakcji lub ewentualnie za pomocą lupy z podziałką.
2. Oznaczanie stanu gruntów spoistych
Stan gruntu zależy od ilości i właściwości zawartej w nim wody, a także od składu i właściwości cząstek stałych.
Makroskopowo stan gruntów spoistych należy oznaczać na podstawie liczby kolejnych wałeczkowań tej samej kulki
gruntu wg 1.1, biorąc pod uwagę ile razy uzyskano wałeczek o średnicy 3 mm bez jego uszkodzeń.
Wałeczkowanie przeprowadza się na gruncie o wilgotności naturalnej, nie wolno zwilżać gruntu nawet jeśli jest
suchy. Jeżeli z gruntu nie można uformować kulki, grunt znajduje się w stanie zwartym. Jeżeli z gruntu można
uformować kulkę, lecz wałeczek pęka podczas pierwszego wałeczkowania, grunt znajduje się w stanie półzwartym.
Wyróżnienie następnych stanów określa się na podstawie liczby wałeczkowań tej samej kulki.
3. Określanie barwy gruntu
Jedną z cech makroskopowych gruntu jest jego barwa, często ułatwiająca makroskopowe wydzielenie różnych
rodzajów gruntów. Barwa w niektórych przypadkach jest wynikiem określonego składu mineralnego gruntu lub
zawartych w nim domieszek. Tak na przykład, związki żelaza trójwartościowego nadają gruntom zabarwienie o
odcieniach czerwonych lub brunatnych, natomiast związki żelaza dwuwartościowego zabarwienie o odcieniach
zielonych i czarnych. Czarne zabarwienie gruntu może być wywołane także obecnością substancji organicznej, a
zielone obecnością glaukonitu. Barwę gruntu określa się na przełamie bryłki gruntu o wilgotności naturalnej.
Określenie barwy może być wyrazem kilkuczłonowym, przy czym najpierw podaje się intensywność i odcień barwy,
a następnie barwę podstawową, dominującą (na przykład: barwa jasnozielono-brązowa). Przy określaniu barw
używa się na ogół nazw kolorów podstawowych w skali barw. Jeśli barwa gruntu nie jest jednorodna, określa się
charakter tej niejednorodności podając barwy poszczególnych części, na przykład: grunt o barwie jasnobrązowej z
czerwonymi smugami. Należy jednocześnie pamiętać, że grunt może zmieniać barwę po wysuszeniu. Dlatego też
określa się ją w gruncie o wilgotności naturalnej, a w przypadku określenia barwy gruntu wyschniętego fakt ten
trzeba odnotować.
4. Oznaczanie wilgotności gruntu
Makroskopowo wilgotność gruntu określa się wyróżniając pięć stopni wilgotności gruntów spoistych. Grunt
określamy jako: a) suchy, jeśli grudka gruntu przy zgniataniu pęka, a po rozdrobnieniu daje suchy proszek, b) mało
wilgotny, jeśli grudka gruntu przy zgniataniu odkształca się plastycznie, lecz papier przyłożony do gruntu nie staje
się wilgotny, c) wilgotny, jeżeli grudka gruntu przyłożona do papieru zostawia na nim wilgotny ślad, d) mokry, jeżeli
przy ściskaniu gruntu w dłoni odsącza się woda, e) nawodniony, jeżeli woda odsącza się z gruntu grawitacyjnie.
5. Określanie zawartości węglanu wapnia
Węglany wapnia mogą występować w gruntach bądź w stanie rozproszonym, bądź też w postaci większych lub
mniejszych skupień, kryształków, kukiełek itp. Ilość węglanów w niektórych gruntach spoistych może dochodzić
nawet do 30%. Obecność węglanów w gruntach powoduje ich silną agregację (łączenie się mniejszych cząstek w
większe), co w zasadniczy sposób może mieć wpływ na inżyniersko-geologiczne właściwości tych gruntów.
Makroskopowo zawartość węglanu wapnia określa się na podstawie obserwacji gruntu po skropieniu 20%
roztworem kwasu solnego.
44. Woda w gruncie i zjawiska z nią związane (rodzaje wody; prawo Darcy,
wodoprzepuszczalność, zjawiska związane z przepływem wody: kurzawka, sufozja i inne);
Rodzaje wody w gruncie:
Woda w gruncie występuje w postaci:
- wody błonkowej, przywartej na powierzchni cząstek gruntowych.
- wody kapilarnej, utrzymywanej siłami napięcia powierzchniowego w porach gruntu ponad zwierciadłem wody
wolnej
- wody wolnej
Na wodę błonkową działają tak duże siły przyciągania powierzchniowego, że nie ulega ona sile przyciągania
ziemskiego.
Woda kapilarna opada w dół, gdy ciężar jej przekroczy kapilarne siły napięcia powierzchniowego.
Woda wolna całkowicie ulega sile ciężkości i zajmuje możliwie najniższe położenie w porach przepuszczalnych
gruntów. Wodę wolną przyjęto nazywać wodą gruntową.
Woda gruntowa:
Wody gruntowe są zasilane przesiąkającą do gleby wodą deszczową, infiltracją wód powierzchniowych z otwartych
zbiorników wodnych i rzek oraz kondensacją pary wodnej znajdującej się w porach gruntów.
Woda gruntowa przepływa zawsze ku najniższemu poziomowi piezometrycznemu.
Poziomem piezometrycznym nazywamy poziom, na jakim ustaliłoby się zwierciadło wody w rurze
piezometrycznej po wstawieniu w daną warstwę.
Rozróżniamy wody gruntowe:
- właściwe - (stanowią ciągły poziom wodonośny na
znacznym obszarze)
- zaskórne – (występują w lokalnych soczewkach
gruntów małoprzepuszczalnych blisko powierzchni
terenu, ich poziom zależy od ilości opadów)
Woda artezyjska – szczególny przypadek zwierciadła
napiętego, jeżeli poziom ustalony wychodzi ponad
poziom terenu.
Prawo Terzaghiego:
u + · ' δ δ
δ – naprężenie całkowite działające na grunt
δ’ – naprężenie efektywne – oddziałujące na szkielet gruntowy
u – ciśnienie wody w porach gruntu
Wypór wody – powoduje zmniejszenie gęstości objętościowej szkieletu gruntowego
w
γ γ γ − · '

γ' – ciężar gruntu z uwzględnieniem wyporu wody
γ – ciężar całkowity gruntu
γw – ciężar wody [10 kN/m
3
]
Wypór działa poniżej zwierciadła wody gruntowej.
w
ρ ρ ρ − · '
' – ciężar gruntu z uwzględnieniem wyporu wody
γ – ciężar całkowity gruntu
γw – gęstość wody [1 g/cm
3
]
Wodoprzepuszczalność gruntu
Wodoprzepuszczalność gruntu – zdolność do filtracji wody siecią kanalików utworzonych z porów gruntu.
Opór przy przepływie zależy od:
- uziarnienia gruntu (im drobniejsze frakcje, tym większy opór – wolniejsza filtracja)
- porowatość gruntu (im większa porowatość, tym mniejszy opór)
- składu mineralnego szkieletu gruntowego
- temperatury wody (lepkość)
Czynnikiem powodującym przepływ wody w warunkach naturalnych są siły grawitacji ziemskiej, dążące do
wyrównania poziomów wody w naczyniach, między którymi możliwy jest przepływ.
Spadek hydrauliczny – względna różnica poziomów
piezometrycznych.
l
h
i

·
Δh – różnica piezometrycznych poziomów wody gruntowej [m]
l – długość drogi przepływu [m]
Prawo Darcy
Miarą wodoprzepuszczalności gruntu jest tzw. stała Darcy’ego „k” , określająca zależność między spadkiem
hydraulicznym „i” a prędkością przepływu wody w gruncie „v”:
i k v ⋅ ·
v – prędkość przepływu wodu [cm/s]
k – współczynnik wodoprzepuszczalności (stała Darcy’ego)
i – spadek hydrauliczny
Stała „k” jest charakterystyczna dla danego ośrodka gruntowego.
Przybliżone obliczenia współczynnika „k” dla gruntów sypkich można przeprowadzić stosując wzór Hazena:
2
10
d C k ⋅ ·
k – stała Darcy’ego w m/dobę
C – współczynnik doświadczalny
d10 – średnica miarodajna (dla temp 10*C)
T
k
k
T
03 , 0 7 , 0
10
+
·
kT – stała uzyskana doświadczalnie w temp T
T – temperatura przepływającej wody [*C]
W praktyce większe znaczenie ma objętość przepływającej wody:
i t A k Q
T
⋅ ⋅ ⋅ ·
Q – objętość przepływu [cm
3
]
kT – stała Darcy (dla temperatury T) [cm/s]
A – pole przekroju gruntu, prostopadłe do kierunku przepływu [cm
2
]
t – czas [s]
i – spadek hydrauliczny
Kierunki przepływu wody w gruncie
- w kierunku poziomym
- w kierunku pionowym w dół
- w kierunku pionowym w górę
Podciąganie
kapilarne
Po
wstawieniu kapilary do wody w skutek przyciągania molekularnego woda błonkowa pokrywa całą powierzchnię
kapilary, przez co zwiększa się powierzchnia granicznamiędzy wodą, a powietrzem. W skutek tego powstaje
naprężenie powierzchniowe, które równoważy siłę grawitacji.
Siła napięcia powierzchniowego:
np p
r Q σ π ⋅ ·2
σnp – napięcie powierzchniowe wody
r – promień kapilary
Wysokość podciągania kapilarnego:
r
H
k
15 , 0
· [cm] (r w [cm])
Kapilarność czynna i kapilarność bierna
Podciąganie wody w kapilarach do góry w stosunku do
zwierciadła wody wolnej nazywamy kapilarnością czynną.
Jeżeli zachodzi obniżenie się poziomu zwierciadła wody w
stosunku do poziomu wody w kapilarach, to mamy do
czynienia z kapilarnością bierną.
Ciśnienie spływu
Powstaje przy ruchu wody w skutek oporu tarcia
przepływającej wody o cząsteczki gruntowe. Na pokonanie
tego oporu tarcia musi być zużyta hydrauliczna różnica
ciśnień wody.
Siłę tego oporu nazywamy ciśnieniem spływowym.
w s
i p γ ⋅ ·
Wpływ ciśnienia spływowego na właściwości gruntu:
γ” – ciężar objętościowy gruntu z uwzględnieniem wyporu oraz ciśnienia spływowego.
s
p t ·' " γ γ (+ jeżeli z góry na dół, - jeżeli z dołu do góry)
w
γ γ γ − · '
Przebicie hydrauliczne
0 "· γ
- grunt nieważki
s
p · ' γ
w s
h
H
p γ ⋅

·
Ciężar mniejszy niż ciśnienie
F
p
s
' γ

F – pole wykopu
Kurzawka – zjawisko fizyczne, gwałtowne przebicie hydrauliczne (grunt traci cechy ciała stałego, przechodzi w
stan płynny)
Sufozja – zjawisko geologiczne polegające na wypłukiwaniu ziaren z osadu przez wody podziemne wsiąkające w
glebę. Wypłukany materiał przemieszcza się w przestrzeniach porowych, szczelinach itp. Powoduje zapadanie się
powierzchni ziemi. Działanie sufozji prowadzi do powstawania pseudokrasowych form ukształtowania powierzchni
a niekiedy i jaskiń.
45. Parametry geotechniczne (parametry charakterystyczne i obliczeniowe. Metody określania
parametrów geotechnicznych);
Stosuje sie następujące metody ustalania parametrów geotechnicznych.
Metoda A polega na bezpośrednim oznaczaniu wartości parametru za pomocą polowych lub laboratoryjnych badań
gruntów, wykonywanych zgodnie z PN-74/B-04452 i PN-75/B-04481 oraz innymi wymaganiami wg 1.2.
Metoda B polega na oznaczaniu wartości parametru na podstawie ustalonych zależności korelacyjnych między
parametrami fizycznymi lub wytrzymałościowymi a innym parametrem (np. IL lub ID) wyznaczanym metodą A.
Metoda C polega na przyjęciu wartości parametrów określonych na podstawie praktycznych doświadczeń
budownictwa na innych podobnych terenach, uzyskanych dla budowli o podobnej konstrukcji i zbliżonych
obciążeniach.
Wartość charakterystyczna parametru geotechnicznego wyznaczanego metoda A należy obliczać wg wzoru w
którym:
xi - wyniki oznaczenia danej cechy,
N - liczba oznaczeń,
Liczba oznaczeń każdej cechy gruntu, w każdej warstwie geotechnicznej, powinna wynosić co najmniej 5.
Metodą B wyznacza się wartości charakterystyczne parametrów, w zależności od charakterystycznej wartości
parametru wyznaczonego metoda A.
Wartość obliczeniową parametru geotechnicznego należy wyznaczać wg wzoru
w którym - współczynnik materiałowy.
Współczynnik dla parametru oznaczanego metodą B lub C wynosi =0,9 lub = 1,1 przy czym należy
przyjmować wartość bardziej niekorzystną.
46. Kategorie geotechniczne (znajomość rozporządzenia Ministra SWiA z dnia 24.09.1998. Dz. U.
Nr 126, poz. 839);
Kategorię geotechniczną całego obiektu lub jego poszczególnych części określa projektant obiektu w uzgodnieniu
z osobą upoważnioną, na podstawie odrębnych przepisów, do ustalania geotechnicznych warunków posadawiania
obiektu budowlanego. W trakcie czynności geotechnicznych oraz budowy, przy stwierdzeniu innych od założonych
w programie warunków gruntowych, kategoria geotechniczna może ulec zmianie.
Ustalanie geotechnicznych warunków posadawiania obiektów budowlanych, forma ich przedstawienia oraz zakres
niezbędnych badań powinny być dostosowane do kategorii geotechnicznej.
Rozróżnia się następujące kategorie geotechniczne:
1) pierwsza kategoria geotechniczna, która obejmuje niewielkie obiekty budowlane o statycznie wyznaczalnym
schemacie obliczeniowym, w prostych warunkach gruntowych, dla których wystarcza jakościowe określenie
właściwości gruntów, takie jak:
a) lub 2-kondygnacyjne budynki mieszkalne i gospodarcze,
b) ściany oporowe i rozparcia wykopów, jeżeli różnica poziomów nie przekracza 2 m,
c) wykopy do głębokości 1,2 m i nasypy do wysokości 3 m wykonywane zwłaszcza przy budowie
dróg, pracach drenażowych oraz układaniu rurociągów,
2) druga kategoria geotechniczna, która obejmuje obiekty budowlane w prostych i złożonych warunkach
gruntowych, wymagające ilościowej oceny danych geotechnicznych i ich analizy, takie jak:
a) fundamenty bezpośrednie lub głębokie,
b) ściany oporowe lub inne konstrukcje oporowe, z zastrzeżeniem pkt 1 lit. b), utrzymujące grunt albo
wodę,
c) wykopy i nasypy oraz budowle ziemne,
d) przyczółki i filary mostowe oraz nabrzeża,
e) kotwy gruntowe i inne systemy kotwiące,
3) trzecia kategoria geotechniczna, która obejmuje:
a) nietypowe obiekty budowlane niezależnie od stopnia skomplikowania warunków gruntowych,
których wykonanie lub użytkowanie może stwarzać poważne zagrożenie dla użytkowników i środowiska,
takie jak: obiekty energetyki jądrowej, rafinerie, zakłady chemiczne, zapory wodne, lub których projekty
budowlane zawierają nowe, nie sprawdzone w krajowej praktyce, rozwiązania techniczne, nie znajdujące
podstaw w przepisach i Polskich Normach,
b) obiekty budowlane posadawiane w skomplikowanych warunkach gruntowych,
c) obiekty zabytkowe i monumentalne.
LINK DO CAŁOŚCI TREŚCI POZ.839 ROZPORZĄDZENIA:
http://lex.pl/serwis/du/1998/0839.htm
47. Stateczność skarp i zboczy (klasyfikacja osuwisk; stateczność budowli ziemnej; współczynnik
stateczności; ogólna charakterystyka metod określenia skarp i zboczy);
KLASYFIKACJA OSUWISK:
Osuwisko - obsunięcie się gruntu w dół wzdłuż krzywoliniowej powierzchni poślizgu – a
Zsuw - obsunięcie się górnej warstwy gruntu prawie równoległe do powierzchni terenu;
powierzchnia poślizgu jest zbliżone kształtem do płaszczyzny – b
Spływ - stopniowe spełzanie nawodnionej masy gruntowej bez wytworzenia się wyraźnej powierzchni poślizgu (np.
spływ skarpy na wiosnę) – c
Stateczność zboczy (skarp) może być tylko wtedy zapewnione, gdy zostaną spełnione cztery warunki:
• Dokładne rozpoznanie budowy geologicznej i warunków wodnych terenu, przy czym na terenie dawnych
osuwisk należy zlokalizować przebieg powierzchni poślizgu; badania powinny nie tylko ustalić układ warstw
i poziomy wody gruntowej, lecz przede wszystkim określić przeszłość geologiczną badanego terenu i
przebieg powierzchni osłabień, powstałych w wyniku ruchów tektonicznych, glacitektonicznych lub
osuwiskowych. Badania geotechniczne powinny wyznaczyć ciężary objętościowe gruntów oraz ich
parametry wytrzymałościowe, ze szczególnym uwzględnieniem zmniejszonej wytrzymałości na ścinanie
wzdłuż powierzchni osłabień; wytrzymałość wzdłuż powierzchni osłabień jest wielokrotnie niższa niż
wytrzymałość gruntu poza powierzchniami osłabień.
• Dokładne wyznaczenie fizycznych i mechanicznych cech gruntów i skał, zwłaszcza wzdłuż spodziewanych
lub dawnych powierzchni poślizgu;
• Właściwe zastosowanie metod obliczeniowych stateczności zboczy i skarp;
• Odpowiednie zastosowanie zabezpieczeń.
Sprawdzenie stateczności zbocza (skarpy) polega na obliczeniu minimalnego współczynnika pewności F
min
przy
zastosowaniu odpowiedniej metody obliczeniowej stateczności, z uwzględnieniem geometrii układu warstw i
przebiegu powierzchni osłabień oraz odpowiednich parametrów gruntowych. Wyznaczony współczynnik F
min
powinien być większy niż dopuszczalny F
dop
dla danej metody obliczeniowej.
W razie stwierdzenia niedostatecznego współczynnika pewności zabezpieczenie powinno polegać albo na
zmniejszeniu sił zsuwających, albo na zwiększeniu sił utrzymujących zbocze. Częstokroć stosuje się również
podparcie zboczy lub skarp ścianami oporowymi.
STATECZNOŚĆ ZBOCZY W GRUNTACH SYPKICH
Analizując warunki równowagi zbocza (skarpy) w gruncie sypkim (piaski, żwiry) można dojść do wniosku, że kąt
maksymalnego nachylenia skarpy jest równy kątowi tarcia wewnętrznego.
Na stateczność skarpy duży wpływ ma wilgotność gruntu, gdyż wskutek działania sił kapilarnych zbocza mogą
mieć większe nachylenie niż Φ.
Do celów praktycznych można przyjąć F
min
≈ 1,1 do 1,2 zależenie od ważności obiektu i dokładności badań cech
gruntów. Im mniej dokładnie zbadano grunt, tym większy powinien być współczynnik pewności.
STATECZNOŚĆ SKARP W GRUNTACH SPOISTYCH
Określenie stateczności skarpy (zbocza) w gruntach spoistych jest bardzo trudne ze względu na:
• Możliwą niejednorodność ośrodka gruntowego
• Zmienność cech wytrzymałościowych gruntów z upływem czasu,
• Duży wpływ wody gruntowej na warunki stateczności
• Brak dokładnych metod obliczeniowych (zwłaszcza w przypadku gruntu niejednorodnego)
Ogólne zasady sprawdzania stateczności skarp (zboczy) w gruntach spoistych są następujące:
• Przyjmuje się, że powierzchnie poślizgu w gruntach jednorodnych są krzywoliniowe; w gruntach
niejednorodnych mogą by one płaszczyznami łamanymi
• Dla założonej powierzchni poślizgu ustala się siły zsuwające wydzieloną bryłę i siły przeciwdziałające temu
oraz określa się współczynnik pewności F

jako stosunek sił utrzymujących do zsuwających
• Poszukuje się powierzchni poślizgu o najmniejszym współczynniku pewności F
min
• Sprawdza się, czy F
min
≥ F
dop
przy czym wartości F
dop
przyjmuje się w zależności od metody obliczeniowej
i dokładności wyznaczenia parametrów obliczeniowych oraz od ważności obiektów; wartości F
dop
wahają
się od 1,1 do 2.
• Gdy wzdłuż najniebezpieczniejszej powierzchni poślizgu F
min
= 1, można przyjąć, że rozpatrywana skarpa
jest w stanie równowagi granicznej.
• Gdy skarpa z gruntu jednorodnego izotropowego ma taki kształt, że w każdym punkcie korpusu skarpy
istnieje stan graniczny |τ| = τ
f
, mówimy o skarpie granicznej, dla której spełniony jest też warunek F
min
= 1,
lecz wzdłuż nieskończenie wielu powierzchni poślizgu.
Są dwie podstawowe grupy obliczeń stateczności skarp:
• na podstawie granicznego stanu naprężenia ośrodka
gruntowego - metody tej grupy mogą być stosowane do
ośrodków jednorodnych; do skarp z gruntów
niejednorodnych warstwowanych można je stosować,
wyznaczaj uśrednione wartości parametrów gruntowych
Φ, c i γ.
• na podstawie analizy warunków równowagi bryły
osuwającej się wzdłuż powierzchni poślizgu – metody tej
grupy mogą być stosowane zarówno do ośrodka
jednorodnego, jak i niejednorodnego; w drugim przypadku
dzieli się odsuwającą się bryłę na bloki tak, aby ich
podstawy były w jednorodnym gruncie. Stosując te metody można uwzględnić wpływ ciśnienia spływowego
i obciążenia zewnętrzne; niektóre pozwalają na uwzględnienie nieregularnego kształtu powierzchni
poślizgu.
48. Stany graniczne w projektowaniu posadowień bezpośrednich (rodzaje i przypadki stanów
granicznych i ich postać);
Ogólne warunki stateczności fundamentów
I SGN:
- wypieranie (wypieranie podłoża przez pojedynczy fundament lub całą budowlę)
- przesuw (przesunięcie w poziomie posadowienia fundamentu lub w głębokich warstwach)
- obrót
- zsuw (osuwisko lub zsuw fundamentu lub podłoża wraz z budowlą)
m Q Q
fn r
⋅ ≤
r
Q - obliczeniowa wartość obciążenia działającego na fundament
m - współczynnik korekcyjny (0,9; 0,8; 0,7)
fn
Q
- obliczeniowa wartość oporu granicznego podłoża gruntowego
II SGU:
- osiadanie średnie
- różnica osiadań
- wychylenie (przechylenie)
- ugięcie
dop
s s ≤
s - przemieszczenie
dop
s
- dopuszczalna wartość
brak odrywania
0
min
≥ σ
zbyt duża różnica naprężeń
5
min
max

σ
σ
I SGN
- dla podłoża jednorodnego, fundamentu prostokątnego, obciążonego siłą Nr i siłą TvB (wzdłuż krótszego boku)
fnB r
Q m N ⋅ ≤
r
N - obliczeniowa wartość pionowej składowej obciążenia
fnB
Q
- pionowa składowa obliczeniowego oporu granicznego podłoża gruntowego
m - współczynnik korekcyjny
- jeżeli działa też siła pionowa TvL (wzdłuż dłuższego boku) trzeba dodatkowo sprawdzić warunek
fnL r
Q m N ⋅ ≤
- dla podłoża uwarstwionego sprawdzamy także fundament zastępczy
- możemy sprawdzać warunki uproszczone w przypadku gdy:
- siła pozioma stanowi max 10% siły pionowej
- mimośrody B e
B
035 , 0 ≤
- budynek nie jest usytuowany na zboczu i w jego sąsiedztwie nie będzie głębokich wykopów i dużych
obciążeń
0
2 , 1
min
max

⋅ ≤
⋅ ≤
r
f r
f rs
q
q m q
q m q
r
q - obliczeniowe obciążenie jednostkowe podłoża pod fundamentem
f
q
- obliczeniowy opór jednostkowy jednowarstwowego podłoża pod fundamentem
- stateczność fundamentu na przesuw
T1 – maksymalna wartość oporu gruntu na przesuw ze względu na poślizg
fundamentu
T2 – maksymalna wartość oporu ze względu na wyczerpanie nośności na
ścinanie
T3 – maksymalna wartość oporu ze względu na wyczerpanie nośności na
ścinanie w stropie warstwy słabszej
- warunek nośności w poziomie posadowienia
f r
T m H ⋅ ≤
m = 0,8
f
T
= min (
1
T ,
2
T )
- warunek nośności w stropie warstwy słabszej
3
T m H
r
⋅ ≤

II SGU
- średnie osiadanie fundamentów budowli



·
i
i i
śr
F
F S
S
Fi – pole podstawy poszczególnych fundamentów
Si – osiadania poszczególnych fundamentów
- różnica osiadań fundamentu – może powodować dodatkowe naprężenia w konstrukcji
1 2
s s s − · ∆
dop
s
l
s


- przechylenie budowli Θ (jako całość lub
część wydzielona dylatacjami) – wyznacza się dla grupy fundamentów średnią płaszczyznę aproksymującą
osiadanie całości
c by ax s + + ·
a,b,c – współczynniki wyznaczone z układu równań normy
x,y – współrzędne poziome poszczególnych fundamentów
s – osiadanie poszczególnych fundamentów
pochylenie:
2 2
b a + · Θ
- odkształcenie konstrukcji, wygięcie (ugięcie) budowli jako całości lub jej części między dylatacjami
Strzałkę ugięcia budowli f0 wyznacza się uwzględniając 3 najniekorzystniej osiadające fundamenty, leżące w planie
na linii prostej.
( )
1 2 2 1
1
s l s l s l
l
f
o o
⋅ − ⋅ − ⋅ ⋅ ·
49. Fundamenty palowe (podział pali pod względem: materiału, średnicy, charakteru pracy,
sposobu wykonania; praca pala pojedynczego i w grupie; pale: prefabrykowane, CFA oraz pale
wielkośrednicowe);
• Fundamenty palowe stosujemy gdy mamy duże obciążenia, zwykle skoncentrowane, również poziome i
trzeba je przenieść na bardziej wytrzymałe warstwy gruntu (głębsze)
Zastosowanie: przy powierzchni słabe grunty, silnie odkształcalne, qf < 100 kPa, Mo ≤ 1MPa mosty, wysokie
budynki, obiekty hydrotechniczne, ograniczenie osiadań.
• Podział pali:
- materiał: drewniane, stalowe, betonowe, żelbetowe, kombinowane
- średnica: mało-, normalno-, wielkośrednicowe
- charakter pracy:
- sposób wykonania: prefabrykowane, zagłębiane: udarowo, wibracyjnie, przez wkręcanie, pale wykonywane w
gruncie
• Pale prefabrykowane:
- drewniane – historyczne (dębowe) – uwaga na butwienie i brak zmiany warunków wodnych
- stalowe – w budownictwie morskim, hydrotechnicznym
- żelbetowe jednolite, zbrojone jak słupy uzwojone (ważne jest zakończenie pala w postaci grota
- żelbetowe odcinkowe i żelbetowe – kombinowane
zalety: szybkość wykonania, klasa betonu zapewnia szczelność, mrozoodporność, możliwość nachylenia pali pod
dużym kątem, możliwość bieżącej kontroli, czystość placu budowy.
• Pale wielkośrednicowe:
charakteryzują się przenoszeniem dużych obciążeń na terenach o złych warunkach inżynieryjno-geologicznych.
Osiągają średnice do 2 m i długość do 50m. Wykonane z betonu zbrojonego w otworach wiertniczych lub jako
prefabrykowane.
Zalety: zastępują fundamenty masywne → ekonomiczniejsze wykorzystanie materiału
Ważne jest wykonanie podstawy pala, która ma decydujący wpływ na nośność → podczas wiercenia następuje
rozluźnienie gruntu pod podstawą pala → stosuje się iniekcję pod podstawę → powoduje wstępne naprężenia
gruntu
• Pale CFA – wwiercane:
średnia i dobra nośność, szybka technologia.
Zastosowanie: grunty spoiste twardoplastyczne i niespoiste zagęszczone w terenie zabudowanym.
Metoda wykonywania:
- wkręcanie w grunt świdra z rdzeniem rurowym, zakończonym stożkiem u dołu
- tłoczenie betonu pod ciśnieniem do rdzenia
- otwarcie końcówki i wydostanie się betonu do otworu pod świdrem (beton powinien sam wypchać świder do góry
→ jeśli nie to się pomaga)
- wyciągnięcie świdra – otwór po świdrze wypełniony mieszanką betonową
- wprowadzenie do świeżej mieszanki betonowej zbrojenia
• Praca pala pojedynczego i w grupie:
odpór podłoża Q = Qs + Qp
Qs – odpór pobocznicy pala
Qp – odpór podstawy pala
t – jednostkowy opór na pobocznicy
t
w
– jednostkowy opór na pobocznicy obliczeniowy
q – jednostkowy opór podstawy
q
r
– jednostkowy opór podstawy obliczeniowy
d – średnica pala
h – zagłębienie pala w gruncie
q q
t t
m
r
m
w
⋅ ·
⋅ ·
γ
γ
m
γ
- współczynnik materiałowy
Ap – podstawa pala
As – powierzchnia pobocznicy
Sp, Ss – współczynniki technologiczne
m1 wspólczynnik dla pracy pali w grupie
Pal wciskany
1
) (
m A t S A q S N N N
si
r
i si p
r
p s p t ∑
⋅ ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ · + ·
Pal wyciągany

⋅ ⋅ ⋅ ·
1
m A t S N
si
r
i
w
i w
• Nośność grupy pali
To nośność pali pojedynczych (niezależnie od rozstawu, gdy):
- pale opierają się na skale, dolne końce pali wprowadzane są na co najmniej 1 m w zagęszczone grunty
gruboziarniste, piaski grube lub grunty spoiste zwarte i pale wbijane są bez wpłukiwania w piaski zagęszczone lub
średniozagęszczone
Strefy naprężeń → kąt α zależy od rodzaju gruntu (spoisty, niespoisty i stanu zagęszczenia itd.)
α tg h t
D
R ⋅ ⋅ · ·
2
R – promień podstawy strefy naprężeń Grunt uwarstwiony ( rozkład naprężeń – różne kąty α)

⋅ + ·
i i
tg h
D
R α
2
Pal wyciągany
2
1 , 0
D
h R + ·
Gdy strefy naprężeń zachodzą na siebie stosujemy współczynnik m1 zależny od
R
r
50. Wzmacnianie gruntów jako podłoża budowli (pojęcie podłoża słabego; istota i cel zabiegów
wzmacniających; mechanizmy wzmocnienia; przykłady metod wykorzystujących różne
mechanizmy wzmocnienia);
Podłoże słabe - naturalne podłoże gruntowe uważa się za słabe jeżeli bezbośrednie posadowienie na nim danej
konstrukcji jest niemożliwe ze względu na bezpieczeństwo lub wyraźnie nieekonomiczne
Cele wzmacniania:
1. zwiększenie nośności podłoża
2. redukcja osiadań
Istota wzmacniania: koszystne zmiany wartości parametrów fizykomechanicznych, skutkujące wzrostem nośnosci i
sztywności podłoża
polepszenie parametrów:
zwiększenie nośności:
zależą od
zmniejszenie osiadań:
Mechanizmy wzmocniania (prowadzące do polpszenia wartości parametrów fizykomechanicznych):
a) zagęszczenie - zmniejszenie porów - przestrzeni pomiędzy ziarnami gruntu wywołane przez obciążenie gruntu
(ma dobre zastosowanie w gruntach niespoistych)

b) konsolidacja - rozproszenie nadwyżki wody w porach wywołane przez obciążenie (ma dobre zastosowanie w
grutach spoistych)

c) zastąpienie jednego gruntu drugim (wymiana gruntu) - wybranie i wywiezienie gruntu słabego i ułożenie
warstwami gruntu mocnego z zagęszczeniem każdej warstwy (ma zastosowanie dla wszustkich rodzajów gruntu)
d) zmiana charakteru wiązań - wprowadzenie do gruntu pod ciśnieniem danego medium, które np. twardnieje
wypełniajac pustki w gruncie; medium z gruntem tworzy materiał skałopodobny
e) zbrojenie
Metody wykorzystujące mechanizmy wzmocnienia:
• zagęszczanie gruntów (ubijaki ręczne i mechaniczne, walce statyczne, walce wibracyjne, konsolidacja
dynamiczna, wibratory powierzchniowe i wgłębne)
• wstępne obciążenie gruntu (wstępna konsolidacja, prekonsolidacja)
• konsolidacja za pomocą drenażu pionowego
• konsolidacja metodą elektroosmozy - stosowana przy wzmacnianiu gruntu bardzo wilgotnego z równoczesnym
osuszeniem, polega ona na wprowadzeniu w grunt prętów aluminiowych i rur stalowych jako elektrod,
przepuszczenie prądu stałego powoduje ruch wody od prętów aluminiowych do rur, z których usuwana jest woda
pompami; po usunięciu wody można wzmocnić grunt za pomocą zastrzyków zawiesin cementowych, roztworów
szkła wodnego i chlorku wapnia
• wymiana gruntu
• stosowanie zastrzyków (iniekcje gruntowe) - wbija się na odpowiednią głębokość w grunt stalowe rury, do których
gumowymi przewodami doprowadza się pod ciśnieniem płynną zaprawę cementową; w podobny sposób wzmacnia
się grunty związkami zawierającymi szkło wodne lub polimery
• Jet Grounting - służy do wzmacniania wszelkiego rodzaju gruntów: organicznych, torfów i namułów, luźnych
piasków o różnej granulacji i plastycznych gruntów spoistych, aastępuje ściany szczelinowe, pale. Metoda polega
na mieszaniu gruntu z zaczynem stabilizującym wtłaczanym strumieniowo pod wysokim ciśnieniem. W trakcie
iniekcji grunt jest rozdrabniany i mieszany z zaczynem doprowadzając do powstania kolumny gruntowo-
cementowej w kształcie walca.
• wibroflotacja - wgłębne zagęszczanie gruntów sypkich, polega na pogrążeniu wibratora w grunt, a następnie
zagęszczaniu gruntu od dołu do góry często wspomagane silnym wypływem wody przez dysze wibratora.
• wibrowymiana - wzmacnianie gruntów spoistych przez utworzenie w gruncie kolumn z kruszywa gruboziarnistego,
które podczas formowania są zagęszczane i rozpychane na boki
• zbrojenie gruntów
• zamrażanie gruntów
• spiekanie gruntów
wibroflotacja
wibrowymiana
51. MES dla płaskich konstrukcji prętowych - belkowych i kratowych (lokalna macierz
sztywności; stopnie swobody w węzłach; globalna macierz sztywności i jej składanie z lokalnych
macierzy sztywności; rozwiązanie układu równań – wymienić przykładowe metody
rozwiązywania układów równań);
52. Sposoby obliczania kratownic (geometryczna niezmienność; metody obliczania - np. Rittera,
równoważenia węzłów; pręty zerowe);
Kratownicą nazywamy niezmienny układ prostoliniowych prętów połączonych ze sobą w węzłach współśrodkowo
idealnymi (pozbawionymi tarcia) przegubami, pracującymi tylko w zasadzie na siły osiowe.
Podstawowe założenia:
Przy rozwiązywaniu kratownic można uważać, że wyniki tych rozwiązań są na tyle dokładne, na ile spełnione są
następujące założenia:
1. Pręty są prostoliniowe i połączone współśrodkowo w węzłach,
2. W węzłach (przegubach) nie ma tarcia,
3. Wszystkie obciążenia tzn. obciążenia zewnętrzne i ciężar własny, przekazywane są wyłącznie w postaci sił
skupionych, zaczepionych w węzłach kratownicy i działają w jej płaszczyźnie.
Ponadto:
1. W obliczeniach obowiązuje zasada superpozycji, tj. niezależnego działania sił. Pozwala ono na
algebraiczne sumowanie skutków działania dowolnych układów sił zaczepionych do konstrukcji. Jest ona
warunkiem umożliwiającym, między innymi sporządzenie i wykorzystywanie linii wpływowych.
2. Obowiązuje zasada zesztywnienia kratownicy, pozwalająca na pominięcie wpływu odkształceń ustroju na
współrzędne punktu zaczepienia sił zewnętrznych, co umożliwia np. wyznaczenie reakcji podporowych z
równań statyki ciał absolutnie sztywnych.
3. Zasada Sint – Venata w odniesieniu do kratownic sprowadza się do przyjęcia, że osiowa siła w dowolnym
pręcie jest stała na jego długości.
Układ spełniający ściśle powyższe wymagania nazywamy idealnym układem kratowym.
Właściwości geometrycznego układu prętów kratownic.
GEOMETRYCZNA NIEZMIENNOŚC :
Aby kratownica mogła spełniać swoje zadania jako konstrukcja budowlana, musi być układem niezmiennym
(geometrycznie i chwilowo).
Kratownica niezmienną nazywamy taki układ połączonych między sobą prętów, którego postać geometryczna nie
może się zmieniać bez zmiany długości lub usunięcia poszczególnych prętów. Najprostszym tego rodzaju układem
jest trójkąt. Nie można go bowiem przekształcić w inny trójkąt bez wyraźnego odkształcenia jego boków.
Pk=3+2(w-3)=2w-3 w – liczba węzłów
Warunkiem geometrycznej niezmienności płaskiej kratownicy swobodnej jest niezależność.
pk≥2w-3
jeżeli:
pk=2w-3 – to kratownica ma niezbędną liczbę prętów,
pk<2w-3 – kratownica geometrycznie zmienna,
pk>2w-3 – ma zbędne (nadliczbowe) pręty.
Warunkiem geometrycznej niezmienności płaskiej kratownicy nieswobodnej jest zależność:
p≥2w p – liczba prętów wraz z podporami
p=pk+pp pk – liczba prętów tworzących kratownicę pp – liczba prętów podporowych
METODA ANALITYCZNA RÓWNOWAŻENIA WĘZŁÓW
Stosowanie tej metody jest wygodne w przypadku kratownic o strukturze prostej. Polega ona na rozpatrzeniu
równowagi każdego węzła oddzielnie i ustaleniu dla sił w nim występujących równań równowagi:
ΣX=0; ΣY=0;
W celu określenia sił w prętach kratownicy będziemy stopniowo wycinać węzły, najlepiej rozpoczynając od węzła,
w których schodzą się co najmniej dwa pręty o nieznanych siłach. Oddziaływanie na myślowo wycięte węzły
pozostałej części kraty zastępujemy siłami skierowanymi wzdłuż osi prętów.
Rozpatrując równowagę wyciętego węzła ułożymy dwa równania
przyrównując do zera sumę rzutów wszystkich sił na dwie osie
wzajemnie prostopadłe. Dla wszystkich równań , w których
występować będzie każdorazowo tylko jedna niewiadoma sił, należy
tak dobierać kierunki osi układu współrzędnych, aby rzuty na nie
innych niewiadomych sił były równe zeru.
ΣY=0 2P-0,5P-S1sinα=0
S1=1,5P/sinα – rozciągany
ΣX=0 S1cosα+S2=0
S2=-1,5Pctgα – ściskany
Po określeniu sił przechodzimy do następnego węzła w którym
schodzą się trzy pręty. Siła w jednym z nich jest już znana. Przechodząc stopniowo od węzła do węzła, w sposób
analogiczny, określamy siły w pozostałych prętach kratownicy.
METODA GRAFICZNA RÓWNOWAŻENIA WĘZŁÓW.
Metoda ta jest odpowiednikiem metody
analitycznego równoważenia węzłów. W metodzie
graficznej możemy ustalić wartości sił wychodząc z
graficznego warunku równowagi sił dowolnego
węzła, przyjmując jako oznakę równowagi
zamknięcie się wieloboku sił działających na ten
węzeł. Sporządzając wieloboki sił kolejno dla
każdego z wyciętych węzłów kratownicy, określamy
siły we wszystkich jej prętach. Najpierw
wyznaczamy reakcje podpór.
Sprawdzenie równowagi sił w przekroju α-α:
METODA ANALITYCZNA PRZEKROJÓW – RITTERA.
Rozpatrując kratownice, po uprzednim wyznaczeniu reakcji podporowych jak dla odpowiedniej belki prostej,
wyznaczamy niektóre siły w prętach przecinając kratownicę np.
przekrojem α-α. Wyłączamy z naszych rozwiązań jedną z odciętych
części tej kratownicy np. prawą. Aby rozpatrywana część lewa
pozostała w równowadze, musimy zastąpić oddziaływanie na nią
prawej części odpowiednimi siłami S1, S2, S3. Siły te wraz z reakcją RA i
siłą P tworzą układ zrównoważony. Zatem suma ich momentów
względem dowolnego punktu musi być równa zeru. Aby otrzymać
równanie, w którym wystąpiłaby tylko jedna niewiadoma, sumę
momentów wymienionych sił obliczamy względem dwóch sił. Punkt taki
nazywamy punktem momentów lub punktem Rittera.
ΣM2=RA+S1r1=M2
0
+S1r1
S1=-M2
0
/ r1
ΣM3=RAe-Pb-S3h= M3
0
-S3h=0
S3= M3
0
/h
ΣMC=Pd-RAc- S2r2= MC
0
-S2 r2=0
S3= MC
0
/ r2
BEZPOŚREDNIE OKREŚLENIE SIŁ W PRĘTACH – PRĘTY ZEROWE.
Rozpatrując równowagę pewnych typów węzłów, możemy dojść do
wniosków ogólnych, pozwalających na bezpośrednie, szybkie określenie
sił w niektórych prętów, a przede wszystkim na natychmiastowe
rozpoznanie prętów zerowych.
1. W nieobciążonym dwuprętowym węźle obydwa pręty są zerowe
S1=S2=0
Wynika to z faktu, że dwie siły różne od zera mogą
być w równowadze tylko wtedy, kiedy działają
wzdłuż jednej prostej. Jeżeliby tych prętach istniały
siły niezerowe, to wypadkowa ich nie byłaby niczym
równoważona i węzły nie mogłyby się znajdować w
równowadze.
2. W nieobciążonym trój prętowym węźle, gdy osie dwóch prętów leżą na
jednej prostej, siła w trzecim pręcie równa jest zeru (S3=0). Wynika to z
warunku równowagi – suma rzutów na kierunek prostopadły do osi
pierwszych dwu prętów ΣY=0. Ponadto notując na drugą oś (ΣX=0)
otrzymujemy S1=S2.
3. Jeżeli w dwuprętowym węźle obciążenie działa wzdłuż osi jednego z
prętów, to drugi pręt jest zerowy.
ΣPy=0. Całą siłę przejmuje pręt S2.
S2=-P
ΣPy=0

P+S2=0

S2=-P
4. Jeżeli na trój prętowy węzeł działa siła zewnętrzna P, to siła S3=-P’ tj. składowej –P’ siły zewnętrznej P
posiadającej kierunek pręta 3. W szczególnym przypadku, gdy siła zewnętrzna P ma kierunek pręta 3,
otrzymamy S3=-P i S1=S2.
5. Jeżeli w węźle nieobciążonym zbiegają się cztery pręty leżące na dwóch przecinających się kierunkach, to
siły w prętach skierowanych wzdłuż tych samych kierunków są sobie równe.
ΣY=-S3cos α+ S4cos α=0
S3= S4
ΣX’=-S1cosβ+ S2cos β=0
S1= S2
Wniosek: w prowadzeniu nieobciążonego
węzła w miejscu skrzyżowania dwóch prętów
jest dopuszczalne i nie wpływa na rozkład sił
w kratownicy.
Podobnie i metoda Rittera pozwala niekiedy na szybkie rozpoznanie prętów zerowych.
W przypadku, gdy:
a. Punkt Rittera leży na kierunku działania reakcji podporowej, a w szczególności, gdy stanowi
geometryczny środek węzła podporowego oraz jednocześnie
b. Część kratownicy między podporą a przekrojem α-α jest nieobciążona.
c. Pręty zerowe można określic natychmiast w tych przypadkach obciążenia kratownic o pasach
równoległych, dla których na pewnych odcinkach odpowiedniej belki
prostej siła poprzeczna jest równa zeru.
Nie pracujące słupki i krzyżulce między węzłami a i b.
53. Siły wewnętrzne w konstrukcjach prętowych (geneza; definicje sił wewnętrznych; znakowanie
sił wewnętrznych);
Siły wewnętrzne są to siły pojawiające się wewnątrz ciała, pod wpływem działania sił zewnętrznych. Stąd też siły
wewnętrzne traktuje się jako siły bierne a obciążenia zewnętrzne jako siły czynne. O siłach wewnętrznych mówimy
najczęściej w odniesieniu do konstrukcji prętowych (płaskich i przestrzennych), takich jak: belki, kratownice, ramy,
łuki, ruszty, itp. W zależności od tego jak działają one w stosunku do osi pręta i jego przekroju wyróżniamy:
• Siłę podłużną (normalną, osiową) N - będącą wzajemnym oddziaływaniem części konstrukcji
przeciwdziałającym ich przesunięciu się wzdłuż osi pręta w rozważanym punkcie. Siła ta wywołuje ściskanie
lub rozciąganie.
• Siły poprzeczne (tnące) Ty, Tz - będące wzajemnym oddziaływaniem części konstrukcji
przeciwdziałającym ich przesunięciu się poprzecznie do osi pręta w rozważanym punkcie. Siły te wywołują
ścinanie.
• Momenty zginające My, Mz - będące wzajemnym oddziaływaniem części konstrukcji
przeciwdziałającym ich wzajemnemu obrotowi w rozważanym punkcie. Siły te wywołują zginanie.
• Moment skręcający Mx – wywołujący skręcanie (jego wektor jest równoległy do osi pręta).
Siły wewnętrzne przyjmuje się jako dodatnie, gdy działają zgodnie z poniższym rysunkiem:
54. Omówić tok postępowania i zakres obliczeń dotyczących geometrii mas figur płaskich
(definicje środka masy, momentów statycznych, momentu
bezwładności i momentów dewiacji; główne centralne
momenty bezwładności; momenty bezwładności dla
typowych figur płaskich, np. prostokąta);
• ŚRODEK MASY UKŁADU - jest punktem, w którym skupiona jest
cała masa w opisie układu jako masy punktowej. Jego położenie
określa promień wektora r.
Definicja środka masy dla dowolnego ciała (wiąże środek masy z rozkładem gęstości ρ w przestrzeni):

przy czym:
- to wektor wodzący środka masy;
M – masa ciała;
V – objętość ciała;
ρ = ρ(x,y,z) – funkcja gęstości ciała.
Środek masy w układzie dwuwymiarowym:

·
S
s
xdS
S
x
1


·
S
s
ydS
S
y
1
Dla ciała znajdującego się w jednorodnym polu grawitacyjnym środek ciężkości pokrywa się ze środkiem masy.
Współrzędne środka ciężkości można wyznaczyć z :
S
M
x
y
s
· ,
S
M
y
x
s
·
Twierdzenia dla środka ciężkości:
- środek ciężkości układu płaskiego leży w płaszczyźnie tego układu
-ś.ć. linii prostej leży na tej linii
-ś.ć. 2 punktów materialnych leży na prostej łączącej te punkty i dzieli odległość obu punktów na odcinki o
długościach odwrotnie proporcjonalnych do ich mas
-ś.ć. układu mającego środek symetrii leży w tym środku
-jeżeli układ ma oś symetrii, ś.ć. leży na niej
-jeśli układ ma 2 lub więcej osi symetrii, ś.ć. leży na przecięciu tych osi
-rzut środka ciężkości figury płaskiej na dowolną płaszczyznę jest środkiem ciężkości rzutu tej figury na daną
płaszczyznę
• MOMENTAMI STATYCZNYMI Mx i My figury płaskiej względem osi x lub y nazywamy granicę algebraicznej
sumy iloczynów elementarnych pól dS przez ich odległości od osi, gdy elementarne pola dS dążą do zera, tzn:
si
S
n
i
i x
y S ydS M


·
· ·
1
si
n
i
i
S
y
x S xdS M


·
· ·
1
Gdzie:
S – pole figury płaskiej
Xsi, ysi – współrzędne środka ciężkości w przyjętym układzie osi x,y; mogą być dodatnie lub ujemne
Momenty statyczne obliczane względem osi ciężkości (oś przechodząca przez środek ciężkości) są równe zeru.
Moment statyczny figury płaskiej względem, dowolnego punktu O jest sumą wektorową momentów
statycznych poszczególnych elementów układu względem O.
• MOMENT BEZWŁADNOŚCI:
- osiowym momentem bezwładności figury płaskiej względem dowolnej osi leżącej w płaszczyźnie
figury nazywamy granicę algebraicznej sumy dla całej powierzchni S figury, iloczynów
elementarnych pól dS przez kwadrat ich odległości od danej osi:
dS y I
S
x

·
2

dS x I
S
y

·
2
- biegunowym momentem bezwładności figury płaskiej nazywamy granicę algebraicznej sumy, dla
całej powierzchni S figury, iloczynów elementarnych pól dS przez kwadrat odległości od początku
układu współrzędnych:
y x
S S
o
I I dS y x dS r I + · + · ·
∫ ∫
) (
2 2 2
• MOMENTEM DEWIACJI (ZBOCZENIA) figury płaskiej o powierzchni S nazywamy granicę
algebraiczną sumy iloczynów elementarnych powierzchni dS→0 przez ich współrzędne x i y.
Sumowanie to odbywa się po całej powierzchni figury płaskiej, tzn:

·
S
xy
xydS I
Moment dewiacji
xy
I
danej figury płaskiej równa się zeru,
jeśli choć jedna z osi, względem których został
wyznaczony, jest osią symetrii rozważanej figury.
Między momentami bezwładności względem układów osi
równoległych, z których jeden jest układem osi
środkowych: xs, ys, zachodzą następujące związki (wzory
Steinera):
,
2
S a I I
xS x
+ ·
,
2
S b I I
yS y
+ · abS I I
xSyS xy
+ ·
• GŁÓWNE CENTRALNE MOMENTY BEZWŁADNOŚCI – to osiowe momenty bezwładności wyznaczone
względem osi głównych (czyli tych, względem których moment dewiacji danej figury jest równy
zero); mają wartości ekstremalne: moment względem jednej z nich jest maksymalny (oznaczamy
jako I1), względem drugiej minimalny (I2)
2
2
max 1
2 2
xy
y x y x
I
I I I I
I I +

,
_

¸
¸ −
+
+
· ·
2
2
min 2
2 2
xy
y x y x
I
I I I I
I I +

,
_

¸
¸ −

+
· ·
• MOMENTY BEZWŁASDNOŚCI DLA TYPOWYCH FIGUR PŁASKICH
55. Zdefiniować pojęcie „schemat statycznie niewyznaczalny” (pojęcie schematu statycznego;
równania równowagi; więzy - nadliczbowe);
Schemat statycznie niewyznaczalny – układ, w którym liczba nałożonych więzi jest większa od liczby stopni
swobody(liczba reakcji jest większa od liczby niezależnych równań równowagi)
W takim układzie z równań równowagi otrzymuje się nieskończenie wiele rozwiązań na siły reakcji(niemożliwe jest
wyznaczenie sił wewnętrznych korzystając z samych równań równowagi).
r – ilość równań równowagi
n – ilość niewiadomych podporowych

n–r <0 <=> mechanizm (układ geometrycznie zmienny)
n–r =0 <=> układ statycznie wyznaczalny
n–r>0 <=> układ statycznie nie wyznaczalny
Równania równowagi
Warunki równowagi dowolnego płaskiego układu sił są następujące:
a) suma algebraiczna rzutów wszystkich sił na oś x równa jest zeru (równanie [1]),
b) suma algebraiczna rzutów wszystkich sił na oś y równa jest zeru (równanie [2]),
c) suma algebraiczna momentów statycznych wszystkich sił względem dowolnego
punktu leżącego na płaszczyźnie działania sił równa się zeru (równanie [3]),
Dla układu przestrzennego mamy z kolei 6 równań:
Więzy - nadliczbowe
Więzy nadliczbowe określają stopień statycznej niewyznaczalności układu czyli liczbę więzów jaką należałoby
odrzucić aby układ stał się statycznie wyznaczalny. Więzy można odrzucić tylko w taki sposób, aby powstały układ
był geometrycznie niezmienny.
56. Wymagania projektowe w zakresie ochrony cieplno-wilgotnościowej
przegród zewnętrznych budynków (współczynnik przenikania ciepła,
wskaźnik EP; kondensacja wilgoci);
Współczynnik przenikania ciepła (U) – współczynnik określany dla przegród cieplnych, umożliwiający obliczanie
ciepła przenikającego przez przegrodę cieplną, a także porównywanie własności cieplnych przegród budowlanych.
Ciepło przepływające przez przegrodę określa wzór:
T US q ∆ ·
,
stąd
T S
q
U

· , [ ]
K m
W
U
2
· ,
gdzie: q – ilość ciepła przepływającego w jednostce czasu,
U – współczynnik przenikania ciepła,
S – powierzchnia przegrody,

T ∆
- różnica temperatur po obu stronach przegrody.
Współczynnik przenikania ciepła charakteryzuje konkretną przegrodę, np. ścianę. Dla przegrody jednorodnej
zależność między tymi współczynnikami wyraża się wzorem:
d
U
λ
· , gdzie λ- przewodność cieplna, d – grubość przegrody.
Współczynnik przenikania ciepła jest odwrotnością współczynnika oporu cieplnego:
T
R
U
1
·
.
Jeżeli przegroda złożona jest z kilku warstw o różnych przewodnościach, to współczynnik przenikania oblicza się
następująco. Najpierw ustala się sumaryczny opór cieplny:
∑ ∑
· ·
· ·
n
i i
i
n
i
i
d
R R
1 1
λ
, n – liczba warstw, i – numer warstwy, [ ]
W
K m
R
2
· .
Odwrotność tego oporu jest szukanym współczynnikiem przenikania (U).
Maksymalne wartości współczynnika przenikania Umax dla budynku mieszkalnego:
- ściany zewnętrzne – 0,30
K m
W
2
,
- ściany wewnętrzne między pomieszczeniami ogrzewanymi i nieogrzewanymi – 1,00
K m
W
2
,
- dachy, stropodachy, stropy pod nieogrzewanymi poddaszami - 0,25
K m
W
2
.
Wartość wskaźnika EP [kWh/(m2 ・ rok)] - określaja roczne obliczeniowe zapotrzebowanie na nieodnawialną
energię pierwotną do ogrzewania, wentylacji i chłodzenia oraz przygotowania ciepłej wody użytkowej i oświetlenia
wbudowanego na m
2
ogrzewanej powierzchni budynku, to znaczy uwzględnia uciążliwość dla środowiska nośnika
energii używanego w źródle ciepła. Musi być mniejsza od wartości granicznej określonej w ustawie (jedynie dla
przebudowywanego budynku może być większa o 15%).
Graniczne wartości wskaźnika EP są podane w zależności od stosunku A (sumy pól wszystkic powierzchni
przegród budynku oddzielających część ogrzewaną budynku od powietrza zewnętrznego i pomieszczeń
nieogrzewanych) do Ve(kubatury ogrzewanej części pudynku, pomiejszonej o balkony, loggie, galerie itp.) oraz od
Af (powierzchni użytkowej ogrzewanej budynku).
Kondensacja wilgoci wewnątrz przegrody budowlanej
Dyfuzja pary wodnej zachodzi zawsze w kierunku od środowiska o wyższej temperaturze do środowiska
chłodniejszego. Para wodna dyfundująca przez przegrody budowlane w okresie zimowym napotyka na coraz
chłodniejsze warstwy materiału. Jeżeli temperatura zawarta w porach materiału spadnie poniżej temperatury
punktu rosy, para wodna zawarta w powietrzu ulegnie skropleniu, zwiększając wilgotność materiału. Zawilgocenie
takie jest szkodliwe z wielu względów, gdyż wpływa na zmniejszenie izolacyjności cieplnej przegród, co może
doprowadzić do zjawiska przemarzania, jak również ujemnie wpływa na trwałość i walory użytkowe materiałów, z
których przegroda jest wykonana.
Wg metody Fokina kolejność obliczeń dyfuzji pary wodnej wewnątrz przegrody budowlanej jest następująca:
1)Wstępnie zakłada się tz=-5
0
C, wilgotność względną ϕ e=85%
2)Oblicza się wartości temperatur na powierzchni i wewnątrz przegrody.
3)Oblicza się opory dyfuzyjne Rwk (Rwk =
k
k
pn
d
W δ
·
1
) poszczególnych warstw przegrody oraz opór dyfuzyjny R =
∑ ∑
· ·
· ·
n
i k
k
n
i pn p
d
W W
1 1
1 1
δ
, całej przegrody (
g
Pa h m ⋅ ⋅
2
).w których:
dk -grubość k-tej warstwy materiału, m;
δ k - współczynnik przepuszczalności pary wodnej k-tej warstwy,
Pa h m
g
⋅ ⋅
- zależny od współczynnika oporu
dyfuzyjnego warstwy mn).
4)Dla temperatur obliczeniowych odczytuje się wartości ciśnienia nasycenia pary wodnej ps.
(ps1 – odczytuje się w zależności od temperatury wewnętrznej, następnie oblicza się Δp dla poszczególnych
warstw:
) (
e i
pn
p
p p
W
W
p − · ∆
).
Wpn – opór dyfuzyjny przegrody,
Pa h m
g
⋅ ⋅
2
,
Wpn – opór dyfuzyjny warstwy,
Pa h m
g
⋅ ⋅
2
.
5)Określa się ciśnienie pary wodnej nasyconej w pomieszczeniu psi oraz w powietrzu na zewnątrz ps,e (na podstawie
temperatury), a następnie oblicza się ciśnienie rzeczywiste pi oraz pe ze wzorów: pi=
100
,i s i
p ⋅ ϕ
, pe=
100
,e s e
p ⋅ ϕ
,
w których:
ϕ i , ϕ e -wilgotność względna powietrza, odpowiednio, w pomieszczeniu i po stronie zewnętrznej przegrody
6)Sporządza się wykres ciśnienia pary wodnej nasyconej ps w przekroju przegrody, rysując przekrój przegrody w
skali oporów dyfuzyjnych ps.
7)Punkty oznaczające ciśnienia pi oraz pe, po obu stronach
przegrody łączy się prostą pk. Jeżeli linie te nie przetną się, to
w przegrodzie nie wystąpi kondensacja pary wodnej, wobec
czego przegrodę uznaje się za prawidłową i nie wykonuje się
dalszych obliczeń. Jeżeli natomiast linie te przecinają się, to
w przegrodzie występuje kondensacja pary wodnej i wówczas
należy określić temperaturę powietrza na zewnątrz, przy
której zaczyna sie kondensacja (tzw. temperatura początku
kondensacji). W tym celu wyznacza się płaszczyznę
maksymalnej kondensacji (PMK) ww. miejscu, w którym
występuje maksymalna różnica ciśnień (pk-ps).
57. Zasady konstruowania ścian wielowarstwowych (kotwienie warstw, wentylowanie,
dylatowanie, mocowanie stolarki);
Ściany warstwowe stosowane są w celu zwiększenia izolacyjności cieplnej ścian zewnętrznych lub jako szczelne
przegrody, które zabezpieczają przed przesączeniem się wody przez ściany zewnętrzne narożne na silne ukośne
deszcze. Wykonuje się jej jako mury szczelinowe, z wentylowaną szczeliną wypełnioną powietrzem zamkniętym
między warstwami ściany, ze szczeliną wypełnioną materiałem termoizolacyjnym lub szczeliną powietrzną i
warstwą termoizolacyjną. Najkorzystniejszym rozwiązaniem jest wykonanie pustki powietrznej od strony
zewnętrznej. Szczeliny powietrzne o szerokości 3-4cm mogą przebiegać przez całą wysokość kondygnacji.
Szczeliny 5-8cm należy ograniczyć do 50cm wysokości (poziome przewiązanie muru warstwą cegieł).
Kotwienie warstw
Warstwy muru szczelinowego łączy się kotwami. Łączny przekrój kotew powinien wynosić co najmniej 0,6m
2
na
1m
2
ściany.
Kotwy wykonuje się z drutu o średnicy 6mm lub z płaskowników, ocynkowanych lub zabezpieczonych w inny
sposób przed rdzewieniem. W murach ze szczeliną powietrzną kotwy powinny być zaopatrzone w kapinos, który
umiejscawiamy w tej szczelinie.
Warstwy muru szczelinowego wykonuje się bądź z jednego materiału, bądź też z dwóch. W pierwszym przypadku
zapewniona jest lepsza praca muru w czasie jego eksploatacji. Materiały termoizolacyjne zarówno w postaci
zasypek jak i płyt w murach z wentylowaną pustką, a także grubość i ich rodzaj należy zawsze dobierać tak, aby
wartość współczynnika przenikania ciepła dla ściany spełniał wymagania normowe.
Wentylowanie
W przypadku wykonywania ściany zewnętrznej ze szczeliną powietrzną o szerokości większej od 3cm należy
wykonać otwory nawiewne – w dole i otwory wywiewne – w górze, umożliwiające wentylację szczeliny. Łączny
przekrój otworów nawiewnych i wywiewnych powinien wynosić 0,75% powierzchni ściany. Należy zwrócić uwagę
na to, aby odcinki ścian między otworami okiennymi były również wentylowane.
Rodzaje ścian:
• Ceramiczne pustaki i bloczki z autoklawizowanego betonu komórkowego
• Ceramiczne pustaki i cegła kratówka pełna lub klinkierowa z warstwą materiału termoizolacyjnego
pomiędzy (może być też z wentylowaną pustką powietrzną)
• Cegła ceramiczna, warstwa termoizolacyjna, cegła wapienno-piaskowa (licówka)
• Pustak ceramiczny K065-2W i cegła modularna drążona (lub kratówka, dziurawka lub cegła pełna) – mur z
zamkniętą szczeliną powietrzną o szerokości 3cm, umiejscowioną naprzemianlegle w sąsiednich
warstwach.
Przerwy dylatacyjne
Należy stosować przerwy dylatacyjne przechodzące przez całą konstrukcję od wierzchu fundamentów do dachu.
Odległości między przerwami dylatacyjnymi należy wyznaczać na podstawie analizy konstrukcji poddanej różnicy
temperatur, a w szczególnych przypadkach również z uwagi na warunki gruntowe. Analizy konstrukcji można nie
przeprowadzać dla budynków z oddzieloną konstrukcją dachową i ocieplonym stropem nad najwyższą
kondygnacją. Nieocieplaną konstrukcję dachu należy oddzielić od ścian konstrukcyjnych budynku w sposób
umożliwiający odkształcenia termiczne konstrukcji.
Z uwagi na koncentrację naprężeń termicznych w narożach ścian przerwy dylatacyjne zaleca się umieszczać w
pobliżu tych miejsc.
W porównaniu do wewnętrznej warstwy konstrukcyjnej, warstwa osłonowa ściany warstwowej jest narażona na
znacznie większe wahania temperatury i co za tym idzie na duże
odkształcenia termiczne. Z tego względu, oprócz szczelin dylatacyjnych jak
dla całej konstrukcji, konieczne są tu dodatkowe dylatacje, w pionie:
- w narożnikach budynku
- we wklęsłych zagięciach płaszczyzny ściany (otwory okienne)
- na powierzchni ściany zgodnie z wymaganiami tabela 6.3.1/8, w poziomie:
- w płaszczyźnie przewiązywania ściany
- pod konstrukcyjnymi elementami wystającymi z płaszczyzny ściany (płyty
balkonowe, gzymsy dachowe itp.)
- zgodnie z polską normą, jeśli budynek jest wyższy niż 12 m, warstwę
zewnętrzną należy dzielić przerwą dylatacyjną na dwie lub więcej części o
wysokości nie większej niż 9.0 m każda.
Przerwy dylatacyjne powinny mieć szerokość nie mniejszą niż 20mm i być wypełnione materiałem trwale
plastycznym.
Mocowanie stolarki
Okna i drzwi powinny być osadzane w ścianach zewnętrznych w płaszczyźnie izolacji termicznej lub bezpośrednio
przed nią od strony wnętrza. W tym drugim przypadku możliwe jest przedłużenie izolacji termicznej i ukształtowanie
w ten sposób węgarka, który osłoni od zewnątrz fragment ościeżnicy. Taki sposób osadzenia stolarki w ścianie
pozwala uniknąć lub przynajmniej ogranicza mostkowy charakter tego połączenia i jego skutki w postaci np.
wykraplania pary wodnej.
W obszarze połączeń ściany ze stolarki stosuje się, aby zapobiec penetracji do wnętrza przegrody wody z warstwy
osłonowej, wkładki z folii izolacyjnych mocowane do ramy stolarki i do wewnętrznej warstwy murowej. Z tego
względu stolarka powinna być montowana przed zamocowaniem warstwy izolacji termicznej, a płyty izolacyjne
powinny być szczelnie dociśnięte do krawędzi stolarki.
58. Przedstawić budowę przegrody dachu krytego dachówką nad poddaszem mieszkalnym
(izolacja termiczna, paroizolacja i wiatroizolacja, wentylacja przegrody, odprowadzenie wody
opadowej);
(skany z „Dachy i stropodachy oceplone i nieocieplone” Czesław BYRDY
59. Wymień główne typy więźb dachowych (opis budowy, funkcje elementów konstrukcji,
charakterystyka sposobu usztywniania podłużnego);
Podział ogólny:
1.konstrukcje ciesielskie
a)wiązary rozporowe (umożliwiają wykonanie konstrukcji dachowej bez podpór pośrednich)
• dachy krokwiowe,
• dachy jętkowe,
• dachy wieszarowe,
b) wiazary bezrozporowe (wymagające podparcia pośredniego).
• dachy płatwiowo-kleszczowe
2.konstrukcje inżynierskie
• dźwigary deskowe
• kratownice
• łuki
Dachy (wiązary) krokwiowe
-Typowe nachylenie połaci zawiera sie w granicach 30
o
÷ 60
o
, przy czym dla pochylenia powyżej 45
o
należy
stosować usztywnienia w postaci wiatrownic. Obciążenia z krokwi przenoszone sa na ściany za pośrednictwem
belek wiązarowych (przenoszących także siły poziome składowe sił w krokwiach, czyli siły rozporu – belki te
pracują jako ściągi) i ewentualnych murłat.
-Najprostszy typ konstrukcji dachowej. Wiązar trójkątny złożony jest z pary krokwi i belki stropu nad najwyższą
kondygnacją. Stosuje sie go przy rozstawie ścian < 6,0m, przy czym długość krokwi (zależna od rozpiętości
wiązara i pochylenia połaci dachowej) nie powinna przekraczać 4,5 m. Typowy rozstaw krokwi zawiera sie w
zakresie 0,8 ÷ 1,0m.
Dachy (wiązary) jętkowe
-Stosowane przy rozstawie ścian
przekraczającym 6,0m,
-Od krokwiowych różnią sie
dodatkowym elementem
poziomym, zwanym jętką,
dzielącym krokiew na dwa
odcinki w proporcji około 3:2
(dolny odcinek zawsze jest
dłuższy). Jako maksymalne
długości odcinków krokwi
przyjmuje sie 4,5 m dla odcinka
dolnego i 2,5 m dla górnego.
Długość jętki nie powinna przekraczać 3,5 m. Nachylenie połaci powinno mieścić sie w granicach 35
o
÷ 60
o
.
-Przy rozpiętości dachu przekraczającej 7,5m stosuje sie dźwigary z jętkami podpartymi w jednej linii w połowie
długości (rozpiętość dachu do 9m) lub w dwóch liniach (rozpiętość dachu 9 ÷ 12m).
-Jętki podpiera sie słupami (stolcami) za pośrednictwem płatwi – stad dachy jętkowe mogą być wykonane jako
bezstolcowe, jednostolcowe lub dwustolcowe.
-W dachach z płatwiami podpierajacymi jetki stosuje sie miecze zmniejszające długość płatwi i usztywniające
więźbę w kierunku podłużnym.
Dachy (wiązary) wieszarowe
-Stosowane w zależności od rozpiętości dachu jako:
*jednowieszakowe – rozpiętość 6 ÷ 8m, Złożone sa z wieszaka, ściągu,
mieczy , zastrzałów oraz krokwi.
*jednowieszakowe z krzyżulcami – rozpiętość 8 ÷ 10m, Z uwagi na znaczna
rozpiętość krokwi maja wprowadzone dodatkowe ich podparcie w postaci
płatwi pośredniej. Krzyżulce stanowią tutaj bezpośrednie podparcie płatwi
pośrednich, przekazując reakcje z nich na wieszak i dalej, poprzez
zastrzały, na przypodporowe części ściągu. Maksymalne długości dolnego i
górnego odcinka krokwi nie powinny przekraczać odpowiednio 4,5m i 4,0m.
*dwuwieszakowe – rozpiętość 10 ÷ 12m. Złożone sa z dwóch wieszaków,
ściągu, rozpory i dwóch zastrzałów. Nad rozpora umieszczone SA kleszcze
usztywniające dach w kierunku poprzecznym. Usztywnienie podłużne
zapewniają miecze
przymocowane do płatwi i wieszaków.
Dachy (wiązary) płatwiowo-kleszczowe
-Więźba złożona jest z dźwigarów pełnych (rozmieszczonych co 3
do 4,5 m) i wiązarów pustych.
-Wiązar pełny złożony jest z pary krokwi. pary kleszczy, słupów i
ewentualnej belki wiązarowej (gdy strop nad ostatnim pietrem jest
drewniany).
-W przypadku stropu o innej konstrukcji (żelbetowy, stalowo-
ceramiczny) słupy oparte są na podwalinach, czyli belkach
drewnianych lezących na stropie.
-Wiązary puste czyli pośrednie złożone sa z dwóch krokwi
opartych na płatwiach pośrednich i stopowych oraz połączonych
w kalenicy.
-Usztywnienie konstrukcji w kierunku podłużnym zapewniają
miecze łączące słupy i płatwie pośrednie. W dachach stromych
czasami stosuje sie dodatkowo ukośne wiatrownice przybijane do
spodu krokwi.
Funkcje elementów konstrukcji(wraz z elementami usztywniającymi w kierunku podłużnym):
-krokwie-przenoszą obciążenie od pokrycia dachowego, parcia lub ssania wiatru, obciążenie śniegiem i ciężar
własny,
-jętki – podpory pośrednie krokwi,
-płatwie – belki poziome biegnące wzdłuż połaci. Stanowią podporę dla krokwi i usztywnienie dachu w kierunku
podłużnym
-słupy – służą do podpierania płatwi i przenoszenia z nich obciążenia na belki stropowe.
-kleszcze – elementy poziome obejmujące obustronnie słupki i krokwie. Stosowane do ściągnięcia i usztywnienia
wiązara. Występują w wiązarach pełnych.
-miecze- służą do podłużnego usztywnienia więźby, umożliwiają zmniejszenie przekroju podpieranych płatwi,
-podwalina – belka rozkładająca równomiernie obciążenie przekazywane przez słup
-ramy stolcowe (ściany stolcowe) – ustroje złożone ze słupów, płatwi , mieczy i podwalin. Stanowią oparcie krokwi
oraz usztywnienie więźby dachowej w kierunku podłużnym,
-zastrzały- elementy ukośne odciążające słup i usztywniające wiązar.
60. Scharakteryzuj rodzaje izolacji wodochronnych budynków stosownych ze względu na
obecność wody gruntowej (zasady kształtowania izolacji; stosowane materiały);
Izolacja wodochronna – jest to zabezpieczenie elementów budynku lub budowli przed wpływem wilgoci.
Izolacje wodochronne dzielimy na:
• izolacje przeciwwilgociowe – chronią obiekty przed działaniem wody niewywierającej ciśnienia na dany
element
• izolacje przeciwwodne – chronią przed działaniem wody wywierającej ciśnienie hydrostatyczne (element
znajduje się poniżej poziomu wody gruntowej)
• izolacje parochronne – zabezpieczają przed przenikaniem pary wodnej, wykonywane najczęściej jako
jednowarstwowe przekładki z folii polietylenowej lub papy ułożone "a sucho", czyli bez przyklejania do
podłoża.
W zależności od stopnia narażenia na zawilgocenie, naporu ciśnienia wody itp. izolacje przeciwwilgociowe i
przeciwwodne dzielimy na:
• lekkie – stosowane w celu ochrony podziemnych części budynku w gruntach suchych przed przenikaniem
wilgoci w kierunku bocznym. Wykonywane są jako powłoki bezspoinowe jedno lub dwuwarstwowe z różnych
mas asfaltowych, lepików i emulsji.
• średnie – stosowane przy zabezpieczeniu budynku przed bezpośrednim działaniem wody opadowej lub
przesiąkaniem jej w kierunku poziomym i pionowym. Wykonywane są z powłok asfaltowych z pojedynczą lub
podwójną wkładką z papy albo jako powłoki z mas asfaltowych odpowiedniej grubości.
• ciężkie – stosowane przy zabezpieczeniu budynku lub budowli przed bezpośrednim naporem wód gruntowych
(woda działająca pod ciśnieniem). Wykonywane jako powłoki asfaltowe lub z żywic syntetycznych z
odpowiednią ilością wkładek z papy, folii PCW, cienkiej blachy itp.
Rys. 1. Schemat izolacji wodochronnych: 1 – izolacja lekka (przeciwwilgociowa); 2 – izolacja średnia
(przeciwwilgociowa); 3 – izolacja ciężka (przeciwwodna); 4 – ścianka dociskowa
Maksymalne ciśnienie hydrostatyczne, stanowiące granicę pomiędzy koniecznością stosowania izolacji średniej i
ciężkiej, wynosi pmax. = 0,002 MPa.

Wymagania ogólne:
• Izolacja powinna być ułożona od strony parcia hydrostatycznego.
• Podczas wykonywania izolacji wodę gruntowa powinna być obniżona o 30 cm poniżej najniższego
elementu izolowanego obiektu.
• Zabezpieczona ścianką dociskową dylatowaną, co 4,5 – 6,0 m, o wysokości 30 cm powyżej maksymalnego
poziomy wody gruntowej.
• Izolacje powinny stanowić ciągły i nieprzerwany układ jedno lub wielowarstwowy oddzielający budowle lub
jej część od wody lub pary wodnej.
• Izolacje powinny ściśle przylegać do izolowanego podkładu. Nie powinny pękać, a ich powierzchnia
powinna być gładka z lokalnych wgłębień lub wybrzuszeń.
• Nie dopuszcza się łączenia izolacji poziomych i pionowych odrębnego rodzaju pod względem
materiałowym oraz różnej klasy odporności.
• Miejsca przechodzenia przez warstwy różnych przewodów instalacyjnych i elementów konstrukcji powinny
być uszczelnione w sposób zabezpieczający przenikanie wody.
• Powinny być wykonywane w warunkach umożliwiających ich prawidłową realizację, a mianowicie:
o po ukończeniu robót poprzedzających roboty izolacyjne,
o po należytym obniżeniu poziomu wody gruntowej ( o ile zajdzie taka potrzeba),
o w temperaturze:
 powyżej 5 0 C – materiały bitumiczne stosowane na gorąco,
 powyżej 10 0 C – materiały bitumiczne stosowane na zimno,
 powyżej 18 0 C – żywice syntetyczne.
• Podczas robót izolacyjnych należy chronić układane warstwy przed uszkodzeniami mechanicznymi oraz
możliwością zawilgocenia i zalania wodą.

Gruntowanie podkładu
• Podkład z betonu lub zaprawy cementowej pod izolację z pap asfaltowych lub innych materiałów
przyklejanych do podkładu lepikiem asfaltowym powinien być zagruntowany lepikiem asfaltowym lub
emulsja asfaltową.
• Podkład powinien być suchy o maksymalnej wilgotności 5%.
• Powłoki gruntujące należy układać w dwóch warstwach (druga może być naniesiona dopiero po całkowitym
wyschnięciu pierwszej).
• Prace powinny być wykonywane w temperaturze powyżej 50C.
Rodzaje izolacji przeciwwodnych
• Izolacje warstwowe z materiałów rolowych.
• Izolacje z laminatów i żywic syntetycznych.
• Izolacje z blachy stalowej, ołowianej lub innej.
Izolacje papowe
• Minimalna ilość warstw – 3.
• Przynajmniej jedna, środkowa warstwa izolacyjna powinna być wykonana z papy na tkaninie technicznej.
• Każda z przyklejanych warstw papy powinna być szczelna i ciągła. W narożach izolacja powinna być
wzmocniona dodatkowym pasem papy na tkaninie technicznej, szerokości około 30 cm.
• Lepik powinien być rozprowadzony równomiernie na powierzchni podkładu i każdej kolejnej warstwy papy
grubości 1,0 – 1,5 mm. Nie może być miejsc nie pokrytych lepikiem. Ostatnia warstwa papy powinna być
pokryta w sposób równomierny ciągłą warstwa lepiku o gr. 2,0 mm.
• Szerokość zakładu minimum 10 cm, z przesunięciem jak w izolacjach przeciwwilgociowych.
• Gotowa izolacja przeciwwodna powinna być zabezpieczona od strony parcia wody warstwą dociskową lub
warstwą ochronną.
Izolacje z folii z tworzyw sztucznych
• Grubość warstwy powinna być dostosowana do wielkości parcia hydrostatycznego.
• Wszelkie przewody przechodzące przez izolację powinny być uszczelnione w sposób wykluczający
przenikanie wody.
Izolacja z blachy
• Powinna być umieszczona wewnątrz budowli – stanowi swoistego rodzaju szalunek tracony.
• Powinna ściśle przylegać do zabezpieczanych przegród betonowych i być w nich zakotwiona.
• Arkusze blachy łączy się miedzy sobą spawając.
61. Scharakteryzuj wskaźniki kubaturowe i powierzchniowe budynku (podstawy prawne, zasady
obliczania).
Wskaźniki te określa się na podstawie normy PN-ISO 9836:1997 Właściwości Użytkowe w budownictwie -
Określanie i obliczanie wskaźników powierzchniowych i kubaturowych
wskaźniki powierzchniowe: Wskaźniki określające wielkości poszczególnych rodzajów powierzchni (np.
powierzchni użytkowej) oraz zależności między nimi
wskaźniki kubaturowe: Wskaźniki określające wielkości poszczególnych rodzajów kubatur (np. kubatury netto) oraz
zależności między nimi
POWIERZCHNIE
Zasady obliczeń-Pola powierzchni poziomych i pionowych określa się zgodnie z wymiarami rzeczywistymi.
Płaszczyzny nachylone wymiaruje się na ich rzucie na płaszczyznę poziomą (do obliczeń strat ciepła
zawsze należy jednak przyjmować rzeczywiste pola powierzchni). Pole powierzchni podaje się w m2 z
dokładnością do dwóch miejsc po przecinku.
Powierzchnia zabudowy - powierzchnię terenu zajętą przez budynek w stanie wykończonym. Jest ona
wyznaczona przez rzut pionowy zewnętrznych krawędzi budynku na powierzchnię terenu. Do powierzchni
zabudowy nie wlicza się:
-powierzchni obiektów budowlanych ani ich części nie wystających ponad powierzchnię terenu;
-powierzchni elementów drugorzędnych, np. schodów zewnętrznych, daszków, występów dachowych,
oświetlenia zewnętrznego;
-powierzchni zajmowanej przez wydzielone obiekty pomocnicze (np. szklarnie, altany, szopy).
Powierzchnia całkowita kondygnacji - sumą powierzchni całkowitych wszystkich kondygnacji budynku. Jako
kondygnacja mogą być traktowane kondygnacje znajdujące się całkowicie lub częściowo poniżej poziomu
terenu, kondygnacje powyżej poziomu terenu, poddasza, tarasy, tarasy na dachach, kondygnacje techniczne i
kondygnacje magazynowe. Powierzchnia całkowita każdej kondygnacji mierzona jest na poziomie posadzki po
obrysie zewnętrznym budynku z uwzględnieniem tynków, okładzin i balustrad. Powierzchnia ta jest obliczana
oddzielnie dla każdej kondygnacji. Powierzchnie w obrębie kondygnacji o zróżnicowanej wysokości (np. duże
hole, audytoria) są także obliczane oddzielnie. Rozróżnia się powierzchnie:
- kondygnacji, które są zamknięte i przekryte ze wszystkich stron;
- kondygnacji, które nie są zamknięte ze wszystkich stron do ich pełnej wysokości i które są przekryte, na przykład
loggie;
- kondygnacji, które są ograniczone elementami budowlanymi (np. balustradami, osłonami
zabezpieczającymi, poręczami) lecz nie są przekryte, na przykład balkony.
Powierzchnia wewnętrzna kondygnacji - jest powierzchnią całkowitą kondygnacji zmniejszoną o powierzchnię
zajętą przez ściany zewnętrzne. Powierzchnia wewnętrzna kondygnacji jest określana oddzielnie dla każdej
kondygnacji.
Powierzchnia kondygnacji netto - jest powierzchnią ograniczoną przez elementy zamykające. Powierzchnia
kondygnacji netto jest określana oddzielnie dla każdej kondygnacji i dzielona jak powierzchnia całkowita
kondygnacji. Powierzchnie w obrębie kondygnacji o zróżnicowanej wysokości są także obliczane oddzielnie.. Jest
ona obliczana dla wymiarów budynku w stanie wykończonym, na poziomie podłogi nie licząc listew
przypodłogowych, progów itp. Do powierzchni kondygnacji netto wliczane są także elementy nadające się do
demontażu takie jak: ścianki działowe, rury, kanały; nie są wliczane powierzchnie otworów na drzwi i okna
oraz nisze w elementach zamykających.
Powierzchnia kondygnacji netto dzieli się na:
- powierzchnię użytkową,
- powierzchnię usługową,
- powierzchnię ruchu .
Powierzchnia konstrukcji - jest częścią powierzchni całkowitej kondygnacji (na rzucie poziomym na poziomie
podłogi) i jest to powierzchnia utworzona przez elementy zamykające (np. ściany nośne zewnętrzne i wewnętrzne)
i powierzchnie słupów, pionów wentylacyjnych, kominów, ścian działowych itp. oraz powierzchnie, przez które
nie można przejść. Powierzchnia konstrukcji jest określana odrębnie dla każdej kondygnacji, jest ona obliczana
dla budynku w stanie wykończonym nie licząc listew przypodłogowych, progów, cokołów itp. Do powierzchni
konstrukcji wlicza się także powierzchnie przejść drzwiowych, wnęk i nisz w elementach zamykających.
Powierzchnia użytkowa - jest to część powierzchni kondygnacji netto, która odpowiada celom i przeznaczeniu
budynku. Określana jest oddzielnie dla każdej kondygnacji. Powierzchnie użytkowe klasyfikowane są zgodnie z
celem i przeznaczeniem budynków, dla których są one wznoszone. Dzieli się je zwykle na powierzchnie użytkowe
podstawowe i powierzchnie użytkowe pomocnicze. Klasyfikacja podstawowych i pomocniczych powierzchni
użytkowych jest zależna od przeznaczenia budynku.
Powierzchnia usługowa - jest to część powierzchni kondygnacji netto, przeznaczona na usytuowanie instalacji i
urządzeń technicznych, takich jak: instalacje kanalizacyjne; instalacje wodne; instalacje ogrzewania i ciepłej wody;
instalacje gazowe (inne niż dla celów ogrzewania) i na paliwa płynne; instalacje elektryczne, prądnice; wentylacja,
klimatyzacja i systemy chłodnicze; instalacje telefoniczne i urządzenia rozdzielcze; dźwigi, schody ruchome i
przenośniki i inne instalacje wspólnego użytku. Do powierzchni usługowej wliczane są także powierzchnie
pomieszczeń przeznaczonych na podstawowe
instalacje usługowe, trzony kominowe, kanały przełazowe i pomosty techniczne. Jest ona określana oddzielnie dla
każdej kondygnacji.
Powierzchnia ruchu - jest to część powierzchni netto, która przeznaczona jest dla ruchu wewnątrz budynku
(np. powierzchnia klatek schodowych, korytarzy, wewnętrznych ramp i pochylni, poczekalni, balkonów
ewakuacyjnych). Jest ona określana oddzielnie dla każdej kondygnacji. Do powierzchni ruchu wlicza się także
powierzchnie netto szybów dźwigowych i powierzchnie zajęte przez urządzenia wbudowane przeznaczone do
ruchu ogólnie dostępnego na każdej kondygnacji oddzielnie (np. schody ruchome).
Powierzchnia obudowy budynku - jest obliczana dla budynków lub części budynków, które są zamknięte ze
wszystkich stron i przekryte, wliczając te części konstrukcji, które są powyżej i poniżej poziomu terenu. Rozróżnia
się tutaj następujące powierzchnie:
- fundamentów;
- ścian zewnętrznych poniżej poziomu terenu;
- ścian zewnętrznych powyżej poziomu terenu;
- dachu.
Powierzchnie przeszklone powinny być wyszczególnione oddzielnie jako części powierzchni ścian zewnętrznych
lub powierzchni dachów. Do powierzchni obudowy nie są wliczane następujące powierzchnie:
- elementów budynku poniżej poziomu najniższej kondygnacji (np. części fundamentów);
- wnęk i pilastrów wykonanych dla celów estetycznych, studzienek w chodnikach dla oświetlenia
pomieszczeń, schodów zewnętrznych, zewnętrznych ramp i pochylni, zadaszeń, markiz, poziomych osłon
przeciwsłonecznych, wysuniętych części dachu, świetlików, nasad kominowych itp.
Powierzchnia fundamentów budynku jest powierzchnią całkowitą posadowienia najniższej kondygnacji.
KUBATURY
Podstawą do obliczania kubatur są powierzchnie (wyżej wymienione) i wysokości nad tymi powierzchniami
(np. wysokość budynku, kondygnacji, pomieszczenia, elementów zamykających). Kubatury podaje się w m3, z
dokładnością do dwóch miejsc po przecinku. Wnęki i pilastry wykonane dla celów konstrukcyjnych lub
estetycznych, wyprofilowania i inne drugorzędne elementy (np. schody zewnętrzne, zewnętrzne rampy i
pochylnie, zadaszenia, markizy, poziome osłony przeciwsłoneczne, wysunięte części dachu, kominy dachowe,
urządzenia uliczne) nie są uwzględniane.
Kubatura brutto - jest iloczynem całkowitej powierzchni kondygnacji i odpowiedniej wysokości. Rozróżnia się
następujące kubatury brutto:
- kubatura brutto budynków lub części budynków zamkniętych i przekrytych ze wszystkich stron,
- kubatura brutto tych części budynków, które nie są zamknięte do pełnej wysokości ze wszystkich stron, lecz które
są przekryte,
- kubatura brutto budynków i tych części budynków, które są ograniczone przez elementy budowli (np. balustrady,
deski czołowe okapu, poręcze), lecz które nie są przekryte.
Dla odpowiedniego rodzaju kubatury w normie podane są zasady jak przyjmować odpowiednią wysokość, może to
być np.:
- dla powierzchni kondygnacji znajdujących się poniżej poziomu terenu - odległość między dolną powierzchnią
konstrukcji, na której opiera się podłoga a górną powierzchnią stropu kondygnacji powyżej,
- dla powierzchni kondygnacji powtarzalnych znajdujących się powyżej poziomu terenu:- odległość między
odpowiadającymi sobie powierzchniami górnego i dolnego stropu;
-dla powierzchni kondygnacji, której górny strop jest dachem lub tarasem - odległość między powierzchnią podłogi
a powierzchnią dachu lub tarasu;
dla powierzchni kondygnacji, której dolny strop jest obudową budynku (np. kondygnacja powyżej kondygnacji z
otwartą przestrzenią) - odległość między zewnętrzną płaszczyzną stropu dolnego a powierzchnią podłogi
kondygnacji powyżej.
Kubatura netto - jest iloczynem powierzchni kondygnacji netto i odległości między powierzchnią posadzki a
dolną powierzchnią stropu górnego. Rozróżnia się następujące kubatury netto:
- kubatura netto kondygnacji pełnych powyżej poziomu terenu;
- kubatura netto pełnych kondygnacji poniżej poziomu terenu;
- kubatura netto kondygnacji niepełnych.
Kubatura wewnętrzna netto - jest iloczynem powierzchni wewnętrznej kondygnacji i odległości między
powierzchnią podłogi a dolną powierzchnią stropu górnego. Jest określana oddzielnie dla każdej kondygnacji.
Kubatura użytkowa netto - jest iloczynem powierzchni użytkowej i odległości między górną powierzchnią
posadzki a dolną powierzchnią sufitu. Jest określana oddzielnie dla każdej kondygnacji.
Kubatura usługowa netto - jest iloczynem powierzchni usługowej i odpowiedniej wysokości. Odpowiednią
wysokością jest odległość między powierzchnią podłogi a dolną powierzchnią najbliższego stropu bez
względu na ich usytuowanie w budynku (np. szyby przechodzące przez kilka kondygnacji).
Kubatura ruchu netto - jest iloczynem powierzchni ruchu i odpowiedniej wysokości. Wysokością, która powinna
być przyjęta jest odległość między powierzchnią podłogi a dolną powierzchnią najbliższego stropu bez względu
na jego usytuowanie w budynku (np. klatki schodowe w budynkach wielokondygnacyjnych, szyby dźwigowe).

3. Jeżeli to znaczy że stal zbrojeniowa As1 nie jest wykorzystana (naprężenia rozciągające sa mniejsze od obliczeniowej granicy plastycznosci stali), o nośności przekroju decyduje beton w strefie ściskanej. Do obliczeń przyjmujemy najwiekszą dopuszczalną wartość 4. Obliczamy nośnośc przekroju 5. Sprawdzamy czy , jeżeli tak - warunek SGN jest spełniony.

3. Zasady kształtowania jednokierunkowo zbrojonych płyt żelbetowych (przykłady konstrukcji płyt wspornikowych, jednoprzęsłowych lub ciągłych);
Minimalne grubości płyt: -płyty stropowe 40 mm prefabrykowane 60mm monolityczne -płyty nad przejazdami 100 mm prefabrykowane 120 mm monolityczne Grubość płyty można stopniować co 10 mm, dla h > 120 mm zaleca się stopniowanie co 20 mm. Zaleca się przyjmować grubość płyty tak, aby zbrojenie w miejscach maksymalnego zagęszczenia mieściło się w granicach : As1=(0,007-0,012)bd 190/fyd. Głębokość oparcia na podporze nie powinna być mniejsza niż: -80 mm-przy oparciu na murze , ścianie z betonu lekkiego lub zwykłego klasy C12/15, -60 mm-rzy oparciu na ścianie z betonu lekkiego zwykłego klasy wyższej niż C12/15, -40 mm-przy oparciu na stalowych belkach. Zbrojenie: -zbrojenie główne (nośne) powinno być wykonane z prętów o średnicy co najmniej 4,5 mm PN nie mniej niż 1/3 zbrojenia przęsłowego i przynajmniej 3 pręty na 1 m długości doprowadzić do podpory EC przy swobodnym podparciu ½ zbrojenia przęsłowego należy doprowadzić do podpory -największy rozstaw prętów zbrojeniowych w miejscu występowania maksymalnych momentów zginających i sił skupionych powinien być nie większy niż: 120 mm gdy h=<100mm 1,2 h gdy h>100 mm -rozstaw prętów głównych w żadnym przypadku nie może być większy niż: EC2 =<3h <400 mm -kotwienie prętów: PN =<250mm

-zbrojenie rozdzielcze-średnica nie powinna być mniejsza niż 4,5 mm, łączny przekrój zbrojenia rozdzielczego powinien wynosić co najmniej 10% ( na 1 m długości) zbrojenia głównego (przy obc. rozłożonych), wg EC2 20% Płyta jednoprzęsłowa -swobodnie podparta

dla oszczędności połowę zbrojenia można skrócić do 0,75 ln -utwierdzona

Płyta wspornikowa

Wsporniki o niewielkiej rozpiętości (a) konstruuje się jako elementy o stałej grubości, większym wspornikom (b i c) nadaje się grubość zmienną. W celu oszczędności można skrócić co drugi pręt. Płyta ciągła Ze względów wykonawczych najłatwiejsze jest zbrojenie płyt ciągłymi wkładkami nieodginanymi. Dopuszcza się stosowanie zbrojenia z prętów o dwóch różnych średnicach, ale muszą one się różnić o co najmniej 4 mm. Przy płytach grubości h>120 mm może się okazać celowe stosowanie zbrojenia odginanego. Dużym ułatwieniem jest stosowanie zbrojenia w postaci gotowych siatek (ale wtedy mamy większe wydatki na stal zbrojeniową). Przy średnicy zbrojenia mniejszej od 8 mm stosowane jest zbrojenie siatkami ciągłymi zwiniętymi w rulony. Przy średnicy mnie mniejszej niż 10 mm stosuje się zbrojenie z siatek płaskich.

• Żebra rozdzielcze – usztywniające. poprzecznych przekrojów żeber poszczególnych typów stropów gęsto żebrowych). zasady ustalania obliczeniowych. Zasadniczymi elementami stropu są: • Żebra (belki) jako główne elementy nośne. poprzecznie do żeber głównych. bądź obie. Stosuje się je w budownictwie mieszkalnym i użyteczności publicznej przy rozpiętości 4-8m. nietrwałe lub bez wypełnienia. • Międzyżebrowa płyta z betonu górna lub dolna. • Wypełnienie trwałe. . Stropy gęstożebrowe (typy i rodzaje stropów – przykłady.4. po jednym lub dwóch projektowane w środku rozpiętości. że ich główne elementy nośne – żebra są rozstawione nie rzadziej niż co 90cm. stosowane przy większych rozpiętościach i obciążeniach stropów. Stropy gęsto żebrowe charakteryzują się tym.

. • Typ II – stropy ceramiczno – żelbetowe (z pustakami betonowymi. ceramicznymi. leff/30 – w stropach ciągłych i jednoprzęsłowych swobodnie zamocowanych w stropodachach odpowiednio leff/35 i leff/40. W tym wypadku. II i III. • Typ III – stropy. w związku tym nie musi może być lecz nie musi być betonowej płyty między żebrami. styropian. Grubość płyty międzyżebrowej w odległości ¼ rozstawu żeber powinna wynosić. skrzynki drewniane itp. częściowo zamocowane na podporach pośrednich. czy też nietrwałe i niesztywne (np. przez odpowiednią głębokość zakotwienia zbrojenia. W innych przypadkach oblicza się je jako jednoprzęsłowe. Przykład: strop DZ-3. żelbetowych lub betonowych.Typy stropów gęsto żebrowych: • Typ I – stropy w których wypełnienie nie jest wciągane do współpracy z żebrem.). w zależności od typu stropu I. obciążenie ciężarem stropu montażowe przenosi przekrój prefabrykowanego żebra. 35 i 40mm. bądź bez. c) obliczeniowy przekrój żebra. np. Przykład: strop skrzynkowy. Szerokość żebra przyjmuje się 5÷10cm. odpowiednio 30. Momenty zginające w żebrach jednoprzęsłowych oblicza się w zależności od sposobu podparcia na podporach: swobodnie podparte. przy czym uwzględnia się półkę tylko o grubości hf ≥ 30mm (przy typie II – również uwzględnia się grubość ścianki pustaka). PRZYKŁADY RÓŻNYC RODZAJÓW STROPÓW GĘSTOŻEBROWYCH Stropy betonowane na miejscu przeznaczenia Strop Akermana: a) rzut aksonometryczny. w których konstrukcja nośna przynajmniej w części wykonana jest z unomolitycznionych elementów prefabrykowanych. bez udziału betonu uzupełniającego i pustaków. a wysokość ustala się z uwagi na sztywność stropu. Żebra jako belki zamocowane lub ciągłe oblicza się wtedy. hf – długość płyty międzyżebrowej na końcu szerokości beff. c) strop DZ-3 Wymiary żeber ustala się z zależności od rodzaju wypełnienia. W ogólności szerokość półki przekroju teowego wynosi: beff=b+2s+12hf b – szerokość środnika na wysokości zbrojenia. d) żebro pod ścianą działową. Poprzeczny. W przypadku stropu typu II należy rozważyć również obliczeniową sytuację wykonania konstrukcji. Przykład: strop Akermana. przy niepodpieraniu jej w tym czasie dodatkowymi stemplami. lecz nie powinna być ona mniejsza niż: • • • leff/25 – w stropach jednoprzęsłowych swobodnie podpartych. gdy ciągłość zagwarantowana jest środkami konstrukcyjnymi. uwzględniamy w obliczeniach wytrzymałościowych. teowy przekrój żeber.) w których naprężenia ściskające przenoszone są przez beton. pustaki gipsowe itp. szklanymi itp. i to wszystko w schemacie belki swobodnie podpartej. s – długość skosu pod kątem 1:3. bloczki z betonu komórkowego PGS. a) strop skrzynkowy. niezależnie czy jest ono sztywne i trwałe (np. b) strop Akermana. żużlobetonowymi. ceramikę. częściowo zamocowane i zamocowane.). określa się również od typu stropu. b) przekrój poprzeczny.

stal uspokojona bez dodatkowego oznaczenia. St3SY. St4W S275 Niskostopowe 18G2. b) Teriva I bis. zwanej stalą . obróbka plastyczna.Stropy z prefabrykowanymi elementami nośnymi Strop DZ-3 [28]: a) widok aksonometryczny. Dla stali niskostopowej. ponadto symbol X oznacza stal nieuspokojoną. wykres rozciągania próbki stali. V i W – określają ilość węgla. St3SX. Najpowszechniej stosowane są stale następujących gatunków: Gatunki stali Niestopowe konstrukcyjne St0S St3S. St4VY. 1 – zbrojenie poprzeczne stropu Strop ceramiczno-żelbetowy CERIT – przekrój aksonometryczny Przekroje poprzeczne stropów: a) Teriva I. granica plastyczności. właściwości mechaniczne. St3SW. segregacja strefowa). St3SV S235 St4VX. 18G2A S355 18G2AV S460 Norma PN-90/B-03200 Eurokod Dla stali niestopowej symbole: S. Wśród stali stosowanych w budownictwie wyróżnia się stale niestopowe konstrukcyjne (węglowe) oraz stopowe. oznaczenia stali. Gatunki i właściwości stali budowlanych (gatunki. c) Teriva II i I 5. wytrzymałość na rozciąganie. b) przekrój. symbol Y stal półuspokojoną. St4V.

a przekroje klasy IV do przekrojów cienkościennych. Segregacja strefowa – polega na większej zawartości węgla. zginanie profili) lub na zimno (przeciąganie drutu. Zgodnie z wytycznymi z normy należy sprawdzić oddzielnie klasę przekroju dla półki i środnika. Klasę przekroju. • Obróbka plastyczna stali wykonywana może być poprzez spokojne obciążanie (walcowanie. półka plastyczna. przeciąganie. po której przekroczeniu w próbce formuje się przewężenie i następuje zerwanie. 6. W oznaczeniach Eurokodu cyfra określa w przybliżeniu granicę plastyczności w MPa dla danego gatunku stali. Stalowe elementy zginane kl. 2 oraz 3 i 4 (obliczeniowa nośność przekroju przy zginaniu w zależności od jego klasy. a dla ich określenia prowadzi się badania wytrzymałościowe. rozkładu naprężeń i smukłości elementów składowych przekroju (b/t) należy ustalać według tablicy 6. ścinanie przekroju. A – odtlenianie za pomocą aluminium. Dokonywana może być na gorąco (walcowanie i kucie wlewków. . fosforu i siarki w środkowej części wlewka (stal po skrzepnięciu we wlewnicy) w efekcie czego po jego rozwalcowaniu uzyskuje się blachy o różnej zawartości w/w pierwiastków na grubości i długości arkusza. po jej osiągnięciu na wykresie pojawia się tzw. to cały przekrój również należy zakwalifikować do wyższej klasy.7 i 8 znajdujących się w PN-90/B-3200. twardość. granicę sprężystości. tłoczenie) oraz poprzez uderzenia (kucie). po odciążeniu pojawią się odkształcenia trwałe a (0. Klasę przekroju należy sprawdzać dla prętów ściskanych lub zginanych. zjawisko zwichrzenia. prętów. poprzedzona wzmocnieniem materiału. Przekroje klas I-III zaliczają się do przekrojów krępych. interakcja zginania i ścinania).o podwyższonej wytrzymałości: G – dodatek manganu. Do podstawowych właściwości mechanicznych stali zaliczyć można: wytrzymałość na rozciąganie. przeróbka półfabrykatów. rur. Jeżeli jakakolwiek ze ścianek kształtownika jest zakwalifikowana do wyższej klasy. Ustalenie klasy przekroju polega na sprawdzeniu odporności przekroju na utratę stateczności miejscowej ścianek. udarność.13 – 4%) Rm – graniczna wytrzymałość na rozciąganie. V – domieszka wanadu. warunek nośności przekroju i elementu. kształtowanie profili). Na wykresie otrzymanym podczas rozciągania próbki stali wyraźnie uwidocznione są punkty: • • RE – granica sprężystości Re – granica plastyczności określająca początek plastycznej fazy pracy materiału. wytrzymałość zmęczeniową. granicę plastyczności. składu chemicznego oraz sposobu obróbki stali. w zależności od warunków podparcia. walcowanie cienkich blach. 1. Właściwości mechaniczne stali są bardzo zróżnicowane i wynikają one z procesu technologicznego.

8. co powoduje bardziej równomierne wytężenie poszczególnych części konstrukcji. KLASA II Przekroje klasy II mogą osiągnąć nośność uogólnionego przegubu plastycznego. spawane lub gięte) oraz kształtowniki o przekroju zamkniętym – rurowe lub skrzynkowe. wstępne skręcenie. Stateczność miejscowa. Następuje plastyczna redystrybucja momentów zginających. w pozostałych przypadkach ap = 1. W belce statycznie wyznaczalnej przegub plastyczny tworzy z niej układ geometrycznie zmienny. 6 K – współczynnik podparcia i obciążenia ścianki wg tabl. t szerokość i grubość ścianki wg tabl. b) dla przekrojów klasy 3 ( ψ =1 ) i 4 ( ψ <1 ) M R = WC f d ψ gdzie: ψ . ap >1 można stosować w przypadku elementów obciążonych statycznie i zginanych w płaszczyźnie symetrii przekroju. ale na skutek miejscowej niestateczności plastycznej mają utrudnioną zdolność obrotu.krawędzi ściskanej M Rc =ψ C f d W . Oznacza to. gdy sztywność w płaszczyźnie prostopadłej do płaszczyzny zginania jest bardzo mała. dla przekrojów klasy II jest częściowe uplastycznienie najbardziej wytężonego przekroju. w których występują ścianki płaskie. Zwichrzenie występuje podczas zginania belek w płaszczyźnie większej sztywności.współczynnik redukcyjny dotyczący stateczności lokalnej w przypadku gdy Wt < Wc należy sprawdzić nośność na . niezbędną do plastycznej redystrybucji momentów zginających. Do takich elementów zalicza się kształtowniki o przekroju klasy 4 oraz środniki kształtowników spawanych. Pod wpływem działania momentu zginającego element zginany ulega wygięciu w kierunku działania momentu. w stanie pełnego uplastycznienia przy zginaniu wykazują zdolność do obrotu. niedoskonałość kształtu przekroju poprzecznego) lub losowym mimośrodem obciążenia. wrażliwe na miejscową utratę stateczności. Uniemożliwia to plastyczną redystrybucje momentów zginających. W miarę wzrostu momentu ugięcie powiększa się i przy pewnej krytycznej wartości tego momentu następuje gwałtowna zmiana kinematyki – zmienia się położenie równowagi – belka zostaje skręcona i ulega wygięciu w płaszczyźnie prostopadłej. tym bardziej narażona jest ona na zwichrzenie. KLASA III Przekroje klasy III uzyskują stan graniczny nośności w chwili rozpoczęcia uplastyczniania strefy ściskanej. utworzenie jednego przegubu plastycznego nie przekształca konstrukcji w mechanizm. Natomiast w konstrukcjach statycznie niewyznaczalnych. Najczęściej zjawisko to występuje. które wystąpi równocześnie ze zginaniem. że im przekrój belki jest bardziej smukły. Zwichrzenie. KLASA IV Przekroje klasy IV są wrażliwe na miejscową utratę stateczności. obciążonych siłą skupioną. b) przy ustalaniu parametrów stateczności należy rozróżniać kształtowniki o przekroju otwartym (walcowane.Podział przekrojów na klasy KLASA I Przekroje mogą osiągnąć nośność uogólnionego przegubu plastycznego. Nośność w stanie krytycznym b K fd smukłość względną ścianki λ należy obliczać wg wzoru λ p = * gdzie: * p t 56 215 b. Skręcenie to może być spowodowane im perfekcjami geometrycznymi belki (brak prostoliniowości. współczynnik niestateczności αp należy przyjmować w zależności od smukłości względnej λ p Zginanie Nośność obliczeniowa przekroju przy jednokierunkowym zginaniu MR jest określona następująco: a) dla przekrojów klasy 1 i 2: M R =αpW d f Gdzie: ap obliczeniowy współczynnik rezerwy plastycznej przekroju przy zginaniu wg załącznika 4 normy. c) w przypadku elementów obciążonych statycznie można uwzględniać w obliczeniach stan nadkrytyczny i towarzyszący mu wzrost nośności obliczeniowej przekroju. Stanem granicznym. Najczęściej jest to związane z początkiem uplastyczniania pasa ściskanego. tracą nośność przy osiągnięciu maksymalnych naprężeń ściskających (lub średnich ścinających) mniejszych od granicy plastyczności. Wyboczenie przy zginaniu (zwichrzenie) zachodzi w belkach wskutek dodatkowego skręcenia. a) zasady ogólne Poniższe postanowienia dotyczą pełnościennych elementów konstrukcji. W – wskaźnik wytrzymałości przekroju przy zginaniu sprężystym dla najbardziej oddalonej od osi obojętnej krawędzi ściskanej lub rozciąganej – uwzględnia się wartość mniejszą.

V zależną od stosunku momentów bezwładności czynnych przy ścinaniu i ogólnych części przekroju. konstruowanie węzłów). Nośność obliczeniową przekroju przy ścinaniu siłą poprzeczną określa się wg wzoru V R = 0. Nośność przekroju na ścinanie Przy określaniu nośności przekroju na ścinanie uwzględnia się uproszczony wykres naprężeń stycznych. przekroje pasów i prętów skratowania. wpływ drugorzędnego skręcania można uwzględniać w sposób przybliżony przyjmując nośność obliczeniową zredukowaną wg wzoru M R .7 Warunek nośności przekroju jest następujący: V ≤1 VR Interakcja zginania ze ścinaniem W stanach sprężystych (przekroje co najwyżej klasy 3) można sprawdzić warunek naprężeń. Warunek nośności przekroju dla zginania ze ścinaniem określa wzór M ≤1 .15 * Mcr – moment krytyczny wg klasycznej teorii stateczności.krawędzi rozciąganej M Rt = Wt * f d 1 +ψ (α p −1) [ ] W przypadku pojedynczych ceowników walcowanych. Geometria kratownic: • Kratownice o pasach równoległych – stosowane w połaciach poziomych. jako podciągi itd. Kratownice stalowe (geometria kratownic. który p przyjmuje wartość wyznaczoną z zależności ϕ pv = 1 λp ale ϕpv ≤ 0 AV – pole przekroju czynnego ścinania wg tabl.red = W ⋅ f d [0.współczynnik zwichrzenia przyjmowany z tabl.V 7. Smukłość względna przy zwichrzeniu jest określona następującym wzorem λ i w zależności od L MR M cr λL = 1.58 * ϕpv * AV * fd gdzie ϕ . Ze względu na stałą wysokość są mało ekonomiczne .współczynnik niestateczności lokalnej przy ścinaniu.85 − ( V e ⋅ tw 2 ⋅ ) ] gdzie VR b ⋅ t f V – siła poprzeczna w rozpatrywanym przekroju VR – nośność obliczeniowa przekroju przy ścinaniu Nośność elementów jednokierunkowo zginanych należy sprawdzić wg wzoru M ≤ 1 gdzie ϕL * M R MR – nośność obliczeniowa przekroju przy zginaniu ϕ .. zasady konstruowania. który dla trójosiowego stanu naprężeń ma postać 2 2 σ x + σ y − σ xσ y + 3τ 2 ≤ fd gdzie: sigma x – naprężenia normalne w kierunku x (zginanie) sigma y – naprężenia normalne w kierunku y (docisk) tau – naprężenia styczne (ścinanie) W pozostałych przypadkach dla dowolnej klasy przekroju posługujemy się siłami uogólnionymi + nośnością przekroju + siłami przekrojowymi. 11 zależnie od smukłości względnej L odpowiedniej krzywej wyboczeniowej zależnej od kształtu przekroju. M R . to należy przyjmować nośność obliczeniową zredukowaną Mr. Jeżeli w przekroju występuje siła poprzeczna V>V0. zginanych w płaszczyźnie środnika lub do niego równoległej.

Stosowane przy spadkach połaci dachowej do 10% • Kratownice paraboliczne (górnoparaboliczne i dolnoparaboliczne) oraz półparaboliczne • Inne np.L) powinny być dostosowane do modułów budowlanych • • • Wysokość kratownic swobodnie podpartych (o pasach równoległych lub dwutrapezowych) powinna wynosić 1/6 do 1/12 rozpiętości.• Kratownice trójkątne – stosowane przy małych rozpiętościach i dużych spadkach dachu • Kratownice trapezowe • Kratownice dwutrapezowe – najczęściej spotykane. kratowe słupy linii wysokiego napięcia Ponadto wyróżniamy różne typy skratowań: • Trójkątne ze słupkami – typu N • • • Trójkątne bez słupków – typu V Półkrzyżulcowe – typu K Krzyżowe – typu X Zasady konstruowania: • Wymiary geometryczne kratownic(H. nastomiast dla kratownic ciągłych 1/8 do 1/16 rozpiętości W kratownicach trójkątnych wysokość dostosowuje się do spadku dachu Dla kratownic o rozpiętości powyżej 18m często jest wymagany styk montażowy(najczęściej w środku rozpiętości) .

Obecnie dąży się do zredukowania ilości koniecznej obróbki oraz połączeń. ale z ograniczeniem liczby kształtowników o innych wymiarach(zaleca się 5.• Pasy górne dźwigarów głównych należy projektować tak aby zapewnić odpowiednie oparcie płatwi.na pasy: przekroje HEA. przechodzące przez środek ciężkości ich przekrojów. Jeśli to możliwe to należy w ogóle zrezygnować z blach węzłowych 5. powinny przecinać się w jednym punkcie – węźle kratownicy Osie prętów powinny pokrywać się z zarysem geometrycznym kratownicy Pręty powinny mieć przekrój symetryczne względem płaszczyzny kratownicy Pasy kratownic o małej i średniej rozpiętości (do 30m) powinny mieć raczej przekrój stały na całej długości. Należy unikać nadmiernych koncentracji spoin 6. Blacha węzłowa musi być figurą wypukłą 4.2 • Przekroje pasów i prętów skratowania: Zastosowanie kątowników lub ceowników rozstawionych na grubośc blachy węzłowej jest rozwiązaniem tradycyjnym. Pręty ściskane w węźle podporowym należy doprowadzić do osi podpory. Z tego względu wykorzystuje się: . HEA lub HEB ze względu na wyeliminowanie blach węzłowych. Korzystniejsze jest stosowanie na pasy połówek dwuteowników IPE. 9. maksymalnie 6 rodzajów kształtowników) Jako najmniejsze przekroje prętów należy stosować kątowniki L45x5(wyjątkowo 40x4) lub rury 38x3. HEB oraz rury . Środek ciężkości blachy węzłowej powinien być jak najbliżej teoretycznego środka węzła 8. płyt dachowych lub innych elementów Ponadto projektowanie prętów kratownic wymaga uwzględnienia kilku zaleceń konstrukcyjnych(można spotkać i dopuszcza się odstępstwa od tych zasad. a pręty rozciągane mogą być łączone do nich . Blachy węzłowe kształtuje się najczęściej metodą graficzną – na zarysie pręta nanosi się potrzebne długości spoin i później wrysowywuje się ostateczny kształt blachy. lecz wymaga to uzasadnienia obliczeniowego): • Wszystkie pręty powinny być proste • • • • Osie prętów.krzyżulce: na ogół pojedyncze kątowniki lub przekroje rurowe Konstruowanie węzłów: 1. leczo obecnie nie zalecanym ze względu na dużą pracochłonność oraz trudności z zabezpieczniem antykorozyjnym. natomiast można różnicować przekroje krzyżulców i słupków. Należy dążyć do ustalenia jak najmniejszych wymiarów węzła w celu ograniczenia jego sztywności(powstawanie dodatkowych momentów zginających) 7. Pręty wykratowania powinny dochodzić jak najbliżej węzłów(zmniejszenie blach węzłowych) 2. Blacha węzłowa powinna mieć kształt prostej figury płaskiej(średnio 8-12mm) 3.

10.3% w mieście) ze względu na problem ze spływem wody. imin=0. 2) Nie prowadzimy trasy równolegle do warstwic. 2) Niweletę projektujemy jak najbliżej linii terenu – niskie nasypy. falisty. Skrzyżowania z linią kolejową -> 90°. minimalne pochylenie niwelety drogi to 0. Zasady kształtowania niwelety: 1) Pochylenie niwelety imin ≤ i ≤ imax . 8) Promień powinien być możliwie najdłuższy. 6) Kąt zwrotu trasy a>9°. 9) Powinny być zapewnione pola widoczności. Zasady kształtowania dróg (kołowych i kolejowych) w planie i profilu (prędkość projektowa. do 1m. 6) Koordynacja planu z profilem – środki łuku pionowego i poziomego w odległości ≤ 1 Ł. Szczególnie istotne jest odpowiednie zaprojektowanie węzłów podporowych – muszą mieć nie tylko wymaganą nośność. Parametry łuku pionowego: 1) promień R 2) styczna łuku T = nie zmienia się) i1 ± i2 R ( „+” dajemy kiedy niweleta zmienia kierunek pochylenia. Skrzyżowania ze ścieżkami rowerowymi -> 90° ± 10°. 3) Niweletę należy nawiązać do punktów stałych. 4) Skrzyżowania z innymi drogami kształtujemy pod kątem 90° ± 30°. 10) W obszarze mostów i skrzyżowań niweleta nie powinna być pochylona więcej niż 3-4%. 2) promień R 3) styczna łuku T=Rtg 4) długość łuku Ł= α 2 πRα 180  5) odległość wierzchołkowa WS=R ( 1 cos α 2 −1) .3% w terenach bagiennych i płaskich). Vp=120km -> 2km Vp=min -> 800m. któremu przporządkowane są graniczne wartości elementów drogi. czynniki mające wpływ na przebieg drogi w planie i profilu). minimalny promień jest zależny od prędkości projektowej. by kierowca się nie nudził i nie oślepnął. 7) Droga powinna być możliwie jak najkrótsza.5% (0. 8) Na wzniesieniach projektować wykopy. Prędkość projektowa – parametr techniczno-ekonomiczny. parametry łuków poziomych i pionowych. 3) Maksymalna długość odcinków prostych zależy od prędkości projektowej np. płytkie wykopy – minimalizacja robót ziemnych. Zasady kształtowania trasy drogi w planie: 1) Nie prowadzimy trasy prostopadle do warstwic ze względu na pochylenie maksymalne drogi. 11) W obszarze rampy drogowej pochylenie >0. proporcje między nimi oraz zakres wyposażenia. aby mogły przenieść bez żadnych deformacji reakcje podporowe(zazwyczaj stosuje się usztywnienie pionowymi żebrami) 8. ale i dostateczną sztywność. 4) Odległość pomiędzy punktami załamania niwelety lmin zależy od Vp.5%(0. 5) Minimalny promień łuku wklęsłego oraz wypukłego zależy od Vp. Parametry łuku poziomego: 1) kąt zwrotu trasy a. „-” gdy kierunek pochylenia 2 . 5) Uwzględniamy istnienie wejść do budynków itp. imax zależy od prędkości projektowej. Promień zależy od prędkości projektowej. 4 7) We wszelkich nieckach i terenach płaskich niweleta powyżej poziomu terenu (nasyp) na wys.7%. Prędkość projektowa zależy od klasy drogi oraz od rodzaju terenu (płaski. górzysty). unikać kątów mniejszych niż 9°.

przepust. muru oporowego.przepusty. punkty załamania niwelety. koniec łuku kołowego. przepust. początek łuku kołowego. . na której naprężenia pionowe od największych obciążeń użytkowych wynoszą 0. które wiążą wysokościowo przebieg niwelety: .może zawierać warstwę mrozoodporną. koniec łuku pionowego. . . materiałów. . g) początek tunelu.zapewnia odpowiednie rozłożenie naprężeń w nawierzchni. d) początek krzywej przejściowej. schemat obciążeń). 9. Podłoże – stanowi grunt rodzimy lub nasypowy leżący pod nawierzchnią do głębokości przemarzania. koniec krzywej przejściowej. 4.w profilu: a) wynikające z geometrii: początek łuku pionowego. 2.poddana bezpośrednio oddziaływaniu ruchu pojazdów i czynników klimatycznych. b) punkty porządkowe : hektometrowe.3) strzałka łuku f= T2 . charakterystyka poszczególnych warstw. Punkty stałe – punkty.skrzyżowania w 1 poziomie i dwupoziomowe. spełniająca wymagania określone dla podłoża.służy do przenoszenia obciążeń na podłoże gruntowe. skrzyżowania z ciągami komunikacyjnymi). początek. może składać z dwóch warstw: • podbudowa zasadnicza . skrzyżowania z ciągami komunikacyjnymi). 2R Punkty charakterystyczne – punkty. koniec trasy. koniec łuku kołowego. Warstwę ścieralną i wiążącą nazywa się często częścią jezdną nawierzchni. Rodzaje nawierzchni: a) Podatne – nawierzchnia która pod wpływem obciążenia odkształca się sprężyście i plastycznie. d) punkty terenowe: przecięcia z warstwicami.02MPa Podłoże gruntowe ulepszone . Obciążenie pojazdem porównawczym: P=100kN/oś (50kN/koło) Dla autostrad: P=115kN/oś Warstwy nawierzchni: 1. które charakteryzują przebieg drogi w planie i profilu: . koniec krzywej przejściowej. f) punkty związane z obiektami na drodze (przecięcia z ciekami wodnymi – most. b) punkty: początek trasy. muru oporowego. kilometrowe. wejścia do budynku. Warstwa ścieralna .wierzchnia warstwa podłoża leżąca bezpośrednio pod nawierzchnią odpowiednio zagęszczony grunt rodzimy (podłoże naturalne) lub nasypowy (podłoże sztuczne). muru oporowego. muru oporowego. 3. koniec tunelu. jednak nie mniej niż do głębokości. • podbudowa pomocnicza . Warstwa wiążąca . e) punkty związane z obiektami na drodze (przecięcia z ciekami wodnymi – most. koniec tunelu. kilometrowe. e) punkty najwyższe i najniższe. . Konstrukcje nawierzchni drogowych (podział.może zawierać dodatkowo warstwę wzmacniającą i wyrównawczą. f) początek tunelu. koniec trasy. odsączającą i odcinającą. c) punkty: początek trasy. ulepszona w celu umożliwienia przejęcia ruchu budowlanego i właściwego wykonania nawierzchni. c) początek krzywej przejściowej. Konstrukcja nawierzchni drogowej – układ warstw mający za zadanie przenieść od koła pojazdu obciążenie na podłoże gruntowe. Podbudowa .dojścia.początek i koniec trasy.w planie: a) punkty porządkowe : hektometrowe.

Na 30 lat Nie można stosować na szkodach górniczych c) Półsztywne – połączenie „a” i „b”. Wzmocnienia nawierzchni: • • • Geowłókniny Geosiatki Geomembrany – nieprzepuszczalne dla wody Materiały: Kruszywa do nawierzchni drogowych: − Naturalne – powstają w przyrodzie z rozdrobnienia skał pod wpływem działania sił przyrody. Dzielimy: o o − żwir mieszanka łamane – uzyskuje się poprze mechaniczne rozdrobnienie skał. Określa się rodzaj kruszywa łamanego zależnie od uziarnienia. Charakteryzują się okrągłym kształtem – co skutkuje mniejszą nośnością. lub wielokrotne – łamane granulowane. Rozdrobnienie może być jednokrotne – łamane zwykłe.Na 20 lat Może być też podbudowa z betonu asfaltowego b) Sztywne – pod wpływem obciążenia mogą odkształcić się sprężyście. .

Dla zwykłego: o o o o miał kliniec tłuczeń niesort Dla granulowanego: o o o − piasek łamany mieszanka drobna granulowana grysy ( duża nośność) sztuczne – otrzymuje się jako produkt uboczny w produkcji przemysłowej lub w wyniku cieplnej obróbki surowców mineralnych: o o o o żużel pumeks hutniczy żużel paleniskowy łupki przypalone ze zwałowisk kopalnianych Lepiszcza bitumiczne – materiał wiążący pochodzenia organicznego. są materiałem kompozytowym składającym się z asfaltu. Do budowy i utrzymania nawierzchni drogowych stosuje się następujące rodzaje lepiszczy: o o asfalty drogowe: miękkie. twarde polimeroasfalty – asfalty modyfikowane polimerami w celu poprawy właściwości użytkowych mieszanek mineralno-asfaltowych oraz wydłużenie okresu eksploatacji nawierzchni drogowej emulsje asfaltowe – składają się z asfaltu i wody asfalty upłynnione – ze względu na ochronę środowiska oraz ekonomie procesów technologicznych ogranicza się ich stosowanie o o Lepiszcza specjalne: o asfalty spienione – stosowane na zimno. pary wodnej i dodatków asfalty wielorodzajowe o Schemat obciążeń: 10. Przekrój poprzeczny linii kolejowej (narysować i wymienić elementy składowe) .

zabezpieczeniem i obsługą ruchu. potrzebna dla ruchu drogowego. Podsypka – warstwa. Podkłady – przenoszą na podsypkę obciążenia od kół pojazdów przekazywane przez szyny. pomagają w utrzymaniu stałej odległości między szynami. a przy drogach dwujezdniowych . zatokami autobusowymi lub postojowymi. Korpus drogi – część torowiska w obrębie skarp nasypu i korony drogi. tj.również z pasem dzielącym jezdnie. nazywamy korpusem drogowym. a także urządzenia związane z potrzebami zarządzania drogą. Część torowiska ziemnego (bryła ziemna). odpowiednio wolna przestrzeń wzdłuż określonej trasy. składającą się z: • toru. Pobocze – umocnione (lub nie) części korony przeznaczone dla ruchu pieszych oraz postoju. ograniczoną od góry powierzchnią korony drogi i skarpami nasypu lub też wewnętrznymi skarpami wykopu (rowu). Torowisko ziemne – pas terenu odpowiednio ukształtowany przez wykonanie robót ziemnych. nacisków pionowych i poziomych sił prowadzących. Elementy składowe: Jezdnia – umocniona (lub nie) powierzchnia korony drogi. Korona drogi – jezdnie z poboczami. Jej zadaniem jest sprężyste przejmowanie nacisków przekazywanych przez podkłady i równomierny ich rozkład na torowisko. Droga kołowa w przekroju poprzecznym (narysować i wymienić elementy składowe.Elementy podtorza kolejowego (a – w nasypie. Podtorze – budowla geotechniczna wykonana na gruncie rodzimym jako nasyp lub przekop wraz z urządzeniami ją zabezpieczającymi i odwadniającymi. 11. na którą przekazywane są obciążenia z podkładów. sączki) Szyny – przenoszą obciążenia od kół pojazdów. drenaże. Skrajnia drogi – ujednolicona. pochylenia poprzeczne. przeznaczona dla ruchu pojazdów. wymiary). przeznaczony do ułożenia nawierzchni drogowej. . w którym są zlokalizowane droga oraz obiekty budowlane i urządzenia techniczne związane z prowadzeniem. po którym poruszają się pojazdy kolejowe. • podsypki. • elementów przytwierdzających i łączących. • elementów podporowych. na podkłady. Pas drogowy – wydzielony liniami granicznymi grunt wraz z przestrzenią nad i pod jego powierzchnią. Urządzenia odwadniające (rowy. b – w przekopie) Nawierzchnia – konstrukcja przystosowana do przenoszenia na grunt obciążeń stałych i ruchomych związanych z ruchem pojazdów kolejowych. pasami awaryjnego postoju lub pasami przeznaczonymi do ruchu pieszych.

Wymiary: Klasa drogi Nazwa drogi Szerokość pasa ruchu [m] Min szerokość pobocza Min szerokość pasa awaryjnego [m] . 1:2 przy wysokości skarpy wykopu większej niż 1 m do 2 m.wewnętrzna strona łuku .Nawierzchnia drogowa – warstwa lub zespół warstw.0 % 3.5 przy wysokości skarpy nasypu większej niż 2 m do 8 m.5 przy wysokości skarpy wykopu większej niż 2 m do 8 m.0 m 2-3 % więcej od jezdni tak jak jezdni dla szerokości < 1.0 % 4. służących do zapewnienia pojazdom dogodnych warunków ruchu. Podłoże drogi (naturalne lub sztuczne) – górna część korpusu drogowego.zewnętrzna strona łuku Skarpy nasypów dróg klasy A i S powinny mieć pochylenie: 1:3 przy wysokości skarpy nasypu do 2 m.5. Skarpy nasypów i wykopów dróg klasy GP i dróg niższych klas powinny mieć pochylenie 1:1.0 m 2 % kierunku przeciwnym Rodzaj odcinka drogi prosty lub krzywoliniowy o pochyleniu poprzecznym jak odcinek prosty krzywoliniowym o pochyleniu poprzecznym innym niż odcinek prosty: . która leży bezpośrednio pod nawierzchnią i znajduje się w zasięgu wpływu obciążeń ruchomych i przemarzania gruntu. ułożonych na podłożu gruntowym w obrębie jezdni.0 % Min pochylenie pobocza gruntowego 6-8 % o 2-3 % więcej od pasa awaryjnego 3-4 % w kierunku przeciwnym do pasa awaryjnego Pochylenie pobocza gruntowego 6-8 % dla szerokości ≥ 1. 1:1.0 m 8 % dla szerokości < 1. Skarpy wykopów dróg klasy A i S powinny mieć pochylenie: 1:3 przy wysokości skarpy wykopu do 1 m. 1:1. Pochylenia poprzeczne Rodzaj nawierzchni drogi nawierzchnia twarda ulepszona nawierzchnia twarda nie ulepszona nawierzchnia gruntowa ulepszona Rodzaj odcinka drogi A i S prosty lub krzywoliniowy o pochyleniu poprzecznym jak odcinek prosty krzywoliniowym o pochyleniu poprzecznym innym niż odcinek prosty krzywoliniowy o pochyleniu poprzecznym do środka łuku (pobocze po zew. stronie) Min pochylenie poprzeczne jezdni 2.

00 2. Określenie ilości zdejmowanej ziemi roślinnej Pierwszym zadaniem w robotach ziemnych jest określenie ilości zdejmowanej ziemi roślinnej na podstawie planu warstwicowego rozpatrywanej działki. Pierwszą fazę działania stanowi ustalenie i skonkretyzowania zadań oraz określenie warunków ich wykonania.75 3.25 1. niweletę terenu do zadanej rzędnej i wykopy pod budowę.50 2. Projektowanie robót ziemnych wykonywanych z gruncie budowlanym ukierunkowane jest na konkretne obiekty i dotyczy głównie robót podstawowych. obejmujących zdjęcie ziemi roślinnej.75 0.75 2.50 3.50-2. Metody obliczania robót ziemnych (założenia metod.00 2. Ustalenie wielkości zadań przy robotach ziemnych 1.50 - Przykładowe przekroje poprzeczne 12. narysować schematy przekrojów).75 1.00-3. do którego będzie wyrównany cały teren.50-2.75 1.75 3.00 0.gruntowego [m] A S GP G Z L D Autostrady ekspresowe główne ruchu przyśpieszonego Główne Zbiorcze Lokalne Dojazdowe 3.50-3.75-3.50-3. zawierającego zadany poziom rzędnej niwelety.50-3.50 1.75 2.25 0. Objętość zdejmowanej ziemi roślinnej oblicza się z nst wzoru: .

powierzchnię placu dzieli się na mniejsze kwadraty o boku 20-100m. Dla metody kwadratów. Określenie ilości ziemi w nasypach i wykopach przy niwelacji terenu Ilość ziemi w nasypie i wykopie. Utworzone kwadraty dzielą się na dwie grupy: przecięte rzędną niwelety i nie przecięte rzędną niwelety Objętość niwelowanego gruntu w kwadratach (graniastosłupach nie przeciętych rzędna niwelety) Jeśli podstawy rozpatrywanych graniastosłupów (kwadratów) znajdują się częściowo w obrębie wykopu i nasypu.2. przy zadanym poziomie rzędnej niwelety określa się zwykle metoda pryzm o podstawie kwadratowej lub trójkątnej. to wyróżnia się dwa przypadki obliczeń: niweleta przecina pryzmy o podstawie kwadratowej przez dwa przeciwległe bądź przyległe boki .

jeżeli skarpy wykonane są z nachyleniem. Obliczanie objętości wykopu szerokoprzestrzennego pod obiekt (ze wzoru Simpsona) Kształt wykopu szerokoprzestrzennego pod obiekt budowlany zależy od sposobu ukształtowania jego skarp i może być prostopadłościenny (jeżeli skarpy są pionowe. . umocnione ścianami szczelnymi) lub pryzmowy. np.3. Określenie nachylenia skarpy pozwala obliczyć wymiary wykopu.

Objętość wypoku szerokoprzestrzennego oblicza się w następujący sposób:

4. Obliczanie objętości ziemi niezbędnej do obsypania fundamentów

5. Obliczanie bilansu mas ziemnych Obliczone ilości zdejmowanej ziemi roślinnej, niwelowanego gruntu i objętości wykopu szerokoprzestrzennego zestawia się w tablicę bilansową, w której wszystkie zapisy powinny być zsynchronizowane z przyjętą koncepcją

13. Rozjazd kolejowy (schematy i nazwy stosowanych rozjazdów, elementy składowe);
Rozjazdy – stanowią rodzaj połączenia torów, umożliwiający przejazd całych pociągów z jednego toru na drugi. Zasadniczymi rodzajami rozjazdów są: rozjazdy zwyczajne, rozjazdy podwójne, rozjazdy łukowe, rozjazdy krzyżowe. Rozjazdy zwyczajne – umożliwiają przejazd taboru w dwóch kierunkach: na tor zasadniczy (prosty) i tor zwrotny (łukowy) W zależności od kierunku odgałęzienia się toru zwrotnego wyróżnia się rozjazdy prawostronne i lewostronne. Rozjazdy podwójne – umożliwiają przejazd taboru w trzech kierunkach. Zależnie od położenia torów zwrotnych w stosunku do toru zasadniczego wyróżnia się rozjazdy podwójne jednostronne i dwustronne. W rozjazdach podwójnych są 4 iglice, 3 krzyżownice i 6 kierownic. Z tego względu odcinki szyn łączących są krótkie i jazda jest niespokojna, a rozjazdy tego rodzaju są stosowane wyjątkowo, tylko w torach bocznych, tam gdzie konieczne jest skrócenie dróg zwrotnicowych. Rozjazdy łukowe – są wykonywane przez wyginanie rozjazdów zwyczajnych. Zależnie od kierunków wygięcia torów zasadniczego i zwrotnego wyróżnia się rozjazdy łukowe jednostronne i dwustronne. Odmianą rozjazdu łukowego dwustronnego jest rozjazd symetryczny, w którym promienie obu torów są jednakowe. Rozjazdy łukowe są stosowane w razie konieczności ułożenia połączenia torów w torach leżących w łukach. Części składowe rozjazdów łukowych są takie same, jak w rozjazdach zwyczajnych, z których rozjazdy te wygięto (z wyjątkiem niektórych typów rozjazdów symetrycznych). Rozjazdy krzyżowe – powstają w przez wbudowanie w skrzyżowanie torów pojedynczych lub podwójnych połączeń przecinających się torów. W pierwszym przypadku powstaje rozjazd krzyżowy pojedynczy, w drugim – rozjazd krzyżowy podwójny. Zależnie od promienia łuku stosowanego w połączeniu wyróżnia się rozjazdy z iglicami wewnątrz czworoboku rozjazdu i rozjazdy z iglicami na zewnątrz czworoboku rozjazdu. Rozjazd zwyczajny składa się ze zwrotnicy, krzyżownicy i szyn łączących. Zwrotnica składa się z dwóch iglic (prostej i łukowej) oraz dwóch opornic (prostej i łukowej), a także urządzenia umożliwiającego przestawianie iglic z jednego położenia w drugie. W krzyżownicy wyróżnia się dziób, dwie szyny skrzydłowe oraz dwie kierownice (prowadzące zestawy kołowe w czasie przejazdu przez krzyżownicę). Zasadniczymi parametrami geometrycznymi rozjazdu jest tzw. skos rozjazdu, mierzony wartością tangensa kąta pomiędzy osiami torów zasadniczego i zwrotnego, poprowadzonych w końcach rozjazdu oraz promień toru zasadniczego.

14. Prawa autorskie. Sposoby dystrybucji programów komputerowych. - rodzaje licencji (Licencja na oprogramowanie, Shareware, Freeware, Adware, Demo, Trial, Pełna wersja, GNU General Public License Powszechna Licencja Publiczna)
Prawo autorskie, czyli z angielskiego copyright oznacza prawo do kopiowania. Naturalnie termin ten może być definiowany odmiennie, w zależności od tego, w jakim kraju się znajdujemy. Z punktu widzenia informatyków oraz innych ludzi zajmujących się pracą nad oprogramowaniem, rozsądnie jest znać pojęcie prawa autorskiego używanego w kraju, w którym aktualnie pracujemy głównie po to, aby efektywnie rozprowadzać swoje oprogramowanie. Wytłumaczenie praw autorskich Przykładowy zapis dotyczący praw autorskich wygląda w ten sposób: © Copyright by Jan Kowalski 2000. Oznacza on, że wszystkie prawa do danego zagadnienia, które zawiera ten opis są zastrzeżone. Bez zgody autora danego dzieła lub właściciela praw autorskich i jego wydawcy, żadna część danej publikacji nie może zostać reprodukowana i przechowywana w systemach wyszukiwania, a także nie może być w żadnej formie przekazywana wszystkimi znanymi środkami mechanicznymi, elektronicznymi, przy pomocy fotokopiarek lub też w inny sposób. Poniżej podanych jest kilka możliwości interpretacji tego, co oznacza dany zapis w praktyce:

Przepisy prawa autorskiego stosują się do wszelkich spraw związanych z danym serwisem internetowym. Teksty aktu prawnego wchodzącego w skład ustawy z dnia czwartego lutego 1994 obejmującej zagadnienie praw autorskich i praw pokrewnych, mogą znaleźć się w wielu miejscach w polskim Internecie. Możemy zamieścić cały artykuł znajdujący się na stronie www.budownictwo.com.pl na innym serwerze, albo w publikacji drukowanej jedynie wtedy, gdy autor wyrazi na to pisemną zgodę. Domyślnie autor nie udziela tego typu zgody, w celu jej uzyskania należy się z nim skontaktować i dojść z nim do porozumienia. Może zdarzyć się tak, że autor zgodzi się na używanie jego artykułu w swoim serwisie, jednak pod warunkiem wyraźnego zaznaczenia jego własności do praw autorskich danego artykułu. Jeżeli wykorzystamy materiał objęty prawami autorskimi bez zgody jego autora lub bez jego wiedzy, stanowi to naruszenie prawa autorskiego, nawet w przypadku, kiedy nie odniesiemy z tego tytułu żadnych korzyści materialnych. Osiąganie korzyści majątkowych z praw autorskich może wpłynąć na formę oraz wysokość odszkodowania, które sąd przyzna autorowi danego materiału, jednak nie zmienia to faktu złamania praw autorskich. Nawet na skutek rozpowszechniania bez zezwolenia ucierpieć może wartość handlowa naszego oryginału, jakiejkolwiek wartości by ona nie była. Graficzne elementy, które są stworzone przez autora na potrzeby serwisu, a także ilustracje takie jak zrzuty ekranu i skany także nie mogą być wykorzystywane bez zgody ich autora. Także w tym wypadku zgoda nie jest domyślnie udzielana. Nawiązując do prawa autorskiego nie podlegają ochronie proste informacje prasowe, które są rozumiane jako zwykłe informacje, bez podanego komentarza oraz oceny ich autora. Autor może to rozumieć jako możliwość wykorzystania niektórych informacji z zamieszczonych w danym serwisie tekstów, nie jest to jednak kopiowanie całości lub większej części artykułów. Naturalnie mogą być tworzone odnośniki do początkowych stron serwisu oraz do poszczególnych jego artykułów. Bardzo elegancka wersja zasad zachowania w sieci obejmuje zasadę poinformowania o umieszczonym przez nas odnośniku autora strony, do której kieruje internautów nasz odnośnik. Zamieszczenie tego odnośnika może być w bardzo prosty sposób wykryte przez autora danego artykułu, chociażby dzięki korzystaniu z usług oferowanych przez wyszukiwarki internetowe. W prawach autorskich istnieje pojęcie użytku dozwolonego. Polega ono zazwyczaj na możliwości wykorzystania niewielkiego fragmentu danego dzieła wraz z podaniem jego autora oraz źródła. Można więc, cytować fragmenty artykułów umieszczanych na serwisach internetowych, jeżeli podamy również ich źródło. Informacje o autorze mogą być podane na dwa sposoby: sposób hipertekstowy, w którym kolejno podawany jest autor, odnośnik do artykułu, odnośnik do serwisu oraz data, w której zostało utworzone dane źródło - artykuł może się bowiem zmieniać w późniejszym czasie, przykład takiej metody podany jest poniżej: Jan Kowalski, www.budownictwo.com.pl/konstrukcje.html www.budownictwo.com.pl, 20 styczeń 2011 sposób taki jak w publikacjach papierowych: Jan Kowalski, Budownictwo Serwis Autora 20 styczeń 2011 Autor pozwala na indeksowanie zawartości swojego serwisu przez dostępne publicznie wyszukiwarki internetowe. Wykonywanie tłumaczeń artykułów zawartych w danym serwisie jest możliwe jedynie w wyniku uzyskania zgody twórcy danego serwisu. Biorąc pod uwagę naturę dokumentów, które są zamieszczane na stronach www i które co chwilę mogą być w każdej chwili poprawiane i uzupełniane, warto sprawdzić przed wykorzystaniem takiej informacji, czy redagujemy najnowszą wersję danego artykułu. Data ostatnich zmian oraz data powstania umieszczane są na końcu każdego artykułu. Pamiętajmy, że cytowany przez nas fragment może się nieznacznie zmienić, należy zaznaczyć datę ostatnich zmian w źródle cytatu. Formy dystrybucji programów: Shareware - bardzo popularny typ oprogramowania. Użytkownik ma możliwość darmowego korzystania z programu przez z góry określony okres czasu, po upłynięciu którego jest zmuszony do płatnej rejestracji, o ile zdecyduje się on na jego dalsze użytkowanie. W przeciwnym wypadku jest zobligowany do usunięcia go ze swojego komputera. Wraz z rejestracją programu klient otrzymuje pełne prawo do swobodnego użytkowania z niego oraz inne korzyści, takie jak możliwość zakupu jego nowych wersji po atrakcyjnych cenach lub możliwość nabycia po cenie promocyjnej licencji wielostanowiskowej. Prawa autorskie znajdują zatem takie samo zastosowanie w przypadku programów shareware, jak w przypadku programów komercyjnych. Zazwyczaj programy shareware są niewielkimi projektami, dzięki czemu kosztują znacznie mniej od programów pudełkowych, które można kupić w sklepie. Posiadają jeszcze inną zaletę nad w pełni komercyjnym oprogramowaniem - można je za darmo wypróbować przez decyzją o zakupie. Freeware - jest rodzajem oprogramowania, które można bezpłatnie kopiować oraz wykorzystywać. W żadnym wypadku nie oznacza to rezygnacji z praw autorskich do danego produktu, jednak źródła programu nie są udostępniane, a umowa licencyjna zakazuje wprowadzania do niego jakichkolwiek poprawek oraz dystrybucji tego oprogramowania na komercyjnych zasadach. Addware - jest programem, który pomimo swoich dosyć zaawansowanych funkcji, jest rozpowszechniany za darmo w swojej pełnej funkcjonalności. Nie jest on jednak pozbawiony wszystkich cech marketingowych. Użytkownik w trakcie korzystania z tego programu jest zmuszany do oglądania zmieniających się po pewnym czasie reklam, które są umieszczane w integralnej części okna programu i nie sposób się ich pozbyć.

jest to wersja próbna programu. jakie oferuje np. W ramach Powszechnej Licencji Publicznej są udostępniane między innymi: jądro systemu operacyjnego Linux. Wraz z rejestracją programu klient otrzymuje pełne prawo do swobodnego użytkowania z niego oraz inne korzyści. PROGRAMY INŻYNIERSKIE: . Użytkownik ma możliwość darmowego korzystania z programu przez z góry określony okres czasu. brakuje w nich wbudowanych samouczków. PowerPoint (tworzenie prezentacji). Wiele istotnych opcji jest zawartych w pełnych wersjach programów. Powoduje to. Omówienie programów komputerowych pomocnych w pracy inżyniera budownictwa (typy programów (biurowe. Czasem w wypadku.można je za darmo wypróbować przez decyzją o zakupie. jeżeli próbka jego możliwości przypadnie danemu klientowi do gustu. dzięki czemu potencjalny klient wyrabia sobie lepsze zdanie na temat firmy. Ponieważ produkty informatyczne mogą być używane na wiele sposobów. który może być pomocny przy tworzeniu obliczeń konstrukcyjnych. inżynierskie ).jest to wersja próbna danej aplikacji. mimo bardzo złożonej struktury wielu programów Office. dzięki czemu kosztują znacznie mniej od programów pudełkowych. wady i zalety). Drugi przypadek określa zamierzenia producenta. 2 tys. a osobą fizyczną lub firmą. Licencja typu Shareware . na którą zgadzamy się w trakcie instalacji programu. po czym przestaje on w ogóle działać. Oprogramowanie tego typu może być objęte prawami autorskimi albo nie. Trial version . Excel. Shareware . Wadą MS Office jest cena. które jest rozpowszechniane jedynie po kosztach nośnika danych. PROGRAMY BIUROWE: • Pakiet Microsoft Office . Prawa autorskie znajdują zatem takie samo zastosowanie w przypadku programów shareware. arkusz kalkulacyjny Excel. której to oprogramowanie jest własnością. wersja demo ma jedynie na celu przybliżenie danej aplikacji oraz zachęcenie do jej kupna. które dotyczą koncepcji wolnego oprogramowania. Zazwyczaj programy shareware są niewielkimi projektami. która chce danego oprogramowania używać. gdy używamy danego oprogramowania w sposób niekomercyjne. Czasowe ograniczenie może zostać wprowadzone do samego programu. jak w przypadku programów komercyjnych.prawnej. która ma na celu zareklamowanie przez producenta pełnej wersji danego programu. Poza tym. co stawia pod znakiem zapytania opłacalność zakupu. Typy Licencji: Umowa licencyjna to umowa o naturze formalno . które można kupić w sklepie. Pliki w jego formatach (takie jak tekstowy . W przeciwnym wypadku jest zobligowany do usunięcia go ze swojego komputera. Licencja ta zezwala na bezpłatne korzystanie z danego oprogramowania przez próbny okres czasu. należy dokładnie przeczytać oraz zaakceptować umowę licencyjną każdego używanego przez nas lub naszą firmę programu. która posiada nieznacznie obniżoną funkcjonalność. Podstawowa wersja pakietu do użytku domowego kosztuje mniej niż 200 zł. który powinien zachęcić danego użytkownika do kupna pełnej wersji programu. ich odpowiedniki takich nie mają. na którym się ono znajduje. dzięki czemu jest on pewny otrzymania pieniędzy za pełną wersję programu. znacznie jednak ograniczając jego funkcjonalność. Licencja typu Freeware . Podstawowy cel. takie jak możliwość zakupu jego nowych wersji po atrakcyjnych cenach lub możliwość nabycia po cenie promocyjnej licencji wielostanowiskowej. Do plusów należy też zaliczyć rozbudowane możliwości. w licencji istnieje klauzula pozwalająca na przedłużenie okresu darmowego użytkowania.bardzo popularny typ oprogramowania.jest to licencja obejmująca oprogramowanie na zasadach reguł określonych w projekcie GNU. a także znaczna część oprogramowania do niego przeznaczona. który zakłada. Ograniczona czasowo wersja pozwala na pracę już w pełnym programie. Największą zaletą MS Office jest dominacja na rynku. Posiadają jeszcze inną zaletę nad w pełni komercyjnym oprogramowaniem . po upłynięciu którego jest zmuszony do płatnej rejestracji. że po danym okresie użytkowania przestaniemy używać za darmo konkretnego programu i zakupimy jego pełną wersję.Demo programu .jest to rodzaj licencji obejmujący oprogramowanie rozprowadzane na zasadach Shareware. stosowanie oraz formułowanie umów licencyjnych polega wyłącznie na ograniczonej standaryzacji. a mechanizmy pomocy użytkownikowi są słabej jakości. o ile zdecyduje się on na jego dalsze użytkowanie. jednak jedynie przez pewien czas. w przeciwnym wypadku staniemy się piratami komputerowymi.obejmuje ona darmowe oprogramowanie. Aby optymalnie wykorzystać inwestycję w dany program.doc czy arkusz kalkulacyjny . zł za jedno stanowisko (wersja dla systemu Windows. Office pracujący na komputerach Mac jest jeszcze droższy). Z reguły nie umożliwia ona na zapisywanie plików w niej tworzonych oraz na wydrukowanie tych prac. że większość użytkowników wykorzystuje minimalną część możliwości Office.edytor tekstu Word.xls) są globalnym standardem. ale firma musi zapłacić ok. Licencja typu GNU . która jest zawierana pomiędzy firmą programistyczną lub osobą prywatną. 15. która posiada prawa autorskie do danego oprogramowania. który przy każdym uruchomieniu będzie nas informował ile czasu pozostało nam do końca próbnego okresu albo do czasu określonego w licencji. który przyświeca twórcom danych licencji to umożliwienie producentom oprogramowania zagwarantowanej prawnie możliwości utworzenia wolno dostępnych produktów dla użytkowników na całym świecie.

CorelDraw)  Duża ilość nakładek tematycznych w większości darmowych o CADprofi Mechanical . rusztu. mogą także służyć zaawansowanej analizie konstrukcji. obwód. drzwi. Program też są pomocne przy wykonywaniu drobnych obliczeń inżynierskich (pole.Moduł wspomagający projektowanie budowlane umożliwia rysowanie ścian wielowarstwowych. kratownicy. Cechą charakterystyczną Mathcada jest łatwość obsługi.• AutoCAD .umożliwia obliczenie konstrukcji. Doskonały edytor schematów pozwala na wyjątkowo łatwe tworzenie rysunków układów hydraulicznych i pneumatycznych.zawiera 25 programy przeznaczone do projektowania elementów i ustrojów budowlanych. żelbetowych i drewnianych płaskich konstrukcji prętowych wg teorii I-go i II-go rzędu. Umożliwia przeprowadzanie prostej analizy ram lub analizy metodą elementów skończonych. kształtowników stalowych i innych wyrobów hutniczych opracowanym na podstawie narodowych i międzynarodowych norm. Oraz wiele innych… MathCAD – program do obliczeń inżynierskich. tworzenie opisów oraz wykorzystywanie obiektów z obszernych bibliotek wyposażenia wnętrz.program służący do wykonywania rysunków technicznych oraz wszelkich innych rysunków związanych z projektowaniem budowli (zarówno w 2D i 3D).automatyczne generowanie 14 typów strzemion z możliwością dokładnej ich parametryzacji. a także zapewnia bezproblemową jednoczesną obsługę pozostałych produktów do inżynierii budowlanej firmy Autodesk oraz produktów innych firm. ceowniki. wstawianie okien. który umożliwia inżynierom wszystkich dziedzin efektywne wykorzystanie jego możliwości na każdym etapie projektowania.Program do analizy statycznej i wytrzymałościowej oraz zintegrowanego wymiarowania prętów stalowych. a w szczególności łatwość matematycznego opisu • • . elementy do projektowania wymienników ciepła i innych aparatów.Moduł odznacza się wyjątkowo obszernym zestawem normaliów. ramy płaskiej. moment bezwładności zadanej figury). Programy SPECBUD są przydatne przede wszystkim w projektowaniu powszechnych obiektów budowlanych. Użytkownik znajdzie tu między innymi śruby. wymiarowanie architektoniczne. Stosunkowo szybki w obliczeniach. o CADprofi Architectural . by w pełni wykorzystać program trzeba przejść wieloetapowe szkolenie oraz poświęcić wiele czasu oraz cierpliwości na jako takie opanowanie programu Oprócz Autodesk Robot Structural Analysis. Możliwe jest również tworzenie rysunków elewacji o e-CAD Żelbet . automatyczne generowanie dowolnych przekrojów bocznych belek jednoprzęsłowych w wielu kombinacjach. ABC Rama 3D . nakrętki. które zabierają przy mniejszych konstrukcjach kilka minut. Narzędzie obliczeniowe posiadające wbudowany język programowania. automatyczne wrysowywanie zbrojenia WADY:  Cena!  Duże wymagania sprzętowe  Obsługa nie jest „intuicyjna”. a nie kilka godzin. podkładki.Program ABC Rama3D pozwala na analizę statyki i dynamiki dowolnego płaskiego i przestrzennego ustroju prętowego. ZALETY:  Możliwość łatwego i szybkiego tworzenia rysunku w 2D  Możliwość korzystania z bibliotek oraz bazy profili stalowych  Kompatybilny z popularnymi programami dostępnymi na rynku (Microsoft Office. ZALETY:  Możliwości automatycznego tworzenia siatki elementów skończonych  Szeroki zakres funkcji analitycznych  Tworzenie bogatych wyników analizy  Obsługa wielu języków i jednostek dla rynków globalnych  Preferencje i kody projektów charakterystyczne dla każdego kraju  Zintegrowane rozwiązanie projektowe do prac z żelbetem i stalą  Zintegrowany przepływ pracy – od czynności analizy konstrukcyjnej oraz projektowania do rysunków produkcyjnych  Otwarty i elastyczny interfejs programów użytkowych (API) WADY:  Cena!  Duże wymagania sprzętowe  Obsługa nie jest „intuicyjna”. kołki. by w pełni wykorzystać program trzeba przejść wieloetapowe szkolenie – płatne! Autodesk Robot Structural Analysis . co umożliwia dokonywanie zaawansowanych obliczeń matematycznych. a w szczególności: belki. ramy przestrzennej SpecBUD . kątowniki. który jest programem wiodącym w zakresie obliczeń konstrukcyjnych na rynku można także znaleźć: RM-Win . projektowanie budowli w stali i żelbecie.

(przykładowo programy firmowe PERI. Interfejs Mathcada imituje notatnik i jest intuicyjny w użyciu. BAUMA)      • 16.to program służący do profesjonalnego tworzenia kosztorysów obiektów lub robót budowlanych. CECHY FIZYCZNE MATERIAŁÓW BUDOWLANYCH BADANIE Gęstość WZÓR OPIS WZORU masa próbki objętość próbki bez porów JEDNOSTK UWAGI A g/cm3. Niektóre możliwości Mathcada: (obliczenia wyrażeń i funkcji w tym pochodnych. Najważniejsze właściwości techniczne materiałów budowlanych (Właściwości fizyczne. MS SQL. . programy do projektowania deskowań tj. w ρ jednostce objętości tego materiału. obliczenia na wektorach i macierzach.program pozwalający szybko przeprowadzić obliczenia zmiany emisji gazów cieplarnianych i zanieczyszczeń w wyniku przeprowadzonej modernizacji budynku i systemu grzewczego. chemiczne i mechaniczne materiałów budowlanych. ρ= m Va m Gęstość masa próbki ρp = objętościow objętość próbki wraz z V a (pozorna) porami Gęstość Masa jednostki objętości luźno nasypanego materiału sypkiego nasypowa gęstość pozorna Objętość szkieletu tworzywa. jak ZUZIA czy KOBRA czy FORTE :D • Pakiet programów BuildDesk BuildDesk Energy Certificate Professional (BDEC PRO) . t/m3 z uwzględnieniem porów. Pozwala na opracowanie właściwości cieplno-wilgotnościowych. Wyrażenia algebraiczne wyświetlane są w postaci graficznej. a nie tekstowej. tworzenie wykresów funkcji 2D i 3D. Możemy za pomocą jednej funkcji zmienić kilka pozycji oraz działów równocześnie WADY:  Brak możliwości stworzenia własnej bazy cen  Brak kompatybilności programu z innymi dostępnymi na rynku  Błędy w bazie katalogów nakładów rzeczowych  Za każdą nową aktualizację programu w celu pobrania nowych norm trzeba zapłacić  Cena (ok. rozwiązywanie równań różniczkowych zwyczajnych i cząstkowych. Masa jednostki objętości materiału kg/dm3. BuildDesk Energy Audit . rozwiązywanie równań i nierówności.problemu tworzenia wykresów. Służy najczęściej do określania porowatości lub szczelności materiału. g/cm3. który jest programem wiodącym w zakresie kosztorysowania można także znaleźć inne.). rozwiązywanie układów równań liniowych i nieliniowych. Można go stosować do szacowania kosztów przez inwestora jak i ustalania ceny przez wykonawcę w pracach planowanych czy rozliczania już wykonanych projektów. z ρp s= Szczelność gęstość __________ którego jest wykonany materiał. BuildDesk Eko Efekt (BDEE) . wielkości i nośności itp. wykonywanie obliczeń numerycznych i symbolicznych. IBM DB2. wyróżnienie cech pierwszorzędnych i dodatkowych. KNR-W. ZALETY: Możliwość utworzenia własnych cenników Pełna baza katalogów typu KNR. korzystanie z jednostek miar) • Norma PRO . KNNR. SAP Możliwość współpracy z dostępnymi bazami cenowymi Kosztorysowanie wariantowe umożliwiające przedstawienie przedsięwzięcia w kilku alternatywnych sposobach wykonania robót bez potrzeby tworzenia kolejnych kosztorysów.program służący do przeprowadzenia audytu energetycznego i remontowego oraz przygotowania wydruków w postaci elektronicznej zgodnych z wytycznymi Ustawy o wspieraniu termomodernizacji i remontów. zarówno dla poszczególnych przegród jak i całego budynku. a wiele operacji daje się realizować za pomocą myszy. do dobierania odpowiednich elementów pod wzgl. 3000 zl) Oprócz Norma PRO. t/m3 bez uwzględnienia porów. KNP i innych Integrację z systemami opartymi na bazach danych Oracle. całek. Właściwościtechniczne materiałów budowlanych w zależności od ich przeznaczenia do konkretnego elementu budynku lub budowli.program służący do analizy energetycznej budynków lub lokali. Masa jednostki objętości materiału kg/dm3. Wymagane właściwości techniczne dla poszczególnych elementów budynku lub budowli. TZKNBK (PKZ). granic. dopasowywanie krzywych do zadanego układu punktów na płaszczyźnie.

początkowa * przyrost temp.współczynnik odporności na zamrażanie Wz : Wz = Rz R Opór cieplny Przesiąkanie ciepła przez przegrodę Współczynnik rozmiękania gdzie R-wytrzym. metale) do 95% (wełna mineralna. Radioaktywność k= Rn Rs .straty masy które ustala się procentowo w stosunku do suchej masy przed badaniem α= ∆l l ⋅ ∆t Zmiana wymiarów pod wpływem temperatury. Zdolność wydzielania w odpowiednich warunkach wody do otoczenia. Mrozoodpornoś ocena mrozoodporności: ć .opis makroskopowy. Zdolność podciągania wody przez kapilary ku górze (najczęściej w materiałach sypkich lub z mikroskopijnymi porami. znajdującej się wewnątrz materiału po wielokrotnych zamrażaniach i odmrażaniach im większy jest opór cieplny tym ściany są cieplejsze . wyrażona ilością wody w gramach. pianka poliuretanowa). powstającego na skutek różnicy temperatur na powierzchni materiału. łatwo zapalne) Ogniotrwałość Trwałość kształtu przy długotrwałym działaniu wysokiej temperatury. kg g. przepływającej przez określony materiał w ciągu 1h przez powierzchnię 1cm2 pod stałym ciśnieniem. no m = s = ρp nw V no = nw ⋅ ρ p no = mw − ms ⋅ 100% V Zdolność materiał wchłaniania wilgoci z otaczającego go powietrza. co ogranicza ich przydatność. m ⋅d masa pary wodnej * grubość g/mhPa δ= próbki F ⋅ t ⋅ ∆p powierzchnia próbki*czas*różnica ciśnień po obu stronach próbki ciepło * grubość Zdolność materiału do Q ⋅b W/m °C λ= różnica temp. materiały trudno topliwe 1350÷ 1580°C. na ściskanie przed zamrażaniem. spękań.w stanie suchym Pojemność kJ zdolność kumulowania ciepła Q = C p ⋅ m(t2 − t1 ) ciepło właściwe *masa * cieplna różnica temperatur przez materiał przy jego ogrzewaniu Ognioodporność Brak niszczącego wpływu ognia w czasie pożaru.obecność rys. materiały higroskopijne mają zwykle podwyższoną wilgotność. dm3 Porowatość materiałów waha się od 0 (bitumy. Podatność do przepuszczania wody pod ciśnieniem. m/m °C próbki dł. * powierzchnia przewodzenia strumienia F (t2 − t1 ) ⋅ h próbki* wysokość próbki cieplnego.krawędzi i naroży . na ściskanie po ostatnim cyklu grubość przegrody m2K/W b R= przewodność cieplna λ U = λ b Przewodność cieplna grubość przegrody W/m2K wytrzym. Nasiąkliwość jest szczególnym przypadkiem wilgotności materiału. kg cm3. rozwarstwień lub zaokrągleń.Porowatość p=(1-s) 100% % objętość przestrzeni wolnej w materiale ms=masa próbki suchej mw=masa próbki wilgotnej ms=masa próbki suchej mw=masa próbki wilgotnej V=objętość próbki suchej % Wilgotność W= Nasiąkliwoś ć Higroskopijn ość Szybkość wysychania Kapilarność Przesiąkliwo ść Przepuszcz alność pary wodnej Przewodnoś ć cieplna mw − ms ⋅ 100% ms m − ms nw = w ⋅ 100% ms % g. Rzwytrzym. w stanie nasycenia __________ wodą ______ wytrzym. Rozszerzalność cieplna przyrost bezwzględny dł. szybkość wysychania wyraża się ilością wody. szkło. materiały ogniotrwałe: ↑1580°C. Właściwość polegająca na przeciwstawianiu się całkowicie nasyconego wodą materiału niszczącemu działaniu zamarzającej wody. Klasyfikacji materiałów ze względu na palność dokonuje się na podstawie zachowania się materiału podczas badań w piecu probierczym (NIEPALNE. materiały łatwo topliwe ↓ 1350°C. którą wydziela materiał w ciągu doby w powietrzu o temperaturze 20°C i wilgotności względnej 60%. PALNE: trudno zapalne.

wytrzymałość na ściskanie . asfalt. przekroju próbki F 2 rozciąganie materiału podczas rozciągania. pod wpływem której ∆l próbka materiału zmienia swój ε= − odksztalce nie przyrost długości (skrócenie) kształt. in. za pomocą której określa się ścieralność przypadającą na 1 cm2 ścieranej powierzchni po 4 seriach po 110 obrotów każda. przekroju m2 W=bh2/6.125 ⋅ F S siła obciążająca pole pow. dla każdego materiału l0 długość początkowa określa się współczynnik sprężystość E (tzw. moduł sprężystości). lepiszcze bitumiczne.plastyczność zdolność materiału do zachowania odkształceń trwałych bez zniszczenia spójności np. metoda Janki. przekroju próbki zewnętrznej). Odporność materiału na MPa=N/mm odkształcenia trwałe pod wpływem 2 sił skupionych. do nich należą m. asfalt.odczyn pH → Podstawowe właściwości techniczne wyrobów ściennych .trwałość (odporność na czynniki powodujące destrukcję wyrobów) . . docisku Udarność praca potrzebna do zniszczenia pow. próbki*gęstość pozorna Twardość HB = 0. Wytrzymałość siła rozciągająca próbki Największe naprężenie. Wytrzymałość na ściskanie żeliwo. → Właściwości chemiczne materiałów budowlanych . jakie MPa=N/mm przenosi próbka badanego 2 materiału podczas ściskania pole pow. beton zwykły. jest wiele metod badania twardości w zależności od materiału: Skala Mosha.ciągliwość zdolność materiałów do przyjmowania dużych.CECHY MECHANICZNE MATERIAŁÓW BUDOWLANYCH BADANIE Wytrzymałość na ściskanie WZÓR OPIS WZORU siła statyczna niszcząca próbkę JEDNOSTK A UWAGI Największe naprężenie. RC = Pn F Ścieralność s= M 1 ⋅ A ρp strata masy po 440 obr. do tego badania stosuje się tarcze Bohemego. granit. metal. Próba polega na złamaniu jednym Nm uderzeniem młota wahadłowego Charpy’ego próbki z karbem podpartej swobodnie na obu końcach i pomiarze energii złamania. sposób Brinella. próbki ulegającej zniszczeniu Określa podatność materiału do zmniejszania masy. cm . przekroju próbki osiowego. glina. Wytrzymałość na Materiał nazywamy kruchym gdy R k= r Kruchość rozciąganie __________ k<1/8. objętości lub grubości pod wpływem czynników ścierających. jakie P Rr = r na MPa=N/mm przenosi próbka badanego pole pow. RC ________ ceramika. trwałych odkształceń pod wpływem sił rozciągających. polimery. gdzie: b-podstawa. bez objawów zniszczenia np. na tarczy pow.: szkło. . δ = ε × E − naprezenie odkształcenie * moduł Zdolność materiału do sprężystości KPa/ cm2 przyjmowania pierwotnego kształtu P Sprężystość δ = siła ściskająca po usunięciu obciążenia (siły F pole pow. Wytrzymałość moment zginający Dla przekroju prostokątnego M Rg = na zginanie MPa=Nm/c wskaźnik wytrzymałości W wynosi: W wskaźnik wytrz. metale. h-wysokość.relaksacja zanik w materiałach / spadek / naprężenia przy stałym obciążeniu.

wytrzymałość na zginanie .współczynnik przewodności cieplnej prostopadle do włókien): sosna λP=0.odporność na przesiąkanie wody .Rz kilkakrotnie mniejsza od Rc .higroskopijność (wyrównanie wilgotności) .wilgotność (ma wpływ na inne właściwości drzewa): po ścieciu >35% (50%) powietrzno suche 15-20% pokojowo suche 8-13 % bardzo suche 0-8 % .gęstość.5 cm . woda. ścięte drewno jest ciemniejsze .Rc od poniżej 15 Mpa do ponad 200 Mpa .35% skurcz prostopadle do włókien 2-8% skurcz objętościowy (drew krajowe) 11-20% . .izolacyjność akustyczna → Właściwości materiałów pokrycia dachowego . λR. cukier.duża gęstość objętościowa ρo ≤ 500 kg/m3 . azot i popiół 1% celuloza.wytrzymałość na ściskanie .nasiąkliwość 0.gęstość 1400-3500 kg/m3 .17 W/m0C . . wodór 6%.nasiąkliwość . .odporność na złamania . garbniki.7-2.5-25 % .barwa. białko.9 W/m*ºC .hydrofobowość.odporność na oddziaływanie mechaniczne i chemiczne środowiska. bez szkodliwych zanieczyszczeń → Charakterystyka materiałów do izolacji cieplnej .5 g/cm3 ..ponad 1.mrozoodporność .izolacyjność akustyczna .1.mrozoodporność 15-25 cykli . tlen 44%.pęcznienie . olejki eteryczne. skrobia.mały współczynnik przewodności cieplnej I ≤ 0.1-0. lignina.odporność na oddziaływanie temp.mała nasiąkliwość → Charakterystyka materiałów do hydroizolacji .izolacyjność termiczna .nasiąkliwość .skurcz. . → cechy materiałów kamiennych .porowatość 2-30 % . występuje: gdy wilgotność spada <30% skutek różnicy kurczliwości włókien skurcz wzdłuż włókien 0.1.ścieralność 0. subst.wytrzymałość na rozciąganie .zachowanie tolerancji kształtu i wymiarów .dobrą przyczepność do podłoża.trwałe.zależy od garbników.elastyczność.udarność → właściwości drewna .przewodność cieplna (λP-współczynnik przewodności cieplnej prostopadle do włókien.skład chemiczny: węgiel 49%.izolacyjność termiczna .15 W/m °C .przewodność cieplna 0. mineralne .wygląd zewnętrzny → Właściwości techniczne wyrobów stropowych ..duża ilość możliwie małych i zamkniętych porów (60-90%) .

76 W/m*K cegła dziurawka: klasa 5. Al. ługów .λR=0.5 .odporne na przesiąkanie wody . płynne w ok. dopuszczalne wady (barwa) 2.odporne na działanie wody.16W/m°C .40 W/m °C . masa ok.120..) .Mrozoodporność .gładka (ewentualnie wzorzysta) .CS2.150.hartowanie Rz.5 – 4 kg. Ok. benzyna. toulen.30 – 70 MPa .44 .Gęstość objętościowa kg/m3 – lekkość Cegła zwykła ~1800 kg/m3 Kratówka ~1200 kg/m3 Klinkierowa ~2000 kg/m3 .wytrzymałość na ściskanie Rc maksymalna przy sile równoległej do włókien (100%) minimalna w kierunku promieni (8%) . współczynnik przewodności cieplnej 0. drążonych o różnych kształtach.6 g/dm3 .10.konstrukcyjne(nośne) ..łatwopalność → właściwości szkła zwykłego .przepuszczalność światła 90-65% .21 W/m °C λR=0. 2.40 MPa . 70000 MPa) . gąsiory 25 cykli) .gnicie drewna i wpływ grzybów na drewno .5 razy większa od Rc .dają powłoki elastyczne .butwienie drewna.47 W/m*K dachówki i gąsiory dachowe Muszą być: .7 kg. Cechy zewnętrzne: kształt.samonośne osłonowe .Odporność na działanie wyższych temperatur materiały ścienne: .powierzchnia.gęstość objętościowa 2600 kg/m3 .6 kg. współczynnik przewodności cieplnej 0.260 MPa .wytrzymałość na rozciąganie Rr. bez szkodliwych zanieczyszczeń → cechy lepiszczy bitumicznych . 2. 2. +50°C.trwałe.wykazują dużą przyczepność .niszczenie drewna przez owady .działowe cegła pełna: klasa 200.2-2.gęstość 2.Współczynnik przewodności ciepła .64 W/m*K cegła kratówka: klasa 15.konstrukcyjno-osłonowe .0. mięknie.100.rozpuszczalne w rozpuszczalnikach organicznych (benzen. Cechy fizyczne: .Rc – 300 – 1000 MPa .mrozoodporne (50 cykli.5. 3.Rr . profilach – różnych: powtarzalnych 1.polega na rozkładzie drewna pod wpływem wilgoci i braku powietrza (czernieje.rozszerzalność cieplna 5-10*10-6 (1 mm na 1 mb przy ∆T=100°C) → cechy ceramiki budowlanej Możliwość wytwarzania wyrobów pełnych. +100°C . masa ok. wymiarach. wymiary nominalne (odchyłki).Nasiąkliwość . kwasów.miękną w temp.λ= 1.twardość (Mosha) 6. masa ok.rozciągliwość E osiowa 10000-16000 MPa (stal 210000MPA.odporne na złamania .Przesiąkliwość .75 (wytrzymałość).30 W/m °C dąb λP=0.Rz . współczynnik przewodności cieplnej 0.. traci cechy techniczne) .

3h 300 < .przewodność cieplna → właściwości tworzyw sztucznych Gęstość (mała) . Klasyfikacja ze względu na: rodzaj surowców. zakres stosowania. Spoiwa mineralne a) powietrzne . Spoiwo mineralne – definicja.dla tworzyw litych od 30 do 1200 kg/m³ Nasiąkliwość (prawie nie występuje) Przewodnictwo cieplne (małe!) . Wpływ temperatury: 50 < pocz wiązania 10h 200 < .ścieralność (beton drogowy do 0.1÷ 0.5÷7 MPa (11÷23% Rc ) B15 B50 . Skurcz i pęcznienie). które po wypaleniu i rozdrobnieniu.moduł sprężystości (E) 20000 ÷ 38000 MPa . Osiąganie cech wytrzymałościowych. a następnie zmieszaniu z wodą.2 mm/m .→ cechy cementów R – klasa wytrzymałości wczesnej (np.3cm) . ze wzrostem uziarnienia. zachowanie się w środowisku wodnym. wodne) 0. koniec 8-12h Powierzchnia właściwa ~ 2100 cm 2/g Betony i zaprawy wiążą wolniej niż „czysty” zaczyn.14 do 0.λ => od 0. rodzaje spoiw. → właściwości mieszanki betonowej -Urabialność -Konsystencja -Podatność do zagęszczania(zawartość powietrza) → właściwości betonu zwykłego .4 [W/m°C] . najważniejsze różnice we właściwościach.porowatość . skład chemiczny i właściwości techniczne.skurcz i pęcznienie skurcz (pow.komórkowe: od 0. sucha) 0. wiążą i twardnieją na powietrzu lub w wodzie. Procesy wiązania i twardnienia. 32.2÷ 0.od 3*10 do 15*10 /°C 17. reakcje chemiczne.24min stałość objętości (rozszerzalność) ≤ 10mm wymagania chemiczne: straty prażenia pozostałość nierozpuszczalna zawartość SO3 (siarczanów) zawartość chlorków pucolanowość (zaw alkaliów) Skurcz różnie ze wzrostem C3A w cemencie. środowisko wiązania.5 mm/m pęcznienie (śr. zakres stosowania (Definicja spoiwa mineralnego.5 R) Czas wiązania początek ≥ 75 min. zakres wytrzymałości.02 do 0.bez wypełniaczy: od 910 kg/m³ do 1800 kg/m³ .03 Rozszerzalność cieplna (bardzo duża) -5 -5 . Spoiwa mineralne – tworzywa.z wypełniaczami: do 1900 kg/m³ Gęstość objętościowa (mała) .wodoszczelność .mrozoodporność .po zarobieniu wodą wiążą i twardnieją tylko na powietrzu .nasiąkliwość 5-9% .wytrzymałość -na ściskanie 10-50MPa -na rozciąganie <6MPa (7÷11% Rc ) -na zginanie 1.

b) hydrauliczne - po zarobieniu wodą wiążą i twardnieją na powietrzu,w wodzie, bez dostępu powietrza spoiwa powietrzne a) wapienne – wapno palone CaO , gaszone ( ciasto wapienne ) Ca(OH)2, wapno suchogaszone (hydratyzowane) Ca(OH)2 , wapno pokarbidowe b) gipsowe i anhydrytowe – gips budowlany, szpachlowy, specjalny spoiwa hydrauliczne a) wapno hydrauliczne b) cement spoiwa wapienne – surowce - wapno wapieniowe CL - wapienie, skały weglanowe CaCO3 - wapno dolomitowe DL - dolomity ( np. węglan magnezu ) - wapno hydrauliczne HL - margle ( np. kalcyt ) Wiązanie spoiw wapiennych Pierwszy etap wiązania polega na odparowaniu wody i krystalizacji wodzianu wapniowego Ca(OH)2 · 2H2O. Proces jest stosunkowo szybki (rzędu godzin), lecz częściowo odwracalny. Wyższą wytrzymałość utwardzonego spoiwa oraz jego wodoodporność uzyskuje się w reakcji wapna z dwutlenkiem węgla z powietrza (karbonatyzacja): Ca(OH)2 + CO2 → CaCO3 + H2O. Proces ten zaczyna się od powierzchni muru i jest powolny (karbonatyzacja muru o grubości 2 cegieł trwa około 3 lat). Proces można przyspieszyć przez wstawienie koksowników jako źródła emisji CO2. Reakcja z wodą wapna palonego to gaszenie (CaO + H2O) zależnie od ilości wody daje : ciasto wapienne mleko wapienne wapno hydratyzowane (suchogaszone) Zastosowanie: wyprawy murarskie i tynkarskie produkcja autoklawizowanych betonów komórkowych wyroby wapienno-piaskowe Spoiwa wapienne zalety: - zdolnośc nadania dobrej urabialności - zdolnośc chemicznego łączenia się z domieszkami hydraulicznymi - tworzenie krzemianów wapniowych w środowisku pary wodnej wady - niska wytrzymałośc mechaniczna (zaprawy do marki M1); - wysoka energochłonność procesu produkcji - nie nadają się do murów fundamentów ( wilgoć) Spoiwa gipsowe - CaSO4 * 0.5H2O spoiwa gipsowe wytwarzane przez częściową dehydratyzację skał gipsowych lub gipsów odpadowych - CaSO4 spoiwa anhydrytowe, wytwarzane przez całkowitą dehydratyzację skał gipsowych lub przeróbki anhydrytów naturalnych spoiwa gipsowe – surowce - skały gipsowe np. selenit, alabaster CaSO4* 2H2O - skały anhydrytowe np. fosfogipsy, CaSO4 - bassanit - odpady przemysłowe np. gips syntetyczny spoiwa gipsowe – właściwości - nasiąkliwość 25-40% - higroskopijność dla W=65% ok. 0.2% - odpornośc ogniowa – materiał niepalny - aktywnośc korozyjna ( dla pH=7 przyspiesza korozję a dla pH>10 zmniejsza) - izolacyjnośc termiczna – zalezy od gęstościi stosunku w/g λ wynosi od 0,28 do 0.7 - wytrzymałość na ściskanie gipsu budowlanego ( klasy 6 MPa i 8 MPa) - pod wpływem wilgoci traci cechy wytrzymałościowe wiązanie spoiw gipsowych CaSO4 * 0.5H2O + 1,5 H2O -> CaSO4 * 2H2O Czas wiązania początek 3 –6 minut ; koniec 30 minut Wytrzymałość na ściskanie –MPa- po 2 h -> 3,5 ; po wysuszeniu do stałej masy 7,0 Wytrzymałość na zginanie – MPa- po 2 h -> 2,0 ; po wysuszeniu 4,5

Wytrzymałośc tworzyw gipsowych w zależności od stosunku wodu do gipsu maleje wraz ze wzrostem wody Spoiwa gipsowe specjalne ( zazwyczaj o dłuższym czasie wiązania): - gips szpachlowy - gips tynkarski - klej gipsowy - estrichgips zastosowania: tynki wewnętrze, produkcja płyt gipsowo-kartonowych, ozdobne detale architektoniczne, drobne naprawy tynków Wapno hydrauliczne - wypalane z wapieni marglistych z domieszkami gliniastymi ( 6-20%) i wapieniami krzemionkowymi w temp 900-1100 stopni C. Po wypaleniu otrzymujemy bryły wapna o składzie: CaO.Al2O3, 2CaO.Fe2O3, CaO, MgO, SiO2 Następnie mielimy wapno i gasimy ograniczoną ilością wody Wytrzymałość zapraw normowych z wapna hydraulicznego po 28 dniach wynosi : NHL2 -> 2 do 7 MPa NHL3,5 -> 3,5 do 10 MPa NHL5 -> 5do 15 MPa Czas wiązania: początek >1h a koniec <15h Wiązanie nastepuje w 2 etapach: - twardnienie powietrzne- po odparowaniu wody Ca(OH)2 stopniowo krystalizuje w warstwach powierzchniowych w CaCO3 - twardnienie hydrauliczne rozdrobnione krzemiany, gliniany i żelaziany wapniowe w obecności wody tworzą hydrogliniany i hydrokrzemiany wapniowe właściwości: - stopnień zmielenia oznaczamy pozostałością na sicie 0,2 i 0,08 mm - gęstość nasypowa: w stanie luznym 0,5-0,7 t/m3 w stanie zagęszczonym 0,7-1,0 t/ m3 - klasy wytrzymałości NHL2, NHL3,5 , NHL5 ( NHL wapno hydrauliczne naturalne) zastosowanie - zapawy murarskie - farby wapienne - tynki wewnętrzne - mury fundamentowe szczególnie te narazone na wilgoć Cement- ( po stwardnieniu pozostaje wytrzymały także pod wodą) Podstawowe surowce: - wapień 72-78% - glina, margle 22-28% następuje spiekanie mieszaniny surowców w temp 1450 st C -> otrzymanie klinkieru cem. Klinkier cementowy składniki podst.: CaO+MgO, SiO2, Al2O3, Fe2O3+FeO, SO3, Na2)+K2O związki złożone - krzemian trójwapniowy (alit) 3CaO. SiO2 - krzemian dwuwapniowy (belit) 2CaO. SiO2 - glinian trójwapniowy 3CaO. Al2O3 - glinożelazian czterowapniowy (brownmilleryt) 4CaO. Al2O3.Fe2O3 Proces wiązania i twardnienia

w ytrzy m a³o æ œ

I

II

III

IV 28 dn i

p ocz¹ tek ko niec w i¹ zania w i¹ zania

I - dojrzewanie wstepne od dodania wody do początku wiązania. Rozpuszczanie w wodzie glinianu trójwapniowego,a następnie tworzenie Ca(OH)2 stając się lepką masą

II – okres wiązania – rozpoczyna się gdy woda całkowicie nasyci się wapnem ( warunek konieczny do zaistnienia reakcji chem) nastepuje początek krystalizacji cementu III – okres tężenia – nabierania mechanicznej wytrzymałości IV bardzo powolny proces hydratacji cementu. Intensywaność i okres hydratacji zależy rodzaju cementu i środowiska w jakim się znajduje Właściwosci cementu: - Fizyczne:ciepło hydratacji, czasy wiązania, zmiana objętości, stopnień rozdrobnienia, skurcz - wytrzymałościowe :klasa wytrzymałości na ściskanie - chemiczne: straty prażenia, puculanowość, zawartośc Cl-, zawartośc MgO, zawartość siarczanów, zawartość części nierozpuszczalnych w HCl Zastosowanie - zaprawy murarskie,tynkarskie - beton towarowy, komórkowy - konstrukcje prefabrykowane - betony wysokich wytrzymałości Klasa wytrzymałości cementu średnia wytrzymałość na ściskanie zaprawy normowej - 32,5 - 42,5 - 52,5 dodatkowo - N – o normalnej wytrzymałości wczesnej tzn po 2 lub 7 dniach - R – o wysokiej wytrzymałości wczesnej tzn po 2 lub 7 dniach Początek wiązania nie wcześniej niż dla 32,5 >75min 42,5 >60 min 52,5 >45 min Skurcz dotyczy głownie wczesnego stadium twardnienia: w warunkach powietrzno-suchych mogą powstac spękania bo cement nie posiada zadnych wiązań poza kapilarnymi które nie sa w stanie im przeciwdziałać. Skurcz – częściowo odwracalne zmniejszanie się elementów powodowane wysychaniem. Rysy mogą mieć głębokość 1-3 mm. Mamy dwa rodzaje skurczu: - plastyczny, następuje w czasie 6 godzin po zawiązaniu, elementy możemy chronić poprzez okresowe polewanie ich wodą, połowa skurczu spowodowana jest parowaniem wody, druga połowa reakcjami chemicznymi. - zwykły, jednorodny(w całej swojej masie cement traci wodę) oraz niejednorodny Pęcznienie – proces nieodwracalny związany ze wzrostem objętości, niektóre spoiwa w czasie hydratacji zwiększają swoją objętość, proces ten może spowodować powstanie rys, spękań oraz rozsadzanie materiału. Rodzaje: - pęcznienie wapniowe – Cao – Ca(OH)2 tzw. gaszenie , dwukrotny wzrost objętości - pęcznienie magnezjowe – MgO – Mg(OH)2 , mniejszy wzrost objętości - pęcznienie gipsowe –CaSO4.2H2O + tlenek glinu , gips bezwodny 3CaO . Al2O3 . 3CaSO4 . 3H2O, gdzie ilość wody zależy od temperatury kilkukrotny wzrost objętości

18. Podstawowe metody projektowania betonów. (Istota projektowania i jego ogólny przebieg. Podstawowe założenia do projektowania (w tym technologia wykonania), uzyskanie właściwości betonu po odpowiednim okresie dojrzewania ze względu na przeznaczenie w konstrukcji i warunki pracy, wytrzymałość i trwałość. Sposób doboru jakościowego składników (kryteria doboru ) Dobór ilościowy składników przez zastosowanie odpowiedniej metody projektowania (metoda doświadczalna, metoda analityczno doświadczalna – metoda zaczynu i metoda analityczna – metoda trzech równań));
Projektowanie składu betonu i jego podstawowe elementy Kolejność czynności przy projektowaniu betonu: 1. ZEBRANIE INFORMACJI O PRZEDMIOCIE PROJEKTOWANIA 2. PROJEKTOWANIE JAKOŚCIOWE (jakościowy dobór składników) 3. PROJEKTOWANIE ILOŚCIOWE (ilościowy dobór składników) 4. DOŚWIADCZALNA WERYFIKACJA WYNIKÓW PROJEKTOWANIA 1. Ustalenie danych do projektowania betonu: a) Charakterystyka elementu - przeznaczenie betonu - przyjęcie klasy wytrzymałości na ściskanie betonu - wymiary przekroju poprzecznego

. Brak lub niedobór pogarsza urabialność mieszanki i właściwości stradniałego betonu.rodzaj i uziarnienie kruszywa .wymaganej klasy wytrzymałości betonu .specyfikacji betonu . badanie zgodności mieszanki betonowej i betonu stwardniałego z założeniami projektowymi.zaprojektowania i wykonania odpowiedniej otuliny zbrojenia .kryteriów zgodności i oceny zgodności Spełnienie tych wamagań dla składu i właściwości betonu dotyczących wartości granicznych jest równoznaczne z zapewnieniem trwałości betonu pracującego w określonym środowisku pod warunkiem: .obróbka termiczna .przyjęcie klasy konsystencji mieszanki betonowej .odporności alkalicznej .ewentualnie dodatki mineralne i domieszki modyfikujące 3.agresywność środowiska w którym ma pracować beton .ograniczenia dotyczące składu .transport .procedur kontroli produkcji . układania. kruszywo naturalne . 4.gęstość i rozstaw zbrojenia b) Technologia i warunki betonowania: .zmiana w/c) .właściwości mieszanki betonowej i betonu i ich weryfikacji .ciepła hadratacji . Norma określa wymagania dotyczące: . Ustalenie jakości poszczególnych skłaników: .dojrzewania i) pielęgnacja świeżego betonu a) Rodzaj i klasa zastosowanego cementu zależy od: . zagęszczenia i pielęgnacji betonu zgodnie z normami . transportu..wymaganą urabialność i konsystencje mieszanki (odpowiedni skład granulometryczny) Należy dążyć do tego aby w całej mieszance kruszyw obecne były w odpowiednich proporcjach wszystkie frakcje. Przyjęcie metody projektowania i ilościowy dobór składników w oparciu o wybraną metodę oraz weryfikacja jego zgodności z wymaganiami normowymi.wielkości skurczu b) Dobór rodzaju i uziarnienia użytego kruszywa musi uwzględniać: .przyjęcie klasy ekspozycji (oddziaływania środowiska) 2.prawidłowego doboru klasy ekspozycji .temperatury w jakiej ma pracować beton .rodzaj i klasa wytrzymałości cementu . Kształt ziaren: kruszywo łamane . gładkie powierzchnie .beton szczelny.składników betonu .prawidłowego ułożenia.dostawy mieszanki betonowej .temperatura otoczenia c) Warunki przyszłej eksploatacji (trwałość): .względy estetyczne . 3/4 wymairy między prętami zbrojenia) .układanie . zagęszczania g) wielkość i geometria betonowanego obiektu h) warunki wiązania i twardnienia . Wykonanie zarobu próbnego.stosowania przewidzianej konserwacji konstrukcji betonowej Czynniki wpływające na właściwości mieszanki betonowej i betonu: a) rodzaj i klasa zastosowanego cementu b) rodzaj i uziarnienie zastosowanego kruszywa c) zastosowane domieszki i dodatki d) wielkość wskażnika w/c e) ilość zstosowanego zaczyny i zaprawy f) technologia produkcji.odporności na agresje chemiczną .sposób zagęszczania (ew.max wielkość uziarnienia (1/3 najmniejszego wymiaru poprzecznego.ziarna kruszywa zbliżone do kuli.szybkości przyrostu wytrzymałości .łatwa urabialność c) Domieszki i dodatki to składniki modyfikujące własności mieszanki betonowej.klase i rodzaj betonu .

wolnonarastające. rury) h) Rozróżniamy warunki dojrzewania betonu: . C20/25 gdzie pierwsza liczba to charakterystyczna wytrzymałość betony na ściskanie określona na próbkach cylindrycznych po 28 dniach dojrzewania.składniki dozowane wagowo lub objętościowo Transport ma zapewniać: . właściwości kruszywa. rodzaju cementu. Moduł sprężystości . temp. Ustalamy wodożądność cementu. +20oC. 3. pompy. wilgotnośc > 90%) .0030. Aby zapobiec skurczowemu pękaniu konstrukcji stosuje się dylatacje. 6. zapewniając gęstą konsystencję mieszanki i pielęgnację w warunkach wilgotnych.maksymalne naprężenie ściskające w jednoosiowym stanie naprężenia. Rozwój wytrzymałości betonu w czasie w temp. Mrozoodporność zależy od zawartości i struktury porów w stwardniałym betonie (chcemy mieć pory zamknięte) 8.przemysłowa .naturalne (śr. 9. sposób pielęgnacji. składu ziarnowego kryszywa. Jest ważna przy betonach do budowli hydrotechnicznych czy zbiorników na ciecze. temp. Miarą jest ilośc cykli przy których próbki nie uległy destrukcji. Czas 28 dni dojrzewania jest powszechnie przyjęty za okres porównawczy i miarodajny przy ocenie wytrzymałości na ściskanie. Wytrzymałość na rozciąganie (przy rozłupywaniu) . trwające dłużej niż 28 dni. dobowa < 5oC) .w obniżonej temperaturze (5oC < śr. świeżo łożonego betonu zależy od warunków atmosferycznych i zastosowanego cementu Właściwości betonu stwardniałego 1. Wodoszczelność. 4. Dla założonej konsystencji ustalamy wodożądność kruszywa w oparciu o tablice.0015. dla żelbetu εs=0.jest to cecha określająca odporność betonu na przeciskanie się wody pod ciśnieniem. Znaczący wpływ ma rodzaj kruszywa (najlepsze łamane). Skurcz zależy od: jakości i ilości cementu. 20+-2oC. dodatki napowietrzające) 5. odporność na korozję. wymiarów elementu. Odporność na działanie mrozu (mrozoodporność) . 7. trwałość. dobowa > 10oC) .w podwyższonej temperaturze (występuje w procesach przyśpieszonego dojrzewania) i) Pielęgnacja świeżego betonu . 2. polegające na równomiernym we wszystkich kierunkach zmniejszeniu objętości betonu. Porowatość – cecha betonu wpływająca w znaczący sposób na szczelność.przeciętna . temp. Jest to zjawisko ciśgłe.nieprzekroczenie dopuszczalnego czasu ograniczonego warunkami wiązania cementu Układanie i zagęszczanie: .zimowe (0oC < śr.jest to zjawisko wywołane wewnętrznymi zmianami fizyko-chemicznymi w betonie. Korzystając z przekształceń 3 równań ustalamy skład mieszanki betonowej: . Stanowi zazwyczaj około 8-12% wytrzymałość na ściskanie. mechaniczne zagęszczanie. Wytrzymałość na ściskanie . a druga to charakterystyczna wytrzymałość betony na ściskanie określona na próbkach sześciennych po 28 dniach dojrzewania.minimalny czas wiązania mokrego. Wytrzymałośc charakterystyczna fck (cube/cyl) to wartość wytrzymałości poniżej której może znaleźć się 5% populacji wszystkich możliwych oznaczeń wytrzymałości dla danej objętości betonu. wilgotności środowiska.chronić przed wodą. stosuje się rynny.maksymalne naprężenie rozciągające w jednoosiowym stanie naprężenia. ograniczeniu ilość cementu. W/C . Dla betonu określamy klasę wytrzymałości i oznaczamy ją np.Domieszki to związki chemiczne w ilości do 5% masy cementu. porowatość =ilość porów zamkniętych+ ilość porów otwartych.jednorodność mieszanki . f) Technologia produkcji: . dobowa < 10oC) .zapewnia jednorodność betonu (niemozna zrzucac mieszanki betonowej z dużych wyskości. Najmniejszy skurcz osiąga się przy zastosowaniu kruszywa łamanego.laboratoryjne (temp.składniki dozowane wagowo. oraz stosunku C/W. temperatury otoczenia.odporność betonu na cykliczne zamrażanie i odmrażanie betonu nasyconego wodą. Skurcz betonu wynosi εs= 0. Dodatki to substancje mineralne lub związki chemiczne w ilości powyżej 5% masy cementu. który charakteryzuje szybkość przyrostu. Pełzanie . Dla założonej klasy ekspozycji sprawdzamy warunek maksymalnego dopuszczalnego wskaźnika w/c (według normy) 3. wytrzymałość. 2. Wytrzmałośc jest cechą zmienną w czasie zależną od warunków wykonania. wyraża zależność pomiędzy odkształceniem a naprężeniem Projektowanie betonu metodą 3 równań (metoda analityczna): 1. pielęgnacji. pielęgnacji. dojrzewania. pełny dozór nad produkcją . Dąży się do obniżenia ilości porów oraz wyeliminowania porów otwartych (obniżenie w/c. plastyczne odkształcanie się betonu pod wpływem stałych naprężeń od obciążeń długotrwałych w niezmiennych warunkach termicznych. Zakładamy konsystencję mieszanki betonowej. słońcem i wiatrem . Rozwój wytrzymałości określamy wspołczynnikiem wytrzmałości. Skurcz .określa sprężystość betonu.

wskaźniki wodożądności cementu i kruszywa [dm3/m3].współczynnik zależny od wytrzymałośći cementu i jakości kruszywa. wody oraz cementu. Celem procesu budowlanego jest wytworzenie określonego wyrobu przez zmianę zewnętrznej formy. Wstępne określenie ilości składników mieszanki betonowej 2. 10. Ustalenie ilości zaczynu i jego składników Z = Kr/3 [kg] – ilość zaczynu w= Z c c [dm3] – ilość wody c = w ⋅ [kg] – ilość cementu +1 w w 4. 9. Wykonujemy zarób próbny i sprawdzamy rzeczywiste własności mieszanki oraz właściwości betonu stwardniałego 6.2%) Jeśli jest on niespełniony zmieniamy ilość składników betonu przy zachowaniu c/w 11.stosowana jako weryfikacja wyników metod analitycznych. ρc . Wstępne określenie ilości składników w 1m3.ilość cementu.ilość kruszywa. Procesy pomocnicze i transportowe są niezbędne do przeprowadzenia procesów zasadniczych. W .wytrzymałość średnia po 28 dniach [MPa] 4. Ewentualnie dokonujemy korekty składu. jego dziedzina i struktura. Ustalenie ilości poszczególnych frakcji kruszywa i wykonanie z nich mieszanki kruszywa do próbnej mieszanki betonowej 5. Projektowanie betonu metodą znanego zaczynu (metoda analityczno doświadczalna): 1. Proces budowlany jako system technologiczno – organizacyjny (Pojęcie i model systemu. Podanie ostatecznego składu na 1m3 12.wk .gęstość kruszywa. Procesy zasadnicze są to procesy wykonywane bezpośrednio na wznoszonym obiekcie i dotyczą wykonywania wykopów fundamentowych. ρw gęstość wody [kg/m3]. fcm28 . Sporządzenie zaczynu 6. czy też zmianę jego położenia w przestrzeni. tynki zewnętrzne itd. Proces budowlany jest to zespół technologicznie ze sobą powiązanych procesów produkcyjnych (robót) wykonywanych na placu budowy lub zapleczu. 8. jako rezultat transportu oraz wbudowania lub montażu. Procesy pomocnicze natomiast mogą być wykonywane poza wznoszonym obiektem lub bezpośrednio na nim lecz nie dotyczą wbudowania materiałów.) wykończenia wnętrza oraz wyposażenia obiektów. A .1) Równanie szczelności (ważne dla wszystkich betonów konstrukcyjnych. Jeżeli uzyskamy dobrą konsystencję przechodzimy do dalszych obliczeń w przeciwnym razie trzeba wykonać nową próbna mieszankę. Procesy budowlane dzieli się na procesy pomocnicze i procesy zasadnicze.ilość wody [kg/m3]. Konfrontujemy wyniki z wymaganiami normowymi (klasa ekspozycji) 5. obudowy.gęstość cementu. Związki procesu z otoczeniem). Metoda doświadczalna . wewnętrznej struktury lub właściwości przetwarzanego materiału. Właściwości procesu jako systemu technologiczno-organizacyjnego. suma objętości wszystkich składników mieszanki = 1 lub 1000) C/ρc + K/ρk + W/ρw = 1. Sprawdzenie w sposób obliczeniowy i doświadczalny poprawności zaprojektowanego składu betonu Sprawdzenie warunku szczelności C/ρ c + K/ρ k +W = 1000 (+/. 19. Mechanizacja przyczynia się do rozszerzenia zakresu procesów pomocniczych i . Ustalenie współczynnika c/w 3. K . wszystkich elementów konstrukcji nośnej. Wykonanie próbnej mieszanki betonowej 7. wc . Obliczenie ilości składników betonu na 1m3 z uwzględnieniem wilgotności kruszywa i obliczenie składników na jeden zarób betoniarki. Po 28 dniach przeprowadzenie badania wytrzymałościowego na próbce sześciennej 13.5) C . Obliczenie rzeczywistej ilości zaczynu. ρk . ilość wody wynika z założonej konsystencji i wynikającego z niej zapotrzebowania na nią ze strony składników ziarnistych) C wc + K wk = W 3) Równanie wytrzymałości Bolomey’a fcm 28 = A (C/W ± 0. Wykonanie próbek sześciennych 15x15x15 do badań wytrzymałościowych po 28 dniach. zabezpieczenia przed działaniem czynników zewnętrznych (izolacje.000 2) Równanie konsystencji (tylko betony bez domieszek upłynniających. Sprawdzenie konsystencji.

doboru składów zespołów i brygad. Żurawie itp. Z częściową mechanizacją złożonych procesów budowlanych mamy do czynienia gdy maszyny realizujące proces nie są dobrane z uwagi na parametry techniczno-eksploatacyjne oraz wydajność.  średni . koparki i ładowarki wielonaczyniowe. Złożone procesy maszynowo-reczne i maszynowe zależnie od organizacji i udziału i rodzaju pracy Żywej klasyfikuje się jako częściowo zmechanizowane i zmechanizowane kompleksowo. drugie . ręczno-maszynowe. a mających na celu wytworzenie określonego rodzaju gotowej produkcji lub elementu budowlanego. itp. a więc efekt działań uzyskuje się wyłącznie dzięki pracy ludzi. półśredni . Więcej o mechanizacji kompleksowej później. który składa się z powiązanych technologicznie ze sobą operacji roboczych. przygotowanie mieszanki betonowej lub zaprawy w mieszarce z ręcznym dostarczaniem materiałów. przemieszczanie urobku spycharką itd. przy robotach ziemnych i transporcie poziomym dalekim i bliskim. Natomiast występują i są organizowane w stałych i czasowych wytwórniach i zakładach zaplecza technicznego budownictwa. wysoki . budowa osiedlowych sieci instalacyjnych. które z kolei dzielą się na czynności. wykonania określonego rodzaju izolacji itd. Dotyczy to większości procesów budowlanych np. synchronizacji procesów produkcyjnych. Proces prosty jest to proces budowlany. równomiernością doborem maszyn i ludzi według parametrów czasu i wydajności oraz cech techniczno . Kryterium udziału stosowanej mechanizacji dzieli procesy na: ręczne. Np. koparka wykonująca wykop oczekuje na samochody odwożące urobek lub na odwrót. Procesy maszynowo-ręczne występują gdy o efektach produkcyjnych decydować będzie praca maszyn. która jest stosunkowo niska. Przedstawiony powyżej podział procesów budowlanych służy do praktycznego stosowania zasady organizacyjnej podziału pracy oraz analizy procesów budowlanych w celu ich usprawnienia. podwyższeniu kosztów oraz hamowaniu przebiegu robót likwidowane są przez mechanizację kompleksową robót budowlanych. np. kopacz. mieszanek bitumicznych. W związku z tym przyjmuje się następujące stopnie złożoności procesów:  ały . udział procesów ręcznych jest większy niż w krajach wysokorozwiniętych. wykrywania rezerw wydajności. Każdy proces  produkcyjny dzieli się na operacje. O wydajności decyduje przede wszystkim praca ręczna. Proces niecykliczny charakteryzuje się ciągłością wykonania analogicznych operacji w określonych przedziałach czasu. Negatywne cechy mechanizacji częściowej polegające na obniżeniu potencjału produkcyjnego. takie maszyny jak spycharki. Ze względów organizacyjnych i technologicznych rozróżnia się procesy proste i złożone. gięcie stali zbrojeniowej. znajdujących się w ścisłym technologicznym i organizacyjnym związku ze sobą.po ich wykonaniu stwarzają pożądane warunki użytkowania otoczenia budynków i budowli. itd. Procesy ręczne przeprowadza się bez stosowania maszyn. przez prefabrykację). montaż elementów prefabrykowanych itp. układanie izolacji przeciwwodnej. wykonywanych przez poszczególnych robotników lub zespół robotników jednego zawodu lub maszyną jednoczynnościową np. W budownictwie występuje poważne zróżnicowanie złożoności procesów.. Klasyfikacja ta jest niezbędna przy doborze odpowiednich metod ich obserwacji. maszynowe. badań i pomiarów przy technicznym normowaniu pracy. wyposażenia lub wykończenia.pierwsze zapewniają właściwe warunki do realizacji procesów zasadniczych i pomocniczych. Udział procesów ręcznych. nośność samochodu.eksploatacyjnych. Procesy ręczno-maszynowe charakteryzują się przewaga pracy ręcznej i występują przy współpracy dwóch lub więcej zespołów roboczych z jedną maszyną. udźwig Żurawia..umożliwiający uzyskanie określonego rodzaju wykopu.prowadzący do wytworzenia prefabrykatów i kompletnych urządzeń pomocniczych. koparki jednonaczyniowe. wydajności pracy maszyn przeważnie znacznie bardziej kosztownych. maszynowo-ręczne.w tych procesach praca ludzka ogranicza się do organizowania pracy maszyn i sterowania nimi. m ący elementy urządzeń pomocniczych: rusztowań. Np. Te z kolei możemy podzielić na ruchy robocze.  pozwalający na przeprowadzenie prób szczelności. W ostatnim przypadku niska wydajność jednej maszyny może decydować o wydajności całego zespołu. produkcja betonu. pomimo stosowanej mechanizacji jest znaczący w budownictwie. konstrukcji. transport ręczny w dwukółkami. Proces złożony jest to proces budowlany składający się z różnych prostych przebiegających równolegle procesów roboczych. Procesy maszynowy występują np. a ludzie zaangażowani są przy procesach prostych i to w większości uzupełniających Np. ceramika budowlana. cieśla charakteryzują się pracą cykliczną. szkielety zbrojenia. Z mechanizacją częściową mamy również do czynienia gdy możliwości użytkowe maszyn nie są wykorzystane np. mieszanka betonowa.doprowadzający do realizacji całego budynku lub budowli. Ciągłością charakteryzują się wszelkiego rodzaju przenośniki. rusztowań montażowych itd. bardzo wysoki dający realizację zespołu obiektów składających się na zadanie inwestycyjne. Wszystkie przedstawione procesy budowlane dzieli się na dwie grupy: procesów cyklicznych i niecyklicznych.. deskowań.jednocześnie ogranicza wielkość i pracochłonność procesów zasadniczych (np. Procesy częściowo i kompleksowo zautomatyzowane mają niewielkie zastosowanie w podstawowej produkcji budowlanej (procesach zasadniczych). Poza procesami zasadniczymi i pomocniczymi rozróżnia się ponadto procesy przygotowawcze i zakończeniowe . układanie i zagęszczanie mieszanki betonowej wibratorami. normowania. W Polsce ze względu na koszt pracy żywej. Procesy maszynowe .doprowadzaj do uzyskania półfabrykatów (zaprawa. Mechanizacja kompleksowa złożonych procesów budowlanych charakteryzuje się ciągłością. . Proces cykliczny jest to proces przy wykonaniu którego poszczególne operacje robocze powtarzają się w niezmiennej kolejności.

wdrożenie i popularyzacja wykonania usprawnionego procesu według zweryfikowanej karty technologicznej. obserwacjach praktyki innych przedsiębiorstw. Nie należy dopuszczać do stabilizacji technologii. robót . aktualizacja karty technologicznej w oparciu o wnioski uzyskane w czasie doświadczeń jej praktycznego stosowania 9. przeprowadzane na budowach lub zapleczu.Łączenie procesów cyklicznych i niecyklicznych napotyka na określone trudności. zawierającej jego usprawnienia 7. opracowanie karty technologicznej wykonania procesu. włączenie dźwigni mieszalnika Dla planowania szczegółowego w skali mikro przydatne są ustalenia o operacji roboczych. instalować rezerwowe urządzenia itp. które mogą występować na placu budowy lub zapleczu. Dlatego stara się unikać łączenia w proces złożony procesów niecyklicznych i cyklicznych. konfrontacja wyników prac studialnych (z pkt. II część Proces budowlany obejmuje zespół technologicznie powiązanych procesów budowlanych. przeprowadzenie pomiarów czasu metodą fotografii zmian pracy. studialne przygotowanie się w zakresie technologii i organizacji usprawnianego procesu. Podczas planowania robót budowlanych należy uwzględnić: ● umiejscowienie poszczególnych robót w procesie produkcyjnym. pracy wydajnych i dobrych jakościowo brygad. że będzie usprawniana.j. Technologia bowiem w istotnym stopniu przyczynia się do zysków pod warunkiem jednak. produkcja mieszanki betonowej ● czynność robocza jest częścią operacji i obejmuje np. pomiary czasu pracy. Dla potrzeb planowania należy ustalić strukturę procesu budowlanego. załadowanie mieszalnika betoniarki ● ruchy robocze są najbardziej elementarną częścią procesu np. doświadczenia w zakresie wykonania procesów według karty technologicznej. 5. 1) z przeprowadzonymi obserwacjami. Usprawnianie procesu budowlanego wymaga następujących działań: 1. Przy konieczności tworzenia takich procesów należy na czas przejść tworzyć okresowe zapasy materiałów przewidywać rezerwy czasowe.. budowy lub zespołu budów przydatne są informacje obejmujące procesy proste i złożone oraz pomocnicze i zasadnicze z produktem finalnym procesu budowlanego. technologicznym i organizacyjnym ● instrukcje wykonania elementów procesu budowlanego ● karty technologiczne ● rysunki robocze projektu wykonawczego produkcyjnych t. Polega ono na studiowaniu odpowiedniej literatury. Analiza i usprawnienie procesu budowlanego. elementu żelbetowego ● proces złożony składa się z równolegle przebiegających i powiązanych technologicznie oraz organizacyjnie procesów prostych pozwalających wytworzyć gotowy produkt budowlany np. kondygnacja budynku ● operacja robocza jest to organicznie niepodzielna i jednorodna technologicznie część procesu technologicznego wykonana przez tych samych pracowników np. obserwacje stosowanej dotychczas w przedsiębiorstwie technologii wykonania procesu przewidzianego do usprawnień. o czynnościach i ruchach roboczych.j. 3. Wskazane jest posiłkowanie się kamerą filmową lub video. 6. 2. ustalenie uzyskanej wydajności 8. Dla planowania ogólnego w skali makro t. która obejmuje Opis procesów ● proces pomocniczy występuje poza wznoszonym obiektem i stanowi podstawę realizacji procesów zasadniczych ● proces zasadniczy występuje na budowie i obejmuje podstawowe roboty budowlane w ciągu technologicznym ● proces prosty składa się z czynności roboczych powiązanych technologicznie i wykonywanych przez pracownika lub pracowników jednego zawodu względnie wykonywanych przez sprzęt budowlany jednoczynnościowy np. podział procesu na elementy składowe 4. Technologia procesów budowlanych musi mieć charakter dynamiczny.

głównie za pomocą rysunku technicznego. Spoinę cegieł stanowi zaprawa cementowowapienna. Dużą zaletą tej metody jest możliwość budowania etapami. jakie ma spełnić konstruowany przedmiot (np. więc wysoka. . transporcie i montażu. „jakość technologiczna”. Ponadto są wygodne w wykonaniu. zewnętrznej i wewnętrznej. Współczesna murowana ściana składa się z dwóch warstw. jakościowo dobre ekonomiczne wykonanie konstrukcji lub wyrobu w określonych warunkach produkcyjnych bez szkody dla rozwiązań funkcji. Należy również pamiętać. W zasadzie jedynym mankamentem takiego budownictwa jest odpowiednie zabezpieczenie konstrukcji przed wpływem podwyższonej temperatury. konstrukcji.j. Konstruktor podając te informacje. Technologia budownictwa metalowego dzięki prefabrykacji pozwala na szybkie wznoszenie obiektów budowlanych. walorów użytkowych i estetycznych. nawet po wyłączeniu ogrzewania. silikatowej. betonu komórkowego oraz innych bloczków (pustaków). daleki materiałów.: ● fazę przygotowania do budowy ● fazę realizacji budowy ● fazę rozliczenia budowy Ponieważ w budownictwie występuje zespół kompleksowy ściśle ze sobą związanych zagadnień takich jak: ● projektowania technicznego ● technologii robót ● organizacji i wykonania budowy. rodzaju zastosowanych półfabrykatów. twardości itp. Wewnętrzna warstwa konstrukcyjna akumuluje dużą ilość ciepła z ogrzewanego wnętrza budynku. Zewnętrzna warstwa może być wykonana z cegły klinkierowej. jaki będzie zastosowany przy wytwarzaniu konstruowanego przedmiotu. Obiekt może być wykonany z cegły czerwonej. maszyna). Technologia ta umożliwia łatwość projektowania oraz zapewnia ognioodporność użytych materiałów. w miarę dopływu gotówki. Warstwy te przedzielone są materiałem izolacyjnym. mało nasiąkliwej i odpornej na zamarzanie. W tym samym znaczeniu używa się też często terminu. Konstrukcje wykonywane z metalu dzięki dużej wytrzymałości pozwalają na zużycie mniejszej ilości materiału. przygotowanie materiału lub elementów konstrukcyjnych ● transport zewnętrzny tzw. Informacje te dotyczą materiałów wyjściowych. Technologiczność lub jakość technologiczna konstrukcji lub wyrobu jest. Podać definicję technologiczności konstrukcji i scharakteryzować w oparciu o podstawowe technologie wznoszenia). wyrobów i elementów 20. ich wymiarów.  Technologia budownictwa metalowego (TBM). Tradycyjna i sprawdzona metoda. gdy produkt pozwala na zastosowanie sprawnego i ekonomicznego procesu produkcyjnego. a coza tym idzie zmniejszenie ciężaru konstrukcji. Technologiczność konstrukcji (Opisać podstawowe technologie oraz ich istotne cechy konstrukcyjne i technologiczne. że wznoszenie budowli połączone jest z licznymi procesami budowlanymi takimi jak: ● wydobycie i obróbka surowców. Zaletą takiej ściany jest długie trzymanie ciepła. powinien uwzględnić nie tylko wymagania wynikające z zadań. Dlatego więc należy przewidzieć optymalny w danym przypadku materiał i proces technologiczny. pracochłonność. Wadą jest długi czas budowy. co zmusza do kilkumiesięcznych przerw między kolejnymi etapami budowy. Podział i charakterystyka podstawowych technologii wznoszenia obiektów budowlanych. a warstwa izolacyjna nie pozwala na jego ucieczkę. Mury muszą wysychać. Zaletą jest także możliwość odzyskania znacznej części zużytego materiału.● ● ● ● ● ● metody i systemy pracy obejmujące technologie wraz z techniką bhp i zasadami ergonomii wykorzystanie czasu pracy sposoby gromadzenia zapasów środków produkcji dla zapewnienia harmonizacji ciągów technologicznych wyposażenie w materialne środki produkcji optymalny system ewidencji i kontroli w fazie realizacji i rozliczenia procesu budowlanego metody przedstawiające przebieg pracy na poszczególnych etapach procesu budowlanego Planowanie robót budowlanych na budowie musi więc obejmować wszystkie fazy procesu budowlanego t. element maszyny. O technologiczności konstrukcji decydują informacje przekazywane wytwórcy przez konstruktora. kształtu i wymiarów gotowych przedmiotów oraz ich dokładności. ciężka konstrukcja. Technologiczność konstrukcji i wyrobów jest to zespół cech umożliwiających łatwe. jakości powierzchni. ale również wymagania wynikające z warunku technologiczności konstrukcji. W budownictwie mieszkaniowym można rozróżnić następujące technologie budowania:  Technologia monolityczno-prefabrykowanego budownictwa betonowego (TM-PBB). który podlega ponownemu przetworzeniu. Taki dom nie wymaga tynkowania.

Bardzo ważne jest również dostosowanie do transportu mieszanki betonowej jej konsystencji. wdrożenie nowej technologii produkcji w zakładzie przemysłowym). a co za tym idzie . Technologia ta jest tzw. co pozwala zaoszczędzić przy budowie fundamentów. zaczynem i kruszywem doprowadza się do równomiernego rozdzielenia cząstek poszczególnych składników i prawidłowego otulenia kruszywa zaczynem cementowym. Oznacza to. Konstrukcja obiektu jest w całości drewniana (obniżenie jej ciężaru). realizowany najczęściej za pomocą pomp). Ponadto.. uniezależnia proces budowlany od warunków pogodowych.elementy przewozi się na budowę i za pomocą dźwigu lub ręcznie montuje się na wcześniej przygotowanych fundamentach.budownictwa z elementów przestrzennych. Wybór sposobu układania mieszanki betonowej zależy od jej konsystencji. Również rozbiórka konstrukcji metalowej. Wyeliminowane są przerwy technologiczne. istota i podstawowe parametry technologiczne procesów wykonania betonu: (1) mieszania. Konsekwencje nieprawidłowego wykonania tych procesów dla właściwości betonu). znacznie ułatwia i przyspiesza wznoszenie obiektu. wskutek mechanicznego niszczenia adhezji między zaprawą. Betonowanie konstrukcji monolitycznych polega na warstwowym układaniu mieszanki betonowej wewnątrz przestrzeni utworzonych urządzeniami formującymi. Właściwe wymieszanie składników (ręczne bądź mechaniczne) mieszanki betonowej należy do podstawowych warunków produkcji i na równi z dokładnym dozowaniem zapewnia uzyskanie tych cech betonu które zakłada technologia. . Mieszanka betonowa powinna być ułożona i zagęszczona w deskowaniu przed rozpoczęciem wiązania. (4) zagęszczania.gwarantuje wyższą. W ramach betonowego budownictwa prefabrykowanego wyróżnia się metody: .  Technologia monolitycznego budownictwa betonowego (TMBB). Metoda prefabrykacji. Właściwy efekt mieszania zależy od: rodzaju składników. i łączenie ich w całość na miejscu budowy. Ze względu na odległość transportu możemy wyróżnić transport daleki (stosowany przy przewożeniu mieszanki z odległych wytwórni. kształtu i wymiarów . Przed rozpoczęciem betonowania z użyciem pomp należy dobrać odpowiednią pompę. Mieszanka betonowa przy układaniu i realizacji musi się charakteryzować konsystencją plastyczną i podlega zagęszczaniu za pomocą wibratorów uzupełnionych procesem odpowietrzania  Technologia prefabrykowanego budownictwa betonowego (TPBB). (5) pielęgnacji. wzmacniać lub adaptować (np. technologią "suchą". Jeśli ten czas zostanie przekroczony (2-6h w zależności od konsystencji) mieszanka nie może być użyta do betonów konstrukcyjnych. jakość wykonania zarówno samej konstrukcji jak również pojedynczych elementów betonowych. Dzięki temu zapewnia się realizowanej konstrukcji monolityczność. Podstawowe procesy technologiczne wykonania betonu i ich wpływ na jego właściwości (Cel. średnicę i długość przewodów oraz zasięg i wysięg rozdzielacza. czasu i intensywności mieszania (im bardziej dezintegracyjny charakter ma dana technika tym krótszy jest czas mieszania.Konstrukcje metalowe można stosunkowo łatwo przebudowywać. . System budownictwa monolitycznego betonowego polega na realizacji obiektów budowlanych i inżynierskich w taki sposób. (3) układania.budownictwa wielkoblokowego. Budowa konstrukcji opiera się jedynie na umieszczeniu poszczególnych elementów układanki . Zastosowanie prefabrykacji obniża koszty związane z wynajmem. rodzaju przygotowywanej mieszanki betonowej i jej objętości. czy zakończenia jej eksploatacji. przygotowywanych w sprzyjających procesowi dojrzewania i należytej pielęgnacji betonu warunkach zakładu prefabrykacji. Transport mieszanki betonowej ma na celu jej przemieszczanie z zapewnieniem wymaganej monolityczności oraz ciągłości betonowania. odbywa się szybko i nie przysparza wiele trudności.budownictwa wielkopłytowego.budownictwa szkieletowego. zastosowanych urządzeń. Ponadto konstrukcje drewniane cechuje znakomita izolacyjność termiczna. Budowa konstrukcji sprowadza się do montażu elementów przy użyciu gwoździ oraz metalowych łączników.  Technologia budownictwa drewnianego (TBD). bądź wykonawstwem deskowań i zbrojenia. aby nie doprowadzić do rozsegregowania składników mieszanki betonowej). wówczas zasięg technologiczny transportu może wynosić nawet do kilkudziesięciu kilometrów) i bliski (transport mieszanki na placu budowy. Najważniejsze wymagania procesów technologicznych wykonania betonu. i tworzenie bardzo dobrego mikroklimatu wewnątrz budynku (ze względu na zastosowanie materiałów naturalnych). (2) transportu. realizowany najczęściej samochodami wyposażonymi w mieszalniki. Dzięki temu prace budowlane wykonywać można niezależnie od pory roku (nawet w zimie). 21. że elementy ich konstrukcji zbroi i betonuje się w deskowaniach i innych urządzeniach formujących bezpośrednio w miejscach projektowanej ich pracy eksploatacyjnej. że nie wykonuje się betonowania i murowania (wyjątkiem są fundamenty). czyli wytwarzania elementów składowych budowli w zakładzie prefabrykacji. co jest szczególnie ważne. jej wydajność. co znacznie skraca ogólny czas budowy. . w razie uszkodzenia budowli. W czasie mieszania mieszanki betonowej.

środki antyadhezyjne. Pielęgnowanie betonu ma na celu taka ochronę. numer specyfikacji . przyczepną i powierzchniową lub próżniowanie stosowane do zagęszczania płyt. Sama kolejność betonowania jest najczęściej dowolna. uszkodzenia przy usuwaniu deskowania) – staranne i prawidłowe roboty betonowe. położenia elementów w przestrzeni. określony zgodnie z ustaloną indywidualnie systematyką robót lub na podstawie wskazanych publikacji.) Przedmiar robót powinien zawierać zestawienie przewidywanych do wykonania robót podstawowych w kolejności technologicznej ich wykonania wraz z ich szczegółowym opisem lub wskazaniem podstaw ustalających szczegółowy opis oraz wskazaniem właściwych specyfikacji technicznych wykonania i odbioru robót budowlanych z wyliczeniem i zestawieniem ilości robót podstawowych. a niekiedy nadmiaru wody bez pogarszania jej jednorodności wskutek segregacji składników a także szczelne wypełnienie deskowania i otulenie prętów zbrojenia. Formuła kalkulacji wartości kosztorysowej robót budowlanych (Składniki ceny kosztorysowej – wartość kosztorysowa robót budowlanych = koszty bezpośrednie (wartość robocizny + wartość materiałów budowlanych + wartość pracy sprzętu) + koszty bezpośrednie + zysk kalkulowany + podatek VAT. Na wytrzymałość betonu. zasypanie gruntem. kod pozycji przedmiaru. albo warstwami. 22. mróz. ulewny deszcz. Do każdej pozycji przedmiaru należy podać numer pozycji przedmiaru. Podczas układania mieszanki betonowej pamiętać należy o stosowaniu (powyżej 1m) rynien zsypowych oraz lejów spustowych (aby nie doprowadzić do segregacji składników). wiatr. drgania i uderzenia w czasie dojrzewania betonu. spośród wielu czynników.elementu. skurczowo-termicznych. aby zachodzące w nim procesy fizykochemiczne mogły rozwijać się w sposób prawidłowy i aby uzyskany beton stanowił pełnowartościowy materiał budowlany. zawartości stali zbrojeniowej. Kp – koszty pośrednie (wskaźnik kosztów od składnika robocizny + sprzęt) KOSZTY BEZPOŚREDNIE 1. -spisu działów przedmiaru robót. chłodzenie i podgrzewanie betonu. Koszty bezpośrednie liczone jako wielkość przedmiaru robót x norma x cena jednostkowa czynnika produkcji. Wartość kosztorysową wylicza się z następującego wzoru: WK = KB + KP + Z + PVAT. stosowaniu przerw (dylatacyjnych. parametrów wibracji (doświadczalnie). -tabeli przedmiaru robót. gdzie: Kb – koszty bezpośrednie (wartość robocizny + wartość materiałów + wartość pracy sprzętu = wielkość przedmiaru x norma x cena). Pamiętać należy także aby nie dopuszczać do zetknięcia końcówki wibratora ze zbrojeniem. Celem zagęszczania jest usunięcie z ułożonej mieszanki betonowej powietrza. zalewanie brudną wodą. Pielęgnacja betonu sprowadza się do jego ochrony przed: • czynnikami natury chemicznej (występujące w wodzie lub w powietrzu agresywne dla betonu związki) – powłoki ochronne. • czynnikami natury fizycznej (ubytek wody z betonu w wyniku parowania. Opracowanie przedmiaru składa się z . zakresu robót betonowych oraz przewidzianego sposobu zagęszczania. Im beton lepszy tym czas pielęgnacji może być krótszy. chłód. roboczych). nagłe zmiany temperatury zewnętrznej) – powłoki ochronne. czasu wibracji. przeznaczenia konstrukcji. ruchy form i deskowań. Długość koniecznego okresu pielęgnacji zależy od składu betonu i warunków w jakich tężeje. domieszki do betonu. tak aby nie doprowadzić do segregacji składników mieszanki. Koszty pośrednie liczone jako wskaźnik kosztów od składnika robocizny + sprzęt. najintensywniej wpływa stopień zagęszczenia – trwałość i wytrzymałość betonu rosną wraz ze wzrostem szczelności. zabezpieczeniu mieszanki przed utratą wody oraz nadmierną wilgocią. synchronizacji wibratorów w przypadku stosowania większej ich ilości. Zysk liczony jako wskaźnik zysku od składników robocizny. • czynnikami natury mechanicznej (wstrząsy. przedwczesne obciążenie konstrukcji. beton cechuje niejednorodność) lub mechanicznie (poprzez wibrację – ręczną.karty tytułowej. Podczas zagęszczania mieszanki betonowej przy użyciu wibracji bardzo ważny jest odpowiedni dobór jej konsystencji. cementy odporne chemicznie. posadzek i nawierzchni drogowych). sprzętu i kosztów pośrednich (jako bezpośrednie składniki przedsiębiorstwa)). Zależnie od wielkości elementu betonujemy albo cały przekrój od razu. Obecnie mieszankę betonową zagęszcza się ręcznie (mało efektywne. bezpośrednie działanie promieni słonecznych.

Ceny jednostkowe pracy sprzętu lub środków transportu technologicznego obejmują cenę najmu jednostki. koszty paliwa i materiałów smarnych. Typowa kolejność prac przedstawianych w przedmiarze to przygotowanie terenu pod budowę. Nie należą one bezpośrednio od wielkości produkcji budowlanej. Koszty pośrednie najczęściej są naliczane w zależności od kosztów robocizny i sprzętu.Roboty tymczasowe to roboty potrzebne do wykonania robót podstawowych. . 95%). normy obliczeniowe itp. ZYSK . zakwaterowanie i przejazdy pracowników itp. . Cena najmu sprzętu obejmuje koszty amortyzacji. . W tabeli przedmiaru uwzględnia się tylko roboty podstawowe. niezbędnego sprzętu itp. ceny materiałów. koszty delegacji i przejazdów. operacja robocza.in. . koszty BHP. określenie nakładów pracy maszyn prowadzi do ustalenia norm pracy maszyn.Roboty podstawowe to taki zakres prac. W procesie kosztorysowania wykorzystywane są bezpośrednio lub pośrednio różnego rodzaju normy techniczne.Normy pracy (ludzi i maszyn) dzielą się na normy czasu pracy i wydajności. płace i narzuty stałego personelu budowy (kierownictwo. nazwę i opis pozycji przedmiaru oraz obliczenia ilości jednostek miary dla pozycji przedmiarowanej. Jednostkowe ceny nabycia materiałów ustala się zgodnie ze wzorem Cm = Czm + Kz .) Normy techniczne. Czm jednostkowa cena zakupu materiału (cena płacona dostawcy materiału Kz koszty zakupu (transportu) przypadające na jednostkę miary danego materiału. jego przebiegu. przy ekonomicznym gospodarowaniu środkami. czynsze. jubileusze itp. administracja budowy). ubezpieczenia itp. roboty instalacyjne. koszt załadunku itp.Normy jakościowe określają wzorce przygotowania produkcji budowlanej (normy pojęciowe. Normy te dzielą się na normy jakościowe i ilościowe. koszty organizacji zaplecza. KOSZTY POŚREDNIE 4. koszty materiałów biurowych.płace uzupełniające (wynagrodzenia za urlopy. roboty wykończeniowe. złożony proces roboczy. atesty materiałów.płace zasadnicze.Koszty zarządu dzielą się na płace i narzuty pracowników zarządu. zakup narzędzi.obligatoryjne obciążenie płac (składka ZUS). Koszty jednorazowe sprzętu to koszty dostarczenia go na plac budowy i doprowadzenia go do stanu roboczego. ilość robót. Oprócz kosztów bezpośrednich składnikiem ceny kosztorysowej powinny być również koszty pośrednie. której dotyczy pozycja przedmiaru. ceny pracy sprzętu. . koszty osobowe obsługi etatowej (operator). zysk i ryzyko. Do podstaw finansowych kosztorysowania należą ceny jednostkowe czynników produkcji (stawki robocizny.) Ceny jednostkowe.premie. 3. .Prace towarzyszące to prace niezbędne do osiągnięcia robót podstawowych ale nie zaliczane do robót towarzyszących. . w przeciętnych warunkach organizacyjnych. . ale nie przekazywane zamawiającemu i usuwane po wykonaniu robót podstawowych.Koszty ogólne budowy to m. wskaźniki narzutów kosztów pośrednich i zysku). . zasiłki. niezbędną do wykonania jednostki produkcji dobrej jakości. – robota jest traktowana jako gotowy produkt. koszty jednorazowe (jeśli nie zostały uwzględnione w cenie najmu). koszty ubytków materiałowych). prosty proces roboczy.Normy ilościowe określają średnią ilość nakładów. Obejmują one głównie koszty ogólne budowy oraz koszty zarządu przedsiębiorstwa wykonawczego. Koszty zakupu materiału wyraża się wzorem Kz = Kt +Kpoz gdzie Kt koszty transportu (ok. koszty ogólne bazy sprzętowej.Procesy robocze dzielą się na (wg rosnącego skomplikowania): czynność prosta. Kpoz koszty pozostałe (prowizja jednostek handlowych. zawierającej wymagania dla danej pozycji przedmiaru. koszty wykonania tymczasowych dróg i przyłączy. . eksploatacja samochodów służbowych. Określenie nakładów pracy ręcznej prowadzi do ustalenia norm pracy ręcznej. Wyszczególnione w przedmiarze roboty nie narzucają technologii wykonania robót. Koszty transportu dzielą się na koszty zatrudnienia środka transportowego. który po wykonaniu jest możliwy do odebrania pod względem ilości i wymogów jakościowych. bez uwzględniania robót tymczasowych i towarzyszących.Robocizna składa się ze składników zaliczanych do wynagrodzenia oraz kosztów pochodnych naliczanych od wynagrodzeń: . gdzie Cm jednostkowa cena nabycia materiału. .) Koszty pośrednie to składnik kalkulacyjny ceny kosztorysowej uwzględniający inne niż bezpośrednie koszty.) . bez podatku od towarów i usług. .płace dodatkowe. napraw i obsługi technicznej. czynność złożona. konstrukcja obiektów budowlanych. .Ceny jednostkowe materiałów przyjmuje się jako ceny ich nabycia tzn łącznie z kosztami zakupu. jednostkę miary. Określenie nakładów materiałowych prowadzi do ustalenia norm zużycia materiałów. .odpisy na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych.technicznej wykonanie i odbioru robót. . . 2.).

roboty poprawkowe. 23. niewypłacalność inwestora. brak terminowo opracowanej dokumentacji technicznej. Organizacja. od którego zależy ilość zysku.) Zysk to składnik kalkulacyjny ceny kosztorysowej. zapewnienie dochodu właścicielom.) Ryzyko. . dwustronnych uzgodnień. pory roku). materiałów.) Wskaźnik narzutu zysku.Inne branże. z jakim najczęściej można się spotkać w budownictwie nazywamy ryzykiem normalnym . Reguła zorganizowanych sił i środków działania. Zysk wynikowy jest przeznaczany na zapłacenie zobowiązań podatkowych finansowanych z zysku (podatek dochodowy). przedłużenie czasu budowy z przyczyn niezależnych od wykonawcy. zarządzający (menedżerowie) osiągają cele organizacji poprzez organizowanie pracy innych. stanowiący nadwyżkę przychodów wykonawcy nad kosztami wykonania robót.ergonomia – kształtowanie środowiska pracy(przystosowywanie narzędzi pracy) 2. Elementy podstaw zarządzania. Cena brutto to kwota obciążająca inwestora. zmienna wydajność pracy (zależy od warunków atm. czego oczekujemy -element materialny -argumentacja . struktury wojskowe Średni szczebel 1.Prakseologia – nauka o sprawnym działaniu 2. ustala się na podstawie kalkulacji własnej. zapobiegania i ładu materialnego. reguły i zasady (Elementy naukowej organizacji pracy. pracownikom. Cena netto nie zawiera podatku VAT. zmienność rynkowych cen materiałów i paliw.całość której czynniki współprzyczyniają się dla dobra całości (dla powodzenia całości) Zarządzanie.) W kalkulacji kosztorysowej wyznaczamy – cenę kosztorysową netto.teoria decydowania i podejmowania decyzji . stanowiący różnicę między wypłaconym wynagrodzeniem a faktycznie poniesionymi wydatkami. 6. normalizacji pracy.koszty wytworzenia (R+M+S+KP). 8. Zysk może być ustalany kwotowo lub procentowo – od przyjętej podstawy naliczania. harmonizacji.Teoria czynu – zagadnienia motywacji pracownika 4. Zawiera podatek VAT. koncentracji.organizacja systemów płac – wartościuje pracę(akord progresywny. Powszechnie stosowane są koszty przerobu.teoria motywacji – charakter psychologiczny zachowanie się człowieka w czasie pracy(jak skłonić człowieka żeby postępował zgodnie z naszymi wymaganiami) 3. są to modele matematyczne pomagające podejmować decyzje. publikowanych informacji.to sztuka bądź praktyka rozumnego stosowania środków dla osiągnięcia wyznaczonych celów. akord regresywny) 4. Ryzyko nadzwyczajne to nieprzewidziane skoki cen robocizny. zniszczenia lub kradzież materiałów. . Zasada stosowania badań i doświadczeń.to niepewność kalkulacji.Teoria zespołów ludzkich – kształtowanie tych zespołów 5.cenę kosztorysową brutto. uwzględniając również ryzyko wykonawcy. 3. pokrycia ryzyka budowlanego (fundusz rezerwowy). Zarządzanie jest sztuką osiągania zamierzonych rezultatów przez innych ludzi. 7. udziałowcom tzw. optymalnego wyniku działania. intensywności i ekonomizacji Zasada stosowania rezerw. Podstawą naliczania zysku mogą być .oparta jest na badaniach operacyjnych. paliw.Teoria instytucji – problematyka budowy struktur organizacyjnych 6. Zysk kalkulacyjny jest prognozą zysku.koszty przerobu (R+S+KP). stanowiąca przewidywaną wartość robót. Cykl działania zorganizowanego). zachowania np.Ogólna teoria organizacji .5. Skutki ryzyka nadzwyczajnego najczęściej ponoszą obie strony. Występują 3 elementy podjęcia decyzji: -forma przekazu. finansowanie rozwoju przedsiębiorstwa. Zasada równomierności i rytmiczności pracy. Cena netto to proponowany zarobek wykonawcy – kwota za jaką wykonawca jest skłonny wykonać robotę. podziału pracy i kontroli.zajmuje się sprawnym działaniem ludzi i warunkami dobrego działania. a nie przez wykonywanie zadań osobiście. czysty zysk. Zysk wynikowy to rzeczywiście wygospodarowany zysk wykonawcę. Elementy zarządzania: 1) planowanie 2) organizowanie 3) motywowanie 4) kontrolowanie Elementy naukowej organizacji pracy Najwyższy szczebel Średni szczebel Niski szczebel(Praktyczny szczebel) Najwyższy szczebel: 1.

efekt synergiczny: zasada nadrzędna organizacji. i innym zdarzeniom. a rytm pracy zgodny z rytmem pracy organizmu. Zasada optymalnego wyniku działania. Zasada stosowania rezerw wymaga przewidywania i zapewniania odpowiednich rezerw czasu.są to reguły wypracowane na podstawie działalności przedsiębiorstw. 5. Realizacja planu – wykonywanie zgodnie z planem. Jeżeli siły i środki działania są dobrze zorganizowane to dają wynik większy niż praca pojedynczych indywidualnych składników tego działania. Cykl działania zorganizowanego. maszyn itp. fizjologia pracy – nauka zajmująca się procesami zachodzącymi w ciele człowieka podczas pracy. Zasada stosowania badań i doświadczeń. Zasada równomierności i rytmiczności pracy. Zasada stosowanie badań i doświadczeń polega na wdrożeniu wniosków wynikających z obserwacji. w którym zaczyna maleć wynik działania lub jego użyteczność mimo zwiększenia nakładów. środków. Wszelkie działania wymagają bieżącej kontroli pozwalającej na odpowiednie wczesne ujawnienie rozbieżności miedzy wymaganym a rzeczywistym przebiegiem i wynikiem prowadzonych działań. zapasów materiałowych. tym lepiej kształtują się uzyskiwane wyniki. psychiczne – celem jest podnoszenie wydajności pracy. równomiernej i rytmicznej działalności zarówno produkcyjnej.56789101112- nauka o wypadkach przy pracy metodologia badania i organizowania pracy – nauka obejmuje i zajmuje się normowaniem pracy. ekonomika pracy – sposób wydatkowania energii w stosunku do uzyskanego efektu 13-dydaktyka pracy – sposób uczenia pracy Reguła zorganizowanych sił i środków działania. to łączna wydajność pracy po podziale powinna być większa niż przed podziałem. które specjalizują się w tym zakresie. psychologia pracy. Zasada koncentracji Wskazuje potrzebę gromadzenia i łączenia wyspecjalizowanych w realizacji tego samego zadania wykonawców. Wszelkie warunki i czynniki musza być możliwie ściśle określone i dostosowane do konkretnych zasobów . Ilościowy i jakościowy podział pracy. Zasada podziału pracy. kroki po sobie postępujące które trzeba przewidzieć aby wykonać działanie. Zasada intensywności Polega na wzroście wyników ilościowych i jakościowych przypadających na pracownika lub na określoną wielkość nakładów. Zasada ekonomizacji Zasada ekonomizacji dyktuje osiąganie optymalnych wyników w określonych warunkach. badań i doświadczeń w celu zwiększenia efektywności organizacji pracy. Im lepiej zharmonizowane są ze sobą elementy oraz przebieg w czasie ich działań. 2. Planowanie działania. Przy działaniach wykonywanych przez ludzi wysiłek powinien być równomierny. Zasada stosowania rezerw. . Cykl działania zorganizowanego(cykl Le Chateliera). Przy zwiększeniu środków bądź nakładów pracy nie dopuszcza się do przekroczenia momentu. Zasada normalizacji pracy. 4. Zasada zapobiegania Należy przeciwdziałać możliwością uszkodzeń. Zasada ładu materiałowego. jak i nieprodukcyjnej. parametrów środowiska w jakim realizuje się konkretne działanie. Zasada harmonizacji. z badaniem warunków oraz ustalenie środków i sposobu działania. w celu zapewnienia ciągłej. zagubień przedmiotów. Jeżeli pewną całość roboty podzielimy na mniejsze części i każdą z tych części przydzielimy pojedynczym osobom lub zespołom. Zasada ładu materiałowego polega na przestrzennym i logicznym uporządkowaniu rzeczy. Przygotowanie środków do wykonania podjętego zadania. Zasada kontroli. względnie uzyskiwanie z góry określonych wyników przy optymalnie niskich nakładach. Kontrola działania i uzyskiwanie wyników. Wybór i określenie celu działania. 3. czynniki wydajności pracy: społeczne. zapasowych narzędzi. które mogłyby stać się przyczyną przerwania normalnej działalności. psychometria pracy – „stara się mierzyć psychologię” socjologia pracy. 5 kroków cyklu: 1. Jest to tzw.„odpowiednie miejsce dla każdej rzeczy i każda rzecz na swoim miejscu”.

aby można było umieścić wszystkie potrzebne do planowania dane: wyszczególnienie robót. W budownictwie mają zastosowanie dwie metody planowania robót: .zestawienie analityczne – zawierające obliczenie podstawowych elementów organizacji robót. Metody planowania robót budowlanych (Harmonogramy budowlane. może być też tygodniowa lub miesięczna przy harmonogramach małej dokładności. metoda wykonania. Można w nich wyróżnić trzy zasadnicze części: . zestawione z taką liczbą kolumn. Część sprawdzająca ma wykazać czy środki. betoniarze. . Harmonogramy budowlane to plany działania mające postać wykresów. W części graficznej przedstawia się przebieg robót w czasie (skala dzienna z podziałem na miesiące. Jego część analityczna przedstawia wszystkie przewidziane projektem roboty. zwana też metodą matematyczną. zmian pracy. . itd. lecz często są traktowane jako oddzielne opracowanie. zależność. Metoda matematyczna – sieci powiązań – zdarzenie. produkcja dzienna jednej zmiany. . Istniejący harmonogram w razie zaistniałych zmian. proces. którymi dysponujemy wystarczą na wykonanie robót zgodnie z zaplanowanym rozwiązaniem oraz czy zaplanowany przebieg robót pozwala na ciągłe i . zbrojarze – budynki o konstrukcji monolitycznej). Odwzorowanie w metodzie graficznej. finansowe). pracy sprzętu. Mogą być dwa rodzaje skal dziennych: . jednostka. Część analityczna opracowania. Dwie pierwsze części (analityczne i graficzne) są zwykle przedstawione na jednym arkuszu. ilość robót.graficzny przebieg robót – graficzny obraz przebiegu robót w odpowiedniej skali czasu.wg podziału na dni robocze. liczba robotniko-zmian i maszyno-zmian.wykresy sprawdzające – obrazujące zatrudnienie robotników głównych specjalności lub pracę maszyn. dostaw materiałów. wpisując także procentowy stopień ich zaawansowania. . liczba dni. wykresy sprawdzające mogą być umieszczone w tym samym arkuszu.wg podziału na dni kalendarzowe. wypadków losowych aktualizuje się nanosząc przerywaną linią rzeczywisty przebieg robót. obsuw czasowych. dostaw materiałów. Są więc graficznym modelem przewidywanych procesów budowlanych. Harmonogram przedstawiający przebieg całości budowy nazywamy harmonogramem ogólnym budowy.metoda analityczno-graficzna czyli haromonogramy.24. wydajność jednej zmiany. Harmonogramy sprawdzające – zatrudnienia.metoda planowania sieciowego. Częścią sprawdzającą ogólnego harmonogramu budowy jest wykres zatrudnienia robotników o specjalności najistotniejszej do terminowego zakończenia robót (murarze-tradycyjna metoda.

harmonogram zatrudnienia. Harmonogram zatrudnienia wszystkich robotników sporządza się na podstawie harmonogramu ogólnego. .harmonogram dostawy. Oprócz harmonogramów ogólnych wykonuje się harmonogramy szczegółowe.równomierne zatrudnienie robotników głównych specjalności oraz podstawowych maszyn budowlanych.in. . czyli jakiegoś ich wydzielonego fragmentu. Trudno sobie wyobrazić ciągłe zmiany w ilości zatrudnionych robotników. Należy także sprawdzić kształt wykresu zatrudnienia głównej grupy robotników. w których część analityczna jest dużo bardziej rozbudowana niż w metodzie tradycyjnej. które stanowią rozwinięcie fragmentu harmonogramu ogólnego. wykonanie jednej. ponieważ czas ich wykonania każdej z nich musi być bardzo precyzjny.harmonogram pracy maszyn.harmonogram zasobów finansowych (kosztów budowy). które są konieczne do kierowania budową czyli zaplanowane czynności. Takie harmonogramy sporządza się także dla grupy robót. zużycia i zapasu materiałów. . Należy skorygować ogólny harmonogram budowy.harmonogramy odcinka robót. Przykład: .: . Wykres a to przykład dobrze wykonanego harmonogramu. które muszą być wykonane w krótkim czasie. . data rozpoczęcia i zakończenia procesu. Innymi dość często sporządzanymi dokumentami są harmonogramy zasobów. Wykres b pokazuje. Część graficzna zawiera jedynie te elementy. Są to m. powtarzalnej kondygnacji klatki schodowej itp. do których zaliczamy: .harmonogramy robót jednego rodzaju. czas trwania. montaż szkieletu żelbetowego hali. Obecnie zazwyczaj korzysta się z programów komputerowych. np. że zaplanowany harmonogram jest wykonany nieprawidłowo.

Na tak sporządzony harmonogram nanosi się wielkość zsumowanych kosztów budowy: robocizny. Harmonogram zasobów finansowych sporządza się na podstawie harmonogramu ogólnego dodając w części analitycznej kolumnę o wartości wykonywanych robót.Harmonogram dostawy. Należy szukać drogi krytycznej – czyli najdłużej trwającego ciągu czynności (procesów) między zdarzeniem początkowym i końcowym całego przedsięwzięcia. Czynności z drogi krytycznej nie mają zapasu czasu – opóźnienie którejś opóźni zakończenie robót. aby jednoznaczenie przedstawić jednoznaczność zdarzeń. czyli schematu kolejności i wzajemnych powiązań wszystkich zdarzeń (czynności). procesu tt . Przykład metody graficznej: Harmonogram pracy maszyn. transportu z budowy oraz przegląd techniczny. P – nr zdarzenia początkowego – chwila rozpoczęcia danego procesu K – nr zdarzenia końcowego – chwila ukończenia danego procesu tPNW – termin najwcześniejszy rozpoczęcia tKNW – termin najwcześniejszy zakończenia tNW = tNW + tt dla P i K i wybieramy termin maksymalny z możliwych tPNP – termin najpóźniejszy rozpoczęcia tKNP – termin najpóźniejszy zakończenia tNP = tNP .analizie sieci powiązań w poszukiwaniu ciągów czynności mających wpływ na termin wykonania robót lub inne czynniki jak np. . materiałów.narysowaniu sieci powiązań. nakłady finansowe. spycharki. Metoda matematyczna planowania robót polega na : . P tPNW ZC tpNP Nazwa procesu Czas Trwania K tKNW ZC tKNP Każdy proces musi mieć kółeczko z początkiem i kółeczko z końcem czyli dwa zdarzenia. pracy sprzętu i kosztów ogólnych. Czynności z drogi krytycznej nie mają zapasu czasu – opóźnienie którejś opóźni zakończenie robót. Opracowuje się go dla maszyn kluczowym dla przebiegu robót. Dwa zdarzenia mogą być powiązane tylko jedną czynnością. Zwykle sumuje się wszystkie roboty w okresie miesięcznym lub tygodniowym. które zgodnie z przyjętą organizacją i technologią składają się na całość planowanego przedsięwzięcia. W dużych sieciach należy tworzyć grupy czynności wzajemnie powiązanych. ciągi technologiczne np. koparki tak jak harmonogram zatrudnienia. Jednak należy przewidzieć czas wynajmu maszyny wydłużony o czas dostarczenia jej na budowę. zużycia i zapasu materiałów sporządza się metodą graficzną lub w postaci zestawienia liczbowego. Każde zdarzenie oprócz początkowego i końcowego musi mieć jedno zdarzenie poprzedzające i jedno za nim. jak betoniarki. dlatego czasami łączy się je czynnością zerową. prace jednej brygady.tt dla P i K i wybieramy termin minimalny z możliwych Zc – całkowity zapas czasu: ZC = tPNP – tPNW = tKNP – tKNW .

1. 9) wykonanie obiektów zaplecza produkcyjno-usługowego: betoniarni. ciesielni. składowiska przy obiektowe niezbędne. jak np. składy cegły i elementów stropowych. Rozplanowanie poszczególnych elementów zagospodarowania placu budowy powinno zapewnić dogodny i jak najkrótszy transport wewnętrzny. drogi tymczasowe. której lina nośna jest rozciągnięta między dwiema podporami i służy za tor wózka z hakiem do podwieszania ładunku • Suwnice Transport pionowo – poziomy: • Przenośniki taśmowe • Pompy i rurociągi do przemieszczania i układania mieszanki betonowej . do drugiej zaś należą elementy ulegające likwidacji w czasie robót. kanalizacyjne oraz doprowadzenie energii elektrycznej należy w maksymalnym stopniu wykorzystać dla potrzeb budowy. zespoły maszyn o zmiennych stanowiskach pracy. przesuwnej platformy lub podwozia samochodowego) na której umieszczony jest wysięgnik. obiekty socjalne i biurowe. olinowanie. oraz odprowadzania lub utylizacji ścieków. ogrodzenia). Istniejące na placu budowy stałe sieci wodociągowe. wytwórni prefabrykatów.25. 8) urządzenia składowisk materiałów i wyrobów. 3) doprowadzenia energii elektrycznej oraz wody. środki profilaktyki przeciwpożarowej i bezpieczeństwa pracy. 4) urządzenia pomieszczeń higieniczno-sanitarnych i socjalnych. wyjść i przejść dla pieszych. stałe i czasowe. Prace związane z adaptacją takich obiektów należy wykonać wtedy w pierwszej kolejności. zwanych dalej "mediami". wciągarka i inne urządzenia (mechanizmy napędowe. wiaty i magazyny. Min. Wszystkie elementy zagospodarowania placu budowy możemy podzielić na dwie zasadnicze grupy. Organizacja środków transportu poziomego i pionowego Transport poziomy: • Taczki jednokołowe • Ręczne wózki dwukołowe • Wózki podnośnikowe (widłowe) • Wózki naładowne platformowe i kolebowe • Samochody specjalne o dużej ładowności. aparatura zabezpieczająca) • Maszty montażowe – proste dźwignice składające się z wciągarki i masztu zakotwionego za pomocą min 3 stalowych lin – odciągów • Wciągniki – zawieszone na haku lub przesuwnym wózku • Dźwignice linowe – składają się z wyciągarki. wozidła technologiczne (nie mogą poruszać się po drogach publicznych) Transport pionowy (dźwignice): • Dźwigniki – podnoszą ładunek na niewielką wysokość za pomocą sztywnego elementu podnoszącego (podnośniki samochodowe). wytwórnie pomocnicze i laboratorium polowe. środki łączności i ochrony. masztu kratownicowego. co najmniej w zakresie (Rozp. instalacje mediów produkcyjnych. 5) zapewnienia oświetlenia naturalnego i sztucznego. betoniarki itp. w drogi dojazdowej łączącej budowę z drogami stałymi. Na budowach wieloobiektowych można wykorzystać niektóre obiekty jako stałe elementy zagospodarowania terenu budowy. tzw. silnika i przekładki zębatej • Wyciągi – za pomocą stalowych lin i systemu krążków podnoszą platformę ładunkową (lub kabinę) poruszającą się po pionowych prowadnicach przymocowanych do słupa lub szybu wyciągowego • Żurawie – składają się konstrukcji nośnej (słupa. mogą być używane do regulacji ustawienia dużych elementów podczas prac montażowych lub służyć do podnoszenia deskowań ślizgowych • Wciągarki – składają się z bębna stalowego i liny zakończonej hakiem. Infrastruktury): 1) ogrodzenia terenu i wyznaczenia stref niebezpiecznych. Do pierwszej należą te. 2) wykonania dróg. warsztatów itp. Zagospodarowania placu budowy. Podstawowe elementy zagospodarowania placu budowy (Przygotowanie placu budowy do realizacji obiektu budowlanego. które pozostają na placu do końca budowy. pozostałe. 6) zapewnienia właściwej wentylacji. 7) zapewnienia łączności telefonicznej. zbrojarni. W ramach prac przygotowawczych należy wykonać: • Niwelację terenu – usunięcie humusu i wyrównanie terenu • Wykonać ogrodzenie oraz zabezpieczenia terenu budowy • Postawienie tablicy informacyjnej Zagospodarowanie terenu budowy wykonuje się przed rozpoczęciem robót budowlanych. Elementy zagospodarowania: organizacja środków transportu pionowego i poziomego.

płyty pilśniowe. Szerokość dróg: • 3-4m dla ruchu jednokierunkowego • 6-8m dla ruchu dwukierunkowego Przy placach wyładunkowych poszerza się drogę o 2. Zespoły maszyn o zmiennych stanowiskach pracy .55m Rodzaje dróg: • Gruntowe • Gruntowe ulepszone • Żwirowe lub żużlowe • Brukowane • Z płyt prefabrykowanych 4. Spadek max. Obiekty socjalne i biurowe. materiały drewniane i z tworzyw sztucznych. aby obniżyć koszty.• Żurawie – przejezdne (torowe wieżowe. Jest ograniczony z dwóch stron drogami publicznymi. płyty wiórowo-cementowe. wbudowywane w masowych ilościach składować możliwie jak najbliżej wznoszonych obiektów i maszyn transportu pionowego. • warsztaty ciesielskie. Można spotkać 3 warianty tego układu: wahadłowy. farby. .75 – 1. lepik. żelbetowe elementy prefabrykowane. płytki okładzinowe. wyroby hutnicze o małych przekrojach. sprzęt sanitarny i elektryczny. stal zbrojeniowa w kręgach . gdy dostęp do drogi publicznej możliwy jest tylko z jednej strony. promienisty z ruchem dwukierunkowym oraz pierścieniowy z ruchem jedno kierunkowym. • materiały wymagające osłony (zadaszeń) przed opadami atmosferycznymi lokalizować w dalszej odległości od realizowanych obiektów. można stosować układ obwodowy z jedną pętlą. płyty g-k. • zbrojarnie. • materiały i prefabrykaty. pozostałe wiaty i magazyny.=6% Spadki poprzeczne =3 lub 4% Promień łuku min 20m Poszerzenie na łuku = 0. . kleje. pustaki. Laboratoria polowe – do badania jakości materiałów budowlanych np. stolarka. Zależnie od potrzeb mogą to być: • warsztaty ślusarsko-kowalskie.Magazyny półotwarte (wiaty) – papa. dachówki. punkty wytwarzania mieszanki i betonownie • wytwórnie zapraw • poligonowe wytwórnie prefabrykatów. wyjazd) stosuje się układ dróg ze wspólnym wjazdem i wyjazdem. w drogownictwie… ??? 6. Większe budowy oraz budowy oddalone od zaplecza produkcyjno-usługowego muszą organizować wytwórnie pomocnicze.Składowiska otwarte – kruszywa. masztowe. Gdy nie ma możliwości wykonania dwóch bram (wjazd. obwodowy – stosuje się na dużych budowach. pręty stalowe.5m. Tymczasowe drogi na placu budowy Drogi do transportu powinny mieć dobrze dobrany układ i dostatecznie wytrzymałą nawierzchnię.). wełna mineralna. . Składowiska przyobiektowe niezbędne. drobnica (gwoździe itp. Wytwórnie pomocnicze i laboratorium polowe. łączone nieraz z działalnością usługowo-naprawczą maszyn i urządzeń pomocniczych. okienne) i przesuwne 2. stałe (wieżowe. Układy dróg tymczasowych: przelotowy – można stosować gdy teran bud. cegły. jednak w miejscach dogodnych pod względem komunikacyjnym. • materiały do wytwarzania na budowie półfabrykatów składować lub magazynować odpowiednio przy wytwórniach pomocniczych placu budowy. umożliwia bezkolizyjny ruch.??? 3. kształtowniki stalowe. tarcica i drewno ciesielskie. • warsztaty podwykonawców — specjalistycznych przedsiębiorstw budowlano-montażowych. natomiast na budowach l÷3 obiektów bezpośrednio przy obiektach administracyjnobiurowych. 5. • węzły betoniarskie. jezdniowe – samochodowe lub samojezdne).Magazyny zamknięte – sypkie materiały wiążące. na mniejszych budowach. • magazyny większych budów rozmieszczać centralnie w stosunku do realizowanych obiektów i zaplecza produkcji pomocniczej.

jadalnia. Organizacyjnie i ekonomicznie korzystna jest ich koncentracja w większe zespoły. kierowników robót i podwykonawców. zerowanie. Budowy mogą pobierać energię elektryczną: • napięciu użytkowym z sieci miejskiej – przy niewielkim poborze. Na etapie wykonywania projektu organizacji budowy stosuje się metodę szczegółowego obliczania zapotrzebowania na wodę. separacja odbiornika. transformując ją w zainstalowanym dla potrzeb budowy transformatorze. Wielkość tych budynków zależy od ilości osób zatrudnionych na budowie. świetlica i kuchnia. opisowa i rysunkowa).qpp. ustawiać maszyn ani urządzeń. Instalacje mediów produkcyjnych. Nie wolno w nich sytuować stanowisk pracy. Do ochrony przed napięciem elektrycznym stosuje się: • Izolowanie bezpośrednie przewodó • Osłony ogrodzeń • Umieszczanie części pod napięciem poza zasięgiem pracowników • Zabezpieczenie kabli przed uszkodzeniami mech. zapewnić bezpieczeństwo osobom postronnym znajdującym się w zasięgu budowy oraz ochronę składowanych materiałów. Ochrona przeciwporażeniowa polega na zapobieganiu przypadkowemu działaniu prądu elektrycznego na organizm człowieka. zaś budynki socjalne mogą znajdować się poza placem budowy. Środki łączności i ochrony (???). ogrodzenia. Oprócz tego stosuje się tablice ostrzegawcze (żółte). punkt opatrunkowy i ew. • gospodarczo-bytowe . W budynku administracyjnym mieści się biuro kierownika budowy. Stosowane rozwiązania: • Obiekty przewożone w całości bez podwozia lub z własnym podwoziem • Obiekty kontenerowe • Budynki rozbieralne • Budynki półstałe wykonane z typowych materiałów budowlanych i rozbierane po zakończeniu budowy – na długotrwałych budowach 7. do celów technologicznych. Wszystkie roboty związane z instalacją elektryczną może wykonywać jedynie elektryk posiadający uprawnienia. Energia elektryczna na placu budowy jest niezbędna do napędu silników elektrycznych maszyn. Ogrodzenia: Należy zabezpieczyć teren budowy przed wejściem niepowołanych osób. izolacja stanowiska pracy Bezpieczeństwo pracy: Kierownik budowy ma obowiązek stworzenia planu bezpieczeństwa i ochrony zdrowia (cz.qg. 8. W planie powinien się znajdować: • Opis zakresu robót • Informacje dotyczące przewidywanych zagrożeń • Informacje o sposobie prowadzenia instruktażu pracowników o zasadach postępowania w wypadku zagrożenia • Informacje o przechowywaniu dokumentacji budowy Na części rysunkowej: • Oznaczenie czynników mogących stwarzać zagrożenie • Rozmieszczenie urządzeń przeciwpożarowych i sprzętu ratunkowego • Granice stref ochronnych • Rozwiązania komunikacyjne i ogrodzenia • Pomieszczenia higieniczno-sanitarne 9. • przeciwpożarowe . • wysokiego napięcia. kilkudziesięciokilowatowym.qp. Na budowie zostały ustanowione strefy niebezpieczne zależne od wysokości napięcia w liniach. spawania konstrukcji metalowych itp.Budynki administracyjne wznosi się zazwyczaj w pobliżu głównego wjazdu na budowę. z łatwym dostępem dla obsługi i zaopatrzenia spoza placu budowy. składowisk materiałów i wyrobów budowlanych. informacyjne (niebieskie) i zakazu (czerwone). . a dane te otrzymuje się z harmonogramu zatrudnienia. w tym np. urządzeń i maszyn. • Uziemienie. różnicowe wyłączniki prądowe. Strefę mierzy się w poziomie od skrajnych przewodów linii. umywalnia. Zapotrzebowanie budowy w wodę: • produkcyjne . W budynku socjalnym znajdują się pomieszczenia dla robotników: szatnia. Środki profilaktyki przeciwpożarowej i bezpieczeństwa pracy. oświetlenia stanowisk i frontów pracy oraz wnętrz budynków zagospodarowania.

Do obowiązków inwestora na budowie należy przede wszystkim zorganizowanie procesu budowy. • Opracować i wdrożyć program szkolenia załogi. podejmuje wszystkie czynności. Inwestor zastępczy nie zostaje automatycznie wykonawcą robót budowlanych. przejmując na siebie obowiązki klasycznego inwestora. W przypadku zatrudnienia inwestora zastępczego. • Korekty budżetowe i kontrola finansowa inwestycji. specjalistyczne. inwestor zastępczy – inspektor nadzoru inwestorskiego. Inwestor zastępczy czuwa nad przebiegiem prac zgodnie z harmonogramem. . realizacją poszczególnych etapów budowy. czyli zastępuje inwestora bezpośredniego. Projektant – nadzór autorski. budowę nowego lub modernizację istniejącego obiektu budowlanego. Spośród osób prawnych inwestorami są. W umowie o roboty budowlane jako strony umowy występują: inwestor i wykonawca. którym przeposy szczególne przyznają osobowość prawną. Inwestor zastępczy zajmuje się natomiast organizacją i koordynacją budowlanego procesu inwestycyjnego. która na podstawie umowy z inwestorem bezpośrednim. ewentualne wykonawstwo musi wynikać z osobnego kontraktu . Jednocześnie ponosi pełną odpowiedzialność za zgodność wykonanych prac z zamówieniem przedłożonym przez inwestora. Ponadto. spółdzielnie mieszkaniowe. Dostawcy dóbr inwestycyjnych. Inwestor bezpośredni zawsze zobowiązuje się do sfinansowania inwestycji i może pozostawić dla siebie niektóre obowiązki nieprzekazane inwestorowi zastępczemu. czuwanie nad wykonaniem i odbiorem robót budowlanych. • Bieżąca kontrola postępu robót na budowie. • Sprawdzenie faktur wykonawców i rozliczenie robót budowlanych i instalacyjnych • Renegocjacje umów z wykonawcami przy ewentualnych zmianach projektu i ocena wprowadzonych zmian • Kontrola przestrzegania BHP na budowie.umowy o roboty budowlane. np. dla postępu technicznego w budownictwie). ponoszcząca nakłady finansowe na zakup. który ma zamiar zrealizować określoną inwestycję i dysponuje przeznaczonymi na ten cel środkami finansowymi. Bank. zatrudnienie kierownika budowy z uprawnieniami. Skarb Państwa oraz jednostki organizacyjne. zapewnienie opracowania projektu budowlanego. Umowa o zastępstwo inwestycyjne jest formą umowy zlecenia. Musi być także ustalony sposób akceptowania należnych płatności za wykonaną dokumentację techniczną i wykonane roboty budowlane. • Kontrola jakości wykonywanych robót. Inwestor bezpośredni to podmiot. w charakterze inwestora albo pełnomocnika inwestora.26. jakością wykonanych działań i zgodnością zarówno z normami jak i ze specyfikacją całego przedsięwzięcia. budynek). (osobą posiadającą prawo do działki i zamierzającą na niej wznieść jakiś obiekt budowlany. W umowie o zastępstwo inwestycyjne inwestor zastępczy zobowiązuje się wobec inwestora bezpośredniego do przejęcia na siebie jego obowiązków wynikających z umowy o roboty budowlane oraz występowania wobec osób trzecich. np. Inwestor bezpośredni Inwestorem w budownictwie może być każda osoba zdolna do czynności prawnych. która rozpocznie eksploatację obiektu. branżowe. np. Placówki naukowo – badawcze. developerzy. Nadzory budowlane: państwowy. ich rola i zadania zgodna z cyklem budowlanym (Inwestor bezpośredni. Na etapie realizacji inwestycji inwestor powinien na wstępie uzgodnić z wykonawcą (GW) budowy: • Zawartość i formę cyklicznych raportów dotyczących finansów oraz stanu robót budowlanych • Kryteria obowiązujące przy wyborze podwykonawców • Odbywać spotkania i wysłuchiwać opinii zatrudnionych konsultantów technicznych. Stronami umowy o zastępstwo inwestycyjne są: inwestor bezpośredni jako zleceniodawca i inwestor zastępczy jako zleceniobiorca. Uczestnicy procesu inwestycyjnego. • Gromadzenie i dystrybucja raportów na temat przebiegu i zarządzania budową. Do obowiązków inwestora należy zorganizowanie administracji w sposób zapewniający spływ dokumentacji na budowę zgodnie z przyjętym planem – harmonogramem oraz umożliwiający kontrolę tego procesu. przedsiębiorstwa użyteczności publicznej. do obowiązków inwestora należy: • Protokolarne przekazanie placu budowy wykonawcy inwestycji • Zorganizowanie nadzoru inwestorskiego. Inwestor zastępczy najczęściej wyręcza inwestora będącego osobą fizyczną. to on wykonuje wszystkie te obowiązki. • Etapowe i końcowy odbiór robót budowlanych i instalacyjnych. jak też procesu realizacji robót. władz administracyjnych. który nie ma wiedzy o prowadzeniu procesu inwestycyjnego. Inwestor zastępczy to osoba lub firma. Wykonawca nie wykonuje obowiązków inwestora. do których inwestor bezpośredni zobowiązany jest ramach procesu budowlanego. Wykonawca – kierownik budowy.: spółki prawa handlowego. Właściciel obiektu budowlanego – eksploatacja obiektu. między innymi.

także wymagających odkrycia robót lub elementów zakrytych. wymagającego ustanowienia inspektora nadzoru inwestorskiego w zakresie różnych specjalności. kontrolowanie rozliczeń budowy. konstrukcji i urządzeń w polskich obszarach morskich). wykonywania prób lub badań. • Akredytacja bankowa – jest to forma rozliczeń za pośrednictwem banku. uczestniczenie w próbach i odbiorach technicznych instalacji. Jest ona zobowiązaniem niezależnym od innej umowy np. o strona upoważniona korzysta z kredytu pod warunkiem przedstawienia bankowi dowodu. zapewniające uwzględnienie zawartych w przepisach zasad bezpieczeństwa i ochrony zdrowia w procesie budowy. oraz przedstawienia ekspertyzy z dotyczących prowadzonych robót budowlanych. na żądanie inwestora. w przypadku gdy zleceniodawca gwarancji. • Poręczenie banku – bank na podstawie umowy poręczenia zobowiązuje się wykonać zobowiązanie finansowe inwestora wobec wykonawcy. Inspektor nadzoru inwestorskiego ma prawo: • Wydawać kierownikowi budowy lub kierownikowi robót polecenia potwierdzone wpisem do dziennika budowy dotyczące: usunięcia nieprawidłowości lub zagrożeń. najczęściej poprzez dokonanie blokady albo złożenie gwarancji. urządzeń technicznych i przewodów kominowych oraz przygotowywanie i udział w czynnościach odbioru gotowych obiektów budowlanych i przekazywanie ich do użytkowania • Potwierdzenie faktycznie wykonanych robót oraz usunięcia wad. przepisami i Polskimi Normami oraz zasadami wiedzy technicznej. o kredyt. • zapewnienie. lub w pozwoleniu (na wznoszenie i wykorzystywanie sztucznych wysp. a szczególnie zapobieganie stosowania wyrobóe budowlanych wadliwych i niedopuszczonych do obrotu i stosowania w budownictwie. nie wywiąże się ze swojego zobowiązania. • Sprawdzanie jakości wykonywanych robót. na którego została wystawiona. lecz również ryzykiem długoterminowego i trudnego dochodzenia roszczeń. gdy ich kontynuacja mogła wywołać zagrożenie bądź spowodować niedopuszczalną niezgodność z projektem lub pozwoleniem na budowę. wyrobów budowlanych. jeżeli inwestor sam go nie wykona. którą inwestor udziela wykonawcy za pośrednictwem banku. Gwarancją zapłaty może być udzielona w następujących formach: • Gwarancja bankowa – jest to pisemne zobowiązanie banku do zapłaty kwoty maksymalnej wskazanej w gwarancji. inspektor wyznacza jednego z nich jako koordynatora ich czynności na budowie. że wywiązuje się ze swych zobowiązań. • Sprawdzenie i odbiór robót budowlanych ulegających zakryciu lub zanikających. przepisami oraz zasadami wiedzy technicznej. wymaganiami ustawy. a także. stosowana jako instrument zabezpieczający interesy stron kontraktu. uwzględnianej w planie bezpieczeństwa i ochrony zdrowia. pod jakimi warunkami i do jakiej kwoty strony trzecie mają prawo korzystać z tych pieniędzy. Mechanizm działania akredytacji: o kredytodawca zabezpiecza w banku określoną sumę. Bank Rola banku w procesie inwestycyjnym związana jest z gwarancją zapłaty. • sporządzenie informacji dotyczącej bezpieczeństwa i ochrony zdrowia ze względu na specyfikę projektowanego obiektu budowlanego. o kredytodawca instruuje bank. Bank może także uczestniczyć w cyklu budowlanym poprzez udzielenie kredytu inwestorowi Projektant Do podstawowych obowiązków projektanta należy: • opracowanie projektu budowlanego w sposób zgodny z ustaleniami określonymi w decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu.Inspektor nadzoru inwestorskiego Do obowiązków inspektora nadzoru inwestorskiego należy: • Reprezentowanie inwestora na budowie przez sprawowanie kontroli zgodności realizacji z projektem i pozwoleniem na budowę. w razie potrzeby. a także wstrzymania dalszych robót budowlanych w przypadku. dowodów dopuszczenia do obrotu i stosowania w budownictwie wyrobów budowlanych oraz urządzeń technicznych • Żądać od kierownika budowy lub kierownika robót dokonania poprawek bądź ponownego wykonania wadiwie wykonanych prac. Ma zabezpieczyć beneficjenta gwarancji nie tylko przed ryzykiem niewypłacalności. udziału w opracowaniu projektu osób posiadających uprawnienia budowlane do projektowania w odpowiedniej specjalności oraz wzajemne skoordynowanie techniczne wykonanych przez te osoby opracowań projektowych. Przy budowie obiektu budowlanego. z uwzględnieniem specyfiki projektowanego obiektu budowlanego. w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. . o bank wystawia akredytywę (list kredytowy) zgodnie z instrukcjami.

teren budowy. jak: budynki mieszkalne jednorodzinne. w tym techniczno – budowlanymi. • wyjaśnianie wątpliwości dotyczących projektu i zawartych w nim rozwiązań. . • projektów obiektów budowlanych o prostej konstrukcji. W ramach sprawowania nadzoru autorskiego projektant: • kontroluje zgodność realizacji inwestycji z dokumentacją projektową. ma prawo: • wstępu na teren budowy i dokonywania zapisów w dzienniku budowy dotyczących jej realizacji.• uzyskanie wymaganych opinii. Wykonawca ma obowiązek: • niezwłocznego zawiadomienia inwestora o tym. niewielkie obiekty gospodarcze. • wykonania obiektu zgodnie z dokumentacją projektową. uzgodnień i sprawdzeń rozwiązań projektowych w zakresie wynikającym z przepisów. Projektant w trakcie realizacji budowy. • sprawowanie nadzoru autorskiego na żądanie inwestora lub właściwego organu w zakresie: ◦ stwierdzania w toku wykonywania robót budowlanych zgodności realizacji z projektem.: inspektora nadzoru inwestorskiego z funkcją kierownika budowy / kierownika robót. zgodnie z obowiązującymi przepisami. • uzgadnia możliwość wprowadzenia proponowanych rozwiązań zamiennych w stosunku do tych przedstawionych w opracowanej dokumentacji projektowej (bez zgody autora projektu potwierdzonej wpisem do dziennika budowy nie można samowolnie wprowadzać zmian w stosunku do rozwiązań zamieszczonych w pierwotnej dokumentacji projektowej). Cena sprawowania nadzorów autorskich jest każdorazowo ustalana indywidualnie z Zamawiającym / Inwestorem i zależy przede wszystkim od uzgodnionego między stronami zakresu i trybu prowadzenia nadzoru autorskiego. że wystąpiły inne okoliczności mogące przeszkodzić prawidłowemu wykonaniu robót. a także o tym. w tym żądania w formie wpisu do dziennika budowy wstrzymania robót budowlanych gdy stwierdzi możliwość powstania zagrożenia lub gdy roboty są wykonywane niezgodnie z projektem. Pełnienie nadzoru autorskiego na budowie przez architekta oraz projektantów innych branż jest zupełnie inną czynnością niż sprawowanie funkcji inspektora nadzoru inwestorskiego lub kierownika budowy. zgłoszonych przez kierownika budowy lub inspektora nadzoru inwestorskiego. natomiast aby pełnić funkcję inspektora nadzoru inwestorskiego lub kierownika robót należy posiadać uprawnienia budowlane wykonawcze w danej specjalności. zasadami wiedzy technicznej oraz obowiązującymi przepisami prawa. Projektant. oraz zasadami wiedzy technicznej. która ubiega się o udzielenie zamówienia. że dostarczona dokumentacja. Zgodnie z Ustawą Prawo Budowlane projektant sprawujący nadzór autorski ma prawo: • wstępu na teren budowy. inwentarskie i składowe. Wykonawca Wykonawca to osoba fizyczna. ◦ uzgadniania możliwości wprowadzenia rozwiązań zamiennych w stosunku do przewidzianych w projekcie. Nadzory autorskie są pełnione w ramach posiadanych przez projektantów uprawnień budowlanych do projektowania w danej specjalności. osoba prawna. Obowiązek ten jednak nie dotyczy: • zakresu objętego sprawdzanie i opiniowaniem na podstawie przepisów szczególnych. maszyny lub urządzenia nie nadają się do prawidłowego wykonania robot. do projektu budowlanego dołącza oświadczenie o sporządzeniu projektu budowlanego. • żądania wpisem do dziennika budowy wstrzymania robót budowlanych w razie: o stwierdzenia możliwości powstania zagrożenia o wykonywania ich niezgodnie z projektem. na zlecenie Zamawiającego/Inwestora usługi polegającej na kontrolowaniu zgodności realizacji danego obiektu budowlanego z opracowaną dokumentacją projektową. złożyła ofertę lub zawarła umowę w sprawie zamówienia publicznego. • sporządzanie lub uzgadnianie indywidualnej dokumentacji technicznej. przez osobę posiadającą uprawnienia budowlane do projektowania bez ograniczeń w odpowiedniej specjalności lub rzeczoznawcę budowlanego. • udziela wyjaśnień i odpowiada na wszelkie wątpliwości wykonawcy robót budowlanych związane z zapisami zamieszczonymi w dokumentacji projektowej. oraz wspomniany sprawdzający. • dokonywania zapisów w dzienniku budowy. albo jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej. Ponadto projektant ma obowiązek zapewnić sprawdzenie projektu architektoniczno – budowlanego pod względem zgodności z przepisami. Ponadto Ustawa Prawo Budowlane zabrania łączenia funkcji np. Nadzór autorski Nadzór autorski to świadczenie przez projektanta/projektantów danego obiektu budowlanego.

uwzględniając specyfikę obiektu budowlanego i warunki prowadzenia robót budowlanych. budynku lub lokalu Kierownik budowy ma prawo: . o wykonania robót według zaleceń inwestora. a także – w razie korzystania – drogi. jeśli takiej gwarancji nie otrzyma. wynikających z postępu wykonywanych robót budowlanych. wykonawca odpowiada za szkody powstałe na terenie budowy. • realizacja zaleceń wpisanych do dziennika budowy. które mają być prowadzone jednocześnie lub kolejno.• zabezpieczenia terenu budowy. w tym techniczno – budowlanymi. maszyn. • prowadzenie dokumentacji budowy. przed rozpoczęciem budowy. • koordynowanie realizacji zadań zapobiegających zagrożeniom bezpieczeństwa i ochrony zdrowia: o przy opracowywaniu technicznych lub organizacyjnych założeń planowanych robót budowlanych lub ich poszczególnych etapów. w razie protokolarnego przejęcia terenu. lub jeśli mimo zachowanej ostrożności nie mógł stwierdzić wadliwości materiałów. • oddania obiektu do użytku (zgłoszenia obiektu do odbioru). jeżeli uprzedził inwestora o niebezpieczeństwie. urządzeń technicznych i przewodów kominowych przed zgłoszeniem obiektu budowlanego do odbioru. oraz przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy. lub urządzeń. a także przekazanie inwestorowi oświadczenia: o o zgodności wykonania obiektu budowlanego z projektem budowlanym i warunkami pozwolenia na budowę oraz przepisami. w miarę ich ukończenia. • wprowadzanie niezbędnych zmian w informacji projektanta dot. • wstrzymanie robót budowlanych w przypadku stwierdzenia możliwości powstania zagrożenia oraz bezzwłoczne zawiadomienie o tym właściwego organu. o przy planowaniu czasu wymaganego do zakończenia robót budowlanych lub ich poszczególnych etapów. • uzyskania zgody inwestora na zawarcie z podwykonawcą umowy o roboty budowlane. Ponadto do obowiązków kierownika budowy należy: • protokolarne przejęcie od inwestora i odpowiednie zabezpieczenie terenu budowy wraz ze znajdującymi się na nim obiektami budowlanymi. • koordynowanie działań zapewniających przestrzeganie podczas wykonywania robót budowlanych zasad bezpieczeństwa i ochrony zdrowia zawartych w przepisach BHP. • zgłaszanie inwestorowi do sprawdzenia lub odbioru wykonanych robót ulegających zakryciu bądź zanikających oraz zapewnienie dokonania wymaganych przepisami lub ustalonych w umowie prób i sprawdzeń instalacji. ulicy. planu BIOZ. • zgłoszenie obiektu budowlanego do odbioru odpowiednim wpisem do dziennika budowy oraz uczestniczenie w czynnościach odbioru i zapewnienie usunięcia stwierdzonych wad. maszyn lub urządzeń. sporządzić lub zapewnić sporządzenie. urządzeniami technicznymi i stałymi punktami osnowy geodezyjnej oraz podlegającymi ochronie elementami środowiska przyrodniczego i kulturowego. jeżeli uszkodzenie powstało wskutek: o wadliwości dostarczonych przez inwestora materiałów. sąsiedniej nieruchomości. za zapłatą odpowiedniej części wynagrodzenia. Wykonawca ma prawo: • żądać od inwestora gwarancji zapłaty. • zapewnienie geodezyjnego wytyczenia obiektu oraz zorganizowanie budowy i kierowanie budową obiektu budowlanego w sposób zgodny z projektem i pozwoleniem na budowę. oraz w planie BIOZ. w oparciu o informację dostarczoną przez projektanta. oraz w planie bezpieczeństwa i ochrony zdrowia. w tym planowane jednoczesne prowadzenie robót budowlanych i produkcji przemysłowej. • przygotowanie dokumentacji powykonawczej obiektu budowlanego. • podejmowanie niezbędnych działań uniemożliwiających wstęp na budowę osobom nieupoważnionym. o o doprowadzeniu do należytego stanu i porządku terenu budowy. planu bezpieczeństwa i ochrony zdrowia. Kierownik budowy Kierownik budowy jest obowiązany. • zawiadomienie inwestora o wpisie do dziennika budowy dotyczącym wstrzymania robót budowlanych z powodu wykonywania ich niezgodnie z projektem. przepisami. • żądać od inwestora (jeżeli nie istnieją odmienne postanowienia umowy) przyjmowania wykonanych robót częściowo. • żądać od inwestora umówionego wynagrodzenia lub odpowiedniej jego części w razie zniszczenia wykonanego obiektu. oraz ma prawo odstąpić od umowy o roboty budowlane.

w wyniku których następuje uszkodzenie obiektu budowlanego lub bezpośrednie zagrożenie takim uszkodzeniem. przez cały okres istnienia tego obiektu. uprawnienia rzeczoznawców budowlanych oraz osób ukaranych z tytułu odpowiedzialności zawodowej. • ustosunkowania się w dzienniku budowy do zaleceń w nim zawartych Dostawcy dóbr inwestycyjnych Dobra inwestycyjne dzielą się na: • przedmioty pracy – elementy przekształcane podczas procesu produkcji. Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego oraz organy nadzoru architektoniczno-budowlanego i specjalistycznego nadzoru budowlanego. gospodarki wodnej.in. Dostawcami dóbr inwestycyjnych są zatem wszyscy producenci materiałów. • prowadzenie centralnych rejestrów osób posiadających uprawnienia budowlane.: • pełnienie funkcji organu wyższego szczebla i sprawowanie nadzoru w stosunku do innych organów nadzoru budowlanego. ponieważ wpływają na: • jakość zastosowanych dóbr inwestycyjnych. związanych z działaniem człowieka lub sił natury. • kontrola warunków bezpieczeństwa ludzi i mienia w procesach budowlanych. właściwego sprawowania samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie. np. • przechowywać dokumentację dotyczącą obiektu. Są znacząco powiązani z przebiegiem cyklu budowlanego. mogą być przyczyną poważnych problemów w pracy konstrukcji. Pracownicy organów państwowego nadzoru budowlanego mają prawo wstępu na teren budów i obiektów budowlanych oraz żądania od uczestników procesu budowlanego pełnej dokumentacji i informacji związanych z tym procesem.• występowania do inwestora o zmiany w rozwiązaniach projektowych. maszyn i urządzeń budowlanych. • usuwać stwierdzone uszkodzenia. Do zakresu sprawowanego przez GINB nadzoru budowlanego należy m. bezpieczeństwa państwa. cement. normami i zasadami wiedzy technicznej. Do obowiązków organów nadzoru budowlanego należy ponadto: • nadzór nad przestrzeganiem przepisów prawa budowlanego oraz wydawanie decyzji administracyjnych w sprawach określonych przez prawo budowlane. wybuch. mogące spowodować zagrożenie życia lub zdrowia ludzi. • zapewnić bezpieczne użytkowanie obiektu w razie wystąpienia czynników zewnętrznych oddziaływujących na obiekt. przy pomocy których przekształcane są przedmioty pracy. elektrycznej). oraz uzupełniać braki. branży (np. • terminowość wykonania prac. • koszt dóbr inwestycyjnych Nadzory budowlane Nadzór budowlany to system kontrolowania i nadzorowania procesów budowlanych. który na szczeblu ogólnopaństwowym sprawują: Minister Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa. • kontrola zgodności zagospodarowania terenu z istniejącymi planami oraz wymogami ochrony środowiska. porażenie prądem elektrycznym albo zatrucie gazem. bezpieczeństwa mienia lub środowiska. • dbać. Pojęcie branżowy nadzór budowlany odnosi się do nadzoru sprawowanego w konkretnej dziedzinie. • prowadzenie postępowań wyjaśniających przyczyny i okoliczności powstania katastrof budowlanych. które mogłyby spowodować zagrożenie życia lub zdrowia ludzi. np. aby dla budynku była sporządzona aktualna charakterystyka energetyczna. jeżeli są one uzasadnione koniecznością zwiększenia bezpieczeństwa realizacji robót budowlanych lub usprawnienia procesu budowy. oraz pobierać pożytki w granicach określonych przez prawo i zasady współżycia społecznego. Właściciel ma obowiązek: • utrzymywać i użytkować obiekt zgodnie z jego przeznaczeniem i wymaganiami ochrony środowiska oraz utrzymywać w należytym stanie technicznym i estetycznym. W dziedzinach obronności. • poddawać obiekt budowlany odpowiednim kontrolom. opóźnienia pomiędzy kolejnymi dostawami mieszanki betonowej przy betonowaniu elementów o dużych gabarytach. pożar. . np. a w szczególności katastrofę budowlaną. • środki pracy – elementy. zgodności rozwiązań architektoniczno-budowlanych z odpowiednimi przepisami. • jakość wykonanych prac. Właściciel obiektu budowlanego Właściciel ma prawo: • korzystać i rozporządzać nieruchomością. transportu oraz górnictwa ustanowiony jest specjalistyczny nadzór budowlany. Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego (GINB) jest podstawowym ogniwem państwowego nadzoru budowlanego i wykonuje swoje zadania przy pomocy Głównego Urzędu Nadzoru Budowlanego. gospodarki morskiej. młotek. • prowadzić książkę obiektu budowlanego. bezpieczeństwa mienia bądź środowiska.

by współczesne mieszkania odpowiadały rosnącym wymaganiom pod względem praktyczności. ZGINANIE PROSTE – przypadek wytrzymałościowy w którym w przekroju poprzecznym pręta działa tylko moment zginający. zginanie proste a zginanie ukośne /dwukierunkowe. projektowanie przekrojów). dla postępu technicznego w budownictwie Naukowymi problemami budownictwa zajmują się specjalne instytuty naukowo-badawcze i katedry wyższych uczelni technicznych. największe naprężenia otrzymamy dla y=ymax. Wielkości deformacji zależą od obciążenia belki i jej sztywności opisany poniższymi wzorami: . w których wartości naprężeń normalnych spełniają równanie: σ=0 Iloraz Wx= nazywamy wskaźnikiem wytrzymałości na zginanie. higieny. centralnej opisuje kąt zgięcia dφ oraz promień krzywizny osi odkształconej belki ρ. gdyż jest ona miejscem geometrycznym punktów. Dążenie do realizacji takich wymagań zaczyna się właśnie od placówek naukowo – badawczych. potrzebuje ciągłych unowocześnień. Krawędź przecięcia sie płaszczyzny naprężenia z płaszczyzna przekroju poprzecznego nazywać będziemy osią obojętną. żądamy. Wynika to z dwóch głównych przyczyn: • Budownictwu stawiamy obecnie znacznie większe wymagania niż dawniej. Tak np. Gdy odległość włókien skrajnych nie jest taka sama (yg yd) wprowadzamy pojęcie wskaźnika wytrzymałości: -dla włókien górnych Wg= -dla włókien dolnych Wd= Rozkłady naprężeń σ w przekrojach niebezpiecznych przykładowej belki: Deformację pręta pod pływem momentu zginającego działającego wzdłuż osi głównej. na których ciąży odpowiedzialność za inicjowanie postępu poprzez wdrażanie nowych technologii i prowadzenie badań pozwalających w pełni wykorzystywać zdobycze dzisiejszej nauki. Zginanie elementów prętowych (rozkład odkształceń i naprężeń w przekroju. W takim przypadku w przekroju poprzecznym występują tylko naprężenia normalne σ. • Konieczność zwiększenia wydajności pracy i doścignięcia pod tym względem krajów przodujących w technice budowlanej.odległość od punktu którym obliczamy naprężenie Ix. centralnej. że ich rola jest nieznacząca. Nie znaczy to. jak każda dziedzina. 27. centralnych osi bezwładności. czy akustyki. na której leży wektor M. Najczęściej wpływają one pośrednio na cykl budowlany – poprzez przyczynianie się do unowocześniania budownictwa i wpływ na ogólny jego rozwój. Budownictwo. którego wektor leży na jednej z głównych.moment zginający y. Zgodnie ze w/w wzorem.• udostępniać niezbędne dokumenty przedstawicielom właściwego organu oraz innych jednostek organizacyjnych i organów upoważnionych do kontroli utrzymania obiektów budowlanych we właściwym stanie technicznym oraz do kontroli przestrzegania przepisów obowiązujących w budownictwie Placówki naukowo-badawcze. σ= gdzie: Mx .moment bezwładności względem osi głównej.

centralnej osi bezwładności przekroju (ślad płaszczyzny obciążenia nie pokrywa się z osią główną. Naprężenie normalne wektorowe będzie więc sumą naprężeń od dwóch zginań prstych. Wartość napr.c – wytrzymałość obliczeniowa na rozciąganie/ściskanie maxσr –największe naprężenie rozciągające maxσc. którego wektor nie leży na żadnej głównej. Ponieważ powyższe wektory naprężeń są wzajemnie równoległe.y) obliczamy z powyższego wzoru.zginaniem ukośnym równomiernym nazywamy taki przypadek wytrzymałościowy. gdy w przekroju poprzecznym pręta działa tylko moment zginający M. centralną) Rozkładając wektor momentu zginającego M na dwa składowe momenty Mx i My Wzdłuż osi głównych. α – kąt skierowany. odmierzany od osi x do wektora mementu zginającego. Warunku nośności polega na sprawdzeniu warunku: Rr. Dodatnia wartość naprężenia oznacza napr. Największe naprężenia normalne występują w punktach przekroju najbardziej oddalonych od linii obojętnej. W dowolnym punkcie (x. Projektowanie z tzw.największe naprężenie ściskające . Odmierzany zgodnie z ruchem wskazówek zegara posiada znak ujemy.c – wytrzymałość obliczeniowa na rozciąganie/ściskanie ZGINANIE UKOŚNE. rozciągające (wektor σ skierowany jest od przekroju). centralnych otrzymujemy dwa zginania proste.Projektowanie z tzw. warunku nośności polega na sprawdzeniu warunku: maxσr maxσc Rr. znak minus przy wartości naprężenia oznacza naprężenie normalne ściskające. więc można je zsumować algebraicznie.

W – siła wypadkowa = N – siła osiowa [kN].y) = σ (x. y = I x.y) – naprężenia normalne w płaszczyźnie XY [kPa]. Jeżeli siła przyłożona jest poza rdzeniem. to cały przekrój jest rozciągany lub ściskany. Naprężenia: σ (x. Wiąże się z tym położenie osi obojętnej. a część rozciągana. a tym samym odkształceń zależy od położenia punktu przyłożenia siły względem środka ciężkości przekroju. Jeżeli siła przyłożona jest wewnątrz rdzenia lub na jego krawędzi. Z mimośrodowym obciążeniem pręta mamy do czynienia wtedy. F – pole przekroju poprzecznego [m2]. gdy oś działania siły (ściskającej lub rozciągającej) nie pokrywa się z osią elementu. to część przekroju jest ściskana.28. Jeżeli siła jest przyłożona odpowiednio blisko środka ciężkości przekroju. oś obojętna przechodzi przez przekrój dzieląc go . oś obojętna znajduje się poza przekrojem lub na jego zewnętrznej krawędzi. Gdy siła przyłożona jest wewnątrz rdzenia lub na jego konturze. rdzeń przekroju). yw – współrzędne położenia siły wypadkowej [m]. to cały przekrój ma naprężenia jednego znaku. y – współrzędne punktu dla którego obliczane są naprężenia [m]. projektowanie przekrojów. ix. y F W  0  F   0 =   0        x ⋅x y ⋅y  ⋅1 + w 2 + w 2    iy ix   0 0 0 0 0  0   0 0    Tensor naprężenia: M y ⋅x N M x ⋅y +  + F Iy Ix  σij =  0  0    0 0 0 Odkształcenia: odkształcenie liniowe ε11 = My ⋅x Mx ⋅y σ 11 N W = + + = E E⋅F E⋅Iy E ⋅ Ix E⋅F W E⋅F  x ⋅x y ⋅y  ⋅ 1 + w 2 + w 2   iy ix    odkształcenia poprzeczne ε 22 = ε 33 = −ν ⋅ σ11 = −ν Tensor odkształcenia:  x ⋅x y ⋅y  ⋅ 1 + w 2 + w 2   iy ix    0  ε 11 0 0 ε σ = 0  22  0 0 ε 33    Rozkład naprężeń. Obszar ten zwie się rdzeniem przekroju. x. xw. Mimośrodowe obciążenie elementów prętowych (rozkład odkształceń i naprężeń w przekroju. iy – promienie bezwładności [m] N My ⋅ x M x ⋅ y W  x ⋅ x y ⋅ y + + = ⋅  1+ w 2 + w 2  F Iy Ix F  iy ix    ix . Gdy punkt przyłożenia siły znajduje się poza rdzeniem.

5.0) 1+ x w ⋅ (−1. − rdzeń zawiera się w konturze przekroju (najmniejszej figurze wypukłej. 3. Należy przy tym pamiętać. do obliczeń wystarczą 2 punkty: A i B. 0  18   Równanie osi obojętnej: .0) 1+ x w ⋅ 2.tym samym na strefę ściskaną i rozciąganą. że oś obojętna leży zawsze po przeciwnej stronie środka przekroju względem punktu przyłożenia siły mimośrodowej. Przy szukaniu rdzenia można skorzystać z następujących prawidłowości: − środek ciężkości zawsze należy do rdzenia. Wyznaczanie rdzenia: Rdzeń przekroju wyznacza się szukając punktów wokół środka ciężkości przekroju. 0  −  30  14   cm  równanie spełniają punkty: 0. dla których przyłożona siła określi oś obojętną na krawędzi zewnętrznej przekroju. w którą można wpisać przekrój).0cm + =0 17 14 2 2 cm cm 12 3  17  cm .5cm ) y w ⋅ 3. ile ma kontur przekroju. − 9    17   cm . yw). dla których kolejno w punkcie A i w punkcie B naprężenia będą wynosić 0 (przebiegać będzie oś obojętna). Przykład: Ix = 4 ⋅ 63 3⋅ 43 − = 56 cm 4 12 12 F =12 cm 2 − − ix 2 = 56 cm 4 12 cm 2 6 ⋅13 1 ⋅ 33 +2⋅ + 2 ⋅ 6 2 ⋅12 = 17 cm 4 12 12 17 14 2 cm 2 = cm 2 i y = 12 3 Iy = linią przerywaną zaznaczono kontur przekroju rdzeń oblicza się dla konturu przekroju (żeby oś obojętna nie przecięła w żadnym miejscu przekroju) Ponieważ przekrój jest symetryczny względem osi x. − rdzeń jest figurą wypukłą. to rdzeń jest również symetryczny. 3. − rdzeń przekroju ma tyle wierzchołków. − jeżeli figura jest symetryczna względem osi. − 9   dla punktu B (-1.5.0cm + =0 17 14 2 2 cm cm 12 3 równanie spełniają punkty: 14   cm   0. dla punktu A (2. Poszukujemy punktów przyłożenia siły (xw.5cm y w ⋅ 3.

y ) = 0 ⇔1 − ⋅ x = 0 ⇒ x = Wniosek: jeżeli siła mimośrodowa jest przyłożona na jednej z głównych centralnych osi przekroju.04 m ostatecznie przyjęto t=0.04 2 σB = − 4P 4 ⋅ 0. Sprawdzenie: 8 P 8 ⋅ 0. P=20kN. . to oś obojętna jest prostopadła do tej osi. σ A = max r = σ 2P  3 8P  8P ⋅ 1− ⋅ (−t) = 2 ≤ fdr ⇒ t ≥ = 0.04m.7 MPa < f dc = 20 MPa 2 3t 3 ⋅ 0. fdc =25MPa F = 6t 2 Ix = t ⋅ (6t )3 ⋅ 2 = 9t 4 48 Iy = (2t ) 3 ⋅ 3t ⋅2 =t4 48 2 ix 2 = 9t 4 6t 2 = 3 2 t 2 iy 2 = t4 6t = 1 2 t 6 σ ( x. fdr = 35MPa.02 MN σA = 2 = = 33.04 m σ B = max c = σ przyjęto t = 0.02 MN = =16 . y )   t   − ⋅ x  4P   2  0 ⋅ y  2P  3  = 2 ⋅ 1+ + = ⋅ 1 − ⋅ x  3 2  3t 2  t  6t  t2 t   2  6  3 t t 3 σ ( x .3MPa < f dr = 35 MPa 3t 3 ⋅ 0.y=− xw ⋅ x ⋅ ix 2 yw ⋅ i y 2 ix 2 − yw Projektowanie przekrojów: (przykład z ćwiczeń dr Wieczorek) Zadanie: Dane: zaprojektować przekrój słupa w kształcie rombu.037 m 3t2  t  32 t 3fdc przyjęto t = 0.039 m 2  t 3fdr 3t  t  3 2P  3  − 4P 4P ⋅ 1− ⋅ t  = ≤ fdc ⇒ t ≥ = 0.04 2 (przykłady z wykładu dra Matheji – wykład 8) przykład nr 1.

.

29. projektowanie przekrojów). . którego płaszczyzna działania jest styczna do przekroju. Skręcanie elementów prętowych (przekroje kołowe a przekroje niekołowe – różnice w analizie zagadnienia. a wektor jest równoległy do osi pręta.przykład nr 2. Moment ten Ms nazywamy momentem skręcającym. Ze skręcaniem pręta mamy do czynienia wówczas. gdy układ sił zewnętrznych po jednej stronie jego przekroju poprzecznego redukuje się do momentu. rozkład odkształceń i naprężeń w przekroju.

Kąt ten jest liniowo zależny od współrzędnej x i obliczany z ogólnego wzoru: α( x ) = θ ⋅ x θ jednostkowy kąt skręcenia  0 τ xy τ xz    Tσ = τ xy 0 0  τ 0   xz 0   0  Tε =  γ xy γ  xz γ xy 0 0 γ xz   0  0   Równania określające niezerowe elementy w powyższych tensorach zależą od kształtu przekroju poprzecznego pręta i od położenia punktu w przekroju. Wszystkie włókna równoległe do osi pręta przyjmą krzywoliniową postać. Analizując wybrane włókno należące do pobocznicy pręta: punkt A po deformacji nie będzie leżał w tym samym przekroju. τ max = Ms ⋅R J0 Jednostkowy kąt skręcenia θ ( x) = M s ( x) GJ 0 Przekroje prostokątne: Przekroje prostokątne deplanują się przy skręcaniu. zajmie natomiast położenie A''. które prowadzą do rozwiązania w postaci szeregów i funkcji hiperbolicznych. Punkt A'' pokrywa się w tym przypadku z punktem A'. Punkt A' przedstawia rzut punktu A'' na płaszczyznę przekroju zawierającego punkt A. czyli na pobocznicy pręta. Naprężenia styczne obliczamy z zależności: Ms ⋅z J0 2 2 M → τ = τ xy + τ xz = s ⋅ r M J0 τ xz = s ⋅ y J0 τ xy = J0 = π ⋅ R4 biegunowy moment bezwładności 2 r współrzędna biegunowa punktu Kierunek wektora naprężenia t jest prostopadły do promienia r czyli w punktach leżących na pobocznicy jest styczny do konturu przekroju poprzecznego. czyli przekrój płaski przed przyłożeniem obciążenia nie pozostaje taki po obciążeniu. Najłatwiej je wyznaczyć dla przekrojów kołowych. Rozkład naprężeń w przekroju jest liniowy.Dla dowolnego kształtu przekroju poprzecznego pręta. a przekrój poprzeczny dozna spaczenia. Ścisłe rozwiązanie dla tego typu przekrojów wymaga użycia zaawansowanych metod matematycznych. nie doznają deplanacji (spaczenia) przy skręcaniu. po przyłożeniu obciążenia momentem skręcającym pręt zdeformuje się. jako jedyne. że "kręcą" one względem środka ciężkości przekroju tak samo jak obciążający przekrój moment skręcający. przekroje prostokątne wymagają użycia bardziej zaawansowanego aparatu matematycznego a przekroje cienkościenne otwarte oblicza się z wykorzystaniem rozwiązań wyznaczonych dla przekroju prostokątnego. Przekroje kołowe: Przekroje kołowe. Kąt a pomiędzy promieniami wodzącymi punktów A i A' nazywamy kątem skręcenia pręta. maksymalne naprężenia występują dla r = R . Zwrot naprężeń stycznych jest taki. Celem ułatwienia .

Należy zwrócić uwagę. które można podzielić na skończoną ilość prostokątów. że dla różnych podziałów przekroju na prostokąty. że moment skręcający przyłożony do całego przekroju jest sumą momentów skręcających każdy wydzielony prostokąt. Zwrot naprężeń. Projektując taki przekrój należy zatem obliczenia przeprowadzić dla wszystkich możliwych podziałów. Jeżeli zaś h/b > 10 (pręty cienkościenne) wtedy α = β = 0. a analiza wytrzymałościowa została ograniczona do znajomości rozkładu naprężeń w którym oblicza się tylko wartość maksymalną. korzystając ze wzorów wyprowadzonych dla przekroju prostokątnego. Dla przekrojów dla których h/b > 5 można przyjąć α = β i naprężenia liczyć ze wzoru: max τ i = Ms ⋅ bi . Zakłada się przy tym.333 i dodatkowo można przyjać: J s = 1 n ∑ hi ⋅ bi3 . jeśli przynajmniej w jednym punkcie przekroju poprzecznego wielkość naprężenia będzie równa wytrzymałości obliczeniowej na ścinanie Rt. jednostkowego kąta skręcenia τ max = Ms α ⋅ h ⋅ b2 Ms θ= G ⋅ β ⋅ h ⋅ b3 Przekroje złożone o profilu otwartym: Przez przekroje złożone rozumiemy przekroje. Wtedy Js maksymalne naprężenie styczne występuje w tym prostokącie który ma największą grubość. τ max ≤ Rt Warunek sztywności Stan graniczny użytkowania to warunek zapewniający brak przekroczenia pewnej dopuszczalnej wartości jednostkowego kąta skręcenia. że "kręcą" one względem środka ciężkości przekroju tak samo jak obciążający przekrój moment skręcający. 3 i =1 (b oznacza krótszy bok prostokąta a h dłuższy bok) Projektowanie: Warunek wytrzymałości: Stan graniczny nośności zostanie osiągnięty. w narożach naprężenia zerują się a po długościach boków są styczne do konturu przekroju poprzecznego.obliczeń skręcanych prętów o przekroju prostokątnym. można wyprowadzić następujące zależności: m axτ i = βi ⋅ Ms ⋅ bi α i ⋅ Js θ= Ms G ⋅ Js J s = ∑ β i ⋅ hi ⋅ bi3 i =1 n Naprężenia styczne policzone wg powyższego wzoru oznaczają maksymalne naprężenia w i-tym prostokącie (w połowie dłuższego boku i-tego prostokąta). Tak więc do wymiarowania przekroju wybieramy maksymalną wartość z policzonych dla wszystkich prostokątów. Przy tych założeniach. Warunek ten jest najczęściej podyktowany względami technologicznymi θmax ≤θdop . Rozkład naprężeń: Maksymalna wartość naprężeń stycznych występuje w połowie dłuższego boku. otrzymamy różne wartości maksymalnych naprężeń w przekroju. Wartości największych naprężeń stycznych. tak jak dla przekroju kołowego jest taki. oraz że jednostkowy kąt skręcenia całego przekroju jest taki sam we wszystkich prostokątach. odpowiednie funkcje wchodzące do funkcji naprężeń i odkształceń zostały stabelaryzowane (zależą od stosunku boków w prostokącie).

wyznaczenie naprężenia zredukowanego w elemencie prętowym). w których przy bardziej skomplikowanym obciążeniu na wszystkich ściankach elementu występują zarówno naprężenia normalne jak i styczne Celem formułowania hipotez wytężeniowych jest "odwzorowanie" stanu wytężenia w złożonym stanie naprężenia na stan wytężenia przy jednoosiowym rozciąganiu (ściskaniu). 2. Wszystkie oznaczone na rysunku naprężenia. Hipoteza Galileusza . Hipoteza Hubera – Misesa . Złożony stan naprężenia (wpływ siły tnącej na stan naprężenia w elemencie prętowym. niezależnie od rodzaju stanu naprężenia. nazywamy składowymi stanu naprężenia. O wytężeniu materiału w danym punkcie ciała decyduje gęstość energii odkształcenia postaciowego. 3. hipotezy wytężeniowe. Złożony stan naprężenia (wpływ siły tnącej na stan naprężenia w elemencie prętowym. ponadto τxz = τzx = τ . hipoteza nie została dostatecznie potwierdzona doświadczeniami. Z warunku równowagi rozpatrywanego elementu jednostkowego wynika. Hipoteza Rankine’a . 4. pojęcie naprężenia zredukowanego. O wytężeniu materiału w danym punkcie ciała decyduje maksymalna bezwzględna wartość naprężenia głównego.Clebscha . Przypuszczamy. wyznaczenie naprężenia zredukowanego w elemencie prętowym). wyniki sprzeczne z doświadczeniami. W konstrukcjach budowlanych spotykamy również bardziej złożone przypadki. Hipotezy wytężeniowe: 1. niezależnie od rodzaju stanu naprężenia. Są to naprężenia normalne σx oraz naprężenia styczne τxz. niezależnie od rodzaju stanu naprężenia. Na jego ściankach równoległych do płaszczyzny yz oznaczono naprężenia normalne oraz styczne. że naprężenia τxz nie mogą być jedynymi naprężeniami stycznymi. O wytężeniu materiału w danym punkcie decyduje wartość maksymalnego dodatniego naprężenia głównego. Hipoteza Coulomba – Tresci – Guesta – hipoteza maksymalnych naprężeń stycznych. O wytężeniu materiału w danym punkcie ciała decyduje maksymalna bezwzględna wartość ekstremalnych naprężeń stycznych. hipotezy wytężeniowe. że w ten sposób ocenimy realny stopień wytężenia materiału konstrukcji. niezależnie od rodzaju stanu naprężenia. pojęcie naprężenia zredukowanego. Hipoteza bardzo dobrze pokrywa się z danymi doświadczalnymi w przypadku materiałów sprężysto-plastycznych. Na rysunku przedstawiono pręt obciążony pewną siłą oraz element jednostkowy tego pręta. Tak przedstawiony stan naprężenia przy zginaniu ze ścinaniem nazywamy złożonym stanem naprężenia. . Brak zastosowania.hipoteza maksymalnych dodatnich naprężeń normalnych.hipoteza maksymalnych naprężeń normalnych. a więc na ściankach równoległych do płaszczyzny xz muszą występować naprężenia τzx .Hencky’ego – hipoteza energii odkształcenia postaciowego. Brak zastosowania. Zastosowanie w przypadku materiałów sprężysto-plastycznych. Naprężenia zredukowane.30.

wzory na naprężenia zredukowane przyjmują formę: 31.układ statycznie wyznaczalny. czyli odebrano wszystkie 3 stopnie swobody. Liczba równań równowagi jest mniejsza od liczby niewiadomych n = p . Punkt ten w przypadku prętów równoległych znajduje się w nieskończoności. warunki szczególne geometrycznej niezmienności. • 3t = p . metody oceny geometrycznej niezmienności). bo każde najmniejsze przemieszczenie spowoduje. Tarcza połączona z podłożem za pomocą trzech więzów. aby tarcza była geometrycznie niezmienna “kierunki” trzech podpór nie mogą przecinać się w jednym punkcie. • Jeżeli tarcza podparta jest trzema podporami przegubowo-przesuwnymi (każda z podpór nakłada po jednym więzie na tarczę) to.układ przesztywniony (statycznie niewyznaczalny). Dodanie do układu tarcz kolejnej tarczy wymaga dodania kolejnych trzech więzów.układ chwiejny (geometrycznie zmienny) – tarcza ma 1 lub 2 stopnie swobody. . Geometryczna niezmienność ustrojów statycznych (warunek konieczny geometrycznej niezmienności.W przypadku płaskiego stanu naprężenia. w którym macierz naprężeń zawiera jedynie dwa elementy σx oraz τxz. Jest to tak zwany biegun niewłaściwy. Gdyby taka sytuacja zaistniała. • 3t < p . których kierunki przecinają się w jednym punkcie ma możliwość wykonania nieskończenie małego obrotu wokół punktu przecięcia się kierunków więzów. Punkt taki nazywamy biegunem (środkiem) chwilowego obrotu. Warunek konieczny geometrycznej niezmienności układu: 3t ≤ p t – liczba tarcz należących do układu p – liczba wszystkich więzów występujących w układzie. • 3t > p . Liczba nieznanych sił w prętach podporowych i łączących tarcze jest równa liczbie równań równowagi. leżącego właśnie w miejscu przecięcia kierunków prętów. WARUNKI SZCZEGÓLNE (WYSTARCZAJĄCE) GEOMETRYCZNEJ NIEZMIENNOŚCI Układ dwóch tarcz sztywnych jest układem geometrycznie niezmiennym. Jednoznaczne rozwiązanie takie układu można uzyskać jedynie przez uwzględnienie odkształcalności układu i ułożenie na tej podstawie brakującej liczby równań. których kierunki nie przecinają się w jednym punkcie (rzeczywistym lub niewłaściwym).3t. możliwy byłby obrót względem przegubu wirtualnego. Układ taki nazywamy n-krotnie statycznie niewyznaczalnym. WARUNEK KONIECZNY GEOMETRYCZNEJ NIEZMIENNOŚCI Liczba stopni swobody jest równa 0. Wyżej wymienione układy nazywane są chwilowo geometrycznie zmiennymi (chwilowo. że kierunki więzów nie będą przecinały się w jednym punkcie). gdy tarcze składowe połączone są za pomocą trzech więzów. o ile oczywiście chcemy nadal zachować geometryczną niezmienność.

że wszystkie elementy są unieruchomione. że pręty nie są do siebie równoległe) c) Twierdzenie o 3 tarczach Warunkiem koniecznym i wystarczającym (WKW) geometrycznie niezmiennego połączenia 3 tarcz jest połączenie każdych 2 tarcz ze sobą („każda z każdą”) co najmniej 2 prętami w taki sposób. w kierunku szukanej wielkości statycznej. Na podstawie tych prędkości staramy się ustalić chwilowe środki obrotu kolejnych elementów. Istnienie dwóch różnych chwilowych środków obrotu dla jednego elementu oznacza. 1) Pojęcie linii wpływu. to układ jest geometrycznie zmienny. Zgodnie z tą zasadą można zapisać: . Z linii wpływu korzystamy przy obliczaniu konstrukcji poddanych działaniu ruchomych obciążeń. 2) Metody wyznaczania linii wpływu w ustrojach statycznie wyznaczalnych Linie wpływu wielkości statycznych można wyznaczać w sposób statyczny lub kinematyczny. Analizę prowadzimy rozpoczynając od chwilowych środków obrotu prętów. aby układ był geometrycznie niezmienny podpora przegubowo-nieprzesuwna nie może leżeć na “kierunku” podpory przegubowo-przesuwnej. jeśli istnieje niesprzeczny plan prędkości wirtualnych. gdy ich kierunki przecinają się w jednym punkcie. można wyznaczyć z warunków równowagi wyrażenie szukanej wielkości statycznej KI w przekroju xI. Przeciwnie. w celu ustalenia najniekorzystniejszego dla danego przekroju układu sił zewnętrznych. jeżeli choć jeden z elementów może doznawać ruchu (posiada jeden chwilowy środek obrotu). Układ jest geometrycznie niezmienny. Końce rzędnych łączy się odpowiednio liniami prostymi uzyskując w ten sposób linię wpływu KI. czy należy do trzeciej grupy: układów chwilowo geometrycznie zmiennych. a następnie nanosimy je na rysunku. że połączenie „w trójkąt” jest niezmienne. metody wyznaczania linii wpływu w ustrojach statycznie wyznaczalnych. Plan składowych wirtualnych przemieszczeń odpowiadających jednostkowemu przemieszczeniu wirtualnemu wymuszonemu w przekroju xI. Analizę kończy wykazanie. tzn. Jest nim np. Warunek ten jest niezwykle istotny. Nawet w układach pozornie przesztywnionych (jak wskazuje na to warunek konieczny) należy sprawdzić warunek dostateczny geometrycznej niezmienności. Twierdzenie powyższe stwierdza. wtedy dla wybranych odciętych xi obliczamy kolejno wartości szukanej wielkości statycznej w przekroju o odciętej xI wywołane obciążeniem jednostkowym przyłożonym w przekrojach o odciętych xi. aby wszystkie pręty jednocześnie nie były do siebie równoległe.• Jeżeli tarcza jest podparta podporą przegubowo-przesuwną i przegubowo-nieprzesuwną to. których kierunki nie przecinają się w jednym punkcie (również nie w punkcie niewłaściwym. Nawet cztery i więcej prętów może nie gwarantować sztywności. podpora nieprzesuwna. będzie obrazem linii wpływu tej wielkości. Zachodzi to w sytuacji. jeśli plan prędkości wirtualnych jest sprzeczny. ponieważ często to on rozstrzyga czy układ jest geometrycznie zmienny. Czasami trudno jest uzyskać wyrażenie dla wielkości KI. W sposobie statycznym dla dowolnego położenia siły P = 1 określonego odciętą x. Metoda zawsze jest skuteczna. Sposób kinematyczny opiera się na zasadzie prac przygotowanych. czyli na tym iż w położeniu równowagi dla dowolnego małego przesunięcia punktów układu zgodnego z więzami suma prac wykonanych nad układem przy tym przesunięciu przez siły zewnętrzne jest zerowa. Dla celów analizy geometrycznej niezmienności wewnętrznej (układu rozpatrywanego bez więzów) unieruchamiamy myślowo jeden z elementów (tarcz). choć często pracochłonna i żmudna. ani też punkty przecięcia się kierunków prętów łączących każde 2 tarcze nie leżały na jednej linii prostej. niezmienny. Linie wpływu (pojęcie linii wpływu. METODY OCENY GEOMETRYCZNEJ NIEZMIENNOŚCI a) Metoda prędkości wirtualnych Układ jest geometrycznie zmienny. Linią wpływu danej wielkości statycznej lub geometrycznej nazywamy wykres przedstawiający jej zmianę w zależności od położenia pojedynczej siły jednostkowej. Wyznaczamy chwilowe prędkości wirtualne w węzłach połączenia tych prętów z innymi. zastosowanie linii wpływy do wyznaczania obwiedni). 32. Sposób kinematyczny polega na przekształceniu ustroju w „mechanizm” poprzez odrzucenie więzi odpowiadającej szukanej wielkości statycznej i udzieleniu mu wirtualnego przemieszczenia. b) Twierdzenie o 2 tarczach Warunkiem koniecznym i wystarczającym (WKW) geometrycznie niezmiennego połączenia 2 tarcz jest połączenie ich 3 prętami. a w konsekwencji pręt taki możemy traktować jako unieruchomiony. że plan prędkości dla tego elementu jest sprzeczny. Nadając parametrowi x znaczenie zmiennej wyrażenie stanie się funkcją określającą kształt linii wpływowej dla KI.

Aby wykres składowych przemieszczeń wirtualnych stanowił linię wpływu wielkości KI. która ma znaleźć się nad załomem linii wpływu. aby żadna z sił rozpatrywanej grupy nie znajdowała się poza odcinkiem L. wierzchołka odległego o „a” od lewej podpory.twierdzenia energetyczne. Pozwala to na wyprowadzenie nierówności Winklera: Wl + Pk a W > > l W l W gdzie: Pk – poszukiwana siła. wywołującej to przemieszczenie. czy w prawo. a więc na równości: δki = δik gdzie: δik oznacza przemieszczenie w miejscu i kierunku uogólnionej siły i-tej. w związku z czym nie można dla nich stosować nierówności Winklera. gdy obciążona gałąź linii wpływu składa się z dwu odcinków prostych o całkowitym rzucie L Największą wartość K otrzymamy przy takim ustawieniu grupy sił. Mogą to być np. ale również ustalić najmniej korzystne położenie tego układu tzn. linie wpływu ugięcia belki w określonym przekroju. Wymiarem wielkości δ jest wymiar przemieszczenia podzielony przez wymiar uogólnionej siły. Musi być przy tym spełniony warunek. Podobnie jak linie wpływu wielkości statycznych można wyznaczyć linie wpływu wielkości geometrycznych. Metoda sił (podstawy teoretyczne metody . gdyż linie wpływu tych wielkości składają się z odcinków prostych. Nierówność Winklera umożliwia również ustalenie najmniej korzystnego położenia obciążenia równomiernie rozłożonego na odcinku o długości „d”. . czy obciążenie przesuniemy w lewo. x = a(l-d)/l Dla ustrojów statycznie wyznaczalnych kryteria te znajdują zastosowanie jedynie w odniesieniu do wielkości statycznych. zmiany odległości dwóch węzłów kratownicy itp. np. Ogólnie. zaś δki przemieszczenie w miejscu i kierunku uogólnionej siły k-tej. wywołane jednostkową siłą i-tą. któremu odpowiada ekstremalna wartość K. praktyczne zastosowanie metody). Linie wpływu wielkości geometrycznych możemy również wyznaczyć wykreślnie z zależności funkcyjnej miedzy wielkością poszukiwanego przemieszczenia a zmienną współrzędną określającą położenia poruszającej się uogólnionej siły jednostkowej. konieczne będzie poszukiwanie ekstremalnej wartości drogą prób.− K I δ I + Pδ P = 0 a następnie wyznaczyć KI K I =P δP δI gdzie: δP i δI oznaczają składowe wirtualnych przemieszczeń odpowiadające wielkościom P i KI. ogólny algorytm metody w zastosowaniu do ustrojów prętowych. Te linie wpływu można sporządzić opierając się na twierdzeniu Maxwella o wzajemności przemieszczeń. dla którego przyrost ΔK będzie niedodatni bez względu na to. należy założyć δI = 1. wywołane uogólnioną siłą k-tą równą jedności. Dla wielkości geometrycznych linie wpływu mają kształt linii krzywych. Za pomocą linii wpływu można nie tylko obliczyć wartość K wywołaną przez obciążenie zadanym układem sił. jego kąta obrotu. Wp – wypadkowa sił położonych po prawej stronie siły Pk Wl – wypadkowa sił położonych po lewej stronie siły Pk W = Wl + Wp + Pk – wypadkowa sił rozpatrywanej grupy. Czasami istnieją odpowiednie kryteria ścisłe. 3) Zastosowanie linii wpływu do wyznaczania obwiedni. 33. gdy linia wpływu ma kształt dowolny. takie.

Sporzadzenie wykresu końcowego momentów za pomocą wzoru superpozycyjnego 8. Rozpisanie układu równań kanoniczych metody sił 5.Konstrukcje statycznie niewyznaczalne. Sporządzenie wykresu końcowego sił osiowych z warunku równowagi węzłów 10.przemieszczenia są małe. obciążonym dodatkowymi siłami Xi.. aksjomatu więzów. Sporządzenie wykresu końcowgo sił poprzecznych ( poszczególne pręty traktujemy jako belki swobodnie podparte) 9.materiał jest liniowo-sprężysty . Rozwiązanie układu równań kanonicznych metody sił 7. Nieznane siły Xi obliczamy z warunków zgodności przemieszczeń układu pierwotnego. ustalenie stopnia statycznej niewyznaczalności 2. Przyjęcie schematu podstawowego ( statycznie wyznaczalnego i geometrycznie niezmiennego) 3. Sprawdzenie poprawności obliczeń przez kontrolę przemieszczeń układu statycznie niewyznaczalnego Podstawy teoretyczne metody Energia sprężysta odkształcenia – energia potencjalna.do sił zewnętrznych i odkształeń ma zastosowanie zasada superpozycji . X2. która gromadzi się w ciele podczas jego odkształcenia Założenia: . zwany układem podstawowym. W rezultacie otrzymujemy układ statycznie niewyznaczalny. Idea metody sił polega na wykorzystaniu tzw. że jeśli układ materialny jest w równowadze. to odrzucenie dowolnego więzu i zastąpienie go reakcją tego więzu nie zmieni stanu równowagi ciała. że można je pominąć przy układaniu równań równowagi ↓ układ Clapeyrona Zmiana jednego rodzaju energii potencjalnej ( energii potencjalnego obciążenia) wyłącznie na drugi rodzaj ( energii potencjalnej odkształcenia) ma miejsce wtedy.Xn i wyrazu wolnego 6. gdy odkształcenie zachodzi bez naruszenia równowagi Prawo zachowania energii Praca sił zewnętrzych Lz = Vp Praca sił wewnętrznych Lw = -V → → prawo zachowania energii Lz+Lw = 0 Vp – zmniejszenie energii potencjalnej obciążenia zewnętrzego V – przyrost energii potencjalnej odkształcenia ( energii sprężystej) Twierdzenie Clapeyrona Praca sił zewnętrzych jest miara energii potencjalnej obciążenia przekształcającej się w energię sprężystą V = Lz Uogólniona siła – dowolny układ sił przyłozony do ciała pozostającego w równowadze Uogólnione przemieszczenie – wielkośc przez którą należy pomnozyć uogólnioną siłę w celu wyznaczenia jej pracy ( ui uogólnione przemieszczenie odpowiadające sile skupinej Pi ) Dla ciała sprężystego pozostającego pod działaniem sił wewnętrznych energia sprężysta jest równa pracy tych sił Jeżeli zależność między obciążeniem a odpowiadającym mu przemieszczeniem ma charakter liniowy to praca siły Pi na przemieszczeniu ui wynosi . Obliczenie sił przekrojowych w stanach jednostkowym oraz od obciążeń rzeczywistych 4.temperatura ustroju jest stała . Fizyczna interpretacja współczynników dik 11.brak tarcia na powierzchniach styku wzajemnie ruchomych częsci układu lub tarcie jest pomijalne . Algorytm metody sił 1. obliczamy metodą sił wykorzystując równania statyki oraz dodatkowe równani o charakterze geometrycznym.układ znajduje się w równowadze . Obliczenie współczynników przy niewiadomych X1. Aksjomat ten mówi.

) Zasada wzajemności przemieszczeń ( tw. Castigliano) Zasada prac wirtualnych ( wykorzystywana do obliczania przemieszczeń) Przemieszczenie wirtualne: bardzo małe.Li=0. siły osiowej nie można obliczać na zasadzie superpozycji.5* Pi * ui Praca wszystkich sił Pi obciążających układ na odpowiadających im przemieszczeniach ui wynosi ∑ Li Jednostkowa energia sprężysta odkształcenia – ilośc energii sprężystej nagromadzonej w jednostce objętości ciała odkształconego V’ = dV/dv dV – energia sprężysta nagromadzona w elemencie dv – objętość elemetnu V’ – jednostkowa energia sprężysta w danym punkcie Można wyznaczyc wzory na energię spręzystą dla każdego rodzaju siły wewnętrznej. należy jednak pamiętac że energii sprężystej nagromadzonej pod łącznym działaniem obciążeń tego same typu np. Wzór Maxwella-Mohra służacy do sprawnego obliczania przemieszczeń w metodzie sił ( wynika z przekształcenia wzorów z tw. Castigliano Rzut przemieszczenia punktu przyłożenia siły na kierunek działania tej siły równa się cząstkowej pochodnej energii sprężystej względem tej siły. niezależne od obciążenia rzeczywistego Zgodnie z prawem zachowania energii . Maxwella) Jeżeli na układ działają dwie równe co do wielkości siły to przemieszczenie w miejscu i w kierunku pierwszej siły wywołane działaniem drugiej siły jest równe przemieszczeniu w miejscu i w kierunku drugiej siły wywołane działaniem pierwszej siły Zasada wzajemności praca ( tw. moment skręcający + siła osiowa itp. niezależne od czasu. Na zasadzie superpozycji można obliczać energię nagromadzona pod łącznym działniem różnych obciążeń (np. zgodne z więcami zewnętrznymi. Bettiego) Suma prac pierwszego układu sił na odpowiadającym im przemieszczeniach wywołanych działaniem drugiego układu sił jest równa sumie prac drugiego układu sił na odpowiadających im przemieszczeniach wywołanych działaniem pierwszego układu sił tw.

trapezów. dla błędów montażowych. wzór na przemieszczenia podpór Połączenie wszystkich wzorów prowadzi do powstania uogólnionego wzoru Maxwella-Mohra We wzorze tym występują całki funkcji powstałych z równań momentów zginających.Lz+Lw = 0 Podobne wzory jesteśmy w stanie wyprowadzić np. Polega on na pomnożeniu pola pierwszej figury przez rzędną momentu znajdująca się pod środkiem ciężkości pierwszej figury Praktyczne zastosowanie metody q a 1. W miejsce usuniętej podpory zastosowano niewiadomą hiperstatyczną X1 X1 1*a . Wcelu uproszczenia obliczeń stosuje się spósb zwany całkowaniem graficznym. wpływów temperatury czy osiadania podpór np. paraboli. których wykresy mają kształty trójkątów. Przyjęcie układu podstawowego. prostokątów.

płaskości i prostopadłości do osi przekrojów prętów – są takie przed i po odkształceniu Sztywnośc zginania EI na długości poszczególnych prętów jest stała. praktyczne zastosowanie metody).geometrycznej niezmienności (zesztywnienia) – wpływ przemieszczeń wywołanych obciążeniami na obliczane siły i reakcje oraz siły wewnętrzne jest pomijalnie mały . Wykreślenie kompletnie obciążonego układu podstawowego. Za węzły uważamy niewielkie fragmenty konstrukcji zawierające zazwyczaj wszystkie punkty załamania osi. które trzeba wprowadzić aby układ usztywnić. a w szczególności zasady: . Obliczenie X1 z równania kanonicznego X1 * a3/3EI . w tym także obliczonej niewiadomej hiperstatycznej X1 = 3/8qa. O liczbie niewiadomych decyduje stopień kinematycznej niewyznaczalności (SKN). Jest to liczba więzów. Dogodne jest też wyodrębnienie węzłów zawierających punkty nagłej zmiany przekroju i punkty przyłożenia obciążeń skupionych. z których każdy ̨ ma określoną liczbę stopni swobody.macierzowa. Metoda przemieszczeń (wersje metody . Ten statycznie wyznaczalny schemat umozliwia obliczenie sił poprzecznych i momentów 2 3q*a 8 5q*a 8 q*a 8 2 2 9q*a 128 2 34.superpozycji – efekt działannniaa kilku obciążeń jest równy sumie efektów działania każdego oddzielnie . punkty w których zbiega się większa liczba prętów i punkty podporowe.sprężystości – liniowy zwiążek pomiędzy naprężeniami a odkształceniami (prawo Hook’a) . Elementy międzywęzłowe nazywamy prętami. Sporzadzenie wykresu momentów zginających od obciążenia X1 = 1 3. Założenia – obowiązują wszystkie założenia dotyczące ustrojów liniowo-sprężystych. W metodzie przemieszczeń konstrukcję prętową traktujemy jako pewien skończony zbiór wezłów. taz że można pominąć siły bezwładności .statycznego działania obciążeń – przyrost obciążeń w czasie jest powolny. klasyczna iteracyjna. Sporządzenie wykresy momentów od obciążenia zewnętrznego q q* a 2 2 4. Obliczenie przemieszczeń całkowaniem graficznym δ11=1/EI* 1/3*a*a*a = a3/3EI (ugięcie jednostkowe) ∆1q = 1/EI * ¼ * a * qa2/2 * a = qa4/8EI ( ugięcie od obciążenia q) 5. Równania kanoniczne wyrażają reakcje w miejscu dołożonych więzów. .qa4/8EI = 0 => X1 = 3/8qa 6. ogólny algorytm metody w zastosowaniu do ustrojów prętowych. Metoda przemieszczeń Niewiadomymi są przemieszczenia węzłów.2.

̨ ̨ ̇ ̇ Przykłady: . ̨ Zastosowanie metody przemieszczeń: jest podstawową metodą wykorzystywaną w programach komputerowych do rozwiązywania układów statycznie niewyznaczalnych. W przypadku wielopretowego układu. ̇ ̨ relację miedzy katami obrotów cieciw pretów wyznacza się z łańcucha kinematycznego uzyskanego poprzez ̨ ̨ ̨ ̨ zamianę wszystkich wezłów wewnetrznych i podpór na przeguby i określenie stopnia geometrycznej ̨ ̨ niewyznaczalności. Podpory konstrukcji odbierają wezłom pewną liczbę stopni swobody. Istotna jest ̨ ̨ numeracja przemieszczeń w nastepujacej kolejności: przesuw poziomy. Polega ona na tym że należy najpierw rozwiazać ramę klasycznie i wyznaczyć siły normalne. niezalezne przemieszczenia: dwa przesuwy (pionowy. w którym ̨ ̨ ̨ zbiegają się sprezyście utwierdzone prety (wezły wewnetrzne) powiekszona o liczbę wiezów (niezaleznych ̨ ̇ ̨ ̨ ̨ ̨ ̨ ̇ podpór). poziomy) i kat obrotu. a nastepnie wykonaniu na nich ściśle określonych działań macierzowych ̨ prowadzacych do końcowego rozwiazania. Wezły całkowicie ̨ ̨ ̨ unieruchomione (zazwyczaj wezły podporowe) nazywają się wezłami nieruchomymi. aż wynik nie odbiega znacznie od ̇ przyjetego w danym kroku iteracyjnym rozkładu sił (wyznaczonych z poprzedniego kroku). Wezły sztywne na płaszczyźnie mają zatem co ̨ ̨ ̨ najwyzej trzy stopnie swobody (dwa przesuniecia i obrót). Obliczenia przeprowadza się tak długo. Układ podstawowy w tej metodzie to układ o wszystkich wezłach nieruchomych (wprowadza się wewnetrzne ̨ ̨ utwierdzenia do wezłów oraz dodaje się podpory liniowe. czyli momentami lub siłami poprzecznymi. Dla kazdego preta określić wzory transformacyjne z ̨ ̇ ̨ uwzglednieniem wyznaczonych sił normalnych i ponownie rozwiazać układ. a wezły przegubowe − co najwyzej dwa stopnie swobody ̇ ̨ ̨ ̇ (dwa przesuniecia). Do wyznaczenia wartości przemieszczeń wezłów wykorzystuje się równania równowagi wezłów. Równania te ̨ ̨ odpowiadają sumie rzutów sił na kierunki wyznaczone przez wektory przesunieć oraz sumie momentów wzgledem ̨ ̨ osi katów obrotu danego wezła. aby układ stał się geometrycznie wyznaczalny. Mozliwe jest utworzenie róznych wariantów obliczeń. są tarczami sztywnymi. ̇ ̨ ̇ ̨ Zwroty przemieszczeń zakładamy zgodnie z przyjetym globalnym układem współrzednych xy. pionowy i kat obrotu. ̨ ̨ ̨ Wersja iteracyjna metody przemieszczeń to metoda kolejnych przybliżeń. Pozostałe wezły to wezły ̨ ̨ ̨ ̨ ruchome. ze ̨ ̨ ̇ kazdy wezeł układu ma własne. Całkowita liczba równań równowagi pokrywa się zatem z liczbą niewiadomych ̨ ̨ przemieszczeń. które nalezy wprowadzić do układu. w których choćby dwa prety są połaczone w sposób sztywny. Bedzie to liczba wezłów układu pretowego. Podstawowymi wzorami metody przemieszczeń są równania transformacji wiążące ze sobą przemieszczenia kątowe węzłów oraz ich względne przemieszczenia liniowe z przypodporowymi siłami uogólnionymi. które nalezy ̨ ̇ wprowadzić. ̨ ̇ ̨ Dlatego obliczenia nalezy powtórzyć. aby stał się nieprzesuwny. W wersji klasycznej metody przemieszczeń zakładamy zazwyczaj nieskracalność pretów oraz pomijamy wpływ sił ̨ normalnych. ̨ ̨ ̨ Z kolei wezły zawierajace przeguby są punktami materialnymi.W konstrukcji płaskiej wezły. które były podstawą wzorów transformacyjnych (otrzymane z klasycznego rozwiazania). uniemozliwiajace przesuwy). Po obliczeniu niewiadomych (liniowych lub kątowych przemieszczeń) obliczamy siły wewnętrzne. Liczba niewiadomych w metodzie przemieszczeń jest równa liczbie stopni swobody wszystkich wezłów (jest to ̨ stopień kinematycznej niewyznaczalności). W wersji macierzowej uwzglednaimy siły normalne i rezygnujemy z zasady nieskracalności pretów.Tworzą one układrównań kanonicznych metody przemieszczeń. czyli układ o zerowej liczbie ̨ ̇ ̨ stopni swobody. Otrzymane w drugim rozwiazaniu siły ̨ ̨ ̨ bedą się róznić od tych. Obliczenia polegają na zestawieniu z danych problemu kilku macierzy wyjściowych. Zakładamy. Określenie go polega na wyznaczeniu liczby wiezów.

.

stan graniczny ugięć .1. Kobiak J. Opracowano na podstawie: 1. Poza sprawdzeniem w/w oddziaływań należy również przeanalizować możliwość wystąpienia w konstrukcji innych stanów granicznych użytkowalności (np. stanu granicznego drgań) w zależności od przeznaczenia obiektu i odpowiednio zabezpieczyć konstrukcję na te wpływy. PN-B-03264 Konstrukcje betonowe. żelbetowe i sprężone. max p0 . określoną w Normie. Konstrukcje Żelbetowe Polska Norma rozróżnia następujące stany graniczne użytkowalności: . 1k .. ze dla kombinacji określonej kombinacji oddziaływań spełniony jest warunek: Ed <= Cd W którym Ed oznacza dany efekt. Obliczenia statyczne i projektowanie 2. max pk oraz 0 . Kontrola stanów granicznych użytkowalności elementów konstrukcji żelbetowych (klasyfikacja SGU i ich znaczenie. zjawiska uwzględniane w kontroli SGU).35. ogólne warunki kontroli SGU i stosowane metody. a Cd jest graniczną dopuszczalna wartością tego efektu. 7.przy chwilowym przeciążeniu stosowanym w celu zmniejszenia strat spowodowanych tarciem oraz poślizgiem w zakotwieniu σ ≤ 0 . 8⋅ f σ ≤ 0 .2 PN wartości naprężeń w cięgnach sprężających nie powinny być większe niż: . Stachurski W. Na podstawie pkt..stan graniczny naprężeń . Sprawdzenie stanu granicznego naprężeń wykonuje się w sytuacji początkowej konstrukcji sprężonych.stan graniczny zarysowań Generalnie sprawdzenie stanów granicznych użytkowalności polega na wykazaniu. 90⋅ f 0 .

85⋅ f 0 . Wartości dopuszczalne rozwarcia rys podano w tabeli Sprawdzenie stanu granicznego ugięć polega na wykazaniu. od wymaga się szczelności. które nie powinny ulegać zarysowaniem.6 fcm(t0) przy sprężaniu mimośrodowym 0.w belkach kablobetonowych przy sprężaniu osiowym – 0. o ograniczonej szerokości rozwarcia. jak i rys ukośnych.1 PN naprężenia ściskające w betonie w początkowej sytuacji obliczeniowej obliczone pod działaniem siły Npd=Pk.7 fcm(t0) . klasyfikacja typów zbrojenia elementów żelbetowych – ze względu na przenoszone siły wewnętrzne. że występujące w konstrukcji siły wewnętrzne. max p0 . z wyjątkiem elementów zespolonych. przemysłowym i rolniczym.sup nie powinny przekraczać poniższych wartości: . 36. Typy zbrojenia stosowanego w elementach żelbetowych (rola spełniana przez zbrojenie.6 fcm(t0) Sprawdzenie stanu granicznego zarysowania polega na wykazaniu.po uwzględnieniu strat całkowitych 0 . że występujące w konstrukcji siły wewnętrzne wyznaczone dla odpowiedniej kombinacji obciążeń nie powodują ugięć większych od uznanych za graniczne ze względu na przeznaczenie budowli. wyznaczone da odpowiedniej kombinacji obciążeń nie powodują rozwarcia rys prostopadłych do osi elementu i rys ukośnych większych od szerokości uznanych za graniczne. w których dopuszczalne jest powstanie zarówno rys prostopadłych do osi elementu.1. jeżeli warunki użytkowania nie powodują konieczności specjalnego ograniczenia ugięć. Wpływ skurczu betonu na ugięcie żelbetowych elementów zginanych można z reguły pomijać. Ugięcia tych elementów nie powinny przekraczać wartości dopuszczalnych. a rysoodporność jest zabezpieczona sprężanie i współpracę betonu na rozciąganie c) kategoria 3 – obejmuje żelbetowe i częściowo sprężone konstrukcje.σ . możliwość uszkodzenia elementów przyległych do konstrukcji. 75⋅ f σ ≤ 0 . Ze względu na potrzebę zróżnicowania stopnia zabezpieczenia konstrukcji z betonu przed ujemnymi skutkami zarysowania wprowadzono podział konstrukcji na kategorie rysoodporności: a) kategoria 1 – dotyczy konstrukcji sprężonych. W budownictwie ogólnym.w elementach strunobetonowych przy sprężaniu osiowym – 0. estetykę oraz poczucie zagrożenia bezpieczeństwa użytkowników. logika rozmieszczania zbrojenia w przekroju i na długości elementu). max ≤ 0 . sprawdzenia wymagają jedynie elementy dachów i stropów.5 fcm(t0) przy sprężaniu mimośrodowym 0. max pk oraz 0 . TYPY I RODZAJE ZBROJENIA .7. 65⋅f pk Wg punktu 7. 1k . a pojawienie rys jest niedopuszczalne b) kategoria 2 – obejmuje także konstrukcje sprężone.po zakotwieniu cięgien i uwzględnieniu strat doraźnych σ ≤ 0 . podanych w tabeli Przy obliczaniu ugięć należy uwzględnić wpływ pełzania betonu na sztywność elementu zginanego.

5. stosowana w robotach wykończeniowych. 10 i 12mm (3mm wyjątkowo w prefabrykatach). Cr. 6. d. c. Szkielety w formach lub deskowaniach łączone są ze sobą poprzecznie prętami za pomocą spawania. Druty – struny średnicy 2. z możliwością dozbrojenia dodatkowymi prętami. . stal klasy A-III użebrowana w „jodełkę”. do drutów wiązałkowych. np. wygodne przy zbrojeniu prefabrykatów w typowych elementach belek i słupów.5mmpo 7 Ø6 w każdym splocie. 18 Ø7. zwita przeciwzwita 1+6w prawo +12w lewo +18w lewo+24w prawo 4.5. 40. 25. 12 Ø5. Stal zwykła do konstrukcji żelbetowych. a stal za przenoszenie rozciągania. z cienkiego drutu o drobnych oczkach. Zginane elementy betonowe niszczą się na skutek działania naprężeń rozciągających. Pręty do konstrukcji żelbetowych średnicy 12.) Typowe zbrojenie wykonuje się w postaci prętów walcowanych (pręty w kręgach i pręty proste). natomiast pozostałych klas okrągłe i żebrowane. stalowych i drewnianych. 20. Cięgna sprężające do konstrukcji sprężonych wysokiej wytrzymałości a. Norma PN-B-03264:2002 wyróżnia 5 klas stali stosowanych do zbrojenia żelbetu. V. uzyskana przez odpowiednie ponacinanie blachy. 3. 28. Główną wadą żelbetu jest ujawnienie się zarysowań w strefie rozciąganej elementów zginanych. np. Zdolność do przenoszenia dużych naprężeń ściskających przez beton nie jest wykorzystana. Druty i pręty ze stali klas A-0 i A-I są w przekroju okrągłe i gładkie. b. 35. 18. Dzięki temu elementy z żelbetu mogą przenosić znacznie większe obciążenia. Zgrzewane siatki w formie mat mogą mieć nośne zbrojenie w kierunku podłużnym lub poprzecznym.5% zawartości dodatkowych pierwiastków uszlachetniających – Mn.4÷2mm (jednozwitych. 7mm. 19 Ø2. Si. 19 splotów o średnicy 15. b. W strefach występowania naprężeń rozciągających umieszcza się zbrojenie.5. 14.25% zawartości węgla) i niskostopowe (do 1. 5. natomiast A-IIIN (RB 500) obracając w dwóch położeniach widzi się żebrowanie w „jodełkę” a w jednym „ukośnie”. Główna idea żelbetu polega na odpowiednim wykorzystaniu własności betonu i stali. do tynkowania elementów żelbetowych. Podział na klasy z wyszczególnieniem gatunków. otrzymuje się w pękach. np. Sploty – np. Siatki: a. Kable – wiązka równoległych drutów sprężających Ø5 lub Ø7mm. np. Ortogonalna siatka pleciona Rabitza. 1mm 2. 22. Druty do żelbetowych konstrukcji średnicy 4. pracuje w kierunku długości oczek. a następnie jej rozciągnięcie. Zgrzewane siatki w formie rulonów (zwijane) mogą mieć nośne zbrojenie w kierunku prostopadłym do kierunku zwijania. bądź też w obu kierunkach. Nośność tego typu elementów na zginanie jest niska. Szkielety spawane lub zgrzewane drabinki. d. e. Jednolita siatka cięto-ciągniona Ledóchowskiego (siatka górnicza). itd. Stal zbrojeniowa. 32. 16.5. Produkowany jest w zwojach. 8. 2Ø2. dwuzwitych lub trój zwitych) lub też z drutów o większej średnicy.Stosowana w Polsce stal zbrojeniowa do konstrukcji żelbetowych sklasyfikowana została pod względem wytrzymałościowym. Do poszczególnych klas zalicza się stale różnych gatunków. Do zbrojenie konstrukcji żelbetowych stosujemy zwykle stale niskowęglowe (do 0. Pręty – żebrowane pręty okrągłe ze stali klasy A-IIIN średnicy 10÷18mm lub też owalne. średnic. Ni.5.5. spawalności. c. lub równoległych splotów. granic plastyczności stali fyk i fyd a także z podaniem charakterystycznej wytrzymałości stali na zerwanie ftk. przy czym długośc prętów nie jest większa niż 12m. Mo. Klasa A-II jest ukośnie żebrowana. Liny – zwita wiązka cienkich drutów o średnicy 0. 7 Ø2. Zazwyczaj w konstrukcjach żelbetowych: beton odpowiada za przenoszenie ściskania. 1.

zbrojenie rozdzielcze).B. 18. 22. 32. 36.B500C Stale produkowane w Polsce (za wyjątkiem RB500W) nie spełniając wymogów Eurokodów – za mała wytrzymałość lub za mała gwarantowana odkształcalność. 40. .STAL ZBROJENIOWA WG EUROKODU 2 .Pręty mniejszych średni (zwykle do 12mm) dostarczane SA w kręgach – tzw.Siatki zgrzewane. 8.Stale wyższych klas – silniej obciążone elementy konstrukcyjne. strzemiona.Żebrowane – klasy A-II.Stale niższych klas – elementy drugorzędne (płyty.5. 20. A-IIIN (pręty klas A-II są żebrowane jednoskośnie.B500A . Zastosowanie stali w zależności od klas: . . . . .Pojedyncze pręty proste.Gładkie – klasa A-0 i A-I (wymagane haki). . 25.C) – o przyjęciu klasy decyduje jej gwarantowana ciągliwość Klasy stali wg Eurokodu 2: . A-III.Sztywne wkłady. . ZASTOSOWANIE STALI W KONSTRUKCJACH ŻELBETOWYCH Wyroby ze stali zbrojeniowej (żelbet): . walcówka (wymagane jest prostowanie na miejscu budowy). . 28. 6. 10.wyróżnia się 3 klasy stali (A.W Eurokodzie nie wyróżnia sie gatunków stali. 12.Pręty w kręgach. . Produkowane średnice prętów: 5. A-III dwuskośnie).f yk dla stali do zbrojenia żelbetu powinna się zawierac w przedziale <400-600>MPa Klasy stali wg Eurokodu 2: .B500B . 16. 14. a jedynie klasy. Powierzchnia prętów w zależności od klas: .Górna granica fyk do zbrojenia żelbetu wynosi 600MPa .Szkielety zbrojeniowe.

żeby zbrojenie poprzeczne nie było wymagane. gdy nośność samego betonu na przebicie jest niewystarczająca można strefę przebicia dodatkowo dozbroić za pomocą: . Mniej popularne sposoby zbrojenia na ścinanie: .75d≤600mm . w tym wynikające z maksymalnych odstępów. . produkowane są na zamówienie pręty o długości sięgającej nawet 18m). jak i rozciąganej. o Przyswojenie jednego pręta . Ograniczenia te mają na celu zabezpieczenie elementu przed powstaniem rysy przebiegającej pomiędzy płaszczyznami prętów odgiętych i nie przecinającej żadnego z tych prętów. zapewniające sztywność szkieletu zbrojenia.Przy użyciu samych prętów odgiętych (typ zbrojenie dopuszczony jedynie w przypadku płyty). Zbrojenie montażowe – pręty niepotrzebne z punktu widzenia nośności konstrukcji. listew dyblowych. FUNKCJONALNY PODZIAŁ PRĘTÓW ZBROJENIOWYCH Zbrojenie może pełnić również funkcje w elementach żelbetowych. składających się zwykle z ustawionych w postaci krzyża dwuteowników. uwzględnianych w obliczeniach na ścinanie. . .Prętów odgiętych.Pręty odgięte – rozmieszczenie: Wymagania normowe dotyczą jedynie prętów odgiętych.Króćców dwuteownika. Zbrojenie na przebicie: W przypadku. .Przy użyciu tzw.Pierścieniowo rozłożonych szkieletów składających się z pionowych odcinków pręta.Strzemion prostych (muszą być to strzemiona zamknięte) .Przy użyciu strzemion ukośnych (nachylonych). .Strzemiona rozstaw: o W kierunku podłużnym st.Przy użyciu strzemion i prętów odgiętych ( wymagane jest aby strzemiona przenosiły minimum 50% siły VSd) Strzemiona muszą otaczać pręty zbrojenia rozciąganego i strefę ściskana betonu.Tzw.max=0. Zbrojenie przeciwskurczowe – zbrojenie ograniczające szerokość rozwarcia rys na skutek skurczu. potrzebne do zachowania stabilności podczas betonowania. Istnieją dwa podstawowe sposoby zbrojnie na ścinanie: .Sztywnych wkładów. Zbrojenie wykorzystuje się najczęściej w ustrojach płytowo – słupowych. . Zwykle dobiera się taka wysokość stopy fundamentowej.Strzemiona muszą być skutecznie zakotwione zarówno w strefie ściskanej. o Przyswojenie dwóch prętów.Koszy zbrojeniowych.- Pręty większych średnic (>12mm) dostarcza się jako pręty proste (do 12m. Zbrojenie konstrukcyjny – zbrojenie. Zbrojenie poprzeczne warunki konstrukcyjne . Zbrojenie rozdzielcze – gwarantuje równomierny rozdział obciążeń.Warunki poprawnego zakotwienia strzemion w zależności od zastosowanego rozwiązania: o Haki półokrągłe sA≥5Øs i 50mm. . SPOSÓB ZBROJENIA NA ŚCINANIE Przy ścinaniu EC2 pozwala jedynie na uwzględnienie zbrojenie nachylonego do osi podłużnej elementu pod kątem od 5˚ do 90˚. zbrojenie odgięte. Zbrojenie nośne pręty odpowiedzialne za przenoszenie naprężeń.Przy użyciu samych strzemion (najczęściej pionowych). • Zbrojenie główne podłużne – przeniesienie naprężeń normalnych.max=0.75d o W kierunku poprzecznym st. o Haki proste sB≥10Øs i 70mm. . . . • • Zbrojenie poprzeczne – strzemiona. którego ilość wynika z zapewnienia odpowiedniej współpracy stali z betonem. klatek lub drabinek (nieotaczających zbrojenia podłużnego – wymagane jest ich odpowiednie zakotwienie). Zdecydowanie rzadziej konieczne jest dozbrajanie stóp fundamentowych na przebicie. zabezpieczenie przed kruchym zniszczeniem.

Projektowanie sprowadza się do toku obliczeń wykorzystującego wspomniane wcześniej równania. gdy prócz momentu zginającego MSd występuje siła podłużna NSd < 0. mamy do czynienia z przekrojem mimośrodowo ściskanym. mamy do czynienia z przekrojem mimośrodowo rozciąganym. . obliczeniowa granica plastyczności stali zbrojeniowej (fyd) oraz graniczna wartość względnej wysokości ściskanej strefy betonu (xeff. .Ze zgrzewanych punktowo lub wyginanych siatek zbrojeniowych wykonanych z prętów. w oparciu o którą rozmieszcza się odpowiednią ilość zbrojenia. Zbrojenie otrzymane z obliczeń w projektowanym elemencie umieszcza się w miejscach. Są to równania równowagi sił oraz momentów względem prostej przechodzącej przez środek ciężkości betonu. . Wiadomymi wartościami są wytrzymałościowe parametry materiałów: obliczeniowa wytrzymałość betonu na ściskanie (fcd). W przypadku. Rozmieszczając i dobierając zbrojenie nie należy zapominać o jego minimalnych powierzchniach (o tzw. W obliczeniach parę sił: moment zginający – siła podłużna zastępuje się mimośrodem nie uwzględniając tym razem wpływu wyboczenia i mimośrodu niezamierzonego. przy NSd = 0. . . gdzie jest on rozciągany. W zależności od wielkości mimośrodu rozróżniamy dwa przypadki: ściskania z dużym i małym mimośrodem. ściskanych lub rozciąganych do dyspozycji mamy zawsze dwa równania równowagi. z małym mimośrodem.Średnica nie może być większa niż 12mm. Wynika to w istotny sposób z parametrów wytrzymałościowych betonu: jego dobrej wytrzymałości na ściskanie i niskiej wytrzymałości na rozciąganie (około 10x mniejszej) Zbrojenie należy również umieszczać również w ściskanej strefie betonu. że obliczeniowa nośność przekroju na moment zginający MRd = MSd. W obliczeniach parę sił: moment zginający – siła podłużna zastępuje się mimośrodem uwzględniającym wpływ wyboczenia.5a (a – mniejszy wymiar powierzchni rozdziału). równoległej do osi obojętnej.Odległość sąsiednich warstw zbrojenia złożonego z siatek. Przy wymiarowaniu żelbetowych elementów zginanych. oraz rozciągania osiowego o uproszczonym toku obliczeniowym. działania obciążenia długotrwałego oraz mimośrodu niezamierzonego. zakłada się zbrojenie symetryczne lub niesymetryczne i rozwiązuje układ równań. Tok obliczeniowy w obu przypadkach sprowadza się do identycznych założeń jak dla przekroju zginanego.Zbrojenie na docisk: Zbrojenie na docisk może być wykonane: . W przypadku.Ze strzemion zamkniętych z zakładem. dobiera się wstępnie parametry geometryczne przekroju i rozwiązuje układ równań. mimośrodowo ściskanych i rozciąganych – różnice i podobieństwa w sposobie podejścia (rozmieszczanie zbrojenia w zależności od działających sił wewnętrznych. leżących w płaszczyźnie prostopadłej do kierunku działania siły docisku. W zależności od wielkości mimośrodu rozróżniamy przypadki: rozciągania z dużym mimośrodem (stosuje się podobne podejście jak w przypadku mimośrodowego ściskania z dużym mimośrodem). gdy naprężenia ściskające są zbyt duże. Wykorzystując te same wiadome dobiera się wstępnie parametry geometryczne przekroju. znaczenie wytrzymałości betonu na ściskanie i rozciąganie.Ze spirali uzwajającej. Z elementami zginanymi mamy do czynienia.Zbrojenie w postaci siatek musi być rozmieszczone co najmniej w 3 warstwach.Odległość pierwszej warstwy zbrojenia do powierzchni docisku musi być nie większa niż 20mm. . gdy w przekrojach występuje moment zginający MSd. Rozwiązaniem każdego układów równań dla wszystkich przypadków jest pole powierzchni zbrojenia rozciąganego i ewentualnego zbrojenia ściskanego. liczbę prętów. gdy prócz momentu zginającego MSd występuje siła podłużna NSd > 0. .lim) uzależniona od przyjętej klasy stali zbrojeniowej. wpływ kształtu przekroju i wymiarów elementu). zbrojeniu konstrukcyjnym).3a-0. . rozmieszcza się je w przekroju ustalając jego rzeczywistą geometrię i ewentualnie sprawdza się stan graniczny nośności SGN. aby beton sam mógł je przenieść. Projektowanie żelbetowych elementów zginanych. 37. W praktyce korzysta się jednak bardzo często z prostszych w zapisie i wygodniejszych w zastosowaniu równań równowagi momentów względem prostej równoległej do osi obojętnej przechodzącej przez środek ciężkości zbrojenia. Przyjmuje się.Środek ciężkości zbrojenia powinien znajdować się między 0. Przyjmuje się wówczas konkretną średnicę.Siatki należy rozmieszczać na powierzchni nie mniejszej niż powierzchnia rozdziału. W odniesieniu do belek wykonuje się bardzo często obwiednię momentów zginających. o jego minimalnych średnicach (10mm dla wkładek ściskanych i 12mm dla wkładek rozciąganych). Sposoby rozmieszczenia zbrojenia na docisk: .

odpowiednich odstępach pomiędzy prętami: minimalnymi (Φ lub 20mm lub średnica kruszywa + 5mm) i maksymalnymi (400mm). Istotną rolę pełni także zbrojenie na ścinanie w postaci strzemion, których rodzaj uzależniony jest od ilości wkładek zbrojenia głównego i parametrów geometrycznych przekroju, oraz w postaci prętów odgiętych. Strzemiona rozmieszcza się na długości całego zbrojonego elementu w rozstawach konstrukcyjnych (min. 400mm), bądź wynikających z obliczeń zbrojenia na ścinanie.

38. Projektowanie strefy przypodporowej belek żelbetowych na ścinaniem(obliczeniowe nośności na ścinanie VRd1, VRd2, VRd3 i ich wpływ na przebiegmobliczeń; warunki SGN na odcinkach pierwszego i drugiego rodzaju; znaczeniemkąta Ѳ, sposoby zbrojenia na ścinanie);
Jako model obliczania elementów żelbetowych na ścinanie przyjęto model kratownicowy, w którym beton pracuje tylko na ściskanie, a rozciąganie krzyżulców i słupków kratownicy przejmuje poprzeczne zbrojenie w postaci prętów odgiętych i strzemion (pionowych lub ukośnych). Kąt Θ – to zmienny kąt nachylenia betonowych krzyżulców; przy jego mniejszej wartości uzyskuje się mniej zbrojenia, może jednak być nie spełniony warunek SG szerokości rys ukośnych. Warunek SGN na ścinanie : VSd ≤ VRd Nośność na ścinanie VRd jest równa jednej z trzech nośności: • VRd1 – ze względu na rozciąganie powstające w betonie przy ścinaniu w elementach nie wymagających obliczeniowego zbrojenia poprzecznego • VRd2 – ze względu na ściskanie powstające w betonie przy ścinaniu w elementach zginanych, a VRd2,red w elementach mimośrodowo ściskanych • VRd3 – ze względu na rozciąganie zbrojenia poprzecznego przy ścinaniu Odcinki elementu na których spełniony jest warunek VSd ≤ VRd1 odcinki pierwszego rodzaju; nie wymaga się obliczania zbrojenia poprzecznego i szerokości rys ukośnych. Odcinki na których spełniony jest warunek VRd 1< VSd ≤ VRd2 lub VRd2, red – odcinki drugiego rodzaju; wymaga się obliczenia zbrojenia poprzecznego i sprawdzenia szerokości rys ukośnych. 1. Nośność elementów na odcinkach pierwszego rodzaju. Sprawdza się z warunków: VSd ≤ VRd1, VSd ≤ VRd2 lub VRd2,red. VRd1 = [0,35kfctd(1,2+40ρL)+0,15σcp]bwd , gdzie: - k=1,6-d≥1,0 gdy min 50% zbrojenia rozciąganego doprowadzone do podpory; w innym wypadku k=1,0 - bw – najmniejsza szer. przekroju elementu w strefie ścinania - ρL - stopień zbrojenia podłużnego ρL=AsL/ bwd ≤ 0,01 - σcp – naprężenie w betonie wywołane silami podłużnymi σ cp =

N Sd + N pd Ac

≤ 0,2 f cd

N Sd - siła podłużna; N pd - siła sprężająca
VRd2 = 0,5νfcdbwz - ν – współczynnik efektywności ν = 0,61 −

 

f ck   250 

2. Nośność elementów na odcinkach drugiego rodzaju. Sprawdza się z warunków: VSd ≤ VRd2 lub VRd2,red, VSd ≤ VRd3. • Jeżeli zbrojenie poprzeczne składa się wyłącznie ze strzemion prostopadłych do osi elementu (gdy nie stosuje się prętów odgiętych lub pomija się ich wpływ): VRd2= νfcdbwz[ctgΘ/(1+ctgΘ)] VRd3= VRd31=(Asw1/s1) fywd1zctgΘ

• Jeżeli zbrojenie poprzeczne składa się wyłącznie ze strzemion ukośnych nachylonych pod kątem α: VRd2= νfcdbwz[(ctgΘ+ctgα)/(1+ctg²Θ)] VRd3= VRd32=(Asw2/s2) fywd2zsinα(ctgα+ctgΘ) • Jeżeli zbrojenie poprzeczne składa się ze strzemion prostopadłych do osi elementu oraz prętów odgiętych nachylonych pod kątem α, a strzemiona przenoszą co najmniej 50% siły VSd: VRd2= νfcdbwz[ctgΘ/(1+ctg²Θ)] + ΔV VRd3= VRd31 + VRd32 ΔV=[( Asw2 fywd2)/ s2]zcosα ≤ νfcdbwz[ctgΘ/(1+ctg²Θ)][ctgα/(2ctgΘ+ctgα)] Asw1, s1, fywd1 – pole poprzecznego przekroju jednego strzemienia (przy α=90°), rozstaw strzemion, obliczeniowa granica plastyczności stali strzemion Asw2, s2, fywd2 – pole poprzecznego przekroju jednego strzemienia ukośnego lub jednej warstwy prętów odgiętych, rozstaw warstw, obliczeniowa granica plastyczności • Sposoby zbrojenia na ścinanie

39. Ogólna klasyfikacja fundamentów żelbetowych. Sposób projektowania na przykładzie stóp fundamentowych (klasyfikacja fundamentów ze względu na głębokość posadowienia i kształt fundamentu; rodzaje i kształtowanie stóp fundamentowych; sposób doboru wymiarów i wpływ czynników gruntowych oraz sposobu przyłożenia obciążeń; metody projektowania zbrojenia);
Stopy – Przekrój pionowy stopy żelbetowej może być prostokątny, schodkowy lub trapezowy. Stopy kielichowe służą do zamocowania słupów prefabrykowanych. Najbardziej ekonomiczne są stopy o podstawie kwadratowej. Wysokość powinna wynikać z warunku na przebicie, warunek ekonomiczny 0,3(Bd)≤h≤0,5(B-d) (B – szerokość stopy, d – szerokość słupa). Zwykle na fundament są przekazywane siły poziome i momenty działające w różnych kierunkach. Wtedy ewentualne przesunięcie fundamentu względem osi słupa powinno być tak dobrane, żeby maksymalne naprężenia pod fundamentem były takie same. Ławy fundamentowe - Ławy fundamentowe stanowią posadowienie ścian lub rzędów słupów. Aby uzyskać równomierny rozkład naprężeń pod ławą należy tak dobrać jej kształt i wymiary, żeby wypadkowa z sił w słupach przechodziła przez środek ciężkości podstawy. Można to uzyskać przez zróżnicowanie długości wsporników ławy lub przez zróżnicowanie szerokości ławy. Ruszty – układy krzyżujące się, zmonolityzowane ławy fundamentowe. Wysokość (1/5 – 1/7)L, L- odległość dwóch sąsiednich słupów. Obciążenie to siły pionowe przenoszone przez słupy oraz momenty zginające powstałe w

Schody żelbetowe (klasyfikacja schodów żelbetowych.2m) – zmonolityzowane. spawane nie. składające się z jednego lub dwóch elementów nośnych (monolitycznych lub prefabrykowanych). Wymiary stopy należy dobrać tak. oraz ze słupa nośnego w pionowym kanale kolistym. stopnie są jednym końcem osadzone w ścianch.skutek monolitycznego połączenia słupów z fundamentem.nie zostały przekroczone dopuszczalne osiadania.5m (2m). należy pamiętać o zabezpieczeniu bodowli przed zalaniem oraz o wyporze wody (masa przekraczać musi wypór o co najmniej 15%) Płyty płaskie – słupy bez głowic. Przy obliczaniu należy uwzględnić odkształcalność podłoża gruntowego. słup jest żelbetowy zbrojony prętami podłużnymi.analizować trójwymiarowy blok fundamentu. ściany poprzeczne. .nie została przekroczona nośność podłoża. by: . Płyta denna. Skrzynie – pod duże obciążenia. płyty użebrowane. że stopa jest nieskończenie sztywna. Całkowita wysokość 5.zastosować metodę Lebella (Metoda Lebella jest próbą prostego obliczenia sił wewnętrznych w stopie traktowanej jako trójwymiarowy element konstrukcyjny). . Przy obliczeniu sił wewnętrznych możemy: . . podłużne (0.jednowymiarowych schematów prętowych. powyżej 3m – skrócenie co 2 wkładki o 20% .należy pamiętać o zbrojeniu startowym słupa 40. Słup może przekazywać na stopę jedynie siłę pionową w osi fundamentu .0m).stopa nie doznawała obrotu. Zwykle zakłada się.(stopa obciążona mimośrodowo).5m. Siatka rusztu wymuszona jest siatką słupów. ew. lub siłę pionową. schody płytowe. Płyta fundamentowa – gorsze warunki gruntowo-wodne.0m – nawet 2 kondygnacje. obiekty wysokie. Z tego wynika liniowy rozkład odporu gruntu pod stopą. szkody górnicze. zasady obliczania i przykłady konstrukcji schodów płytowych bez belek spocznikowych i podestowych.siatki łączone należy kończyć hakiem. elementy konstrukcji schodów. Jest korzystnie. 2m): a) ze stopniami zamocowanymi w ścianach. na których oparte są dwuwspornikowe stopnie (obliczane jak wsporniki zamocowane w belce – w belce skręcanie) oraz ewentualnie płyty spocznikowe. mających w poziomym rzucie kształt wycinka koła. płyty płaskie słupy z głowicami. b) wachlarzowe. płyta górna (1. a podłoże reprezentuje model Winklera.o stopniach wspornikowych: monolitycznych lub prefabrykowanych oraz z płyt spocznikowych. 2) dwuswspornikowe. stopnie są elementami wspornikowymi. . składające się z prefabrykowaych stopni.0-1.5-6. Rodzaje schodów: 1) schody wspornikowe (ze względu na ugięcie końca wspornika wysięg do 1. Zakłada się przebicie pod kątem 45°przy naprężeniu równym wytrzymałości obliczeniowej betonu na rozciąganie.(stopa obciążona osiowo).6-1.zakłada się siatkę o stałym rozkładzie – dla stóp do 1. poziomą i moment zginający . jeżeli siła wypadkowa z obciążeń przekazywanych przez słup przechodzi przez środek podstawy fundamentu. . dla większych stóp – zagęszczenie w strefie środkowej. . Zbrojenie stopy: .zastosować daleko idące uproszczenie i obliczać przestrzenny blok za pomocą . przykłady rozmieszczenia zbrojenia).

mogą być monolityczne (przykłady na zdjęciu) lub prefabrykowane (z małych elementów – składane z oddzielnych stopni i belek policzkowych lub wielkopłytowe). .3) schody policzkowe (ze stopniami swobodnie popartymi). W żadnym przypadku nie może być odrywane od betonu (b). W narożu pod działaniem momentu zginającego zbrojenie powinno być „naciągane” na beton (a).5m). Schody płytowe obliczamy jak płytę załamaną swobodnie podpartą na ścianach klatki schodowej o rozpiętości liczonej w rzucie. Jeżeli dwa rodzaje rozciąganego zbrojenia krzyżują się w narożniku. stopnie mogą opierać się na klatkach ściany schodowej z obu stron lub na podłużnych belkach jednostronnie i dwustronnie. Zbrojenie schodów płytowych bez belek spocznikowych i policzkowych: Konstruując zbrojenie schodów płytowych należy zwrócić szczególną uwagę na miejsce załamania płyty. 4) płytowe (rozpiętość do 4. to każde z nich powinno być niezależnie zakotwione (c). powinno być dociskane do betonu.

Przykład zbrojenia schodów płytowych: 5) płytowo-belkowe. -> płytowo-belkowe z belkami spocznikowymi (płytowe biegi połączone z płytami spocznikowymi. to konieczne będzie zastosowanie wkładek 4 i 5. z belkami spocznikowymi. . przy czym odgięta część 1 mogłaby być skrócona. Zbrojenie rozdzielcze należy rozmieszczać jak dla płyt ciągłych.Zasady konstruuowania płytowego biegu schodowego połączonego ze spocznikami: Przy zapewnieniu całkowitej swobody obrotu na podporze wystarczyłyby wkładki typu 1 i 2. podparte belkami spocznikowymi w miejscu styku biegu ze spocznikiem). lub obydwoma. Jeżeli na podporach mogą wystąpić momenty częściowego zamocowania. Jeżeli na skutek silnego zamocowania w podporze i krótkich wsporników można się spodziewać zerowania momentów w pobliżu załamania podniebienia schodów. policzkowymi. to konieczne są wkładki typu 3 (przy małych momentach-krótsze).

w płycie spocznikowej zginanie. b i c tylko w teorii).-> płytowo-belkowe z belkami policzkowymi i spocznikowymi. 7) o biegach wspornikowych (złożony układ sił wewnętrznych: w biegu górnym siła rozciągająca. (płytowe biegi połączone z płytami spocznikowymi. . stopnie dodatkowo podparte są na belkach policzkowych). zginanie i skręcanie.spiralne. 6) z płytą załamaną (opcja a jako schody wspornikowe. -> prefabrykowane płytowo-belkowe z belkami policzkowymi i spocznikowymi. skręcanie i ściskanie lub rozciąganie). 8) płytowe . . zginanie i skręcanie. w biegu dolnym siła ściskająca. podparte belkami spocznikowymi w miejscu styku biegu ze spocznikiem.

ponad którym jest transportowany. • Procesy powulkaniczne – po fazie wulkanicznej przez długi czas jeszcze obserwuje się różnorodne zjawiska związane z aktywnością ogniska magmowego wewnątrz skorupy: wydzielanie się gorących gazów z gardzieli i szczelin wulkanów. który prowadzi do powstania nowych skał podobnych do granitu. które indykują reakcje chemiczne powodując częściowe lub całkowite zastąpienie minerałów nowymi • Ultrametamorfizm – zespół procesów między metamorfizmem a granityzacją • Granityzacja – proces zachodzący w skorupie ziemskiej. wiatr. wód. w górnych partiach płaszcza i głębszych warstwach Ziemi. spełzywanie. 41. • Termiczny – w sąsiedztwie ognisk magmowych. gdy magma zastyga głęboko pod powierzchnią Ziemi. osypywanie. • Procesy wulkaniczne – polegają na wylewaniu się magmy (lawy) na powierzchnię Ziemi (lub dno morskie) gdzie następuje jej zastygnięcie -> powstają skały magmowe. Endogeniczne: • Magmatyzm – ogół procesów tworzenia i przemieszczania magm oraz powstawanie ciał magmowych na i pod powierzchnią • Procesy plutoczne – występują. które prowadzą do zmian w skorupie ziemskiej. tworząc intruzje skał magmowych głębinowych wciśnięte pomiędzy istniejące wcześniej formacje skalne.9) inne. gejzery • Dyferencjacja – różnicowanie się magmy w ognisku magmowym • Likwacja – odmieszanie się magmy cięższej i lżejszej • Metamorfizm – ogół procesów powodujących przeobrażenie skał w wyniku działania temperatury i ciśnienia znacznie wyższych niż na powierzchni Ziemi. . Procesy geologiczne – zespół procesów fizycznych i chemicznych. • Fizyczne – rozkruszenie i rozpad skały bez zmiany składu chemicznego • Chemiczne • Krasowienie skał – rozpad skał węglanowych i gipsowo – solnych przez wodę. świata organicznego (w strefie powierzchniowej i przypowierzchniowej). obrywy) • Erozja – mechaniczne niszczenie skał (połączone z usuwaniem powstających okruchów) przez wodę. cykl procesów geologicznych w przyrodzie). gdzie panuje wysokie ciśnienie hydrostatyczne i temp • Metasomaza – gdy któryś z powyższych procesów przebiega z dopływem roztworów i gazów. gdzie skały podlegają silnemu stresowi przy małej temp • Regionalny – przebiega po pogrążeniu skał na dużą głębokość. wywołane przesunięciami mas skalnych w litosferze • Epejrogeneza – powolne i długotrwałe ruchy pionowe rozległych obszarów skorupy ziemskiej • Orogeneza – wypiętrzanie łańcucha górskiego w skutek pofałdowania pewnej serii skał osadowych Egzogeniczne: • Wietrzenie – rozpad mechaniczny i chemiczny skał pod wpływem nasłonecznienia. lodowce. Podział procesów geologicznych – procesy endogeniczne i egzogeniczne (krótka charakterystyka i wzajemne relacje. pod wpływem temperatury intrudującej magmy • Dyslokacyjny – przebiega w strefach fałdowych. Przyczyną powstawania procesów geologicznych jest energia z wnętrza ziemi (procesy endogeniczne) lub z zewnątrz Ziemi (procesy egzogeniczne). wulkany błotne. • Sufozja – wynoszenie niektórych składników skały przez wody przepływające przez nią -> większa porowatość • Osuwiska – rezultat zachwiania równowagi na zboczu (spływy. zsuwanie. intensyfikując jego dalsze działanie. Woda rozpuszcza skały na powierzchni i w szczelinach. Uruchomiony erozją materiał skalny uderza o podłoże. • Diastrofizm (ruchy tektoniczne) – zespół procesów prowadzących do mechanicznych odkształceń (deformacji) skorupy. gorące źródła. • Dryf kontynentalny • Trzęsienia Ziemi – gwałtowne i krótkie ruchy skorupy ziemskiej.

bardzo drobnych cząstek (<0. może powodować wywiewanie dużej ilości materiału drobnoklastycznego (piaszczystego i pylastego) z rozległych obszarów i np. lodowcowych i rzecznych dla inżynierskiej działalności człowieka). eolicznym. • kształtu/kąta nachylenia atakowanej powierzchni. bagiennym Sedymentacja + Denudacja -> gradacja (planacja) – wyrównanie terenu • Diageneza – zespół procesów po depozycji skały -> zlityfikowanie skały 42. Powierzchnie skał są rysowane. Rodzaje osadów W wyniku akumulacyjnej działalności procesów eolicznych powstają następujące formy: . Działalność transportująca Transport eoliczny można podzielić na trzy podstawowe kategorie: • Suspensja – jest unoszeniem w stanie zawieszonym. opadające ziarna wybijają w górę następne. gdzie jest deponowany w postaci skał okruchowych jak piaskowce. Luźne głazy są często ścięte i wypolerowane od strony wiejącego wiatru – graniaki. I. Procesy eoliczne 1. Geologiczno-inżynierskie znaczenie procesów eolicznych. lodowcowych i rzecznych (działalność erozyjna. do 1 m po zawietrznych stronach wydm. • Sedymentacja (osadzanie.2 mm). a także tworzenie oaz. rzecznego. często na bardzo duże odległości. powodujące wyrównanie terenu.jest to ciągły proces erozyjny polegający na przemieszczaniu okruchów skalnych (efektów dezintegracji blokowej i ziarnowej) z terenów wyżynnych na nizinne. Zazwyczaj transportowany materiał trafia ostatecznie do oceanów. polerowane. Osady pochodzenia eolicznego lodowcowego. • Saltacja (unoszenie przerywane) – ziarna wykonują krótkie i niewysokie skoki po krzywych balistycznych. • masy ziaren w jednostce objętości powietrza. drążone i ścierane. • Osady – nagromadzenie materiału terygenicznego (z „ziemi”) • Zeskalenie – na dnie morza • Sedymentacja morska – odparowanie wody -> krystalizacja na dnie • Sedymentacja lądowa – w środowisku rzecznym. Intensywność korazji zależy od: • kwadratu szybkości ruchu ziaren.• Powierzchniowe ruchy masowe – przemieszczanie w dół po stoku przypowierzchniowych partii podłoża (zwietrzeliny. transportująca. co prowadzi do powstawania charakterystycznych form – grzybów skalnych.jest wywiewaniem cząstek mineralnych. lodowcowym. tworzenie pustyń kamienistych (hamad) lub żwirowych (serir). osadów stokowych oraz fragmentów skał) pod wpływem działania siły ciężkości Erozja + Powierzchniowe ruchy masowe -> Denudacja • Denudacja . • Pełznięcie powierzchniowe ziaren – jest to wleczenie ziaren po ziemi. akumulacja) – gromadzenie się osadów (materiału skalnego) skupionego na miejscu dzięki działalności organicznej lub wytrącania podczas naturalnych procesów fizykochemicznych. Działalność erozyjna Erozję eoliczną można podzielić na dwie podstawowe kategorie: • Deflacja . Piasek jest unoszony na wys. • Korazja – jest ścieraniem skał poprzez piasek niesiony wiatrem. 2. 3. Znaczenie procesów eolicznych. jeziornym.

• wydmy poprzeczne i podłużne • wydmy gwiaździste • Lessy. Piaski wydmowe występujące w podłożu budowlanym mają korzystne właściwości geotechniczne (są przewiane). itp. zawierające ziarna od frakcji iłowej do wielkich głazów. przylegających do pustyń. wykształcone jak osady rzeczne . • wmarzaniu bloków podłoża w spód lodowca przy współudziale przechłodzonych wód. a w nich osady zastoiskowe: • iły warwowe (wstęgowe) – zbudowane z naprzemianległych jasnych warstewek pyłu kwarcowego i ciemnych warstewek iłu.• Wydmy Powstają w wyniku zatrzymania naniesionego przez wiatr piasku na przeszkodzie. Działalność transportująca Podczas ruchu lodowce transportują w zawieszeniu ogromne ilości materiału skalnego. Intensywność niszczenia podłoża przez lodowiec zależy od: • prędkości ruchu lodowca. krzaku. zwanego morenami. Rodzaje osadów A. a także gwałtownemu i nierównomiernemu osiadaniu przy dodatkowym zawilgoceniu. • zdzieraniu zwietrzeliny oraz fałdowaniu i przesuwaniu warstw skalnych przez czoło lodowca. pozostaje bruk morenowy i eratyki. Są to osady niewysortowane. Najwięcej pyłów jest zatrzymywanych na obszarach stepowych. np. Gorszym podłożem są lessy. Pokrywy lessowe osiągają znaczne miąższości (>100 m). II. tworząc osady zwałowe. przez co bardzo mało odporne na erozję. Proces deflacji może prowadzić do odsłonięcia fundamentów budynków. 4. Mechanizm erozji lodowcowej polega na: • ścieraniu podłoża poprzez wtopione w spąg lodowca okruchy skalne. Gdy glina zwałowa zostanie przepłukana przez wody wypływające z lodowca. Działalność inżynierska lub gospodarcza może prowadzić do zniszczenia naturalnego utrwalenia wydmy. Szczególnie dotyczy to konstrukcji stalowych. Rzeka wypływająca z czoła lodowca może dalej transportować a następnie osadzać drobniejsze osady uwalniane z czoła – tak tworzą się osady fluwioglacjalne. wież obserwacyjnych na wybrzeżach. • współczynnik zmiany warunków ruchu lodowca. Charakterystyczne dla krajobrazu lessowego są głębokie wąwozy i jary o stromych ścianach. 2. • działalności wód lodowcowych. Znaczenie dla inżynierskiej działalności człowieka Proces korazji ma znaczenie dla obiektów inżynierskich narażonych na wiatr niosący ziarna mineralne – np. glinokrzemianowego i z węglanu wapnia. • docisku masy lodowej do podłoża (będącej funkcją grubości pokrywy lodowej). Wędrówki wydm mogą prowadzić do zasypania i zniszczenia nawet całych osiedli. uwalniany zostaje materiał skalny. a więc uruchomić deflację. Procesy lodowcowe 1. Pod wpływem wiatru. Lessy składają się z pyłu kwarcowego. czy piaskowe. szczególnie pod wpływem wody. które podlegają wymywaniu. Działalność erozyjna Działalność erozyjna lodowca nosi nazwę egzaracji. a następnie wyrywanie ich wskutek dalszego posuwania się jęzora lodowcowego. nazywane glinami zwałowymi lub morenowymi. gdy wiatr zmniejsza prędkość. wykształcone jak osady rzeczne. wydmy wędrują z prędkością od kilku do kilkunastu metrów rocznie (wyjątkowo do 200 m/rok). jak też kilkudziesięciometrowe bloki skalne. lub gdy pokonuje bariery morfologiczne. Transport ten nie jest selektywny – lodowiec z równą łatwością przenosi cząstki iłowe. Podczas tego transportu przenoszone cząstki w niewielkim stopniu ulegają rozdrobnieniu i obtoczeniu. Wydmy dzielimy na: • paraboliczne. • piaski pylaste 3. Przenoszony przez suspensję pył osadza się. • odporność podłoża. a następnie osadzać drobniejsze osady uwalniane z czoła – tak tworzą se osady fluwioglacjalne. Gdy czoło lodowca topnieje. Przeciwdziała się temu stosując osłony (płotki wydmowe) lub poprzez rozwijanie roślinności. W wyniku zatrzymania wód z topniejącego lodowca w obniżeniach terenu tworzą się jeziora zastoiskowe. W jej wyniku powstają doliny U-kształtne. głazie. Są silnie porowate i miękkie. • barchany. Rzeka wypływająca z czoła lodowca może dalej transportować.

a także terasów erozyjnych. od frakcji żwirowej do pylastej. powodujący nacisk na podłoże (do kilku MPa) spowodował prekonsolidację osadów luźnych. B. Utwory aluwialne charakteryzują się przekątnym warstwowaniem – poszczególne warstewki zapadają w kierunku ruchu wody. Ogromne zróżnicowanie litologiczne (cechy i właściwości skał obserwowane makroskopowo) wynikające ze złożonego osadzania się utworów zwałowych wymaga dokładnego rozpoznania dla bezpiecznego fundamentowania obiektów. to jej obciążenie. poprzez podcinanie progów wodnych. 4. Gdy czoło lodowca topnieje. W okresach wysokich stanów wód rzeki płyną szeroko poza normalnym korytem. • piaski pylaste. tworząc osady zwałowe. Działalność transportująca Rzeki transportują materiał skalny w postaci roztworu. Znaczenie dla inżynierskiej działalności człowieka . 2. W krańcowych przypadkach prowadzi do kaptażu. • Stożki napływowe – powstają w miejscach zmniejszenia energii rzeki (przy zmniejszeniu spadku lub połączeniu dwóch rzek o różnych spadkach). Całkowita ilość materiału niesionego przez rzekę. występuje stopniowe zmniejszanie wielkości ziaren deponowanych osadów. Maksymalna głębokość. Nawroty lodowca w czasie kolejnych glacjałów spowodowały rozwój glacitektoniki – skomplikowane deformacje podłoża lodowca. Zarówno w profilu podłużnym jak i pionowym aluwiów. stopnie) występujące na różnych wysokościach w dolinie rzecznej. szczególnie młodego. III. a w nich osady zastoiskowe: • iły warwowe (wstęgowe) – zbudowane z naprzemianległych jasnych warstewek pyłu kwarcowego i ciemnych warstewek iłu. do jakiej może dojść erozja wgłębna. 4. Gdy glina zwałowa zostanie przepłukana przez wody wypływające z lodowca pozostaje bruk morenowy i eratyki. Materiał skalny wleczony lub toczony po dnie (rumowisko rzeczne). progów wodnych i wodospadów. kanionów. Zawiesiny tworzy głównie frakcja pyłowa i iłowa. gardzieli dolinnych. Erozja wgłębna Pogłębianie koryta rzecznego. tworząc w tzw. Erozja boczna Polega na podmywaniu brzegów koryta rzecznego i w rezultacie ich obrywaniu się i obsuwaniu.B. Działalność erozyjna A. natomiast duże rzeki o niewielkiej prędkości transportują ogromne ilości drobnego materiału skalnego. Ciężar cząstek jakie może transportować rzeka (wydolność) zależy od jej prędkości. Osady rzeczne mogą być gromadzone jako: • Terasy – spłaszczenie terenu (półki. Jako roztwór transportowane są łatwo rozpuszczalne związki: węglany. uwalniany zostaje materiał skalny. Zróżnicowanie litologiczne osadów plejstoceńskich powoduje skomplikowane warunki hydrogeologiczne. Jednak ich układ przestrzenny jest bardzo skomplikowany i charakteryzuje go budowa soczewkowa. to baza erozyjna. Znaczenie dla inżynierskiej działalności człowieka Utwory lodowcowe stanowią podłoże budowlane na niespełna 75% obszaru Polski. C. 3. Rodzaje osadów W miarę zmniejszania się prędkości (tracenia energii) rzeka pozostawia część transportowanych osadów tworząc aluwia. do którego uchodzi rzeka. siarczany i chlorki. Ciężar lodowca. czyli przeciągania rzeki słąbiej erodującej przez rzekę silniej erodującą. Jest to poziom zbiornika wodnego. Ilość zawiesin zależy od podłoża po którym płynie rzeka. facji powodziowej aluwia zawierające znaczną część substancji organicznej – mady (gliny powodziowe). Procesy rzeczne 1. Erozja działa na zewnętrznych łukach zakoli rzeki i poprzez rozwijanie meandrów prowadzi do poszerzania doliny rzecznej (powstawania dolin płaskodennych). występuje przy dużym spadku rzeki i prowadzi do powstawania dolin V-kształtnych. a w rzekach o większym spadku również piaskowa. Małe rzeki o dużej prędkości zdolne są do przenoszenia małych ilości olbrzymich głazów. nazywane glinami zwałowymi lub morenowymi. C. zawiesiny i wleczyny. Erozja wsteczna Powoduje cofanie się obszarów źródłowych i wodospadów. W wyniku zatrzymania wód z topniejącego lodowca w obniżeniach terenu tworzą się jeziora zastoiskowe. Są to osady niewysortowane. zawierające ziarna od frakcji iłowej do wielkich głazów. jest transportowany głównie przy wysokich stanach wody i powoduje okresowe przemieszczanie aluwiów zalegających na danie – tworzenie otoczaków. powstają przez rozcięcie nagromadzonych przez rzekę osadów aluwialnych w dnie doliny.

80 .Wznoszenie budowli w bliskim sąsiedztwie rzek może być niebezpieczne. ze względu na ryzyko zalania budynku w okresie wiosennym (roztopy).25 < IL ≤ 0. Wielkość ziaren gruntu ma znaczenie w przypadku potrzeby zwiększenia nośności podłoża – im większe ziarna kruszywa (grubsza frakcja kruszywa). ile wody wchłonie grunt w trakcie przejścia ze stanu półzwartego w płynny.Gπz) • bardzo spoiste IP ≤30% (Ip. Podział ze względu na stopień plastyczności • zwarte IL < 0 • półzwarte IL ≤ 0 • twardoplastyczne 0 < IL ≤ 0.IL > 1. GRUNTY SPOISTE (Ip>1%) Grunty spoiste : • Ił – I • Ił piaszczysty – Ip • Ił pylasty – Iπ • Glina – G • Glina piaszczysta – Gp • Glina pylasta – Gπ • Glina zwięzła – Gz • Glina piaszczysta zwięzła – Gpz • Glina pylasta zwięzła – Gπz • Piasek gliniasty – Pg • Pył – π • Pył piaszczysty – πp Ich podział zależy przede wszystkim od zawartości w nich frakcji iłowej. Stopniem zagęszczenia nazywa się stosunek zagęszczenia istniejącego w warunkach naturalnych do największego możliwego zagęszczenia danego gruntu.25 • plastyczne0. Stan gruntów niespoistych: • luźny ID ≤ 0.Gπ) • zwięzło spoiste 20< IP ≤ 30% (Gpz.67 < ID ≤ 0.G. π) • średnio spoiste 10< IP ≤ 20% (Gp. zagęszczeniem i wilgotnością.80 • bardzo zagęszczony ID > 0.I. GRUNTY NIESPOISTE (Ip 1%) Grunty niespoiste : • Żwir – Ż • Pospółka – Po • Piaski grube – Pr • Piaski średnioziarniste – Ps • Piaski drobne – Pd • Piaski pylaste – Pπ Podstawowym kryterium podziału gruntów niespoistych jest procentowa zawartość poszczególnych frakcji ziaren.Iπ) Wskaźnik ten określa. lub po wystąpieniu ulewnych deszczów. Podobnie sytuacja wygląda w przypadku kolejnego parametru określającego grunty niespoiste zwanego stopniem zagęszczenia ID.Gz. tym nośność gruntu wzrasta.33 • średnio zagęszczony 0.50 • miękkoplastyczne 0.33 < ID ≤ 0. 43. Im wyższa jest wartość tego współczynnika. Grunty te różnią się uziarnieniem. Do celów budowlanych wykorzystywane są grunty. Stopień plastyczności IL [-] jest parametrem pozwalającym określić zawartość wody w gruncie.50 < IL ≤ 1. Ponadto przy projektowaniu posadowienia budynku niezbędne są również inne parametry geotechniczne takie jak kąt tarcia wewnętrznego gruntu (Fu(n)) czy jego spójność (Cu(n)). πp.0 Drugi z parametrów określających grunty spoiste spoistość IP [%]. Stany fizyczne gruntów spoistych i niespoistych (parametry definiujące stany fizyczne i ich wyznaczanie).67 • zagęszczony 0.0 • płynne . których IP >10. oraz parametry odkształcenia ogólnego pierwotnego (EO) i wtórnego (E) i moduły ściśliwości pierwotnej (MO) i wtórnej (M). tym nośność gruntu jest większa i bardziej nadaje się do celów budowlanych. który dzieli je na: • mało spoiste 1< IP ≤ 10% (Pg.

Stopień ten wyraża stosunek objętości wody w gruncie do objętości porów. Stopień wilgotności w granicach 0. jeżeli grudka gruntu przyłożona do papieru zostawia na nim wilgotny ślad. Wyróżnienie następnych stanów określa się na podstawie liczby wałeczkowań tej samej kulki.4 < Sr ≤ 0. Obecność węglanów w gruntach powoduje ich silną agregację (łączenie się mniejszych cząstek w . jeśli grudka gruntu przy zgniataniu odkształca się plastycznie. Jeżeli z gruntu nie można uformować kulki.5mm • Pd d50 0.0 Zgodnie z ta klasyfikacją najlepszymi gruntami pod posadowienie fundamentów są grunty wilgotne. biorąc pod uwagę ile razy uzyskano wałeczek o średnicy 3 mm bez jego uszkodzeń. Rodzaj gruntów spoistych zależy przede wszystkim od zawartości w nich frakcji iłowej. Czarne zabarwienie gruntu może być wywołane także obecnością substancji organicznej. lecz wałeczek pęka podczas pierwszego wałeczkowania. Grunt należy określić jako spoisty. Rodzaje gruntów makroskopowo określa się na podstawie próby wałeczkowania. lecz papier przyłożony do gruntu nie staje się wilgotny. 4. Określanie barwy gruntu Jedną z cech makroskopowych gruntu jest jego barwa. a także od składu i właściwości cząstek stałych. to rodzaj gruntu określa się na podstawie zdolności do formowania kulki. c) wilgotny. Należy jednocześnie pamiętać. przy czym spoistość nadaje gruntom frakcja iłowa. 5. Grunt określamy jako: a) suchy.2 Przybliżone oznaczania rodzaju gruntów niespoistych. a następnie barwę podstawową. jeżeli woda odsącza się z gruntu grawitacyjnie. kukiełek itp. związki żelaza trójwartościowego nadają gruntom zabarwienie o odcieniach czerwonych lub brunatnych.5mm • Ps 0. 2. Grunt należy określić jako niespoisty.8 • nawodnione (mokre) 0. że grunt może zmieniać barwę po wysuszeniu. Określanie zawartości węglanu wapnia Węglany wapnia mogą występować w gruntach bądź w stanie rozproszonym. Jeżeli z gruntu można uformować kulkę. jeśli grudka gruntu przy zgniataniu pęka. jeżeli po wyschnięciu do stanu powietrzno-suchego stanowi on niezwiązane ze sobą cząstki lub grudki. a zielone obecnością glaukonitu. często ułatwiająca makroskopowe wydzielenie różnych rodzajów gruntów. Oznaczanie rodzaju gruntów spoistych. natomiast związki żelaza dwuwartościowego zabarwienie o odcieniach zielonych i czarnych. na przykład: grunt o barwie jasnobrązowej z czerwonymi smugami.1. a w przypadkach wątpliwych uzupełnionej próbą rozmakania i rozcierania. Oznaczanie stanu gruntów spoistych Stan gruntu zależy od ilości i właściwości zawartej w nim wody. bądź też w postaci większych lub mniejszych skupień. a ponadto od zawartości frakcji pyłowej i piaskowej. Barwę gruntu określa się na przełamie bryłki gruntu o wilgotności naturalnej. 3.Następny parametr określający grunty niespoiste to stopień wilgotności Sr. Podział gruntów niespoistych ze względu na uzarninenie: dz-średnica zastępcza [mm] • Pr d50>0. na podstawie wielkości i zawartości ziarna poszczególnych frakcji lub ewentualnie za pomocą lupy z podziałką. Wyróżnia się 4 rodzaje gruntów spoistych (stopnie spoistości). grunt znajduje się w stanie zwartym. kryształków. określa się charakter tej niejednorodności podając barwy poszczególnych części.4 • wilgotne 0. Dlatego też określa się ją w gruncie o wilgotności naturalnej. Ilość węglanów w niektórych gruntach spoistych może dochodzić nawet do 30%.4 < Sr ≤ 0. d) mokry. grunt znajduje się w stanie półzwartym. dominującą (na przykład: barwa jasnozielono-brązowa). jeżeli po wyschnięciu do stanu powietrzno-suchego tworzy on zwarte grudki. e) nawodniony.25mm • Pπ WYZNACZANIE PARAMETRÓW: 1.8 pozwala zachować odpowiedni kształt fundamentów oraz ich nośność.Sr ≤ 0. Wyróżniamy grunty: • mało wilgotne . Makroskopowo stan gruntów spoistych należy oznaczać na podstawie liczby kolejnych wałeczkowań tej samej kulki gruntu wg 1. nie wolno zwilżać gruntu nawet jeśli jest suchy. Jeśli barwa gruntu nie jest jednorodna.1. Barwa w niektórych przypadkach jest wynikiem określonego składu mineralnego gruntu lub zawartych w nim domieszek.8 < Sr ≤ 1. Określenie barwy może być wyrazem kilkuczłonowym. b) mało wilgotny. przy czym najpierw podaje się intensywność i odcień barwy. rozpadające się pod wpływem lekkiego nacisku palcem. Tak na przykład. Do gruntów niespoistych (sypkich) zalicza się grunty drobnoziarniste niespoiste oraz grunty gruboziarniste zawierające do 2% frakcji iłowej. a w przypadku określenia barwy gruntu wyschniętego fakt ten trzeba odnotować. Wałeczkowanie przeprowadza się na gruncie o wilgotności naturalnej. jeżeli przy ściskaniu gruntu w dłoni odsącza się woda.25<d50 0. 1. a po rozdrobnieniu daje suchy proszek. Rodzaj gruntów niespoistych określa się zgodnie z % zawartością frakcji. Przy określaniu barw używa się na ogół nazw kolorów podstawowych w skali barw. Oznaczanie wilgotności gruntu Makroskopowo wilgotność gruntu określa się wyróżniając pięć stopni wilgotności gruntów spoistych. Jeżeli grunt jest w stanie wilgotnym.

Woda kapilarna opada w dół.(stanowią ciągły poziom wodonośny na znacznym obszarze) . co w zasadniczy sposób może mieć wpływ na inżyniersko-geologiczne właściwości tych gruntów.właściwe .wody kapilarnej. że nie ulega ona sile przyciągania ziemskiego. Prawo Terzaghiego: δ – naprężenie całkowite działające na grunt δ’ – naprężenie efektywne – oddziałujące na szkielet gruntowy u – ciśnienie wody w porach gruntu δ = δ '+u Wypór wody – powoduje zmniejszenie gęstości objętościowej szkieletu gruntowego γ ' = γ −γ w γ' – ciężar gruntu z uwzględnieniem wyporu wody γ – ciężar całkowity gruntu γw – ciężar wody [10 kN/m3] Wypór działa poniżej zwierciadła wody gruntowej. wodoprzepuszczalność. Makroskopowo zawartość węglanu wapnia określa się na podstawie obserwacji gruntu po skropieniu 20% roztworem kwasu solnego. prawo Darcy.zaskórne – (występują w lokalnych soczewkach gruntów małoprzepuszczalnych blisko powierzchni terenu. Woda w gruncie i zjawiska z nią związane (rodzaje wody. ich poziom zależy od ilości opadów) Woda artezyjska – szczególny przypadek zwierciadła napiętego. Woda gruntowa przepływa zawsze ku najniższemu poziomowi piezometrycznemu. zjawiska związane z przepływem wody: kurzawka. Wodę wolną przyjęto nazywać wodą gruntową. jeżeli poziom ustalony wychodzi ponad poziom terenu. Woda wolna całkowicie ulega sile ciężkości i zajmuje możliwie najniższe położenie w porach przepuszczalnych gruntów. gdy ciężar jej przekroczy kapilarne siły napięcia powierzchniowego. Rozróżniamy wody gruntowe: . sufozja i inne).większe). ρ' = ρ − ρw . przywartej na powierzchni cząstek gruntowych.wody błonkowej. Poziomem piezometrycznym nazywamy poziom. 44. utrzymywanej siłami napięcia powierzchniowego w porach gruntu ponad zwierciadłem wody wolnej . Rodzaje wody w gruncie: Woda w gruncie występuje w postaci: . .wody wolnej Na wodę błonkową działają tak duże siły przyciągania powierzchniowego. na jakim ustaliłoby się zwierciadło wody w rurze piezometrycznej po wstawieniu w daną warstwę. infiltracją wód powierzchniowych z otwartych zbiorników wodnych i rzek oraz kondensacją pary wodnej znajdującej się w porach gruntów. Woda gruntowa: Wody gruntowe są zasilane przesiąkającą do gleby wodą deszczową.

określająca zależność między spadkiem hydraulicznym „i” a prędkością przepływu wody w gruncie „v”: v – prędkość przepływu wodu [cm/s] k – współczynnik wodoprzepuszczalności (stała Darcy’ego) i – spadek hydrauliczny [m] v = k ⋅i Stała „k” jest charakterystyczna dla danego ośrodka gruntowego.uziarnienia gruntu (im drobniejsze frakcje. Spadek hydrauliczny – względna różnica poziomów piezometrycznych.temperatury wody (lepkość) Czynnikiem powodującym przepływ wody w warunkach naturalnych są siły grawitacji ziemskiej. i= ∆h l Δh – różnica piezometrycznych poziomów wody gruntowej l – długość drogi przepływu [m] Prawo Darcy Miarą wodoprzepuszczalności gruntu jest tzw. prostopadłe do kierunku przepływu [cm2] t – czas [s] .składu mineralnego szkieletu gruntowego . dążące do wyrównania poziomów wody w naczyniach.porowatość gruntu (im większa porowatość.' – ciężar gruntu z uwzględnieniem wyporu wody γ – ciężar całkowity gruntu γw – gęstość wody [1 g/cm3] Wodoprzepuszczalność gruntu Wodoprzepuszczalność gruntu – zdolność do filtracji wody siecią kanalików utworzonych z porów gruntu. między którymi możliwy jest przepływ.03T kT – stała uzyskana doświadczalnie w temp T T – temperatura przepływającej wody [*C] W praktyce większe znaczenie ma objętość przepływającej wody: Q = kT ⋅ A ⋅ t ⋅ i Q – objętość przepływu [cm3] kT – stała Darcy (dla temperatury T) [cm/s] A – pole przekroju gruntu. tym mniejszy opór) . Opór przy przepływie zależy od: . stała Darcy’ego „k” . Przybliżone obliczenia współczynnika „k” dla gruntów sypkich można przeprowadzić stosując wzór Hazena: 2 k = C ⋅ d10 k – stała Darcy’ego w m/dobę C – współczynnik doświadczalny d10 – średnica miarodajna (dla temp 10*C) k10 = kT 0. tym większy opór – wolniejsza filtracja) .7 + 0.

i – spadek hydrauliczny Kierunki przepływu wody w gruncie .w kierunku poziomym . Siła napięcia powierzchniowego: Q p = 2πr ⋅σ np σnp – napięcie powierzchniowe wody r – promień kapilary Wysokość podciągania kapilarnego: Hk = 0. Jeżeli zachodzi obniżenie się poziomu zwierciadła wody w stosunku do poziomu wody w kapilarach. Na pokonanie tego oporu tarcia musi być zużyta hydrauliczna różnica ciśnień wody. Siłę tego oporu nazywamy ciśnieniem spływowym.jeżeli z dołu do góry) Przebicie hydrauliczne γ "= 0 ps = γ' = ps ∆H ⋅γ w h Ciężar mniejszy niż ciśnienie ps ≤ γ' F F – pole wykopu Kurzawka – zjawisko fizyczne.w kierunku pionowym w dół . γ ' = γ −γ w γ = '± " γ p . przez co zwiększa się powierzchnia granicznamiędzy wodą.grunt nieważki s (+ jeżeli z góry na dół.w kierunku pionowym w górę Podciąganie kapilarne Po wstawieniu kapilary do wody w skutek przyciągania molekularnego woda błonkowa pokrywa całą powierzchnię kapilary. które równoważy siłę grawitacji. Ciśnienie spływu Powstaje przy ruchu wody w skutek oporu tarcia przepływającej wody o cząsteczki gruntowe. W skutek tego powstaje naprężenie powierzchniowe. . to mamy do czynienia z kapilarnością bierną.15 [cm] r (r w [cm]) Kapilarność czynna i kapilarność bierna Podciąganie wody w kapilarach do góry w stosunku do zwierciadła wody wolnej nazywamy kapilarnością czynną. a powietrzem. przechodzi w stan płynny) . ps = i ⋅ γ w Wpływ ciśnienia spływowego na właściwości gruntu: γ” – ciężar objętościowy gruntu z uwzględnieniem wyporu oraz ciśnienia spływowego. gwałtowne przebicie hydrauliczne (grunt traci cechy ciała stałego.

839). Wartość obliczeniową parametru geotechnicznego należy wyznaczać wg wzoru w którym . IL lub ID) wyznaczanym metodą A.09. Współczynnik dla parametru oznaczanego metodą B lub C wynosi przyjmować wartość bardziej niekorzystną. b) ściany oporowe i rozparcia wykopów. U. jeżeli różnica poziomów nie przekracza 2 m. kategoria geotechniczna może ulec zmianie.2 m i nasypy do wysokości 3 m wykonywane zwłaszcza przy budowie dróg. Metoda C polega na przyjęciu wartości parametrów określonych na podstawie praktycznych doświadczeń budownictwa na innych podobnych terenach. e) kotwy gruntowe i inne systemy kotwiące. c) wykopy i nasypy oraz budowle ziemne.liczba oznaczeń. w prostych warunkach gruntowych. Metoda B polega na oznaczaniu wartości parametru na podstawie ustalonych zależności korelacyjnych między parametrami fizycznymi lub wytrzymałościowymi a innym parametrem (np. Metoda A polega na bezpośrednim oznaczaniu wartości parametru za pomocą polowych lub laboratoryjnych badań gruntów. b) ściany oporowe lub inne konstrukcje oporowe.współczynnik materiałowy. Kategorie geotechniczne (znajomość rozporządzenia Ministra SWiA z dnia 24. utrzymujące grunt albo wodę. powinna wynosić co najmniej 5.9 lub = 1. wykonywanych zgodnie z PN-74/B-04452 i PN-75/B-04481 oraz innymi wymaganiami wg 1. Metodą B wyznacza się wartości charakterystyczne parametrów. c) wykopy do głębokości 1. wymagające ilościowej oceny danych geotechnicznych i ich analizy. d) przyczółki i filary mostowe oraz nabrzeża.2. Wartość charakterystyczna parametru geotechnicznego wyznaczanego metoda A należy obliczać wg wzoru w którym: xi . która obejmuje: . W trakcie czynności geotechnicznych oraz budowy. w zależności od charakterystycznej wartości parametru wyznaczonego metoda A. Wypłukany materiał przemieszcza się w przestrzeniach porowych. przy stwierdzeniu innych od założonych w programie warunków gruntowych. Działanie sufozji prowadzi do powstawania pseudokrasowych form ukształtowania powierzchni a niekiedy i jaskiń. forma ich przedstawienia oraz zakres niezbędnych badań powinny być dostosowane do kategorii geotechnicznej.1 przy czym należy 46. pracach drenażowych oraz układaniu rurociągów. Stosuje sie następujące metody ustalania parametrów geotechnicznych. Dz. b). 3) trzecia kategoria geotechniczna. Ustalanie geotechnicznych warunków posadawiania obiektów budowlanych. na podstawie odrębnych przepisów. Rozróżnia się następujące kategorie geotechniczne: 1) pierwsza kategoria geotechniczna. takie jak: a) lub 2-kondygnacyjne budynki mieszkalne i gospodarcze. Metody określania parametrów geotechnicznych). N . Kategorię geotechniczną całego obiektu lub jego poszczególnych części określa projektant obiektu w uzgodnieniu z osobą upoważnioną. szczelinach itp. poz. Powoduje zapadanie się powierzchni ziemi. która obejmuje obiekty budowlane w prostych i złożonych warunkach gruntowych. uzyskanych dla budowli o podobnej konstrukcji i zbliżonych obciążeniach. która obejmuje niewielkie obiekty budowlane o statycznie wyznaczalnym schemacie obliczeniowym. w każdej warstwie geotechnicznej. Nr 126. z zastrzeżeniem pkt 1 lit. takie jak: a) fundamenty bezpośrednie lub głębokie. 2) druga kategoria geotechniczna. dla których wystarcza jakościowe określenie właściwości gruntów. do ustalania geotechnicznych warunków posadawiania obiektu budowlanego. 45. =0.wyniki oznaczenia danej cechy.Sufozja – zjawisko geologiczne polegające na wypłukiwaniu ziaren z osadu przez wody podziemne wsiąkające w glebę. Parametry geotechniczne (parametry charakterystyczne i obliczeniowe. Liczba oznaczeń każdej cechy gruntu.1998.

tym większy powinien być współczynnik pewności. Do celów praktycznych można przyjąć Fmin ≈ 1. glacitektonicznych lub osuwiskowych. wytrzymałość wzdłuż powierzchni osłabień jest wielokrotnie niższa niż wytrzymałość gruntu poza powierzchniami osłabień. rozwiązania techniczne.2 zależenie od ważności obiektu i dokładności badań cech gruntów. przy czym na terenie dawnych osuwisk należy zlokalizować przebieg powierzchni poślizgu. • Dokładne wyznaczenie fizycznych i mechanicznych cech gruntów i skał. rafinerie. gdyż wskutek działania sił kapilarnych zbocza mogą mieć większe nachylenie niż Φ.stopniowe spełzanie nawodnionej masy gruntowej bez wytworzenia się wyraźnej powierzchni poślizgu (np. zapory wodne. powstałych w wyniku ruchów tektonicznych. że kąt maksymalnego nachylenia skarpy jest równy kątowi tarcia wewnętrznego. .obsunięcie się górnej warstwy gruntu prawie równoległe do powierzchni terenu. STATECZNOŚĆ ZBOCZY W GRUNTACH SYPKICH Analizując warunki równowagi zbocza (skarpy) w gruncie sypkim (piaski.htm 47. nie sprawdzone w krajowej praktyce. W razie stwierdzenia niedostatecznego współczynnika pewności zabezpieczenie powinno polegać albo na zmniejszeniu sił zsuwających. LINK DO CAŁOŚCI TREŚCI POZ. zwłaszcza wzdłuż spodziewanych lub dawnych powierzchni poślizgu. Na stateczność skarpy duży wpływ ma wilgotność gruntu. żwiry) można dojść do wniosku. ogólna charakterystyka metod określenia skarp i zboczy).a) nietypowe obiekty budowlane niezależnie od stopnia skomplikowania warunków gruntowych. nie znajdujące podstaw w przepisach i Polskich Normach. ze szczególnym uwzględnieniem zmniejszonej wytrzymałości na ścinanie wzdłuż powierzchni osłabień. Sprawdzenie stateczności zbocza (skarpy) polega na obliczeniu minimalnego współczynnika pewności Fmin przy zastosowaniu odpowiedniej metody obliczeniowej stateczności. Stateczność skarp i zboczy (klasyfikacja osuwisk. Częstokroć stosuje się również podparcie zboczy lub skarp ścianami oporowymi. stateczność budowli ziemnej. • Odpowiednie zastosowanie zabezpieczeń. • Właściwe zastosowanie metod obliczeniowych stateczności zboczy i skarp. których wykonanie lub użytkowanie może stwarzać poważne zagrożenie dla użytkowników i środowiska. powierzchnia poślizgu jest zbliżone kształtem do płaszczyzny – b Spływ . badania powinny nie tylko ustalić układ warstw i poziomy wody gruntowej.839 ROZPORZĄDZENIA: http://lex. takie jak: obiekty energetyki jądrowej. KLASYFIKACJA OSUWISK: Osuwisko . z uwzględnieniem geometrii układu warstw i przebiegu powierzchni osłabień oraz odpowiednich parametrów gruntowych. c) obiekty zabytkowe i monumentalne. lecz przede wszystkim określić przeszłość geologiczną badanego terenu i przebieg powierzchni osłabień. spływ skarpy na wiosnę) – c Stateczność zboczy (skarp) może być tylko wtedy zapewnione. Wyznaczony współczynnik Fmin powinien być większy niż dopuszczalny Fdop dla danej metody obliczeniowej.pl/serwis/du/1998/0839. Im mniej dokładnie zbadano grunt. Badania geotechniczne powinny wyznaczyć ciężary objętościowe gruntów oraz ich parametry wytrzymałościowe.obsunięcie się gruntu w dół wzdłuż krzywoliniowej powierzchni poślizgu – a Zsuw .1 do 1. b) obiekty budowlane posadawiane w skomplikowanych warunkach gruntowych. lub których projekty budowlane zawierają nowe. gdy zostaną spełnione cztery warunki: • Dokładne rozpoznanie budowy geologicznej i warunków wodnych terenu. zakłady chemiczne. albo na zwiększeniu sił utrzymujących zbocze. współczynnik stateczności.

8. jak i niejednorodnego. do skarp z gruntów niejednorodnych warstwowanych można je stosować. Stany graniczne w projektowaniu posadowień bezpośrednich (rodzaje i przypadki stanów granicznych i ich postać). • Gdy skarpa z gruntu jednorodnego izotropowego ma taki kształt.obrót . że rozpatrywana skarpa jest w stanie równowagi granicznej.obliczeniowa wartość obciążenia działającego na fundament m .9. • Duży wpływ wody gruntowej na warunki stateczności • Brak dokładnych metod obliczeniowych (zwłaszcza w przypadku gruntu niejednorodnego) Ogólne zasady sprawdzania stateczności skarp (zboczy) w gruntach spoistych są następujące: • Przyjmuje się. mówimy o skarpie granicznej.wypieranie (wypieranie podłoża przez pojedynczy fundament lub całą budowlę) . można przyjąć. dla której spełniony jest też warunek Fmin = 1. czy Fmin ≥ Fdop przy czym wartości Fdop przyjmuje się w zależności od metody obliczeniowej i dokładności wyznaczenia parametrów obliczeniowych oraz od ważności obiektów.1 do 2. 0.7) .metody tej grupy mogą być stosowane do ośrodków jednorodnych. c i γ. 0.przesuw (przesunięcie w poziomie posadowienia fundamentu lub w głębokich warstwach) . • Gdy wzdłuż najniebezpieczniejszej powierzchni poślizgu Fmin = 1. w drugim przypadku dzieli się odsuwającą się bryłę na bloki tak. w gruntach niejednorodnych mogą by one płaszczyznami łamanymi • Dla założonej powierzchni poślizgu ustala się siły zsuwające wydzieloną bryłę i siły przeciwdziałające temu oraz określa się współczynnik pewności F jako stosunek sił utrzymujących do zsuwających • Poszukuje się powierzchni poślizgu o najmniejszym współczynniku pewności Fmin • Sprawdza się. Ogólne warunki stateczności fundamentów I SGN: .STATECZNOŚĆ SKARP W GRUNTACH SPOISTYCH Określenie stateczności skarpy (zbocza) w gruntach spoistych jest bardzo trudne ze względu na: • Możliwą niejednorodność ośrodka gruntowego • Zmienność cech wytrzymałościowych gruntów z upływem czasu. lecz wzdłuż nieskończenie wielu powierzchni poślizgu. Stosując te metody można uwzględnić wpływ ciśnienia spływowego i obciążenia zewnętrzne.zsuw (osuwisko lub zsuw fundamentu lub podłoża wraz z budowlą) Qr ≤ Q fn ⋅ m Qr . Są dwie podstawowe grupy obliczeń stateczności skarp: • na podstawie granicznego stanu naprężenia ośrodka gruntowego . niektóre pozwalają na uwzględnienie nieregularnego kształtu powierzchni poślizgu. że w każdym punkcie korpusu skarpy istnieje stan graniczny |τ| = τf. wartości Fdop wahają się od 1. 48. aby ich podstawy były w jednorodnym gruncie. wyznaczaj uśrednione wartości parametrów gruntowych Φ. • na podstawie analizy warunków równowagi bryły osuwającej się wzdłuż powierzchni poślizgu – metody tej grupy mogą być stosowane zarówno do ośrodka jednorodnego.współczynnik korekcyjny (0. że powierzchnie poślizgu w gruntach jednorodnych są krzywoliniowe.

obliczeniowy opór jednostkowy jednowarstwowego podłoża pod fundamentem .jeżeli działa też siła pionowa TvL (wzdłuż dłuższego boku) trzeba dodatkowo sprawdzić warunek N r ≤ m ⋅ Q fnL .dla podłoża uwarstwionego sprawdzamy także fundament zastępczy .Q fn .dla podłoża jednorodnego.warunek nośności w poziomie posadowienia H r ≤m ⋅T f = 0.przemieszczenie sdop .siła pozioma stanowi max 10% siły pionowej .ugięcie s .obliczeniowe obciążenie jednostkowe podłoża pod fundamentem q f . fundamentu prostokątnego.8 T f = min ( T1 .obliczeniowa wartość pionowej składowej obciążenia Q fnB .mimośrody e B ≤ 0.warunek nośności w stropie warstwy słabszej m .stateczność fundamentu na przesuw T1 – maksymalna wartość oporu gruntu na przesuw ze względu na poślizg fundamentu T2 – maksymalna wartość oporu ze względu na wyczerpanie nośności na ścinanie T3 – maksymalna wartość oporu ze względu na wyczerpanie nośności na ścinanie w stropie warstwy słabszej .różnica osiadań . T2 ) .wychylenie (przechylenie) .obliczeniowa wartość oporu granicznego podłoża gruntowego II SGU: .2m ⋅ q f q r min ≥0 q r .osiadanie średnie .współczynnik korekcyjny .pionowa składowa obliczeniowego oporu granicznego podłoża gruntowego m .budynek nie jest usytuowany na zboczu i w jego sąsiedztwie nie będzie głębokich wykopów i dużych obciążeń q rs ≤ m ⋅ q f q r max ≤1. obciążonego siłą Nr i siłą TvB (wzdłuż krótszego boku) N r ≤ m ⋅ Q fnB N r .dopuszczalna wartość brak odrywania s ≤ s dop σ min ≥ 0 zbyt duża różnica naprężeń σ max ≤5 σ min I SGN .035 B .możemy sprawdzać warunki uproszczone w przypadku gdy: .

wysokie budynki. CFA oraz pale wielkośrednicowe). qf < 100 kPa.y – współrzędne poziome poszczególnych fundamentów s – osiadanie poszczególnych fundamentów pochylenie: Θ= a 2 +b 2 .średnie osiadanie fundamentów budowli S śr = Fi – pole podstawy poszczególnych fundamentów Si – osiadania poszczególnych fundamentów . Mo ≤ 1MPa mosty. leżące w planie na linii prostej. • Fundamenty palowe stosujemy gdy mamy duże obciążenia.b.c – współczynniki wyznaczone z układu równań normy x.odkształcenie konstrukcji. kombinowane . wielkośrednicowe .materiał: drewniane.charakter pracy: . ograniczenie osiadań. wygięcie (ugięcie) budowli jako całości lub jej części między dylatacjami Strzałkę ugięcia budowli f0 wyznacza się uwzględniając 3 najniekorzystniej osiadające fundamenty. również poziome i trzeba je przenieść na bardziej wytrzymałe warstwy gruntu (głębsze) Zastosowanie: przy powierzchni słabe grunty. • Podział pali: . silnie odkształcalne.H r ≤m ⋅T3 II SGU .przechylenie budowli Θ (jako całość lub część wydzielona dylatacjami) – wyznacza się dla grupy fundamentów średnią płaszczyznę aproksymującą osiadanie całości s =ax +by +c a. średnicy. normalno-. 1 f o = ⋅ ( l ⋅ s o − l1 ⋅ s 2 − l 2 ⋅ s1 ) l 49. obiekty hydrotechniczne. zwykle skoncentrowane.różnica osiadań fundamentu – może powodować dodatkowe naprężenia w konstrukcji ∑S ⋅ F ∑F i i i ∆ =s 2 −s1 s ∆s ≤ s dop l . betonowe.średnica: mało-. pale: prefabrykowane. charakteru pracy. stalowe. praca pala pojedynczego i w grupie. żelbetowe. sposobu wykonania. Fundamenty palowe (podział pali pod względem: materiału.

stalowe – w budownictwie morskim. możliwość bieżącej kontroli. czystość placu budowy. hydrotechnicznym .żelbetowe jednolite. Metoda wykonywania: .tłoczenie betonu pod ciśnieniem do rdzenia .wyciągnięcie świdra – otwór po świdrze wypełniony mieszanką betonową . klasa betonu zapewnia szczelność.drewniane – historyczne (dębowe) – uwaga na butwienie i brak zmiany warunków wodnych . Zastosowanie: grunty spoiste twardoplastyczne i niespoiste zagęszczone w terenie zabudowanym. Zalety: zastępują fundamenty masywne → ekonomiczniejsze wykorzystanie materiału Ważne jest wykonanie podstawy pala. szybka technologia. Wykonane z betonu zbrojonego w otworach wiertniczych lub jako prefabrykowane. zbrojone jak słupy uzwojone (ważne jest zakończenie pala w postaci grota .żelbetowe odcinkowe i żelbetowe – kombinowane zalety: szybkość wykonania. • Pale wielkośrednicowe: charakteryzują się przenoszeniem dużych obciążeń na terenach o złych warunkach inżynieryjno-geologicznych. wibracyjnie.sposób wykonania: prefabrykowane. pale wykonywane w gruncie • Pale prefabrykowane: . Osiągają średnice do 2 m i długość do 50m.. zagłębiane: udarowo.otwarcie końcówki i wydostanie się betonu do otworu pod świdrem (beton powinien sam wypchać świder do góry → jeśli nie to się pomaga) .wkręcanie w grunt świdra z rdzeniem rurowym. mrozoodporność. która ma decydujący wpływ na nośność → podczas wiercenia następuje rozluźnienie gruntu pod podstawą pala → stosuje się iniekcję pod podstawę → powoduje wstępne naprężenia gruntu • Pale CFA – wwiercane: średnia i dobra nośność. przez wkręcanie.wprowadzenie do świeżej mieszanki betonowej zbrojenia . zakończonym stożkiem u dołu . możliwość nachylenia pali pod dużym kątem.

gdy): .współczynnik materiałowy Ap – podstawa pala As – powierzchnia pobocznicy Sp.• Praca pala pojedynczego i w grupie: odpór podłoża Q = Qs + Qp Qs – odpór pobocznicy pala Qp – odpór podstawy pala t – jednostkowy opór na pobocznicy tw – jednostkowy opór na pobocznicy obliczeniowy q – jednostkowy opór podstawy qr – jednostkowy opór podstawy obliczeniowy d – średnica pala h – zagłębienie pala w gruncie t w =γ m ⋅ t γm . dolne końce pali wprowadzane są na co najmniej 1 m w zagęszczone grunty gruboziarniste. piaski grube lub grunty spoiste zwarte i pale wbijane są bez wpłukiwania w piaski zagęszczone lub średniozagęszczone Strefy naprężeń → kąt α zależy od rodzaju gruntu (spoisty. niespoisty i stanu zagęszczenia itd.) R= R – promień podstawy strefy naprężeń D = t ⋅ h ⋅ tgα 2 Grunt uwarstwiony ( rozkład naprężeń – różne kąty α) R= Pal wyciągany D + ∑ hi ⋅ tgα i 2 R =0. Ss – współczynniki technologiczne m1 wspólczynnik dla pracy pali w grupie Pal wciskany Pal wyciągany q r =γ m ⋅ q N t = N p + N s = S p ⋅ q r ⋅ A p + ∑ S si ⋅ t i( r ) ⋅ Asi ⋅ m1 N w = ∑S iw ⋅ t ir ⋅ Asi ⋅ m1 • Nośność grupy pali To nośność pali pojedynczych (niezależnie od rozstawu.1h + D 2 Gdy strefy naprężeń zachodzą na siebie stosujemy współczynnik m1 zależny od r R .pale opierają się na skale.

służy do wzmacniania wszelkiego rodzaju gruntów: organicznych. a następnie zagęszczaniu gruntu od dołu do góry często wspomagane silnym wypływem wody przez dysze wibratora. torfów i namułów. • wibrowymiana . w podobny sposób wzmacnia się grunty związkami zawierającymi szkło wodne lub polimery • Jet Grounting .wgłębne zagęszczanie gruntów sypkich. które podczas formowania są zagęszczane i rozpychane na boki • zbrojenie gruntów • zamrażanie gruntów • spiekanie gruntów . zwiększenie nośności podłoża 2. polega na pogrążeniu wibratora w grunt. aastępuje ściany szczelinowe. twardnieje wypełniajac pustki w gruncie. W trakcie iniekcji grunt jest rozdrabniany i mieszany z zaczynem doprowadzając do powstania kolumny gruntowocementowej w kształcie walca.przestrzeni pomiędzy ziarnami gruntu wywołane przez obciążenie gruntu (ma dobre zastosowanie w gruntach niespoistych) b) konsolidacja .wbija się na odpowiednią głębokość w grunt stalowe rury. z których usuwana jest woda pompami.wybranie i wywiezienie gruntu słabego i ułożenie warstwami gruntu mocnego z zagęszczeniem każdej warstwy (ma zastosowanie dla wszustkich rodzajów gruntu) d) zmiana charakteru wiązań . po usunięciu wody można wzmocnić grunt za pomocą zastrzyków zawiesin cementowych. • wibroflotacja . prekonsolidacja) • konsolidacja za pomocą drenażu pionowego • konsolidacja metodą elektroosmozy . walce statyczne. które np.zmniejszenie porów . polega ona na wprowadzeniu w grunt prętów aluminiowych i rur stalowych jako elektrod. medium z gruntem tworzy materiał skałopodobny e) zbrojenie Metody wykorzystujące mechanizmy wzmocnienia: • zagęszczanie gruntów (ubijaki ręczne i mechaniczne.50.stosowana przy wzmacnianiu gruntu bardzo wilgotnego z równoczesnym osuszeniem.wprowadzenie do gruntu pod ciśnieniem danego medium. przykłady metod wykorzystujących różne mechanizmy wzmocnienia). walce wibracyjne. do których gumowymi przewodami doprowadza się pod ciśnieniem płynną zaprawę cementową.rozproszenie nadwyżki wody w porach wywołane przez obciążenie (ma dobre zastosowanie w grutach spoistych) c) zastąpienie jednego gruntu drugim (wymiana gruntu) . Wzmacnianie gruntów jako podłoża budowli (pojęcie podłoża słabego. roztworów szkła wodnego i chlorku wapnia • wymiana gruntu • stosowanie zastrzyków (iniekcje gruntowe) . Podłoże słabe .naturalne podłoże gruntowe uważa się za słabe jeżeli bezbośrednie posadowienie na nim danej konstrukcji jest niemożliwe ze względu na bezpieczeństwo lub wyraźnie nieekonomiczne Cele wzmacniania: 1.wzmacnianie gruntów spoistych przez utworzenie w gruncie kolumn z kruszywa gruboziarnistego. skutkujące wzrostem nośnosci i sztywności podłoża polepszenie parametrów: zwiększenie nośności: zależą od zmniejszenie osiadań: Mechanizmy wzmocniania (prowadzące do polpszenia wartości parametrów fizykomechanicznych): a) zagęszczenie . mechanizmy wzmocnienia. Metoda polega na mieszaniu gruntu z zaczynem stabilizującym wtłaczanym strumieniowo pod wysokim ciśnieniem. redukcja osiadań Istota wzmacniania: koszystne zmiany wartości parametrów fizykomechanicznych. przepuszczenie prądu stałego powoduje ruch wody od prętów aluminiowych do rur. pale. konsolidacja dynamiczna. luźnych piasków o różnej granulacji i plastycznych gruntów spoistych. istota i cel zabiegów wzmacniających. wibratory powierzchniowe i wgłębne) • wstępne obciążenie gruntu (wstępna konsolidacja.

np. Pręty są prostoliniowe i połączone współśrodkowo w węzłach. W obliczeniach obowiązuje zasada superpozycji.belkowych i kratowych (lokalna macierz sztywności. stopnie swobody w węzłach. równoważenia węzłów. niezależnego działania sił. 3. Rittera. między innymi sporządzenie i wykorzystywanie linii wpływowych. Podstawowe założenia: Przy rozwiązywaniu kratownic można uważać. W węzłach (przegubach) nie ma tarcia. przekazywane są wyłącznie w postaci sił skupionych. tj. zaczepionych w węzłach kratownicy i działają w jej płaszczyźnie. metody obliczania . Sposoby obliczania kratownic (geometryczna niezmienność. MES dla płaskich konstrukcji prętowych . że wyniki tych rozwiązań są na tyle dokładne. 2. Jest ona warunkiem umożliwiającym. pręty zerowe). Pozwala ono na algebraiczne sumowanie skutków działania dowolnych układów sił zaczepionych do konstrukcji. na ile spełnione są następujące założenia: 1. 52. obciążenia zewnętrzne i ciężar własny. Kratownicą nazywamy niezmienny układ prostoliniowych prętów połączonych ze sobą w węzłach współśrodkowo idealnymi (pozbawionymi tarcia) przegubami. Wszystkie obciążenia tzn. globalna macierz sztywności i jej składanie z lokalnych macierzy sztywności. . Ponadto: 1. pracującymi tylko w zasadzie na siły osiowe. rozwiązanie układu równań – wymienić przykładowe metody rozwiązywania układów równań).wibroflotacja wibrowymiana 51.

W metodzie graficznej możemy ustalić wartości sił wychodząc z graficznego warunku równowagi sił dowolnego węzła. ΣY=0 2P-0. w których występować będzie każdorazowo tylko jedna niewiadoma sił. pozwalająca na pominięcie wpływu odkształceń ustroju na współrzędne punktu zaczepienia sił zewnętrznych. 3. Metoda ta jest odpowiednikiem metody analitycznego równoważenia węzłów. pk≥2w-3 jeżeli: pk=2w-3 – to kratownica ma niezbędną liczbę prętów. określamy siły w pozostałych prętach kratownicy. Najpierw wyznaczamy reakcje podpór. którego postać geometryczna nie może się zmieniać bez zmiany długości lub usunięcia poszczególnych prętów. Kratownica niezmienną nazywamy taki układ połączonych między sobą prętów. że osiowa siła w dowolnym pręcie jest stała na jego długości. Warunkiem geometrycznej niezmienności płaskiej kratownicy nieswobodnej jest zależność: p≥2w p – liczba prętów wraz z podporami p=pk+pp pk – liczba prętów tworzących kratownicę pp – liczba prętów podporowych METODA ANALITYCZNA RÓWNOWAŻENIA WĘZŁÓW Stosowanie tej metody jest wygodne w przypadku kratownic o strukturze prostej. Oddziaływanie na myślowo wycięte węzły pozostałej części kraty zastępujemy siłami skierowanymi wzdłuż osi prętów. w których schodzą się co najmniej dwa pręty o nieznanych siłach. określamy siły we wszystkich jej prętach. należy tak dobierać kierunki osi układu współrzędnych. Układ spełniający ściśle powyższe wymagania nazywamy idealnym układem kratowym. METODA GRAFICZNA RÓWNOWAŻENIA WĘZŁÓW. Przechodząc stopniowo od węzła do węzła. Rozpatrując równowagę wyciętego węzła ułożymy dwa równania przyrównując do zera sumę rzutów wszystkich sił na dwie osie wzajemnie prostopadłe. Dla wszystkich równań . aby rzuty na nie innych niewiadomych sił były równe zeru. Siła w jednym z nich jest już znana. . Pk=3+2(w-3)=2w-3 w – liczba węzłów Warunkiem geometrycznej niezmienności płaskiej kratownicy swobodnej jest niezależność. Obowiązuje zasada zesztywnienia kratownicy.5P/sinα – rozciągany ΣX=0 S1cosα+S2=0 S2=-1.5P-S1sinα=0 S1=1. pk>2w-3 – ma zbędne (nadliczbowe) pręty. musi być układem niezmiennym (geometrycznie i chwilowo). Właściwości geometrycznego układu prętów kratownic. Zasada Sint – Venata w odniesieniu do kratownic sprowadza się do przyjęcia. Polega ona na rozpatrzeniu równowagi każdego węzła oddzielnie i ustaleniu dla sił w nim występujących równań równowagi: ΣX=0. wyznaczenie reakcji podporowych z równań statyki ciał absolutnie sztywnych.2. Nie można go bowiem przekształcić w inny trójkąt bez wyraźnego odkształcenia jego boków. W celu określenia sił w prętach kratownicy będziemy stopniowo wycinać węzły. w sposób analogiczny. co umożliwia np. pk<2w-3 – kratownica geometrycznie zmienna. najlepiej rozpoczynając od węzła. przyjmując jako oznakę równowagi zamknięcie się wieloboku sił działających na ten węzeł. GEOMETRYCZNA NIEZMIENNOŚC : Aby kratownica mogła spełniać swoje zadania jako konstrukcja budowlana.5Pctgα – ściskany Po określeniu sił przechodzimy do następnego węzła w którym schodzą się trzy pręty. Najprostszym tego rodzaju układem jest trójkąt. Sporządzając wieloboki sił kolejno dla każdego z wyciętych węzłów kratownicy. ΣY=0.

siła w trzecim pręcie równa jest zeru (S3=0). to drugi pręt jest zerowy. w którym wystąpiłaby tylko jedna niewiadoma.Sprawdzenie równowagi sił w przekroju α-α: METODA ANALITYCZNA PRZEKROJÓW – RITTERA. kiedy działają wzdłuż jednej prostej.S2r2= MC0-S2 r2=0 S3= MC0/ r2 BEZPOŚREDNIE OKREŚLENIE SIŁ W PRĘTACH – PRĘTY ZEROWE. Aby otrzymać równanie. S2. wyznaczamy niektóre siły w prętach przecinając kratownicę np. Wyłączamy z naszych rozwiązań jedną z odciętych części tej kratownicy np. Rozpatrując równowagę pewnych typów węzłów. S3. Jeżeliby tych prętach istniały siły niezerowe. gdy osie dwóch prętów leżą na jednej prostej. Siły te wraz z reakcją RA i siłą P tworzą układ zrównoważony. 1. Wynika to z warunku równowagi – suma rzutów na kierunek prostopadły do osi pierwszych dwu prętów ΣY=0. W nieobciążonym dwuprętowym węźle obydwa pręty są zerowe S1=S2=0 Wynika to z faktu. W nieobciążonym trój prętowym węźle. szybkie określenie sił w niektórych prętów. Całą siłę przejmuje pręt S2. pozwalających na bezpośrednie. S2=-P . Ponadto notując na drugą oś (ΣX=0) otrzymujemy S1=S2. sumę momentów wymienionych sił obliczamy względem dwóch sił. po uprzednim wyznaczeniu reakcji podporowych jak dla odpowiedniej belki prostej. przekrojem α-α. Punkt taki nazywamy punktem momentów lub punktem Rittera. to wypadkowa ich nie byłaby niczym równoważona i węzły nie mogłyby się znajdować w równowadze. że dwie siły różne od zera mogą być w równowadze tylko wtedy. ΣPy=0. możemy dojść do wniosków ogólnych. Aby rozpatrywana część lewa pozostała w równowadze. prawą. 3. musimy zastąpić oddziaływanie na nią prawej części odpowiednimi siłami S1. 2. Rozpatrując kratownice. ΣM2=RA+S1r1=M20+S1r1 S1=-M20/ r1 ΣM3=RAe-Pb-S3h= M30-S3h=0 S3= M30/h ΣMC=Pd-RAc. Zatem suma ich momentów względem dowolnego punktu musi być równa zeru. a przede wszystkim na natychmiastowe rozpoznanie prętów zerowych. Jeżeli w dwuprętowym węźle obciążenie działa wzdłuż osi jednego z prętów.

5. gdy siła zewnętrzna P ma kierunek pręta 3. .ΣPy=0 P+S2=0 S2=-P 4. otrzymamy S3=-P i S1=S2. składowej –P’ siły zewnętrznej P posiadającej kierunek pręta 3. to siły w prętach skierowanych wzdłuż tych samych kierunków są sobie równe. Jeżeli na trój prętowy węzeł działa siła zewnętrzna P. Jeżeli w węźle nieobciążonym zbiegają się cztery pręty leżące na dwóch przecinających się kierunkach. W szczególnym przypadku. to siła S3=-P’ tj. ΣY=-S3cos α+ S4cos α=0 S3= S4 ΣX’=-S1cosβ+ S2cos β=0 S1= S2 Wniosek: w prowadzeniu nieobciążonego węzła w miejscu skrzyżowania dwóch prętów jest dopuszczalne i nie wpływa na rozkład sił w kratownicy.

c. Siły te wywołują ścinanie. . Nie pracujące słupki i krzyżulce między węzłami a i b. Stąd też siły wewnętrzne traktuje się jako siły bierne a obciążenia zewnętrzne jako siły czynne. dla których na pewnych odcinkach odpowiedniej belki prostej siła poprzeczna jest równa zeru. a w szczególności. łuki.będące wzajemnym oddziaływaniem części konstrukcji przeciwdziałającym ich przesunięciu się poprzecznie do osi pręta w rozważanym punkcie. 53. w którym skupiona jest cała masa w opisie układu jako masy punktowej. Siły wewnętrzne w konstrukcjach prętowych (geneza. • Momenty zginające My. znakowanie sił wewnętrznych). prostokąta). momentu bezwładności i momentów dewiacji. Część kratownicy między podporą a przekrojem α-α jest nieobciążona. Siły te wywołują zginanie. pod wpływem działania sił zewnętrznych. O siłach wewnętrznych mówimy najczęściej w odniesieniu do konstrukcji prętowych (płaskich i przestrzennych). W przypadku. Siły wewnętrzne przyjmuje się jako dodatnie. gdy stanowi geometryczny środek węzła podporowego oraz jednocześnie b. • ŚRODEK MASY UKŁADU . osiową) N . Siły wewnętrzne są to siły pojawiające się wewnątrz ciała. momentów statycznych. Punkt Rittera leży na kierunku działania reakcji podporowej. główne centralne momenty bezwładności. • Siły poprzeczne (tnące) Ty. • Moment skręcający Mx – wywołujący skręcanie (jego wektor jest równoległy do osi pręta). ramy. W zależności od tego jak działają one w stosunku do osi pręta i jego przekroju wyróżniamy: • Siłę podłużną (normalną. np. Pręty zerowe można określic natychmiast w tych przypadkach obciążenia kratownic o pasach równoległych.będącą wzajemnym oddziaływaniem części konstrukcji przeciwdziałającym ich przesunięciu się wzdłuż osi pręta w rozważanym punkcie. Siła ta wywołuje ściskanie lub rozciąganie. ruszty. definicje sił wewnętrznych. Tz . Omówić tok postępowania i zakres obliczeń dotyczących geometrii mas figur płaskich (definicje środka masy.jest punktem. itp. Mz . kratownice. gdy: a. Jego położenie określa promień wektora r.będące wzajemnym oddziaływaniem części konstrukcji przeciwdziałającym ich wzajemnemu obrotowi w rozważanym punkcie. gdy działają zgodnie z poniższym rysunkiem: 54.Podobnie i metoda Rittera pozwala niekiedy na szybkie rozpoznanie prętów zerowych. momenty bezwładności dla typowych figur płaskich. takich jak: belki.

z) – funkcja gęstości ciała. ys.osiowym momentem bezwładności figury płaskiej względem dowolnej osi leżącej w płaszczyźnie figury nazywamy granicę algebraicznej sumy dla całej powierzchni S figury. Środek masy w układzie dwuwymiarowym: xs = 1 S ∫ xdS S ys = 1 S ∫ ydS S Dla ciała znajdującego się w jednorodnym polu grawitacyjnym środek ciężkości pokrywa się ze środkiem masy.ć.środek ciężkości układu płaskiego leży w płaszczyźnie tego układu -ś. gdy elementarne pola dS dążą do zera. ś. Sumowanie to odbywa się po całej powierzchni figury płaskiej. tzn: Moment dewiacji I xy danej figury płaskiej równa się zeru. jest osią symetrii rozważanej figury.ć. Moment statyczny figury płaskiej względem.Definicja środka masy dla dowolnego ciała (wiąże środek masy z rozkładem gęstości ρ w przestrzeni): przy czym: . leży na niej -jeśli układ ma 2 lub więcej osi symetrii. dla całej powierzchni S figury. względem których został wyznaczony. z których jeden jest układem osi środkowych: xs. Współrzędne środka ciężkości można wyznaczyć z : x s = My S . leży na przecięciu tych osi -rzut środka ciężkości figury płaskiej na dowolną płaszczyznę jest środkiem ciężkości rzutu tej figury na daną płaszczyznę • MOMENTAMI STATYCZNYMI Mx i My figury płaskiej względem osi x lub y nazywamy granicę algebraicznej sumy iloczynów elementarnych pól dS przez ich odległości od osi.to wektor wodzący środka masy. M – masa ciała.y. V – objętość ciała. zachodzą następujące związki (wzory Steinera): . • MOMENT BEZWŁADNOŚCI: . ρ = ρ(x. dowolnego punktu O jest sumą wektorową momentów statycznych poszczególnych elementów układu względem O. 2 punktów materialnych leży na prostej łączącej te punkty i dzieli odległość obu punktów na odcinki o długościach odwrotnie proporcjonalnych do ich mas -ś. jeśli choć jedna z osi.biegunowym momentem bezwładności figury płaskiej nazywamy granicę algebraicznej sumy.ć. iloczynów elementarnych pól dS przez kwadrat odległości od początku układu współrzędnych: I o = ∫ r 2 dS = ∫ ( x 2 + y 2 ) dS = I x + I y S S • MOMENTEM DEWIACJI (ZBOCZENIA) figury płaskiej o powierzchni S nazywamy granicę I xy = ∫ xydS S algebraiczną sumy iloczynów elementarnych powierzchni dS→0 przez ich współrzędne x i y. układu mającego środek symetrii leży w tym środku -jeżeli układ ma oś symetrii. Między momentami bezwładności względem układów osi równoległych. tzn: M x = ∫ ydS = ∑ S i y si S i =1 n M y = ∫ xdS =∑S i x si S i =1 n Gdzie: S – pole figury płaskiej Xsi.ć.ć.y. ś. ys = Mx S Twierdzenia dla środka ciężkości: . mogą być dodatnie lub ujemne Momenty statyczne obliczane względem osi ciężkości (oś przechodząca przez środek ciężkości) są równe zeru. iloczynów elementarnych pól dS przez kwadrat ich odległości od danej osi: I x = ∫ y 2 dS S I y = ∫ x 2 dS S . ysi – współrzędne środka ciężkości w przyjętym układzie osi x. linii prostej leży na tej linii -ś.

mają wartości ekstremalne: moment względem jednej z nich jest maksymalny (oznaczamy jako I1). w którym liczba nałożonych więzi jest większa od liczby stopni swobody(liczba reakcji jest większa od liczby niezależnych równań równowagi) W takim układzie z równań równowagi otrzymuje się nieskończenie wiele rozwiązań na siły reakcji(niemożliwe jest wyznaczenie sił wewnętrznych korzystając z samych równań równowagi). wskaźnik EP.nadliczbowe). Wymagania projektowe w zakresie ochrony cieplno-wilgotnościowej przegród zewnętrznych budynków (współczynnik przenikania ciepła. kondensacja wilgoci). c) suma algebraiczna momentów statycznych wszystkich sił względem dowolnego punktu leżącego na płaszczyźnie działania sił równa się zeru (równanie [3]). I y = I yS + b 2 S . . r – ilość równań równowagi n – ilość niewiadomych podporowych n–r <0 <=> mechanizm (układ geometrycznie zmienny) n–r =0 <=> układ statycznie wyznaczalny n–r>0 <=> układ statycznie nie wyznaczalny Równania równowagi Warunki równowagi dowolnego płaskiego układu sił są następujące: a) suma algebraiczna rzutów wszystkich sił na oś x równa jest zeru (równanie [1]).I x = I xS + a 2 S . równania równowagi. b) suma algebraiczna rzutów wszystkich sił na oś y równa jest zeru (równanie [2]). względem drugiej minimalny (I2) I 1 = I max = • Ix + Iy 2  Ix − Iy +   2    + I xy 2   2 I 2 = I min = Ix + Iy 2  Ix − Iy −   2    + I xy 2   2 MOMENTY BEZWŁASDNOŚCI DLA TYPOWYCH FIGUR PŁASKICH 55. Schemat statycznie niewyznaczalny – układ. Dla układu przestrzennego mamy z kolei 6 równań: Więzy . Zdefiniować pojęcie „schemat statycznie niewyznaczalny” (pojęcie schematu statycznego.nadliczbowe Więzy nadliczbowe określają stopień statycznej niewyznaczalności układu czyli liczbę więzów jaką należałoby odrzucić aby układ stał się statycznie wyznaczalny. więzy . względem których moment dewiacji danej figury jest równy zero). I xy = I xSyS + abS • GŁÓWNE CENTRALNE MOMENTY BEZWŁADNOŚCI – to osiowe momenty bezwładności wyznaczone względem osi głównych (czyli tych. aby powstały układ był geometrycznie niezmienny. Więzy można odrzucić tylko w taki sposób. 56.

pomiejszonej o balkony. U – współczynnik przenikania ciepła. S∆T m K gdzie: q – ilość ciepła przepływającego w jednostce czasu. Kondensacja wilgoci wewnątrz przegrody budowlanej Dyfuzja pary wodnej zachodzi zawsze w kierunku od środowiska o wyższej temperaturze do środowiska chłodniejszego. m2 K Odwrotność tego oporu jest szukanym współczynnikiem przenikania (U). Dla przegrody jednorodnej zależność między tymi współczynnikami wyraża się wzorem: U = λ d .00 . Musi być mniejsza od wartości granicznej określonej w ustawie (jedynie dla przebudowywanego budynku może być większa o 15%). Graniczne wartości wskaźnika EP są podane w zależności od stosunku A (sumy pól wszystkic powierzchni przegród budynku oddzielających część ogrzewaną budynku od powietrza zewnętrznego i pomieszczeń nieogrzewanych) do Ve(kubatury ogrzewanej części pudynku. RT Współczynnik przenikania ciepła jest odwrotnością współczynnika oporu cieplnego: U = Jeżeli przegroda złożona jest z kilku warstw o różnych przewodnościach. Wg metody Fokina kolejność obliczeń dyfuzji pary wodnej wewnątrz przegrody budowlanej jest następująca: 1)Wstępnie zakłada się tz=-5 0C. [ R ] = . Najpierw ustala się sumaryczny opór cieplny: R = ∑ Ri = ∑ i =1 i =1 n n di m2 K . z których przegroda jest wykonana. to współczynnik przenikania oblicza się następująco. 4)Dla temperatur obliczeniowych odczytuje się wartości ciśnienia nasycenia pary wodnej ps. stropodachy. umożliwiający obliczanie ciepła przenikającego przez przegrodę cieplną. Para wodna dyfundująca przez przegrody budowlane w okresie zimowym napotyka na coraz chłodniejsze warstwy materiału. ∆T . λi W W . np. n – liczba warstw. g .zależny od współczynnika oporu m ⋅ h ⋅ Pa . Jeżeli temperatura zawarta w porach materiału spadnie poniżej temperatury punktu rosy. gdyż wpływa na zmniejszenie izolacyjności cieplnej przegród.określaja roczne obliczeniowe zapotrzebowanie na nieodnawialną energię pierwotną do ogrzewania. Współczynnik przenikania ciepła charakteryzuje konkretną przegrodę. to znaczy uwzględnia uciążliwość dla środowiska nośnika energii używanego w źródle ciepła. S T Ciepło przepływające przez przegrodę określa wzór: q =U ∆ .ściany wewnętrzne między pomieszczeniami ogrzewanymi i nieogrzewanymi – 1. Zawilgocenie takie jest szkodliwe z wielu względów. 3)Oblicza się opory dyfuzyjne Rwk (Rwk = d 1 = k ) poszczególnych warstw przegrody oraz opór dyfuzyjny R = W pn δk n n 2 d 1 1 =∑ = ∑ k . a także porównywanie własności cieplnych przegród budowlanych. loggie.dachy. S – powierzchnia przegrody. dyfuzyjnego warstwy mn).różnica temperatur po obu stronach przegrody. galerie itp.ściany zewnętrzne – 0. 1 . d – grubość przegrody. i – numer warstwy. m2 K Wartość wskaźnika EP [kWh/(m2 ・ rok)] .w których: Wp g i =1 W pn i =1 δ k dk -grubość k-tej warstwy materiału. [U ] = 2 . Maksymalne wartości współczynnika przenikania Umax dla budynku mieszkalnego: . stropy pod nieogrzewanymi poddaszami . δ k . gdzie λ . ścianę. m. co może doprowadzić do zjawiska przemarzania.przewodność cieplna.30 .25 W . zwiększając wilgotność materiału.) oraz od Af (powierzchni użytkowej ogrzewanej budynku). jak również ujemnie wpływa na trwałość i walory użytkowe materiałów. wilgotność względną ϕ e=85% 2)Oblicza się wartości temperatur na powierzchni i wewnątrz przegrody. para wodna zawarta w powietrzu ulegnie skropleniu.Współczynnik przenikania ciepła (U) – współczynnik określany dla przegród cieplnych.współczynnik przepuszczalności pary wodnej k-tej warstwy. stąd U = W q . wentylacji i chłodzenia oraz przygotowania ciepłej wody użytkowej i oświetlenia wbudowanego na m2 ogrzewanej powierzchni budynku. m2 K W . całej przegrody ( m ⋅ h ⋅ Pa ).0.

Łączny przekrój otworów nawiewnych i wywiewnych powinien wynosić 0. pe= ϕe ⋅ ps . aby odcinki ścian między otworami okiennymi były również wentylowane. a także grubość i ich rodzaj należy zawsze dobierać tak. temperatura początku kondensacji). W pierwszym przypadku zapewniona jest lepsza praca muru w czasie jego eksploatacji. W tym celu wyznacza się płaszczyznę maksymalnej kondensacji (PMK) ww. to w przegrodzie nie wystąpi kondensacja pary wodnej. w pomieszczeniu i po stronie zewnętrznej przegrody 6)Sporządza się wykres ciśnienia pary wodnej nasyconej ps w przekroju przegrody. wobec czego przegrodę uznaje się za prawidłową i nie wykonuje się dalszych obliczeń. Materiały termoizolacyjne zarówno w postaci zasypek jak i płyt w murach z wentylowaną pustką. m ⋅ h ⋅ Pa g Wpn – opór dyfuzyjny warstwy. bądź też z dwóch. następnie oblicza się Δp dla poszczególnych warstw: ∆p = Wp W pn ( pi − pe ) ). Jeżeli natomiast linie te przecinają się. 7)Punkty oznaczające ciśnienia pi oraz pe.e 100 . 5)Określa się ciśnienie pary wodnej nasyconej w pomieszczeniu psi oraz w powietrzu na zewnątrz ps. odpowiednio. które zabezpieczają przed przesączeniem się wody przez ściany zewnętrzne narożne na silne ukośne deszcze. przy której zaczyna sie kondensacja (tzw. wentylowanie. aby wartość współczynnika przenikania ciepła dla ściany spełniał wymagania normowe. Rodzaje ścian: • Ceramiczne pustaki i bloczki z autoklawizowanego betonu komórkowego • Ceramiczne pustaki i cegła kratówka pełna lub klinkierowa z warstwą materiału termoizolacyjnego pomiędzy (może być też z wentylowaną pustką powietrzną) . miejscu. Jeżeli linie te nie przetną się. z wentylowaną szczeliną wypełnioną powietrzem zamkniętym między warstwami ściany. a następnie oblicza się ciśnienie rzeczywiste pi oraz pe ze wzorów: pi= ϕi ⋅ ps . Szczeliny 5-8cm należy ograniczyć do 50cm wysokości (poziome przewiązanie muru warstwą cegieł). m ⋅ h ⋅ Pa Wpn – opór dyfuzyjny przegrody. Kotwienie warstw Warstwy muru szczelinowego łączy się kotwami. Ściany warstwowe stosowane są w celu zwiększenia izolacyjności cieplnej ścian zewnętrznych lub jako szczelne przegrody. 2 g . Łączny przekrój kotew powinien wynosić co najmniej 0. w których: ϕ i .6m2 na 1m2 ściany. Szczeliny powietrzne o szerokości 3-4cm mogą przebiegać przez całą wysokość kondygnacji.i 100 . ϕ e -wilgotność względna powietrza. rysując przekrój przegrody w skali oporów dyfuzyjnych ps. Należy zwrócić uwagę na to. Wentylowanie W przypadku wykonywania ściany zewnętrznej ze szczeliną powietrzną o szerokości większej od 3cm należy wykonać otwory nawiewne – w dole i otwory wywiewne – w górze. umożliwiające wentylację szczeliny. Kotwy wykonuje się z drutu o średnicy 6mm lub z płaskowników. po obu stronach przegrody łączy się prostą pk. w którym występuje maksymalna różnica ciśnień (pk-ps).e (na podstawie temperatury). to w przegrodzie występuje kondensacja pary wodnej i wówczas należy określić temperaturę powietrza na zewnątrz. ocynkowanych lub zabezpieczonych w inny sposób przed rdzewieniem. Zasady konstruowania ścian wielowarstwowych (kotwienie warstw.(ps1 – odczytuje się w zależności od temperatury wewnętrznej. który umiejscawiamy w tej szczelinie. W murach ze szczeliną powietrzną kotwy powinny być zaopatrzone w kapinos. dylatowanie. Warstwy muru szczelinowego wykonuje się bądź z jednego materiału. Najkorzystniejszym rozwiązaniem jest wykonanie pustki powietrznej od strony zewnętrznej. ze szczeliną wypełnioną materiałem termoizolacyjnym lub szczeliną powietrzną i warstwą termoizolacyjną. 2 . Wykonuje się jej jako mury szczelinowe. 57.75% powierzchni ściany. mocowanie stolarki).

Nieocieplaną konstrukcję dachu należy oddzielić od ścian konstrukcyjnych budynku w sposób umożliwiający odkształcenia termiczne konstrukcji.• • Cegła ceramiczna.w płaszczyźnie przewiązywania ściany . Z tego względu.w narożnikach budynku . dziurawka lub cegła pełna) – mur z zamkniętą szczeliną powietrzną o szerokości 3cm. W porównaniu do wewnętrznej warstwy konstrukcyjnej. w pionie: . paroizolacja i wiatroizolacja. Z uwagi na koncentrację naprężeń termicznych w narożach ścian przerwy dylatacyjne zaleca się umieszczać w pobliżu tych miejsc. odprowadzenie wody opadowej). wykraplania pary wodnej. Analizy konstrukcji można nie przeprowadzać dla budynków z oddzieloną konstrukcją dachową i ocieplonym stropem nad najwyższą kondygnacją. W obszarze połączeń ściany ze stolarki stosuje się.1/8. 58. który osłoni od zewnątrz fragment ościeżnicy. a w szczególnych przypadkach również z uwagi na warunki gruntowe. cegła wapienno-piaskowa (licówka) Pustak ceramiczny K065-2W i cegła modularna drążona (lub kratówka.) . wentylacja przegrody.3. Przedstawić budowę przegrody dachu krytego dachówką nad poddaszem mieszkalnym (izolacja termiczna. wkładki z folii izolacyjnych mocowane do ramy stolarki i do wewnętrznej warstwy murowej. jeśli budynek jest wyższy niż 12 m. a płyty izolacyjne powinny być szczelnie dociśnięte do krawędzi stolarki. konieczne są tu dodatkowe dylatacje.0 m każda. w poziomie: .we wklęsłych zagięciach płaszczyzny ściany (otwory okienne) . W tym drugim przypadku możliwe jest przedłużenie izolacji termicznej i ukształtowanie w ten sposób węgarka. Odległości między przerwami dylatacyjnymi należy wyznaczać na podstawie analizy konstrukcji poddanej różnicy temperatur.na powierzchni ściany zgodnie z wymaganiami tabela 6. Mocowanie stolarki Okna i drzwi powinny być osadzane w ścianach zewnętrznych w płaszczyźnie izolacji termicznej lub bezpośrednio przed nią od strony wnętrza. oprócz szczelin dylatacyjnych jak dla całej konstrukcji. Taki sposób osadzenia stolarki w ścianie pozwala uniknąć lub przynajmniej ogranicza mostkowy charakter tego połączenia i jego skutki w postaci np. warstwę zewnętrzną należy dzielić przerwą dylatacyjną na dwie lub więcej części o wysokości nie większej niż 9.pod konstrukcyjnymi elementami wystającymi z płaszczyzny ściany (płyty balkonowe. warstwa termoizolacyjna. umiejscowioną naprzemianlegle w sąsiednich warstwach. warstwa osłonowa ściany warstwowej jest narażona na znacznie większe wahania temperatury i co za tym idzie na duże odkształcenia termiczne. Przerwy dylatacyjne Należy stosować przerwy dylatacyjne przechodzące przez całą konstrukcję od wierzchu fundamentów do dachu. Z tego względu stolarka powinna być montowana przed zamocowaniem warstwy izolacji termicznej. (skany z „Dachy i stropodachy oceplone i nieocieplone” Czesław BYRDY . gzymsy dachowe itp. Przerwy dylatacyjne powinny mieć szerokość nie mniejszą niż 20mm i być wypełnione materiałem trwale plastycznym. aby zapobiec penetracji do wnętrza przegrody wody z warstwy osłonowej.zgodnie z polską normą.

.

.

przy czym dla pochylenia powyżej 45o należy stosować usztywnienia w postaci wiatrownic. Typowy rozstaw krokwi zawiera sie w zakresie 0. czyli siły rozporu – belki te pracują jako ściągi) i ewentualnych murłat. Stosuje sie go przy rozstawie ścian < 6. • dachy jętkowe. -Od krokwiowych różnią sie dodatkowym elementem poziomym. charakterystyka sposobu usztywniania podłużnego).0m.59. Jako maksymalne długości odcinków krokwi przyjmuje sie 4.konstrukcje ciesielskie a)wiązary rozporowe (umożliwiają wykonanie konstrukcji dachowej bez podpór pośrednich) • dachy krokwiowe. -W dachach z płatwiami podpierajacymi jetki stosuje sie miecze zmniejszające długość płatwi i usztywniające więźbę w kierunku podłużnym. zwanym jętką. dzielącym krokiew na dwa odcinki w proporcji około 3:2 (dolny odcinek zawsze jest dłuższy). Wymień główne typy więźb dachowych (opis budowy. przy czym długość krokwi (zależna od rozpiętości wiązara i pochylenia połaci dachowej) nie powinna przekraczać 4. Podział ogólny: 1. Długość jętki nie powinna przekraczać 3. Nachylenie połaci powinno mieścić sie w granicach 35o÷ 60o.0m. Obciążenia z krokwi przenoszone sa na ściany za pośrednictwem belek wiązarowych (przenoszących także siły poziome składowe sił w krokwiach.konstrukcje inżynierskie • dźwigary deskowe • kratownice • łuki Dachy (wiązary) krokwiowe -Typowe nachylenie połaci zawiera sie w granicach 30o ÷ 60o. -Jętki podpiera sie słupami (stolcami) za pośrednictwem płatwi – stad dachy jętkowe mogą być wykonane jako bezstolcowe. jednostolcowe lub dwustolcowe.8 ÷ 1.5 m dla odcinka dolnego i 2.5 m.5m stosuje sie dźwigary z jętkami podpartymi w jednej linii w połowie długości (rozpiętość dachu do 9m) lub w dwóch liniach (rozpiętość dachu 9 ÷ 12m). • dachy wieszarowe. -Przy rozpiętości dachu przekraczającej 7.5 m dla górnego. . funkcje elementów konstrukcji. Dachy (wiązary) jętkowe -Stosowane przy rozstawie ścian przekraczającym 6. Wiązar trójkątny złożony jest z pary krokwi i belki stropu nad najwyższą kondygnacją. • dachy płatwiowo-kleszczowe 2.0m.5 m. b) wiazary bezrozporowe (wymagające podparcia pośredniego). -Najprostszy typ konstrukcji dachowej.

Dachy (wiązary) płatwiowo-kleszczowe -Więźba złożona jest z dźwigarów pełnych (rozmieszczonych co 3 do 4. przekazując reakcje z nich na wieszak i dalej. -zastrzały. Złożone sa z wieszaka. -W przypadku stropu o innej konstrukcji (żelbetowy.Dachy (wiązary) wieszarowe -Stosowane w zależności od rozpiętości dachu jako: *jednowieszakowe – rozpiętość 6 ÷ 8m. -miecze. Usztywnienie podłużne zapewniają miecze przymocowane do płatwi i wieszaków. poprzez zastrzały.służą do podłużnego usztywnienia więźby. Z uwagi na znaczna rozpiętość krokwi maja wprowadzone dodatkowe ich podparcie w postaci płatwi pośredniej. Stanowią podporę dla krokwi i usztywnienie dachu w kierunku podłużnym -słupy – służą do podpierania płatwi i przenoszenia z nich obciążenia na belki stropowe. zastrzałów oraz krokwi. rozpory i dwóch zastrzałów. . *dwuwieszakowe – rozpiętość 10 ÷ 12m. słupów i ewentualnej belki wiązarowej (gdy strop nad ostatnim pietrem jest drewniany). stalowoceramiczny) słupy oparte są na podwalinach. mieczy . Stanowią oparcie krokwi oraz usztywnienie więźby dachowej w kierunku podłużnym. pary kleszczy.5 m) i wiązarów pustych. Nad rozpora umieszczone SA kleszcze usztywniające dach w kierunku poprzecznym.elementy ukośne odciążające słup i usztywniające wiązar. ściągu. -jętki – podpory pośrednie krokwi. płatwi . Maksymalne długości dolnego i górnego odcinka krokwi nie powinny przekraczać odpowiednio 4. Stosowane do ściągnięcia i usztywnienia wiązara. umożliwiają zmniejszenie przekroju podpieranych płatwi. Występują w wiązarach pełnych. -płatwie – belki poziome biegnące wzdłuż połaci.0m. obciążenie śniegiem i ciężar własny. *jednowieszakowe z krzyżulcami – rozpiętość 8 ÷ 10m. -Wiązary puste czyli pośrednie złożone sa z dwóch krokwi opartych na płatwiach pośrednich i stopowych oraz połączonych w kalenicy. -kleszcze – elementy poziome obejmujące obustronnie słupki i krokwie. -Wiązar pełny złożony jest z pary krokwi. ściągu. na przypodporowe części ściągu. parcia lub ssania wiatru. W dachach stromych czasami stosuje sie dodatkowo ukośne wiatrownice przybijane do spodu krokwi. Funkcje elementów konstrukcji(wraz z elementami usztywniającymi w kierunku podłużnym): -krokwie-przenoszą obciążenie od pokrycia dachowego. Krzyżulce stanowią tutaj bezpośrednie podparcie płatwi pośrednich. -podwalina – belka rozkładająca równomiernie obciążenie przekazywane przez słup -ramy stolcowe (ściany stolcowe) – ustroje złożone ze słupów. Złożone sa z dwóch wieszaków.5m i 4. czyli belkach drewnianych lezących na stropie. mieczy i podwalin. -Usztywnienie konstrukcji w kierunku podłużnym zapewniają miecze łączące słupy i płatwie pośrednie.

• Izolacje powinny ściśle przylegać do izolowanego podkładu. o w temperaturze:  powyżej 5 0 C – materiały bitumiczne stosowane na gorąco. czyli bez przyklejania do podłoża. Wymagania ogólne: • Izolacja powinna być ułożona od strony parcia hydrostatycznego. Rys. .5 – 6. • ciężkie – stosowane przy zabezpieczeniu budynku lub budowli przed bezpośrednim naporem wód gruntowych (woda działająca pod ciśnieniem).0 m.002 MPa. Wykonywane są z powłok asfaltowych z pojedynczą lub podwójną wkładką z papy albo jako powłoki z mas asfaltowych odpowiedniej grubości. a ich powierzchnia powinna być gładka z lokalnych wgłębień lub wybrzuszeń. naporu ciśnienia wody itp. o wysokości 30 cm powyżej maksymalnego poziomy wody gruntowej. Scharakteryzuj rodzaje izolacji wodochronnych budynków stosownych ze względu na obecność wody gruntowej (zasady kształtowania izolacji. izolacje przeciwwilgociowe i przeciwwodne dzielimy na: • lekkie – stosowane w celu ochrony podziemnych części budynku w gruntach suchych przed przenikaniem wilgoci w kierunku bocznym. W zależności od stopnia narażenia na zawilgocenie. 2 – izolacja średnia (przeciwwilgociowa). stanowiące granicę pomiędzy koniecznością stosowania izolacji średniej i ciężkiej. cienkiej blachy itp. co 4.  powyżej 10 0 C – materiały bitumiczne stosowane na zimno. • Izolacje powinny stanowić ciągły i nieprzerwany układ jedno lub wielowarstwowy oddzielający budowle lub jej część od wody lub pary wodnej.60. wykonywane najczęściej jako jednowarstwowe przekładki z folii polietylenowej lub papy ułożone "a sucho". Wykonywane są jako powłoki bezspoinowe jedno lub dwuwarstwowe z różnych mas asfaltowych. 3 – izolacja ciężka (przeciwwodna). Izolacja wodochronna – jest to zabezpieczenie elementów budynku lub budowli przed wpływem wilgoci. • średnie – stosowane przy zabezpieczeniu budynku przed bezpośrednim działaniem wody opadowej lub przesiąkaniem jej w kierunku poziomym i pionowym. Izolacje wodochronne dzielimy na: • izolacje przeciwwilgociowe – chronią obiekty przed działaniem wody niewywierającej ciśnienia na dany element • izolacje przeciwwodne – chronią przed działaniem wody wywierającej ciśnienie hydrostatyczne (element znajduje się poniżej poziomu wody gruntowej) • izolacje parochronne – zabezpieczają przed przenikaniem pary wodnej. o po należytym obniżeniu poziomu wody gruntowej ( o ile zajdzie taka potrzeba). Nie powinny pękać. stosowane materiały). • Nie dopuszcza się łączenia izolacji poziomych i pionowych odrębnego rodzaju pod względem materiałowym oraz różnej klasy odporności. a mianowicie: o po ukończeniu robót poprzedzających roboty izolacyjne. wynosi pmax. = 0. Schemat izolacji wodochronnych: 1 – izolacja lekka (przeciwwilgociowa). • Powinny być wykonywane w warunkach umożliwiających ich prawidłową realizację. Wykonywane jako powłoki asfaltowe lub z żywic syntetycznych z odpowiednią ilością wkładek z papy. • Miejsca przechodzenia przez warstwy różnych przewodów instalacyjnych i elementów konstrukcji powinny być uszczelnione w sposób zabezpieczający przenikanie wody. 4 – ścianka dociskowa Maksymalne ciśnienie hydrostatyczne. 1. • Podczas wykonywania izolacji wodę gruntowa powinna być obniżona o 30 cm poniżej najniższego elementu izolowanego obiektu. lepików i emulsji. folii PCW. • Zabezpieczona ścianką dociskową dylatowaną.

. • Przynajmniej jedna. Płaszczyzny nachylone wymiaruje się na ich rzucie na płaszczyznę poziomą (do obliczeń strat ciepła zawsze należy jednak przyjmować rzeczywiste pola powierzchni). ołowianej lub innej. 2. 61.0 mm.0 – 1. Rodzaje izolacji przeciwwodnych • Izolacje warstwowe z materiałów rolowych. szerokości około 30 cm. z przesunięciem jak w izolacjach przeciwwilgociowych. Izolacja z blachy • Powinna być umieszczona wewnątrz budowli – stanowi swoistego rodzaju szalunek tracony.5 mm. Izolacje papowe • Minimalna ilość warstw – 3. Ostatnia warstwa papy powinna być pokryta w sposób równomierny ciągłą warstwa lepiku o gr. Nie może być miejsc nie pokrytych lepikiem. powierzchni użytkowej) oraz zależności między nimi wskaźniki kubaturowe: Wskaźniki określające wielkości poszczególnych rodzajów kubatur (np. • Każda z przyklejanych warstw papy powinna być szczelna i ciągła. • Arkusze blachy łączy się miedzy sobą spawając. kubatury netto) oraz zależności między nimi POWIERZCHNIE Zasady obliczeń-Pola powierzchni poziomych i pionowych określa się zgodnie z wymiarami rzeczywistymi. • Izolacje z blachy stalowej. Pole powierzchni podaje się w m2 z dokładnością do dwóch miejsc po przecinku. • Podkład powinien być suchy o maksymalnej wilgotności 5%. Wskaźniki te określa się na podstawie normy PN-ISO 9836:1997 Właściwości Użytkowe w budownictwie Określanie i obliczanie wskaźników powierzchniowych i kubaturowych wskaźniki powierzchniowe: Wskaźniki określające wielkości poszczególnych rodzajów powierzchni (np. środkowa warstwa izolacyjna powinna być wykonana z papy na tkaninie technicznej. • Powłoki gruntujące należy układać w dwóch warstwach (druga może być naniesiona dopiero po całkowitym wyschnięciu pierwszej). W narożach izolacja powinna być wzmocniona dodatkowym pasem papy na tkaninie technicznej. Scharakteryzuj wskaźniki kubaturowe i powierzchniowe budynku (podstawy prawne. • Wszelkie przewody przechodzące przez izolację powinny być uszczelnione w sposób wykluczający przenikanie wody. powyżej 18 0 C – żywice syntetyczne. • Izolacje z laminatów i żywic syntetycznych. Gruntowanie podkładu • Podkład z betonu lub zaprawy cementowej pod izolację z pap asfaltowych lub innych materiałów przyklejanych do podkładu lepikiem asfaltowym powinien być zagruntowany lepikiem asfaltowym lub emulsja asfaltową. • Podczas robót izolacyjnych należy chronić układane warstwy przed uszkodzeniami mechanicznymi oraz możliwością zawilgocenia i zalania wodą. • Lepik powinien być rozprowadzony równomiernie na powierzchni podkładu i każdej kolejnej warstwy papy grubości 1. • Gotowa izolacja przeciwwodna powinna być zabezpieczona od strony parcia wody warstwą dociskową lub warstwą ochronną. Izolacje z folii z tworzyw sztucznych • Grubość warstwy powinna być dostosowana do wielkości parcia hydrostatycznego. • Powinna ściśle przylegać do zabezpieczanych przegród betonowych i być w nich zakotwiona. • Prace powinny być wykonywane w temperaturze powyżej 50C. • Szerokość zakładu minimum 10 cm. zasady obliczania).

powierzchnię usługową. która odpowiada celom i przeznaczeniu budynku. pionów wentylacyjnych. okładzin i balustrad.powierzchnię użytkową. . audytoria) są także obliczane oddzielnie. dla których są one wznoszone.kondygnacji. kondygnacje techniczne i kondygnacje magazynowe. tarasy. tarasy na dachach. Powierzchnia użytkowa . Powierzchnia całkowita kondygnacji . nie są wliczane powierzchnie otworów na drzwi i okna oraz nisze w elementach zamykających.. Powierzchnie użytkowe klasyfikowane są zgodnie z celem i przeznaczeniem budynków. oświetlenia zewnętrznego. Do powierzchni kondygnacji netto wliczane są także elementy nadające się do demontażu takie jak: ścianki działowe. duże hole.jest częścią powierzchni całkowitej kondygnacji (na rzucie poziomym na poziomie podłogi) i jest to powierzchnia utworzona przez elementy zamykające (np. szklarnie. Powierzchnia wewnętrzna kondygnacji . Powierzchnia całkowita każdej kondygnacji mierzona jest na poziomie posadzki po obrysie zewnętrznym budynku z uwzględnieniem tynków. które są ograniczone elementami budowlanymi (np. które nie są zamknięte ze wszystkich stron do ich pełnej wysokości i które są przekryte. na przykład loggie. Powierzchnia kondygnacji netto dzieli się na: . altany. Do powierzchni konstrukcji wlicza się także powierzchnie przejść drzwiowych.Powierzchnia zabudowy . Dzieli się je zwykle na powierzchnie użytkowe . Określana jest oddzielnie dla każdej kondygnacji.jest powierzchnią ograniczoną przez elementy zamykające. poddasza. Powierzchnie w obrębie kondygnacji o zróżnicowanej wysokości (np. progów itp. -powierzchni elementów drugorzędnych. Powierzchnia konstrukcji . występów dachowych. kominów. balustradami. poręczami) lecz nie są przekryte. progów. Jest ona wyznaczona przez rzut pionowy zewnętrznych krawędzi budynku na powierzchnię terenu. Rozróżnia się powierzchnie: . wnęk i nisz w elementach zamykających. na poziomie podłogi nie licząc listew przypodłogowych.sumą powierzchni całkowitych wszystkich kondygnacji budynku.kondygnacji. Jest ona obliczana dla wymiarów budynku w stanie wykończonym. które są zamknięte i przekryte ze wszystkich stron.powierzchnię ruchu . przez które nie można przejść. schodów zewnętrznych. Jako kondygnacja mogą być traktowane kondygnacje znajdujące się całkowicie lub częściowo poniżej poziomu terenu. Powierzchnia konstrukcji jest określana odrębnie dla każdej kondygnacji. ściany nośne zewnętrzne i wewnętrzne) i powierzchnie słupów. osłonami zabezpieczającymi. cokołów itp.jest to część powierzchni kondygnacji netto. rury.jest powierzchnią całkowitą kondygnacji zmniejszoną o powierzchnię zajętą przez ściany zewnętrzne. Powierzchnie w obrębie kondygnacji o zróżnicowanej wysokości są także obliczane oddzielnie. Powierzchnia wewnętrzna kondygnacji jest określana oddzielnie dla każdej kondygnacji. szopy). ścian działowych itp. kondygnacje powyżej poziomu terenu. Powierzchnia ta jest obliczana oddzielnie dla każdej kondygnacji. -powierzchni zajmowanej przez wydzielone obiekty pomocnicze (np. daszków. jest ona obliczana dla budynku w stanie wykończonym nie licząc listew przypodłogowych. na przykład balkony. oraz powierzchnie. Powierzchnia kondygnacji netto jest określana oddzielnie dla każdej kondygnacji i dzielona jak powierzchnia całkowita kondygnacji. .kondygnacji. Powierzchnia kondygnacji netto . . kanały.powierzchnię terenu zajętą przez budynek w stanie wykończonym. . Do powierzchni zabudowy nie wlicza się: -powierzchni obiektów budowlanych ani ich części nie wystających ponad powierzchnię terenu. np.

schody ruchome). takich jak: instalacje kanalizacyjne. instalacje ogrzewania i ciepłej wody. klimatyzacja i systemy chłodnicze.jest to część powierzchni netto. . Do powierzchni ruchu wlicza się także powierzchnie netto szybów dźwigowych i powierzchnie zajęte przez urządzenia wbudowane przeznaczone do ruchu ogólnie dostępnego na każdej kondygnacji oddzielnie (np. Powierzchnia obudowy budynku .ścian zewnętrznych poniżej poziomu terenu. instalacje gazowe (inne niż dla celów ogrzewania) i na paliwa płynne. instalacje telefoniczne i urządzenia rozdzielcze. wyprofilowania i inne drugorzędne elementy (np. poziome osłony przeciwsłoneczne. poziomych osłon przeciwsłonecznych. poczekalni. zewnętrzne rampy i pochylnie. które są zamknięte ze wszystkich stron i przekryte. zadaszenia. świetlików. Powierzchnia ruchu . wysokość budynku. . markizy. Kubatury podaje się w m3. Do powierzchni obudowy nie są wliczane następujące powierzchnie: . które są powyżej i poniżej poziomu terenu. Wnęki i pilastry wykonane dla celów konstrukcyjnych lub estetycznych. Jest ona określana oddzielnie dla każdej kondygnacji. powierzchnia klatek schodowych. Klasyfikacja podstawowych i pomocniczych powierzchni użytkowych jest zależna od przeznaczenia budynku. schodów zewnętrznych. elementów zamykających). Do powierzchni usługowej wliczane są także powierzchnie pomieszczeń przeznaczonych na podstawowe instalacje usługowe. przeznaczona na usytuowanie instalacji i urządzeń technicznych. Powierzchnia usługowa . zadaszeń.wnęk i pilastrów wykonanych dla celów estetycznych. KUBATURY Podstawą do obliczania kubatur są powierzchnie (wyżej wymienione) i wysokości nad tymi powierzchniami (np.jest to część powierzchni kondygnacji netto.dachu. Jest ona określana oddzielnie dla każdej kondygnacji. studzienek w chodnikach dla oświetlenia pomieszczeń. wysuniętych części dachu. wysunięte części dachu. kanały przełazowe i pomosty techniczne. urządzenia uliczne) nie są uwzględniane. schody zewnętrzne.ścian zewnętrznych powyżej poziomu terenu. . kominy dachowe. Powierzchnia fundamentów budynku jest powierzchnią całkowitą posadowienia najniższej kondygnacji. balkonów ewakuacyjnych). nasad kominowych itp. korytarzy. instalacje elektryczne. kondygnacji.fundamentów. Rozróżnia się tutaj następujące powierzchnie: . Powierzchnie przeszklone powinny być wyszczególnione oddzielnie jako części powierzchni ścian zewnętrznych lub powierzchni dachów. z dokładnością do dwóch miejsc po przecinku. wliczając te części konstrukcji. części fundamentów). prądnice. zewnętrznych ramp i pochylni. . schody ruchome i przenośniki i inne instalacje wspólnego użytku.jest obliczana dla budynków lub części budynków.elementów budynku poniżej poziomu najniższej kondygnacji (np. dźwigi. . trzony kominowe. markiz. pomieszczenia.podstawowe i powierzchnie użytkowe pomocnicze. instalacje wodne. która przeznaczona jest dla ruchu wewnątrz budynku (np. wewnętrznych ramp i pochylni. wentylacja.

jest iloczynem powierzchni wewnętrznej kondygnacji i odległości między powierzchnią podłogi a dolną powierzchnią stropu górnego.dla powierzchni kondygnacji powtarzalnych znajdujących się powyżej poziomu terenu:.jest iloczynem powierzchni ruchu i odpowiedniej wysokości. której górny strop jest dachem lub tarasem .kubatura brutto budynków i tych części budynków. .jest iloczynem powierzchni użytkowej i odległości między górną powierzchnią posadzki a dolną powierzchnią sufitu. Odpowiednią wysokością jest odległość między powierzchnią podłogi a dolną powierzchnią najbliższego stropu bez względu na ich usytuowanie w budynku (np. Kubatura netto .odległość między dolną powierzchnią konstrukcji.kubatura brutto budynków lub części budynków zamkniętych i przekrytych ze wszystkich stron. Rozróżnia się następujące kubatury brutto: . lecz które są przekryte.kubatura netto pełnych kondygnacji poniżej poziomu terenu. Dla odpowiedniego rodzaju kubatury w normie podane są zasady jak przyjmować odpowiednią wysokość. Kubatura użytkowa netto . .kubatura netto kondygnacji pełnych powyżej poziomu terenu.odległość między powierzchnią podłogi a powierzchnią dachu lub tarasu.jest iloczynem powierzchni usługowej i odpowiedniej wysokości.kubatura brutto tych części budynków. dla powierzchni kondygnacji. Wysokością. Jest określana oddzielnie dla każdej kondygnacji. Jest określana oddzielnie dla każdej kondygnacji. Kubatura ruchu netto .Kubatura brutto . Rozróżnia się następujące kubatury netto: . Kubatura usługowa netto . balustrady. . . -dla powierzchni kondygnacji. kondygnacja powyżej kondygnacji z otwartą przestrzenią) . które nie są zamknięte do pełnej wysokości ze wszystkich stron. deski czołowe okapu.dla powierzchni kondygnacji znajdujących się poniżej poziomu terenu . . której dolny strop jest obudową budynku (np. może to być np. Kubatura wewnętrzna netto . szyby dźwigowe).jest iloczynem całkowitej powierzchni kondygnacji i odpowiedniej wysokości.odległość między odpowiadającymi sobie powierzchniami górnego i dolnego stropu. klatki schodowe w budynkach wielokondygnacyjnych.kubatura netto kondygnacji niepełnych. która powinna być przyjęta jest odległość między powierzchnią podłogi a dolną powierzchnią najbliższego stropu bez względu na jego usytuowanie w budynku (np. poręcze).: . szyby przechodzące przez kilka kondygnacji). na której opiera się podłoga a górną powierzchnią stropu kondygnacji powyżej. lecz które nie są przekryte. które są ograniczone przez elementy budowli (np.odległość między zewnętrzną płaszczyzną stropu dolnego a powierzchnią podłogi kondygnacji powyżej.jest iloczynem powierzchni kondygnacji netto i odległości między powierzchnią posadzki a dolną powierzchnią stropu górnego. .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful