P. 1
ACE_06_-_P-47_Thumderbolt_Bubbletop

ACE_06_-_P-47_Thumderbolt_Bubbletop

|Views: 207|Likes:
Wydawca: cdog68

More info:

Published by: cdog68 on Feb 15, 2012
Prawo autorskie:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

12/06/2012

pdf

text

original

ACE Publication

P470 - widak ogolny. Egzemplarz ten jest .skladaklern' powstalym z czesci roznych samolotow (0 iN). renowacji otrzymat oznakowanie maszyny, na kt6rej latar dow6dca 82 nd FS w Europie - Ben Mayo.

Po ostatniej

Ten sam samolot widziany

z

prawej strony.

P-47D w locie. Dobrze widoczne rozmieszczenie Inwazyjnych.

pasow

Turecki F47D zachowany w muzeum

w Istambule.

Francuskie P-47D z EC 11/20, lotnisko Slida, 1959 r.

Przemyslaw SKULSKI Tomasz GRONCZEWSKI

P-47 Thunderbolt Bubbletop

ACE PUBLICATION WROCt.AW 1998

P-47D-27 -R E z 57th fG (12th A F).

OdWydawcy
wydawnictwa ACE Publication ukazafa si~ mysliwca P-47 Thunderbolt Razorback. poswi~cona wczesnym wersjom tego stynnego samolotu. Dzis odoajemy do rqk Paristwa ksiqik~ 0 wanantacn P-47DIN Bubbletop. Pozycji lei nle nalezy jednak Iraklawac jako uzupelnienia publikacji sprzed szesciu tat. Niniejsza ksiaika iesl, przede wszystkim. rnonoqrafia rnooeiarska. kl6ra ukazuje sle w serii "Pod lupa". W 1992r. nak!adem

Historia konstrukcji
Od poczqtku uiycia operacYJnego Thunderboltow w 1943r. najcz~sciej formulowanym zsrzutem byla zla widocznosc z kabiny. Dorainie radzono sobie z tym montujqc produkowane w Wielkiej Brylanii i przsanaczons dla P-51 B/C kabiny typu Malcolm. Nigdy jednak nie rozpowszechniono takich modyfikacji na wi~kSZ<l skaie. Rownieilniynlerowie z zak!ad6w Farmingdale starali sle uporac z tym prob!emem rozwataj'lc wymiane calej gomej cz~sci kadluba, a za wzar posluzyto rozwiazanie zaslosowane w brytyjskim mysliwcu Hawker Typhoon. Lalem 1943r. na P-47D·S-RE, a numerze 42-8702, obniiono tyl kadluba j aainststowanc kroplowq ostone kabiny. Przekonstruowany zcstal r6wniei wiatrochron . szybe pancerna wstawiono jako jego integralnq czesc. Do zasuwania i odsuwania IYlna] czesci oslony kabiny zamontowano naped eteklryczny. W sytuaCJi awaryjnej owiewka mogla bye jednak po prestu odrzucona. Tak przebudowany samolo: otrzymal oznaczenie XP-47K. W analogicz-ny sposcb przerobiony zostal tyl kadluba inneqo Razorbacka " P-47D-20-RE 0 numerze 42·76614. Zmieniono tak.ie silnik na R-2800·59. Powstaly w ten sposob sarnoiot otrzymal oznaczenle XP-47L. Chociaz nie zostal skierowany do prcdukcji seryjnej, to przyczyn~ si~ do opracowania ssryjnej warsji Bubblelop. Natomiast 42-8702 w 1944r. posluzyl do opracowania nowej wersj! mysliwca dalekiego zasi~gu. Eksperymenlalnie zamontowano na nim news skrzydla 0 wi!l:kszej rozpietoscl. klare mialy lrapezowe koricowkl, a w srodku miescily integralne zbiorniki pahwa 0 pojemnosci 166SIitr6w (370 galon6w). Do nap~du uiyto innego silnika . w miejsce A-2800·21 zabudowano R·2800-59. Wyprobowane na tym sarnolocia skrzydta zainstalowano poiniej na P·47N.

monografia amerykanskreqo

XP~47K i XP-47l

Wst~p
Po poczatkewych problemach w potowie 1943r. produkcja Thun· derbo!t6w nabrala lempa. Obie fabrykj firmy Republic" Farmingdale i EvansviUe oraz zaklady Curtissa w Buffalo zacz~ly dostarczac do jadnostek lornictwa amerykanskiego tysiace P-47C, a pOiniej P-47D i G. Od paczf!tkU staly si~ ons chyba najbardziej konlrowersyjnymi mysliwcaml II wojny swiatowej. Niekl6rzy pUoci nie lubili tych latajqcych gigant6w, ktore by!y malo zwrome w walkach kotowych. Szczeg61nie chlodno przyjmowali je lotnicy wczesniej walczC\cy na lekkich i zwrot· nych Spitfire. Jednak inn; z zachwytem wyraiali sj~ 0 pr~dKoSCi poziomej Thunderbolta. jego pot~tnei sile ognia oraz wprost niesamowitej wylrzymalosci. Chocopinie 0 Jugu (Jug - z angielsldego kufel, pospolily przydomek P-47) byly zr6inicowane, 10 co do jednego mankamentu wszyscy byl! zgodni - widocznosc z kablny byla bardzo ograniczona i potrzeba jej modemizacji slala si~ dla Konstruktor6w oczywlsta. Po przer6bce Iylnej cZQscl kadluba i zastosowaniu nowej oslony Kabiny powstaly wersje nazywane Bubbletop. W okresie II wejny swialewej Thunderbolty Bubblelop naletaly do Jednych z najskuteczniejszych sarnolotcw mysliwskich. Walczyli j zwyci~iali na nich tak znani pilec; jak Francis Gabreski, David Schilling, Fred Christensen czy Judge Wotfe. P·47 zas!ynql takzs jako doskonaty samelot mysliwsko-bombowy, skuleczny w walee z celami naziemnymi. Na maszynach lego typu lalali r6wniei Polaey odbywajqcy staz w jednostkach USAAF. Po wojnie Thunderbolty znalazly si~ na wyposaieniu sil powietrznych wieJu panstw (w Ameryce Poludniowej i Lacinskie] wytrwaly az do lat 60.). Biorac udzial w wielu konfliktach lokalnych polWierdzily, is nalei.a do najbardziej udanych samolot6w w hislorii lotnictwa.

Pierwsze seryjne Bubbletop zostaly wyprodukowane w macierzystych zakladach firmy Republic w Farmingdale. Kroplowa ostona kabiny i obniiony tyl kadluba byly wzorowane na XP-47K i L. Jednak pod innymi wzgl~dami samoloty te byly identyczne z wersja,_ D-22-RE. Seri~ "dwudziesta piqtq" wyposaiono w siln;k Pratt & Whitney R-2S00-S9 z wtryskiem i lurbospr~iarka sterowana przez regulator General Electric A-23. Na samolotach tych zainstaJowane byly smigla Hamilton Standard Hydromatic 24E50-6S. Opr6cz standardowego uzbrojenia skladajqcego si~ z 8 karabln6w maszynowych Browning 12.7 mm Thunderbolt 'I w Ie; wersj! mialy pi~c punkt6w podwieszen - pod skrzydlami i pod kadlubem rnozna bylo zawiesic bomby lub zbiomiki paliwa.

P-47D~25-RE

2

P-47D-30 u:iywany pc wojniedo

iestow,

Formacja P-47D-25-RE w lucie. Dodatkowo pod kazdym skrzyd!em mozna bylo aamontowac potrojnl\ wyrzutni~ M-l0 eta rakiet typu Bazooka. Ogolem w Farmingdale wyprodukowano 385 P-47D-25-RE.

stale i wprowadzono elektryczny mechanizm zwalniania podwisszanych tadunk6w. Egzemplarze wyprodukowane w Evans v iIle otrzymaly smigla Curtiss Electric C642S-B. Byla to najliczniaj produkowana wersja Bubbletop - oqolem powstalo 2600 samolotow.

Ta wersja byla produkowana w filii firmy Republic w Evansville. Ogolem powstalo 250 samototow P-4 70-26-RA, ktore ad maszvn 0-25 produkowanych w Farmingdale roinily si~ jedynie innym smiglem Curliss Electric C542S-A114.

P-47D-26-RA

Byla to zmodyfikowana wersja 0-25 produkowana przez zaklady w Farmingdale. Najwainiejszq zmiana by to usprawnienie systernu wtrysku paliwa do silnika, co dawalo dodalkowe 130 KM. Opr6cz leg a zmodyfikowano uklad zaplonowy i system pobierania paliwa z: oocwreszanych zblornikew. OgOlem wytworni~ w Farmingdale opuscllo 615 P-47D-27-AE.

P-47D-27-RE

P-47D-28-RA i RE
Seria "dwudziestaosma" produkowana w obu labrykach byta pieM'szq stancaryzowana - m.in. samoloty wytwarzane w Evansvifle i Farmingdale miary smigta Curtiss Electric C542S. Oprocz lego wprowadzono zmiany w ukladzie przel~cznik6w w kabinie pllota oraz dadano na wyposazenie rao.okompas. W somie obie Iabryki wyprodukowaly 1778 Thunderboitow tej odmiany.

Po wprowadzeniu kroplowej oslony kabiny i obnizenlU tylnej cz~scj kadluba ujawnila si~ niebezpieczna wada Thunderbolta - w lotach z duzyml pr~kosciami uslerzenie sarnolotu aaczynaio drgac, co W kH!iicoweJ sytuacji moglo doprowadzic do urwania ogona. Rozwia.zanie lego problemu okazalo si~ jednak proste - przed usterzemem pionowym dodano niewielkq pletw~ grzbietowq. PieMSZa wersja., na ktorej tabrycznie wprowadzono taka. modyt.kacj~ byla D-40-RA. Jednak w dywizjonach mysliwskich usprawniono w ten sposoo wiele wczesnie] wyprodukowanych samolotew. Wersja ta otrzymala takze radar oslrzeg8wczy ANI APS-13, klory inlOlmowal 0 zaqrozenle w tylnej potsterze. Zamontowany zosta! rowniez celownik zyroskopowy K-14, klory sprawdzit Sil;!na Musta(}gach. Podskrzydtowe zaczepy na Bazooki zostaly zastqpione zaczepami dla rakiet HVAR (po pi~t pod kaidym skrzydJem). Wszyslkie samo!oty (665 sztuk) lej wersji zostaly wyprodukowane w Farmingdale_

P-470-40-RA

P-470-30-RA

W samo!otach tej wersji wprowadzono szereg drobnych, ale is lotnych zrnian, W skrzydlach zains!alowano dodatkowe klapy ulalwiajqce wyjscie z lotu nurkowego. Przakonstruowane zostaly takze kraw~dzie natarcla, co poprawilo sterownosc w lolach z duiymi predkosciami, lusterko wsteczne przeniesiono z zewnatrz do WnE;lrza kabmy, mocujqe je do ramy wiatrochronu. Z przedniej czesci kadluba usunieto zapasowy celownik optyczny. Pylony podskrzyd1owe zainstalowano na

i RE

Brytyjczycy zamowili ogo!sm 918 Tbenderboltow, klare przeznaczono eta dywizjon6w walczqcych w Birmie. Pierwszych 240 byly to P-470-22-RE (Razorback), a nastepne posiadaly jut kroplowe oslony i otrzymaly oznaczenie Thunderbolt Mk.1I (palrz poruzsza tabela). Ostatnich 88 maszyn nigdy nie zostalo doslarczonych, gdyz po zako!'!czeniu wo]ny zamowienie zoslalo anulowane.

Thunderbolt MkJI

Seria
P-470-25-RE P-470-30-AE P-4?O-30-RA P-470-40-RE

I
I
I I

lIose
20 240 160 50

numerRAF
ad HD182 ad KJ128
do HD201 do KJ367 do Kl347 do KL887

I

oct

Kl168

od KLa38

Na trzech P-47D-27-AE (0 numerach 42-27385, 42·27386 i 4227388) zainslalowano nowe silniki A-2800-14W, a p6tniej A-2800-57 o mocy 2800 KM oraz nowa turbospn;iark~ CH-5. Do tei pOI~inej jednOSlki napedowe] zaslosowano nowe smiglo Curtiss Electric CS42S-B40. Dzieki tym modytikacjom Thunderbolt osiqg:na1 na wysokoscl nlecatych 10000 metr6w zawrotna pr~dkosc 760 kmlh_

YP~47M

Bomba 227 kg na pylonie pod skrzydlern.

Osiagi YP-4 7M byfy tak oblscuiace, ze w Farmingdale natychmiast podjetn produkcj~ 130 samolol6w oznaczonych P-47M-l-RE. Jedyn'l jeonostka, ktora otrzymaJa te rnaszyny, byla 56th Fighter Group z 8th Air Force w Europie. Zrazu rozentuzjazmowani nowa maszyna piloci bardzo szybko zorientowalj si~, ze wersja M jest fatalnie niedopracowana. Wyst~powaty problemy z chlodzeniem silnika, szwankowal uklad zaplonowy (szczeg6Jnie na duzych wysokosciachj. Silnik A-2800-S? okazal si~ tei nieslychanie paliwozemy. co w przypadku samolol6w majacych operowac z Anglii nad Niemcami bylo powainym ogranicze-

P-47M-1-RE

3

Republic P-47D Thunderbolt Bubbletop

P-47D-25

amortyzator swobodny
landing gear fully extended

skala 1:72

1:72 scale

P-47D-25

1:72 scale

skala 1:72

Republic P-47D Thunderbolt Bubbletop

P-47D-30

Curtiss Electric

Hamilton Standard

C542S

Hydromatic 24E-50-65

.....
/ n

,,~

~i!

~

_

skala 1:72

1:72 scale

Drug; prototyp YP-47M.
nlern, Objuczony zhlomikami paliwa P·47M m6g1 doleciec tylko rueco dalej nii P·470 oez iadnych podwieszefl! Dooaikowo po pewnym czasie silniki zaczely korodowacl musiano wymienic je na nowe. Aby sarnolot byl zdolny do dzialaJ'i bojowych konieczne byty natychmiaslowe usprawnlenia. Zmodernizowano uklad zaplonowy. zmniejszono przeplyw powietrza przez komor~ silnika oraz usprawniono przspustnice. W tylnej czesci kadluba dodano ptetwy grzbietowe, tak jak na 0-40. Po tych modylikacjach samoloty byty gotowe do dzialan, ale wojna Jui: sie koriczyla I nie odegraly one wI!fkszej roll. P-4-7N-S w locie. Europie tralily tam, gdzie wedlug zalozen mialy dzialac· nad bezkresny Pacyfik. Og6!em labryka I'll Farmingdale wyprodukowala 550 P-47N-1·RE

pta! a Irapezowych ;kofu::6wkach i rOZipi~oSd wi~kszej 0 melr, z cztererna wewn1i1tfZnymizbiomikami paHwa wyprobow811o jut na XP-47K Byl to wstep do przygotowania nowej wersji rnysllwca, przeznaczonej do lolow dlugodystansowych nad Japonie, latem 1944r. naP-4 70-27 -RE (42-27387) zainstalowano news plaly oraz silnik znany z wersji M A-2800-57. Klapki za oslona silnika, kl6re regulowaly przeplyw pow tetrza zostaly jednak zmienione i dostosowane do sterowaoia automatycznspo. Podobnie z!modytikowano klapy na bokach tylnej czesci kadluba. Zmienione zostalo rowniez loze silnika i generator pradu, Wzmocniano padwazie i zastosawano nowe, wi!i)ksze kola. Wprowadzone zmiany pozwolily uniknqC klopot6w [akie wyst<tPily w wersj; M. Prace nad now<l. modyfikaci<l. przeciqgaly sie jednaki samalot oznaczony XP-47N by! golowy dopiero we wrzesniu 1944r.

XP~47N

Seria 550 Thunderbolt6w lej wersji w caiosci zostaia wyprooukowane w Farmingdale_ Zewrl!;ltrznie samoloty niewiele rainily si~ ad poprzednikow. Nowosciq_ byly zaezepy dla rakiet HVAR oraz radar ANIAPS-13. Ponadto zamontowano autopilota Curtiss Electric C-1' oraz radar naprowadzaj<l_cy. Ostatnie egzemplarze tej serii mialy siiniKi R-280Q-73 z elektrycznie sterowanym zaplonem.

P-47N-5

Do napsdu samolot6w te] wers] zastosowano silniki R-2800·73. Maszyny olrzymaly lei: nowe totele pilot a oraz celowniki K·14 (dose szybko zmieniono je nanowsze K-14A lub K-148). W miejsce dotychczasowycn zaczap6w bomb 8-7 wprowadzono nowe, S-'. Wszyslkie dwiescie P-4 7N-15 wyprodukowano w Farmingdale.

P-41N-15

W serii N-20 modyfikacjom poddano radioslacj!i! oraz system paliwowy. W sumie, z tasrn w Farmingdale i Evansville zeszlo 349 samolotow tej odmiany. Pocz'l.wszy ad egzemplarza 45~50051 I'll Evansvilfe zaczeto montowac nowe pOdlogi i pedaly orczyka.

P-47N-.20-RE i RA

Seryjne P-47N otrzymaly nowe, wi~ksze nli: 0-40, p!etwy grzbietowe ora: zmodytikowany uklad paliwowy i zaplanowy. Poczatkowo P-47N przeznaczono dla 56th FG, ale na skutek zakonczerus woiny I'll

P~47N·1

Byly 10 ostatnie selyjnie produkowane Thuderbolty. Do lch riapEi'du uzyto r6inych silnik6w: A-2800-73, -77 j -81. Od egzemplarza 44-89294 Thunderbolty N-25 otrzymaly nowe podlogi i pedaly orczyka (tak jak N-20-RA) .. Klapy i tolki zostaly tak wzmocruone. aby wytrzymywaly slrumlen ognia z odpalanych rakiet, Wszystkie egzem· plarze Ie) wersji powstaly w Farmingdale, a ostatnl 167. samolot wyprodukowano jui po zakonczenlu wojny, w paidziemiku 1945 roku.

P-47N-25

W roku 1947 nastapila reorganizacja lolniolwa amerykanskieqo, kt6re stalo si!t niezaleinyrn rodzajem bronl- USAF (United States Air Force). Przy okazji zmieniono oznaczenia poszczegolnych samototew. oznao mysliwce oznaczane byly jako F od F!ghter (zamiast P od Pursuit). Momentu lego doczekalo wiele Thunderbcltow 0 IN, ktare znajdowaty si~gtownie w jednoslkach Air NaMnal Guard (Powieuzna Gwardia Narodowa) i nosily od tego momentu oznaczenie F-47.

F-41D iN

Silni!:: Pratt & Whitney R·2800-S7_

Powstanie pierwszych odrzutowcow zwlastowato poczatek k:onca silnika tlokowego. Na nic zdaly sie pr6by "wyc.iskania" cora: wiekszych mocy - nastata eraodrzutowc6w. W cieniu pozostaja rezultaly. lakie osia.9n~la firma Pratt & Whitney produkujaca doskonale silniki gwiazdowe. W 1943r. wytwornia ta opracowala najpot<l':inieiszy si!niktlokowy okresu II wojny swiatowei . dwudziestoosmiocyUndrowy R-4360-13 Wasp Major 0 niespotykanej dotll.d mocy 3450 KM. Alexander Kal1velli zaprojeklowal do lego silnika piatowlec, kt6ry W)'kOlzystywal wiele elemenlow Thunderbolt.a BubOletop (tY! kadluba i skrzydla). W czerwcu 1943r_ USAAF zam6wily dwa prototypy nowei maszyny 0 oznaczeniu XP-72. Pierwszy pfOtOtyp 0 numerze 43-6598byt wyposaiony I'll czterolopatowe srniglo, zamiast planowanego 5zesciolopa!owego 1ir-

XP-72

7

P-47N uzbrojony IV rakiety HVAR i bornby 227 kg. my Aeroproducts (2 m;dy po 3 lopa!y}. Oblot prolotypu nasl<IPi! 2 lutego 1944r., a w nast";lpnych latach samalot potwierdzil pokladane w nim naczlejs, oSi&gajac pr~dkosc 789 km/h. Drugi prototyp (43-6599) jut ze smiglem Aeroproducts, oblatany w czerwcu 194M., miai r6wnie:t bardzo dobre oSI&gi. USAAF natychmiast zamowilY serili1 100 P-72, leez zal<tdaly zamiany uzorojenia na 2 dzialka kalibru 37 mm. Jednak, gdy w Farmingdale czyniono przygotowania do uruchomienia produkc] seryjnej. firma Lockheed ukonczyla pr6by pierwszego udanego myslmca odrzu!owego - XP-80A. Ten fakl sklonil dow6dztwo USMF do uniewainienie konlraktu na P-72 iprzsraocersa srodk6w na projekt P-80. trzynastu, a painisj nawet czternastu grupach mysliwskich. Do konca wojny w Europie P-47 z te] armi! powietrznej zapewnialy wspareie aliancklrn jednoslkom Ii\dowym, Bubbletop Iralily do dywizjon6w wios11<l 1944r" stopniowo zast~puj<lC Aazarbacki. W niektorych grupach starano sie rozdzielic stare i nowe wersje Thunderbelt6w - w jednych dywizjonach byly tylko Aazorbaeki, a w innych Bubbletop (np. w 404th FG). Jednak wwiekszosci jednostek sarnoloty roinych wersii mieszaly sie i nie zwracano wili1kszej uwagi na typ oslony kabiny. eo utrudnia "wylowienie" najskuteczniejszych mystiwe6w lataj<tcych na Bubbletop. W 9th AF tytuly as6w uzyskalo 13 pllot6w Thunderbolt6w, a do najlepszych naleieli: Paul Douglas (368th FG), Edwin Fischer (3620d FG), Joseph Griffin (367th FG) - wszyscy uzyskali po 7 zwyclestw. Rockford Gray, kt6ry lala! w 365th i 371s1 FG uzyskal 6 zwyciestw indywidualnych i 1 zespolowe. Nalomlast laurence Blumer (3671h FG) ; Robert Coney (3651h FG) zaliczyli po 6 samolot6w przeciwnika. Wszczegolny soosob asern zostal pilot 508th Fighter Squadron, 404th FG - U. John Wainwright. 28 wrzesnia 1944r. podczas tolu nad Holand1a. }ego jednostka starla si~ z formacj<l Bf 109. Wainwright zestrzelil dwa Messerschmitty, a kolejne dwa staranowal. Para nastepnycn Sf 109 atakuj<lcych lego Thudelbolta zderzyta sie w powietrzu zmieniajqc sle w pochodnie. Tak wiee w kr6tkim czasie Amerykanin przyczynll sie do zniszczenia 6 maszyn przeciwnlka. Za wykazanCi odwag~ Wainwright zostal odznaczony Distinguished Service Cross, ale na jego konto nie zaliczono tadnego zwyciestwa powietrznego! Przez kr6tki okres na Bubbletop walczyli piloci najslynniejszej jednostki mysliwskiej w 9th AF - 354th Fighter Group. Czolowy as USAAF Glen Eag!eston lata! Thun-

Galeria as6w
Republic P-470/N Thunderbolt okazal sie prawdziwym samolotem asow. Zwyci~stwa na Bubbletop odnosili piloci USAAF walczacy zar6wno w Europie jak j w rejonie Morza Sr6dziemnego, Chinaeh i Slrmie oraz na Paeyllku. Najwi~ksze sukcesy na P-47 sla!y sle udzialem amerykanskich lotnik6w walczacych w Eurepie. W czasie dlugotrawaIych lolow eskortowych nao III. Azeszq wielokrotnie doohodz;lo do stare z mysliwcami przeciwnika. Tak "komlortow<l," sytuaoj~ (czyli moiliwosc uzyskania licznycn zwyciestw} mieli, przsde wszystkim, mysliwcy 8th Air Foroe. W lei Iormaqi lotniczej jedynie cztary grupy mysliwskie olrzymaly na uzbrojenie Thunderbolty z kroplowymi oslonami kabin. Byly 10: 56th, 78th, 353rd i 356th Fighter Group. Nowe sarnoioty zastepcwaly Razorbacki stopniowo, w miafl~ "wykruszania sie" starszych egzempJarzy. Do konca 1944r. wszystkie jednostki Bth Air Force zostaly jednak przezbrojone na Muslangi. Z jednym jednak wyjqtkiem - 56th FG pozostaia wierna Thunderboltom, a w styczniu 1945r. olrzymala P-47M i walczyla na nieh do konca wojny. Jednostka ta byla prawdziw<t "kuiniq asow" - at 49 le] pilot6w uzyskalo co najmnlej 5 zestrzeien, W dywizjonach tej grupy wa1czyl; czolowi arnerykartscy piloci, kt6rzy osi'lijaii na Bubbletop znaczace sukcesy: Francis "Gabby" Gabreskj (ogolem 28 ZWyCI~Stw), David Schilling (22,5), Frederick Rat-Top' Christensen (21,5) czy Joseph Powers (14,5). Sposr6d znanych asow 8th AF z innych grup, ktorzy na Bubbletop odniesli ~l zwy~stw, nalety wymienic: Kana Gallupa (353rd FG, 9 zwyclestw). Alwina Juchaima (78th FG, 9) i Johna W. Vogla (356th FG, 8). Warto lei dodac.za piloci Thuderbol16w zniszczyH kilkanaseie n!emiecsarnolo16w odrzutowych (Me 2621 Ar 234), potwlerdzajac ogromne ~Juga, JlJZ28 sierpma 1944L 10tnicy 78th FG: Joseph Myers Mall Old Croy z.estnelilj w rejonie Termonda Me 262. By! 10 pierwszy ES!rZeiOny Schwalbe. Do chwi- inwazji w Normandh, 9th Air Force dztatalaca z baz w .! ~ Ilajwi~ksz& 1I0tylie Thunderbolt6w, zgrupowanq w

Jeden 7. a~6IV 561h FG - Fred Cnri tensen .

8

derboltem z trupi& czaszka namalowana na ostonie silnika. Nie odni6s1 jednak na nim ani jednego zwyci~stwa. Podobnle jak inni piloci tej grupy z ulg& przyjq) przezbrojenie na Mustangi. Dzialaj<{C3 we Wloszech 12th Air Force wypelniala podobne zsoania jak 9th AF. Od konca 1943r. Thunderbolty byly podstawowymi mysliwcami i samototarm pola walki. Bubblelop pojawily Silt w 121h AF w polowie 1944r. i weszly na wyposaienie wszystkich grup mysliwskich. Po utworzeniu w srodkoweJ FranCJi 1st US-French Tactical Air Force, to w/asnie przasuniete Z 9th i 12th AF Thuderbolty staly sie trzonem jej lolnietwa mySliwskiego. Wsr6d pilot6w 121h AF nie rna jednak ani jednego asa, klory uzyskalby ten tytul na Bubbletop. Srak spektakularnyeh sukees6w w walkach powietrznych spowodowany byl, przede wszystkim, wykonywaniem zadal'l wsparcia jedoostek ladowych oraz stosunkowo mala aktywnoscia przeciwnika. W 151h Air Force operulace] w rejonie Morza Sredziemnego tytuly as6w na P-47 uzyskalo wielu wspanialych lalnik6w, ale wszyscy ani lalali na Razmbackach. Jedynq)ednastk<l uzbrojona w wersje Bubbletop byla 332nd FG, ktora walczyta na tych samoiotaoh jedynie przez kilka tygodnL Na Pacyfiku liczba asow odnoszacych sukcesy na P-47 nle byia 1ak imponujaca jak w Europie. ale wielu pilot6w uzyskalo na Bubbletop dobre rezultaty, W 5th Air Force dzlalalace] na poludniowo-zachodnim Pacyfiku P-47D Bubblelop byly na wyposazenlu dw6ch grup: 35th i 58th FG (niekt6re irodta podaja, ze P-47D-25 znajdowaty sie takze na wypasai:eniu 3481h FG). W 35th FG sukcesy na Bubbletop Slaty ste udzialem, m.io. Leroya Grosshuesch (og6lem 8 zwyciestw), Wdlima Stranda (7). Ellisa Barkera (6), Jamesa Mugavero (6) i Alvaro Huntera (5). Pierwszymi Bubblelop jakie znalazly si~ w 7th AF i 20th AF, dzialaja.cych na srodkowyrn Pacyfiku, byly P-47N. Pomimo lego, zs samoioty wprowadzono do sluiby bojowej na poczatku 1945(. kilku puotow zdq_iylo uzyskat status asa. Judge Wolfe z 318tl1 FG zakonczyl wojn~ z 9 zwyci~stwami powietrznymi (7 na P-47N). Robert Stone, kl6ry zestrzelil 7 samolot6w japonskich, wszystkie zwyciesfwa odrnos!

na wers]i N (m.in. 10 czerwca 1945r. zestrzelil5 rnaszyn przeciwnika). Sian ley Lustic, k16ry slui:yl w 19th Fighter Squadron zanotowal na swaim koncie 6 zestrzelen (5 na P-47N). Richard Anderson (3181h FG), Oscar Perdomo (5071n FG), John E. Vogi (318th FG) oraz William Mathis (3181h FG) zakoriczyli wajn~ z 5 zestrzeleniami. Oscar Perdomo, kt6ry wszystkie zwyci~stwa uzyskal 13 sierpnia 1945r, zostal ostatnim asem Ii wojny swiatowej. Bubblelop znalazly sj~ takie na wyposazenlu czssrecn grup mysliwskich w Chlnach i 8irmie (w tym m.in. ist Air Commando). ale ich piloci nie osi'l.gn~1i wiltkszyeh sukcesow, Podobnie zrsszta bylo z Brytyjczykaml walczqcymi na Thude(bo!tach Mk.U w Birmie. Wynikalo to z male] aklywnosci Iomlctwa japonskiego oraz wyKorzyslywaoia P-47 gl6wnie do atakowania cel6w naziemnych. JesieniCi. 1943r. grupa poiskieh pilotow zostala wyslana na staz bojowy do jednostek lotniczych 8th i 9th AF lotnictwa arnerykeriskieqo, stacjonuj<tcych w Wielkiej Brytanii. Najliczniejsza grupa, 6 pilot6w, znalazla silt w stst FS. natszacyrn do 56th FG. Jednostka ta byla wyposazona w samoloty P-47. W sklad polsKiej grupy wchodzili, m.in. Kapitan Boles!aw Michal Gladych, Kapitan Witold Lanowski, major Stefan laszkiewicz i Kapitan Zbigniew Janicki. Naiwi~ksze sukcesy odnlosl Boleslaw Gladych, kt6ry z€strzelil 10 sarnototow niemiecKich i kilka zniszezyl na ziernl, Natomiast kpt. Witold lanowski ria P·47 zestrzelil4 samololy niemieckie (2 Sf 109 i2 Fw 190), podnoszac swoje konto do 6 zwyclestw, Niekl6re irodla amerykaflskie podajq_, ie Polaey w 61st FS zniszczyl! 0961em 22 samoloty ruemieckie. Trudno jed noznacznie stwierdzic, ile zwyci~stw odniesli na Razorbackach, a ile na Bubbletop {wydaje si~ jednak, ie wiekszosc na wczesnych wersjach P-47j. Na Thunderboltach latal takze inny, znany polski pilot, major Czeslaw Gl6wczynski. Odbywal on staz w 390!h FS. 366th FG, naleZacym do 9th AF, k16ry wykonywal gl6wnie zadania szturmowe. Wojenne sukcesy Thuderbol16w spowodowaly, ze po 1945r. tralily one do wielu kraJ6w europejskich, poludniowoamerykatiskich Iazjatyekich, Mimo, ze byl 10 lUi czas odrzutowc6w, P-47 bra!y udzial w wielu kontilklach lokalnyeh potwierdzaj'l.C swoje watory Chyba najbardziej spektakularny sukces zanotowaiy tajwanSkie Thuderbol!y odnoszac zwyci~stwa nad odrzutowymi MiGami-i5. 22 maja 1954r. para Jugow stoczyla walk~ z szostka MiG6w zestfzeliwuj'lc jednego, a drugiego uszkadzajac. F-47N braly udzial w operac] "Success" przeprowadzonei w tatsrn 1954r. Byly to dzialanla. wspierane przez CIA, skierowane przeciwko prezydentowi Gwatemali Abrezowi Guzmanowi. W akcji tei uczestniczylo szesc F-47N (pocbodzacycn z Air National Guard Porto Rico), KI6re wykorzystywano gl6wnie do atakowania celow nazlemnych, m.in. palacu prezydenckiego.

P-47N-S czbrojony w rakiety I-IVAR i bomb)' 454 kg.

~

-

-

Malowanie i oznakowanie
W momeneie gdy pierwsze Bubbletop trafily do jednostek lotnictwa amerykariskiego obowiqzywala zasada, ze samaloty nie posiadaly malowania ochronnego, ale pozoslawaly w naturalnym kolorze alumi· nium (NMF). Jedynie na gornej cz~sci kadluba (przed i za kabinctpi!ota) malowano pas przeciwodblaskowy w kolorze oliwkowym {Olive Drab, FS 3408Tj. Numery seryjne oa takich maszynach miaty kolar czarny. P-47N, nu k16rym Ja\all.E. Wolfe.

USAAF

10

-e
o
o
D

o

S foI'.l
~
10.,

t1

:: 10.,
~ ~ ~

<,

~ ~

= ~ ._
N

III

<»~
l:'c;

"0

0

....
~
0

C. ~

'N

= ~

e

~ t:r:: ~

III

-C
Q.\

~ .,... ~

."""

~ ._,
0
,.Q N

=

::2
<U

..
=
Ii)
<l

...

~ ~ ~ ~ ~

0

@l
i5 Q
<l

<l
Q

-e

::
.;:
I.J 1;::

!P

=
~

~

;,;
~ In

e~I ~

Jt .,.,
<'.-i .....

-..:.'.
lfl 0 .Q

..l( 1;:: <\I

S

OJ)

..a,

~ ~ .,.,

'"
1;::

"'<

~
<\I

:::

"" -.",

1J
::t

!i
~

~

i;

.ol(:

.... <\I

~ .... ~ .Q

.:;
'::I
O.(l

::: ""

.Q

.Q

0

e

~ .... ~
Q

'"' e

e

....
Q

-r.:.J:

~ ~
Vl

0

Y0

~ ~ ~ == p.

lfl

-....
.:.J:

.....

-I

0

.",

~ .... ";
p.

~

8

~ ..... ~ ~ ~ 1.0 ~
::I

·S ...
~
0
N

'2

'e ...

::s

1.0 0

...
N

)oil

~

P-47D Thunderbolt Bubbletop

Wypuszczona

klapa (widok od dotu).

Oslona kablny - widok ad przodu.

Otwarta osrona kabiny.

Otwarta zaluzja chtodnicy powietrza.

Lewa wn~ka podwozia glownego wraz z oslona,

Zaladune« amunicji do karabin6w maszynowych Browning (samalot F. Gabreskiego).

Detale wn~ki podwozia gl6wnego.

K6fko ogonowe wraz z oslona ..

Podwieszanie zbiomika paliwa (570l) pod skrzydtem Thunderbolta.

Detale kOlka ogonowego.

W 8th Air Force stosowano btytyjski system oznaczsn kodowych. Litery malowano po obu stronach kadluba, przed gwiazda. znajdowaly siEt dwie litery oznaczajace ctywizjon, a za niq indywidualna litera kodowa samolotu. Na sarnoiotach w NMF lilery miaty kolor czarny, a na kamuflowanych zazwyczaj bialy tub kolor aluminium. Cz~sto litery kodowe miafyobwodKi. Kraj IwlelKoscoznaczen byly bamzo zr6i:nicowane.

Bubbletop, ktOr9 l.ratily do jednostek stacjonuj1\CYchw Europie by!y pozbawione malowania ochronnego. Do kamullaiu powrocono w przeodzieri inwazji w Normandii. Kazda grupa wprowadzila wlasny schemat malowania, w wiekszosci uiywajitc farb s!osowanych praez RAF. W 56th FG malowano Thunderbolly w nastepuj;;.cy sposoo: - game powierzchnie w plamy kamullaiowe zielons (Dar!< Green, FS 34079) i szsre (Ocean Gray, FS 36187), a powierzchnle dolne NMF_ - gome pow.erzchniew plamy: Dark Green i Ocean Gray, adolne jasnoszare (Medium Sea Gray, FS 36270), - gome powierzchnie w plamy: Dark Green i Medium Sea Gray, adolne NMF. W 78th FG gome powierzchnie malowano na kolor Dark Green, a dolne najasnoniebiesKo (Sky, FS 34424). Natomiast 353rd FG malowata g6me powierzchnie swaich Thunderbolt6w w plamy kamuflai:owe w kolorach Dark Green i Ocean Gray, a dolne pozostawaly w NMF. 356th FG malowala g6rne powterzcbnts na zielono (Dark Green), a dolne pozostawiano w kotorze aluminium. We wszyslkich tych jednostllach zdarzaly si~ jednak przypadki samolot6w, k16re nie posiadaly karnuftazu, W nocy z 5 na 6 czerwca 1944r. na sarnolotach aliancklch przeznaczonych do wsparcia inwazji namalowano wok6! kadluba oraz na gornych Idolnych powierzchniach slmydel bialo-czarne pas)' inwazyjne. Oficjalnie pasy na kadlubie mialy miee szerckosc 18 can, ana skrzydlach 20 cali, ale wskutek pospiechu iniejednokrotnie malowania w ciernnosciacn i bez szablon6w pasy byly krzywe i czesto w nier6wnych odstepach (potwierdzajq to liczne zdjecia). Jui: w miesiao po inwazji pasy usunieto z gornych powierzchni samolotew, a wkr6tce pozcstaty tylko na spodach kadlub6w. Na przelomie listopada i grudnia 1944(. usunisto je calkowicie. Kamuflai:e inwazyjne usuwane byly jednak sporadycznie. W 56th FG mczna je bylo spolkac az do momentu przezbrojenia na P·47M. Jesienia 1944r. Boleslaw Gladych latal na P-47D-28 (oznaczenie kodowe HV-M, Pengie IV), ktorego g6me powierzchnie pomalowano na czarno (Black, FS 37038). W niektorych ir6dlach podawane jest, ze byl to kolor ciemnogranatowy (Midnight Blue). Opierajitc sir:; na materialach amerykanskich wydaje s~, ie byla to jednak farba czama, ktora w czasie eksploatacji przyjmowata bardzo raine odcienie_ Dolne powierzchnie lego samolotu takze pomalowano niestandardowo - mialy bowiem kolar jasnoniebieski (Sky Blue, FS 34325). W p6znlejszym okresie w padobny spos6b malowano P·47M z 61s1FG wchodz&cego w sktad 56th FG (g6me powierzchnie czams, dotne NMF). Pozoslale dwa dywizjony tworzace ttl grup~ rOwniez stosowaly barwne malowania "emek"'. 62nd FS uzywa! do kamutlai:u farb brytyjsklch: zielonej (Dalk Green) i szalej (Medium Sea Gray). Spady samolot6w pozostawiano w kolorze naturalnego aluminium. Natomiast 63(d FS g6me powierzchnie Thunderboll6w malowal w dw6ch odcieniach koloru niebieskiego. Na Bubblelop stosowano oznaczenia identyfikacyjne w postaci pasow na uslerzeniu. Na samoiotach w NMF mialy One kolor czarny, a na kamuflowanych bialy. Poszczegolne jednostki stosowaly lei wtasne oznaczenia kolorystyczne. Przody oslon silnik6w mialy kolor grupy, a slery kierunku balW~ dywizjon6w. Charakteryslycznym elementem dla Thunderbo!l6w bazuja.cych w Anglii byly tei dwa duie (0 srednicy 1397 mm) znaki rozpoznawcze, ktore malowano na dolnych pawieuohniaoh skrzydel. Poiawily si~ one oa pocza.tku 1943r. i na ~ samolotach byly stosowane ai: do przelomu 1944/45r. (pacto· rneo:znacz:enla mialy Thunderbolty z 91hAF, ale duze gwiazdy slosowa· :roo "'1Dfllen pl2eniesieniaiednoSlek P-47 na lotniska we Francjl).

8th Air Force

Wszystkie Bubbletop w 9th AF rnialy naturatny kolor alummium. W tej armii sfosowano Ie same elementy szybkiej idenlylikacji i ten sam system oznaczen kodowych co w 8th AF. Jedynle barwne cznaczenia poszczegolnych grup wprowaozono duzo poznie], byly one za to bardzie] kolorowe i oryginalne. Jest rzecza nieslychanie Irudnit octworzenie zasad oznakowania P-47 w 9th AF. Na wielu samolotach malowano barwne elemenly niezgodne z praklykit przYiEiltqw danych )ednOSlkach. Na innych nie malowano oznaczen identyfikacyjnych w ogole, a CZt;lSemaszyn miala je w zmienionej fermie. Zdarzalo si~ nawat, ze wlasne oznaczenia wprowadza!y poszczeg61ne klucze. Jui po zakoficzeniu woiny wprowadzony zostel nowy element szybkiej ,dentyfikacj; - na ogonach malowano czerwono- i:6Ita-czerwone pasy.

9th Air Force

P-47D Bubbletop znajdowaty sle na wyposai:eniu kilku grup mysliwskich: 27th, 57th, 79th, 86th, 324th i 350th. Samaloty te mialy naturalny kolor aluminium. Poszczeg61ne grupy slOsowaly wlasne omaczenia, przykladowo w 27th FG na ogonach malowano pas w kolorze dywizjonu, a jako oznaczenla taktyozne stosowano pojedyncze !itery. W 57th FG na ogonle malowano pas (i6lty z czarnymi obw6d· kami), a oznaczenia taktyczne stanowily dwucyfrowe numery. Warto oodae. te w lej grupie lataly lei Bubbletop, kt6rych g6rne powierzchnie pomafowane byly na kolor Olive Drab, a dolne Neutral Gray. Przykladem takiego samolotu moze bye P-47D z numerem 54 0 nazwie "Norma". Natomiast w 79th FG ogony malowano na nleblesko, nastepnie nanoszac na nie i611eblyskawice_ Oznaczenia laktyczne stanowHy dwucyfrowe numery poprzedzone przez litere X np. X55. 350th FG miala skomplikowany cytrowo-literowy system oznaczeri taktycznych np. 5C6_ Ponadto kaidy dywizjon miat wlasne oznaczenia kolorystyczne malowane na ogonach samolot6w. W 57th, 86th i 3241hFG przody oslon silnik6w malowano na czerwono. 00 byla charakterystycznym elementem identyfikacyjnym aliancJ<jch mysliwc6w w reionle Morza SrOdziemnego.

12th Air Force

P·47D Bubblelop znajdowaly si~ na wyposa±eniu jedynie jednej jednostk! - 332M Fighter Group i to w dooatku przez okres kilku tygodni. Samololy rnialy standardowy wygl&d - wszystkie powierzchnie w kolorze aluminium. Po powrocie do USA na P-470·28 Bubblelop latal znany pilot i ctow6dca 325th FG 'Checkertailed Klan' . Col. Robert Basseler. Jego samotot (nazwany "Big Stud") pomalowany byl w spos6b typowy dla 325th FG . na ogonle mial iol!o-czarnq szachownice oraz czerwona oslone silnlka, Byl to jednak samolot uiywany do

15th Air Force

P-47D·27 z 57th FG z dwoma imionami aa kadlubie: "BJancne!\l" i '·Wally". Widok drugiej strony samololu zostal pok.azany 113 zd jo;;c iu zna jd u ym sie n:a m 2. j'lC

14

P-47D-25

II' oarwach

lotnicrwa brazylijskiego,

Wiech)" I 944r.

aKeji prornuiace] USAAF i sorzedaz obligae); wojennych. Naleiy 0 tyro pamiQtac, bowiem Bubbletopy nrgdy nie znalazly silt na wyposaZeniu 325th FG, a zdjecia samolotu 8asselera wywoluja sporo nleporozurnen,

W oztatanlach na poludniowo-zachodnim Pacyliku wZI~lo uctzial niewiele P-47D z kroplowymi oslonami kabiny. Znalazly sie one w 35th i 58th FG Wszyslkie Bubbletop mialy kolor aluminium. W paidziemiku 1944r. pojawily si~ elementy szybkie] idenlyfikaeji - na kadlubach i skrzydfach malowano ozarne pasy. Nlektore samololy (glownie z 35th FG) mialy let biale ogony, co by to charakterystycznym oznakowaniem samototowalianckrcn stosowanym we wczesntejszym okresie walk gdy samoloty nosily barwy ochronne. Poszczeg61ne grupy stosowaly wlasne oznaczenia identylikacyjne. W 35th FG przody asian silnikOw malowano w kolorach dywizjon6w (39th FS - niebiesk;, 40th FS czerwony, 41 st FS - zolty), Od jesieni 1944r. slery kierunku malowano lak jak na przedwojennych samolotach amerykansklch - w glanatowDczerwcno-olats pasy, Owucyfrowe numery taktyczne nanoszono na usterzeniu pionowym, nad numerem seryjnllm oraz dodatkowo od spodu ostony silnika. W 58th FG na oslonach silnikow malowano poziome pasy w kolorach poszczeg61nych dywizjonow (69th FS czerwony, 31 Oth FS - talty, 311 th ~granatowy). Od jesieni 1944r. sterv kierunku pomalowano tak jak w 35th FG.

5th Air Force

P-47N, ktcre tralily do jednostek mysliwskich operuj,!cych na PacyHku, mialy naluralny kolor aluminium. Poszczeqolne jednoslki stosowaly wlasne oznaczarus identylikacYloe, klore najcz~sciej polegaly na malowaniu ogonow sarnolotow i osion silnik6w (niekiedy takZe kOlkoweK skrzydel) w okreslonych barwach.

7th i 20th Air Force

W 318th FG barwy poszczeg61nych dywizjonbw mia!y koneowki usterzen pionowych i poziomych Thunderbolt6w (19th FS - niebieski. 73rd FS - czarny, 333rd FS - zolty). Ponadto w niekt6!)'ch jednostkach pomalowano takzs przody oslon silnik6w i kolpakl smigiel (19th FS i 3.33rd FS) oraz klapy regulujace chlodzenie silnika (tylko 19th FS). W czerwcu 19451. Thunderbolly z 318th FG olfzymaly nowe oznakowania, polegajace na oornalowaruu ogon6w oraz usterzenia poziorneqo w zonc-czarne pasy. W 4131h FG poczlitkowo me stosowano zadnych oznaczeri kolorystycznych. ceona charakts!)'slycznq dla samolol6w z lej grupy byly literowe oznaczenia taktyczne. Byly to dwie litery, z kt6rych pierwsza oznaczala dywizjon (A - tst FS, B - 21s1 FS, C - 341h FS), a druga konkretny samolot. Po pewnym czasie wprowadzono barwne oznaczenia idenlylikacyjne, ktore polegaly na poma1owaniu ogonaw i przod6w oslon silnik6w w kolorach dywizjonow. 151 FS ogony malowal na niebiesko (dodafkowo na ogonie umieszczany by! iolty !ub czarny symbol karol, a przody aston silnik6w na czarno. W 21 st FS agony by!y niebieskie [z zoltym lub czarnym xiersrnj, a przody okapotowan silnik6w iOfte. Natomiast 34th FS oba elementy malowal na zotto, a dodatkowo na ogonactl umieszczony by! czarny pik. Thunderbolly z 414111FG mialy oznaczenia w postaci r6inokolorowych ogon6w i przod6w oston silnikow. Wsp6lna cecna samototow lej jednostki byl czarny pas oddzielajqcy barwny ogon ad kadluba w kolorze NMF_ W 413th FS zarowco agony jak i oslony silnik6w malowano na z6110. Ponadto samoloty mialy czarne, Irzycyfrowe nurnery taktyczne (od 650 do 699) malowane na kadlubach przed znakiem rozpoznawczym. Thunder"bolty z 4371h FS oslony iogony mialy pomalowane w i6Ho-czarnq szachownice (numery taktyczne od 700 do 749). Nalomiast w 4551h FS przody asian silnik6w i agony byly niebieskie (numery ad 750 do 799). Charakterystycznq_ cecha Thunderbolt6w z 5071h FG byly zolle ogony oraz pasy na skrzydJach. Samoloty z poszczeg6!nych dywizjonow r6ini!y si~ tylko numerami taktycznymi. W p6iniejszym okresie jednostkl wprowadzily dodatkowe oznaczenia identyfilmcyjne. W 463rd FS byly to niebieskie troik<jty malowane na usterzeniu planowym, a niekiedy takzs na usterzeniu poziomym (numery taktyczne od 100 do 131). Samoloty z 464-th FS na usterzeniu pionowym mialy niebieskie paski (numery od 131 do 169)_ Natomiasl maszyny z 465th FS mczna by to rozpoznac po niebfesldm pasku. !dory oddzieial z6lly ogon od kadluba (numel)' 00 170 do 199).

f-47 D-40 z powojennyrni oznakowaniarni USAF.

IS

P-47D 2:najdujace si~ na wyposaieniu 1sl Air Commando Group mialy naturalny kolor aluminium. Samoloty oznakowane by)y W spos6b typowy dla 1st ACG - na kadlubie znajdowa!o sie 5 czamych, ukosnych pas6w. Na skrzydlach i usterzeniu pionowym namalowane byly czarne pasy. Oznaczenia taktyczne stanowily czarne, jedno lub dwucyfrowe numery, kt6re malowano na kadlubach przed znakiem rozpoznawczym.

10th i 14th Air Force

Francuskie P-47D Bubbletop mialy dwa warianty malowania. Pierwszy polegal na pokryciu g6rnych powierzehni tarba w kolorze Olive Drab, a dolnych Neutral Gray_ Takie samoloty sluiyfy rnfn, GG UI/6 "Roussi!lon", GG U4 "Navarre", GC 115 "Champagne". Oznaczenia taktyczne byly na nioh biale Iub iolte. Jednak wi~kszoS6 Thunderbettow miala naturalny kolor aluminium. Na nieh oznaczema taklyczne byly koloru czarnego.

L'Armee de l'Air

W okresie powojennym ThunderboUy uzywane przez USAF mialy naturalny kolor aluminium. Oznaezenia taktyczne skladaly sle z dw6ch liter i trzeeh cyfr np. FE-431. Numer byl konc6wk<j. serialu. Na oqonie, nad numerem seryjnym znajdowal si~ czarny napis US Air Force. Samoloty Air National Guard na kadlubach mialy namalowany skrot nazwy stanu oraz Utery ANG (Iub NG). Kroj liter oraz ieh rozmieszczenie w stosunku do znaku rozpoznawczego byly jednak bardzo roine. Zr6inieowane byly takze barwne oznaczenia poszczeqolnych dywizjonOw. Przyk1adowo, 102nd Squadron ANG stanu Massachussetts malowal oslony silnikow w bialo-czerwone, pionowe pasy. Wiele jednostek zachowalo oznaczenia z okresu woiny.

USAF/ANG

ramach programu Lencf-Lease wojenno-Wozdusznyje SHy olrzymaly 100 samolotow P-470-27-RE. Tratily one do jednostek obrony powietrznej oraz floty. Samoloty Ie mialy g6rne powierzchnie pomalowane na kolor Olive Drab, a dolne Neutral Gray. Czerwone gwiazdy namalowano bezposredruo na znakach amerykansxich,

Wojenno Wozdusznyje Sily

w

Thunderbofty Mk.1I uzywane przez latniotwo brytyjskie w Birmie malowane byly w bardzo roiny spos6b. Poezatkowo Thunderbolty mialy gome powierzehnie pomalowane w p!amykamullaiowe w kolaracb: ciemnozielonym (Dark Green. FS 34079) i brazowyrn (Dark Earth, FS 30118 ), a dolne jasnoszare (Medium Sea Gray, FS 36270). Niekt6re samoloty mialy garne powierzchnie poma!owane w kolorach ciemnozie.lonym i szarym (Ocean Gray, FS 36187). W 1945r. kamuflai zosial zarzucony - samaloty pozostawiano w .kolorze naturalnego aluminium. Na ciemnozielono malowano jedynie powierzchnie przeciwodblaskowe. Jako elernenty szybklej identytikacji stosowano pasy na skrzydlaoh rna wysokoscl karabin6w maszynowyeh) i usterzeruu pionowym oraz na przodach asian silnlk6w. Na samolotach kamullewanych mialy one kolor bialy, ana maszynaoh w NMF granatowy. Na P-47 w kamuftaiu litery kodowe byly szare, a na maszynach w kolorze aluminium czarne. Wszystkie Thuderbolty operuiace w Birmie mialy znakl rozpoznawcze charakterystyczne dla lego regionu - granatowoniebieskie kokardy i fin flash. Samoloty uzywans przsz BrytyjezykOw w jednostkach trenlnqowyeh. m.ln, Thunderbol!y MkJI w Egipcie mialy standardowy kamuflai europejskl: Dark GreenfOcean Gray/Medium Sea Gray.

RAF

W styczniu 1944r, do USA wyslano grup~ brazylijskicn ochotnikow, klorzy mieli odbyt przeszkolenie na Thunderboltaeh. Tworzyli oni 1. Grupo de Caca pod dowcdztwern Nero Moury. Po kilkumiesi~eznym treningu Brazylijezyey zestali wyslani w rejon Morza SrOdzlemnego. Pod koniec 19441. jednoslka zostala w!<\czona do 350!h FG i rozpoczela loty bojowe. Brazylijezycy latalt na samoiotacn P-47 0, kt6rych g6me powierzchnie miaty kolor oliwkowy (Ollve Drab), a dolne szary (Neutral Gray). Oznaczenia taktyczne (eyfra i litera np. 03) miaty kolar bialy i malowano je na oslonach silnikow. Gzese samolot6w miala [ednak naturalny kolor aluminium, a znajdujqee si~ na ntcn oznaczenia taktyczns byly czarne. Na sterach kieruoku matowano dwa pionowe pasy w kctorach: zielonyrn i zoltym, W okresie powojennyrn wszystkie brazylijskie Thunderbolty byty w NMF,

Forca Aerea Brasilera

W polowle 1945r. meksykar'lski 201, Eseuadron Aereo de Pelea wla.czono do 58th FG operujacej w ramach 5th Air Force W fejonle Filipin. Meksykanskie Bubbfetopy mialy naturalny kolor aluminium. Jako elemenly szybkle] identyfikacji stosowano oznaezenia uiywane w tym rejorue przez USAAF - czarne pasy na skrzydlach I kadlubie. Na kadlubach samoloty 201. Escuadron mialy arnerykanskte znaki rozpoznawczs, na skrzydlach znak USAAF i meksykanekl. Na stsracn kierunku malowano pasy w narodowych koloraeh Meksyku - zielonym. biatym i czerwonym. W okresie powojennym samoloty byiy oznakowane podobnie, ale miaty tylko meksykar'lskie znaki rozpoznawcze. GZftsto stasowano lakie kolorowe elementy identyfikacyjne: iOlte lub czerwone

Fuerza Aerea Mexicana

16

P-470 - detale

Ostona stlnlka I srniqlo Hamilton Standard Hydromatic.

Detale przedniej czesci kadluba.

Os/ana silnika • widok

z baku.

Zaluzje chladnicy aleju i wylot spalin.

Oslana kabiny w pozycji odsunlete].

Lufy karabin6w maszynawych.

KOlka aganawe.

Delate spodu kadluba. zbiornik6w paliwa,

WidoGzny zamek do bomb lub

1. P-47D-28-RE, na ktorym lata! polski as Boleslaw Michal Gtadych, 6Ist FS, 56th FO, wczesna jesien 1944r.

lao Godlo osobiste "Pengie IV", kt6re w p6Zniejszym okresie pojawilo sie na oslonie silnika (po lewej stronie),

I. P-47N "The Shell Pusher" z 463rd FS, 507th PG, na ktorym lata] Lt. Bob Forrest, Ie Shima 1945r. 2a. Godlo osobiste " Ugly Duckling", ktore na sarnoloeie Bostwicka pojawiio sie w pozniejszym okresie.

,.
L
>

2. P-47M UN"'Z,

Z

63rd FS, 56th FG, Europa, poczarek 1945r. Samolotem tym latal George Bostwick

3a. Godlo pod kabina samolotu LI. Ambrose.

3. P-470-28, R3*F, z 4 10th FS, 373rd FG, 9th AF, kwiecien 1945r., pilotowany przez Lt. Talmadge Ambrose.

4. Brazylijski P-47D, 03, z I. Grupo de Cacao przydzielonej do 350th FO, Wlochy, 1944r.

P-47D - podwozie gt6wne

Detale prawej goleni podwozia gl6wnego.

Golen podwozia glownego.

Kolo podwozia gt6wnego (telga charakterystyczna dla wersji N).

z 8 otworami

jest Wn~ka podwozlaqlcwneqo (prawa).

Detale wm~ki podwozia gtownego - widok na galen.

pasy na skrzydlach i kadlubie" W drugie! polowie Iat 50. kiU~aP-47D zostalo poma!owanych w celosci na koJor zielony tzw. Mexican Olive Drab.

REPUBLIC P47 THUNDERBOLT

Kubariskie Thunder60lly mialy Irzy roozaie malowan, Pierwszy polegal na pokryciu gornych powierzchnj farba w kolorze Olive Drab, a dolnych szara (Neutral Gray). Drugi to pomalowanie wszystkich powlerzchni w 1<010rz9oliwkowym. Trzaci, najczQsciej spotykany, to pozostawienie wszystkich powierzchni w kolorze naturalnego aluminium. Trzycyfrowa numery taktyczne malowane na kadtuble, pod kabinq pilota. Na samolotach w NMF mialy one kolor czarny, a na maszynach w kolorze oliwkowym zolly" P-47DfF-47D Bubbletop uzywans przez slly powielrzne: Boliwii, Chile, Dominikany, Ekwadoru, Hondurasu, lranu, Jugoslawii, Kolumbii. Nikaragui (F-47N), Peru, Porto Rico (F-47N), Portugalii, Wenezueli. Wloch, Tajwanu i Turcji mialy naturalny kolor aluminium.

Fuerza Aerea Ejercito de Cuba

IHellerl
Do niedawna model Irancuskie] lirmy byl jedynym dost~poym na rynku zestawem wersji P-47N. Szkoda, ie jest to model bardzo prosly i zawierajacy wiele powai:nych bl~dow" Sklada si~ z 62 czesci wyko· nanyeh ze srebrzystego polis!yrenu I oslony kabiny t: tworzywa przeiroczyslego. Do najwiE}kszych wad oaleiy zaliczyc' bl~dy wymiarowe (zbyt dlugi kadlub oraz zbyt mala rozpietosc skrzydel), niewlasciwy ksztalt koric6wek skrzydet, bardzo uproszczony silnik, brak wnek pocwozta glownego, wypukle i nieslarannie wykonane Hnie podzlafu bJach. Trudno pisac 0 zaletach lego modelu, gdyz jest ieh ntewlele. W miar~ przyzwoide. cncc w uproszczony spos6b, wykanano wnetrze kabiny ouota, Zestaw uzbrojenia obejmuje dwle bomby (227 kg) oraz oiekierowane pociski rakielowe. Oolaczony arkusik kalkomanii pozwala na wykonanie tylko jednej wers] kolorystyeznej - samolotu z 507th Fighter Group. Pccsurnowujac, nalwi~kszym plusem lego modeiu jest to, ze jest dostepny i ma umiarkowana cene (okolo 12 zl).

P-47N, Heller (skala 1:72 nr kat. 80267)

Modele, akcesoria, kalkomania
WersJe P-47D oraz N doczekaty si~ kilkunastu plastikowych rninlatur. Ich jakasc jest jednak bardzo zr6znicowana. Wiftze si~ ta, rn.in. z tym, ze niekt6re zestawy zoslaly opracowane przed wieloma laly. Cale szczescle, ze W ostatnim okresie pojawilo si~ kilka znakomilych zsstawow, glownie w skah 1 :48 (Academy, Hasegawa. PromodelerfRevell). Paniz-e) zoslaly zaprezentowane recenzie wybranych modeli, w wiekszosci dostepnycn na polskim rynku modelarskim.

Hasegawowski Thunderbolt nalezy do najlepszych P-47 prcdukowanyc!1 w najpopularniejszej podzialee 1 :72 (konkurencja nie jesl zbyl silna - .ro-Han, Revell i NavoJFrog). Sryla samolotu oraz wymiary Sq poprawne. Zastrzezenia. Jakie mozna rnlec do lego zeslawu, to: zbyt uproszczone wnE}trze kabiny, uproszczony silnlk, nieprawidlowy ksztalt oslony kabiny, brak wn~k podwozia gl6wnego oraz nieprawidlowy przebieg linii podzialu blach {szezegolnie na skrzydlach i slatecznikach). Trzy pierwsze usterki mozna usunq_e wykorzyslujqC Uczne zeslawy czesci dodalkowych, Produkuja je znane firmy, m.in. Eduard (czesc! foto-trawione), Vertinoen Productions (czltsci iywiczne i 1010trawione), ktorych wyroby 51l. do nabycia w naszyrn kraju. Korekta przebiegu lini; podzialowych wymaga ingereneji w laklur~ modelu, co zawsze wiqie si~ z nleoezpieczenstwem nieodwracalnych uszkoozeri. Natomiast wn~ki podwozia Irzeba wykonal': samodzielnie. Producen! oferuje dwie wersje ko!orystyczne samololu: [eden w schemacie Olive Drab/Neutral Gray (samolol z 57th FG, 12th AF), a drugi w NMF z 9th AF (sarnolot osobisty Glena Eagleslona). Polskich modelaTzy cieszy zapewne fak!, ie firma Techmod z Dabrowy G6rniczej produkuje dwa atrakcyjne zestawy kalkomanii z malowaniami asow 561h FG, w tym samololow, na kl6rych latali Boleslaw Gladych i Witold lanowski (wersje DiM}" Podsumowujq_C nalety stwierdzit. ie zestaw Hasegawy to najlepsz8 miniatura Thunderbolfa w skati 1 ;72. Niestely, model nie jest wolny od wad, ktorych usuni~cie wii{ie si~ ze sporym nakladem pracy iwydatJ<;ami. Od dluzszego czasu ten model Hasegawy jest dosllipny ne polskim rynku. a jego cena wynosi 26 zL Jego supremacja w skali 1:72 moze zoslae zachwiana przez minialury Academy (Razorback i Subblelop' nr kat. 2174). klare powinoy slQ ukazae w potowie 1998r.

P-47D Haseqawa (skala 1 :72, nr kat. AT 8)

Nie b~dzie przesada stwlerdzenie, is austraHjska firma High Planes Models jest w Polsce znana tylko nielicznym entuzjastom lolnictwa. Mooel P-47N jest zestawern wtryskowym, ale produkowanym z form ml~kk.ich (czyli tzw, short-run). Dodatkowo zawiera cz~sci z iywicy, olaleqo metalu oraz osione kabiny wykonanq na waku (Iqezoie 37 elementow)" Pod wz.gl~dem zqoonosc' wymiarowej zestaw prezentuje sili! nietle. Ksztalt poszczegOlnych detali rOwniez nie budzi wiE}kszyeh zastrzezen (nieprawid!owy jest przod kadtuba). Jakosc czesci otastikowyen nie jest, niestety. najwyisza. Unie podzlalu blach sa wprawdzie wgl~bne i delikatne, ale laktura powierzchni jest "lekko chropowata". Kiepska jakosc wyprasek uwidoczni Sill! takie przy montaiu kadtuba, skrzydel i statecznik6w. Ouzo lepiej prezentoja sle czesci z bialego melalu oraz iywicy. Znakomita jest oslona kabiny wyKonana na waku (produkt firmy Falcon). Ool/tczane kaJkomanie poz.walaj~ na wykonanie jednego z dw6ch samootow ze 128th F1Qhter Squadron, Georgia Air National Guard. Jakooc naklejek jest bardlo dobra, choc szkoda. ze przeznaczone tylko do maszyn w malowaniu i oznakowaniu powojennym Moina zalowac, ze australijski producent nie opanowal lechnologii short-run chocby w taktm stopniu, jak nasi poludniowi s<l.siedzi. lnna wada zestawu jest mala dostepnosc oraz wysoka cena.

P-47N, High Planes Models (skala 1 :72)

sa

Jui: od wielu lai amery:kariska wytw6rnia Monogram produkuje model P-47D Bubblelop. Co !lib lal pojawiaja si~ nowe edycje lego zestawu, rozni<l,ce s.ie ka!komaniami. Ostalnia, z 1 993r., zawiera rOwniez cz~ foto-Irawione. Mirna_ ie model opracowano przed wielu laty, jest on gOOny uwagi.

P-47D, Monogram

(skala '1 :48, nr kat. 5487)

21

ZEsp6t. NAP~DOWY P-47D

Silnik R-2800

zachowany w muzeum iotniczym
Praha-Kbely.

Oslona z otwartymi klapkami chlodzenia surnka,

Hanft on Standard Hydromatic.
Otwarte klapy chlodzenia silnika.

Model Monograma przerobiony na wersje P-47M. Wymiarowo nie rna powatniejszych bli;ld6w, dose dokladnie wykonano detale silnika (chociaz 10 tylko poltorej gwiazdy - drug; fZ<td cylindrow zostat wtopiony w plylk~, kt6ra mocuje silnik do oslony) oraz podwozla. Zastrzezema rnozna miet do ksztatt6w niekt6rych elernentow we wnetrzu kabiny. szczeg61nie totela pHola ibocznych pane Ii. Tak jnk wszystkie starsze modele monogramowskie. takze Thunderbolt rna wypukle linie podzialu blach, SOl one jednak wykonane dose delikatnie i maj<l, przebieg zgO<.lny z oryginaiem. Pod kadlubem P-47D mozna poowiesic pia ski zbiorniK paliwa, a na zaczepach pod skrzydlami 227 kg bomby. Nie jest to wi~c duzy wyb6r. Zestaw czesci loto-trawionych lei nie iesl zbyl imponuj<l.CYi zawtera detale poowozla, wn~trza kabiny oraz osorzeiu zewn~trznego (uchwyl na bomby, antena). Dol<l_clOnado modelu kalkomania jest przeci~lnej jakosei Ipozwala na wykonanie wylE\_czniesarnolotu, na kt6rym latal David Schilling. Cale szczescte, ze naklejki do lego modelu oferuje bardzo wielu producentow, rn.m. Superscale, Aero Master Decals, Techmod, Monogramowski model mote tez bye baza do przer6bki na wersj~ P·47M, na klare) latali m.in. polsey piloci w 56th FG.

W 1994r. w sprzedaiy pojawil sie jako nowosc model firmy !taleri - P-47D Bubbletop_ Kaidego, kto olworzy elektowne pudelko, spotka srogle rozczarowanie. W sroosu znajduje si~ bowiem slary zeslaw firmy Hawk (sprzedawany takze przez Testorsa). Jest to model bardzo prosty, z wieloma powainymi blfidamL Linie podzialu blach sa wypukle, wnetrze kabiny pitota bardzo uproszezone, ksztatt ostony kabiny nieprawidlowy. brak wn~k podwczta gf6wnego, co w tel skali jest razace. Model aostal przygotowany w ten spos6b, aby mozna bylo zbudowac wersj~ Razotback lub Bubblelop . g6ma czese lylu kadluba jest doklejana. Jej dopasowanie sprawia jednak wiele problernow i opr6cz ozasu oral zrnudne] pracy wymaga zuzycla spore] ilosci szpacht6wki. Najwi~ksza zaleta modelu jest elektowne malowanie samololu "Chiew Ski-O-Watha" (S06th FS, 405th FG) z wizerunkiem lndianina. To jednak zbyt malo, aby zainteresowac rnodelarzy i zrekompensowac wysoka cene (oketo 40 z/)

P-47D Italeri (skala 1 :48, nr kat. 805)

Pod konlec 1997r. w sprzedazy pajawil si~ kolejny model Thunderbolla. Tyro razem jest 10 produkt koreanskie] firmy Academy. W dui.ym stopniu bazuje on na zeslawie P-47N lej samej lirmy, ale kadlub j skrzyd/a sa nowe. Dzj~ki temu nie rna problem6w ze zbudowaniem poprawnego modelu wersji D. Model ma wgl~bne linie podzlak, blach, a do ich przebiegu nie mozna rniec wi~kszyCh zastrzezen. Natomiast wypukle pokrywy na kadlubie i skrzydlach wykonano zbyt topornie, co nieco szosct model. Problem Ikwi w tyrn, ze wokel paneli niepotrzebnie dodano wgl~bne linie. Niekt6re dstale (wnetrze kabiny, brak klap na spodzie skrzydel) swiadcz<l_ 0 tym .ze Academy wypuscila model odpowiadaj<l_cy wersji P-47D·2B. A skoro 0 detalach mowa, 10 wykonane SE! na dobrym poziomie, a zastrzezenla moina mie6 jedynie do wyposaienia kabmy, klare jestbardzo ubogie. Z jego waloryzacjE! nie powinno bye klopot6w, gdyi costepne sa liczne akcesoria (Eduard, Hl- Tech, KMC, VP), Bardzo dobrzeprezentuje si~ natomiasl makieta silnika R-2800. Model ma lakie wykonane przedziaty uzbrojenia z karabinami maszynowymi Browning. Aamka z cZ~5ciami przezroczystyrru IIczy 11 detali i oprocz oslony kabiny obsjmujs swiatla identyfikacyjne, reflektor do l'ldowania oraz celownik. Ich jakosc [es: bardzo dobra. Kalkomanie nalezy ocenl6 jake poprawne - bez wi~kszyCh zastrzezen, ale i bez zachwyt6w. Produoent przewidzial 2 warianty kolorystyczne. Jeden to samolot z 84th FS w zielenolszarym kamuflaiu. Kenia z rzedern temu, kto zdola prawidlowo naloiyc bialo-czarna szachownice na oslonie silnlka. Drugi samolot to Thunderbolt w kolorze naturalnego aluminium z 527th FS, operujacy na MTO_ Podsumowujq_c naleiy stwierdzit, ze Academy oteruie ciekawy model, eboc nie pozbawiony wad. Modele dolarly jui do Polski, a ich cena wynesi okofo 50 zl,

P-47D, Academy (skala 1 :48, nr kat. 2159)

Tald:e mode! Itaieri moze posJuzyc do konwersji na P-47M.

Model ten byl jedna z nowosci 19961. i mozna go zauczvc do najciek.awszyc-11 zestaw6w w skali 1:4B, jakie ukazaly si~ w ostatnich latach. Bez w<l_lr>ieniajest to najlepszy model Thunderbolla w ts] podzialce. Sklada si!;l ze 100 czesci wykonanych z szarego po!istyrenu oraz detail z przeiroczyslego Iworzywa. Jakosc wykonania odpowlada poziomowi najnowszych zestawow Hasegawy - wgl!;lbne linie SEi delikatne. Dzoanie budzi nie tylko duza IIos6 czesci, ale lakie ich precyzja, Pod wzgt!;ldem zgodnosci wymiarowej oraz ksztaltu paszczeg61nych element6w, trudno coszukac sj~ bl~d6w. Bardzo etektowne SCi detale, zwlaszcza kabina oraz podwozie gl6wne wraz z wn~kami. Jako elementy podwieszane producen! proponuje plaski Iblornik paliwa (pod kadlubem) i bomoy 227 kg - niewiele. ale niedoslalki ilosciowe rekempensuje jakosc. Zastrzeienia moina miee jedynis do silnika, chociai w tym modelu Hasegawa zrabila niemal dwa peine rzedy cylindr6w (druga gwiazda jest wykonana Wf8Z IV plytk~ mocuja_ca_silnik do oslony). Mimo niedosytu jest to njezla baza wyjsciowa do waloryzacji jednoslki nap~dowej. Warto dodae, ie wiele firm (mjn. Aires) produ· kuje iywiczne makiety silnik6w Pratt & Whitney A-2800, k16re mozna wmonlow8c do hasegawowskiego zestawu. DOIa_czone do modelu kalkomanie pozwalaja_ na wykenanie jednego z dw6ch modeli: - "Angie' z oznaczeniem kocIowym l3-0 z 512th FS, 406th FG, Europa (powinl1O bye Smiglo Hamilton Standard), - 'Saugy Susie', 4P-H, z 5t3lh FS, 406th FG, Europa. Oba maJowania sa bardzo alffikcyjne, a jakosc naklejek nie budzi zadnych zastrzeieti. Pewien niedosyt mog<l, miee jedynie mitosnicy

P-47D--28, Hasegawa (skala 1:48, nr kat. JT 40)

23

Efekrowne rnalowanic hasegawowskiego

P-47D.

asow mysliwskich, kl6rzy liczyli na malowanie kloregos ze znanych pllot6w USAAF. Wyb6r kalkornanh do P-47 jest jednak tak ogromny (patrz aneks), ze nie powinni miee klopotcw z wykonaniem model! samolot6w swaich pupili {Hasegawa oferuje lei model P-47D-25 JT130 Special Markings, z malowaniami asow oraz JT 150 z oznaczeniami maszyn z 56th FG). Hasegawa produkuje r6wniei model P-470-30/40 (m kat. JT 41), kto!)' ~awiera ple!w~ grzbletowq oraz hamulce aerodynamiczne (fototrawione), Modele sa dostepne w Polsce, ale ich cena jest wysoka i wynosi tylka niece mnlej nii: 100 zl.

Model "enki" amerykanskiej firmy Promodeller ukazaf sie na rynku w 1997r" a wiec z pewoym op6Znieniem w stosunku do wczasnie]szych zapowiedzi. Bye moie by to 10 spowodowane ch~ciq odczekania po modelu lej wersji P-47 firrny Academy. Zestaw wykonano na niezlym poziornle: poprawne wymiary I ksztal1y, wgl~bne linie podzialowe oraz duzo detali. Linie nie sajsdnak lak delikatne jak w modelach Hasegawy czy Academy. Ponadto faktura kadluba i skaydel nie jest toealna gladzi<\. Niezls wykonano natomias! detale, zwlaszcza wn~t(ze kabiny oraz silnik. Mimowolnie nasuwa si~ pytanie, kl6ry z dw6ch zeslaw6w jest lepszy: Promodeller czy Academy? Cale szczescie jest to wyb6r pomieozy dwama dobrymi modelami. Ostateczna decyzja zaleiy ad preterencji modelarzy oraz ich stanu kieszeni (model Promcdeliera jest duzo crozszv], Niew<llpliwa paewaga amerykar'lskiego zestawu to kalkomanie. Sq nie tylko dobre jakosciowo, ale takze pOlwalaja na wyxonanie modelu w malowaniu jednego z najlepszych pilot6w USAF watczacych w kor'icowym okresie wojny na Pacytiku {Orinkn Sister Johna Vogta). Innym atutern jest znakornicie opracowana instrukcja montaiu zestawu. Jest nie Iylko czytelna, ale zawiera r6wniei. wiele oryginalnych zdi!l:c detali. Wady modelu PromodeUera 10: skomplikowany spos6b rnontazu niekl6rych delali {podwozie. rury wydechowe} oraz bardzo dziwny podzial cz~sci na ramkach ulrudniaj<tcy prace modelarzom (Iaczenie skayda( z kadlubem, linla klejenla biegn<l.ca przez klapy). W porownaniu z zestawem koreariskhn mniej ciekawe jest podwieszane uzbrojenie i wyposaienie. W Polsoe modele Promodellera sa praktycznle niedostepne. Jednak te same wypraski sacakowane przez Ravella (or kat. 4513), dzi~kj czemu mode! jest nieco tanszy (okolo 70 zl) i latwiej dostepny.

P-47N, Promodeller

(skala 1:48, nr kat. 5929)

Zestaw czesci dodatkowych

VP do modelu Hasegawy.

W roku 1995r, koreariska firma Academy rozpoczeta sprzedaz modeluwpadzialce 1:48, na kt6ry czekano od dawna· P-47N. Jeslon wykonany bardzo starannie ze szczeqolna dbalosciq_ 0 datate, Bardzo efektowny jest silnik (dwie peIne gwiazdy). podwozie wraz z wll~kami Olaz wnetrzs kabiny pilora Mil<t niespodziankq jest wykonanie przedzia16w uzorojenla z karabinami maszynowymi Browning 12,7 mm. G6me powierzchnie skrzyde! maj<t od srodka wykonane cieniowania, 6f'e ulatwi<t wyci~cie pokryw modelarzom. kt6rzy chca dodatkowo wykona6 przedzial na tasrny arnumcyjne. Do modelu Jest dolqczony imponuj<tcy zestaw uzbrojenla, obejmujacy camby (227 i 454 kg), zhiomiki paliwa (3 rodzaje), pociski rakietowe HVAR oraz wyrzutnie typu Bazooka. Do bryly samolotu oraz wymiar6w oie rnozna miee specjalnych zasnzezen. Linie podziaiu blach sa wgl~bne (wypukle panele na slazydlach i kadlubie szpeca oieco mniej niz w przypadku modelu we<Sj' D). tstatne jest takzs to, is w czasie mootazu na mocelarza nie ~przykre niespodzianki, cz~sci pasuja do siebie bardzo dobrze i . wymagaja dui:ej ifosci szpachl6wki. Zaslrzei.enia rnozna natomiast zglosic do kalkomanii. Producent .~ __ :ednq wersi~ malowania. a jakosc samych naklejek nie jest

P-47N, Academy

(skala 1:48, nr kat. 2155)

P-47N fJrmy Prornodeller.

; . ~-..yZsza.. Sa: to jednak niedostatki. ktore Academy mozna
baJdziej. ze zestaw ma przyzwoil<t cene wynoszqcq_

Ten stary zestaw (pierwsza edycja w i969r,) wciEli jest jedyn<\ propozvcia dla zwolennik6w duzych mode Ii. Thunderbolt ma niemal wszystkie wady "trzyctziestek dw6jek" firmy Revell - wypukte linie podzialu blach, duze wystajace nity, mala liczb~ detali, kl6rs w dodatku Sil wykonane z niewielk.<\ obalcscia 0 zgodnosc z oryginatem (podwozie, wnetrze kabiny). Co ciexawe, silnik A-2800 jes1 bardzo przyzwoity, ale jest to jedyny jasniejszy punkt lego zestawu. Model mote poslu±yc jako material wy/soiowy do budowy wiernej kopii P·47> lecz wymaga od modelarza zaawansowanego warszlatu i ogromnego nakladu pracy.

P-470, Revell (skala 1 :32)

24

Model ten ad wielu lat jest nlsdostepny na rynku europsjskirn. POJawiasi~ natomias! za Oceanem produkowany przez filie Revella w USA, Brazyl!i i Meksyku. W dwoc-h ostatnieh przypadkach posiada kalkomanie Forca Aerea Brasiliera j Fuerza Aerea Mexicana.

P-47N - wnetrze kabiny (zdj~ciaz instrukcji obsfugi samolotu)
7

Opis plansz kolorowych
1. Brylyjski Thunderbolt Mk_1IHOl85), FL'D, z No 81 Sqy.adrorr RAF. ( Indie 1944r, Samolot ma kamuflai:: Dal1\Green/Ocean GrayiMedium Sea Gray _Zwraca uwage godlo jednostkl nama/owane na oslortie silnika. 2. P-4 70, PZT1016, Pan chilo, z 201. Escuadron Aereo de Pelea lotnictwa meksykar'iskiego. Veracruz 1951, Czerwone pasy nil kadlu· bie iskrzydlach byly oznaczeniami samolotu dow6dcy jednostki. Wszyslkie powierzchnie samololu w NMF, 3, Fmncuski Thunderbol1 Bubbletop (P-47D), 44 ·20050, "Z611a14" z GC 1/5 "Champagne", 19441. Na sarnotoce tym latal weleran kampanii z 1940r. Capitaine Gerard Muselii (6 zwyci~SIW). G6me powlerzcl"1niew kolorze Olive Drab, a dolne Neutral Gray. 4. P-47N z 2151 FS, 413th FG, Pacylik 1945r. Wszystkie powierzchnie w kolorze naturalnego aluminium.

IV strona okladki

1. P-47D-28-RE, na kt6rym latal polski as Boleslaw Michal Gladych, 6 i st FS,56th FG, wczesna jesier'i 1944r. Game powierzchnie samolotu pomalowane byly tarba w kolorze czarnym, a dolne jasnoniebieskq (Sky B!ue) , W p6iniejszym okresie na samolocie po}awi!o si~ godlo z pingwinem oraz napis Peng'e IV, z ruchomej czesci ostonv kabiny usunieto czarna farb~, ana znakach rozpoznawczych dodano jasne obw6dkL Nie wiadomo, ezy nadolnych powierzchniach skrzydel znajdowal si~ jaden ezy dwa znaki rozpoznawcza. Wszelkie kontrowersje wok61 lego samolotu rozwialoby opubiikowanie jego kolorowych zdi~c, kl6!e podobno ISlniej~. 1, P-47N, 107, The Shell Pusher z 463rd FS, 507th FG, na k!6rym !atal U. Bob Forrest,. Ie Shima 1945r. Wszystkie powierzehnie samolotu w barwie naturalnego aluminium, WyglEj_dg6mych-powierzchni lego samo!otu zostat przsdstawlony nal suonle oktadki. Wedlug oiekt6rych ir6del r6wniez na usterzenle poziomym lej maszyny, od gory i. datu znajdowaly si~ niebieskie IrOjk'lly., Na zdi~ciu lego samolotu zamieszczonym w ksi&zce Seventh Air Force story (Kenn C. Rust, Sunshine House, 1979, s.49) Ir6jkatow jednak nie wida6 (na gornych powierzchnlach), Bye rnoze zostaly domalowane w p6tniejszym oKresie. 2 P·47M. UWZ. 44 ·21112. z 63rci FS, 56th FG, Europa, 19451. Samolotem tym latal George Bostwick (8 zwyoieslw). G6rne powierzehnie pomalowano w plamy kamuflaiowe w nietypowych kolorach: niebieskim i ciemnoniebiesltim. Dolne pozostaly w barwie naturalnego aluminium. W p6iniejSzym okresie na samotocie pojawilo sie gOOlo Ugly Duckling (2a). 3. P·47D·.28, 42-28473, RS'F, z 41011"1 FS, 373rCl FG, 91h AF, kwiecien 1945r. Samolot nazwany Dorothy K byl osoblsta maszyna Lt. Talmadge Ambrose (ze zgloszooych przez n)ego 6 zwyci~sl'N powleIrznych olicjalnie uznano tylko 4). Wszystkie powierzchnie w kolorze naturamsqo aluminium, 3a. Godlo pod kabina samolotu Lt. Ambrose. 4. Brazylyski P-47D (44·20339), 03, z 1. Grupo de Caca, przydzielonej do 350th FG, Wlochy, 1944r. 13 kwietnia 1945r. sarnolot zostat zestrzelony kolo Udine, a pltot Frederico G. Santos zgina.L Game powierzchnie mialy kolor Olive Drab, a dolne Neutral Gray, Na kadlubie znajdowalo sie gOdlo 1. Grupo de Caca - Senta a Pua.

Strona 18

Tablica przyrzadow,

(~

5

I

1

00

10

Strona 19

Lewa burta

P~47D!N Bubbletop ~Summary
The American fighter Republic P·47 Thunderbolt was one 01 the most controversial machines, which served during' World War II - a beau1y or a beast? Some pilots loved these corpulent fighters. while others hated its constructor Alexander Kartvelli. But with no doubt Thunderbolt is now legend wri1ten by numerous aces, like Francis Gabreski, David Schil!ing, Fred Christensen, Judge Wolfe and' Oscar Perdomo.

Prawa burta

25

P47 Ra:zorbad< was the bad view ~ oog;na.f metaJ-framed sliding canopy gave an bad\ view. The USAAF and Republic were looking SOIuiDI of !his problem. Some Razorbacks were titted with a -; hood e RAF Mustangs) . but it was a provisional solution only. '"'he engineers trom Farmingdale prepared another proposal. Two ~ were modified by installation of a new canopy hood so-caI1ed bubble) and cut- down the rear fuselage. They were deslg· f\81ed XP--47K and the XP-47L The tests proved that new canopy provides a 360-degree view for the pilot. The first production batches feature !hat modilicalions were the P-470-2S-RE built at Farmingdale, and the P-470-26-RA produced at Evansville. The next batches ad modifications in the power plant, armament and equipment (P-47D-30 was equipped with air brakes on the underwingsj. The lasl variant - the P-47D-40 was fitted with a dorsa! fin (also many eaIlier P-47D received this modification). Totally about 6500 P-47D Bubbletops were produced in both Republic factories. They served in Europe. the Mediterranean, China, Burma and the Pacific. The most successful were fighter pilots who taught in Europe. Many 01 them reached the acedcm, and the most famous were: Francis Gabreski (28 kills), David Schilling (22,5), Fred Christensen (21,5) and Boleslaw M. Gladych (18). During the war the Royal Air Force used in Burma over , 20 Bubbletops, which were officially designated Thunderbolt MkJI. These machines served mainly as dose-support aircraft. The P-47Ds oj the Mexican and Brazilian Air Forces were used in combat, 100. After WW II the P-470 served with many air forces around the world. Some of them were used in local conflicts (Taiwan-China, Guatemala).

~~?!~~;et r

~=E.'"~

strips on the fuselage and wings were the markings of the unit commander. 3. P-47D 8ubbletop, 44-20050, "Yellow 14" of the GC 1/5 "Cnarnpagne", 1944, f!own by Capt. Gerard Muselli (6 kills during campaign in 1940). The upper surfaces Olive Drab, while under in Neutral Gray_ 4. P-47N of the 21st FS, 4131h FG, Pacific, 1945. An surlacesin NMF.

1. P-47D-28-RE. HV'M, 44-19718, flown by Poltsh ace Bolestaw Michal Gtadych (18 kills), 61 st FS. 56th FG, autumn 1944. The upper surfaces Black and under Sky Blue. The personal badge Pengle IV (1 a) appeared tater on the cowling.

Page 18

Three P·47D were experimentally equipped with new A-2800-S? engines (2800 hpj. These machines were designated YP-47M. and reached 760 km/h at 1000 m. The results were so good that production olthe P-47M started immediately. Totally 130 machines were built. The only USAAF unit to receive Ihese aircraft was the 56th Fighter Group in Europe. During the service, some weaknessess were disclosed: 10 in1ensive cooling of the engine. unreliable magneto etc. The 8-2800-57 had also a huge fuel consumption, The laults were corrected, but tne P-47M did not play an important role in the war.

P-47M

1. P-47N, 107, The SheU Pusher, 01 I tie 463rd FS, 5071h FG, flown by LI. Bob Forrest. Ie Shima 1945. All surfaces in NMF. The upper surfaces are presented on the front cover. In some sources the blue triangles were also on honzomal stabilizers, 2 P-47M, UN·Z,44-21112. of the 63fd FS, 56th FG, Europe. t945_ II was' personal aircraft of George Bostwick (8 kills). The upper surfaces in blue arid dark blue. The under surfaces in NMF. The badge Ugly Duckling (2a) was later put on the cowling. 3.1'-470-28,42-28473, R3'F, of the 410th FS, 373rd FG, 9th AF, April 1945. Dorothy K was the personal mounl 01 Lt. Talmadge Arnbrese (officially 4 kills). AU surfaces in NMF. 3a. Personal emblem otl,t. Ambrose under the canopy 4. Brazilian P-47D (44-20339), 03. of the 1, Grupo de Caca, aSSigned to the 350lh FG, Italy, 1944. On 13 Apri! 1945 this aircraft was shot down near Udine and pilot Frederico G. Santos was killed. The upper surfaces in Olive Drab, and the under surfaces Neutral Gray. Nole the unit emblem - Senta a Pua.

Page 19

COPYRIGHT © ACE PUBLICATION 1998 ACE PUBLICATION
53-350 Wroclaw

uJ. Powstancow P.O. BOX 33 POLSKA

81. 50

15

In the summer of 1944 one P-47D·27 was filted with new, extended wings (similar to those earlier tested on the XP-47K) and a new engine R-28oo·S7. The power plant was properly modified. The aircraft received the designation XP-47N and was tested in flight in September 1944. The tirst machines produced in series were posted to combat units in the Pacific in January 1945. There were some modifications introduced in later batches: new engine R-2800-73, new gun sight K-14. During the war over Ihe Pacific some USAAF pilots tlying Ihe P-47N won ace status. The most successful were: Judge Wolfe, Robert Stone, Stanley Lustic and John E. Vogl. Oscar Perdomo, who destroyed 5 Japanese aircraft on 13 August 1945 and was Ihe last USAAF ace World War!!.

P-47N

E-mail: pSkulski@credit.ae.wroc.pl
Zdjecie na stronie tytulowej: P-47D lotnictwa brazylijskiego. Zdjl?cia: Archiwum ACE PUBLICATION, Jerzy Dziedziniewicz, Dino DiGiorgio, NASM. Przemyslaw Skulski, Tomasz

Szulc, SEPEG, SHAA, USAAF.
Plansze kolorowe: Mariusz Rysunki: Jerzy Kolanowski. Filipiuk, Jacek Jackowski.

XP-72
The R-4360-13 radial engine prepared by Pran & Whllney was the most powerful piston unil ever built • with 3450 hp. For this engine Alexander Kartvelli prepared the airframe based on the P-47D. Two prototypes were built and one Of them reached 789 km(h. The project was cancelled when Lockheed successfully tested the flrst iet powered hter - a XP..sOA.

Sklad i wyciagi barwne: "Info-Les" 51-114 Wroctaw tel. 325-87-25. Druk: "Anex", ul. Jerzmanowska tel. 349-32-16

ul, 8ezpieczna

18/6,

99, 54-530 Wrocfaw,

Description of the colour drawings
The back cover ". ThundeJbort MkJI
(HDI8S), FL '0, of the No 81 Squadron RAP, 944. The upper surfaces in: Dark Green and Ocean Gray. The aces Medium Sea Gray. Note the unit badge on the engine P--47D, PZT1016, Pancntto, of the 201. Esquadron. surfaces in Natural Metal Finish (NMF). The red

ISSN 1427-4477 ISBN 83-86153 ..99-7

95'.

26

Republic P-47D Thunderbolt

Kroplowa oslona kabiny.

Prz6d ostony silnika ze 'miglem Curtiss Electric C542S-A114,

lewa golen podwozia glownego wraz z wn~k"l' konstrukca drazka sterowego control stick construction

Prawa golen podwozia.

Republic P-47N Thunderbolt

P-47N-5

k2b 1:72

1:72 scale

P-47N-S

Curtiss Electric C642S

1:72 scale

skala 1:72

P-47D - scbemat

ukJadu

napedowego / power plant installation

P-471}-25

~"

I)

I===J:

ic=:I

",

.
~

'\:."\'L."

,

.~.,

struktura

kadluba I fuselage structure

oslona silnika J engine cowling

in talacja silnika R-2800 R-2800 engine installation

:P-47D-25

,• ,, I~/
I
\

.

~..:~~

-_.' _""

~~ .

..

struktura

ogona I tail structure

••
•8

.'!::!

~ u ~ ~
0.;

~

s

'" .:::
.._
10. ;:I ,.Q

;s

...

.~

c~
~ <'I ,_
c.

..

.~
"._

:-:: e,

... '"
0:,

~

.:.II

-<'II

"C! .~

Q

.5:

'a
] ~

przedzial karabiny maszynowe w skrzydle machine guns installation (wing)

uzbrojenia

I gUll bay

fotokarabin

I gUll camera

karabin rna zynoy y Browning 12,7 mm Browning machine glln 11.7111111

zaczep B-7 pod kadlubem B-7 pylon (/'usehlge)

,,......_
konstrukcja zaezepu podskrzydlowego lmderwillg pylOft construction

wneka podwozia gl6wnego main landing gear bay

konstrukeja podwozia gl6wnego
main landing gear construction

k61ko ogonowe I tail wheel

-~
o ~

b .. •

~

golen podwozia g16wnego main landing gear leg

konstrukeja k6lka ogoDowego l.all wheel construction

,
.0

ne pro dukcYJnesamo otow P-47 z ka b' typo Bu bbl et op mil
Wersjalseria
?-470-25-AE rp'-470-26-RA

ilOSCJ
385 250 615 1028 750 800 1800 665 130 550 550 200 200 149

Iod 42-26389

numery seryjne
do 42-26773

sllnik
A-2800-59 R-2800-S9 R-2800-S9 R-2BOO-59 R-2800-59 'R-2800-59 R-2800-59 I R-2800-S9 'R-2800-S7 R-2800-S7 R-2800-S7, -73 R-2800-?3 R-2800-73, -77 R-2800-73, -77 R-2800-73 -77, -81 I I
I

smiglo

ptetwa

rakiety

HS
A114 HS A114 A114 A114 B
l

i

6 x Bazooka 6 x Bazooka 6 x Bazooka 6 x Bazooka 6 x Bazooka 6 x Bazooka 6 x Bazooka

i od 42-28189 do 42-28438
od 42-26774 do 42-27338 od 42-28439 do 42-29466 od 44-19558 do 44-20307 od 44-20308 do 44-21177 od 44-32668 do 44-33867 od 44-89684 do 44-90283 od 44-90284 do 44-90483 od 45-49090 do 45-49554 od 44-21 108 do 44-21237 'od 44-87784 do 44-88333 od 44-88334 do 44-88883 od 44-88884 do 44-89083 od 44-89084 do 44-89283 od 45-49975 do 45-50123 od 44-89284 do 44-89450

I P-47D-27-RE
D-470-28-RA P-470-28-RE P-470-30-RE P-470-30-RA P-470-40-RA P-47M-'-RE P-47N-l-RE P-47N-5-RE P·47N-15-RE P-47N-20-RE P-47N-20-RA i P-47N-25-RE

II

B B40 B40 B40 B40 840 840 B40

mala

10 x HVAR

,,
dui:a duza duia duia 10 x HVAR 10 x HVAA 10 x HVAR 10 x HVAR 10 x HVAR 10 x HVAR

I

duza
duia

167

I

TyPY smigiel stosowanych na P-47D/N Bubbletop
HS
Hamilton Standard Hydromatic 24E50 o srednicy 13' 17/8"

'b.

I~542S-A 114

Iss-Electric

A114

8
Cu rtiss- Electric C642S-B o srednic~ 13'

840
Curtiss-Electric C642S-B40 o srednic}, 13'

o sredrucv 13'

P..47 Thunderbolt Bubbletop - dane techniczne
~
silnik

wersJa

P-47D-25, 27

--

P-47D-26, -28, -30, -40
A-2800-S9 I 2000/2300 12,42 I 11,02 4,47 4500 6600 7900 I 690 9100 171
6,214500

P-47M-1
R-2BOO-S7 2100/2800 12,42 11,02 4,47 4700 6800 8200 761 9800 158
514600

XP-47N
A-2800-S7 2100/2800 13,05 11,02 4,47 4984 6360 9110 752 9800 158 13,519800 13100 3200
I

P-47N-1, -5, -15, -20, -25
A-2800-S7, 73,77,81
2100/2800

XP-72
R-4360-13 3450 12,47

A·2aOO-59 2000/2300 12,42 10,92 4,49 4500 6600 7900 690 9100 171
I

-

moe maks.lehwilowa {KMJ rozpietosc , dlugosc[m) wysokosc rmj masa wlasna [m] masa startowa [kg) maks. masa startowa [kg] predkoM maks. [kmlhJ na wysokosci [m} predkosc lqdowanla [km!h] czas wznoszenia (minIm) 1m)

12,97 11,02 4,47 4984 6270 9600 752
9800

, 11,15
4,46 5205

7934 789 7620 167 5f6100 12800 1930

158

6,2/4500 12800

9/4600 13100

ouIap [m]

12800 1600

12500 850

za:s.ec maksymalny

[kmJ

1600

3200

34

P.. 7DIN ..Modele/Model kits 4
Producent Producer
1:32
Revell D

I

I

Wersja Version

Uwagi (numer katalogowy) Note (catalogue number)

,1:48
i Academy Hasegawa !ta!eri (Testers) Lindberg Monogram Promode!!er (Revell) 0 2159 2155 JT40, JT130, JT150 (0-25) JT41 805

N D~28
D-30/40 0 N 0 N

,
\

~

5487

5929

1:72
Hasegawa Hener
1 High Planes Models

D
N N D

ATB, SP126 (D-Day) 267 short-run

Jo-Han Novo (Frog) Revell

0
0 4124

---

P-47D/N - Kalkomanie/Decals
Numer katalogowy (opis zestawu) Catalogue number (description)
32071 (3 x P-47D)

Nazwa producenta Producer
1:32
Superscale

1:48
Aero Master Deca!s 48010 (3 x P~47D latin America), 48015 (5 x P-47D/M), 48033 (2 x P-47D),

48083 (2 x P-47D), 48090 (2 x P-470), 48113 (1 x P-47D), 48192 (2 x P-47D),

~ ~
Carpena MSAP Propagteam SuperscaJe
~1

48250 (2 x P-47D), 48323 (2 x P-47D), 48344 (4 x P-47D), 48356 {3 x P-47N}, 48357 (3 x P-47N) 4816 (2 x P-47D) 4815 (5 x P-47D/M) 48109 (5 x P-47D/MfNJ 48330 (3 x P-47D), 48490 (2 x P-4 7N),. 48547 (2 x P-47D),

~
I~

,

I

4B548 (4 x P-47DJM), 48574 (2 x P-47N), 4B576 (3 x P-47N),
48577 (2 x P-47N), 48586 (2 x P-47D/M), 48578 (P-47M), Techmod 48006 (1 x P-47D Gabreski), 48008 (2 x P-47D/M Gtadych),

1:72
Aero Master Decals Carpena MSAP SuperscaJe Techmod ~Tree Guys Replicas 72007 (5 x P-47D/M), 72008 (2 x P-47D Pacific), 72033 (3xP-47D), 72035 (2 x P-47D)
!

7228 (4 x P-47D/M) 7211 (5 x P-47D/M) 720690 (3 x P-47DfN), 720721 (4 x P-47D/M), 720742 (2 x P-47N),. 720745 (2 x P-47N), 720743 (2 x P-47N). 720744 (2 x P-47N) 72103 (2 x P-47D/M), 72109 (4 x P-47D/M) 72009 (4 x P-47N)

~ ~

~ --

I

3S

P-470/N - AkcesoriaJAccessories
Producent Producer 1:32
Watdron D - kokpitlcockpit (1132)

Opls zestawu (numer katalogowy) Description (catalogue number)

1:48
Aires N-kokpiVcockpit (4011 ), zestaw czesci/detat set (4013), R-2800 silnikiengine Falcon Eduard oslony kabin/canopies (4003 - wczesny/early, 4016 - p6iny/late) (4803, 4832) etched parts (48105 Monogram) etched parts (48197 Hasegawa) etched parts (48174)

D - detale fototrawione/photo

o - detale
High-Tech

fototrawione/photo

N - detale fototrawione/photo

D - czesci i:ywiczne/resin detal set (48021) N - czesci i:ywiczne/resin detal set (48013) R-2800 silniklengine (4850 i)

KMC Medalion Models

D - powierzchnie sterawe/control

surfaces (5011)

o - kokpit

+ klapy/cockpit + flaps (11) (39)

M - konwersja/conversion

NRC
Paragon Squadron True Details

N - zestaw czescifdetal set (4823) A-2BOOsilniklengine (4820) przedzlat uzbrojenia/gun bays (48109) DIN - os/ony kabin/canopies kola/wheels (48026) N - kokpiVcockpit (48456) D - kokpit/cockplt (48466) (9503)

VP
Waldron

D - czesci dodatkowe/detail 0- kokpiVcockpit (1148)

set ( t 212)

1:72
Airwaves Falcon Eduard Hi-Tech D - czesci fototrawione/photo as/any kabin/canopies (7206) etched parts (72038) etched parts (72051 )

D - czesci fototrawione/photo R-2800 sll nik/eng ine (72501) 0- czesci dodatkowe/detai!

VP

set (654)

Chcielibysmy podzj~kowac nastQPujl\cym osobom i instytucjom za pomoc udzielonit w pracy nad niniejsz,\ publikacji\:
- Jerzy Dziedziniewicz, - Dino Di Giorgio, - Grzgorz Nowakowski,

IMPORTANT FOR FOREIGN CUSTOMERS!
You can order all available ACE PUBLICATION byE-mail: books

- Krzysztof Sikora,
omasz Szu!c, - Palricia L Williams (NASM),

?EX s,c,

Autorzy

gphobby®Ceti.com.pl

36

P-47D .~detale

Detale srookowe] CZE;1sci kadtuba.

Wlot powietrza do wentylacji kabiny i fotokarabin (po lewej).

Wypuszczona

klapa (Iewe skrzydlo).

Klapa w prawym skrzydle.
-.'_"'"

Widok wypuszczonej

klapy (od dolu).

Statecznik poziomy.

Detale steru kierunku.

I. Brytyjski Thunderbolt Mk.lL, FL *D, z No 81 Squadron RAF, Indie 1944r.

2. P-47D, .Panchito", z 20 I. Escuadron lomictwa meksykanskiego,

Veracruz 1951 r.

3. FrancuskiP-47D,

..Z6tta 14" Z GC 1/5 "Champagne",

1944r.

4. P-47N

z 21st FS. 413th FG, Pacyfik 1945r.

..
"

'/

."t

ISBN 83-86153-99-7 ISSN 1427-4477

You're Reading a Free Preview

Pobierz
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->