P. 1
Jerzy Bartmiński - Słownik stereotypów i symboli ludowych - tom 1

Jerzy Bartmiński - Słownik stereotypów i symboli ludowych - tom 1

|Views: 1,953|Likes:

More info:

Published by: Krzysztof Kowalczyk on Mar 21, 2012
Prawo autorskie:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

06/10/2013

pdf

text

original

Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej Instytut Filologii Polskiej I Kosmos II Rośliny

Słownik stereotypów i
symboli ludowych
Koncepcja całości i redakcja: Jerzy Bartmiński Zastępca redaktora: Stanisława Niebrzegowska

III Zwierzęta IV Człowiek V Społeczeństwo VI Religia, Demonologia VII Czas, przestrzeń, miary, kolory

Tom I

Kosmos

niebo światła niebieskie ogień kamienie

UMCS

Lublin 1996 Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej
WYDAWNICTWO

Stały Zespół Redakcyjny JAN ADAMOWSKI JERZY BARTMIŃSKI (REDAKTOR) GRAŻYNA BĄCZKOWSKA (DO ROKU 1990) MAŁGORZATA BRZOZOWSKA URSZULA MAJER-BARANOWSKA STANISŁAWA N1EBRZEGOWSKA (ZASTĘPCA REDAKTORA) JOANNA SZADURA

Współpracownicy

SPIS TREŚCI
IZABELA BARTMIŃSKA, FELIKS CZYŻEWSKI, ANNA KOPER, MARIA KOZIOŁ, BOŻENA LISEK, WOJCIECH ŁYSIAK, JOLANTA MACKIEWICZ, ANNA MARCISZUK, EWA MASŁOWSKA, DONAT NIEWIADOMSKI, ANIELA STRZAŁKOWSKA, ANNA TYRPA, MONIKA ŻUK

Recenzenci zeszytu MARIAN KUCAŁA ANDRZEJ MARIA LEWICKI Projekt okładki JERZY DURAKIEWICZ

O „Słowniku stereotypów i symboli ludowych" (Jerzy Bartmiński) ................................................ 9 Źródła i opracowania ....................................................................................................................... 35 I. Zródla drukowane (Ewa Lipska, Urszula Majer-Baranowska) ................................................ 35 II. Opracowania (Urszula Majer-Baranowska) .......................................................................... 71 III. Materiały terenowe (Marta Trocka, Monika Zuk)............................................................... 74 Skróty (Artur Drozdowski)................................................................................................................ 82

Redakcja techniczna, skład, łamanie ARTUR DROZDOWSKI

NIEBO I ŚWIATŁA NIEBIESKIE (Jerzy Bartmiński, Stanisława Niebrzegowska)

Korekty JERZY BARTMIŃSKI, ARTUR DROZDOWSKI, EWA LIPSKA, BEATA MAKSYMIUK, ANNA MICHALEC, STANISŁAWA NIEBRZEGOWSKA, MONIKA ŻUK

Praca Finansowana ze środków Centralnego Programu Badań Podstawowych „Polska Kultura Narodowa, jej tendencje rozwojowe i percepcja" (1976-1990) oraz Komitetu Badań Naukowych (1993-1995)

O COPYRIGHT BY WYDAWNICTWO UMCS. INSTYTUT FILOLOGII POLSKIEJ UMCS, LUBLIN 1996

ISBN 83-227-0901-3

WYDAWNICTWO UNIWERSYTETU MARII CURIE-SKŁODOWSKIEJ PI. Marii Curie-Sklodowskiej 5, 20-031 Lublin, lei. (0-81) 37-53-02. 37-53-04

Niebo.................................................................................................................................................. 85 Słońce ............................................................................................................................................. 119 Wschód słońca ........................................................................................................................... 144 Zachód słońca ........................................................................................................................... 151 Zaćmienie słońca ...................................................................................................................... 156 Księżyc............................................................................................................................................ 158 Nów .......................................................................................................................................... 187 Półpełnia ................................................................................................................................... 193 . Pełnia ...................................................................................................................................... 193 Księżyc po pełni........................................................................................................................ 197 Wiotek ...................................................................................................................................... 198 Puste dni ................................................................................................................................... 200 Zaćmienie księżyca ................................................................................................................... 201 Gwiazdy.......................................................................................................................................... 203 Jutrzenka ................................................................................................................................... 221 Gwiazda Wieczorna .................................................................................................................. 226 Gwiazda Północna .................................................................................................................... 229

Gwiazda Betlejemska................................................................................................................ 230 Gwiazda Kłosu Pszenicznego ................................................................................................... 233 Gwiazda spadająca .................................................................................................................... 234 Kometa..................................................................................................................................... 236

..................................................................................................................................................................................................... 264 286 289 291 292 294 296 299 304 309 310 314 321 324 329 339 Kamień .......................................................................................................... 258 Zorza północna ............................................................................................................................................................................................ Sznurek z guzami. 394 Głaz ............................. Ogień niebieski ............ 434 Kryształ ................... 390 Skamieniałość ..................................... Ogień piekielny ........................................................................................................................................................................................................................ 421 Brylant ....... 373 Krzemień .................................................................................... ........................................................................................................................................................................................................................................................................... Joanna Szadura) Ogień ......... Dym ........................................................................................................................................................................ 384 Diabelski kamień ................................................................................. 431 Bursztyn .......................................................................................................................................................................................................................... 379 Biały kamień ....................................................................... V ........ Wielki Wóz ...................................................................................... 349 Kamień piorunowy ............................................................................................................................................. Kosiarze ............................................................... ' ............................. Iskra ..................... Popiół ...................................................................................................................................... 386 Boże stopki ............... Baby...................... Odbieraczki .................................................................................................. 250 Koło Świętej Katarzyny ............................... Żar ...................................................................................................................................................................................................................................... 238 238 241 242 245 24C KAMIENIE (Małgorzata Brzozowska................................... 252 Zorza ............................................. 418 Drogie kamienie............................................................................... Płomień ............. Joanna Szadura) 250 250 251 251 263 OGIEŃ (Maria Kozioł.................................................................................................................................................................................................................................................................. ............... 381 Zloty kamień ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... Płomień demoniczny ..................................................................... Baran ................................................................................................................. 430 Diament .......................................... . 436 Marmur .......................................................... 438 Szmaragd ......... 401 Piasek................................................................................................................................................... 251 Droga Mleczna ......................................................................... 416 Węgiel kamienny ......... Ogień sobótkowy ..................................................................................................................................................................................... Nowy ogień .................................................................................................................. Ogień czyśćcowy ........................................................................................................................................................................................................................ 439 ................................................................................................................................................. Krzyż Święty ................................................. Waga................................................................................................................................................................... Pożar ............................................................................................................................................................................... Węgle ............................ Sito ............................................................................................................................................................................................................................... 405 Piaski .... Ogień demoniczny .......... Ogień piorunowy ................................................................................................................................................................................................................. Mały Wóz ............................................................SPIS TREŚCI 6 SPIS TREŚCI 7 Gwiazdozbiory ...................... 439 Alabaster ............................................................................................................................................................................................ 437 Rubin ................................................................................................................................................................................

który z wysoka patrzy na świat.stanowi klucz do poznania kultury. . ziemi. dostępne poprzez język i przynależne do wspólnotowej wiedzy o świecie [SLSJ 1980]. gwiazd. Człowiek żyjący w tej kulturze nie jest wyobcowany ze środowiska. ale też zadowolenia. mówi się o nim. rozmawia z kosmosem.są zbudowane ludowe wyobrażenia księżyca. Cel „Słownika" „Słownik stereotypów i symboli ludowych" jest próbą. Ludowe sposoby interpretacji rzeczywistości łączą realizm z mitologizacją. jak jest traktowany przez człowieka itp. obecnej w niej pewnej postawy wobec świata i swoistej mentalności. szczęścia. biedronka i inne. czym przedmiot jest. są: jajko. [Putnam 1975]. a z drugiej strony jego emblematami. jak wygląda. wody. w jakiś sposób wciąż jest traktowane jako żywe.opisowo i wartościująco .wyobrażenie przedmiotu uformowane w pewnej społecznej ramie doświadczeniowej i określające. wąż. radości. nieba. gołąb. słońce jest darzone sympatią i swego rodzaju czcią. 85]. Przez „symbol" rozumiemy takie wyobrażenie przedmiotu. to samo życie. Przez „stereotyp" rozumiemy tu . Podobnie .harmonijną jednością rzeczy i ludzi. dobro. rekonstrukcji tradycyjnego obrazu świata i człowieka . zastępnikami. wschodzi i zachodzi.O „SŁOWNIKU STEREOTYPÓW I SYMBOLI LUDOWYCH" 1. w czym zawiera się nie tylko charakterystyka koloru. bo porusza się po niebie. Np. obrzędach . folklorze.. gwiazd. ognia. doskonałość itp. kamieni. s. objawia mu poprzez znaki tajemnice rzeczywistości niewidzialnej i wydarzenia czasu przyszłego. zarazem wyobrażenie utrwalone w języku. osamotniony. ale i wyraz subiektywnego stosunku człowieka do niego itd. księżyca. Obraz ten utrwalony w języku. Tradycja ludowa jest oparta na stereotypach i symbolach. które jest traktowane jako reprezentant innego wyobrażenia w ramach większego układu znaków: słońce to w kulturze ludowej twarz lub oko Boga. Dlatego wiele składników otaczającego świata nabiera znaczenia symbolicznego i prognostycznego. są antropocentryczne i etnocentryczne. że jest złote. Stąd w tytule naszego „Słownika" dwa kluczowe słowa: „stereotypy" i „symbole".dokonaną metodami etnolingwistyki i folklorystyki. jest postrzegane nie tylko jako źródło światła i ciepła. jak działa. pozostające ze słońcem w mniej lub bardziej wyraźnych powiązaniach i przejmujące pewne jego cechy i funkcje. pozostaje w „intymnym związku z całym pozaludzkim światem" [Fawluczuk 1978. Także kosmos przemawia do człowieka. ognia.najogólniej mówiąc .w najgłębszych swoich pokładach . Przekazuje obraz świata będącego . Zwraca się do słońca. przeciwnie. dąb.

13. na podłożu dialektów ludowych. Polański 1980]. zwłaszcza związane z centralnym problemem tekstu (powtarzalnego. ustabilizowanego.otwiera perspektywę na niejawną. folklor chłopski. żeby stanowił dla nich pomoc w studiach historyczno-porównawczych. 4." 10 O „SŁOWNIKU STEREOTYPÓW. naukowych." 11 2. tworzą ważny pokład współczesnego języka i kultury narodowej. . semantyka.. zdania samodzielnego pod względem semantycznym i zawierającego tylko pozycje obligatoryjne. stechnicyzowanej. oraz motywy. Pojęcie to daje dobry punkt wyjścia przy szukaniu sposobu zapisu motywów folklorystycznych (szczegółowiej o tym w punkcie 8. ale większość utworów . Przeciwnie. a nawet na wykorzystaniu (co prawda tylko fragmentarycznym) informacji z zakresu ludowej sztuki plastycznej (zdobnictwa.grupując pod jednym hasłem leksykalnym różne motywy i teksty. drudzy zwłaszcza reprodukowane w społecznym obiegu teksty pieśni. folklorystów i etnografów. Funkcjonują jako arcłietypy wyobraźni zbiorowej i stanowią wyrazisty układ odniesienia dla koncepcji zracjonalizowanych. Kierujemy „Słownik" do badaczy stylistyki. do osób zainteresowanych językiem i k u l t u r ą w ogóle. podświadomą sferę naszej psychiki. konieczne [Karolak 1984. Granica między tym. „Słownik" dostarcza folkloryście narzędzia systematyki przekazu.jest fenomenem o wartości autonomicznej. a w późniejszym wielowiekowym procesie zapożyczeń i przenikania uczestniczyły zarówno pojedyncze wyrazy i pojęcia. jak artystycznym. Krótko mówiąc - . jak przysłowie i kolęda. potocznymi). należącą do dziedziny sztuki. Miejsce ludowości w kulturze narodowej 3. oparta na społecznie ustalonej wiedzy o świecie i systemie wspólnie wyznawanych wierzeń i wartości. Chcielibyśmy. kolęda Z tamtej strony dwom) i wyraźnie nieludowe (przysłowie Białogłowski trunek .. Pierwsi zapisywali słowa i wypowiedzi (doraźne i kliszowane). kolęda Apokaliptyczny Baranku). Etnolingwistyczny charakter opracowania „Słownik" oparty jest na zapisach dialektologów. adresowany do wszystkich miłośników tradycji. wyznaczających elitarny poziom kultury. a także wszelkich studiach porównawczo-kontrastywnych. Dobrych przykładów przełamywania granicy ludowości w stronę obiegu ogólnospołecznego dostarczają takie gatunki folkloru. W dobie ekspansji kultury miejskiej . Julian Krzyżanowski. W „Słowniku" wprowadzamy opis zintegrowany. tekstologii. zaś polską kulturą . ogólnonarodowej. a tym co ogólnonarodowe.w szczególności. rolę czynnika stabilizującego tę kulturę w dobie szybkich zmian. Warszawa 1969-1972) przysłowia gwarowe słusznie pomieścił w jednym szeregu z literackimi. Adresatem „Słownika" są też językoznawcy. wątki. Z drugiej strony . które oczywiście są podstawą „Słownika"). polskim językiem i polskim folklorem .in. wierzenia.najkrócej mówiąc . Teksty folkloru są powtarzalne. jak też frazemy. a zarazem coraz wyraźniej przyjmuje na siebie rolę nową. praktyki.ludową i narodową. nie była i nie jest ostra. „Słownika" Kultura ludowa. pełni w kulturze narodowej rolę archiwum przechowującego pamięć źródła i ślady historycznej drogi. zamówień magicznych itd. obrzędy. kliszowanego) i jego wariantywności w procesie komunikacji kulturowej. użytkowymi. w utartych formułach słownych. W „Słowniku" podjęto pewne tradycyjne problemy folklorystyki. frazeologizmy. w połączeniu wiedzy i wiary w sposób bliski myśleniu poetyckiemu i potocznemu oraz wrażliwości i mentalności dziecka. na uwzględnieniu użycia języka.jak każda kultura . zwłaszcza slawistycznych. semantyki. przysłów. który odpowiada wymogom etnolingwistyki rozumianej jako lingwistyka antropologiczna. obie sfery kultury narodowej od dawna wzajemnie się przenikały. Do tej tradycji badawczej chcemy w naszym opracowaniu nawiązać.piętnowanych z pozycji XVIII-wiecznego racjonalizmu jako „zabobon" . Założeniem autorów „Słownika" jest pokazanie tradycji ludowej. Potoczne wzorce myślenia i wnioskowania. Znawca literatury i folkloru. czynnik inspiracji literackich oraz źródło zasilania języka ogólnonarodowego zarówno w jego wariancie potocznym. 1-3.ustna twórczość słowna uwikłana w zrytualizowane sytuacje i zachowania.O „SŁOWNIKU STEREOTYPÓW. Adresat. archaiczne i zarazem elementarne wyobrażenia o świecie. trzeci opisywali (w ostatnich latach głównie interpretowali) zachowania.racjonalnej. Jednostki opisu w „Słowmku"). Nawiązano zwłaszcza do koncepcji zdania minimalnego. obecne m. Traktujemy je jako jednostki kodu językowo -kulturowego i próbujemy je grupować wedle klucza tematycznego w granicach ustalonych gatunków. co ludowe. Folklorem jest dla nas . zasługującym na osobne zainteresowanie. Można wskazać teksty typowo ludowe (przysłowie Trudno w przetaku wodę nosić. Ludowość w sensie typologicznym i historycznym pozostaje w bliskim związku z potocznością. Zastosowano do analizy tekstów folkloru niektóre pojęcia językoznawcze. że będzie on interesujący dla nauczycieli podejmujących program dziedzictwa kulturowego w regionach. Etnolingwistyczny charakter naszego „Słownika" polega jednak przede wszystkim na ujmowaniu języka w kontekście kultury. a także materiału do badania specyfiki poszczególnych gatunków oraz różnic między folklorem a nie-folklorem (tekstami doraźnymi. bajek. a nie potocznej. tworzących p r z y j ę z y k o w y (nie: pozajęzykowy) kontekst wypowiedzi słownych. a więc w konsekwencji na wyjściu poza dane czysto językowe (leksyka. Z tego punktu widzenia wiele ludowych wyobrażeń . tj. jednak tego ograniczenia nie traktujemy dogmatycznie. jak bardzo konserwatywne zakazy. Dla wielu współczesnych atrakcyjność tradycyjnej wyobraźni ludowej tkwi właśnie w jej „naiwności". w udokumentowanych przez zbieraczy przekazach.stanowiły przez wieki pod glebie kultury narodowej. Przy takim podejściu do ludowości prostota i „naiwność" połączone z mitologizacją i symboliką stają się kategorią estetyczną.. redagując „Nową księgę przysłów polskich" (t..przysłów i kolęd -ma obieg powszechny i zamykanie opisu w granicach jednego środowiska społecznego byłoby zabiegiem sztucznym. folkloryści i etnolodzy. Mamy nadzieję. regionalne gwary . a także całe teksty. Kultura ludowa . gatunków mowy. Historycznie biorąc polszczyzna ogólna uformowała się w okresie XIV-XVI w. przysłowia. Słownik jest.woda lub ta-zbierek.tradycja ludowa nic przestała być kulturą wciąż dużej części naszego społeczeństwa. na sięgnięciu do utrwalonych społecznie wierzeń i praktyk. scenariusze zachowań obejmujące zarówno wzory. malarstwa). mianowicie tła porównawczego i narzędzia określania grupowej tożsamości. kliszowane..

. Z diametralnie przeciwnych względów też tylko w eksplikacji umieszczamy informacje o wierzeniach i zachowaniach. jako wymowne ilustracje ludowego widzenia świata nie zmierzając bynajmniej do kompletności zestawu.. Części te są powiązane odsyłaczami numerycznymi. VI. Dokumentacja zawiera przede wszystkim ludowe teksty kliszowane. którym jest polszczyzna ogólna (wtedy używamy w nagłówkach tłustej antykwy). a nie ekstensywny.O „SŁOWNIKU STEREOTYPÓW. ale uwzględnione gdzieś w „Słowniku" w funkcji eksplikacyjnej." 13 12 O „SŁOWNIKU STEREOTYPÓW. gdyż ten ostatni musi zależeć od jakości i bogactwa zebranego materiału oraz możliwości wykonawczych zespołu. np. jakie otrzymuje przedmiot łiasłowy w tradycji ludowej i jakie pozwalają odtworzyć jego językowo-kulturowy obraz. Człowiek. Podajemy w miarę systematycznie warianty tych motywów w badanych źródłach. Ta kolejność zbiega się w dużym stopniu z rosnącą złożonością semantyczną haseł. III. a nawet wieloletniej. Przestrzeń. Religia. lecz przy końcu szeregu. pojawiające się w badanych tekstach ludowych. omówienia itp. „drogie kamienie". Część dokumentacyjna zawiera przede wszystkim wybrane cytaty z ludowych tekstów (niekiedy streszczenia. ich powtarzalności w obrębie poszczególnych gatunków. etnolingwistyczny jest sposób rozumienia przedmiotu hasłowego będącego obiektem opisu w naszym „Słowniku". dokumentacja. Budowa hasła „Słownik" zgodnie z propozycją przedstawioną po raz pierwszy w zeszycie próbnym [SLSJ 1980] wprowadza specjalny układ materiału. Hasła II stopnia są podporządkowane hasłom dużym i uszczegóławiają je: „wschód słońca". „zaćmienie księżyca". a nie w wersji ludowej (dla nas kanonicznej) ./' ocznie hierarchię haseł poprzez ich odpowiednie pogrupowanie. O gatunkowym zróżnicowaniu obrazu przedmiotów hasłowych szerzej mowa w punkcie 14. Cały ludowy obraz świata i człowieka przedstawimy w „biblijnym" porządku stwarzania.zapisywane przeważnie przez etnografów językiem ogólnopolskim. poczynając od przyrody.). chodziło przy tym również o otwarcie nowych możliwości oglądu materiału np. Ta część ma układ fasetowy. Rośliny. Przyjęte rozumienie wariantu.poza ułatwieniem w dotarciu do haseł ułożonych niealfabetycznie . przedstawia szczegółowiej wybrane. Miary. Hasła I stopnia obejmują całe pola semantyczne .pozwolić czytelnikowi znaleźć ewentualnie dalsze interesujące go jednostki nie będące hasłami. Celem dokonanego podziału hasła na dwie części jest oczywiście także oszczędność miejsca (jeden zapis w dokumentacji może być kilkakrotnie przywoływany przy eksplikacji bez konieczności powtarzania go).poddają się streszczaniu przez redaktorów hasła bez naruszania istotnych cech. ' V. „biały kamień" itp. bibliografia). poniekąd przyczynkowe. „zaćmienie słońca".eksplikacyjncj i dokumentacyjnej w obrębie poszczególnych artykułów hasłowych.„Gwiazda Kłosu Pszenicznego". Ta część artykułu hasłowego jest przeznaczona dla czytelników głębiej zainteresowanych ludową tradycją i ludową sztuką słowa. wersji. motywu tekstowego (tekstu). 7. Jest adresowana do szerszego kręgu czytelników. Źródła i ich zróżnicowanie gatunkowa. a nadto zwykle zapisane przez autorów w postaci syntetycznej nadbudowane nad cytatami „motywy". Wprowadzamy trzy rodzaje haseł: I. Niektóre hasła wymagają pracy wielomiesięcznej. Hasła III stopnia to hasła małe. Taki układ działowy nie przesądza jednak z góry technicznego podziału na zeszyty. dając ich „portrety" językowo-kulturowe. VII. fazy księżyca. Umieszczamy w „Słowniku" takie teksty. pod kątem wariantywności motywów w ramach wyróżnianych segmentów. „księżyc". w których wystąpiło hasło. kulturze i kategoriach porządku jacy cli świat. II i III stopnia. tzn. Motywy te są schematycznie zapisywane bądź to w metajęzyku badacza. IV. W ich skład wchodzą wszystkie założone dla opracowania człony (eksplikacja. Rodzaje i układ haseł „Słownik" jest pomyślany jako intensywny. w polu „gwiazdy" . „zachód słońca".. Dodatkowo odpowiednie hasła łączy się w stosownych miejscach odsyłaczami. Układ materiału w „Słowniku" wedle pól leksykalno-semantycznych pozwala ima- . Społeczeństwo. omówiono szerzej gdzie indziej [Bartmiński 1990]. przynoszą one uszczegółowienie haseł podstawowych: dużych i średnich. Kolory. a przede wszystkim kompletnością i samodzielnością. ważne hasła. Frazcologizmy (jako jednostki quasi-Ieksykalne o silnie stabilizowanym kształcie językowym) notujemy tylko w eksplikacji. Zwierzęta. 6. Część haseł stała się tematem prac magisterskich i doktorskich. w polu „drogie kamienie" . Czas.„alabaster". Demonologia. Odstępstwem od biblijnego szyku jest tylko umieszczenie religii nie na początku. Wyodrębniamy takie małe hasła dla ich walorów kulturowych. Indeks alfabetyczny (w zamykającym tom zeszycie) ma . Ich budowa jest uproszczona w stosunku do przyjętego modelu opisu. Plan całości Przyjmujemy dla „Słownika" układ tematyczny. a kończąc na człowieku. Zasady podziału na części eksplikacyjną i dokumentacyjną są w pewnym stopniu umowne. bądź to mają postać przytoczeń (wtedy używamy w nagłówkach tłustej kursywy). Część nazwana „eksplikacja" podaje w postaci zdań definicyjnych ustabilizowane charakterystyki. bo te z kolei . a nie skrótowo i pobieżnie wszystkie hasła wyrazowe. Kosmos. tj. Różnią się one układem. 5. gdyż powołanie się na nie i tak wymaga każdorazowo ich cytowania w całości. które zostały w badanych materiałach zapisane przynajmniej dwa razy (kryterium statystyczne) i/lub II. „Słownik" obejmie następujące działy tematyczne: I. „ogień". stabilizowane pod względem struktury semantycznej i/lub formalnej i powtarzające się w obiegu społecznym. „rubin" itp.„kamienie". a także pokazanie semantycznego zróżnicowania między wyróżnionymi gatunkami tekstów. „gwiazdy" oraz podstawowe hasła takie jak „słońce". polegający na wyodrębnieniu dwu części .

uwzględniamy więc w „Słowniku" zarówno topikę. Po drugie . Podstawowa dla naszego „Słownika" jest płaszczyzna semantyczna. które zawierają znaczące kulturowo informację o przedmiocie hasłowym (kry terium ważności kulturowej). Bartmińskiego w zeszycie próbnym „Słownika" [SLSJ 1980] i rozwinięta w kilku dalszych artykułach [Bartmiński 1984. cały tekst. Rozstąp się.ograniczamy materiał do ustabilizowanych segmentów tekstu. tj. np. „człowiek po śmierci wraca do łona ziemi". która nadaje mu komunikatywną funkcję [Bartmiński. „Słownik" reprezentuje zatem podejście onomazjologiczne i ideograficzne (od przedmiotów i znaczeń do nazw).nasz „Słownik" zawiera tylko wybrane hasła.repertuar tekstów przynależnych do folkloru jest ograniczony: około 1500 zagadek (w zbiorze Folfasińskiego). Bączkowska 1986. Drobne gwiazdy giną od księżyca. Mazurkiewicz 1990. Ułożenie „słownika tekstów" jest zatem całkowicie możliwe i wykonalne. zuniwerbi-zowane.. do chłopca .są przysłowia. Zakładamy. a więc ciąg zdań z obudowującą go ramą tekstową („kwalifikatorem tekstowym"). głupi jak but (z lewej nogi)..społeczne w y o b r a ż e n i a p r z e d m i o t ó w . Odpowiada to rozumieniu tytułowego pojęcia „stereotypu" jako ustabilizowanego połączenia jednostek semantycznych i/lub formalnych [SLSJ 1980]. oscyluje w granicach 1 tysiąca utworów). np. która będzie stanowić swoiste przedłużenie „Słownika". Notowane są także derywaty i użycia przenośne nazwy podstawowej. 1990. jak formuły i idiomy [Bartmiński 1985. 'pogoda słoneczna'. Nazwy stanowią tylko jeden z członów pełnej eksplikacji. np. przy czym stabilizowanie się formy wewnątrz dwu a tym bardziej wieloczłonowych motywów przechodzi przez różne etapy i może obejmować w nierównym stopniu poszczególne składniki. Majer-Baranowska 1988. Aby choć w przybliżeniu oddać to ogromne zróżnicowanie przyjęto elastyczną konwencję zapisu motywów z członami wyróżnianymi kursywą. Mackiewicz 1990. za słońca (pracować). Szadura 1995). „Słownik" oczywiście podaje także materiał leksykalny. 20). Gaśnie księżyc przed słońcem. a nie semazjologiczne (od nazw do icli znaczeń). „Bóg postanowił niebo i ziemię". „ognia nie należy pożyczać" itp." L5 takie.. i 1 o r m u I y są ustabilizowanymi połączeniami semantyczno-formalnymi. s. stanowiących rodzaj luźnych „morfemów".mają charakter stereotypowy i zwykle symboliczny. np. 1993. Masłowska 1990. s. a nie formalna. kilkanaście tysięcy pieśni (choć repertuar pieśniowy jednego regionu. około 6 tysięcy przysłów zróżnicowanych tematycznie (wg obliczeń S. Patrząc z punktu widzenia relacji treść . Czyżewski 1988. Metody definiowania (eksplikowania) haseł Zastosowana w „Słowniku" metoda definiowania. pod hasłem „słońce": 'ciało niebieskie'. Czym głębsza woda. Wyobrażenia te odpowiadające znaczeniu w pewnym rozumieniu tego terminu .i zarazem minimalnymi tekstami. inaczej mówiąc . Topika wraz ze zrytualizowanymi zachowaniami i praktykami tworzy kontekst kulturowy relawantny dla komunikacji językowej. lecz semantyczne korelaty stojące pomiędzy wyrazami i przedmiotami. 51-53]. I d i o m y to połączenia wyrazowe z zatartą podzielnością semantyczną. NKPP IV. Jednostką taką nie jest tylko wyraz czy zdanie. Po trzecie . do motywów tematycznych „wędrownych". T o p i k ę stanowią połączenia czysto semantyczne. Eksponowanymi połączeniami wyrazów . nazwana „definicją kognitywną". Jednostki opisu w „Słowniku" Podstawowymi jednostkami prezentowanymi w SSiSL nie są wyrazy (jak w słownikach językowych) ani odpowiadające irn realne przedmioty (jak w encyklopediach). 1988. że owe wyobrażenia są dostępne poprzez dane zawarte w języku i w tekstach. s. 1992. Lewicki 1976. mającymi przyjętą formę werbalizacji. Niebrze-gowska 1990. Nie przeszkadza to wydzielaniu w obrębie niektórych haseł powiązanych ze sobą relacjami metonimicznymi wariantów hasłowego wyobrażenia. wieszać psy na kimś. a nawet tekst wraz z kontekstem sytuacyjnym i tłem wierzeniowym [SLSJ 1980. którym odpowiada zmienna jeszcze forma językowa. światło'. Adamowski 1990. jeśli nie liczyć licznych wariantów. ziemio. Tokarski 1986]. Koper 1993.. „Bóg stworzył niebo i ziemię". Nasuwa się uzasadniona wątpliwość. czy jest możliwe zbudowanie słownika obejmującego tak różnorodne jednostki? Czy wprowadzenie do słownika tekstów nie przekształca go w antologię utworów ludowych ." 14 O . Eksponowane w „Słowniku" są połączenia wyrazów i połączenia znaczeń.forma. gramatyką i zespołem reguł pragmatycznych składają się na językowy obraz świata badanej kultury. 'blask. przysłów. Świrki.dziewczyna".SŁOWNIKU STEREOTYPÓW. „księżyc jest pośrednikiem między zakochanymi". 16].diagnozujące zróżnicowania semantyczne. . około 2500 wątków bajkowych (w zestawieniu Krzyżanowskiego). Jak wiadomo. Wielkość jednostek semantycznych nie jest określona z góry. pokazuje się całą rozbudowaną wielokierunkowo (i wielopoziomowo) kombinatorykę hasła z uwzględnieniem wielu pełnionych przez hasło ról semantycznych (o czym niżej). Przy członach wymieniająch się w tym samym kontekście stosujemy zapis ze znakiem alternatywy: „Bóg postanowił/stworzył niebo i ziemię". przeważnie jednozdaniowymi . Kozioł 1989. Razem ze słownictwem. Przewidujemy opracowanie w przyszłości osobnej antologii tekstów. jasne jak słońce. wyć jak pies do księżyca. 1992. 1988. 1991..po pierwsze . przy słońcu wyrażenia typu na słońcu (coś położyć). tj.zagadek. „Do miesiąca wędruje gwiazda.O „SŁOWNIKU STEREOTYPÓW. Bartmiński 1980a. podstawowe nazwy i ich synonimy. Nie ma dymu bez ognia. 'miejsce oświetlone'. Słownik ma charakter idcograliczny. Nawiązuje ona do kon- . 1995. z których wykonawcy komponują wątki o zmiennej trwałości. Chlebda 1991]. jak frazeologizmy czy przysłowia typu: matka ziemni. Podobnie policzalne są i n n e gatunki. tym ciszej płynie. pieśni itd? Otóż . nasłoneczniony 'jasny' itp. przyjmują status znaków prostych o zintegrowanej strukturze i globalnej wartości znaczeniowej [Picrmiakow 1970. Topika w następstwie wielokrotnego powtarzania ujednolica swój kształt słowny i przechodzi w ustabilizowane formuły. jest nią raczej cała wypowiedź. a także (co wychodzi poza dotychczasowy wzorzec słownika językowego) poprzez zapisy wierzeń i opisy zachowań. została zaproponowana przez J. między tymi płaszczyznami nie ma adekwatności: w historycznym rozwoju wyrażenia wielowyrazowe podlegają scalaniu. 9. t a k i e jak typ spod ciemnej gwiazdy. 8. „okadzanie dymem z palonych ziół chroni przed złem".

W Ekwiwalencje kulturowe. derywaty. Wyszczególnione fasety mają w „Słowniku" swoje znaki graficzne. Apresjan 1980. wewnątrz. Przeżycia: co przeżywa przedmiot hasłowy. Fasety i ich symbole stosowane w „Słowniku" = Nazwa z uwzględnieniem jej różnych znaczeń i odniesień. synonimy.• . Tworzenie kolekcji . "A" Części. ■ Czynności. ■UHiponim: hasło (hasła) podrzędne. m. jakie wykonuje (jakim podlega.jest operacją raczej praktyczną niż intelektualną. A Lokalizacja. tworzące swoiste kategorie Wprowadzony w 1980 sposób porządkowania zdań definicyjnych wedle kategorii semantycznych (aspektów.. opozycja może być ustalana między różnymi jednostkami.in.. rozmaryn i ruta jako kwiaty do wieńca panny itp. dla mniej typowych albo mniej częstych aspektów. Skutek: przedmiot hasłowy jako rezultat. Nikitina 1992]. lokalizator: (a) lokalizacja przedmiotu hasłowego. wynik. „definicji przez postulaty") [Ajdukic-wicz 1965. Tradycja ta sięga Arystotelesa. dla konia zwierzę. Przez adekwatność formalną rozumie się odwzorowanie w samej strukturze eksplikacji tych relacji. Zdania definicyjne są w eksplikacjach haseł układane w zespoły jednorodne z jakiegoś punktu widzenia. 1993. dla konia . Zjawisko „polistadialności" folkloru (by użyć sformułowania E. jak też z publikacji dawniejszych.jak pokazali Piaget i Wygotskij .O „SŁOWNIKU STEREOTYPÓW. dla rozmarynu . stanowiący podstawę dla odtworzenia podmiotowych sposobów profilowania.] Staramy się budować eksplikacje tak. Przewidujemy także jeden znak dodatkowy o funkcji ogólnej.czuć itd. rozmówca: przedmiot hasłowy jako adresat wypowiedzi i/lub rozmówca. W zgromadzonych tekstach (zwłaszcza tekstach sfolk-loryzowanych. ł Zastosowanie. ♦ Przepowiednie. które między składnikami treści słowa ustala świadomość nosiciela języka.ziele. s. Propozycja kategoryzacji jest oparta na żywotnej wciąż tradycji istniejącej w logice i językoznawstwie (zwłaszcza w słowotwórstwie. do różnych „formacji kulturowych". dla kochać . pozwalające na łatwe wynajdywanie odnośnych fragmentów hasła. Zakres czasowy „Słownika" Materiał podawany w „Słowniku" pochodzi zarówno z zapisów współczesnych.i międzytekstowe przedmiotu hasłowego. 79-82] i koncepcji definicji cząstkowych. tj. (b) przedmiot hasłowy jako symbol czegoś. A Ilość: w jakich ilościach występuje przedmiot hasłowy. kohiponimy. jak i treściowym spełniały warunek adekwatności wobec badanego materiału. Bartmiński 1990]. narzędzie. ft Hiperonim: hasło nadrzędne wobec analizowanego. + Kolekcja: z jakimi innym przedmiotami przedmiot hasłowy współwystępuje w jednym miejscu i czasie na zasadzie pełnienia jakiejś wspólnej funkcji. a nie nazwa odnosząca się do izolowanej cechy. (b) przedmiot hasłowy jako tło czasowe czegoś. takimi. Wittgensteina [Pawłowski 1978. tj. (2) pozwala -jak współrzędne geograficzne na mapie -na łatwe operowanie materiałem. faset). procesy. X Pochodzenie: (a) z czego pochodzi przedmiot hasłowy. Relacja ekwiwalencji jest też sygnalizowana przy poszczególnych kategoriach. Nawiązuje do nich współczesna semantyka kognitywna. Tolstaja 1995 i in. W związku ze znaczną chronologiczną rozpiętością zapisów wynikł problem wewnętrznej spójności (czy raczej niespójności) prezentowanego obrazu świata. Koj 1964. Szczegółowa prezentacja definicji kognitywnej jest zawarta w osobnym artykule [Bartmiński 1988c]. (b) przedmiot hasłowy jako miejsce lokalizacji czegoś. użytek. które w systemie leksykalno-semantycznym języka pozostają w relacji współrzędności (np. znakiem tym jest zaciemnione kółeczko . Przyczyna: przedmiot hasłowy jako przyczyna czegoś. inną niż proces abstrahowania i tworzenia pojęć ogólnych [Dej 1978. 1988. Adresat. co Czas: (a) tlo czasowe przedmiotu hasłowego. jego analizę i porównywanie. z jakich składa się przedmiot hasłowy. Obiekt: przedmiot hasłowy jako obiekt oddziaływania. +♦ Opozycje. Adekwatność treściowa to jakość konkretnych charakterystyk przypisywanych przedmiotowi przez tegoż nosiciela. C3 Działania sprawcze. Carnapa i L. w jakich jest) przedmiot hasłowy. koń i samochód w praktykach wróżebnych dzieci. przeważnie dokonywanych w terenie (w latach 1960-1996) przez autorów i współpracowników „Słownika". słońce : księżyc : gwiazdy). 2. wyróżnione przez niego kategorie były wynikiem nie apriorycznej spekulacji. np. np. Mieletinskiego) dobitnie ilustrują współczesne „Relacje o kosmosie" zebrane w okolicach Biłgoraja w roku 1984 przez zespół lubelski (opublikowane w „Etnolingwistyce" t. dokumentujących stan folkloru i kultury ludowej w wieku XIX i wcześniej.ogier/walach i kobyla. Wierzbicka 1985. ■5* Symbolika: (a) symbole przedmiotu hasłowego." 16 O „SŁOWNIKU STEREOTYPÓW. np. Podstawową jednostką definicyjną jest zdanie (jego równoważnik). skutek czegoś. 10. stany. Przyjęta siatka rozróżnień semantycznych ma wartość podwójną: (i) daje wgląd w strukturę poznawczą haseł.. Tokarski 1988c. składni i semantyce) [Fillmore 1968. by zarówno w aspekcie formalnym. V Q H ♦ 0 11." 17 cepcji definicji „uwikłanej" („aksjomatyczuej". „antonimy" na poziomie ponadleksykalnym (znaczeń nadda-nych).. rozwiniętej pod wpływem prac R. lecz rezultatem obserwacji stosunku zwykłego śmiertelnika do otaczającego świata. . 1969]. znalazł oparcie w pracach A. Wierzbickiej [Wierzbicka 1985] oraz w opracowaniach moskiewskiej szkoły etnolingwistycznej [Nikitina 1992. ® Wygląd. przekazywanych z pokolenia na pokolenie) współwystępują elementy przynależne do różnych stadiów czasowych. O Właściwości nie związane z wyglądem przedmiotu hasłowego. modelowały sposób widzenia przedmiotu przez nosiciela kultury ludowej. (b) co pochodzi od przedmiotu hasłowego.

że kultura ludowa jest uniwersalna w stopniu znacznie wyższym niż nasza kultura narodowa. zawartych w „Dziełach wszystkich" Oskara Kolberga (t. podkreślał jednak. legendy. artykułowanych indywidualnie. w nowszych przekazach . a słońca jako promienia z wypełnionego światłem nieba. gadki. głównie na wschodzie. (5) zapisy wierzeń ludowych. Równocześnie zdajemy sobie sprawę z niemożliwości i niebezpieczeństwa izolowania tego. I. wyobrażenie błękitu nieba jako powłoki okrywającej świat. 12. Przyjęliśmy w związku z tym jako zasadę datowanie zapisu poszczególnych informacji oraz szerokiego operowania kwalifikatorami gatunkowymi.. Informacje geograficzne wpisujemy też w skróty źródeł. czytelnik znajdujący w dokumentacji cytat opatrzony metryczką „ZWAK 1885/IS" i zainteresowany tym. Moskwa 1995). autora monumentalnej „Kultury ludowej Słowian" oraz gruntownych publikacji etnolingwistycznej szkoły moskiewskiej. indoeuropejskiego. skąd potrzebne dane wydobywano za pomocą klucza leksykalnego.) ekscerpowano ręcznie. która stanowi prawdziwy skarbiec doniosłych kulturowo motywów. Dochodzą do tego relacje badaczy (podawane w języku ogólnym. z zapożyczonymi z Biblii opowieściami o zatrzymaniu słońca na niebie. Źródła i ich zróżnicowanie gatunkowe Dokumentacja. gdzie podano informację o lokalizacji materiału (Pińczowskie). Dane cytowane z czasopism otrzymują informację geograficzną w spisie źródeł. 17-23]. Gatunkiem uwzględnionym najbardziej systematycznie są (i) pieśni ludowe.byłoby opracowanie podobną metodą innych tradycji narodowych. reprodukowane z pamięci stabilizowane teksty artystyczne (folklor w węższym sensie). Np. W „Słowniku" sięgnęliśmy jednak także po niekolbergowskie teksty zarówno pieśniowe. spotyka się tu ze schrystianizowanymi modlitwami do ognia i księżyca. język. Teksty te zostały na potrzeby naszego „Słownika" z całości wpisane do pamięci komputera. Nie dlatego. co pozwoliłoby na metodyczne analizy porównawcze i kontrastywne. studiów Nikity Iljicza oraz Świetlany Michajłowny Tołstojów i grupy ich współpracowników. kosztem mniej czytelnych nazw szczegółowych (choć i takie informacje wypadało niekiedy zachować). Materiały przytaczane w „Słowniku" są zróżnicowane gatunkowo i to zróżnicowanie jest metodycznie pokazywane w części dokumentacyjnej. że „Słownik" jest dziełem polonistów. Eliasza za diabłem. Zasięg etniczny „Słownika" W „Słowniku" prezentujemy materiał polski. od wspólnego dziedzictwa słowiańskiego. że przyjęta metoda . podajemy je w stałej kolejności: od północnego zachodu ku południowemu wschodowi (za przykładem „Słownika gwar polskich" PAN). Zgodnie z wymogami dialektologii i folklorystyki przywiązujemy dużą wagę do lokalizacji danych. „Wielkopolska" „Krakowskie". 1. poetyka" [Bartmiński 1990.. że możliwe -i celowe . Toporowa. W.. Prozatorskie teksty Kolbergowskie (bajki. na której opiera się „Słownik". . Boga i Diabla. Jeśli w tekście zbiega się wiele metryczek. W efekcie uwzględniono poza pieśniami także (2) grupę źródeł prozatorskich. z prac W. dlatego niektóre (dłuższe) artykuły poprzedzamy wstępami. ludowe przekazy „wiedzy społecznie cennej" (wedle sformułowania Rocha Sulimy). by zwycięska bitwa (Sobieskiego z Turkami. literackim) na temat ludowych wierzeń i praktyk. chrześcijańskiego. preferując ogólne nazwy regionów „Kaszuby".intensywna. 1-55). N. nierzadko w piękny sposób. Iwanowa. ograniczamy się do informacji uogólnionych. 95-149). gdzie kwalifikatory geograficzne wprowadzają sami autorzy haseł. Zob. Potwierdza się opinia. „Podlasie" itp.-' 18 O „SŁOWNIKU STEREOTYPÓW. „Słownik" chce respektować historyczne uwarunkowania i specyfikę tradycji narodowej. skąd zapis pochodzi. Tołstoja (t. wreszcie wszystkie te tradycyjne elementy ludowej wizji świata pojawiają się razem z nowoczesnymi tłumaczeniami piorunów i błyskawic jako wyładowań elektrycznych. Najbliższe nam tło kulturowe słowiańskie zakreślamy korzystając z prac polskich zwłaszcza Kazimierza Moszyńskiego. pochodzi z zapisów drukowanych (jednym z nich były „Dzieła wszystkie" Oskara Kolberga zawierające 55 tomów materiałowych) i własnych badań terenowych zespołu etnolingwistycznego UMCS. zwyczajów i praktyk. (4) opisy obrzędów. Anton Hónig [1981]. ale w silnym powiązaniu z tradycją.. mające zresztą okazałe tradycje naukowe. słowników „Slavjanskie drevnosti" pod red. w których tło porównawcze dla materiału polskiego jest (skrótowo) przywoływane. 13. co polskie. z ziaren ziemi wydobytych z dna morza. zapisy praktyk i wierzeń i in. 14. Cały ten zbiór liczy około dwóch milionów słowoform. Przy źródłach czasopiśmienniczych wpisujemy w metryczkę rok wydania pisma." 19 s. może zajrzeć do Źródeł i opracowań.Piłsudskiego z „Moskalami") mogła zostać zakończona. Zakres geograficzny „Słownika" Pod względem geograficznym „Słownik" obejmuje cały teren etniczny polski oraz poniekąd też środowiska Polaków mieszkających poza tym terenem. Za podstawę opisu dyferencjacji gatunkowej przyjęto systematykę zawartą w książce „Folklor. „Slavjanskaja mifologija" (1995) i innych. Lista gatunków uwzględnionych w „Słowniku" obejmuje doraźnie tworzone ludowe wypowiedzi potoczne. jak i niepieśniowe. s. Recenzent „Zeszytu próbnego SLSJ". Sięgnęliśmy też do pisanej poezji chłopskiej. w przypadku własnych materiałów terenowych (TN) podajemy rok zapisu. Ograniczenie się do materiału polskiego wynika też z przyjętej przez nas zasady h i s t o r y z m u . bowiem dysponowaliśmy kompletną kartoteką słowoform dla pieśni i ludowych tekstów wierszowanych. W. z obrazem Ziemi jako kuli oświetlanej przez słońce itd. ale głównie dlatego. zestawienie Źródeł i opracowań. (3) różnego typu zapiski dialektologiczne. Dobrze zachowany przekaz archaicznego mitu dualistycznego o stwarzaniu świata przez dwóch kreatorów. piekła i czyśćca oraz Matki Boskiej jako Jutrzenki. konieczne okazało się jednak wprowadzenie pewnych uzupełnień i modyfikacji. Jeśli były wątpliwości z określeniem narodowej atrybucji materiałów rozstrzygaliśmy je na rzecz włączenia ich do „Słownika".O „SŁOWNIKU STEREOTYPÓW. Tam. a nie ekstensywna nadaje się tylko do materiału względnie jednorodnego. z objaśnieniami grzmotów jako strzałów oddawanych przez św. i czysto chrześcijańskimi obrazami nieba.

złorzeczenia i przysięgi. petit) komentarzy. Na początku umieszczamy „małe formy". a ściślej mówiąc . w samym słownictwie (nadobna dziewczyna. zawiera wiele swoistości min.. Np. podań i legend. Dalej zestawiamy motywy wydobyte z prozy ludowej: baśni magicznych.. omówień. W kolejności idzie liczna i zróżnicowana grupa pieśni ludowych. Potrzebę słownika formuł akcentował Czesław Hernas na konferencji folklorystyki słowiańskiej w Warszawie w r. o sytuacji wykonawczej . Po drugie . kart ze zbiorów drukowanych i ponad 10 tys. daje się do końca rozstrzygnąć dopiero na tle obowiązujących zwyczajowo nakazów zachowywania się wobec słońca z szacunkiem należnym osobom żywym. że animistyczne pojmowanie słońca było w tradycji ludowej traktowane mitologicznie. modlitwy i modlitewki. od podawanych inną czcionką (antykwa. rymowanki i wyliczanki dziecięce. jak „klechda"). Pomysł słownika powstał w środowisku lubelskim na początku lat siedemdziesiątych jako rezultat współpracy dialektologów i folklorystów. Może najbardziej kontrowersyjne jest uwzględnienie zapisów etnograficznych. dyngusowe. a nie metaforycznie. proroctwa.. o rejonach folklorystycznych . z własnych zapisów terenowych) i przygotowano zasady jej opracowania. tematach i ich zapisywaniu . po nich teksty z dialogów i widowisk oraz przemowy (noworoczne.Jolanta Ługowska.Feliks Czyżewski. Na potrzeby tak pomyślanego słownika wykonano dwie prace zespołowe. potem R-32. instrukcje magiczne. które miały swoje interesujące konsekwencje na gruncie badań folklorystycznych i językoznawczych [Crzegorczykowa 1995). nazwach gatunków pieśniowych . niejednokrotnie uzyskiwanych z pomocą kwestionariusza. czego rezultatem był cykl artykułów opublikowanych na lamach „Literatury Ludowej". równocześnie dialektolodzy badający porównawczo gwary i folklor zwracali uwagę na to. Poświęcono temu osobny zeszyt „Literatury Ludowej" (4-6 z roku 1979). o strukturze metrycznej -Grażyna Murich. Zróżnicowanie źródeł pozwoliło pokazać specyfikę poszczególnych gatunków folkloru. pogrzebowe). o sposobie zapisywania metryk pieśni . a więc tego. listy z nieba. „O formule" ■ .Jadwiga Jagiełło. Rozpoczął go artykuł Czesława Hernasa. przyjmujemy jednak." O „SŁOWNIKU STEREOTYPÓW. Po pierwsze .rozpoczęto dyskusję nad pojęciem formuły. W nazewnictwie gatunków idziemy generalnie za tradycją. jak zagadka. toasty. używanych przygodnie. Wierzenia i praktyki. s.Maria Woźniakiewicz-Dziadosz. Jego realizację rozpoczęto w Instytucie Filologii Polskiej UMCS w ramach Centralnego Programu Badań Podstawowych (a ściślej tematu „Polska kultura narodowa. testamenty.. na ile serio przypisuje się słońcu cechę żywotności. potem przez prof. rymowane przepowiednie pogody (bardzo liczne przepowiednie nierymowane podajemy skrótowo w eksplikacji). że zbiorowe wierzenia jako elementy społecznej wiedzy o świecie mieszczą się w ramie do-świadczeniowej znaczeń językowych i są relewantne dla rozumienia przekazów językowych. w latach 1976 1990.. Dało to podstawę do wprowadzenia pojęcia poetyckiego interdialektu [Bartmiński 1973a. jeśli nie wchodzą wprost do znaczenia (jak w przypadku kukułki. kierownik Zakładu Metod Numerycznych UMCS. przysłowie. ostatecznie wszystkie dane przeniesiono na IBM 4381). o postaciach pieśniowych .formuł pieśniowych. osiki). przekleństwa. Kontroli poprawności zapisu dokonano zespołowo. Stosowana do zapisu kursywa wyróżnia wszystko. Dopiero na tle obowiązujących zachowań widać. wiersze nagrobne. o różnych rozumieniach incipitu . streszczeń itp. W porozumieniu z Jerzym Woronczakiem z Uniwersytetu Wrocławskiego Swiatomir Ząbek opracował system kodowania tekstów w pamięci komputera (Odra 1204. ważne kulturowo zestawienia symboliczne konia i słońca czy dębu i słońca. weselne." 2] 15.20 O „SŁOWNIKU STEREOTYPÓW. Całość pieśni i wierszy z „Ludu" O. bociana. co pochodzi od samych badaczy i redaktorów.Jerzy Sierociuk. co wyszło „z ust ludu". o cechach muzycznych . itp. przedstawi! możliwości wykorzystania dla celów kartoteki komputerowych technik wyszukiwania informacji. Tytułem przykładu można wskazać. formach podawczych Krzysztof Stępnik. „O przystosowywaniu formuły poetyckiej" (LL 3/75). zamówienia i zaklęcia.. łączono w dokumentacji zapisy różnych gatunków. Kolejność gatunków w dokumentacji jest względnie stalą. Swiatomir Ząbek. Mieczysława Klimowicza). tzw. 1973b].Bożena Wachowska. jej tendencje rozwojowe i percepcja" koordynowanego przez Uniwersytet Wrocławski i kierowanego najpierw przez prof. ze względów praktycznych. potem formy poezji magicznej: zamawiania. zapustne. w którym o założeniach systematyki de-skryptorowej tekstów folkloru pisał Jerzy Bartmiński. 5]. z udziałem Grażyny Zuraw(-Bączkowskiej) i Małgorzaty Mazurkiewicz(-13rzozowskiej). formuły witania i żegnania. Kolberga (około 25 tysięcy jednostek) wedle tegoż systemu zakodowali Jerzy Bartmiński i Urszula Ma-jer-Baranowska. wrony koń. to. do czego należało np. o możliwościach logicznego opisu funkcji wyrażeń językowych . dąbrowa) i w znaczeniach słów. tylko w folklorze dziecięcym funkcjonuje zestawienie słońca z biedronką (bożą krówką).zaczęto gromadzić kartotekę polskich pieśni ludowych (zebrano ponad 60 tys. Pierwotnie miał to być słownik języka pieśni ludowych. że język pieśni jest inny niż potoczna gwara. Lorda. obrzędowych (dorocznych i rodzinnych) i nieobrzędowych. opowieści wierzeniowych i wspomnieniowych. Dwa końcowe bloki to gwarowe relacje potoczne (są to przeważnie własne zapisy autorów uzyskiwane w toku wywiadów terenowych) i pisana poezja chłopska. Z historii „Słownika" Materiał w przyjętych grupach gatunkowych jest przytaczany i zestawiany wedle motywów i ich wariantów.Jan Adamowski i Grażyna Żuraw. kolejno ukazały się: tłumaczenie fragmentu książki Alberta B. Na ile dopuszczał to badany materiał. Praca ta trwała 7 lat. że tylko w zagadkach pojawiły się archaiczne. Czesława Hernasa. a z kolei antropomorficzne przedstawienia słońca czy księżyca są wyróżnikiem baśni. niepokazywanie palcem [Niebrzegowska 1986]. a zestawienia takie jak „święte dęby" pojawiają się głównie w przekazach z drugiej ręki itd.Leon Koj.Zenon Koter. która dusi konie. Dokonujemy tylko nieznacznej normalizacji (rezygnujemy z nazw niejasnych. a na 8-bitową taśmę komputerową wpisała Anna Marciszuk. Realizacja przechodziła kilka etapów i owocowała nowymi problemami i inicjatywami. mitów kosmo-gonicznych i bajek ajtiologicznych. 1966 i w „Stówie wstępnym" do zeszytu próbnego [SLSJ 1980. anegdot. Tylko w opowiadaniach ludowych pojawia się zmora. mogą w nich być obecne jako czynnik motywujący i interpretujący.

Jan Adamowski. W tym duchu został przygotowany zeszyt próbny. a dziś krytyka literackiego. zawarte w słowniku jej inskrypcje. (LL 4-5/76). „kochać" . — 12 V 1984: zebranie w Komisji Leksykograficznej Komitetu Językoznawstwa PAN w Warszawie (w dyskusji głos zabrali: Mieczysław Szymczak. Kilkakrotnie o „Słowniku" . dosłuchać się jakby zatajonych pytań o formę i sens tej egzystencji. wydany w roku 1980 we Wrocławiu pt. potem artykuły Anny Brzozowskiej-Krajki i Wiesława Krajki. Stanisław Skorupka. Halina Pelcowa). Maria Wojtak.wypowiada! się Roch Sulima [1975. 371). Andrzej M.Jolanta Puch. którego wiersze bez wiedzy o ((symbolizmie* ludowej kultury. z których najbardziej owocne były: — 15 I 1980: zebranie Zakładu Języka Polskiego UMCS (wypowiadali się: Teresa Skubalanka. nawet zbyt śmiały jak na aktualny poziom opracowania semantyki" [Lewicki 1984]. „stanie się podstawowym odniesieniem komparatystycznym. Jerzego Sierociuka. że „jest' to próba opracowania słownika nowego typu". Jerzy Woronczak.Jadwiga Chodukiewicz. aż po Tadeusza Nowaka. — 27 II 1982: dyskusja w pracowni etnolingwistycznej w Lublinie z udziałem Andrzeja Bogusławskiego.. Jego zdaniem w wywodach autorów haseł i równolegle publikowanych rozprawach etnolingwistycznych „nietrudno dosluchać się żywego pulsu problemów egzystencji. czego efektem jest seria artykułów analitycznych [Adamowski 1989. Maria Honowska. 92-94 (Sofia). „słońce" i „koń" . indeks wyrazów kluczowych oraz „Słowo wstępne" Czesława Hernasa. Jolanty Ługowskiej. Jerzy Reichan. Koper 1993. że „zasadnicza idea «Słownika» jest bardzo dobra" [Bogusławski 1988]. „O formule bajki". Słownik taki może więc mieć zupełnie praktyczne zastosowania w warsztacie literaturoznawcy.5 (LL 4-5/75) z komentarzami Wiesława Krajki (LL 4-5/75) i Jerzego Bartmińskiego (LL 6/75). napisanych przez członków zespołu słownikowego („talar" . Władysław Lubaszewski. s. problematem humanistycznym. współautor hasła).in.Jerzy Bartmiński. s. „Słownik ludowych stereotypów językowych" [SLSJ 1980]. który komentując zamierzenia autorów trafnie zauważył." 2. Michał Lesiów. Bożena Rejakowa. Bartmiński. Roch Sulima wskazywał też na szerszą przydatność opracowania: „Kiedyś.22 O „SŁOWNIKU STEREOTYPÓW. 1990. „rozmaryn" . Maria Zarębina. Stanisław Grabias. wydany w nakładzie 300 egzemplarzy techniką małej poligrafii. Trudno by było samym autorom „Słownika" ująć trafniej istotę ich zamierzeń. która nie jest tu tylko przedmiotem opisu. s. 1991. Roch Sulima) rozszerzono pierwotny projekt badania formuł pieśniowych na inne gatunki folkloru i zdecydowano się na ujęcie szersze. wtopionych weń treściach chrześcijańskiego sacrum. Zenon Sobierajski. „Archaizmy leksykalne pieśni ludowych a problematyka formuły" (LL 4-5/77). Bączkowska 1988. o formirovanii novogo sintetićeskogo etnolingvistićesko-folklornogo iii etnokulturnogo źanra v slavjanskoj leksikografii" [Tolstye 1993. „kukułka" . Lewicki poddał wnikliwej analizie siatkę proponowanych kategorii semantycznych i stwierdził ogólnie. najbardziej wiarygodny klucz do zrozumienia chłopskiego świata. s. spis źródeł i skrótów. (LL 3/76). przez Mickiewicza i Leśmiana. „Z zagadnień formuły w polskiej pieśni ludowej". s.instrukcja redakcyjna. należą się od autorów „Słownika" słowa serdecznej wdzięczności. Niebrzegowska 1994. „matka" -Jadwiga Jagiełło. magistrantów J. o symbole kulturowe". kiedy tradycja ludowa będzie już tylko dostępna «w słowie*.Czesław Kosyl. Andrzej Bogusławski przesłał obszerny list.Jan Ada-mowski. 16]. zawierał prezentację koncepcji dzieła w artykule J. Anna Pajdzińska. że „«Słownik» svidetelstvujet. Elżbiety Janus. Czesław Kosyl. Kozioł . Zeszyt próbny spotkał się z żywym przyjęciem w kraju i za granicą.Urszula Majer.. „kukułka" . 124]. Leona Koja. przydatność „Słownika" dla celów systematyki tekstów folkloru podkreślała Helena Kapełuś (w „Roczniku Literackim" 1980. Jana Adamowskiego. kończące się słowami: „Słownik wird sicher ais Vorbild fur ahnliche Arbeiten in der Folklore anderer Sprachgemeinschaften dienen" [Hónig 1980].na kolejnych etapach jego realizacji . mogą służyć za najdogodniejszy. Na całość złożyły się nadto . 124] Koncepcję „Słownika" . przysparzają sporo pomyłek i kłopotów interpretacyjnych.prezentowano i dyskutowano na kilku zebraniach naukowych. Nikita i Swjetłana Tołstojowie wypowiedzieli opinię. Zeszyt próbny. „wół" Jerzy Sierociuk. Andrzej M. 1990. literatury i folkloru (uczestniczyli w nich m. Marian Kucała. w którym zgłosił szereg postulatów szczegółowych i stwierdził. Zygmunt Saloni. Wanda Budziszewska. ale hierarchią ludzkich wartości. Jako pierwszy Anton Hónig dał obszerne omówienie opublikowane w Heidelbergu. 1994. Józef Wierzchowski. Wszystkim recenzentom i uczestnikom dyskusji za ich sugestie i uwagi krytyczne. Andrzeja Lewickiego. 1995. Jerzy Reichan i Marian Kucała). antropologiczno-językowe. — 15 XI 1982: zebranie w Pracowni Poetyki Teoretycznej IBL PAN w Warszawie (z udziałem Marii Renaty Mayenowej. Bartmińskiego „Założenia teoretyczne słownika" oraz 11 artykułów hasłowych. omówienie tomu dała też Ivanka Gugulanova w „Sypostavitelno ezikoznanie" 3/86. „Z badań nad formułą". że „nie o gwary tu idzie. Mazurkiewicz-Brzozow-ska 1993. Rocha Sulimy. o podstawowe wartości kultury chłopskiej. Michała Łesiowa)." [Sulima 1990. Jadwigi Jagiełło). Lewicki. Stanisław Urbańczyk. „hej" . 1992." [Sulima 1990. że rozpoczęte opracowanie. Józef Kość. W latach 1984-1995 tematyka słownika etnolingwistycznego była dyskutowana zwłaszcza na konferencjach w Karpaczu i Kazimierzu w ramach ogólnopolskiego konwersatorium „Język a kultura".Grażyna Żuraw).. potrafi także umożliwić pełniejszy kontakt z odległą tradycją literatury polskiej od Reja i Kochanowskiego. który wyraził nadzieję. Bartmiński. Mieczysław Szymczak). O „SŁOWNIKU STEREOTYPÓW. Henryk Borek. Bartmińskiego („gwiazda" .Irena Kosylowa) i zaproszonych do współpracy naukowców („brat" .po wydaniu zeszytu próbnego . 1992]. które stanowiły cenną intelektualną pomoc dla autorów. ale o humanistyczne intuicje. ale też stać się mogą niewygasającą szansą «uźródlania» (w Norwidowskim sensie) polszczyzny. (LL 1/77).Ryszard Tokarski. Po trzyletnich dyskusjach toczonych we Wrocławiu z badaczami kultury. Jerzy Sierociuk. przywołującym pierwotne ((zapisy myśli» zarówno dla badań analitycznych nad dziejami różnych dawnych nurtów twórczości. — 26 II 1980: dyskusja na posiedzeniu Komitetu Językoznawstwa PAN w Krakowie (głos zabierali: Hanna Popowska-Taborska. Janusz Siatkowski. Czesław Hernas. „niezwykle śmiały eksperyment leksykograficzny.. jak dla badań nad dzisiejszą potoczną polszczyzną i dzisiejszą twórczością".

a rozwijane w nawiązaniu do prac Anny Wierzbickiej [Wierzbicka 1985]. uczestniczący w seminarium magisterskim Jerzego Bartmińskiego w latach 1976-1995.. 1995. Prace nad „Słownikiem" w latach 1976-1990 były finansowane ze środków Centralnego Programu Badań Podstawowych. 1987. Prace o profilowaniu zebrano i wydano osobno [Bartmiński 1993c] Pojęcie profilowania zainicjowane w zeszycie próbnym [SLS. Lewicki.„osika". Stanisławy Niebrzegowskiej „nów".Czesław Kosyl. Całość została poprzedzona szkicem J. 1991. Małgorzaty Mazurkiewicz „marmur". Pajdzińska 1990. Z wyjątkiem J. od 1993 jest studentką studium doktoranckiego IFP UMCS). 1989b. Anna Koper (zatrudniona od r. Tokarski 1988a. Bartmińskiego i S. 1989b. 1995. perspektywa interpretacyjna. Aneks. Wojewódzki Dom Kultury w Lublinie. Joanny Szadury . Bowiem zgodnie z przewidywaniami A. Zbiorową prezentacją dojrzewającej nowej koncepcji „Słownika" był cykl artykułów w lubelskim „Akcencie" (nr 26 z roku 1986). 1993a. W pracy zespołu słownikowego znaczący udział mieli w swoim czasie Anna Marciszuk. 1990a. Andrzejowi M.dzieło Boga czy diabelska sprawka". 1960 archiwum etnolingwistyczne (obecnie obejmuje ono ponad tysiąc taśm magnetofonowych i vi-deokaset. W pracach tych pokazywano różne warianty i możliwe zastosowania proponowanych pojęć. profilowanie pojęć. wszyscy członkowie zespołu przeszli przez to seminarium: Urszula Majer-Baranowska (zatrudniona od r. 1989. temat „Polska kultura narodowa. 1993. Do dyskusji włączyli się także logicy [Muszyński 1988. która wpisała teksty Kolbergowskie do pamięci komputera (1979-1985) i przejściowo Jerzy Sierociuk (1976-1982). Jerzego Bartmińskiego i Stanisławy Niebrzegowskicj . Joanna Szadura (zatrudniona od r. Porad i konsultacji udzielali liczni pracownicy. pozwoliło z kolei rozszerzyć metodę wypracowaną dla słownika stereotypów ludowych na słownictwo aksjologiczne polszczyzny ogólnej [Grzegorczykowa 1995]). Stanisława Niebrzegowska (zatrudniona od r. Rozbudowano zaczęte w r. logicy Leon Koj i Zbysław Muszyński. Adamowskiego i G. publikowane w niej hasła próbne pisane były nie tylko przez członków zespołu słownikowego (jak Grażyny Bączkowskiej „korowaj" i „pan miody". Jana Adamowskiego „miedza". G. 147-171). których zbieranie rozpoczęto w 1974 roku (Bartmiński. mianowicie przyjęcie zasady układu gatunkowego (zastosowanego po raz pierwszy w artykule J..„słońce". 1989). na który złożyły się następujące szkice: U. 1995]. zwłaszcza poloniści . Osobną a ważną część materiałów „Słownika" stanowią teksty ustnego sennika ludowego. Mackiewicz 1990a. Tokarski 1986. Muzykologiem po KUL-u jest Anna Michalec. .. ale też bliższych i dalszych współpracowników: Feliksa Czyżewskiego . Jednakże praca nad koncepcją słownika została w tym momencie uznana za zakończoną. Niebrzegowska 1990b. Wykonano łącznie prawie setkę prac. 1993.„morze". Centrum Kultury i Sztuki w Siedlcach) oraz studentów. 1988b]. Mazurkiewicz-Brzozowska 1987. Stanisława Niebrzegowska. punkt 17. a także teoretycznych i metodologicznych [Bartmiński 1984. jej tendencje rozwojowe i percepcja".„zmora". „Ludowy duch wiatru". Z równoległego seminarium bibliote-koznawczego wywodzą się Artur Drozdowski i Beata Maksymiuk. Donata Niewiadomskiego „jajko" i „ziarno".„popiół"). prof. Lewickiemu. stereotyp i prototyp.„kot". Niebrzegow-ska 1990a.Lewickiego prac nad „Słownikiem" nie można było prowadzić bez dość gruntownej zmiany teorii i metodologii semantycznej. Równolegle z analizami i pracami teoretycznymi postępowało zbieranie materiałów terenowych do „Słownika". językowy obraz świata. Najbogatszy zbiór ludowych wykładni snów z różnych regionów Polski i gruntowną analizę semantyczną sennika przygotowała Stanisława Niebrzegowska [1995]. Ryszard Tokarski i Jerzy Woronczak. Bart-miński. Janusza Anusiewicza . „Kamień . w latach 1988-1996). Dobrosława Wę-żowicz-Ziółkowska. 1994a. Henryk Kardela. 1990b." O „SŁOWNIKU STEREOTYPÓW. 1985 było ono prowadzone wspólnie z drem Janem Adamowskim i pracownikami zespołu słownikowego. 1984). Ireneusz Karolak.„strzygoń". Donat Niewiadomski. o których dane zob.M.J 1980]. Urszuli Majer-Baranowskiej . Alicja Semczuk. 1993. Znaczącym momentem w pracach nad „Słownikiem" było uzyskanie grantu KBN (na lata 1993 1995) i podjęcie w tymże roku 1993 kosztownej decyzji o zmianie układu materiału w części dokumentacyjnej. 1993b. Kardela 1988. z których większość uwzględniliśmy przygotowując ostateczną wersję tekstu. 1985). która uzupełniła dane przygotowane komputerowo. 1988c. Monika Zuk (zatrudniona od r. Mazurkiewicz-Brzozowska 1988a.24 O „SŁOWNIKU STEREOTYPÓW. „Deszcz i jego zapładniająca funkcja". Osobne podziękowanie należy się recenzentom tego tomu." ______________________25 1989. Jolanty Mackiewicz . 1990b. 1988b. s. „gościniec". Bartmińskiego o „Słowniku" i etnolingwistyce. Maria Kozioł. z których nagrano teksty). 1992. Z myślą o dyskutowaniu problemów teoretycznych semantyki. Marzeny Marczewskiej . Bączkowska. tu referować nie będziemy. Tego ostatniego (bardzo interesującego) wątku tematycznego. 1990. których nazwiska już wymieniano wielokrotnie. „Kochankowie z kalinowego lasu"). „Etnolingwistyka" t. z udziałem pracowników UMCS i instytucji współpracujących (Instytut Sztuki PAN. 1989a. psycholog Piotr Brzozowski. Majer-Baranowska 1988. 1995). zob. „ląd". Szadura 1993. neofilologowie Maciej Abramowicz. Niebrzegowskiej o „słońcu" w „Etnolingwistyce" t. a w latach 1993-1995 ze środków KBN (grant nr 1 P 10204304). spis miejscowości. 1995. Na potrzeby „Słownika" została zgromadzona kilkudziesięciotysięczna kartoteka cytatów wypisanych ręcznie ze źródeł drukowanych. 1994b. wykraczającego jednak poza ramy wstępu do „Słownika". Majer-Baranowska. 1985. „«Slońce raduje się» . Marii Kozioł . zob. gromadzeniu materiałów do słownika i publikowaniu artykułów próbnych zaczęto w roku 1988 wydawać „Etnolingwistykę" (7 tomów. Grażyna Bączkowska.metafora czy mit?". Małgorzata Mazurkiewicz. Znaczący udział w pracach słownikowych mieli studenci polonistyki UMCS. 1993. Grzegorczykowa 1988. 1989a. Marianowi Kucale i prof. „O semantyce góry". za szereg cennych uwag i sugestii. 1. „Ziemia-materia aktów stwarzania".. 1994] i psychologowie [Brzozowski 1991]. „Gość w czerwnym płaszczu". Masłowska 1990. wiedza językowa. Od r. 1978). Andrzej M. 1994). Małgorzata Mazurkiewicz-Brzozowska (zatrudniona od r. 1988d. Bączkowskiej. Jan Adamowski. Adamowski.„płacz". zwłaszcza takich jak konotacja. Wymagało to przebudowania wielu gotowych już haseł i opóźniło zakończenie prac nad pierwszym tomem „Słownika".

1980b. 1980a. Warszawa. red. zestawił J. „Etnolingwistyka" t. folklor. 231-239. M. 47. 1989a. 167-196. 56-66. O losach archaizmów w folklorze. Katowice 1981. 53-63. VI. „Etnolingwistyka" t. 1985. s. [w:] Literary Studies in Poland. 204-212. I. Krzyżanowskiego. Synonimiczne środki języka. O profilowaniu znaczeń w słowniku etnolingwistycznym. 96-106. [w:] Ludowość dawniej i dziś. 5. 62. [w:] Tekst w kontekście. 12-20. s. —. Stereotyp jako przedmiot lingwistyki. 40-47. s. s. Nawrockiego i M. —. K 70-letiju akademika N." ____________________________ 27 26 O „SŁOWNIKU STEREOTYPÓW. język. 1989b.teite orał. Formy obecności sacrum w folklorze. vol. Hanna Dziechcińska. -. 1987b. V. Sakralizacja przestrzeni w polskiej kulturze ludowej. 1995. Katowice. „Etnolingwistyka" t. 1981. [w:] Philologia Slayica. ojciec matka w polskiej pieśni ludowej. Wyd. 83-94. 1987. pod red. 11-34. Językowy portret „lądu" w polskiej kulturze ludowej. [w:] Tekst ustny. 25-53. Koń.] Zofia Kozłowska i Andrzej Markowski. O słownictwie folkloru w związku z nowym słownikiem gwarowym. s. Procesy modernizacyjne w języku polskiego folkloru wierszowanego. s. 1988c. 6. Moskva. s. 339-347. „Etno lingwistyka" t. s. s. s. Wokół ludowego pojmowania ładu świata. Z badań nad segmentacją tekstu pieśni ludowej. s. Talar.. 5-12. s. Warszawa. 2. Folklore. [w:] Kultura. Zestawienia typu srebro złoto. -. Logika pragmatyczna. 4. s. —. O procesie formowania się inlerdialektu poetyckiego w języku polskiego folkloru. Lublin. „Polska Sztuka Ludowa" nr 4. t. s. Definicja leksykograficzna a opis języka. Wrocław. 1986. O uogólnianiu znaczeń wyrazów w pieśni ludowej. O języku folkloru. Ajdukiewicz Kazimierz 1965. 343-350. 1988. „Etnoligwistyka" t. s. 286 ss. Gościniec 'droga' w wierszowanym folklorze polskim. T. Studia folklorystyczne. 1982. Wrocław. s. 1991. ZNiO. 7. literatura. J. Górskiego i J. 159. Lublin. 1988a. 169-192. Lublin. s. La collection dans la structure thematiąue du teite orał. 25-33. poetyka. 1987a. 197-211. s. Wrocław. s. s. Naiwny obraz świata a leksykografia. Ed. „Annales UMCS". 1994. 169-183. Kulturowe funkcje miedzy. Abramowicza i J. Wrocław 1990. Czym zajmuje się etnolingwistyka? „Akcent" nr 4(26). s. [w:] Z polskich studiów slawistycznych. pod red. 6. O nowszym słownictwie w języku polskiego folkloru wierszowanego. ZNiO. 1. 139-141. 1993b. UMCS. 1973b. Dół w ludowym obrazie świata (pochodzenie i lokatywność). 49-58. pod red. -. 360-373. przeł. [w:] Konotacja. 9-19. [w:] SLSJ. Bartmiński.. Dtctionnaire ethno-linguistiąue polonais. 1-4. Żuraw Grażyna. 1994. s. O semantyce góry (w związku z kategorią lokatywności). 79-82. 79-97. 1978. R. pod red. Gwam ludowa w funkcji języka artystycznego. O interpretacji obrazów w senniku ludowym. s. 2. język. Definicja kognitywna jako narzędzie opisu konotacji. Archaizmy leksykalne w polskim folklorze wierszowanym. Srorice [w:] SLSJ. Bartminscy Izabela i Jerzy. 1967. folklor. Założenia ogólne. 1993c. Maciej Abramowicz i Jerzy Bartmiński. [roz prawa doktorska]. [w:] Słownictwo w opisie języka. sectio FF. s. Kolekcja w strukturze tematycznej tekstu ustnego. s. 1977. Apresjan Ju. Lublin. Wybór prac. 7-36. s. LL nr 4-5. Ossolineum 1981. 1993a. Bartmiński Jerzy. Lublin 1982. „Annales UMCS". Lublin. Założenia teoretyczne słownika. 135-178. 226 ss. -. [w:] Z problemów frazeologii polskiej i słowiańskiej III. 381 ss._______ O „SŁOWNIKU STEREOTYPÓW. -. 7-11. 1980c. Lublin. 65-82. s. 1984. Ossolineum. Seria V. 1989b. s. red. s. Semantyka leksykalna. [w:] SLSJ. Archaizmy leksykalne pieśni ludowych a problematyka formuły. 1988b. [z ros. 1980. [w:] ODiD. M. 9-19. Zwierzęta. [w:] SLSJ. s. s. [w:] Literatura popularna. VIII. ZNiO. [w:] Tekst ustny . text orał. s. s. „Etnolingwistyka" t." 16. Bartmiński Jerzy. 205-230. s.. [w:] FSR. Wrocław. 269-275. ptaki i rośliny w relacjach ludowych. [w:] JOS. „Polska Sztuka Ludowa" z. s. Stan prac nad „Słownikiem etnolingwistycznym". „Etnolingwistyka" t. 1. red. Polański. 237-257. s. s.. 1990. 121-124. pod red. Bartmiń-skiego. Uwagi na marginesie biłgorajskich relacji o kosmosie. . K. 16-22. Bibliografia prac związanych z przygotowaniem „Słownika" (wybór) Adamowski Jan. Dobrzyńska. 1995. s.. 2. Bartmińskiego. Prace ofiarowane Czesławowi Hemasowi. „Akcent" nr 4. Słownik ludowych stereotypów językowych. [wersja polska pt. Co się myśli to się przyśni. Gatunek tekstu a znaczenie słowa [ n a materiale folkloru polskiego). 20-31. „Język Polski" R. „Etnolingwistyka" t. Wrocław. 231 ss. 1990. O derywacji stylistycznej. 71-83. Rytel. sectio FF. [w:] Pojęcie derywacji w lingwistyce. 1988d. 1980. 1978. Językowe sposoby porządkowania świata. 119-144. O pwfilowantu i profilach raz jeszcze. 1979. 1992. 77-102. Niebo się wstydzi. Walińskiego. -. t. vol. 2. Tradycyjne nazewnictwo gatunkowe folkloru wierszowanego. Tolstogo. 1973a. Basaja i D. 1981b. LL nr 4-6. 157-172. Słowo wstępne. 1989a. 1981a. [w:] FSR. Niebrzegowska Stanisława 1995. red. 1986. Profilowanie pojęć. s. W. 241 ss. Marek Graszewicz i Jacek Kolbuszewski. Folklor. [w:] Język a kultura t. s. Lublin. 155-174].

. Moskva. pod red. 2. 165-183 [w tomie przedrukowanym bez zmian w r. —. „Etnolingwistyka" t. 1980. —. Zametki po obścej teorii kliśe. „Etnolingwistyka" t. s. —. Tołstoj Nikita Iljić. Moskva. N. s. 1989b. Opole. PWN. 2. 1995. 83-103. 200-204. Sierociuk Jerzy. 251-262. LL nr 1.. naukowym Jerzego Bartmińskiego. —. s. Perspektywa interpretacyjna a znaczenie słowa.). 1. 1995. 1970. N. 3. 59-68. Mind. Kwartalnik Stowarzyszenia Twórców Ludowych". rozdz. [vv:]ODiD. Żywioł i forma. Lublin. 1983. Ziemia . 1990b. S. przygotował zespół pod kier. 2. —. Puzyniny i J. Studia leksykalno-semantyczne 1. . „Etnolingwistyka" t. pod red. 1980. Popiół. Wół. 1988a. —. Antropocentryzm frazeologii potocznej. —.. s. Tolstye Nikita I. Poziomy konotacji semantycznej. Pawluczuk Włodzimierz. Putnam Hilary. 1993. Dwie wersje artykułu hasłowego do SLSJ. —. s. —. 1990. —. J. s. Wybrane warianty znaczenia słowa we współczesnej polszczyźnie i ich struktura kognitywna. Puzyniny i J. I{osmos w senniku ludowym. wyd. t. UMCS. —. 37-39. Wrocław.metafora czy mit? „Akcent" nr 26. Słowa. „Etnolingwistyka" t. TL nr 1-2. Słońce się raduje . 1991. s. Semantyka ziarna w inicjalnych rytach siewnych. nacz. 1986. —. Metajazyki opisanija folklomoj leksiki i naucnoj terminologii. [w:] Język a kultura t. Bartmińskiego. 55-73. Drogie kamienie w ludowym językowym obrazie świata. 1995. Konotacje jako składnik treści słowa. 2. 131-140. s. s. [w:] SLSJ. Moskva. Potoczne konotacje słowa a znaczenia symboliczne w senniku ludowym. 276 ss. 7-28. 1994b. [w:] „Slavjanovedenie". A-G. Słownik i semantyka. nr 1-2. i Svetlana M. 149-155].30_________________ O „SŁOWNIKU STEREOTYPÓW■■■. Niewiadomski Donat. s. Press. 147-166. 1993. Sacrum chrześcijańskie w inicjalnych rytach orki i siewu. 1978. „Etnolingwistyka" t. 7-10. „Przegląd Humanistyczny" nr 3-4. NW = Nazwy wartości. s. Lublin 1993. J. pod red. „Etnolingwistyka" t. 1995. 37-48. —. Pajdzińska Anna. [w:] Systematyzacja pojęć w stylistyce. s. s. pod red. [w toinie przedrukowanym bez zmian w r. s. —. wstęp Czesław Hernas. Tokarski Ryszard. Muszyński Zbysław. 47-59. 1988b. 1992b. s. Tworzenie pojęć i definiowanie w naukach humanistycznych. [w:] Język a kultura. Lublin 1995. Dwa spojrzenia na pracę. s. sny. Warszawa. L. —. s. 35-54. red. —. Słowo i etos. Z badań nad sennikiem ustnym. Hasło do SSiSL. Polański Kazimierz (red. s. 1991.. „Etnolingwistyka" t. 1994c. —. Praca. Tołstoj. TL. Każdy człowiek ma swoją gwiazdę. 61-72 [w przedrukowanym bez zmian tomie 1991. Moskva. 2. pod red. 1989. 67-74. Gwiazdy w ludowym językowym obrazie świata. Warszawa. 43-46. Lublin. 1988b. I. s. słowniki i „wypisy" z Miłosza. —. TL nr 3-4. 1990b. [w:] Język a kultura t.materia aktów stwarzania. 1975. Szadura Joanna. 1990a. Józef Styk. „Regiony" nr 3. Bartmińskiego i Małgorzaty Mazurkiewicz-Brzozowskiej. Kamień piorunowy w polszczyźnie i kulturze ludowej. s. 1980—. 3-21. [w:] SLSJ. Ludowe wyobrażenia o zaćmieniu księżyca. 526 ss. Ustnaja nawdnaja kultura i jazykovoe soznanie. O „SŁOWNIKU STEREOTYPÓW. —. Language and Reality. s. J. s. „Slavjanovedenic". 47-76. Etnolingyistićeskij slovar'. O zadaćach etnolingvistićeskogo izućenija Polesja. 6. Założenia i problemy semantyki obiektywistycznej. Puch Jolanta. [w:] Polesskij etnolingyistićeskij sbornik. [w:] SLSJ. s. 1978. Ryszard Tokarski. 240-253. 73-82. Wrocław. 181-194. Stanisław Weremczuk. Tolstogo. Warszawa. Sulima Roch." S • i —... 4 i 6. [rozprawa doktorska]. 1991 s. —. Wyd. Cambridge Univ. s. Gajdy. 145-163. —. s. 1. Folklor i literatura. [w:] JOS 1990. 1993. JOS. 1993. 7. 1-5. Permiakov G. s. 1990. Bartmińskiego. s. 82-91. 1985. Pawłowski Tadeusz. [w:] Konotacja. RAN. 1990a. Praca i sacrum w polszczyźnie ludowej. LL nr 3. 81-96. s. Moskva. 1994a. 5. czyli o trzech aspektach znaczenia komunikacyjnego. [w:] NW. 1992. Sennik ustny a pisany. 1986-1996. Zakład Wydawniczy FA ZMW „Galicja". 1980. s. 4. ODiD = O definicjach i definiowaniu. —. Wrocław 1980. 123-126. s. Kruk w polskiej kulturze ludowej. Anusiewicza i J. Oćerki po slaujanskoj mifologii i etnolingyistike. Jerzy Bartmiński. 6. 3-15. pod red. SLSJ 1980 = Słownik ludowych stereotypów językowych. Brat. Wrocław. „Akcent" nr 26. „Etnolingwistyka" t. s. red. Slavjanskie drevnosti. —. 61-72. [w:] FSR. Sonmk kak źanr polskogo folkloru. 1977. Niebrzegowska Stanisława. s.). s. społecznym i formalnym wymiarze języka. 1992. 71-77. 3. t. „Etnolingwistyka" t. 133-146. s. s. Z zagadnień formuły w polskiej pieśni ludowej. 1994. 36-38. „Etnolingwistyka" t. 3. 1993. Moskva. I. Ot pogovorki do skazki. Człowiek w definicji znaczeniowej słowa. O podmiotowym. rozsz. Zeszyt próbny. Sennik jako gatunek polskiego folkloru. „Etnolingwistyka" t. Bartmińskiego. 1988c. Etnolingyistika v Lublini. 1. 59-62. Słownik generatywny czasowników polskich. t. 1989a. s. —. 129-146. Lublin 1993. Nikitina Serafima J. Semantyka jajka w rytach orki i siewu. —. —. 45-52]. Tolstaja Svetlana M. 1989a. 63-68. TL = „Twórczość Ludowa. 1991 s. —. 115-126]. Rozmaryn. 1986.. Warszawa. Element syntaktyczny w analizie semowej. Moskva. 1995. s.. Jazyk i nawdnaja kultura. Marmur. Nów polskiej kulturze ludowej i gwarach. 275 ss. Kraków. Tołstoj Nikita Iljić (red. 400 ss. 1992a. J. 61 -69. 13-27. UMCS. red.

65-81. Polen 1995. 73-76. [w:] Konotacja. 1991. s. „Etnolingwistyka" t. Dualizm religijny w ludowych wierzeniach o pochodzeniu wody. 1980. 2 TL 1991. 1986. —. s. 1988. s. „Akcent" 1986. ZNiO. 92-103. 1. Warszawa. 99-112. s. Fillmore Charles. Pogańskie i chrześcijańskie elementy w ludowym stereotypie ognia. „Etnolingwistyka" t. [w:] NW. Instytut Europy Srodowo-Wschodniej. s.28 O „SŁOWNIKU STEREOTYPÓW. [w:] ODiD. nr 4." 29 O „SŁOWNIKU STEREOTYPÓW. 47-61. 1990.kułtui-ełle und kogmtive Sprachwissenschaft der letzten Jahrzehnte. 97-115. JOS = Językowy obraz świata. nr 6. 4. —. pod red. „Studia Logica" 25. Chodukiewicz Jadwiga. 1978/79. Brzozowski Piotr. 133-143. The Case for Case. Kardela Henryk. 7. 1980. Definicja semantyczna: czego i dla kogo? [w:] ODil). 1991. 51-63. Opole. 213-230. 159-199. [w:] JOS. 7. 1991. 1984. Motyw białego kamienia w polskiej kulturze ludowej. 1980. Wyd. Grzegorczykowa Renata. cz. Dobrzyńskiej. Etymologia a konotacja. R. s. Masłowska Ewa. 1988. Kyjiw. Górak-Bartmiriska Izabela. T. „Etnolingwistyka" t. PWN. Heidelberg 1979-1980. [w:] Encyklopedia kultury polskie] XX wieku. [w:] Konotacja. 1990a. Lublin 1990. Znaczenie czasownika „zabić" w polskiej balladzie ludowej. 197-205. Mackiewicz Jolanta. [w:] ODiD. 363-387. 1993. Katowice. FSR= Folklor. t. Profile pojęcia i ich konteksty kulturowe. 1995. s. s. Harms. TL nr 1-2 (23). Bączkowska Grażyna. pod red. Jerzego Bartminskiego. 1968. „Poradnik Językowy" nr 9-10. Deszcz i jego zapladniająca funkcja. 85-92. praca zbiorowa pod red. „Etnolingwistyka" t. Kochać. s. [w:] SLSJ. Językowy obraz świata a spójność tekstu. praca zbiorowa pod red. 1995. Koj Leon. J. s. religia. s. —. —. Zbiór studiów pod red. cz. Marczewska Marzena. Kozioł Maria. 117-133.). Składnia wyrażeń predykatywnych. —. s.. 1968. Składnia. 101-131. Die Lubłiner anthropotogisch . —. 2. „Akcent" nr 26. Tokarski Ryszard. 207-221. 74-79. 145-158. —. Niebrzegowska Stanisława. 1. [w:] SLSJ. Kukułka. Lublin 1995. s. 35-46. 277-293. . ed. s. s. 1969. 293-303. s. 115-128. nr 2. s. pod red. s. Lublin. Kamień człekokształtny czyli życie ukarane. Majer Urszula. 1978. ■ s. „Polska Sztuka Ludowa" nr 1-4. s. 1986. Chlebda Wojciech. Tak zwana gramatyka kognitywna a problem stereoty] u. s. 31-33. Jerzego Bartminskiego i Marii Jasińskiej-Wojtkowskiej. Świętość źródła w polskiej kulturze ludowej. 1984.. „Etnolingwistyka" t.] Universals in Linguistic Theory. 296 ss. Typy informacji i ich układ fasetowy w definicjach haseł z pcla „Meteorologia" w SLSJ. 1995. 3. Wprowadzenie do frazeologii nadawcy. 2. [Rec. —. s. —. nr 3-4. Role pana młodego w lubelskich obrzędach weselnych. „Językoznawca" nr 14-15.profile pojęcia w polszczyźnie ludowej. 1988. 1986. s. 1995. Ludowy duch wiatru. 1988a. „Etnolingwistyka" t. 1987. R. Lublin. s. s. Lud. Dej Ołeksij. s. [w:] SLSJ. 14-15. 1. [w:] Gramatyka współczesnego języka polskiego." —. Jagiełło Jadwiga. w:] „Semantische Hefte" IV. Morze. Osika w ludowym językowym obrazie świata. s. . Zeszytu próbnego SLSJ. „Aktualne Problemy Informacji i Dokumentacji". Zeszytu próbnego Słownika ludowych stereotypów językowych. Lewicki Andrzej Maria. Bogusławski Andrzej. Karolak Stanisław 1984. s. 1989. „Etnolingwistyka" t. Bonn 1995. Rec. 1988. 8-15. T. 1993. [w:] SLSJ. s. „Etnolingwistyka" t. Wyspa językowy obraz wycinka rzeczywistości. Kosylowie Irena i Czesław. Strzygoń. 6. Brzozowska Małgorzata. 17-21.. Zuzanny Topolińskiej. Gość w czerwonym płaszczu. [Uwagi o zeszycie próbnym SLSJ]. 95-145. „Akcent" nr 26. JOS. Stereotyp słońca w polszczyźnie ludowej. UMCS. 1980. New York. —. —. s. 1986. s. On Defining Meaning Familes. by E. Majer-Baranowska Urszula. 1986. 48-51. Hónig Anton. Sakramentałta i pseudosakramentalia (na wybranym materiale z zakresu meteorologii ludowej). Ludowy stereotyp rzeki. Osobliwości słownikowe lubelskiej pieśni ludowej. Władanie językiem a wiedza o świecie. Zmora. LL nr 3. 7-10. 83-118. Tokarski Ryszard. Mazurkiewicz Małgorzata. 1976. „komunizmu" i „nauczyciela"). 79-99. —. 1. Wprowadzenie do frazeologii syntaktycznej. s. —. O definiowaniu pojęć wielotreściowych. [w:] FSR. Matka. 1993. 56-58.. Wrocław. Bartminskiego. [w. s. 316 ss. Koper Anna. Stereotypy językowe. 1993. 1966. —. 1988. s. s. 1988. 1994. Czyżewski Feliks. 1. Deutscher Akademischer Austauschdienst. 52-55. Panasiuk Jolanta. s. 'Woda' . 11-211. 74-77. 48-60. [w:] Convivium. Korowaj. 153-179. 1993. Poetyka ukrajinśkoji narodnoji pisni.dzieło Boga czy diabelska sprawka? „Akcent" nr 4. 1978. Mazurkiewicz-Brzozowska Małgorzata.. 1990b. —. 1 TL 1991. Współczesny język polski. s. s. 17-23. —. —. 587-592. „Etnolingwistyka" t. [w:] FSR. 1993. Germaniscłies Jahrbuch. —. Itamień . [w:] Teoria tekstu. Bach. 77-94. 1980. 121-128. sacrum. Stereotyp językowy płaczu w polszczyźnie ludowej. Problemy analizy prototypowości pojęć (na przykładzie „uczciwości". „Etnolingwistyka" t. Gwiazda. —. s. s. s. 30-36. „Etnolingwistyka" t. Bartminskiego. 1995. Elementy frazematyki.

Agnieszka Gąsek. Stereotyp językowy Żyda w polszczyźnie ludowej. Slaujanskie drevnosti. Maria Wianecka. s. 1993: Anna Lewandowska. księżyc. Bernarda Prażnowska. Konotacja semantyczna nazw gwiazd w polszczyźnie ludowej. Semantyka i składnia nazw żołnierza w tekstach ludowych. 1983: Anna Bochenko. Jolanta Urban. Semantyka i składnia wyrazów słońce. 1982: Elżbieta Dąbrowska. Wybrane stereotypy narodowościowe we współczesnym języku polskim. Stereotypy językowe żeńskich członków rodziny: matki. Niemiec. 1986: Grażyna Czaplak. Małgorzata Teterycz. Konotacja semantyczna nazw kwiatów w języku folkloru. Francuza i Amerykanina we współczesnym języku polskim.O „SŁOWNIKU STEREOTYPÓW. Konotacja semantyczna nazw syna i córki w języku ludowym i polszczyźnie ogólnej. Marianna Jarosz. 17. Stereotypy rodzinne: ojca. Katarzyna Bartoszcze. Stereotyp językowy wody w polskiej prozie ludowej. brata. Konotacja semantyczna nazw księżyca w polszczyźnie ludowej. Moskva 1995. I. Stereotyp Boga w polszczyźnie ludowej. Stereotypy językowe Rosjanina. uprawą roli). Konotacja semantyczna nazw ptaków dzikich w polszczyźnie ludowej. 80-83. Grażyna Szostek. Wybrane stereotypy ludzi w środowisku studentów lubelskich. Szwed. Konotacja semantyczna pioruna w polszczyźnie ludowej. Synonimy i hiponimy czasownikowe w polskiej pieśni ludowej. koń. 1995. Analiza semantyczna nazw słońce i księżyc w polszczyźnie ludowej. Pole leksykalno-scmantycznc „kosmos" w polszczyźnie ludowej. córki. Na/wy zawodowe w języku ludowym i polszczyźnie ogólnej (związane z rzemiosłem). Jolanta Puch. milicjant)... Jolanta Panasiuk. Maria Wojtków. Stereotyp językowy pracy w polszczyźnie ludowej. Konotacja semantyczna nazw metali i kamieni w polszczyźnie ludowej. wujek. Konotacja semantyczna nazw podstawowych zbóż w polszczyźnie ludowej. Mirosława Grabias. 1985: Danuta Dzik. Anna Jas/. .analiza semantyczna. Izabela Kołodziej. Bronisława Karaś. O slovarie „Slavjanskie drevnosti". krowa w tekstach folkloru i w języku ogólnym. Stereotyp językowy Matki Boskiej w polszczyźnie ludowej. A-G. Francuz." —. Kolberga. Ludowy stereotyp czarownicy. Konotacja semantyczna nazw ptaków dzikich w języku folkloru. ciotka. [w:] SLSJ. 1985. teściowej. Ludowe słownictwo meteorologiczne . 1981: Jolanta Kwiecińska-Puchalska. Konotacja semantyczna słońca w polszczyźnie ludowej. Justyna Pawłowska. Konotacja semantyczna nazw zwierząt: baran. Stereotyp językowy Pana Jezusa w polszczyźnie ludowej. Jadwiga Sadłowska. Ewa Olechnowicz. Anna Szarugiewicz.ak-Żuk. Współczesne opowieści ustne z okolic Lubartowa. Marta Czarnocka.semantyka i składnia. Jolanta Grygo." ____________________ 33 32 _______________O „SŁOWNIKU STEREOTYPÓW. Semantyka wyrazu „dom" w języku polskim. babki we współczesnym języku polskim. Stereotyp miłości we współczesnym języku polskim. [w:] Tołstoj Nikita Iljić (red. Stereotyp śmierci w języku i kulturze ludowej. Niemca i Polaka w języku polskim. Analiza semantyczna nazw demonów pozadomowych w „Ludzie" O. Stereotypy językowe zawodów we współczesnym języku polskim (chłop. Struktura semantyczna a składnia nazw powinowactwa i pokrewieństwa rodzinnego w folklorze lubelskim. gwiazdy w kulturze ludowej i wybranych tekstach literackich. Zofia Marciniak. Żuraw Grażyna. Anna Kotyła. Nazwy fizjograficzne w polszczyźnie ludowej . Bożena Lisek. Stereotyp matki i dziecka w literaturze ludowej. syna. Stereotyp językowy wilka i wilkołaka w polszczyźnie ludowej. Anna Zdzicszyńska. Krystyna Swatek. szwagier. teścia. Analiza semantyczna nazw demonów w „Ludzie" O. Konotacja semantyczna nazw kolorów w języku folkloru. Urszula Majer. Urszula Remiszewska. Słownictwo somatyczne w pieśni i bajce ludowej. Jolanta Welniak. Wanda Skorek. Emilia Przybyś. Cygan. Irena Kosyl. Tolstogo. Stereotyp językowy ojca w polszczyźnie ludowej. 1990: Marta Adolph. Przyśpiewy w pieśniach ludowych na tle kategorii wykrzyknika. stryjek. Konotacje semantyczne wybranych nazw rodzinnych (babka. Jadwiga Kuśrnierzak. Małgorzata Mazurkiewicz. Nazwy mieszkańców pochodne od nazw regionów w języku ludowym i polszczyźnie ogólnej. N. Stereotypy językowe nazw narodowości (Żyd. Konotacja semantyczna nazw drzew w folklorze. Danuta Kowal. Krystyna Wawręta. Składnia i semantyka nazw brata i siostry w polszczyźnie ludowej. Bożena Taranowicz. Prace magisterskie związane ze wykonane w latach 1977-1995 1977: Marianna Kończyk. Stanisława Nicbrzcgowska. wnuk. Wierzbicka Anna. Stereotyp zawodów inteligenckich w języku ludowym i wybranych przykładach z literatury pięknej. Konotacja semantyczna wybranych nazw drzew liściastych w polszczyźnie ludowej. Zofia Wójcikowska.). Małgorzata Snatska. Barbara Śpiewak. 1995. 1980. 1984: A l i c j a Cap.. Stereotypy językowe związane z kręgiem życia rodzinnego we współczesnym języku polskim. teściowa. Twórczość Marii Kozłowej z Tarnobrzega. Mirosława Rękas. koza. „Słownikiem" 1978: Barbara Loch. siostry. Maria Kamola. 5-14. Semantyka i składnia nazw diabła w tekstach ludowych i polszczyźnie ogólnej. Stereotyp językowy domu i rodziny w języku polskim. Stereotypy językowe demonów w okolicach Krasnobrodu. Węgier. Lucyna Piech. Mirosława Steckiewicz. dziadek. s. Rusin. Ann Arbor. iMigcnia Pitueha-Wesołowska. Kolberga. Stereotypy językowe Żyda. Tatar. Hej. Aneks. Lexicography and conceptual analysis. 1. Liczebnik w tekstach folkloru. robotnik. Obraz kosmosu w tekstach folklorystycznych wsi Matiaszówka. Piotr Szarugiewicz. Czech) w tekstach języka ludowego i materiałach etnograficznych Kolberga. Zofia Surmacz. 1991: Anna Berbeć-Wypychowska. Małgorzata Kądziołka. dziadka w języku polskim. 1979: Teresa Petruczynik. teść. wnuczka) w języku folkloru i w polszczyźnie ogólnej. Konotacja semantyczna ognia w polszczyźnie ludowej. Nazwy zawodowe w języku ludowym i polszczyźnie ogólnej (związane 7. Kolberga. Małgorzata Być. Stereotyp językowy panującego i jego rodziny w języku ludowym. Mirosława Zastawny. Szczęście w polszczyźnie ludowej. Jolanta Zięba. Semantyczna analiza nazw demonów domowych i wodno-bagiennych w „Ludzie" O.. Etnohngvistićeskij slovar\ pod red. Małgorzata Byszuk. Małgorzata Swić-Chlebicj. l. Konotacja semantyczna nazw niektórych ziół w polszczyźnie ludowej.

Wrocław. Bart Lub — Kolędowanie na Lubelszczyźnie. Warszawa 1969. ŹRÓDŁA I OPRACOWANIA I. 1995: Walentyna Adamicka. Katarzyna Smyk. osa. red. Z polskich pieśni ludowych. Białoruś).. Wierzenia i praktyki magiczne pasterzy w Tatrach Polskich. Ad Złote — Złote ziarna. Grzyby w polszczyźnie ludowej. s. v Anita Dziegdziarz. Biel Kasz — Mioduchowska Aurelia. Sandomierskie. Lublin 1985.. Gady w polszczyźnie ludowej . Lwów 1929.34 _______________O „SŁOWNIKU STEREOTYPÓW. Teksty gwarowe z Lubelszczyzny. Aneta Winiarczyk. Kraków 1939. Robert Brzozowiec. red. Ad Zam — Adamowski Jan. Przed ołtarzem.Warszawa-Kraków-Gdańsk 1978. 625 pieśni z wyborem wariantów i komentarzami]. U kolebki. Jadwiga Doda. Stereotyp ptaków wieszczących zło w języku polskim. Bieg Koleb — Biegeleisen Henryk. Wisłą. Mazur Jan. Baz Tatr — Bazińska Barbara. i posłowiem opatrzył Jan Adamowski.. Wrocław 1960. 97-107.analiza leksykalno-semantyczna. „Akcent" 1986. Teksty z 12 wsi w powiatach rybnickim i pszczyńskim. Kwiaty w języku polskim. Słownictwo gwary okolic Kramska na tle kultury ludowej. zebrał. Analiza leksykalno-semantyczna. Z repertuaru zamojskich laureatów festiwalu Kapel i Śpiewaków Ludowych w Kazimierzu n. Justyna Lis. 1 Teksty. Analiza leksykalno--semantyczna. oprać. Tam na Podlasiu. Beata Małkiewicz. Białoruś). Jerzy Bartmiński . Analiza leksykalno-semantyczna. Bar Pil — Baranowski Bohdan. Bąk Kramsk — Bąk Piotr. Ad Pies Adamowski Jan. W polu lipejka. obrzędach i zwyczajach Polaków % okolic Woronowa (obw. Lodź 1971. Wesele ludowe w Grębowie. [mps Instytut Sztuki PAN. [w:] Pasterstwo Tatr Polskich i Podhala. Kultura ludowa XVII i XVIII w. Zycie codzienne wsi między Wartą a Pilicą w XIX wieku. Kaszuby. na ziemiach Polski Środkowej. Pies i kot w języku polskim. zebrał i oprać. Obrzęd weselny na Ziemi Lidzkiej (obwód Grodno. 7 Zycie i folklor pasterzy Tatr Polskich i Podhala. 65-227. Pieśni ludowe z gminy Borki i ich wykonawcy. Grodzieński. trzmiel i szerszeń w polszczyźnie ludowej.Adamowski Jan. Zamość 1988. Kraków 1929. t. Wrocław 1967. Bar SrodP — Baranowski Bohdan. Drzewa i krzewy iglaste w polszczyźnie ludowej. nr A (26). Bąk Śląsk — Teksty gwarowe z polskiego Śląska. Lecznictwo ludu polskiego. Edyta Woroniewicz-Fornal. Wrocław 1986." 1994: Anna Prokopowicz. Antologia współczesnej poezji ludowej ziemi zamojskiej. Monika Zuk. Obrzęd weselny Polaków z okolic Woronowa (obw. Nad mogiłą. Białoruś). Bąk Gręb — Bąk Stanisław. Folklor Polaków z okolic Wilna. Bieg Lecz — Biegeleisen Henryk. s.. Analiza leksykalno-semantyczna. Analiza leksykalno-semantyczna. Potoczny a naukowy obraz gryzoni w języku polskim na przykładzie „myszy" i „szczura". „Literatura Ludowa" ogólnego zbioru rocznik 25 za rok 1981. Irena Kołyszko. Obrzędy i zwyczaje związane z narodzinami i śmiercią w środowisku Polaków z okolic Grodna. Bart TLub — Bartmiński Jerzy. Jerzy Bartmiński i Czesław Ilernas. Bielawski Ludwik. Narodziny i śmierć w wierzeniach. Stanisław Bąk. Halina Mickiewicz. t. Lublin 1994. Wrocław 1958. ŹRÓDŁA DRUKOWANE Ad Bor . Analiza leksykalno-semantyczna. Pszczoła. Włodzimierz Antoniewicz. grodzieński..

22 (E-J). s. red Adolf Nasz. 2 1889. t. Monografja etnograficzna. 1980. 1990. Byst Kul — Bystroń Jan Stanisław. 1991. 31 (Z-Ż). s. Dwór WMaz Dworakowski Stanisław. 21 (C-D). Drab Pódl Drabik Wanda. Słowiańskie słownictwo dotyczące przyrody żywej. Etnl 1988 Polin — Adamowski Jan. 1985. przysłowia. s. i. t. gusła. Kraków 1992. Świecie 1866. bajki. Wrocław 1967. 1992. Jego zwyczaje. 149-274. Folf Zag — Polskie zagadki ludowe. 145-161. wstępem. 1 Podania. Wrocław 1959. Etnl 1991 NBuż — Adamowski Jan. Cheł Przas — Chełchowski Stanisław. 1 1888. Jerzy Bartmiński. Obrzędy Podlasia. Wrocław 1965. 1989. t. Podlasie]. 79-99. 20 (A-B). Podręcznik etnografii Polski. Etnl 1992 Pódl — Szymańska Janina. lego „Rozprawy Komisji Językowej. 1976. 25 (N-Ó). 26 (Pa-Por). Kurpie. Warszawa 1948. 1989. „Etnolingwistyka" 2. Słownictwu Warmii i Mazur. s. 265-321. Etnl 1994 Nieb — Niebrzegowska Stanisława. t. [w:] Wieś dolnośląska. s. •ICSCl Warszawa 1980. Podlaskie pieśni weselne z Wólki Polinowskiej. s. Warszawa 1973. s. Lud polski. Bajki o zwierzętach. Cisz Krak — Ciszewski Stanisław. 1985. Wiek XVI -XVIII. 1-2. 1979. opowi garncarzy. sposób życia. s. 1981. Czap Mat — Czaplak Grażyna. 23 (K). Burch Za — Burchard Przemysław. s. 1974. 1 1960. t. opowiadania ludowe z okolic Przasnysza. fot. 147-290. Siewierza i Pilicy. Lwów 1926. 97-134. Kultura społeczna ludu wiejskiego na Mazowszu nad Narwią. baśnie. wstępem i komentarzem opatrzył J u l i a n Maślanka. Obraz kosmosu w tekstach folklorystycznych wsi Matiaszówka.Dygacz Adolf. Teksty gwarowe ze wsi Matiaszówka. Za ostatnim przystankiem. 143-265. 24 (L-M). wybrał i oprać. Chód Sp — Dołęga-Chodakowski Zorian. Księzacy (Łowiczante). s. cz. Fisch Lud — Fischer Adam. bajki. 30 (W). s. 117-257. Etnografia dawnych Prusów. Warszawa. 129-281. Wierzenia i obrzędy. Kraków 1894. Lublin 1987. Chmiel Księż — Chmielińska Aniela. Lud okolic Sławkowa w powiecie olkuskim. Warszawa. Byst Etn — Bystroń Jan Stanisław. t. Cisz Sławk — Ciszewski Stanisław. 29 (Sz-U). Rozprawa doktorska. 105-113. 1. Gdynia 1937. [w druku.. 2 1976. Fisch Prus — Fischer Adam. [materiał ze wschodniej Lubelszczyzny]. cz. Uprawa lnu i wstępna obróbka jego włókna na Dolnym Śląsku w XV1H-XX wieku. Byst Dz — Bystroń Jan Stanisław. Śpiewy słowiańskie pod strzechą wiejską zebrane. „Etnolingwistyka" 6. 27 (Pos-R). Lublin 1988—: Etnl 1988 Bacz — Bączkowska Grażyna. Powieści fantastyczne. t. 1978. s. s. Korowaj. „Etnolingwistyka" 4. Warszawa 1935. Strzygi i topieluchy. Bit Śląsk — Bittner-Szewczykowa Halina. „Etnolingwistyka" l. Olsztyn 1971. Warszawa 1987. zabawy. s. t. t. 123-276. Podania. legendy. t. Kultura ludowa. Jerzego Bartmińskiego. 91-213. obrzędy. Dob Niem — Dobrzyński Walenty. Skórb kaszebsko-sloijnske móve. Zarys etnograficzny województwa lubelskiego. Cey Kasz — Ceynowa Florian. Warszawa 1985. 173-181. Semantyka jajka w rytach orki i siewu. Lwów 1937. Warszawa 19-17. 1994. Czub Aneg — Czubala Dionizjusz. Dyg Kat . 189-277. Wydawnictwo Łódzkiego Towarzystwa Naukowego". Teksty gwarowe z okolic Biłgoraja (pod red. 325370. „Etnolingwistyka" 5. 169-173. 1988. t. Fed Zar — Federowski Michał. Dek Sier — Dekowski Jan Piotr. Warszawa 1975. Etnografia Polski. Sławomir Folfasiński. Zródta i dokumentacja. [materiały ogólnopolskie]. Etnl — „Etnolingwistyka". 1 Zwyczaje doroczne i gospodarskie. s. s. Powieści. Pieśni „pustych nocy". 2 Morfologia. Chęt Kurp — Chętnik Adam. 1983. t. Chęt Gad — Chętnik Adam. s. Relacje o Kosmosie. opracował z rękopisu. Burza w wierzeniach ludowych. 135-268. t. Warszawa 1889-1890.9 Szym — Szymańska Janina. „Etnolingwistyka" 3. Białystok 1964. 1984. Etnl 1989 Niew — Niewiadomski Donat. Lublin 1932. Anegdoty. s. . „Etnolingwistyka" 9. Wrocław 1970. Pieśni ludowe miasta Katowic. Budź Słów — Budziszewska Wanda. Dzik Klech Klechdy polskie. Krakowiacy. Etnl 1994 Czyż — Czyżewski Feliks. lubelskiego. Słownictwo ludowe z terenów województwa kieleckm i łódzkiego. Gwary powiatu niemodlińskiego. Etnl t. Opowieści sieradzkie. Lud okolic Żarek. red. red. Kraków 1924. Praca magisterska napisana pod kierunkiem prof. 83-233. 1988. Kosmos w senniku ludowym. 61-72. Katowice 1987. 1994. [mps]. 135-290. s. Jerzego Bartmińskiego). Etnl 1989 Biłg — Relacje o kosmosie. pieśni. Gadki kurpiowskie. 1975. Chm Lub — Lubelska pieśń ludowa. 28 (Sa-Sy). Dwór Maz Dworakowski Stanisław. Dej Kieł — Dejna Karol. Kraków 1925. [w:] Monografia statystyczno-gospodarcza woj. zabobony. Powieści anegdotyczno-obyczajowo-momlne. 95-149. t. „Etnolingwistyka" 1. zagadki i właściwości mowy. s. 1977. Fisch Lub — Fischer Adam. 171-183. Kraków 1887. Zwyczaje rodzinne w powiecie wysokomazowieckim. Warszawa 1947. Czubalina Marianna. Nadbużańskie sobótki (z przekazu Niny Niko-lajuk). Chmara Józef. Podlaskie pieśni wlóczebne. s. s. t. oprać. 119-261. podania. [mps]. Etnl 1990 Mat ■— Czaplak Grażyna. przypisami i posło-wiem opatrzył Stanisław Dzikowski. opowieści i facecje na podstawie materiałów ludowych. teksty gwarowe. Dzieje obyczajów w dawnej Polsce. s. Zagadki i łamigłówki. t. „Etnolingwistyka" 6. t. „Etnolingwistyka" 2.36 ŹRÓDŁA I OPRACOWANIA ŹRÓDŁA I OPRACOWANIA 37 Bień WiM — Bień-Dielska Hanna.

K 2 San — T. Serya Wrocław 1967. Kalendarz obrzędowy ludu polskiego.. [wyd. [wyd. cz. Poznańskie. Wiersze. 12 W. red.. z: Lud. red. 1875]... [wyd. Wrocław 1960. z: Lud. 1867]. 1877]. Wrocław 1976. fotoofset. K 10 Poz — T. 15 W. Wrocław: K 1 Pies — T. K 17 Lub — T. Lublin 1966... z: Lud.. Obraz. 1 Mazowsze polne. [w:] Wieś dolnośląska. Adolf Nasz. Poznańskie. fotoofset. Jadwiga Grodzka. Grzeg Wier — Grzegorczykowie Rozalia i Wojciech. 2.. [wyd. 19 Kieleckie. Serya VIII. Serya XXII. V Luli Srr. Gład Wiedz — Gładyszowa Maria. Serya XVII. z.. gasła. 2.. Grodź Łęcz — Legendy łęczyckie. fw\'d. 1964. 1883]. K 12 Poz — T. [wyd. 1886]. [wyd. Dialekt malborskt. jego zwyczaje. Lud polski. 1962.. 1963.. 1 .. 1963. 137-195. 1963. K 3 Kuj — T. [wyd. K 7 Krak — T. cz... z: Mazowsze. [wyd. Warszawa 1967... Pelpin 1922... z: Mazowsze. Obraz etnograficzny skreślił. Serya XXI. fotooffsetowe z 1830].. Wrocław 1971. [wyd. cz. 1963. 5 Krakowskie. K — Kolberg Oskar. Warszawa 1928. [w:] Wieś dolnośląska. Piotr Kaleciak. 4. 12-15. 7 Krakowskie. fotoofset. [wyd. 1887]. 2. [wyd. 2. z. [wyd. 14 W.. fotoofset.. 1. 1.. obrzędy. zabobony. red. K 25 Maz T. 1. cz.. 3. 2.. Wrocław 1970... 9 W. 2 Sandomierskie. 53-69. [wyd.. 2.. Górn Malb — Górnowicz Hubert. fotoofset. Hoł Wes — Hołyszowa Paulina.. Jan Piotr Dekowski. z: Lud... 7. z: Lud. z: Lud. fotoofset.. Serya VII. piosnek i wierszy do użytku starostów. K 4 Kuj — T. K 18 Kieł — T. Współczesne garncarstwo ludowe na Dolnym Śląsku. '1'. fotoofset. zabawy. K 19 Kieł — T.. wstęp i komentarze Janina Hajduk-Nijakowska. cz.. Serya IX. Piotr Kaleciak. Organ Towarzystwa Miłośników Języka Polskiego". podania. [wyd. 13 W. Serya VI.. 1879]. K 16 Lub — T. Poznańskie. 2 Mazowsze polne.. Pieśni mazurskie przez Józefa Gąsiorowskicgo w 1884 zebrane. cz. cz.. Nasze wesele..... z: Lud. K 23 Kai — T. [wyd. 1962. z: Lud. 1885]. Wiedza ludowa o gwiazdach. z: Lud. 6 Krakowskie. [wyd. K 22 Łęcz — T. zebrała i oprać.. Gąs Mazur — Stoi lipa. 1 Pieśni ludu polskiego. 1884]. [w:] Materiały etnograficzne z powiatu limanowskiego.. Gol Lud — Gołębiowski Łukasz. Serya XIII. Ikonografia dolnośląskiego malarstwa ludowego na szkle. fotoofset. 1. fotoofset. R. 1962. cz. Pokłosie konkursu.. z: Lud. 1962.. Opowieści ludu spiskiego. fotoofset. 22 Łęczyckie. z: Lud. „Literatura Ludowa".. Jadwiga Kucharska. 26 Mazowsze. K 26 Maz — T.. cz. s... muzyka i tańce. t.. Jaz Spis — Jazowski Andrzej. cz... Antologia polskiej pieśni ludowej ze zbiorów polskich XVIII w. 3. Ks. 1963. z: Lud. Wrocław 1971. wybór.. 2. 1963. cz.. [wyd. 1888].. fotoofset. 1890]. 1881]. 1962. 1963. z: Lud. 8 Krakowskie. Warszawa 1983. Fryd Pom — Frydrychowicz Romuald.. Warszawa 1976. [wyd. fotoofset.. fotoofset. Serya II!. 23 Kaliskie. Serya XXIII.... Serya I [2]. Gal Star — Gallus Józef. 1873]. 1962. przysłowia... 1962. 1875]. [wyd.. 1887]. Kraków 1913-. cz. K 24 Maz — T. fotoofset.. Poznańskie. 16 Lubelskie... mowa. Serya XVIII. s. 79-96... 18 Kieleckie.. Łódź 1960. fotoofset. 1962. Serya . . z: Lud. cz.. z: Lud.. z: Lud. 1874]. 1962. Ks. cz.. [wyd.... Serya XV.. 3 Kujawy. Jego zwyczaje. Adolf Nasz. t. Serya /. cz. Bronisława Kop-czyńska-Jaworska. 1857]. Hajd Nie — Nie wszystko bajka. Serya XVI. [wyd. Bytom 1892. 1. Pisarzowa. red. 1886].. Dzieła wszystkie.. [wyd. Her Kai — Hernas Czesław. sposób życia. 24 Mazowsze... fotoofset. Przedstawił.. cz.m IV IRK71 Serya XI. red. 1889].. Ks. K 20 Rad — T. K 14 Poz Lud.. fotoofset.. pieśni...T. K 8 Krak T. Warszawa 1972. Poznańskie... fotoofset. 4. cz.. z: Lud.. 11 W. cz.. s. 1876]. JP — „Język Polski. Ks. K 21 Rad — T. Ks. Jan Śląsk — Jankowska Barbara. 1882].. Ks.. Jęcz Śląsk — Jęczalik Ewa.. 1961. 1871]. Warszawa 1965. Gór Lim — Górszczyk Antoni.... fotoofset. fotoofset. fotoofset.. t. Polskie ludowe podania historyczne. 2. Frań Kai — Frankowski Eugeniusz. W kalinowym lesie. 2. 1963.. s. X. 3 Mazowsze leśne. Kultura społeczna ludu z okolic Rozwadowa. Gaj Rozw — Gaj-Piotrowski Wilhelm. fotoofsetowe z: Lud.. czyli zbiór przemówień. z: Lud.. 1. 5. 21 Radomskie. 1885]. drużbów i gości przy godach weselnych. 1963. Gdańsk 1967.. K 6 Krak 1'. 1963. 321-348. Gaw Lim — Gawron Walenty. 10 W. z: Lud. fotoofset. Starosta weselny. 25 Mazowsze. z: Mazowsze. cz. Poznańskie...... 20 Radomskie. [wyd. lipuleczka. Wesele Lachów limanowskich. fotoofset. [wyd. K 15 Poz — T. K 13 Poz — T. Podania ludowe na Pomorzu z czasów wojen napoleońskich. 1964. CZ... K 11 Poz — T.. cz. 1963. fotoofset.. Serya XII. [wyd. 17 Lubelskie. Serya V. 3. 1964. 6. cz. K 9 Poz T.. 1880]. [w:] Materiały etnograficzne z powiatu limanowskiego. t.. fotoofset. z: Lud.. Wrocław 1970. Ks.. Warszawa 1983. Obraz.39 ŹRÓDŁA 1 OPRACOWANIA 38 ŹRÓDŁA I OPRACOWANIA K 5 Krak Folk Łodz — Folklor robotniczej Łodzi. 1962. 4 Kuiawtj. 1963. Serya XIX.... 1865]. z: XIV. [wyd. Serya XX... Poznańskie. 2.

z: Mazowsze. K 33 Cheł — T. 1967]. Agata Skrukwa. cz. Władysław Ogrodziński. 1963. Władysław Kuraszkie-wicz.. Ostatki Słowian na południowym brzegu Bałtyckiego Morza.. z rękopisów oprać. 1 Lużyce. Kap Baj — Kapełuś Helena. 7. cz. cz. 1890]. t. 1. cz. wydał I[zydor] Kopernicki. K 45 Gór — T. t. red. Kurpie. t. 1962. cz. Konop Krak — Konopka Józef. Wanda Pomianowska. wyb. 57 Ruś Czerwona. Medard Tarko. fotoofset. Agata Skrukwa. Elżbieta Miller. Kraków 1956. Danuta Pawlakowa. red. 53 Litwa.. K 59 Łuż . fototypiczne pierwodruku z 1840 r. 1882]. cz. 1968. Kraków 1956. 51 Sanockie Krośnieńskie. 1963. t. Kad Ciesz — Kadłubicc Karol Daniel.. cz. [wyd. K 28 Maz — T. Tadeusz Zdancewicz. [w:] Materiały etnograficzne z powiatu limanowskiego. red.. Wrocław 1971. 32 Pokucie. wybrała Teresa Komorowska. Toruń 1936. red. z: Pokucie. 5 Mazowsze stare. Tadeusz Zdancewicz.T. Kraków 1985. Adam Demartin. oraz opatrzył wstępem. K 50 Sa-Kr — T. Bogusław Linette. 14 42. [wyd. 33 Chełmskie. Elżbieta Jaworska. 36 Wołyń. 2. Mazury. dotyczących zjawisk astronomicznych.. K 53 Lit T... 49 Sanockie . cz. Cz. Medard Tarko. K 35 Przem — T. 1973. 2. 1974. " K 48 Ta-Rz — T. fotoofset. 1. Medard Tarko. K 51 Sa-Kr T. Jerzy Kądzioła.. Viera Gaśparfkova. fotoofset. s. t. posłowie i oprać. z rękopisów oprać. K 36 Woł — T. Agata Skrukwa. Danuta Pawlak. fotoofset. 4. 1964. Agata Skrukwa.. 41 Mazowsze. z: Pokucie. fotoofset.. Ostrawa 1973. słowniczkiem.T. red. cz. K 44 Gór — T. 1970. 1. 29 Pokucie. Medard Tarko. Medard Tarko. Medard Tarko. Zbigniew Jasiewicz. z rękopisów oprać. 6. z materiałów pośmiertnych wydał I[zydor] Kopernicki. 39 Pomorze oraz Aleksander Hilferding. 2. 4 Mazowsze stare. 45 Góry i Podgórze.. red. Obraz.. zeszyt 1 1978. Danuta Pawlak. z rękopisów oprać. 1888]. Pieśni ludu krakowskiego. 1965 K 40 MazP — T.. 1883]. 52 Białoruś . 55 Ruś Karpacka..Józef Jezowicz. Medard Tarko. Aleksander Pawlak.. Obraz etnograficzny skreślił. Aleksander Pawlak. [wyd. cz. 1 768. 1968... Kom Tatr — Zbójnicki dar. [wyd. K 54 RuśK -. 48 Tarnowskie Rzeszowskie. K 57 RuśC -. cz. 1966.Krośnieńskie. zeszyt 2 1979. przeł. Warszawa 1968. Danuta Pawlakowa. red. fotoofset. Gawędziarz cieszyński . Bogusław Linette. Danuta Pawlak.. Adam Demartin. 769-1435. Kon WiM Bajki Warmii i Mazur. t. Stanisław Swirko. 1. Danuta Pawlak. Oskar Kolberg. 1. red. 1964. [wyd. red. 46 Kaliskie i Sieradzkie. Tadeusz Skulina. 40 Mazury Pruskie.. Medard Tarko. fotoofset. 1964. Agata Skrukwa. red. Karł SGP — Karłowicz Jan. Walerian Sobisiak. z rękopisów oprać. 54 Ruś Karpacka. red. Elżbieta Miller. [wyd. z rękopisów oprać'Stanisław Kasperczak. Obrzędy. 2. 1. 4. Polskie i słowackie opowiadania tatrzańskie. Władysław Kurasz-kiewicz. z rękopisów oprać. Zbigniew Jasiewicz. 1965. Pieśni ludu pomorskiego. bibliografią. z: Pokucie.40 ŹRÓDŁA I OPRACOWANIA ŹRÓDŁA I OPRACOWANIA 11 K 27 Maz — T. red. s. 30 Pokucie.. red. Medard Tarko. Medard Tarko. Bogusław Linette. Aleksander Pawlak. Bajka ludowa w dawnej Polsce. fotoofset.] . 34 Chełmskie.. cz. Medard Tarko. K 52 Br-Pol T. 5. 4. red. Poznań 1994. K 60 Przysł . 1964. 47 Podole. 1966. Obmz. K 42 Maz — T. red. K 49 Sa-Kr — T.. 1967. z: Pokucie. 31 Pokucie. Józef Burszta. 1970. z rękopisów oprać. z: Mazowsze. Zarys etnograficzny. 1907]. cz. 3. 1891].. 42 Mazowsze. Danuta Pawlak. Obraz etnograficzny skreślił. red. Kar Rzesz — Powieści ludu rzeszowskiego. Józef Burszta. z rękopisów oprać. 2. 1888]. red. Bogusław Linette.. Kai Lim — Kaleciak Piotr. z: Chełmskie. K 43 SI — T. Piotr Kaleciak. Danuta Pawlakowa. z rękopisów oprać.. z rękopisów i z druków zebr. Bogusław Linette. z rękopisów oprać. z rękopisów oprać. red. red. 3. i oprać. K 46 Ka-S — T. z rękopisów oprać. indeksami Stanisław Swirko. Agata Skrukwa. K 31 Pok — T. Mieczysław Karaś. Czesław Kudzinowski. Kultura ludowa Ziemi Dobrzyńskiej. 1971. K 29 Pok — T.T. z rękopisów oprać. Bogusław Linette. red. s. K 56 RuśC . 1964.. K 55 RuśK — T. 2. 1969. Medard Tarko.. cz. 1890]. fotoofset. z: Wołyń. cz. 2 red. Podlasie. 60 Przysłowia. 1. z rękopisów oprać.. 56 Ruś Czerwona. 1968. cz. pieśni. wydał Józef Tretiak. t. z rękopisów oprać. Słownik gwar polskich. cz. Halina Koneczna. 35 Przemyskie. K 34 Cheł — T. Bogusław Linette. [wyd. 1-6. Jarosław Lisakowski. 1976. fotoofset. Józef Burszta. t. z. Elżbieta Krzyżaniak. K 39 Pom — T. Przemiany w wiedzy i wierzeniach ludowych. K 32 Pok — T. Helena Kapełuś. z: Przemyskie. 43 Śląsk. Mazury. 1889]. Wrocław 1974. 1. 28 Mazowsze. [wyd. red.T.T. Tadeusz Skulina. 3. z rękopisów oprać. 50 Sanockie Krośnieńskie. Kraków 1900-1911. K 30 Pok — T. 27 Mazowsze. 1972. 1964. Agata Skrukwa. melodye. z rękopisów oprać. Kam Pom — Kamieński Lucjan. Tadeusz Skulina. Medard Tarko. cz. K 47 Pod — T. Bogusław Linette. t. Opowiadania polskie]. K 41 Maz — T. 2. z: Chełmskie. Karw Dobrz — Karwicka Teresa. Warszawa 1979. 44 Góry i Podgórze. z rękopisów oprać.. Danuta Pawlak. Warszawa 1976 [tylko cz.Polesie. z rękopisów oprać. [wyd. 59 Materiały do etnografii Słowian Zachodnich i Południowych. red. Jan Szajbel i Bogusław Linette. cz. 1967. [wyd. 1962. dokonane w XIX i XX wieku we wsiach powiatu limanowskiego ze szczególnym uwzględnieniem Kasiny Wielkiej. i oprać. 1891]. 1. [wyd. 2.

Wydawnictwo Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. Ludowe zwyczaje. red. 233-245. Krzyż Kuj 1 — Krzyżaniak Barbara. R. 3 1965. Kul Wiel — Kultura ludowa Wielkopolski. 7 1963. 1967. Śpiewanki góralskie. Kuc Młp — Kucała Marian. LL 1957/2/44-45 — Grzesik Józef. Lasowiaków. Lublin 1969. Opole 1978. z. Polskie słownictwo z zakresu astronomii i miar czasu. red. R. Opowiadania rzeszowskie. Pawlak Aleksander. s. Polska pieśń i muzyka ludowa. Górny Śląsk. Folklor słowny osobliwy Lasowiaków. historia i związki słowiańskie. Węgiełek-Januszewska Zdzisława. Kul Rop — Nad rzeką Ropą. Kujawy. za rok 1981 zob. Kutrz Kurp Kurpie Puszcza Zielona. Starachowice]. Spiwki z Ostrowic i Wełnina (wybór). R. LL 1957/3/24-30 — Bajki i opowiadania zapisane przez Teresę Sokołowską we wsi Zurawiczki. LL — „Literatura Ludowa". R. Katowice 1964. Pieśni ludowe. 3 1959. 3 1967. Kup Pol — Kupiszewski Władysław. 26 1982. Pieśnispod Łysicy. Józef Burszta. Poznańskie. 1958. 1 1962. (Wybór). 23 1979. „Poradnik Językowy". Roman Reinfuss. Kieleckie]. 37 1993.Kurek Czesław. LL 1957/3/45 — Kotula Franciszek. Anegdotyczne źródła przysłów (z „Okruchów Przysłowioznawczych"). Słownictwo meteorologiczne w gwarach i historii języka polskiego. R. Wrocław 1959. Warszawa 1969. 16 1972. . t. Anna Kutrzeba-Pojnarowa. Z problematyki społecznej w kieleckiej pieśni ludowej. pow. 1 1960. Nisko]. Busko Zdrój]. 10 1966. R. 2 1964. Kraków 1962. Źródła i materiały. Stan obecny. Wro cław. Przeciw urokom. 5. 30 1986. R. „Studia i Materiały Lubelskie. Tradycja i współczesność opolskich starostów wesel nych. 19 1975. Polskie podania ludowe o człowieku na księżycu. w 1988 za rok 1987. Astrvnomia ludowa. Warszawa 1970. II. LL 1957/3/9-14 — Darlak Stanisława. R. Cieszyn]. Bytom 1972. LL 1957/3/35-40 — Długosz Władysław. R 28 1984. red. Reportaż historyczny. Żywirska Maria. R. w 1976 zob. R. Ludowe nazwy gwiazdozbiorów. 6 1962. 9 1965. 11 1967/68. Przeworsk. red. 1 Teksty. LL 1957/1/41-45 — Doroszewski Witold. t. Rzeszowiaków i Podgórzan. „Poradnik Językowy". R. R. R. Zwyczaje i obrzędy wesełne we wsi Świlczy koło Rzeszowa. Kot Rzesz — Kotula Franciszek. Józef Burszta. R. z. LL 1957/4/42-45 — Ondrusz Józef. Kup Astr — Kupiszewski Władysław. 1 1962. pow. Warszawa 1974. LL 1957/2/41-44 — Mioduchowska Aurelia. Poznań 1964. Z Sandomierskiej Puszczy. Hej. Etnografia 2". 6-7. R. R. 36 1992. Kul Kosz — Stare i nowe w kulturze wsi koszalińskiej. 22 1978. 32 1988. Wierzenia i obrzędy u Podgórzan. Warszawa 1989. R. Za dawnych lat. R. oprać. Wybór pieśni. (Gawędy kultumlno--obyczajowe). 35 1991. Lig Górn Ligęza Józef. LL 1957/2/12-23 — Pomianowska Wanda. 18 1974. (U źródeł poetyckiej twórczości ludowej). [pow. Kot Podg — Kotula Franciszek. wyd. R. Wrocław t. leluja. R. Do miłego Chryste Pana. R. R. Krz PBL — Krzyżanowski Julian. Podania górnicze z Górnego Śląska. Kuk Pow — Kukier Ryszard. Po Rzeszowskim Podgórzu błądząc. Byrtusowej. Folk Łodz. 8 1964. 2 rozszerzone. Gdynia 1968. Ryszard Kukier. 2 1958. 1 1957. wierzenia i obrzędy pogrzebowe mieszkańców pogranicza Powiśla Lubelsko-Podlaskiego. Kot Urok — Kotula Franciszek. Kraków 1974. 2 1964. Zarys kultury górniczej. Warszawa 1976. Słownictwo Warmii i Mazur. red. Lisakowski Jarosław. Rzeszowiaków. 33 1989. Znaki przeszłości. Kraków 1974. Kul MiW — Kultura ludowa Mazurów i Warmiaków. Poznań. 21 1977.42 ŹRÓDŁA I OPRACOWANIA ŹRÓDŁA I OPRACOWANIA 43 Kot Las — Kotula Franciszek.zarys monograficzny. Miary czasu i meteorologia. t. Garść przysłów i zwrotów przysłowiowych z ziemi rzeszowskiej. Kup WiM Kupiszewski Władysław. Lwów 1927. 38 1994. R. LL 1957/3/40-44 — Kunysz Walenty. LL 1957/2/47-49 — Pluta Feliks. LL 1957/3/31-32 — Długosz Władysław. Kuch Pol — Kuchta Jan. t. 12-15 wyd. LL 1957/2/24-39 — Krzyżanowski Julian. Kuk Kasz — Kukier Ryszard. R. R. [w:] Kruszwica . Opowiadania podhalańskie. Zagadki z Rzeszowskiego. Kuk Krusz — Zarys etnograficzny okolic Kruszwicy. R. cz. 25 wyd w 1986 r. 24 1980. Kaszubi bytowscy. 39 1995: LL 1957/1/24-40 — Doroszewski Witold. 31 wyd. Kot Zn — Kotula Franciszek. R. Kraków 1965. Ze słownictwa ludowego w zakresie astronomii. 5 1961. R. Bart Lub. LL 1957/4/33-41 — Bielawski Ludwik. Lig Sbjsk — Ligęza Józef. 27 1983. [pow. Kur Opól -. R. [Śląsk. 1963. Zagłębie Dąbrowskie. 1959. t. R. w latach 1953-1957. [pow. R. Odchodzące ślady zatrzymać w pamięci. Kot San — Kotula Franciszek. Sadownik Jan. 290-303. t. s. R. Wrocław 1957. 29 1985. [Bukowina Tatrzańska]. R. Polska bajka ludowa w układzie systematycznym. 4 1960. Zarys monografii etnograficznej. 181-213'. s. Toruń 1965. Warszawa-Wrocław. Porównawczy słownik trzech wsi małopolskich. Ludowe nazwy gwiazd. 17 1973. 34 1990. Zarys kultury ludowej powiatu gorlickiego. 20 1976. Kup Met — Kupiszewski Władysław. t 2. R. ze Śląska Czeskiego. [z repertuaru M. czyli o wygasającycli starodawnych pieśniach kolędniczych w Rzeszowskiem. Józef Burszta. Wrocław 1976.

LL 1958/2-3/71-74 — Pluta Feliks. powiat Strzelce Opolskie. Bodzcn-tyn]. Ignacy Lenarczyk -zbieracz folkloru i poeta chłopski znad Pilicy.. [pow. Przyczynek do muzyki kujawskiej. pieśni i opowiadania opolskie. LL 1901/4 6/72-81 — Swirko Dobrosława. LL 1960/1/13-18 — Zabłocka Jadwiga. LL 1960/1/30-35 — Horodyska Halina.89 Ondrusz Józef. LL 1959/3-4/76-81 — Falińska Barbara. Dawne wesele łowickie. . LL 1959/3-4/62-66 — Lisakowski Jarosław. Pieśni weselne z Kierzkówki pow. [Kurpie]. Swirko Dobrosława. Rękopis pieśni mazurskich Gizewiu-sza.. Humoreski i przyśpiewki weselne. LL 1962/4-0/73-90 — Czernek Helena. Rosiak Roman. O tym. LL 1901/4-0/45-71 — Jaworska Zofia. LL 1962/4-6/128-138 — Czerniakowa Helena. Widowisko ludowe. LL 19C0/2 3/92 107 Blachowski Aleksander. . LL 1962/3/27-30 — Nowakowski Tadeusz. LL 1962/4-6/121-127 — Przyłucki Jerzy. LL 1901/4 0/109 Kielak A. LL 1962/1-2/59-02 — Dekowski Jan Piotr. o pięknej . Luków. Bielawski Ludwik. Siemiatycze. Fragmenty epickiej poezji górniczej. ich związki z folklorem i z ludowością Mickiewicza. siedleckim.Mioduchowska Aurelia. LL 1900/4 5/87. Opowiadania ze wsi Kadzidło i Dąbrowy. Wspomnienie z czasów okupacji niemieckiej. LL 1901/1 2/38-58 — Świątkowski Henryk. w kaszubskiej literaturze ludowej. Mazowszańskie piosenki z powiatów Piaseczno i Grodzisk Mazowiecki. oprać. Pieśni ludowe Warmii i Mazur. Sieradz. LL 1902/1-2/63-72 — Krawczyński Mieczysław Apoloniusz. Zagadki z Podlasia. Baśnie i opowiadania z Ziemi Łęczyckiej. miasteczka i wsie. Podania ludowe z Milanówka i okolic. Pieśni z Wizny i Miastkowa pow. Teksty ludowe z Okrzei i Woli Okrzejskiej. Wybór pieśni ze wsi Giby pow. GaiyJno.. Pieśni górnośląskie. LL 1902/1-2/38-58 . LL 1959/5-6/89-98 — Wojciechowski Ryszard. Miasta. Stęszewski Jan. Bajki i gawędy z Ziemi Łomżyńskiej. LL 1901/4-0/82-85 — Skierkowski Władysław. królowej szurpilskich jezior. Pieśni z jiowiatu płockiego. Opowieści ludowe z radomszczańskiego. cieszyńskiego.44______________________ŹRÓDŁA I OPRACOWANIA 45 ŹRÓDŁA 1 OPRACOWANIA LL 1957/4/51-54 — Broda Jan. Stęszewski Jan. [Slask]. LL 1962/1-2/73-87 — Szymczak Mieczysław. LL 1960/1/47-50 — Śliziński Jerzy. LL 1960/2-3/46-51 — Uziębło Maria.Kujawy]. Oracje. Sadownik Jan. Opowiadanie partyzanta. Sledziewski Antoni. Pieśni z okolic Przasnysza i Gostynina. Stęszewski Jan. LL 1960/2—3/83-86 — Antoniuk Jakub. Teksty ludowe z Ziemi Sieradzkiej. [Kurpie].legli. „Król Herod" z Ciechanowca pow. Swirko Dobrosława. LL 1960/4 5/36 04 Czarnocki Bohdan i i n . [wieś Skibin . Bielawski Ludwik. LL 1960/1/52-53 — Smyl Józef. Stęszewski Jan. LL 1958/2-3/52-70 — Wojtowicz Janina. Sejny. LL 1959/5-6/48-58 — Mioduchowska Aurelia. wierzeniach i obrzędach. Lubelskie zagadki ludowe w rękopiśmienniczych zbiorach Hieronima Łopacińskiego. LL 1958/2—3/74-81 — Opowieści ludowe z Krzyżanowic. Opowiadania i obrzędy ludowe na Mazurach i Warmii. LL 1958/2-3/43-51 — Ligęza Józef. LL 1959/1—2/128-132 — Basa Michał. Opowiadania kurpiowskie. LL 1962/3/41-44 — Dekowski Jan Piotr. „Mazowsze". Śląsk i jego ludzie. Rok obrzędowy w pow. Pasyjka w Cisowej. [Czeski Cieszyn]. i in. P a t i a Antoni. Opowiadania z Klonowej pow. Wybór pieśni ludowych z Zędowic. LL 1901/3/24-31 — Lisakowski Jarosław. LL LL 1958/2-3/39-42 — Walłis Stanisław. Pieśni z Ziemi Łomżyńskiej. LL 1963/2-3/94-96 — Arszyńska Ewa. LL 1960/1/36—46 — Jaworska Zofia. LL 1959/3-4/67-75 — Lisakowski Jarosław i in. Karczma i gorzałka w polskiej pieśni ludowej. Historia kamienia znad Jez. pow. Swirko Stanisław. podania i bajki województwa szczecińskiego. LL 1962/4-0/91-120 — Czernek Helena. Pieśni i opowiadania z powiatu bytowskiego. LL 1960/2-3/52-57 — Oleszczuk Aleksander. LL 1958/1/20—39 — Swirko Stanisław. Swirko Stanisław. Lubartów. LL 1959/5-6/24-31 — Rosiak Elżbieta. LL 1959/1-2/67-93 — Przy łuska-Jaworska Zofia. Swirko Dobrosława. LL 1960/2-3/81 — Oleszczuk Aleksander. LL 1960/2-3/58-64 — Bielawski Ludwik. Swirko Stanisław. Życzenia noworoczne z pow. Zagadki i przepowiednie pogody z Kujaw. LL 1959/1-2/51-63 — Sychta Bernard. Baśnie i podania ludowe na Podlasiu. LL 1960/4-5/28 33 — Stafiński Aleksander. LL 1960/2-3/74-80 — Sadownik Jan. LL 1960/4-5/35 Jaworska Zofia. LL 1901/4 0/80 90 Tworkowski Stanisław. LL 1901/3/8 23 -. Weselne przyśpiewki na Podlasiu. Pieśni. Podania z ziemi szczecineckiej.Sobicska Jadwiga. LL 1958/2-3/3-8 — Morcinek Gustaw. Sobieski Marian. Pieśni ludowe z Sieradzkiego i Łęczyńskiego. LL 1963/2-3/88-91 — Kudlińska R. Ballady Czeczota. LL 1900/2 3/88 91 Podanie. Opowiadanie z Oświęcimia. Łomża. LL 1963/4/3-12 — Hlawiczka Karol. Poeci ludowi Ziemi Łomżyńskiej. dlaczego na Kurpiacli nic było pańszczyzny. Z materiałów rękopiśmiennych. Pieśni z Puszczy Zielonej i z Puszczy Białej.

LL 1964/4-6/84-92 — Popowska-Taborska Hanna. Wrocław 1970. Kaszubi. Andrzejczak Barbara. LL 1976/1/42-47 — Wojewódzki Bolesław. lubelskie]. Andrzejczak Barbara. Kwnika z życia Polaków przy polskiej parafii kościoła św. Lor Kasz — Lorentz Fryderyk. Od świętej Doroty do Krakowianki. pow. Toruń 1934. Józefa. LL 1978/2/58-66 — Koter Zenon. Katowicki*']. Pieśni z powiatu kaliskiego i ostrowskiego. LL 1965/2—3/53-60 — Andrzejczak Barbara. [Rzeszowskie]. [brak informacji o geografii]. z czasów pierwszej wojny światowej. Mikołaj Juchnowicz . Żnin.inżyniera-elektryka. Uwagi nad reliktami tradycyjni] literatury ludowej we współczesnych wsiach dolnośląskich. pow. t. LL 1976/3/44-52 — Pawluczuk Włodzimierz. Lwów-Wrocław. t. 13 1907. 1 1895. Lisakowski Jarosław. t. LL 1975/2/44 48 Chajec Władysław. LL 1978/4-6/174-184 — Kolbuszewski Jacek. LL 1964/1-2/138-148 — Grzeszczuk Stanisław. Pieśni z Gącza pow. Pamiętnik podróży do Ziemi Świętej Józefa Wawrzyńczaka. Pieśni ludu śląskiego ze zbiorów rękopiśmiennych Józefa Lompy. 9 1903. [Bydgoskie]. 5 1899. [ziemianin z Kaliskiego]. LL 1966/2-3/33-43 — Wojewódzki Bolesław. Opoczyńscy artyści ludowi. zebrał Fryderyk Lorentz. t. LL 1966/2-3/64-68 — Wojewódzki Bolesław. LL 1972/3/49-58 — Woronczak Jerzy. LL 1964/4-6/126-139 — Pawłowska Jadwiga. LL 1973/4 5/100 121 Frischbier Hermann. Matka i córka z Raciborek. radzyński]. Pieśni ludowe z Kujaw. O „Słowniku gwar kaszubskich na tle kultury ludowej" Bernarda Syclily. t. t. Pieśni ludowe z Wielkopolski. Oracje weselne z powiatu kaliskiego i ostrowskiego.poeta odpustowy. 20 1914-1918. tarnobrzeski]. t 17 1911. [Grębów. Smutki i zbytki robotników. Polska pieśń górniczo-hutnicza. [Krakowskie].Ostncourt 1922-1959. LL 1981 — zob. Polityczne pieśni odpustowe z Galicji. t. Procesy o czary przed poznańskim sądem miejskim w XVI w. Lom Baj — Bajki i podania. Wspomnienia Anny Bąkowej. t. Jan Probosz .. LL 1964/4-6/93-100 — Dygacz Adolf. Przyśpiewki dożynkowe. LL 1973/3/47 GO K o t u l a Franciszek. 10 1904. Gawędy i wspomnienia Józefa Chmielą. LL 1973/'2/48 50 Widera Aleksander. [Kamienica Górna]. Rady księdza Podbielskiego . 11 1905. O wierszach okopowych Jana Józefa Klicha. t. Wrocław 1965. LL 1964/4-6/97-108 — Chętnik Adam. 19 1913. [Wojewódzki Areszt Śledczy we Wrocławiu]. Opowieści z rysunkami. skomentował i zarysem monograficznym poprzedził Bogdan Zakrzewski. LL 1978/1/57-69 — Rusinek Antoni. Lom Śląsk — Lompa Józef. [Opoczyńskie]. t. Organ Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego". LL 1973/4 5/28 43 Kotula Franciszek. chłopa. [Kamienica Górna. t. na terenie w zagłębiu górniczym w Oignies . Przysłowia w pismach Krzysztofa Opalińskiego. t. Formuły magiczne z Rzeszowszr. wrocławskie. t. Bart Lub. LL 1973/6/53 60 Zborowski J u l i u s z . Polityczne pieśni odpustowe z Galicji. LL 1966/2-3/68—69 — Wojewódzki Bolesław. LL 1968-1971 — zob. LL 1965/4/3-28 — Lisakowski Jarosław. 14 1908. t. LL 1972/1/49-57 — Hernas Czesław. LL 1975/4-5/44-53 — Pletiniec-Kukuczka Małgorzata. szubińskim. Kraków 1924. Lor Pom — Teksty pomorskie (kaszubskie). [Lubelskie]. Materiały folkłorystyczne ze wsi Ostatkow-ska Struga w pow. LL 1964/1—2/96-103 — Błaszczyk Stanisław. Lehr-Spławiński Tadeusz. [Rzeszowskie]. LL 1964/3/30-54 — Strawińska Zofia. Opoczyńskie opowieści ludowe. LL 1972/4-5/3-20 — Jurkowski Henryk.ludowy poeta z Istebnej. 8 1902. LL 1973/1/44-58 — Oleszczuk Aleksander.. [Opoczyńskie]. 21 . Fischer Adam. 16 1910. LL 1978/1/48-54 — Kopeć Jerzy. LL 1966/2-3/27-28 — Orynżyna Janina. Gawędy górnicze. krakowskie. 18 1912. LL 1974/2/36 46 Kotula Franciszek. LL 1964/3/21-29 — Lisakowski Jarosław. LL 1972/4-5/78-100 — Kramarz Aleks. wydał. Miodobrame na Kurpiach. 2 1896. Przesądy opoczyńskie. Przysłowia mazurskie. LL 1964/1-2/85—96 — Lisakowski Jarosław. 12 1906. 6 1900. Listy miłosne z Łąki. 4 1898. t. [woj.46 _____________________ ŹRÓDŁA I OPRACOWANIA ŹRÓDŁA I OPRACOWANIA 47 LL 1963/4/21—28 — Skłodowska-Antoniewicz Kalina. Przewodnik do skarbów tatrzańskich. [teksty z Janowa Lubelskiego]. LL 1964/1-2/45-74 — Lisakowski Jarosław. t. kieleckie]. LL 1972/2/45-70 — Wołczek Adam. LL 1980/1-3/107-119 — Dynak Władysław. t. opolskie. [Górny Śląsk]. katowickie. Obrzędu doroczne i zwyczaj* na Kujawach. Folk Łodz. 15 1909. LL 1975/1/48 53 Chajcc Władysław. t. LL 1965/2-3/61-74 — Szulczewski Jerzy Wojciech. Jasło]. pow. legionisty. Cite la Chapełle. 7 1901. Ze zbiorów folklorystycznych. Listy chłopów polskich w notatnikach Rudolfa Abichta. LL 1976/4-5/81-90 — Zaczyński Aleksander. LL 1963/4/43-59 — Pawlak Aleksander. [Śląsk Cieszyński].zyzny. zebrał Józef Lompa. 3 1897. [Wałbrzyskie. [Wohyń. t. Lud — „Lud. Przysłowia i przepowiednie pogody. „Stare" i „nowe" w dzisiejszym weselu ludowym. Kultura ludowa i język. [woj. Opowieści z rysunkami. Teksty ludowe z powiatu gnieźnieńskiego. Piosenki i wiersze w zbiorkach młodocianych przestępców. t. LL 1975/3/32 53 Bąk Stanisław.

47 1962. Wierzenia ludu. t. 59 1975. Lub 1902/354-368 — Świętek Jan. 42 1956. przypowieści i wyrażeń przysłowiowych" S. Lud 1905/199 — Czaja Stanisław. 2]. Świat zmarłych. 69 1985. ludoznawczego. 2]. Pisanki w Galicyi. 1]. l. t. 54 1974. 48 1963. 29 1930. Lud 1905/81 — Łaska Bronisława. Lud 1905/194 195 — Gonet Szymon. Kilka szczegółów z wierzeń ludu. 2. t. [cz. t. [Przecław]. Lud 1896/210-217 — Witort Jan. 23 1924. 64 1980. 37 1947. Szopka krakowska. 76 1993. Chleb św. Adalberga. t. Lud 1896/221—235 — Gonet Szymon. pow. 74 1991. t. Agaty.Tync Bolesław. Zarys pierwotnej religii Lachów na tle podań ludowych. t. t. Lud 1899/53 56 Młynek Ludwik. Lecznictwo ludowe [Krotoszyn pow. 70 1986. pieśni. 31 1932. O ludzie Podduklańskim w ogólności. materiał z różnych regionów Polski oraz z Litwy i Rusi]. [Litwa]. Lud 1898/256-274 — Zdziarski Stanisław. Lud 1896/277 — Witort Jan. Wspomnienie o Słucku. Lud 1898/184-185 — Koch Aleksander. Dyabel w pojęciu ludowym. O ludzie Podduklańskim w ogólności. myślenickiego). (Z tablicą litografowaną). (Z okolic Andrychowa). 32 1933. 77 1994. Powitanie księżyca na nowiu. liajki. a lwoniczanach w szczególności. żywiecki). 2. t. pow. 71 1987. [okolice nad Rabą między Gdowem a Bochnią]. 66 1982. t. (Szkic etnologiczny). lwowski]. a lwoniczanach w szczególności. Sobótka w Galicyi. 27 1928. 68 1984. Lud 1903/410 — Badura Wincenty. t. 60 1976. Lud 1896/201-210 — Kaindl Rajmund Fryderyk. t. 22 1923. 24 1925. 58 1971. 51 1967. lj. t. t. t. Styl zakopiański. Lud 1900/126-157 — Gustawicz Bronisław. Dzwonki gliniane i siekierki drewniane z kiermaszów krakowskich. Ze zwyczajów wielkanocnych. Lud 1898/186-231 — Krćek Franciszek. Poświęcanie pól. [cz. Przyczynki do etnografii tatrzańskich górali. t. materiał z różnych regionów Polski]. Lud 1899/120 131 . L. t. 56 1972. t. Lud 1895/131-135 — Kalina Antoni. t. (Zwyczaje i zapatrywanie ludu polskiego w Galicyi zachodniej). gadki. 73 1989/1990. t. Przyczynek do artykułu: „Gwiazdy i grzyby w wierzeniach ludu". t. Część wtóra. gadki. llistorya pierwotnej religii. Lud 1899/164 166 Pobratymiec. Lud 1903/209-240 — Swieżawski Ernest. 28 1929. 63 1979.. Z nad Wisłoka. [cz. Przeżytki starożytnego światopoglądu u Białorusinów. t. Środki lecznicze i ich nazwy aptekarskie u ludu. 41 1954. Materyaly do medycyny i wierzeń ludowych (według opowiadań Demka Zemały w Zaborzu w pow. t. 30 1931. l. t. 39 1952. Azji]. Dusza po śmierci. Zabawy. [Nowy Sącz]. Lud 1901/286-299 — Żmigrodzki Micłiał.. pow. I 65 1981. sanocki]. t. Europie. O ludzie Podduklańskim w ogólności. Pasterstwo i wierzenia pasterskie u Hucułów. 1897 staraniem Towarz. 53 1969. t. Zabawy. ('/. Pierwszy grzmot. Lud 1905/316 — Potkański Karol. t. Lud 1898/308-322 — Krćek Franciszek. Lud 1895/168-178 — Kolbuszewski Edward. 46 1961. Krośnieńskie]. t. Lud 1902/48-56 — Mleczko Teofil. [cz. Lud 1900/172-193 — Ełjasz-Radzikowski Stanisław. t. 75 1992. 3]. Lud 1903/64-68 — Hradecka Stanisława. 36 1946. t. t. [cz. [zabór pruski]. Wierzenia ludu w okolicy Andrychowa. Horodenki]. Przyczynek do wierzeń ludowych. t. Szczegóły z wierzeń ludu. Lud 1897/140-142 — Gonet Szymon. 40 (indeks) 1953. t. 33 193] 1935. a lwoniczanach w szczególności. Staroindyjskic obrzędy weselne. 25 1926. Gwiazdy i grzyby w podaniach ludu. 45 1960. [zdaniem autora występujące także u Słowian oraz znane „u naszego ludu"]. t. materiał z różnych regionów Polski oraz Litwy i Rusi]. Lud 1896/157-163 — Kolbuszewski Edward. Lud 1899/170 176 Magierowski Leon. l. 67 1983. t. Lud 1900/245-257 — Gustawicz Bronisław. t. t. Lud 1902/57-58 — Ketlicz M. Gwiazdy i grzyby w podaniach ludu. t. rawskim). Kadłubka na cześć Kazimierza Sprawiedliwego. Lud 1895/197-207 — Kolbuszewski Edward. [cz. Obyczaje ludu ziemi sieradzkiej. t. (.ŹRÓDŁA 1 OPRACOWANIA _____________________________ 49 48 ŹRÓDŁA I OPRACOWANIA 1922. 1. Sobótka. etnograficzny. t. (Dokończenie). [cz. [symbol słońca w pierwotnych cywilizacjach w Ameryce. Pierwiastek ludowy w poezyi A. Lud 1896/321-329 — Żmigrodzki Michał. (Kilka zapisków z Słotwiny.Zdziarski Stanisław. 55 1971. Lud 1899/365-367 — Jakóbiec Jan. Lud 1903/368-381 — Goldstein Henryk. Zestawienie materyalu zebranego w r. [recenzja]. t. [pow. 50 1966. 43 1958. t. Lud 1900/36-80 — Gustawicz Bronisław. 57 1973. t. Szkic. Bochni]. Lud 1905/130-163 — Czaja Stanisław. 1. Lud 1896/217-220 — Cercha Stanisław. [cz. Dyjalog pogrzebowy u tzw. Lud 1 8 9 8 / 4 1 0 435 Piątkowska Ignacja. t. 62 1978. t. Lud 1896/335-338 — Pierzchała Ludwik. t. (Z Jaćmierza i I'osady jaćmierskiej) . 49 1965. Ukraina. [okolice Szczepanowa. t. t. pieśni. [zebr ane nad Wiarernl. (okolice Andrychowa). . Mickiewicza. 44 1959. Część wtóra. 35 1937. 72 1988. (Szkic etnologiczny). Lud 1905/212-220 -. (Rysy etnograficzne ze wsi Białobrzegi w powiecie łańcuckim). 61 1977. t. t. 52 1968. t. Przyczynki do „Księgi przysłów. 34 1936. 20 1927. [cz. 38 1948. 78 1995. Wieliczka. [Serafińce. Lud 1897/142-146 — Magierowski Leon. Lud 1899/256-258 — Świętek Jan. Przyczynki do wierzeń ludu w Wierzbanowy pow.

Lud 1908/19-89 — Matusiak Szymon. Lud wpoezyi M. (Luźne notatki). mistycznych praktykach i w zwyczajach ludowych. folklor litewski. Muszyna w powiecie Nowo-Sądec-kim. Święto Matki Boskiej Zielnej na Mazurach. Lud 1930/99-106 — Czubryński Antoni. [Galicja). „Gadki" z Inwaldu. [Wielkopolska. Lud 1933/82-173 — Żyranik Bogdan. Podlasie]. Lud 1907/87-97 — Matusiak Szymon. [Łowickie. Lud 1908/300 — Gawełek Franciszek. w okolicy Andrychowa. Dokończenie. Lud 1926/78-94 — Fiszer Adam. Adalberga. Lud peczeniżyński. [cz. Lud 1947/160-235 — Reinfuss Roman. Lud 1910/59-61 — Stankiewiczowa Zofia. Drzewa w wierzeniach i obrzędach ludu polskiego. 1]. 1. Wiązanka wierzeń i przesądów ludu z okolic Buczkowa i Okulic. Lud 1923/82 128 — Frankowski Eugeniusz. Lud 1908/246-253 — Tryszczyła Franciszek J. materiał z różnych regionów Polski]. Opowieści o czarownikach z doliny nowotarskiej. Zabiegi magiczne przy pożyczaniu. tudzież Mokrzysk-Bucza. Lud 1924/50-111 Frankowski Eugeniusz. Lud 1927/1-25 — Koranyi Karol. Śląsk. [materiał z różnych regionów Polski]. [powiaty brzeski i bocheński]. Jak konstruowano u nas stos do palenia czarownic? [Łowickie]. [cz. północno-zachodni skrawek Spiszą. (Dokończenie). [Podhale. (Bocian). Święty i przeklęty. Liczby trzy i dziewięć w mitach. Przyczynki do medycyny ludowej. Lud 1908/368—370 — Gonet Szymon. 1]. Znachorka i wróżka Jewdokia Boj-czuk. Lud 1906/57-81 — Sulisz Józef. Wieluń]. Czary i gusła przed sądami kościelnymi w Polsce w XV i w pierwszej połowie XVI wieku. radzyńskiego). Lud 1913/31 70 Fischer Adam. [cz. Lud 1914-1918/246 270 — Gonet Szymon. Rośliny w wierzeniach ludu krakowskiego. Lud 1912/92-111 — Bystroń Jan Stanisław. Krościenko. Lud 1927/71-72 — Wawrzeniecki Marian. Konopnickiej. Śląsk]. Zwyczaje. obrządki. Pierwiastek ludowy w poezji polskiej XV i XVI w. Lud 1937/60-76 — Fischer Adam. [Bydgoskie. [cz. Polskie podania ludowe o człowieku na księżycu. [materiał z różnych regionów Polski].. Nowe przyczynki do drugiego wydania „Księgi przysłów" S. Sztuka ludowa na Podhalu. Lud 1907/149—160 — Krćek Franciszek. Materiały folklorystyczne ze wsi Bortnik na Pokuciu. Polskie widowisku ludowe. Lud 1910/79-86 — Kołodziejczyk Edmund. Lud 1907/43-48 — Kosiński Władysław. Z Andrychowa. Odpowiedzi na zapytania. [pow. Dwie legendy z kalwaryi. Lud 1905/394-401 — Udziela Maryan.ŹRÓDŁA I OPRACOWANIA ______________________________ 5| 50 ŹRÓDŁA I OPRACOWANIA Lud 1905/371-388 — Świętek Jan. [okolice Krakowa].Janów Jan. [w różnych kulturach]. Ikonografia etnograficzna. wyobrażeniach. Lud 1908/397 — Króliński Kazimierz. Lud 1907/324-330 — Czyżewicz Stanisław. Szkic etnograficzny. Lud 1909/91-107 — Kołodziejczyk Edmund. [materiał z różnych regionów Polski]. (Powiat Żywiec). Galicja. Krakowskie. [Galicja]. Rugia. Wymuszanie urodzaju na drzewach owocowych. Żywieckie]. Lud 1911/60-71 — Koczwara Jan. Lud 1913/104-152 — Szyszkowski Władysław. Rozmaitości ludoznawcze ze Suchej. Lud 1934-1935/38-64 — Brynerówna Halina. St. Lud 1907/216-232 — Piotrowicz Stanisław. Olkusz]. Lud 1911/77—96 — Smólski Gustaw. Lud 1931/76-144 —. Garść zapisków z Dolestraszyc. [recenzja]. Lud 1933/21-35 — Znamierowska-PriifTerowa Maria. Lwów. Pi-zeciwieństwo bóstwa-drzewa i bóstwa-kamienia w wyobinżeniach ludowych. Zagadki i łamigłówki górali polskich w Tatrach i Beskidach. Podlasie. Zapiski etnograficzne z Ropczyc. Lud 1947/277-308 — Seweryn Tadeusz. Lud 1929/123-144 — Kuchta Jan. 2. Próba charakterystyki etnograficznej Rusi Szlachtowskiej na podstawie niektórych elementów kultury materialnej. materiał z różnych regionów Polski]. Mazowsze. Ikonografia etnograficzna. [Krakowskie. Sobótka. Barabasz. [Galicja. [Podhale. Wycinanki i ich przeobrażenia. Poznańskie. Kurpie. Ludoznawcze przyczynki z góralszczyzny. Lud 1907/202-215 — Schnaider Józef. Pomorze Wschodnie. Lud 1906/138-182 — Maykowski Stanisław. koło Zebrzydowic na Śląsku. Olimp polski podług Długosza. Lubelskie. Sienkiewicza i legendy o „dziwnych sądach bożych". Lud 1908/170-178 — Matusiak Szymon. Szczawnica. Z życia górali nadłomnickich. [Sandomierskie]. Podania domu „Krzysztofory" na Rynku Krakowskim. [Litwa. [materiał z różnych części Polski oraz Słowiańszczyzny]. Rodzime wątki lokalne w podaniach o mistrzu Twardowskim. Lud 1905/411-413 — Kallas Aniela. Z życia górali nadłomnickich. mościski]. Lud 1927/114 — Fiszer Adam. Gdańsk. Ruś. Wierzenia ludowe w Małych Kończycach. ukraiński]. Listy. kupnie i sprzedaży u ludu polskiego. Lud 1911/138-161 — Schnaider Józef. Rybołówstwo w okolicach Druskienik. [materia! z różnych regionów Polski]. Lud 1926/38-51 — Kuchta Jan. Leki ludowe {ze wsi Płudy pow. Lud 1912/141-217 — Schnaider Józef. Lud 1906/264-268 — Witowt [Witold Pracki]. „Sabałowa bajka" H. Lud 1932/65-120 — Zborowski Juliusz. Lud 1931/36-75 — Udziela Seweryn. Sandomierskie]. Lud 1948/229-276 — Seweryn Tadeusz. zagadki i pieśni ludu kaliskiego w okolicach Wielunia. . Pieśni łódzkich pracownic. Czechy]. (Dokończenie).

Toruń 1933. R. Ze studiów nad techniką rolną w Wie-luńskiem w XVI-XVIII w. R. ŁSE 1967/277-302 — Lechowa Irena. Lud 1981/91-104 — Lehr Urszula. R. ŁSE 1963/111-130 — Drozdowska Wanda. [Krakowskie. Okolice Świecia. pow. Lud 1954/647—666 — Seweryn Tadeusz. rawskim. [cz. 16 1974. 13 1971. Wieluń. 1 1959. II. 15 1973. w 1983 za r. 12 1970. 3. Łęga Malb — Łęga Władysław. Niektóre zagadnienia kultury ludowej z pow. brzezińskiego. 10 1968. [cz. Lud 1976/139—155 — Setkowicz Jan. Lud 1975/143—155 — Sielicki Franciszek. materia! z różnych regionów Polski]. R. Ikonografia etnograficzna. [Łódzkie]. Łęga Świec — Łęga Władysław. Zwyczaj chodzenia Herodów w łódzkim środowisku robotniczym. Kultura ludowa. . Ikonografia etnograficzna. 23 wyd. ŁSE 1974/5-54 — Dekowski Piotr Jan. ŁSE 1962/5 14 Baranowski Bohdan. R. R. R. R. Tradycje otwartego ogniska w małopolskim budownictwie ludowym. Niektóre zwyczaje i wierzenia wiosenne z pow. 27 1987. Dziecko w rodzinie wiejskiej. Opowieść o górze Chełmskiej. 30 1990. Lud 1954/699-702 — Reinfuss Roman. ŁSE — „Łódzkie Studia Etnograficzne". 5. R. R. Przemysł i sztuka bursztymarska nad Narwią. Lud 1952/355-415 — Chętnik Adam. Lud 1952/427—435 — Gotkiewicz Marian. radomszczańskiego. ŁSE 1970/169-173 — Rosiak Tadeusz. ŁSE 1963/17-42 — Śmiałowski Józef. 24 wyd. R. Problematyka społeczna okrvsu pańszczyźnianego w pieśniach i przysłowiach ludowych okręgu łódzkiego. (Materiały z powiatu radomszczańskiego).178 — Matczakowa Stanisława. Łask. Magia lecznicza zwierząt w Klonowej w pow. ŁSE 1962/117 130 — Drozdowska Wanda. w 1984 za r. ŁSE 1965/5 39 — Lipiński Andrzej. ŁSE 1963/185-188 — Lechowa Irena. ŁSE 1962/199 202 — Jastrzębska Mirosława. brzezińskiego i rawskiego. ŁSE 1966/97-114 — Putyńska Elżbieta. Śląsk]. Procesy o czary i powołania przez czarownice w orzecznictwie Sądu Wyższego Prawa Niemieckiego na zamku krakowskim. 18 wyd. Udział 1 rola społeczności wiejskiej w zwyczajach weselnych Polski środkowej. Lud 1956/522—553 — Seweryn Tadeusz. ŁSE 1965/194-200 — Mądrzakówna Daniela. 1984. Chodzenie po scodrokach w niektórych wsiach pow. Wieluń. R. 7 1965. Lud 1982/113-149 — Lehr Urszula. 5 1963. 0 niektórych zwyczajach dotyczących młodzieży wiejskiej. (Materiały zebrane przez harcerzy z Liceum Pedagogicznego w Tomaszowie Mazowieckim). 2 1960. R. R. ŁSE 1962/203-214 — Lechowa Irena. [Beskidy]. Lecznictwo ludowe w okolicznych wsiach Bełchatowa. 22 wyd.52 ŹRÓDŁA I OPRACOWANIA 53 ŹRÓDŁA I OPRACOWANIA Lud 1952/291—354 — Seweryn Tadeusz. Stan i problematyka badań nad obrzędo-loością ludową środkowego dorzecza Pilicy. 4. Zwyczaj chodzenia po dyngusie w pow. Wróżby i zabiegi magiczne związane z dniem wigilijnym w powiecie brzezińskim. Pośmiertna kara „za zlą miarę" w wierzeniach ludowych. Magiczne normy postępowania w życiu codziennym Załęcza Wielkiego. R. 11 1969. 1980. [Łódzkie]. R. 21 1979. w 1984 za r. 31 1991: ŁSE 1961/5-35 — Szczygielski Wojciech. Wydawnictwo Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. 28 1988. Piosenki ludowe śpiewane przez Kościuszkowców. R. R. pow. Rzeźba ludowa w Lęczyckiem. 26 wyd. R. ŁSE 1962/131-145 — Dekowski Jan Piotr. ŁSE 1961/95-101 — Drozdowska Wanda. Obrzędy 1 zwyczaje świętojańskie w Piotrkowskiem. [cz. ŁSE 1961/163 175 Grodzka Jadwiga. ŁSE 1963/75-99 . Magiczna broń 1 jej rola w walce między wsią a dworem w Sieradzkiem w XVII-XVIII w. w 1977 za r. Pozostałości kultury tradycyjnej w łódzkich rodzinach robotniczych. Obrzędowe obchodzenie granic pól w Łowickiem w świetle materiałów porównawczych. R. Podania z Zaleczą Wielkiego.Dekowski Jan Piotr. Łódź-Warszawa. Lud 1970/156-167 — Bukowska-Gorgoni Krystyna. 20 1978. 25 wyd. Urok w asjiekcie działań magiczno -religijnych. 8 1966. Ikonogmfia etnograficzna. 4 1962. R. materiał z różnych regionów Polski]. 1982. 29 1989. ( Wybór materiałów nadesłanych przez młodzież szkolną). w 1986 za r. Naczynia mosorowe w kulturze pasterskiej. ŁSE 1962/81 87 Drozdowska Wanda. Wielki proces o czary miłosne w Praszce w 1665 r. R. R. Materiały etnograficzne. R. ŁSE 1961/205 -207 Zarębska Dorota. Ziemia Malborska. materiał z różnych regionów Polski]. Górna Orawa w pracach słowackiego etnografa. 9 1967. R. R. 17 1975. Istoty demoniczne w Zalęczu Wielkim. 3 1961. ŁSE 1961/79-93 — Jastrzębska Mirosława. ŁSE 1963/101-110 — Lechowa Irena. Lud 1965/229-306 — Sliziński Jerzy. pow. [Beskid Sądecki i Śląski]. 14 1972. 6 1964. Z kaszubskiej i słowińskie] literatury ludowej. 19 1977. Wieluń. R. sieradzkim. R. ŁSE 1963/131. 1983. ŁSE 1963/5-16 — Adamczewska Genowefa. pow. Gdańsk 1960. ŁSE 1961/53—68 — Śmiałowski Józef. R. Wierzenia demonologiczne we wsi Obidza (region sądecki) w świetle badań empirycznych. 1976. 1981. R. Zajęcia dodatkowe ludności wiejskiej powiatu wieluńskiego w latach przcduwlaszczeniowych. w 1986 za r. ( W trzydziestolecie powstania Pierwszej Dywizji LWP). ŁSE 1965/73-85 — Baranowski Bohdan.

1 1929. przesądy. red. Wrocław 1965. Pieśni ku czci Matki Boskiej Częstochowskiej. nowotarski i z Zawody pow. 23 1949. 20 1939. 4 1978. Podania i baśnie krakowskie. Nad Kasz — Nadmorski [Józef Łęgowski]. Kultura ludowa Słowian.Moszyński Kazimierz. 3 1972. Helena Kapc-łuś. oprać. czyli piosnki wesołe ludu w czasie świąt Bożego Narodzenia oraz Modlitwy i Pieśni kościelne na rozmaite święta zebrane . NKPP Nowa księga przysłów i wyrażeń przysłowiowych polskich. t. Pieśni wędrownych śpiewaków (XIX-XX w. 4 1923. Relikty tradycyjnej obrzędowości dorocznej w Łęczyckiem. 2 1970. 4 1900. oprać. Now Raw — Nowak Henryk. t. Maj Śląsk — Majchrzak Józef. Nitsch Tek — Nitsch Kazimierz. 4-13] Pracownię Atlasu i Słownika Gwar Polskich Zakładu Językoznawstwa PAN w Krakowie. 1 1934. na nowo i popr. Godki śląskie. t. 1-2 pod kier. Baśnie kaszubskie. Nec Kasz — Necel Augustyn. Kraków 1934 1936. nr 18. red. Warszawa 1977. t. Mosz Prasł -. ŁSE 1984/139-156 — Niewiadomska Maria. R. Język. R. z. Kraków 1843. Podania i baśnie ze Śląska Cieszyńskiego.. 2 1921. Atlas kultury ludowej w Polsce. cz. R. Kraków t. wybór. R. Pieśni ludowe z Podlasia. Lwów 1888. 5 1901. 18 1937. Chybiński Adolf. Bytnarowną [z. 16 1935. Mich Trąd — Michalikowa Lidia. 7-94. ŁSE 1978/27-79 — Świątkowska Anna. „Prace Białostockiego Towarzystwa Nauk". R. Maj Motycz — Maj Czesław. R. t. czyli piosnki wesołe ludu w czasie Świąt Bożego Narodzenia po domach śpiewane. Lipnica Wielka 1934. 5 1924. wstęp i oprać. 8 1927. Toruń 1969. 1 1969. R. 15 1934. s. 3 1922. nowosądecki). Kraków 1967. Pieśni orawskie. R. t. R. Obrzędy weselne w Lubelskiem. R. Stanisław Nyrkowski. 8 1906. 1 1896. Warszawa. R. Pierwotny zasiąg języka prasłowiańskiego. Warszawa 1960. Materyaly etnograficzne. Ludowa wizja kosmosu w gminie Głuchów. z J. 9-13 pod kier. 10 1908. [cytaty pochodzące z wydania pierwszego (Warszawa 1973) oznaczamy skrótem: Nyr Kar1]. red. t. Mosz Kul Moszyński Kazimierz. Stanisław Milkowski. Wrocław-K raków 1957. MAGP — Mały atlas gwar polskich. R. Demony. Materiały etnograficzne do badań nad obrzędowością weselną. Kraków. 1972. 9 1928. MAAE 1898/73-166 — Stopka Andrzej. 7 1926. Organ kół krajoznawczych młodzieży Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego. wyd. 2. Klimaszewską [z. R. R. 19 1938. 14 1919: MAAE 1897/119-379 — Swiętek Jan. Czarownik w Rząchowy w powiecie brzeskim.ŹRÓDŁA I OPRACOWANIA 55 54 ŹRÓDŁA I OPRACOWANIA z różnych dziel. cz. Kazimierz Nitsch. t. t. 3-8 red. Lwów 1890. Nitscli Półu — Pólnocnopolskie teksty gwarowe od Kaszub po Mazury (z mapką).' Wrocław Warszawa -Kraków 1960-1965. Zofia Stamirowska. R. Antonina Obrębska-Jablońska. 11 1930. 6 1903. R. 13 1914. Czarny Dunajec). R. Mika Oraw — Mika Emil. t. Miód Pas — Pastorałki i kolędy z melodyjami. Poznań 1970. Ol Pódl — Oleszczuk Aleksander. Zwyczaje i pojęcia prawne ludu nadrab-skiego. t. z. podania. 2 1897. Klimaszewską i M. Materyaly do etnografii Podhala {Zakopane. purtki i stolemy. Wrocław . 1-3] Pracownię Dialektolo-giczną Zakładu Językoznawstwa PAN w Krakowie. w oparciu o dzieło Samuela Adalberga opracował Zespól Redakcyjny pod kierunkiem Juliana Krzyżanowskiego. Wrocław . R. Mieczysław Karaś. R. 1 1920. Ostrawa 1977. t. oprać. R. Materyaly etnograficzne. t. 17 1936. t. Ond Śląsk — Ondrusz Józef. Warszawa 1975. Częstochowa 1897. Gwary chazackie w powiecie rawickim. 2]. 22 1948. t. Pogodki spod Lipowskiej. Mai Śląsk — Bajki śląskie ze zbiorów Lfucjana] Malinowskiego. Motycz [br]. R. zwyczaje. zebrał Michał Marcin Mioduszewski. 13 1932. Obr Diał -. Zwyczaje i obrzędy rodzinne regionu łowickiego w procesie zmian (z dokumentacji terenowej). t. Mat Krak — Matyas Karol. 6 1925. Oles Lub — Olesiejuk Feliks. 7 1904. wspólnie z J. Słownik chelmińsko-dobrzyński (Sicmoń. 2.Teksty gwarowe z Białostocczyzny z komentarzem językowym. [t.Kraków 1966-1970. t. R. Kazimierza Nitscha. Kaszuby i Kociewie. Miłk Pas — Pastorałki i kolędy. Wrocław 1970. Kraków. Wrocław 1971. Wybór polskich tekstów gwarowych. 14 1933. Warszawa 1976. MAAE 1903/187-420 — Saloni Aleksander. Mac ChDobrz — Maciejewski Jerzy. 9 1907. 3 1898. Kraków 1955. t. 12 1912. 21 1947. Mieś Pog — Miesiączek Wawrzyniec. 10 1929. 11 1910. t.). Mieczysława Karasia. Świat i przyroda w wyobraźni chłopa (ze wsi Zabrzezie pow. Dolnośląskie pióśni ludowe. R. śpiewane podczas nawiedzenia rodzin w 1979 r. Tradycyjne zabawy ludowe. Elżbieta Jaworska. z. R. Mat NTarg — Matyas Karol. Lud łańcucki. Warszawa 1973. Nyr Kar — Kamaiuał dziadowski. przez [t. MAAE 1908/44-49 — Gawelek Franciszek. 1 i 3].Moszyński Kazimierz. Dulsk). 24 1950: ŁSE 1974/55-69 — Lechowa Irena. t. Poznań 1892.Warszawa . Mosz Atl . MAAE — „Materiały Antropologiczno-Archeologiczne i Etnograficzne wydawane staraniem Komisji Antropologicznej Akademii Umiejętności w Krakowie". zagadki i pieśni ludowe w północnej części Prus Zachodnich. Or L — „Orli Lot". Kościelisko. Poronin. wybór i oprać. 2 1939. 12 1931. Lud rzeszowski. MAAE 1908/50-344 — Saloni Aleksander.Kraków 1957-1959. 1-3.

Or L 1931/14-17 — Wiedza astronomiczna ludu i niektóre wierzenia o ciałach niebieskich. 1-4. pow. gm. Wieś Dobrut.. Łódź 1982. 5. Warszawa 1987. red. Or L 1934/119-120 — Harańczyk Józef. Emila Szramka oraz zbiorów dawniejszych A. Polska demonologia ludowa. Józef Gajek. Seria Etnograficzna". Zbiór pieśni Krakowiaków wschodnich i zachodnich.. Pies SI 2 — Pieśni ludowe z polskiego Śląska. Bojarzy międzyrzeccy. [wieś Sól]. Or L 1934/150-151 — Adamek Antoni. Trzech króli. s. Mirosław Korolko. . zwiastujące wojnę światową. Peł Dem Pełka Leonard. red. Or L 1926/135-138 — Kołodziński Wacław. Błażejewski Tadeusz. Obrzędy. t. Etnografia 2". Or L 1927/55 — Michalska Jadwiga.. [wieś Wieprz]. Kraków 1976. nr '1(71). Pęk Biłg Pękalski Michał. 233-240. [Proszenie. pow. Wigilja Bożego Narodzenia. Materiały do magii. Durska Zofia. cz. Pig Wyb — Pigoń Stanisław. Helena Kapeluś. Oświetlanie mieszkań.. Uroczystości wielkanocne w Zalesiu. 11-25. [Litwa]. Or L 1927/169—170 — Jedliński Stanisław. red. O diabelskim młynie. Kraków 1927. Józef (jajek. nr 23. Mowy pogrzebowe. 1 Pamiętnikarze i publicyści. 2.. i pow. [pierwszy męski obóz krajoznawczy w Jurgowie. 1 Teksty i komentarze. Or Ł 1935/138-158 — Brzegowy F.. 6. Orać. [wieś Paweł Mała]. Or L 1934/149 — Caputa Józef. „Studia i Materiały Lubelskie. cz. Pies SI 1 — Pieśni ludowe z polskiego Śląska z rękopisów zebranych przez Ks. [Tomaszów Maz. Detroit 1983.. t. Pis Wyl — Pisarkowa Krystyna. Cincialy i J. Wiedza astronomiczna ludu. oprać. [cz. Or L 1928/56-60 — Bączek Alojzy. [wyd. Or L 1936/150-151 — Zacówna Szura. Or L 1928/194 — Jendrych Wł. Kurozweki. Plut Głóg — Pluta Feliks. Medycyna ludowa. piotrkowski]. J. Średniowiecze i wiek XVI. red. Wrocław 1948. nowotarski]. Studium etnograficzne. Piat Cechy — Piątkowska Krystyna. Kraków 1938. s. Koże-nice. przesądów i wróżb w Biłgorajskim. zebrał i oprać. Katowice 1961. Wieczór wigilijny. z. Or L 1935/98-135 — Blajda Czesław. Znaki na niebie i ziemi. z. 1. Juliusz Nowak--Dłużewski. 1967. Stopnica. t. Wyliczanki polskie. zebrał i oprać. Królówka wieś rodzinna Kazimierza Brodzińskiego. Tadeusz Oracki. Sai~nów. Or L 1928/195-196 — Kwieciński A. qm. Or L 1928/154—156 — Tomas St.próba określenia kanonu. Rogera. zwyczaje i praktyki ludu śląskiego. pow. Cechy zewnętrzne postaci diabła w wierzeniach i epice ludowej . Maz Mądrzejszy Mazur niż diabeł. 1 Pieśni balladowe. Wrocław 1947. 1993. 2 Pieśni rodzinne.. sandomierski]. gm. z... Wybór pisarzy ludowych. Kalady. Cieśla J. 3. Pieśni ludu polskiego w Galicji. zwyczaje i wierzenia na Pałukach. 5 38. s. Wrocław 1963-1964. Radom. Podania o Kamieniach. Warszawa 1892. Or L 1933/42-45 — Kaliska B. Piotr Płatek. Przesądy z okresu świąt Bożego Narodzenia. Or L 1928/160-163 — Widziński A. cz.. Or L 1938/159 162 Jasicka W. „Regiony". Or L 1932/39-42 — Mach Henryk. Warszawa 1975. wydali i komentarzem zaopatrzyli Józef Ligęza i Stefan Marian Stoiński. [Wileńszczyzna]. 1-2. Or L 1928/196-197 — Kwieciński A. wydał i komentarzem zaopatrzył Jan Stanisław Bystroń. Plesz Miedz — Pleszczyński Adolf. Pan Gal Pauli Żegota. [opowiadanie górala z Istebnej]. Or L 1934/90-92 — Plaużanka W. [brak informacji o geografii]. Olsztyn 1977 Pach Mow Pach Adam.. „Prace i Mat e r i a ł y Muzeum Archeologicznego w Łodzi. Dawne oświetlenie mieszkań w powiecie bocheńskim. fototypiczne z pierwodruku z 1838 r. pow. Wendckier Helena. [Ostrzeszów w Wielkopolsce]. Zwyczaje świąteczne w okresie świąt Bożego Narodzenia w okolicy Piasków. Or L 1934/148-149 — Stańco Józef. z. Wierzenia ludowe w Kotuszowie.] Pawi Mer — Pawłowska Harriet. [Pałuki]. Medycyna ludowa w okolicach Swiru. pow. Kielc ze wsi Czarnowa. Wiejska meteorologia. Orońsk. z. Nobis W. Or L 1928/11-12 — Sikora Franciszek. Wieś Wysokie .. Merrily We Sing. Nowakowski S. [materiał z różnych regionów Polski]. Dialekt głogówecki. Wrocław 1964-1974.Koło. Diabelski kamień. Wrocław 1973. Or L 1928/74-78 — Udziela Seweryn. Kuskówna Ludberga. Warszawa 1977. Or L 1938/155 158 Ł Żurawska Romualda. Or L 1929/42-46 — Mach Henryk. Kozakówna A. Wierzenia. Zwyczaje wielkanocne na Kujawacli. Or L 1928/190 — Banaszkiewicz St. z. Okazy przyrody w powiecie bocheńskim i okolicy. 105 Polish Folksongs. Legenda. Warszawa 1974. Płat Krak — Albośmy to jacy tacy. Pies SI 3 — Ligęza Józef. Pies Pas — Polskie pieśni pasyjne. Or L 1928/195 — Gregorczyk Wł. i in..57 ŹRÓDŁA I OPRACOWANIA 56 ŹRÓDŁA I OPRACOWANIA Or Or L 1926/110—111 — Rośliny i ptaki jako księga meteorologii ludowej. 1]. PAE Polski atlas etnograficzny. Pieśni ludowe ze Śląska. Słownictwo Dzierżyslawic w powiecie prudnickim. Solarska A. Or L 1926/154 — Kamocki Stefan. Zbiór przysłów i wyrażeń przysłowiowych polskich z terenu Warmii i Mazur. Piosnki z okolicy m. Pastcr W. 2 Poeci i gawędziarze. [brak informacji o geografii]. Dziennik Obozu. Wrocław 1973. Warszawa 1981. Bogdanowicz. 1038/124 [Strzyrzyc].... Plut Dzierż — Pluta Feliks.

[w:] Wiedza o Polsce. [Kieleckie. z północnej Kurpiowszczyzny. PSL 1959/1-2/132-140 — Czajkowski Jerzy.' 38 1984. Sztuka kurpiowska w okresie wielkanocnym. . PSL 1957/4/229-249 — Kowalska-Lewicka Anna. H. Sieradz].podlaski wy-cinankarz ludowy. 8 1954. PSL 1949/9-10/268-285 — Greniuk Piotr. R. 29 1975. 39 1985. 278-319. Sztuka ludowa Pomorza Gdańskiego na tle zbioińw Muzeum Pomorskiego w Gdańsku. R. [materiał z różnych regionów Polski]. R. Prostyń. . R. Pisanki białostockie. R. [w:] Stn-dia z filologii polskiej i słowiańskiej [ i . Zabytki Ziemi Kaszubskiej w litografiach Wiktora Gosiemeckiego. R. 11 1957. R. ze wsi Kadzidło. 42 1988.. 30 1976. 33 1979. Najsłynniejszy krawiec ludowy Podhala. Strój z Jamna pod Koszalinem. R. Rv32 1978. PSL 1965/2/79-100 — Kunczyńska-Iracka Anna. R. II. do I wojny światowej. Opoczyńskie. R. R. 10 1956. 36 1982. s. PSL 1957/1/3-20 — Seweryn Tadeusz. R. R. PSL 1965/2/101-112 — Przeździecka Maria.58 ŹRÓDŁA I OPRACOWANIA ŹRÓDŁA I OPRACOWANIA Poc Poez — Pocek Jan. R. 43 1989. Wnętrze chałupy księżackiej XIX i XX w. Polskie. Korale. 27 1973. PSL 1949/6/163-179 — Seweryn Tadeusz. PSL 1957/2/67-106 — Zywirska Maria. Częstochowa. s. obyczaje. R. Opole 1987. 46 1992. [Bukowina Tatrzańska]. R. 22 1968. PSL 1962/3/131-176 Malicki Longin. Józef Bigos. PSL 1955/1/52-59 — Dobrowolska Agnieszka. PSL 1962/4/176 181 . I. 44 1990. 15 1961. 4 1950. [Kurpiowszczyzna]. Żywot i dzieło powsinogi beskidzkiego Jędrzeja Wawry. [Krakowskie]. 25 1971. PSL 1961/3/153 165 Czajkowski Jerzy. 13 1959. lliłgomjskic budownictwo drewniane. Wielkopolskie zapusty. jego zwyczaje. Zwyczaje i obrzędy doroczne na Śląsku. 16 1962. zabawki ludowe. Haft biały na Podhalu. 40 1986. [Częstochowskie]. sosulka i szczygieł. Tradycyjne poglądy na piękno przyrody w wypowiedziach chłopów Kurpiowskiej Puszczy Zielonej. 21 1967. Warszawa 1892. 9 1955. PSL 1962/4/221-234 — Sledzicwski Antoni. Warszawa 1931-1932. 6 1952. wybór. piosnki. R. Warszawa 1957. 31 1977. R. II.Markowski Feliks. II.. 34 1980. Pośp Śląsk — Pośpiech Jerzy. 41 1987. PSL — „Polska Sztuka Ludowa". R. PSL 1971/4/231-250 — Kroh Magdalena. Ozdoby rysowane piaskiem. Twórczość ludowa Kurpiów w dziedzinie sztuki. Czerwińsk. Alina Aleksandrowicz. Druki ludowe na płótnie w południowej Lubelszczyźnie. Wybitni twómy ludowi XX-lecta. 18 1964. R. 1 1947. 7 1953. 23 1969. 20 1966. PSL 1964/3/135 158 Olędzki Jacek. PSL 1964/4/235-290 — Kunczyńska Anna. R. R. R. Symboliczne ofiary woskowe. II. 45 1991. 11. _____________ 59 PSL 1959/1 2/149 160 Pękalski Michał. [Łowickie]. R. Etnogmjia Polski. R. Jedlińskie kusaki. Rawskie. magii i legend. (Sztuka gotycka a tradycje i wierzenia ludowe). 19 1965. Pogranicze sztuki naiwnej i ludowej. Wieś Rudawa. PSL 1961/4/199 214 Olędzki Jacek. PSL 1964/3/107 126 Chętnik Adam. PSL 1973/1/5-29 — Olędzki Jacek. Jarnuszkiewiczowa Jadwiga. PSL 1965/4/213-222 -. 48 1994: PSL 1948/2/6-15 — Chętnik Adam. 191-334. R. PSL 1962/2/92 97 Olędzki Jacek. Dolny Slask. Zagroda wydłużona typu bielsko-hajnowskiego. wstęp i oprać. 28 1974. Z wystawy wycinanek ludowych w Sieradzu. 37 1983. 14 1960. PSL 1952/1-6/52-54 — Cieśla-Reinfussowa Zofia. Doroczne pieczywo obrzędowe pólnocno-wsclwdmej Polski. Czerniakiewicz Szymon . Kraków]. II. PSL 1957/4/216-223 — Mulkiewicz Olga. Pon Etn — Poniatowski Stanisław. Poezje. Rzeźbione formy piernikarskie. PSL 1967/2/67-92 — Olędzki Jacek. 35 1981. Rzeźba w drewnie. Miedniewice. PSL 1958/1/3-36 — Błaszczyk Stanisław. R. Łowickie. R. [materiał z różnych regionów Polski]. powiastki i zagadki. Fatla Stanisław. Wycinanki z Powiśla otwocko-garwolińskiego. 24 1970. R. Przemiany obrzędowości dorocznej we wsi Chyzówki. 2 1948. 26 1972. Wota srebrne. ] 2. R. Warszawa. PSL 1971/3/131-154 — Blaszczyk Stanisław. PSL 1963/2/72-80 — Dydowiczowa Janina. obrzędy. Wota lwowskie. Artystyczna twórczość kowalska na terenie Kurpiowskiej Puszczy Zielonej od końca XIX w. Teksty gwarowe ze wsi Krzanowice w powiecie mciborskim. Kujawy]. PSL 1961/1/3 23 Olędzki Jacek. Rzeźbiarze ludowi południowej Wielkopolski. 12 1958. [materiał z różnych regionów Polski]. R. L u b l i n 1980. Pr Krzan — II Pracownia Dialektologiczna Zakładu Językoznawstwa PAN w War szawie. R. PSL 1968/1/35-60 — Jackowski Aleksander. R. obrzędów. 17 1963.'!. 5 1951. PSL 1957/1/33—36 — Przeździecka Maria. Zabawki ludowe jako odbicie zwyczajów. [Toruń. Drzeworyty wielkopolskie. PSL 1966/2/119-128 — Maciejewska-Pavković Joanna. Pol Rud — Polaczek Stanisław. R. [Sanktuaria pątnicze: Chełmno Pomorskie. R. Zdobnictwo obrzędowe wsi białostockiej. PSL 1963/2/97 110 — Olędzki Jacek. [Radomskie]. R. 47 1993. PSL 1956/3/131-157 — Seweryn Tadeusz. Lud. PSL 1957/1/25-32 — Gentil-Tippenhauer Wanda. PSL 1966/1/23-48 — Świątkowska Anna. R. 3 1949. R.Gentil-Tippenhauer Wanda. R. PSL 1965/3/157-166 — Chróścicki Juliusz Antoni. R. Malarze ludowi z Gidel.

Niech wiatr ją poniesie. red. zebrali i oprać. Dzień narodzin głowy. Taniec w aspekcie symboliki ruchu obrotowego. Wrocław 1980. piosnki. Wierzenia i zachowania przesądne. [Łódzkie. Słownik gwary Domaniewka w powiecie łęczyckim. Świdnica 1990. red. ruskie i litewskie. zebrali i oprać. Antologia współczesnej poezji ludowej. 2 poszerzone. melodye. Jan Tacina. Kraków 1964. Tradycyjna astronomia i meteorologia ludowa na Mazurach. Rog Śląsk — Roger Juliusz. Zwyczaje. Poznań 1845. Jadwiga i Marian Sobiescy. t. [w:] Folklor Górnego Śląska. Szym Dom — Szymczak Mieczysław. Katowice 1967. oprać. Śląskie warianty ballady o siostrze . z lat 1963-1995. [wyd. 233-264. s. czyli podlaskiej. Poznań 1960-1964. Szyf MiW — Szyfer Anna. 225-301. Sycb SGKasz — Sychta Bernard. Pieśni ludu polskiego w Górnym Szląsku. Gwara Domaniewka i wsi okolicznych w powiecie łęczyckim. Red — Materiały przekazane przez członków i współpracowników zespołu redakcyjnego Słownika stereotypów i symboli ludowych. Śląski antropokosmos ludowy. [wieś Starogród w pobliżu Mińska Mazowieckiego]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej. Warszawa 1972.Staszczak Zofia. Kleklimanki. Kraków 1893. Warszawa 1971. Droga na sabat. Wrocław 1967-1976. Wesele wiejskie jako zjawisko estetyczne. 2 popr. Sim Bery — Bery śmieszne i ucieszne. życiorys. Katowice 1963. wyboru dokonał Stanisław Swirko. Materiały terenowe. [w metryczkach podana jest miejscowość i data zapisu]. Dorota Simonides. Kraków 1937. Łódź 1961. 5-19. Język polskiej Warmii. Świr Pies — Z pieśnią i karabinem. Polesie. Kraków 1954. Warmii i Kurpiach i jej współczesne przeobrażenia. Kaszuby. Niektóie nawiązania słowiańskie w tradycyjnej kulturze ludowej Śląska w świetle danych „Atlas der deutschen Volkskunde". t. PSL 1973/4/191-198 — Chętnik Adam. Rak Dum — Rak Jan z Husowa. Współczesny folklor słowny dzieci i nastolatków. Wrocław 1953. cz.. Przyczynek do badań nad problematyką świętojańską. t. Zbiór polskich pieśni ludowych z Warmii.trucicielce brata. Wrocław 1970. Rok obrzędowy na I^omorzu. Sobr Tek Sobierajski Zenon. 2 poszerzone. [w:] Wieś dolnośląska. Antologia pieśni z lat 1939-19/. Kraków 1971. Stef Warni Steffen Augustyn. 1-7. s. fototypiczne z 1863 r. Jadwiga Sobieska. Kraków 1937. Józef Ligęza. Jan Sadownik. Pieśni i muzyka instrumentalna Ziemi Lubuskiej. zebrał Stefan M. Humor śląski. Siem Pod — Siemieński Lucjan.] Rom Śląsk — Romańska Henryka. Opowiadania komiczne i podania z Warmii. Olsztyn 1975. Obrzęd sobótkowy. Sim Wierz — Simonides Dorota. 1 Poznań 1931. Opole 1975. wstępem opatrzyła Dorota Simonides. zebrała i oprać. Dorota Simonides. [brak informacji o geografii]. i uzup. Baśń i podanie górnośląskie. 349-360. „Gość Niedzielny" 1994. Sim ŚlAntr — Simonides Dorota. 3. Kraków 1938. red. powiastki. Sim ŚlOpol — Kumotry diobła. Obraz etnograficzny. Błogosław wysiane nasiona. Słownictwo kociewskie na tle kultury ludowej. Adolf Nasz. 1-2. Samp Sab — Samp Jerzy. PSL 1985/1/65-67 — Kalinowska-Klosiewicz Danuta. opracowała. 18. zebrała. 1 4. wyd. Sob Lubus — Szlakiem kozła lubuskiego. Szyf Trąd — Szyfer Anna. bajek i anegdot z Górnego Śląska. Jantar w sztuce kurpiowskiej. Katowice 1989. Sob Wielk Wielkopolskie śpiewki ludowe.60 PSL ŹRÓDŁA I OPRACOWANIA ŹRÓDŁA I OPRACOWANIA 61 1973/1/53—55 — Jacher-Tyszkowa Aleksandra. t. Kraków 1978. Stel Pom Stelmachowska Bożena. Święt Nadr — Świętek Jan. Sabała. Warszawa 1977. Ilu culszczyzna]. Toruń 1933. Siw Błog — Siwik Wiesław. Adolf Nasz. 300 podań. [w:] Wieś dolnośląska. Opole 1976. red. Sim GŚląsk — Badura-Simonides Dorota. Zabytkowe kamienie z wykuciami na terenie diecezji siedleckiej.5. Stoin Zyw Pieśni żywieckie. i uzup. Dorota Simonides. zebrał i oprać. Śmieł Opól — Smiełowski Stanisław. t. Stasz Śląsk . Szczep Pódl — Szczepańczuk Zbigniew. Pieśni partyzanckie i okupacyjne z lat 1939-1945. Szym SDom — Szymczak Mieczysław. cz. Kraków 1897. Lud nadrabski (od Gdowa po Bochnię). obrzędy i wierzenia Mazurów i Warmiaków. Olsztyn 1969. Stoiński. Antologia. Narzecze baborowskie. s. Opowieści ludowe ze Śląska 0polskiego. Szew Niech — Szewera Tadeusz. nr 14. Szcz Ant — Szczawiej Jan. zob. Warszawa 1980. nr 3-4. Sim Gad — Gadka za gadką. Podania i legendy polskie. Zabytek literatury ludowej z połowy XVI wieku. bajki. Opowieści ludowe Śląska Opolskiego.) . (Po skrócie TN podano miejscowość i rok nagrania. Wrocław 1962-1973. Stef WarmPś Steflen Augustyn. Polskie teksty gwarowe z ilustracją dźwiękową. wyd. Dumania i wiersze. PSL 1983/1-2/81-87 — Kurek Czesława. s. Tac Opól — Pieśni ludowe Śląska Opolskiego. Wrocław 1970. „Kwartalnik Opoi-ski" 1989. wyd. Ludycje wieśne. TN — zob. Wrocław 1976. daj łąkom i polom urodzajność. Stef WarmOp Steflen Augustyn. 1-8. Portret. Stop Sab — Stopka Andrzej. Romb Lud — Rombowski Aleksander. Materiały terenowe. Wrocław 1985. wyd. Steuer Bab — Steuer Feliks. pocłiodzące z mowy żywej. Łódź 1975. Gdańsk 1981. 2 Leszno 1934. Kraków 1957. Sad Podh — Pieśni Podhala. t. Katowice 1961. 2 popr. PSL 1983/3-4/175-184 — Kubiak Krzysztof. Sim Fol — Simonides Dorota. 3 Kraków 1937.. s. Sych SKoc — Sychta Bernard. Nieznany rękopis Szymona Poprzęckiego o warsztacie częstochowskiego malarza ludowego z lat 1880-tych.

Wisła 1889/717-754 — Nadmorski [Józef Łęgowski]. [cz. 5 1891. materiał z różnych części Polski]. Niecenie ognia przez tarcie. II. Wejherowo 1989. Wśród ludu krakowskiego. [cz. Studjum etnograficzne. Wisła 1891/864-871 — Szczęsny Jastrzębowski. Lublin 1987. materiał z różnych części Polski]. Wisła 1887/83-86 — Zawiliński Roman. 2. Chłopskie seive. [cz. Wisła 1888/7G2 760 Bystroń Jan. Przyczynek do etnografii Krakowiaków. 1 1887. t. 14 1900. S. 13. t. Czary i czarownice w Polsce. Wisła 1892/300 317 — Wasilewski Zygmunt. Stanisław Wallis. 2]. pól ilji. Udz Rop — Udziela Seweryn. O sposobie gromadzenia materyałów etnograficznych. pow. Wal Śląsk — Pieśni górnicze Górnego Śląska. Warszawa 1900. Świat nadzmysłowy ludu krakowskiego. Adolf Nasz. Tradycyjne elementy obrzędowości „święta Godów" na Dolnym Śląsku. 17 1903. pow. Z powieści i pieśni górali beskidowych. 6. posłowie i indeks Stanisław Weremczuk. Wisła — „Wisła.1. Urządzenia społeczne. Choroby. [Podkarpacie]. t. 18 1904. w dolinie Prądnika oraz przywiązane do nich podania. 2] Wielkoludy. Miesięcznik geograficzno-etnograficzny". mieszkającego po prawym brzegu Wisły. [Będzin. s. Z zycia ludu wiejskiego w Ziemi Sieradzkiej. Wisła 1892/184-204 -. materiał z różnych części Polski]. Z życia ludu wiejskiego w Ziemi Kaliskiej. Wisła 1891/552-568 — Krzywicka R. t. Zarys etnograficzny. Wzniecanie ognia za pomocą tarcia. [cz. 3. Wisła 1891/624-635 — Polaczek Stanisław. Lecznictwo ludowe. pińczowski. Frazeologia kaszubska a wierzenia i zwyczaje (na ile porównawczym). Wisła 1891/432-433 — Lubicz Rafał [Hieronim Łopaciński]. Wisła 1889/479 530 Piątkowska Ignacja. 16 1902. [cz.. Tuw Czar — Czary i czarty polskie oraz wypisy czarnoksięskie. Wisła 1890/79-112 — Skrzyńska Kazimira. Za dawnych czasów. 6 1892. Krakowiacy. [brak informacji o geografii]. [Lubelskie]. Wes Śląsk — Wesołowska Henryka. Wisła 1887/136-143 — Karłowicz Jan. Gwara Łopienna i okolicy w północnej Wielkopolsce. 9 1895. t. Kraków 1930. 2]. 7 1893. t. [cz. jam.. 10 1896. Warszawa 1960. 1-70. II. Czary i czarownice iv Polsce. [w:] Wieś dolnośląska. t. spokrewnione ze średniowieczną legendą o świętym Grzegorzu. Wisła 1887/283-290 — Ciszewski Stanisław. Wisła 1889/102 131 Karłowicz Jan. Wisła 1887/303 312 Zawiliński Homan. Wisła 1887/143-149 — Ulanowska Stefania. łukowskim gm. [cz. Medycyna ludowa. wybór. [cz. Wisła 1887/172-178 — Karłowicz Jan. Warszawskie. Wisła 1891/419-424 — Milewska Aniela. t. 2 1888. [materiał z różnych regionów Polski]. Przyczynek do etnografii Krakowia-ków. [cz. t. 12. Za dawnych czasów. 3]. red. (Dokończenie). Czary i czarownice w Polsce. t. przeł. Tomasz Łop — Tomaszewski Adam. [recenzja. Wisła 1887/99-105 — Ulanowska Stefania. Dąbie). 5. Przyczynki do chamkterystyki Mazurów pruskich. Wer Ojcz — Ojczyzna.]. 15 1901. (Dokończenie). Warszawa 1889. brak informacji o geografii]. Zwoleń.. napisał. Wieś Krynice w Tomaszowskiem. Wierzenia mazurskie. wyd.Wasilewski Zygmunt. [Płockie]. Warszawa. Zapiski etnologiczne zebrane w Jurkowie i okolicy. . t. Wisła 1887/69-73 — Ulanowska Stefania.62 ŹRÓDŁA I OPRACOWANIA ŹRÓDŁA I OPRACOWANIA 63 Toep Mazur — Toeppen Max I'. Wisła 1889/755-775 — Piątkowska Ignacja.. Z podań i wierzeń ludowych zapisanych ive wsi Rudawie pod Krakowem. Wisła 1888/247' 305 Gloger Zygmunt. 1889 sierpień. Polskie podania ludowe. [cz. 4]. Za dawnych czasów. [Dokończeni'1]. 2. Czary i czarownice w Polsce.. [cz. na język polski Iv Plitzówna. 1923. Wisła 1891/638-646 — Plichta Paweł. wybrał i przypisami opatrzył Julian Tuwim a. materiał z różnych regionów Polski]. Rzeszowskie. 4 1890. 19 1905. Wisła 1889/25-30 — Matyas Karol. Wisła 1890/152-155 — Ziemba . 13 1899. t. 8 1894. Kraków 1954. Antologia współczesnej poezji ludowej. Wisła 1889/72 91 Sembrzycki Jan. Jagodne (wieś w pow. Wisła 1889/551 591 — Sembrzycki Jan. [Konińskie]. Udz ŚKrak — Udziela Seweryn. t. t. Warszawa 1894. Warszawa 1901. Przyczynek do słownictwa szwargotu złodziejskiego i kilka próbek poezji złodziejskiej w okolicy Dąbrowy Górniczej. Wisła 1892/145184 — Toeppen M[ax P. Wiśniewski A. 3 1889. oprać. Podanie o Madeju. Kievskaja starina. t. zwyczaje i gwain na Małborskiem. 11 1897. Ludowe nazwy skał. 1].D. [Galicja]. t. 197-232. [cz. Udz Krak — Udziela Seweryn. Wisła 1889/606-669 — Ciszewski Stanisław. Kraków 1924. Tred Kasz — Treder Jerzy. Wisła 1890/244-251 — Rawita Fr. t. O gwarze Mazurów pruskich. Przyczynek do wierzeń ludu o życiu pozagrobowym i legienda o „Matusinej dusy".. s. Gry i zabawy ludowe w Rościszewie. 20 1916-1917: Wisła 1887/56—62 — Karłowicz Jan. Wrocław 1970. Podróż Niemnem. Wisła 1890/861-873 — Kosiński Władysław. 1]. Wisła 1887/213-222 — Karłowicz Jan. II. 1] Czart. Materiały etnograficzne z miasta Ropczyc i okolicy. 12 1898. Wasilewski Z. Wierzenia mazurskie z dodatkiem zawirnijącym klechdy i baśnie Mazurów. 4. Czarownice i czarownicy. [cz. [odbitka z t. t. t. kozienicki]. Wśród ludu krakowskiego. Was Jag — Wasilewski Zygmunt. t. 14 „Wisły"]. Kraków 1886. Wśród ludu krakowskiego. Karpaty]. zebrał i oprać.

Wisła 1897/343 -351 Estreicher Stanisław. Ks. Podania i opowiadania z W. Podania i opowiadania z W. [cz. Poznańskiego. Lud wiejski w okolicy Przeworska. Ks. [st reszczenie]. Berns t e i n a ) . Wisła 1895/118-119 — Jastrzębowski Szczęsny. [okolice Radomia]. Wisła 1898/435 443 Udziela Seweryn. Warszawa. 3]. Wisła 1898/754 708 Chamska Helena i i n . [cz. Wisła 1897/802 Piątkowska Ignacja. [pow. Wisła 1895/11-39 — Knoop Otto.]. Wisła 1895/470-513 — Knoop Otto. ISOfi. . 5]. Wisła 189G/725 744 Matyas Karol. K. S. Istoty mityczne Serbów Łużyckich. . Wisła 189G/G20 630 ( G l o g e r Zygmunt. Lecznictwo ludowe. I). [cz. [cz. Przezwiska ludowe w powiatach Tarnobrzeskim. [cz. Poznańskiego. Istoty mityczne Serbów Łużyckich. [cz. Wisła 1890/141 142 K. Kolęda w Wiśle. Wierzenia mazurskie. [cz. Wisła 1897/241-260 Łopaciński Hieronim. Sobótka. mieszkającego po prawym brzegu Wisły. mieszkającego po prawej stronie Wisły. Wisła 1895/75-80 — Traczyk Joachim. Wisła 1898/131 187 Udziela Seweryn. brak informacji o geografii]. Poznańskiego. 1894. 9]. A. Wisła 1892/501-511 — Gloger Zygmunt. 2]. Wisła 1894/135—143 — Piątkowska Ignacja. Poznańskiego. Wisła 1899/97 112 Saloni Aleksander. Studjurn etnograficzne. A.]. pow. Dr Afarol] Matyas. [materiał z różnych regionów Polski]. Pamięć o zmarłych. Wisła 1895/200-201 — Z. S. 1]. Przyczynek do „Sabałowej bajki" i „Matusinej dusy". Uroczystość Św. Poglądy luciu na przyrodę. [Zofia Kowerska]. Poglądy ludu na przyrodę. Legenda o pustelniku skuszonym przez djabła do popełnienia trzech grzechów. Niskim i Brzeskim w Galicji. Wisła 1895/600-601 — Karłowicz Jan. Wycieczka po Wiśle. Wisła 1894/147-149 — Z. pojęciach i praktykach ludu polskiego. radzymiński i węgrowski]. [Litwa]. Wisła 1897/354 Kowerska Z[ofia] A . 1]. Istoty mityczne Serbów Łużyckich. Wisła 1894/227-236 — Udziela Seweryn. „Gazeta Świąteczna". Wąż w mowie. Krauss F. kamienieckim]. (Dokończenie). [recenzja. Wisła 1896/136 137 Zięba . [cz. [cz. Przysłowia z okolic 'Tykocina. (cz. Wisła 1897/118 . [Krakowskie.Nr 679-730. 2]. [cz. 4]. mieszkającego po prawym brzegu Wisły. [recenzja]. 3.Popielec Wielkanoc. [cz. [gubernia lubelska]. Wisła 1892/758-797 — Toeppen M[ax P. Przysłowia ludu z okolic 'Tykocina. Lud wiejski w okolicy Przeworska. Wisła 189G/349 3G1 (J l o g e r Zygmunt. Wierzenia mazurskie. [Kowerska Zofia]. 7]. 5]. [cz. Kilka przyczynków do paremjogmfji polskiej.]. Opowiadania ludowe ze Starego Sącza. Wisła 1898/GG7 092 — Czerny Adolf. 3]. S. Wisła 1894/582-583 — Jastrzębowski Szczęsny.1. Podania i opowiadania z W. Świat nadzmysłowy ludu krakowskiego. Niecenie ognia za pomocą tarcia. [tereny u źródeł Sanu i Dniestru]. Wisła 1897/433 447 Witort J a n . Opowiadania ludowe ze Starego Sącza. [mat eri a ! z różnych regionów Polski i zagranicy]. Kilka zwyczajów ludu w Tarnobrzeskim. Wierzenia mazurskie. Przezwiska ludowe w powiatach Tarnobrzeskim. [cz. [okolice Gródka w pow. (cz.Ronisz Wincenty. Wisła 1897/448 451 Lopaciski H[ięronim]. [motyw z Krakowskiego]. Wisła 1896/135-136 — Stecki Jan. [Józwów pow. (Ze zbioru J. Wisła 1896/54-97 — Czerny Adolf. Wisła 1894/63-69 — HofF Bogumił. Wisła 1895/542-557 — Matyas Karol. Wystawa higieniczna w Warszawie w r. Wisła 1894/719-774 — Knoop Otto. 4]. [brak informacji o geografii]. Wisła 1893/388—389 — Dowojna-Sylwestrowicz Mieczysław. Ks. Z okolic Babiej Góry. [cz. Istoty mityczne Serbów Łużyckich. Jana u Słowian południowych. Świat nadzmysłowy ludu krakowskiego. I]. 2]. [cz. 2]. Ks. K. Zabytki cywilizacji pierwotnej. [Dokońc z en i e] Wisła 1890/695 707 Tołwiński Gabriel. 3]. . Wisła 1894/809-811 — Z. Wisła 1894/645-676 — Czerny Adolf. Wisła 1898/555 559 Lew Henryk. [Huculszczyzna]. upickim. [zabór rosyjski]. Nasze sioło. Niecenie ognia za pomocą tarcia. Przysłowia. Wisła 1892/641-662 — Toeppen M[ax P. .. Poglądy ludu na przyrodę. Wisła 1899/G5 88 Udziela Seweryn. Wisła 1893/97-155 — Matyas Karol. [cz. [materiał z różnych regionów 1'olski]. Wisła 1892/923-927 — Lissowski Leon. Wisła 1895/305-344 — Knoop Otto. I. Wisła 1898/585 G14 ■ Udziela Seweryn. [cz. Podania i opowiadania z W. 2). nowotarski]. A. Niskim i Brzeskim w Galicji. Wisła 1892/391-420 — Toeppen M[ax P. Legenda o Świńskim pośle. [brak informacji o geografii].. K. wiosce przy źródłach Wisły. Świat nadzmysłowy ludu krakowskiego. Wisła 1898/47 G4 Saloni Aleksander. [cz.64 _____________________ ŹRÓDŁA I OPRACOWANIA ŹRÓDŁA I OPRACOWANIA 65 Wisła 1892/318—371 — Majewski Erazm. Niecenie ognia za pomocą tarcia. [Sieradz kie]. materiał z różnych regionów Polski]. 3]. [brak informacji o geografii]. Poglądy ludu na pogodę. okolice Nowego Sącza. Zapust. Wisła 1898/188-210 — Czerny Adolf.. lubelski]. Przysłowia żydowskie. Lecznictwo ludowe w okolicach Sieradza. [Zofia Kowerska].

[cz. Z mili kwadratowej obszaru nad rzeczką Kosóuiką w pow. Wisła 1900/79 — Wawrzeniecki M[arian]. janowski. [recenzja]. [cz. Kitka słów o mieszkańcach parafii Krzczonów w powiecie Lubelskim. [Żabno pow. [materiał z różnych regionów Polski]. kosmogonia i meteorologia ludowa. pro}. . [Brzozowicą pow. Wisła 1899/385-388 — Kucz Marjan. [cz. J. Wisła 1900/55-61 — Magiera Jan Franciszek.. hrubieszowski]. Astronomia. Wołyń]. Przesądy żydowskie. Kr-ytyka i bibliografia. janowski]. zwiahelskim]. Niektóre zwyczaje i obchody doroczne ludu lubelskiego. Wisła 1902/57-68 — Rumlówna Aleksandra. [recenzja]. kosmogonia i meteorologia ludowa. przywiązane do pewnych dni. gubernia kielecka). w powiecie Wilejskim. Przysłowia rabinów. Wisła 1903/95-97 — Dąbrowska Stanisława. [cz. Astronomia. O Kaszubach Nadłebiańskich. Wierzenia ludowe w okolicach Krzywicz. Przesądy żydowskie. Wisła 1900/753—757 — Zieliński G. 6]. zebrane w Żabnie w powiecie Krasnostawskim. Wisła 1902/372-377 — Lopaciński Hieronim. Radzyń-ski). Wesele u ludu wiejskiego w Sieradzkiem. [wsie: Postękalice i Go-mólin . [cz. [wieś Smardzew pod Sieradzem]. Wisła 1901/206 216 . Wisła 1902/441 — Skawińska Maria. Wisła 1899/312-316 — Lopaciński H[ieronim]. Wisła 1901/514 516 Zdziarski Stanisław. [brak informacji o geografii]. Wisła 1899/668-672 — Magierowski Leon. Pojęcia ludu o przyrodzie. Zagadki ludowe z Jaćmierza i Posady Jaćmierskiej. Wisła 1900/774-778 — Rokossowska Zofia. Szewczenki. Wisła 1899/518-528 — Zawiliński Roman. Astronomia.. Zagadki. Świat nadzmysłowy ludu krakowskiego. zamojski. Wieś Studzianki.. nowomiński]. . Wisła 1902/417 424 Dąbrowska Stanisława. 2]. Astronomia. [pow. Wisła 1902/603-634 — Staniszewska Zofja. [cz. Wisła 1901/321. Przysłowia ze wsi Turowa (pow. Smirnowa.-339 — Smólski Gustaw. Świdowa Maria. Nazwy topograficzne. Wisła 1900/191-196 — Pracki Witold. Zapiski etnograficzne.: krasnostawski. Płockiej. Wisła 1902/304 313 — Koźrnian Władysław. żeby mu Pan Bóg dał dobrze. Zarys etnograficzny. Białostockim. [Turobin woj. krasnostawski]. 2]. Zabobony. (Powiat Radzyński). Etnograficznyj zbirnyk wydawany przez Komisję Etnograficzną Towarzystwa Naukowego im. [Wila mowice. [brak informacji o geogra fii]. Wisła 1901/80 — Rumel Aleksandra. 1]. Przysłowia ludowe. Wisła 1902/380-381 — Lopaciński Hieronim. lipnowski. Kilka przesądów ze wsi Turowa. Sandomierskim). Galicja zachodnia]. [gub. Wisła 1901/75-76 — Skalski Stanisław. O dziadku. 2].. [Wierzchowiska pow. kosmogonia i meteorologia ludowa. Wisła 1902/797-798 — Stołyhwo Kfazimierz].(u ŹRÓDŁA I OPRACOWANIA 66 ŹRÓDŁA I OPRACOWANIA Wisła 1899/193-222 — Udziela Seweryn. Wołyń. Pojęcia o przyrodzie. [Lubelskie].okolice Piotrkowa]. Zwiahelskim. J. kielecka]. Garść wierzeń i praktyk z powiatu Owruckiego i z Berdyczowa. Wisła 1901/177-183 — Witowt [Pracki Witold]. kosmogonia i meteorologia ludowa. Cztery podania. Wisła 1901/358 371 — Milewska Jadwiga. Ruski filologiczny wiestnik. [Galicja wschodnia]. przesądy. 1]. wydawany w Warszawie pod red. Zakładziny domów.Magiera Jan Franciszek. [brak informacji o geografii]. Kilka środków leczniczych ludowych. [cz. Wielickim w Galicji). Wisła 1901/485 489 Piątkowska Ignacja. (Opowiadanie ludowe z Bilczy w potu. Papaje a Wilamowicanie. Wisła 1902/681-689 — Wawrzeniecki Marian. co lazit po Bob rze. Wisła 1900/468 — Lopaciński Hieronim. Wisła 1902/237-251 — Ohr Jerzy. Przysłowia ludowe. Kraków 1898. Wisła 1900/318-322 — Lilientalowa Regina. Wierzenia ludowe w okolicy Sułkowic (powiat myślenicki). czary i wierzenia różne. Płockiej. Wisła 1899/528-554 — Burzeński Władysław. Sandomierskie]. Drobiazgi ludoznawcze (z Dieńkounc pod Sieprawiem w pow. Zamawiania („zmowlania") we wsi Jurkowszczyżnie w pow. [okolice Sanoka]. Wisła 1901/481 481 . Wisła 1900/464-468 — Piątkowska Ignacja. Wisła 1899/681 — Zieliński G. pułtuski]. mieszkającego po prawym brzegu Wisły f [cz. Garść notat krajoznawczych. [Litwa. Wisła 1902/441 — Lopaciński Hieronim. gusła. Wisła 1900/458-461 — Rokossowska Zofja. recenzja pracy: Macieja Wołonczewsktego: Biskupstwo Zmujdzkie. [Lipnowskie]. [Jurkowszczyzna w pow. zabawki wyrazowe i powiastki. Jak sobie lud wyobraża istoty świata nadprzymdzonego. Wisła 1902/126 128 — Jarecki Wł[adysław]. Wisła 1900/639-644 — Lilientalowa Regina. Okazy staropolskiego stylu budowlanego w Goraju i Wrzelowcu. [Lubelskie]. zbierane w powie cie Ciechanowskim w gub. Pamięć o zmarłych. Poglądy ludu na przyrodę. 2. Wisła 1899/288-292 — Witanowski Michał R. zbierane w powie cie Ciechanowskim w gub. Ze wsi Lelowiec (powiat miechowski. 4]. Wisła 1902/363-372 — Lopaciński Hieronim. Wisła 1899/389-408 — Kibort Józef. Litwa.Milewska Jadwiga. Wisła 1901/750 756 — Stołyhwo Kfazimierz]. zamojskie]. Zwyczaje myśliwskie. Sandomierskie. Lecznictwo ludowe. Wisła 1902/413 417 — Lopaciński Hieronim. [pow.

pojęciach i praktykach ludu polskiigo. 36 (za rok 1901). Istoty mityczne na Żmujdzi. . [Galicja]. Kraków 1960.n. Materyjały do etnografii ludu polskiego z okolic Kielc. 16 1892. Wierzenia i praktyki ludowi (r. zagadki itp. Jana Kochanowskiego „Pieśń świętojańska o Sobótce" a obrzędy świętojańskie. t. Ziemia „Ziemia". 11 1887. Kraków. ZWAK 1881/102 186 — Gustawicz Bronisław. t. [materiał z różnych re gionów Polski]. Wierzenia. t. Warszawa 1889. t.isk Śląskie teksty gwarowe (z mapką). 2 1878. Ryszard Wojciechowski. zebrane w guberni wileńskiej.. Zar Sl... ZWAK — „Zbiór Wiadomości do Antropologii Krajowej wydawany staraniem Komisji Antropologicznej Akademii Umiejętności". Część pierwsza. [cz. przesądy. Bajdy i Moderówka. 3]. [cz. przysłowia. ). Zaw Ilcsk Zawiliński Roman. Warszawa 1902. t.. Z zabobonów i lecznictwa ludowego. Warszawa 1974. ZWAK 1880/83-184 — Siarkowski Władysław.. 12 1888. t. Kraków 1956-1958. Wisła 1903/688-694 . Z opowiadań ludowych w powiecie Czehryńskim. Szlachta drobna w powiatach Płońskim i Płockim. t. Zar SSioł Zaręba Alfred. Wyobrażenia demonologiczne we. Wisła 1904/73-88 — Jaskłowski Wacław Józef. ZWAK 1881/3-23 — Dybowski Władysław. Wisła 1916/73-74 — Z. 1. Bolesław Wojewódzki. Nowe naukowe stanowisko pojmowania i wyjaśniania niektórych przejawów w dziedzinie ludoznawslwa i archeologii przedhistorycznej. jego charakter. s. zebrane w guberni wileńskiej. Zapiski etnograficzne z okolic Wielunia i Radomska. t. t.. 15 1891. Wisła 1904/89-104 — Dąbrowska Stanisława. Wieś Mnichów (w powiecie Jędrzejowskim). Lubelska). «Poradnik)) dla Handlujących i Gospodarzy". gub... Poznań 1977. bos. Wisła 1904/277-281 — Magiera Jan.. Wieś Żabno i jej mieszkańcy. pieśni. 18 1895: ZWAK 1878/3 182 — Petrow Aleksander. przesądy i praktyki ludu żydowskiego. I]. Rumelówna Aleksandra. 14 1890. wróżby i td. Mazowsze]. ZWAK 1881/24 101 — Moszyńska Józefa.. 7 1883. Z gwary i wierzeń ludu wodnego. nitulus) w mowie. [Garbów. ZWAK 1879/62-106 Rulikowski Edward. z Poznańskiego. Wisła 1904/531-534 — Parczewska Melania. Wisła 1904/105-113 — Lilientalowa Regina..225 Zawistowicz Kazimiera. ZWAK 1880/3-82 — Podbereski Andrzej. Wierzenia. Pismo tygodniowe z rysunkami z bezpłatnym dodatkiem p.68 69 ŹRÓDŁA 1 OPRACOWANIA ŹRÓDŁA I OPRACOWANIA Wisła 1903/133-172 — Majewski E[razm]. Przydomki osób i wiosek. [recenzja]. 2). t. Zapiski etnograficzne z Ukrainy.. Wisła 1903/669-687 — Sadkowski Ignacy. Zagadki ludowe z różnych miejscowości gubermi kieleckiej. Wit Baj — Witkoś Stanisław. Warszawa 1910 1950. wróżby itd. Zorza „Zorza. Wisła 1903/265-280 — Szutkiewicz Wandalin. Seria Etnograficzna" 23/1982. 4 1880. [Kaszuby. 1920 organ Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego. siedlecka]. zebrał i spisał Kazimierz W. 1 1877. „Prace i Materiały Muzeum Archeologicznego w Lodzi.. t. 2]. Słownik Starych Siotkowic w powiecie opolskim.u bobony. Marian Wawrzeniecki. [brak informacji o geografii]. 1]. Wilja w Sądeczyźnic.. 3 1879. zwyczaje. Woź Łow — Woźniak Alicja. Jarecki Włfadysław]. [cz. nr 23. przesądy i praktyki ludu żydowskiego. 2). I. Z powieści i pieśni górali beskidowych. [cz. Wójcicki. materiał z różnych regionów Polski]. 6 1882. Wisła 1916/114-118 — Śląski Bolesław. Lud ziemi Dobrzyńskiej. 8 1884. 39-63. t. Pojęcia prawne ludu. Materyjały do etnografii Górali Bieskidowych. ZWAK 1879/3-61 — Siarkowski Władysław. [<"/. Istoty mityczne na Żmujdzi. 9 1885. Kupajło tudzież zabawy doroczne i inne z dodatkiem niektórych obrzędów i pieśni weselnych ludu ukraińskiego z okolic Białej Cerkwi. II. Alfred Zaręba. t. przesądy. t. Wierzenia i praktyki ludowi (zabobony. Przysłowia Białoruskie z powiatu Nowogródzkiego. Materyjały do Demonologii ludu ukraińskiego. Garść notat krajoznawczych. ZWAK 1882/3-29 — Siarkowski Władysław. podania i powieści luda polskiego i Rusi. Wisła 1904/322-330 — Kibort J[ózef]. 5 1881. red. t. Podania ludowe.. Z mili kwadratowej obszaru nad rzeczką Kosówką w powiecie Białostockim. 17 1893. 1956 organ Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego [nowa seria]. Wojew Opocz — Strachy na smugu. obrzędy. mowa. Wisła 1905/148-176 — Lilientalowa Regina. 10 1886. Podania. Wisła 1904/526-530 — Magiera Jan. Ziemia 1930/214.. od r. od r. przesądy. Bydło (p<cus. Wisła 1904/357-377 — Nakonieczny Józef. 2]. Materyjały do etnografii ludu polskiego z okolic Kielc. starożytne. t. Wój Klech Klechdy. gadki i nazwy ludowe w dziedzinie przyrody. Część pierwsza. Bajki opoczyńskie. współczesnej wsi łowickiej. [cz I. Wisła 1916/84—86 — Sawicka Stanisława. [gubernia kielecka. Wisła 1904/519-525 — Kibort J[ózef]. 13 1889. Kraków 1961.. Lubelskie]. t. [cz. wybór i oprać. zebrał i oprać.). [cz. (Powiał Krasnostawski. Warszawa 1974. ZWAK 1880/185-261 — Grajnert Józef. Wisła 1903/561-509 — Bugiel W.. vacca. Wisła 1903/432-444 — Szutkiewicz Wandalin. Wielkanoc w Sądcczyźnic. Zwyczaje zachowywane podczas świąt i obchodów śród ludu polskiego na Górnym Śląsku. ZWAK 1881/187-265 — Kosiński Władysław.

Obraz etnograficzny. ZWAK 1883/106-119 — Siarkowski Władysław. [cz. Lud polski w powiecie Ropczyckim w Gahcyi. [Przemyskie]. couleurs. [cz. Poznań 1986. [cz. wyd. Puszcza Biała. Zagadki z Lubelskiego. wyd. Wiclobycz). t. ZWAK 1886/169-186 — Janasiński Ignacy. Część pierwsza. Paris 1969. II. wu l z i n i a i podaniu ludu ruskiego nu W nlyniu we wsi Jurkowszczyźnie. ZWAK 1889/35-37 — Matyas Karol. Kazimierz Romaniuk. O języku folkloru. ZWAK 1889/103 199 Rokossowska Zoftja. Podania. Pilaszkowiec. Zagadki ludowe z nad Narwi i fluga na pograniczu Mazowsza z Podlasiem w latach 1865-1880. Słownik etymologiczny języka polskiego. Xavier Leon-Dufour. ZWAK 1885/173-299 — Cinciała Andrzej. Materyjały etnograficzne z miasteczka Zołyni w powiecie Przemyskim. Krzywice. 1 z 1865-1869]. [cz. Wrocław 1973. Jasełka w mieście Grybowie. jej dzieje i kultura. Lud rolniczo-górniczy z okolic Sławkowa w powiecie Olkuskim. 2]. ZWAK 1883/135-149 — Gloger Zygmunt. Duf STB — Słownik teologii biblijnej. ZWAK 1882/201-317 — Gustawicz Bronisław. Podania o Tatrach. [cz 3]. ZWAK 1889/151-162 — Magierowski Leon. 1-4. Dc. wyd. Duf SNT . Meteorologia ludowa czyli -danin i przysłowia ludu naszego. Podania i bajki ludowe zebrane na Litwie. ZWAK 1888/117-226 — Kopernicki Izydor. Materyjały do etnografii Gómli Ilu -skidowych. polskie Kazimierz Romaniuk. [przedruk z wyd. ZWAK 1891/181 282 Ulanowska Stefanija. ZWAK 1892/252-207 — Zawiliński Roman. ludu -inni Dobrzyńskiej. [Galicja zachodnia]. Amsterdam-London 1976. couturnes. Zwiahelskim. ZWAK 1 89 1/ 40 52 Kosiński Władysław. ZWAK 1891/53 180 l' d zi e lą Seweryn. [cz. Poeticeskie vozzremja slavjan na prirodu v trech tomach. 2. Bart Fol Bartrniński Jerzy. ZWAK 1884/247-323 — Ulanowska Stefania. Łotysze Inflant Polskich a w szczególności.Vries Dic — de Vries Ad. [okolice Kielc]. 1]. Kilka wiadomości o ludzie polskim ze wsi Wesołej w pow.tI 70 ŹRÓDŁA I OPRACOWANIA ŹRÓDŁA I OPRACOWANIA ZWAK 1882/86-158 — Kolberg Oskar. Chov Dic — Chevalier Jean. Cail Zyw Caillois Roger. ZWAK 1885/3-72 — Siarkowski Władysław. 2]. 1]. ZWAK 1887/130-228 — Kopernicki I[zydor]. red. 1 Kraków 1927]. Część I. Bruc SE Bruckner Aleksander. Przyczynek do etnografii ludu ruskiego na Wołyniu z materyjałów zebranych przez p. ZWAK 1886/75—156 — Udziela Seweryn. Podania i bajki ludowe zebrane na Litwie. gestes. 1]. Dictionary of Symbols and Imagery. 0 śu:iri:ie roślinnym wyobwzema. Moskva 1994. Właściwości. 2]. Przesądy i zabobony z ust ludu w różnych okolicach zebrane. franc]. Warszawa 1970. Pieśni ludu Śląskiego z okolic Cieszyna. Brzozowskim. ZWAK 1886/187—336 — Ciszewski Stanisław. ZWAK 1889/54-83 — Cisek Marceli. Stanisław Urbańczyk. ZWAK 1890/145 251 Wierzchowski Zygmunt.Leon-Dufour Xavier. Ghecrbrant Alain. Słownik Nowego Testamentu. t. Niektóre materyjały etnograficzni we wsi Łukówcu [mazowieckim) zebrane. służące do przepowiadania stanu pogody. formes. przełożyła z franc. Jigures. [reprint wyd. Warszawa 1973. Mythes. OPRACOWANIA Alan Poct Afanasev A[leksandr]. drzewach i roślinach. Materyjały etnograficzne z powiatu Tarnobrzeskiego i Niskiego w Galicyi. [Galicja]. i oprać. gadki i nazwy ludowe w dziedzinie przyrody. ZWAK 1884/62-114 — Lipiński Józef. pow. reiies. ZWAK 1887/229-293 — Karłowicz Jan. [Galicja]. ZWAK 1892/58 103 Wierzchowski Zygmunt. Jaślików.. 2 [oparte na 2. Zofiję Rokossowską we wsi Jurkowszczyźnie w pow. Dictionnaire des symbołes. II. wyboru dokonał Anrzej Osęka. przesądy. przekład i oprać. 3. . wstęp i oprać. ZWAK 1888/1-59 — Karłowicz Jan. ZWAK 1882/159-200 — Wierzbicki D. od Krasnego Stawu i Gorzkowa (Nowawieś. Z u i a l u Isktm ZWAK 1890/1 130 Udziela Seweryn. Pieśni Górali Bieskidzkich z okolic Rabki. [cz. Podania i legendy o zwierzętach. 1-3. Mitologia słowiańska i polska. Materyjały do etnografii ludu polskiego z okolic Pińczowa. Lud polski w powiecie Ropczyckim w Galicyi. Zwyczaje i pieśni ludu Wielkopolskiego. Niektóre zabobony i przesądy ludu polskiego z okolic Makowa i Andrychowa. Warszawa 1980. tłum. ZWAK 1883/3-105 — Kosiński Władysław. Bruc Mit Bruckner Aleksander. Poznań-Warszawa 1985. Materyjały etnograficzne zebrane z miasta Ropczyc i okolicy. ZWAK 1887/1-129 — Ciszewski Stanisław. pieśni i tańce. ZWAK 1885/300-302 — Kolberg Oskar. Część druga. wyd. Baśni i powieści z puszczy Sandomierskiej. nombres. Żywioł i ład. Lud rolniczo-górniczy z okolic Sławkowa w powiecie Olkuskim. ZWAK 1892/1 57 Udziela Seweryn. Warszawa 1973. Zyw PuszB Zywirska Maria. Lud polski w powiecie Ropczyckim w Galicyi. z gminy Wiclońskiej powiatu Rzezyckicgo. Anna Tatarkiewicz.

Tołstoj. Warszawa 1951. 1-432. 3 1979. LUT Slow [z franc] Anna Tatarkiewicz. Warszawa 1958 1969. u r k e r Manfred. t. Historia wierzeń i idei religijnych. Warszawa 1965. 3. t. 6 1977 1980. 3 1812. Enciklopedija. Slav Mif — Slaujanskaja mifologija. Mariannę Oesterreiclier-Mollwo.]. Klug EW — Kluge Friedrich. pizd. Gerard Labuda. 1 1982. 2 1976. red. Warszawa 1982. Jerzy Bartmiński. Moskva 1965. XII.. przet Wybór esejów. 5] Wanda Zakrzewska. Etnolinginsticeskij slouar'. t.. 8 . Słownik języka polskiego. . SI SE — Sławski Franciszek. t. Kazimierz Romaniuk. Słownik języka polskiego. t. 3 cz. 3 cz. t. 2 1983. Mana Hier naćka. prze!. Slavjanskie jazykoeye modelirujuśćie semiotićeskie sistemy. red. 5 1975. wyd niem. Wanda Paprocka. t. JOS — Językowy obraz świata. t. Warszawa 1992. Ivanov Vjaćeslav V. t. Warszawa. Traktat o historii religii. 3 1989-1991. SSSł — Słownik starożytności słowiańskich. Moskva 1974. wstęp Leszek Kołakowski. Warszawa 1979. SLSJ Słownik ludowych stcr-eolypów językowych. 1-11. SJP Dor Słownik języka polskiego. Walther Mitzka. l . 3. Aloizego Osińskiego. z 196(5]. red. Petruchin. 1986. wyboru dokona! Marcin Czerwiński. Antoni Gąsiorowski. red. 2 1808. Zeszyt dyskusyjny. Słownik symboli.. red. Warszawa 1993.. Slav Tol — Slattjanskic dreunosti. wg wyd. Enciklopediceskij slouar'. Ljudrrula N. 51982. red. Wrocław 1980. t. Suplement. [z niemieckiego] Jerzy Prokopiuk. SPr Słownik prasłowiański. 1 3. Mitologia Celtów. Mif Mol Mtfologićcski) slovar\ red. 1 red. Warszawa 1990. [z niem. 1988. Warszawa 1983. pod red. Warszawa 1967 1008. red. t. Tadeusz Lehr-Spławiń-ski: t. N[ikita] I. Vinogradova. 2 Od Gautamy Buddy do początków chrześcijaństwa. t. Moskva 1995. Sergej A. p r z e k ł . z 1900 1927 r. Przemiany kultury ludowe]. Religia Słowian i jej uj>a<Uk (w. Tolstaja. t. Zeszyt próbny. Tokarev. t. Kryński Adam. Mitologia starożytnej Grecji. 2 1968.i . z niem.. V. t. t. 7 cz. Słownik obrazów i symboli biblijnych. 2 1964-1965. t. Warszawa 1990. Wrocław. Mity grvckie. Wrocław. t. 1 1952 -56. 1 1974. 2 s. For Sym — Forstner Dorothea. Svetlana M. 1994. IvTop Issl — Ivanov Vjaćeslav V. Ław Hel Lowmiański Henryk. t. Poznań 1989. Mitologia indyjska. Paweł Pachciarek. Etn Pol 2 — Etnografia Polski. Eleazar M. red. red. Kop SMit — Kopaliriski Władysław. 1995. Tbilisi 1984. wyd. Mitologia Słowian. Jerzego Bartmińskiego. L u b l i n 1990. przeł. Zdzisław Stieber: t. Moskva 1990. Symbole. J u l i a n Krzyżanowski. Giey Mit — Gieysztor Aleksander. 1-2. t. 5 1984. t. tytuł oryg. pol. Gąss Mit — Gąssowski Jerzy. Mif Tok Aft/y narodon mira. 3 Od Mahometa do wieku Reform. red. Moskva 1980. Osin Slow Słownik mitologiczny z przyłączeniem Obrazo-pismu [Iconologia) ukladu x. wyd. 2 1958-65. 7 cz. Lech Leciejewicz. t. t. Warszawa 1992.. Piot Groc Pietrzykowski Michał. Berlin 1967.. Grav Mit — Graves Robert. przez Zakład Dialektologii Polskiej I n s t y t u t u Języka Polskiego PAN w Krakowie pod kier. 1 1961-1962. Ryszard Tnrzyński. przel. Poznań 1993. Warszawa 1992. Wrocław. Agnieszka Kuryś. przet. Maria Frankowska. Gerard Labuda. Isslcdoyamja r oblasti slavjanskich drevnostej. fotooffset. Wrocław 1981. Jak Ind — Jakimowicz-Shah Marta. El Sac — Eliade Mircea. Encyklopedyczny zarys kultury Słowian od czasów najdawniejszych do schyłku w. posłowiem o p a t r z y ! S t a n i s ł a w Tokarski. 4 1981. I 6. i oprać.. El Trak — Eliade Mircea. oprać.] Henryk Krzrczkouski. Niedźwiedzki Władysław.. Łódź 1993 [na podst. wyd. 1 s. fotoofrset. red. Agapkina. Karł SJP — Karłowicz Jan. Tamara A. t. 2. Gamlv Ind — Gamkrelidze Tamaz V. t. Kowale i alchemicy. Warszawa 1972. Warszawa 1987. t. Toporov Vladimir N. Moskva 1995. 433-1330. Mieczysława Karasia. 1 Od epoki kamiennej do misteriów ctcuzyńskicli. Meletinskij.. SFP Krz Słownik folkloru polskiego. [od t. Warszawa 1952-1953. Władysław Kowalenko. Kraków. 4 1992 1993. t. 1-8.72 ŹRÓDŁA I OPRACOWANIA ŹRÓDŁA 1 OPRACOWANIA 73 El His — Eliade Mircea. Warszawa. red. 1991. S SPr Skorupka S t a n i s ł a w . historia. Gerard Labuda. t. 4 1970-1974. Słownik fmzeologiczny języka polskiego. El Kow — Eliade Mircea. Słownik mitów i tradycji kultury.\„)„„. Warszawa 1983 1985. Warszawa 1982. Warszawa 1985. Herd Lek — Leksykon symboli. t. t. prze!. Toporov Vladimir N. [z f r a n c ] Jan Wierusz Ko walski.J. przez zespól Zakładu Słowianoznawstwa PAN. Kop SSym — Kopaliński Władysław. IvTop Slav — Ivanov Vjaćeslav V. [z ang. 1 (A-G). Mieczysław Szymczak. Lin SJP — Linde Samuel Bogumił. nnsiomwski Gerard Labuda. [z. Jakimowicz Andrzej. prze!. Gerard Labuda. oprać. Etymołogisches Wórterbuch der deulschen Spmche. 1987].. Sacrum. t. red. Zdzisław Stieber 1967. t. VI XII). wstępem opatrzył Bogdan Moliński. Władysław Kowalenko. wyd. red. 3 1966-1969. oprać. 1982.: Herder hericon. t. 2 popr. Witold Doroszewski. I 1082. 2. 2 z 1854 1860. oprać. [z franc] Andrzej Leder. 1-2. Franciszek Sławski.. wyd. SJP Szym Slowmk języka polskiego. Indoeuropejskij jazyk i indoevropejci.„ i . f. t. 1 1806. Słownik mitologii ludóiu mdoeuropcjskich. mit. Słownik etymologiczny języka polskiego. SGP PAN Slowmk gwar polskich. Warszawa 1970. t. 2] Jerzego Reichana. t. 1958. z franc Stanisław Tokarski. SKS1 Lec Mały słownik kultury dawnych Słowian. Kemp SInd — Kempiński Andrzej M. Świat symboliki chrześcijańskiej. 4 1970 1972. t. tomu Mirosław Bańko [i in.

Cyców gm. Krasnobród. 1978: 252-254. t. 1988: 615. Chróścina Opolska gm. bd. 251. [ t ł u m . woj. 1 1927. lubelskie 1988: 614. lubelskie 1982: 399. 1979: 381. Chołowice gm. lubelskie 1964: 57. woj. i uzup. herausgegeben unter besonderer Mitwirkung von E. 1978: 354. 58. 8 1977-1981. woj. Białobrzegi gm. woj. Baranowo.Trubaćev z niern. Warszawa 1981. Słońce rodzi się 13 grudnia. bialskopodlaskie 1967: 117. Etimologićeskij slovar' russkogo jazyka. Banachy gm. Dominikanówka gm. Chmielek gm. woj. t. 1980: 386. siedleckie 1977-1978: 353. Borsuk gm. Dolina Chochołowska gm. Gorzków. Sawin. Adamów gm. . Aleksandrów gm. 1979: 359. Ludowa wizja świata i człowieka. woj. 358. MATERIAŁY TERENOWE Taśmoteka nagrań tekstów gwarowych. Bełżyce woj. Baranów gm. 7 1935-1936. Maria Renata Mayenowa. Ostrówek. że taśma jest kopią nagrania pochodzącego z archiwum Muzeum Wsi Lubelskiej (MWL) lub Instytutu Sztuki Polskiej Akademii Nauk (IS PAN). Berlin und Leipzig. zamojskie 1967: 137. Chróścina Opolska.ŹRÓDŁA I OPRACOWANIA ______________________________ 75 74 ___________________ ŹRÓDŁA I OPRACOWANIA SStp Urb — Słownik staropolski. Wola Mysławska. Dereźnia gm. Sawin. 483. woj. Wrocław Warszawa Kraków. 3 1960-1962. bd. 2 1956-1959. 9 1938-1941. Adamów. Warszawa 1978. zamojskie 1977: 352. Potok Górny. Bychawa gm. Antwpologia kultury wsi polskiej XIX w. lubelskie 1974: 159. lubelskie 1962: 21-29. Warszawa 1975. 225. Szczebrzeszyn. 650. woj. Drzewo życia. 4 1963 1965. woj. Brodowe Łąki gm. Borki gm. Bychawa.N. bd. zamojskie 1967: 112.. Bełżyce. bd. red. Józefów. Chełm woj. woj. Chrząchów gm. Skierbieszów. Stom Antr — Stomma Ludwik. 1974: 146. 421. 1977: 476. woj. Tom Drz — Tomicka Joanna. Kraków 1947. Urszula Majer-Baranowska III. woj. Bródki gm. Dobre gm. bd. Dębowiec gm. Bukowa Wielka gm. ostrołęckie 1987: 485. woj. Bochotnicn gm Kazimierz Dolny. 113. Vas ES — Vasmer Max. bd. 1977: 212. 3 1930-1931. chełmskie 1953: 408 (IS PAN). Błedowo gin. Długi Kąt gm. Wilków. Kosmogonia dualistyczna w Europie i Azji w XIX -XX wieku. lubelskie 1960: 8 10 Dubienka gm. t. Dorohucza gm Trawniki. zamojskie 1975: 496 (IS PAN). Puławy. 317. t. chełmskie 1979: 310. 654. 316. 6 1970-1973. Sułów. lubelskie 1962: 35. 482. Zamość. 659 Babczyzna gm. Kurów. Czułczyce gm. zamojskie 1960: 3. woj. Tomicki Ryszard. 236. woj. t. Biłgoraj. IIoffmann-Krayer und Mitarbeit zahlreichcr Fachgenossen von Hanus Bachtold-Staubli. 1990: 647. woj. 675. t. t. Lublin 1985. Dzierążnia gm. Dzierzkowice. 9 1982 1987. [mps]. Krasiczyn. 2 1929-1930. woj.] E l ż b i e t a Janus. woj. 241. 382. woj. po nazwie miejscowości podano rok nagrania i po dwukropku numery taśm. Wórt Hoff — Handwórterbuch des deutschen Abergłaubens. Urb Rei — Urbańczyk Stanisław. Czemierniki. woj zamojskie 1979: 350. zapis Małgorzaty Snarskiej. 1-4. zamojskie 1979: 358. Studium etnoreligioznawcze. [z ros. lubelskie 1978-1979: 326. 243. 658. woj. Baraki gm. chełmskie 1967: 124-126. woj. woj. Józefów. 1980: 356. Moskva 1986-1987. 312. chełmskie 1978: 289. Informacja w nawiasie oznacza. Doszkowice gm. Ciechomin gm. woj. siedleckie 1976: 206. l u b e l s k i e 1066: 96. Krasnobród. C 1934-1935. przeł. Częstoborowice gm. woj. W spisie. lubelskie 1968: 130 Bęczyn gm. woj. Kock. woj.imię i nazwisko lub inicjały zbieracza. 4. Głusk. woj. 256. 1931-1932. Baranowo. Zakrzew. bd. lubelskie 1962: 109. 7 1973-1977. zebranych w archiwum etnolingwistycz-nym Zakładu Tekstologii i Gramatyki Współczesnego Języka Polskiego UMCS. O. 1979: 384. o s t r o ł ę c k i e 1987: 482. 106. lubelskie 1988: 614. woj. Harasiuki. zamojskie 1967: 105. woj. zamojskie 1966: 112. Dębowa Kłoda. woj. 5 1932-1933. Tom Kos — Tomicki Ryszard. Rybczewice. 8 1936-1937. Mikołaja na Rusi. Babin gm. Chmielów gm. Heidelberg 1950-1958]. t. Końskowola. Bychawa. zamojskie 1974: 165. Stanisław Urbańczyk. 1978: 26. Adamów. woj. 1984: 412. woj. tarnobrzeskie 1984: 412. przy zapisach rękopiśmiennych . Warszawa 1986. Białowoła gin. zamojskie 1964: 17. wyd. chełmskie 1967: 116. Łukowa. Dubienka. Abramowice Kościelne gm. 10 1988-1993. 5 1965-1969. bialskopodlaskie 1953: 409 (IS PAN). 421. 1 1953-1955. praca doktorska napisana pod kierunkiem Marii Frankowskiej. 10 1912 Ewa Lipska. zamojskie 1978: 240. lubelskie 1977: 218. Religia pogańskich Słowian. woj. zamojskie 1978: 238. lubelskie 1978: 300. Dzięrzkowice-Zastawie gm. woj. 1990: 683. 371. zamojskie 1965: 75. t. przemyskie 1985: 440. woj. woj. Kult Św. zamojskie 1980: 347. t. nowosądeckie 1988: 602. Zofia Kozłowska. woj. Dąbrowa gm. 242. Bychawka gm. lubelskie 1978: 234. 441. woj. 219. 416. bd. Dęba gm. 4. Bołcząc: gm. woj. Cyców. woj. Baranowo. woj. Krynice. Bodaczów gin. woj. 311. opolskie 1990: 674. 1990: 650. Stom Słoń — Stomma Ludwik. woj. Dąbrówka gm. ostrołęckie 1987: 481. lubelskie 1980: 370. Russisches etymologisches Wórterbuch. 1907: 126. t. bd. woj. Tatrzańska. Usp Rus — Uspienski Borys. bd. Urzędów.

woj. 70. Karmanowice gm. 411. S i a r y Zamość. siedleckie 1976: 206. woj. 1978: 278. Przemyśl. 355. Potok Górny. poznańskie 1993: zapis J. Korytniki gm. lubelskie 1954: 494 (IS PAN). Krynice. 1988: 614. zamojskie 1972: MO. Kazimierz Dolny wuj lubelski'' 1986: 168 471. Krasiczyn. 1984: 410. Głusk. 1977: 352. Janów Podlaski gm. przemyskie 1984: 407. 1987: 479. 439. zamojskie 1972: zapis Haliny Malinowskiej. 1980: 356. Harasiuki gm. Bełżyce. woj. Jasiennik Stary gm. woj. woj. zamojski'' IOW: 75 77 Kolonia Adamów gm. Janowiec gm. lubelskie 1959: 493 (IS PAN). woj. woj. Puławy. 353. zamojskie 1967: 119. Głębokie gm. Kolonia Stasiu gm. Kraśnik Fabryczny gm. Konopnica. Księżpol. Kaczurki gm. 88. Puławy. woj. woj. zamojskie 1967: 118. 351. 244. Nowa Sarzyna. Adamów. Górki gm. Krasne gm. 319. Księżomierz gm. zamojskie 1979: 384. Radecznica. lubelskie 1974: 146. 437. 1976: 203. 1985: zapis Małgorzaty Snarskicj. Kopina gm. woj. woj. zamojskie 1980: 365. 315. Jacnia gm. woj. lubelskie 1979: 318. l u b e l s k i e 1959: 493 (IS PAN). 442. siedleckie 1976: 206. woj. chełmskie 1993: zapis J. woj. ostrołęckie 1987: 486. 1980: 367. Kock gm. Góra Puławska gm. Urszulin. l u b e l s k i e 1953: 408 (IS PAN). Giełczew gm. 225. Wojsławice. woj. woj. lubelskie 1979: 323. chełmskie 1966: 92-94. Janowiec. woj. zamojskie 1964: 48. lubelskie 1982: 397. lu b e ls k i e 1976: 280. lubelskie 1978: 270. zamojskie 1977: 360. Krężnica Okrągła gm. Spiczyn. woj. Wąwolnica. Łęczna. Wola Mysławska. Wysokie. 353. woj. woj. Hutki-Namule gm. woj zamojskie 1977: 352: 1978: 353. 1980: 383. 1977: 226. Głusko gm. lubelskie 1988: 614. lubelskie 1980: 367. Godziszów gm. woj. woj. S t a r y Zamość. zamojskie 1987: 479. woj. lubelskie 1979: 322. woj. woj. woj. 1975: 164. Kolonia Podzamcze gm. Kolonia Celejów gin. Piaski. Łączna. 275. Huta gm.Ii 76 __________________ ŹRÓDŁA I OPRACOWANIA 7 . woj. 1977: 214. Krzczonów gm. 1978: 293. 145. 270. Krzywe gm. woj. chełmskie 1953: 408 (IS PAN). 354: 1979: 358. Jarczów gm. zamojskie 1986: 477. lubelskie 1974: 159.m. Krasnobród. Księżpol gm. woj. Stoczek Łukowski. Kolonia Byc. woj. tarnobrzeskie 1984: 425. woj. Wąwolnica. woj. rzeszowskie 1984. Kolonia Potoczek gm. 653. woj. Hutków gm. 1979: 332. lubelskie 1976: 280. woj. 1953: 408 (IS PAN). Łęczna. w o j . Korczów gm. lubelskie 1979: 314. 1966: 71 73. zamojskie 1978: 354. zamojskie 1977: 352. woj. Karczmiska gm. bialskopodlaskie 1979: 361. Kierzkówka gm. Sosnowica. woj. woj. zamojskie 1984: 1 1 1 . Kamionka. Jelna gm. 1978: 269. zamojskie 1978: 354. zamojskie 1979: 282-284. woj. lubelskie 1967: 99. lu b els k i e 1966: 80 82. Kielce wuj kielecki'' 1991: zapis Marzeny Marczewskiej. tarnobrzeskie 1980: 369. 1965: 59-61. woj. Kiołcz. 223.ow ico Górne gm. woj. 1979: 281. 1980: 356. Bychawa. 1984: 410. Fajsławice. Gorajec gm. 1977: 209. Krasnobród gm. Abramów. zamojskie 1979: 337. woj. Krasnobród. gm. woj. zamojskie 1964: 51-53. Adamów. Baranowo. woj. zamojskie 1984: 110. 1985: 434. Adamów. Baranowo. 1978: 243. Susiec.hawka gm. woj lubelskie 1986: 453 Kocml/a gm Susiec. Cyców. Józefówka gm. zamojskie 1970: 222. woj. zamojskie 1979: 358. 117. lu b e ls k i e 1977: 211. Krynice. tarnobrzeskie 1990: 652. zapis Marii Kamoli. Komarów gm Komarów-Osada. Gorajec-Zastawie gm. 1960: 194 (IS PAN). 436. Krasiczyn. Kolonia Góra Puławska gm. woj. Hutki gm. zamojskie 1978: 355. zamojskie 1977-1978: 292. chełmskie 1967: 114. Kolonia Podstary Zamość gm. lu b els k i e 1980: 368. woj. Kolonia Stara Wieś gm. chełmskie 1967: 116. Grabowica gm. Jarczów. Golęcin gm. lubelskie 1979: 340. Kamień gm. Bychawa. Strzyżewice. Puławy. 1983: 407. Krasiczyn gm. woj. woj. Grabniak gm. Glinnik gm. Janów Podlaski. woj. . Konopnica gm. Kock. Łopiennik Górny. Puławy. lubelskie 1966: 85. 1978: 353. Kraśnik. woj. 1982: 399. Biłgoraj. 120. 1978: 352. Kolonia Gałęzów gm. l')7«: 233. woj. 1979: 358. 331. z a m o j s k i e 1979: 359. Kolonia Partyzanty gm. Latyczyn gm Hadecznica. Oborniki. Radecznica. Szczebrzeszyn. Husiny gm. U O I > l . Guzowatka gm. lubels k i e 1978: 274. lubelskie 1979: 326. Gruszka Mała gm. Borki. Kosarzew gin. Kopaczyska gm. Krasnobród. 332. przemyskie 1985: 431. 338. Krasnobród. 224. Giełczew gm. woj. lubelskie 1953: 408 (IS PAN). zamojskie 1960: 87. woj. 1990. 1985: 464. chełmskie 1979: 340. Gołąb gm. woj. 227. Nielisz. woj. Godziszów. lubelskie 1978 -235. przemyskie 1984: 407. woj. woj. 1992: zapis J. Kawęczyn gm. Kolonia Zawinprzyce e. woj. 1982: 399. woj. 661. zamojskie 1978: 239. Kamionka gm. Harasiuki. A 1 OPRACOWANIA Fajsławice gm. Gościeradów. Karczmiska. woj. 279. woj. 357. 1978: 249. woj. Krynice. 368. 663. Krasnobród. 1977: 207. woj. Cyców. woj.S.S. 664. l u b e l s k i e 1977 1978: 326. 1979: 356. Klocówka gm Krynice. 1979: 313. zapis Haliny Malinowskiej. Kruhel Mały gm. 1979: 335. 479. Krasew gm. woj. 210. Bychawa.B. woj. ostrołęckie 1987: 486. Rachanie. 358. Kowala gm. woj. woj. Karczmiska. woj. woj. Krzczonów. 1980: 367. 204. woj. woj. Krasnobród. 115. 495 (IS PAN). zamojskie 1968: 140. Głusk gm.

Minkowice gm.B. 230. zamojskie 1979: 309. woj. Przemyśl woj. Podzamcze Mcłgiewskie gm. lubelskie 1980: 366. woj. 103. lubelskie 1976: 201. 1983: 423. woj. Sosnowica. woj. Zaklików. Podzamek gin. Łowcza gm. Rawki gm. woj. zamojskie 1979: 281. Rachanie. Łubcze gm. woj. woj. woj. woj. 1967: 102. woj. Łubki gm. chełmskie 1967: 124. Janów Lubelski. 36-38. lubelskie 1960: 47. tarnobrzeskie 1962: 109. Podzamcze gm. Niedrzwica Kościelna gm. 1979: 357. chełmskie 1966: 86. woj. lubelskie 1980: 363. zamojskie 1977: 352. 33. woj. Pieszowola gm. 1979: 358.78 ŹRÓDŁA I OPRACOWANIA ŹRÓDŁA I OPRACOWANIA 79 Lipa gin. chełmskie 1978: 254. Leśna Podlaska. woj. lubelskie 1988: 615. woj. tarnobrzeskie 1966: 89. woj. woj. Podklasztor gm. 310. woj. lubelskie 1988: 615. Włodawa. 1978: 358. Susiec. Ruda Huta. 129. Rogatka gm. 391. woj. woj. woj. chełmskie 1977: 323. 1978: 351. zamojskie 1977: 306-308. woj. 1988: 614 (MWL). 98. zamojskie 1977: 352. bialskopodlaskie 1967: 122. 213. Łęczna. 666. woj. 1969: 456. 478. woj. Łopiennik Górny gm. Osowa gm. chełmskie 1960: 10. Majdan Mały gm. zamojskie 1977: 352. bialskopodlaskie 1967: 115. Terespol. 400. woj. 1986: 457. Radzyń Podlaski. przemyskie 1956: zapis J. 1979: 357. woj. 50. Wisznice. 257-259. woj. 1979: 308. woj. Rakówka gm. zamojskie 1964: 49. woj. lubelskie 1981: 478. 656. lubelskie 1986: 457. 273. Małaszewicze gm. zamojskie 1975: 495 (IS PAN). woj. Zamość. lubelskie 1979: 313. 1973: 142. woj. chełmskie 1975: 166. zamojskie 1979: 356. 1979: 357 Łuszczów gm. Jarczów. woj. Wisznice. Łopiennik Górny. woj. woj. Płudy gm. 1978: 353. woj. 1984: 411. Krynice. Sawin. 216. lubelskie 1978-1979: 327. 1977: 210. Wola Mysłowska. Motycz gm. 248. 401. Nielisz gm. Orchówek gm. woj. Radecznica gm. 1980: 356. zamojskie 1977: 352. 1981: 393. Konopnica. zamojskie 1977: 353. 245. Jarczów. Lublin woj. woj. Radecznica. woj. Rechta gm. chełmskie 1981: 392. 1977: 207. Niezdów gm Opole Lubelskie. woj. 1968: 33. Piotrków gin. Poniatowa gm. 245. Powały gm. Polanówka gm. Prawiedniki gm. 226. bialskopodlaskie 1967: 107. Trzydnik Duży. zamojskie 1977: 353. Marylin gm. woj. siedleckie 1976: 206. Munina gm. Mircze gm. tarnobrzeskie 1967: 104. 1977: 212. Borki. 1962: 2. zamojskie 1962: 18-20. 114. lubelskie 1982: 399. 1983: [transkrypcja z taśmy MWL 35A]. lubelskie 1979: 314. Krasnobród. 1978: 354. woj. Nielisz. Adamów. zamojskie 1964: 58. ostrołęckie 1987: 484. woj. Łukowa gm. Hrubieszów. 649. przemyskie 1988: 618. Podstary Zamość gm. woj. woj. Ołbięcin gin. Orzechów Stary gm. Ossówka gm. woj. woj. zamojskie 1984: 411. Opatkowice gm. Wólka. Ratajewicze gm. tarnobrzeskie 1974: 146. woj. Puławy. woj. lubelskie 1961: 16. Strzyżewice. Przejma gm. Łęka gm. woj. Nedeżów gm. zamojskie 1978: 3'54. Rachanie gm. bialskopodlaskie 1967: 115. Łuszczacz gm. 68. Mełgiew. woj. 401. woj. zamojskie 1967: 128. Przypisówka gtn. 364. M. Wohyń. zamojskie 1964: 49. 615 (MWL). 231. Księżopol. bialskopodlaskie 1953: 409 (IS PAN). lubelskie 1966: 97. 1978: 221. Miłosław gm. Krasnobród. 659. chełmskie 1977: 229. Józefów. woj. Łążek Ordynacki gm. 31. woj. Stary Zamość. woj. zamojskie 1966: 110. Łabunie gm. Nowa Wieś gtn. woj. 1979: 272. zapis Małgorzaty Snarskiej.S. Rawa gm. 108. Okuninkii gm. 1979: 357. 1974: 146. Lubień gm. lubelskie 1981: 389-391. woj. Niedzieliska gm. woj. woj. Łucka gm. Poniatowa. lubelskie 1961: 11-13. Lubartów. Ostrówki gm. woj. Łazory gm. Moniatycze gm. 423. Szastarka. 665. woj. lubelskie 1987: 490. 247. 662. Lubartów. 246. Krasnobród. Józefów. 4. Jarosław. Jabłonna. woj. woj. 424. Wojciechów. Niemirówek gm. 1985: 447-451. woj. Lubartów gm. Glusk. Krasnobród. Abramów. zamojskie 1980: 383. Hańsk. 105. 17. lubelskie 1981: 388. 1978: 354. lu b els k i e 1960: 47. woj. Puławy. lubelskie 1979: 323. lubelskie 1953: 408 (IS PAN). chełmskie 1977: 214. woj. Majdan Nepryski gm. zamojskie 1978: 297-299. 1978: 354. O kale gm. Dubienka. Potoczek gm. Krasnobród. zamojskie 1978: 296. Polichna gm. woj. lubelskie 1965: 67. lubelskie 1978: 271. 1983: 406. Karczmiska. Chorzele. lubelskie 1953: 408 (IS PAN). lubelskie 1960: 47. lubelskie 1980: 369. Harasiuki. 123. Michałówka gm. Łesiowem). Niemce. woj. . woj. Nasutów gm. Lipsko gm. 282. woj. zamojskie 1980: 368. lubelskie 1981: 140 (wywiad z prof. Opole Lubelskie. Łopoczno gm. Puławy woj. Krasnobród. woj. Łaziska gm. Krynice. zamojskie 1964: 78. Łaziska. Firlej. Majdan Wielki gm. Osowno gm. Niedrzwica Duża. lubelskie 1995: zapis J. Łabunie. tarnobrzeskie 1984: 412. 255. Szczebrzeszyn. Sosonowica. 202. Mircze. Włodawa. woj. 1979: 358. Noworąblów gin. woj. L966: 95. Kazimierz Dolny. woj. 1990: GOO. woj. Łukowa. 324. Puszno Godowskie gm. Mełgiew. chełmskie 1978: 221. bialskopodlaskie 1967: 121. Wyryki. woj. Michów. 1977: 352.

Siemień gm. 1965: 63. 369. woj. woj. Stara Wieś gm. woj. woj. woj. woj.N. woj. Tomaszów Lubelski. woj. Chorzele. 1979: 331.B. lubelskie 1979: 332. zamojskie 1978: 237.. chełmskie 1978: 221. Szyszki gm. 489. Sułów gm. Wojciechów. woj. Rudnik Szlachecki gm. zamojskie 1962: 30. zamojskie 1978: 297. 1968: 140. 2. woj. krośnieńskie 1953: 408 (IS PAN). zamojskie 1977: 353. Siemień. Łęczna. lubelskie 1965: 66. Stara Wieś gm. woj. Dukla. 321. Tuchanie gm. lubelskie 1978: 234. Trzeciaków gm. Krynice.80 ŹRÓDŁA I OPRACOWANIA ______________________________ 81_ ŹRÓDŁA I OPRACOWANIA Rogoźniczka gm. woj. Biłgoraj. 1976: 280. Radzyń Podlaski. Sosnowica gm. woj. woj. lubelskie 1988: 614. Wilkołaz. woj. woj. Wiszniów gm.. siedleckie 1991: 696. woj. Sułów. Wzgórze gin. Zaniżę gm. 1979: 356. Skierbieszów. 360. woj. lubelskie 1960: 11. Siennica Różana. Wola Osowińska gm. lubelskie 1979-1980: 364. Urszulin gm. woj. 369. Rury Bonifraterskie gm. Uchanie. Janów Podlaski. Włodawa. woj. chełmskie 1978: 288. 452. zamojskie 1990: G00. woj. chełmskie 1978: 255. lubelskie 1967: 101. 100. zamojskie 1979: 357. woj. przemyskie 1988: 619. woj. woj. Rozkoszówka gm. 1987: 479. Rozkopaczew grn. Jastków. zamojskie 1985: 448. zamojskie 1967: 118. 1984: 420. woj. Międzyrzec Podlaski. 366. zamojskie 1975: 134. woj. zamojskie 1979: 356. 446. woj. woj. Rudka Kozłowiecka gm. 19X2: . woj. Wielkolas gm. ostrołęckie 1987: 486. Szur gm. Zarzecze gm. Wąwolnica gm. Rudzienko gm. tarnobrzeskie 1960: 1. woj. Wojciechów gm. Wojciechów. lubelskie 1965: 64. zamojskie 1960-1966: zapis J. 1981: 395. woj. zamojskie 1963: 39-42. Borki. 1975: 496 (IS PAN). chełmskie 1966: 90-91. Szuminka gm. Tarnawa gm. zamojskie 1982: 414. woj. Ulhówek. 1987: 488. Urszulin. woj. Ułów gm. Wólka Husińska gm. 333. woj. zapis S. lubelskie 1978: 264-266. zamojskie 1964: 54-56. woj. woj. 1980: 365. Sosnowica. Świerże gm. woj. Sól gm. woj. Susiec gm.N. bialskopodlaskie 1979: 3G1. Wiązownica. woj. bialskopodlaskie 1963: 43. woj. woj. Biłgoraj. Wronowice gm. Nowa Sarzyna. woj. 247. Karczmiska. Wąwolnica. 1979: 356. 681. woj. Korczew. woj. Wyryki gm. Łukowa. Włodawa. woj. ostrołęckie 1987: 482. Siennica Różana gm. Wymysłów gm. lubelskie 1966: 83. Smólsko Duże gm. zamojskie 1966: 1 1 1 . suwalskie 1988: 616. Baranowo. Zamch gm. Siedliszcze gm. Biłgoraj. Szypliszki. Kurów. 1980: 365. lubelskie 1980: 367. Zaboreczne gm. woj. woj. zamojskie 1978: 238. Markuszów. siedleckie 1978: 302.. Wola Krasienińska gm. woj. 239. . chełmskie 1990: 680. woj. Szczebrzeszyn woj. Tyszowce. 1992: zapis S. bialskopodlaskie 1984: 445. Turobin. woj. Wólka k. 1979: 320. chełmskie 1953: 408 (IS PAN). Jabłonna. 229. 368. Wola Błędowska gm. Mircze. Tomaszowice gm. Zamość. lubelskie 1980: 368. 459. woj. woj. lubelskie 1988: 614. 303. Włodawa. Końskowola. woj. Ruda-Huta. Annopol. Łabunie. Lublin. Stanin. woj. woj. woj. Michów. chełmskie 1978: 289. 646. nowosądeckie 1988: 602. Wola Przybysławska gm. Wyryki. 127. Serokomla. Mełgiew. Ulan Majorat gm. woj. 294. Krasnobród. siedleckie 1967: 114. Modliborzyce. Tyszowce gm. woj. woj. lubelskie 1965: 68. Zaleś gm. Różanka gm. chełmskie 1953: 408 (IS PAN). zamojskie 1984: 4 19. Dubienka. Wierzchowizna gm. Sosnówka gm. 69. woj.199. 355. zapis S. Ulhówek gm. lubelskie 1979: 332. Stoczek Łukowski. Ostrów Lubelski. chełmskie 1977: 216. lubelskie 1968: 131. lubelskie 1953: 409 (IS PAN). chełmskie 1967: 126. Stanin gm. Dorohusk. 238. Sarzyna gm. lubelskie 1980: 395. Wierzchowiska gm. chełmskie 1978: 220. Skierbieszów gm. 659. woj. 240. Ruda Solska gm. Róża gm. Ulan Majorat. Wola Chomejowa gm. chełmskie 1978: 246.N. Niemce. zamojskie 1990: 600. Ruda-Huta gm. 409 (IS PAN). lubelskie 1980: 367. Abramów. Chełm. Niemce. 1980: 348. Susiec. Równe gm. 1978-1979: 295. zamojskie 1980: 386. woj. Strupin Duży gm. Susiec. rzeszowskie 1984: zapis Małgorzaty Snarskiej. Chełm. Abramów. woj. Wólka Kątna gm. Krasnobród. woj. zamojskie 1980: 368. 373. Serokomli gm. lubelskie 1978: 250. Zakopane woj. 1966: 84. woj. woj. Romanów gm. chełmskie 1978: 255. Nielisz. Sąsiadka gm. Turzyniec gm. tarnobrzeskie 1967: 99. 31. Dubienka. Wiązownica gm. Tuszów gm. bialskopodlaskie 19G7: 122. Werbkowice. woj. 119. Sułów. woj. woj. woj. Krasnobród. bialskopodlaskie 1980: 369. 256. 1978: 354. zamojskie 1974: 166. Bełżyce. woj. Tomaszów Lubelski woj. woj. zamojskie 1979: 357. woj. Swieciechów gin. Białopole. Staw Noakowski gin. 658. woj. Wólka Łabuńska gm. Szczuczki gm. zamojskie 1978: 239. chełmskie 1966: 86. 611. Zawada gm. Szypliszki gm. Stawki gm. zamojskie 1979: 385. Garbów. woj. lubelskie 1978: 267-269. Borki. zamojskie 1978: 354. siedleckie 1979: 380. 67. lubelskie 1980: 625. woj. woj. Zabielę gm. lubelskie L953: 408 (IS PAN). Wygoda gm.

robotniczy ros. woj. — ogólnopolski ok. — weselny wielkopol. porównanie porzek. — mazurski metaf. — gwarowe het. Żarska Wieś gm. — wariant wes. woj. — zamówienie złodz. — gatunek głuż. Miączyn. — wierzenie wsch. Marta Trocka. — wyliczanka zach. — kaszubski koc. lubelskie 1988: 614. — złodziejski zob. — staroruski symb. — francuski fraz. zamojskie 1981: 372. — powszechnie presup. Żmijowiska gm. — hetycki ie. — metaforyczny módl. — morfologiczny niem. — podhalański poet. 1978: 248. — ewentualnie fran. podobnie podli. jeleniogórskie 1988: 617. — awestycki dziad. zamojskie 1977: 352. — litewski lud. Zielone gm. — kościelny leg. rzadki serb. — średnio-dolno-niemiecki śrgrniem. — słowacki słoweń. przemowa przen. — serbski slow. staroczeski stdniem. lubelskie 1959: 33. 262. woj. — cerkiewnoslowiański czes. Zawałów gm. — żartobliwy żołn. — porównaj porów. — staroislandzki stnicm. — symbolicznie śrdniem. 187. — górniczy grec. partyzancki pd. Turobin. oprać. — mazowiecki mazur. — legenda liter. woj. Żabno gm. woj. przepowiednia przysł. — chorwacki csłow. słoweński sporad. zamojskie 1966: 79.eksplikacja eksplikacja ________________________ °» SKRÓTY Zawady gm. lubelskie 1974: 164. — wielkopolski wierz. Radzyń Podlaski. 236. woj. zamojskie 1966: 73. woj. Żyrzyn. — okolica opow. bialskopodlaskie 1963: 43-45. — północny podob. — żołnierski zestawił Artur Drozdowski . Krasnobród. — rosyjski rym. 275. Baranowo. powstańczy powsz.82 ______________________ SKRÓTY . — porzekadło pot. — średnio-górno-niemiecki ukr. woj. — staro-dolno-niemiecki stind. lubelskie 1978: 261. Zgorzelec. — albański anegd. 80. Krzczonów. — rymowanka rząd. Konopnica. — żargon żart. — ironicznie kasz. — czeski dłuż. — małopolski inaz. — zwłaszcza żarg. 276 Zemborzyce gm. M( SKRÓTY alb. —kociewskie kość. lubelskie 1978: 235. 74. — staroindyjski stisl. — polski por. przenośnie przepow. — frazeologizm gat. Zwierzyniec. potoczny powst. — ludowy łac. woj. — staropruski struś. — zachodni zag. — dolnołużycki etnogr. — osctyński partyz. — południowy pn. 1978: 354. Spiczyn. Żurawnica gm. presupozycja przem. — niemiecki ogpol. — białoruski bulg. Żuków gm. ostrołęckie 1987: 483-185. — górnołużycki górn. — zobacz zwł. — anegdota awest. — staroniemiecki stpol. — poetycki pol. — zagadka zam. Zawieprzyce gm. — bułgarski chorw. — sporadycznie st csłow. 1982: 399. — etnograficzny etymol. — przysłowie psł. — staropolski stprus. Żerdź gm. 249. — łaciński małop. — modlitwa morfol. — indoeuropcjski iron. — opowiadanie oset. woj. 1979: 356. — słowiański słowac. — wschodni wyl. woj. — dziadowskie błrus. — etymologia ewent. — grecki gwar. — literacki litew. Wilków. woj. — ukraiński war. staro-cerkiewno-słowiański stczes. Zabików gm. — prasłowiański robot.

Droga do nieba. Ekwiwalencja. rozpiętą nad męską Ziemią w kształcie sklepienia) niebo jest traktowane jak żywioł męski. niebo a ziemia. Opozycje. Działania sprawcze Przeżycia. Do uniwersalnych koncepcji budowy świata należy jego podział na trzy poziomy . Pisana poezja chłopska. Łączność między nimi jest możliwa za pośrednictwem wszechświatowej kolumny. gdzie Niebo było kobietą. Niebo celem dążeń człowieka i nagrodą. . symbolizuje ono .górny. nagradza i karze. niebo w gębie itp. Pieśni dziadowskie. Wartościowanie nieba jest zawsze najwyższe. Ballady. Równocześnie ludowy obraz nieba pozostaje w bliskim związku z jego obrazem w polszczyźnie ogólnej potocznej. Przysłowia. pomaga mu. Anegdoty. po której poruszają się światła niebieskie. Powinszowania noworoczne. ziemię i podziemia El Sac 73. Relacje potoczne i zapisy wierzeń. wieczność. Niebo ma w polskiej tradycji ludowej wymiar podwójny: fizyczny i religijny. aniołów. wołać o pomstę do nieba. i wyznaczającej . boginią Nut. axis mundi. przyjmującej postaci słupa. psie glosy nie idą w niebiosy. Obraz nieba w języku i kulturze ludowej jest silnie zróżnicowany gatunkowo. góry. świętych i zbawionych dusz. Pieśni pogrzebowe. komuś coś spada jak z nieba.i zarazem przestrzeń uduchowiona: miejsce przebywania bogów i dusz ludzi zmarłych Herd Lek 103. kopulą wznoszącą się nad ziemią. zaś ziemia jako żywioł żeński Herd Lek 103. Dokumentacja: Zagadki. przechodzącej przez wszystkie trzy poziomy. 9) sfer nieba. szeroko znane jest wyróżnianie kilku (7. Powszechnie (poza Egiptem. Opowieści wierzeniowe. drabiny. Towarzyszy człowiekowi. drzewa. Niebo odbiorcą i adresatem aktów człowieka. wspiera zakochanych. a także wzniosłość. ale i nic nie spadnie z nieba. Jest nie tylko sklepieniem. Przemowy pogrzebowe. Przemowy weselne. Kolędy. I^egendy. górna połowa całego świata . coś jest jak grom/piorun z jasnego nieba. która w swojej warstwie frazeologicznej przechowuje wyjątkowo silne ślady tradycyjnych wierzeń: być w siódmym niebie. najwyższą radość i szczęście. co pokazuje dokumentacyjna część tego artykułu. przemowy i widowiska bożonarodzeniowe. duchowość. droga z nieba. świętość. Symbolika. Eksplikaejn: Nazwy Kolekcje. Pieśni i wiersze religijne.środek świata" El Sac 74. Niebiescy mieszkańcy. krzyczeć wniebogłosy. rozciągających się jedna nad drugą.NIEBO Wstęp. sprawiedliwość. Bajki i opowieści o nieprawdopodobnych zdarzeniach. liny itp. Modlitwy i modlitewki. Co i kto pochodzi z nieba. Pieśni i przyśpiewki żartobliwe.sklepiona kopuła nad kręgiem ziemi. Bibliografia. Niebo w n a j s t a r s z y c h kulturach było ujmowane jako przestrzeń materialna . dziury w niebie nie będzie. środkowy i dolny: niebo.nie tylko w tradycji polskiej nieskończoność. Zachowania. Budowa i wygląd. Jest celem dążeń człowieka i nagrodą za dobre życie na ziemi.. Pieśni wielkopostne i wielkanocne. Przepowiednie. Pieśni i przyśpiewki zalotne i miłosne. Przysięgi i zaklęcia. komuś niebo się otwiera. Pieśni weselne. Lokalizacja Cechy. Pieśni sieroce. ale też domeną Boga. Pieśni żołnierskie i partyzanckie.

nagrody : kary 6Ae. od piekła oderwał się. droga prowadzi przez czyściec 107. przeznaczona dla zbawionych). deus 'bóg'. reaguje na śmierć Jezusa razem ze słońcem. drogi trudnej : wygodnej 127. Różnica kierunku do nieba : do ziemi jest znacząca przy układaniu ciała zmarłego w trumnie 70. 86A. coś podobne jak niebo do ziemi 'niepodobne do siebie'. niebo a ziemia 'jedno zupełnie inne od drugiego i znacznie lepsze'. N. 33. N. Przeciwieństwo nieba i ziemi. Warto dodać. N. Stef WarmPś 2/86. niebieskie Strony 35c.„Piekło .eksplikacja eksplikncja mnie. Świata zażyć. funkcjonuje w zaświatach 45. e. (krzyczeć) wniebogłosy 'bardzo głośno' oraz wniebowzięcie i wniebowstąpienie. 7. N. 123. może zostać scalone w człowieku.. wniebowzięty 'przejęty radością i uniesieniem'. Wisła 1891/562. -+gwiazdy (które są ozdobami nieba K 39 Pom 113. w rymowance z użyciem papierowej. niebieski dwór Bart Lub 164. wynosić kogo pod niebiosa 'wysoko oceniać. N. NKPP piekło 13.3a. 33. W b i b l i j n y m przekazie starotestamentowym „niebo i ziemia" znaczą tyle co „wszechświat". należy tu też grec. niebieskie szczęśliwości Kot Zn 481. 257.wolność : niewola 35c. N. chwalić' NKPP niebo 60. k r ó l e s t w o n i e b i e s k ie powsz. 7ic. zamiast ziemi pojawia się też chleb 10. fraz. niewymie-rzone pole 2. nadto: Pig Wyb 32. ziemio.ziemia) 1. 89. bo Chrystus łączy niebo z ziemią. c. 258. N.. wysoki : niski 23a. Przemyli 1956. np. Obiektem kultu było i niebo. W pieśniach pod niebem / pod niebiosa / do nieba . współwystępuje z z i e m i ą. N. l i . 133b. niebianka 'mieszkaniec. W tradycji s t a r o s ł o w i a ń s k i e j od najstarszych czasów znana jest opozycja niebo : ziemia (i druga nakładająca się . niem. to: firmament niebieski 36b. Nazwy opisowe N. druga -r e l i g i j ne. i ziemia są przeciwstawiane sobie także na zasadzie boski : ludzki (mieszkanie Boga wobec mieszkania ludzi). + N.: ->słońce. ludzi . niebieski szczyt 45b.'niebo'. 95. Nowy Testament i c h r z e ś c i j a ń s t w o głoszą. z i e m i a i p i e k ł o (podziemia) to miejsca zamieszkiwane odpowiednio: przez Boga.: K 10 Poz 221. 165. cechą wspólną jest 'jasność. obloką są w gwarach używane także w odniesieniu do 'błękitu nieba'. ziemią i podziemiami traktują liczne słowiańskie motywy bajkowe ivTop siav 104-105. aniołów i świętych.niebo ma etymologiczny związek z nazwami chmury G amlv Ind 791-792. Nebel 'mgła' Briic si 359. zaświatów. 101. K 42 Maz 609.3 Kai 55. nazywane „królestwem Bożym". c z y ś c i e c i r a j . W językach i n d o e u r o p e j s k i c h nazwy nieba łączą się z nazwami dnia i bóstwa. 134. (u) Na N. które mają podstawowe odniesienia religijne (dotyczą Matki Boskiej i Jezusa) i wtórnie funkcjonują jako nazwy odnośnych świąt chrześcijańskich oraz sytuacji ludzkich. Do N. to ojciec (matką . Etymologicznie polski wyraz niebo jest wiązany z nazwami dnia i bóstwa (zestawia się stind. 320. K 23 Kai 238. i piekło (czasem także czyściec) są częste w rymowankach dziecięcych K 9 Poz 256.. Z polecenia Boga to. i ziemia (święta ziemia). do nieba nie dostał się. Kot Las 78. grzech niszczy niebo W człowieku For Sym 79. m.. w które udaje się dusza po śmierci powsz. podobnie Gamlv ind 791. we fraz.raj. N. niebianin. są to dwie podstawowe części świata wymieniane w opisach stworzenia 36 i w epitetach Boga jako stwórcy/pana/króla nieba 1 ziemi powsz. Fraz. Bóg 14. N. pieśniach wielkopostnych N. zachwycający. co jest przez Jego namiestników związane na ziemi będzie związane i w niebie 37. (w znaczeniu węższym raj to część N. W kolędach. światło'. rozkoszny'. a głupi jak trzeba.szczęście : cierpienie 35c. 27.fraz. Kot Rzesz 157. 337. trzy poziomy ś w i a t a . że wyrazy obłok. w przeciwieństwie do podziemia IvTop siav 100-107. NKPP użyć 10. ku niebu 'do góry'. Jest oddalone od ziemi daleko: fraz. a także szeroka ziemia 2. i m o r z e przeciwstawiane jako miejsca wysokie : głębokie K 8 Krak 103. 107. że z Jezusem Chrystusem niebo staje się obecne na ziemi. są: błękit powsz. ->księżyc (zwany w formułach powitalnych niebieskim dziedzicem). 88. TN Zaleś 1991. A (a) Jest wysoko: fraz. czteroczęściowej zabawki . p i e k ł o . stoi w opozycji z z ie m i ą na zasadzie daleki : bliski lOd. jednak wyrazy pochodne od nieba utrwalają cechę koloru: niebieski 'mający kolor jasnego nieba' i 'wypukłości': podniebienie 'górna. co wprowadza dodatkowy kontrast majestatu i nędzy. nefos 'obłok'. niebo otworzyło I3b. Bart Lub 282. istoty demoniczne i diabły LSE 1984/148. czego echo wraca w chłopskiej poezji 135. królestwo wieczne K 49 Sa-Kr 126. 127. czyściec. są światła niebieskie powsz. piekło są postrzegane jako miejsca. i p i e k ł o są kontrastowane na zasadzie przeciwieństwa dobra : zła powsz.. Niebo. N.czyściec . N. O przechodzeniu między niebem. W zagadkach N. e. <-► N. Zeus i pol. LSE 1984/148. jak niebo od ziemi 'daleko'. wielga łąka 2. Tam w pieśni żartobliwej kawalerskiej wysyła się odpowiednio: panny. Kulturowe. jest niedostępnym miejscem zamieszkania Boga Lur STB 538. pochłoń mnie i. Bodaj się ziemia rozstąpiła. 113B. i c z y ś c i e c . K 5 Krak 319. zwłaszcza wierzeniowe cechy wyobrażenia nieba są uwydatniane w derywatach: niebiański 'należący do nieba. razem nic mogą ogarnąć Stwórcy K 2. i ś w i a t na zasadzie wieczność : doczesność . otwiera ludziom niebo Lur STB 540. wysoki do nieba. z łac. radość : cierpienie 47. który „obleka" ziemię ze wszystkich stron Etnl 1989 Bilg 99. 44b. N. i ziemia współdziałają w karaniu występków 106. np. MAAE 1908/151. ->chmury. Podobny motyw znany w folklorze dziecięcym.. W zagadkach N. wysklepiona część jamy ustnej'.in. K 7 Krak 31).niebo . z wyrazami grec. Stoin Żyw 3 6. dyau. wdowy i mężatki 65A.razem tworzą ludowe „ z a ś w i a t y " . także z nazwami chmur i mgły. skałami 32. Najczęstsza nazwa . B. mieszkania dobrych duchów : siedliska duchów złych 101. mieszkanka nieba'.87 NIEDO 86 __________________________ NIEBO . 90B. 62A. raj w swoim znaczeniu szerszym 9. K 11 Poz 91. wieczność : doczesność 47. i ziemia tworzą parę jak ojciec i matka 1.pierwsza uwydatnia aspekty f i z y c z n e . babki. kościół ze słupem 3. i piekło to podstawowe elementy tamtego świata LSE 1984/HI. dzień siaw SE 1/195). funkcjonująca w systemie opozycji góra : dół. N. niekiedy ziemię zastępuje w tym przeciwstawieniu p o p i ó ł ioc. b arł óg 23e. ziemią. aż do samego nieba 'wysoko' K 40 MazP 462. i ziemia są razem przywoływane w przysięgach i zaklęciach: Niebo. świata duchowego i widzialnego. swoją duszę tuta) daj" Red. ale zawsze w górze: fraz. niebieska kraina 35a. przykryj N. potem w niebie być.odpowiadają dwóm sposobom widzenia (profilom) przedmiotu . położenia wysoko : nisko 100..grzeszników. Synonimami N. i ziemia kontrastują też na zasadzie dusza : ciało 46. niebieska cicha dolina 45c. = Nazwy niebo i niebiosa/niebiosy . i w i ę z i e n i e .ziemia : podziemie).

Her Kai 2/180. dywany 126. jest pełne światła. Atmosfera n ie b a. s z c z e r e Pies śl 2/347. Wg przekazów wierzeniowych N. Wista 1895/506 i dlatego powstaje grzmot.wedle najbogatszego przekazu krakowskiego 132 . Stef Pies 1/202. jest N. u poety chłopskiego . klucznik Piotr i Paweł boscy. Plińc puo ńebje szibkosc. przedmcbic mu przygrywało. strzelają do siebie 131. Ziemia jest schodami do nieba 129. s z e r o k i e 2.122. wwta niebieskie (= wrota do nieba) święt Nadr 321. Ś w i a t ł o n i e b i e s k i e .w N. K 46 Ka-s 340. przedstawiane jak c h ł o p s k i e g o s p o d a r s t w o . P i o t r Pieterpawcł sob. NKPP przysięgać 1. drogi ze śniegu K 34 Che! 256 lub święci/płanetnicy zamiatają niebo zrzucając śnieg na ziemię ZWAK 1878/125. 111. okrąglutkie. gdzie Gwiazda Północna 121A. Wyróżniane bywają d w a N. N. K 7 Krak 22. lilie K 22 Łęcz 171. K 8 Krak 100. Ja bym mógł na to pod szczerym niebem przysięgać. stąd fraz. Cisz Krak 162. brama rajska 109. 109. Pan Bóg toczy beczki po N. jest jasne 128C. W N. ZWAK 1878/176. S k l e p i e n i e niebieskie. namiot nieba błękitny Szcz Ant 629. fraz. 86Ac. l u b nie 96.88 NIEBO eksplikacj a NIEUO eksplikacja latają ptaki. w anegdocie . najwyższe niebo empirejskie jest gwiaździste 124. to p o d n i e b i e szcz Ant słownik lub p r z e d n i e b i e . fraz. K 8 Krak 100. wonne zioła i33a. K 20 Rad 102. niebieski raj Her Kai 2/174. błękit niebios K 7 Krak 58. podob. gdzie młóci się zboże. 47c. Bóg mieszka najwyżej 124. przędzie len 94: Bóg jeździ wozem ZWAK 1878/125. przez dziury w N. boże Pig Wyb 156. Lom Śląsk 386. rozkosz .124. K 5 Krak 241. niebieska radość Nyr Kar 120. na Abiahamowym łonie 86B. pośrednio jest kojarzone z m o r z e m : chmura płynie po niebie Kam Pom 125. okrąg nieba K 10 Poz 226. podob. brama złocista 126. 130. 31. raj nieba Kur oPoi 102. Sim Wiera 235. który jest tam. 77B. Nitsch Tek 41 Cieszyńskie. W bajce bohater zostaje zachwycony do trzeciego nieba Kap Baj 124. pod gołym niebem 'nie pod dachem' powsz. parasol nad ziemią 120. ogród spokoju 1 zorzy 92b. ś w i e t l i s t e Mosz Ku! 2/17. to ołtarzów ni ma PSL 1963/2/100. są pachnące sady I33b. chóry anielskie 124. brama niebios/niebieska 2ic. między ziemią a niebem 'w miejscu nieokreślonym'. który ma (złote) klucze 125. Zbawiony jest w N. N i e b o ś w i e t l i s t e jest przedstawiane jako budowla (pałac. i25a.N. g ó r n e 23e. leć do nieba / do Pana Jezusa (po sionko. ś p i e w 46b. co oddają przysł.'o strzali Kam Pom 125. sadzany na tronie. K 3 Kuj 177. K 6 Krak 241J muzyka 45f. 7ib. błękit Pig Wyb 98. stoi/opiera się na słupie/osi/gwoździu. bywa postrzegane jako rajski o g r ó d 133. zbudowany z drogich kamieni. wiejski dom) i ogród. przyśpiewka nie podskakuj. i Syn Boski z Matką Boską. progi nieba K 7 Krak 11. wysokiego nieba nie dostać. ma siedem pięter. drzwi 116. K 7 Krak 22. LL 1960/4-5/57. widać światło. Lom Śląsk 382. znajduje się inne. Kul wiei 3/521. t a n i e c 7ib. N. wisi w powietrzu 119. Wesoły. K l u c z n i k n i e b i e s k i 96A: Bramy N. twardej ziemi nie przebić niebo 47. niebieski twn MAAE 1908/113). strzeże Archanioł Gabryel ze złotym mieczem 126 lub św. otwiera się i widać światło niebieskie 128. wtedy są na niebie ołtarze. Śliczne K 17 Lub 4. szczęśliwie. jak gdyby królestwa niebieskiego dostąpił NKPP wesoły 10. NKPP wesoły 1. Baz Tatr 85. bo wybijesz w niebie dziurę 73. 52b. strojne: Wiecorem niebo najstrojniejse. c. święci lub aniołowie grają w niebie w kręgle NKPP święty 27.na słoniu 121A.. radośnie' 53. modre (oczy modre jak niebo) Sim Gad 182.. aby anieli. Jasność przechodząca z nieba przez furtę niebieską pada na słońce. Kiedy się błyska. jak będą w niebie dziury. w pieśniach kościelnych: niebieska słodkość K 28 Maz 91. u stóp święci I25b. K 14 Poz 285 i wpuszcza do N. fraz. fraz. Zwłaszcza skowronki K 23 Kai 192. o co prosić. gdzie rosną drzewa 133. ZWAK 1884/293. deszcz) K 42 Maz 349. rajska z a b a w a K8 Krak 101.. Kot Zn 126-127. pogodę. 71b. namiot nieba 143. 31. W N. też . sine Szcz Ant 631. noa. otwiera niebo 92b. jasności 126. 4. niżej kryształowe sklepienia po których poruszają się słońce i księżyc 124. j a s n e 24e. gdy otwarte jest okno lub brama w pałacu niebieskim K 8 Krak 126.. Pies śl 1/486. (czuć się) jak w niebie 'dobrze. 139. księżyc nie świeci (-tpuste dni) K 7 Krak 30. nie ma dziur. 133b. W żartobliwym wierszu z Radomskiego: Całe niebo tańcowało. Chód Śp 197. \\r. 311. Bramą kamienną wchodzą do raju dusze z czyśćca I32b. 1 1 1 . Ogród rajski rozciąga się obok pałacu niebieskiego. bez żadnego kanta TN Nasutów 1978. o k r ą g ł e 119. m i ł o ś ć (serca niebieską przejęte miłością) K 48 Ta-Rz 211. ® Budowa i wy gl ąd. 9la. K 20 Rad 246. (i odwrotnie . z nim Matka Boska I32b. W bajkach N. 117. niebieskie ogrody 87.biedronka: Biedroneczko (na Śląsku niekiedy też: słoneczko). kwiaty 45c. 144. otwarte N. św. 82. pogodne 106 lub zabandziurzone 'zachmurzone' K 17 Lub 210.stoi na najwyższym piętrze N. rajskie wrota 33b. którym ciasno w pałacu niebieskim. (c) Fraz. 51. gdy furta do nieba jest zamknięta. we fraz. niebieskie światłości K 44 Gór 184. Paweł Pieter. Nic zrobi się przez to dziura w niebie (o czymś. fraz. NKPP pełno okien na cały świat I32b. szczęście K 7 Krak 22. K 7 Krak 15. fraz. są to gwiazdy 12113. księżyc i gwiazdy K 7 Krak 28. Tańcowali Boski z Boską. dusze so. owoce 126. N. W wierszach współczesnych poetów chłopskich owo pierwsze N. 132. TN Wyryki 1978. że wzrok oślepia wisia 1900/465. P a ł a c niebieski (niebieski dwór K 23 Kai 238) . dźwierze 109A. Raj (niekiedy utożsamiany z N. N. 117. Piotr bawi się kulami Kul wiel 3/521. -+zorza. (por. a inno to słońce jesce śpi. w rymowankach dziecięcych . b ł ę k i t n e 58. gdzie trafiają zbawieni i32b. B. 110.przyjmuje wędrującego chłopa P4A^. sporad. to kula. O Cechy: w y s o k i e i. N. mogli „mieć dla siebie przyjemną wycieczkę" K 7 Krak 4. co uznaje się za wypadek małoznaczący) Wisła 1896/354. N. 126. to kopuła 120. dziura w niebie i żart. po burzy Wi s ia 1900/466. śnieg pada. słodycze K 6 Krak 423. niebo Wysockie ZWAK 1886/270 pieśń. p i ę k n e 24c. panuje r a d o ś ć i w e s e l e 22AB. w złorzeczeniu: A bodaj cię choroby świgaly [= rzucały] od ziemi do nieba! K 9 Poz 50. wiosna 45c. otwiem bramę 125. raj niebieski święt Nadr 258. 89 Rog śląsk 223. tak da. tam na tronie zasiada Bóg Ojciec 124. gołe tylko we fraz. Her Kai 2/173. W kuchni boska Magda. skakać pod niebiosy 'wysoko'LL 1959/3-4/78. I wnuczęta sami boscy. najniżej obłoki 123. 134. ) jest częściej przedstawiany jako ta część N. TN Stara Wieś 1978.: poza widzialnym niebem. niebiański ogrojec. 29. bo aniołowie łopatami odgarniają w N. niebios Pig Wyb 12. Wedle przekazów wierzeniowych jest tak jasne. Na święty Jury. zamyka N. niebieskie błękity Pig Wyb 97. która kręci/obraca się 119. ZWAK 1880/103. podziurawione gwiazdami Hi. N. 4la. niebieskie radości K 8 Krak 100. ma bramę/wrota/drzwi: br-ama 109. 23a.

K 6 Krak 234. K 19 Kieł 115. We fraz. i p o r z ą d e k . K 22 Łęcz 26. sierotę (z ciałem i duszą) biorą do nieba aniołowie (czarty . Z N. dostać się do nieba Ster WarmPś 3/118. niebieska królowa (królowa niebieska). Bogu. wysyła się panny (babki. niebieska chwalą K 15 Poz 44. K 30 Pok 276. W kolędach Jezus to: niebieskie dzieciątko TN Nasutów 1979. Łazarz 86B. K 48 Ta-Rz 65. niebieskie ptaki NKPP ptak 37. sporad. stoin Żyw 78. 69.: Napira sie. znalazł się chłopak. Stanisław 81. K 22 Le.smutnego 6Cc. K 34 chei 44-45. żart. niebieska lilija. Wisła 1901/207. 79. także: pije. czyśćca. perła z nieba K 24 Maz 100. a piekło . Szczególne miejsce w N.i jej rodzice 40. zmówi modlitwę Kot Zn 78. w wersji żartobliwej: Nieba bym przychylił. by pomóc duszy znaleźć się w niebie 67. TN Góra Puławska 1979. 168.73. (podmebiem) jako miejscem przebywania kojarzone są p t a k i : fraz. 315.91 NIElłO eksplikacja 90 NIEDO eksplikacja K 26 Maz 341. 78. daje ubogiemu jałmużnę. K 43 śl 64. fraz. kto: cierpi. Michał 7lb. Matka Boska z nieba Nyr Kar 150. 86C. obywatel niebieski Etnl 1989 Bilg 146. Pan Bóg. przysł. niech mu Bóg da niebo 'zbawi go' K 50 Sa-Kr 319. w przyśpiewkach Wedle przysłów ten dostanie się do nieba /pójdzie do nieba / będzie do nieba wzięty / skarbi sobie niebo / gotuje sobie niebo /dostanie N. przy biciu dzwonów ie. która jest kluczem do nieba 35c. niebieski poseł Bart Lub 182. Wisła 1900/193. W pieśniach miłosnych chłopak odjeżdżający na wojnę zostawia dziewczynę temu. św. św. W przyśpiewkach kawalerskich do N. K 49 Sa-Kr 125. Król niebieski. K 49 Sa-Kr 164. • N i e b o celem d ą ż e ń c z ł o w i e k a i n ag r od ą. święt Nadr 95. Bart Lub 322. 87. Lezie jak Zyd do nieba. Pan Bóg z nieba wysokości Bart Lub 60. podob. 35. raczej nawet Kto się zna na piśmie. też owce 45c. K 7 Krak 15. niebiescy duchowie K 24 Maz 101. mieszka Kościuszko świr Pies 151. 82. niebieskie pacholątko K 23 Kał 55. Bóg Zapłaci (i zbogaci) niebem K 20 Rad 86. dostają się dusze pokutujące oczyszczone przez ogień K 51 Sa-Kr 38 lub . Do N. nie ma wódki 69. pani nieba (i ziemi) TN Kraśnik Fabryczny 1982. Antoni. niebieski pan K 24 Maz 189.. jest c i e p ł o : fraz. K 19 Kieł 136. ojciec na niebiosach K 23 Kai 229. żeby ich dusza do nieba się dostała MAAE 1908/117. W opowiadaniu nieprawdopodobnym . 1897/163. Dusza puka/kołace do nieba 33b. K 24 Maz 107. który przychodzi z nieba po drabinie K 5 Krak 313. niebieskie tryumfy K 26 Maz 343. NKPP Bóg 378. TN Nasutów 1979. K 48 Ta Hz 42. Do nieba pomaga duszom dostać się Chrystus przez swoją mękę i zmartwychwstanie LL 1964/4-6/136 oraz Matka Boska 17. W powinszowaniach noworocznych (rzadziej przemowach weselnych) życzy się ludziom nieba po śmierci 30a. 30. W N. wg pieśni żołnierskich w N.. co panuje w niebie Lom śląsk 389. TN Róża 1979. wyjednać niebo MAAF. pójdą do nieba chłopcy. pani dworu niebieskiego Nyr Kar 59. także niebieskich migdałów NKPP migdal. Kot Las 140. żyje cnotliwie. blasku świec 78. niebiescy posłowie Nyr Kar 119. 89. K 43 śl 61. TN Wola Chomejowa 1988. w przyśpiewkach niebo obiecuje się muzyce za dobre granie 64A. po Śmiei-Cl być W niebie Bart Lub 67. nigdy . 12. TN Ułów 1979. bo w N. Bart Lub 158. krół nieba Nyr Kar 347. odpoczywania w niebie. najprzód się do piekła waśnie NKPP pismo 3. K 18 Kieł 53. tańcuje. wit Baj 306. aniołowie I6c. Droga do nieba trawo nie zarośnie. K 3 Kuj 210. K 12 Poz 311. Ś w i ę t a T r ó j c a K 26 Maz 56. niebieskie pacholę K 28 Maz 74. która w pieśniach religijnych bywa nazywana: niebieska pani K 8 Krak 128. TN Łuszczacz 1979. Bart Lub 166. także ludzie zbawieni: sierota. królować w niebie 'uzyskać zbawienie' K 1 Pieś 135. 53. partyzantowi otwiera N. K 6 Krak 239.cz 323.mężatki i wdowy. K 44 Gór 67. 71.: Ojciec niebieski. W N. porządek jak w niebie. 86. opiekuje się sierotami. Maryja. Niebem płaci/ nagradza Bóg za dobre. niebios królowa. Dorota 86A. / za złe myślę me pusco do nieba Wisła 1901/360.31. król Z nieba K 24 Maz 101. ale pieniędzy nie pożyczę ci. war. wg pieśni duszę zmarłego biorą/prowadzą/niosą do N. 85. ma sierota 62 . sporad. Np. ojciec z nieba K 44 Gór 345. 88b lub idzie ona sama 78.macochę do piekła) 62A.babki) 65. K 35 Prz 22. Kur Opól 116. K 50 Sa-Kr 95. Pan Bóg czasem zabiera kogoś żywcem do nieba K 46 Ka-s 493. K 24 Maz 94. fraz. K 50 Sa-Kr 341-342. 80. w nagrodę / . piekłem za złe 7. Pan Z nieba K 9 Poz 120. (Pan) Bóg w niebie. żart. 72. • N i e b i e s c y m i e s z kań cy. co jest w/na niebie Pies śl 2/29. wysoko na niebie K 2 San 157.30. N. Pies śl 1/300. 48b. raju. 484. Nyr Kar 58.w N. rajski kogut 103. Nie każdy w niebie. 61. Wg przyśpiewek biesiadnych na pogrzebie pije się. chcieć przychylić komu nieba 'dobrze komu życzyć'.fraz. cielę do obory 6Aj. z imienia wymienia się m. który jednak woli wrócić do dziewczyny Piat Krak 631. na muzycki daje 6Ah. matka. A pos to ł o w ie Wisła 1891/866. Kot Rzesz 490. K 35 Przem 17. graniu organów i6c. 372. Kot Rzesz 302. tyło jo ludzifi grzychami zawało wisla 1901/210. ller Kai 2/155. u Pana Jezusa i Matki Boskiej bywał korowaj 44. K 46 Ka-S 342. 86. Łysy do nieba. Bart Lub 149. ale nie pijacy i ułani.. (Pan) Bóg z nieba. K 23 Kał 234. Piotr 92b. ciepło jak w niebie powsz. jest pełne s k a r b ó w n i e b i e s k i c h K 2 6 Maz 339: drogich pereł i kamieni K 27 Maz 283. sam św. wieczna chwała K 24 Maz 107.in. Mikołaj. też do N. rozkosze niebieskie K 24 Maz 97. Kot Zn 467. 88. 128. święci. podh. kto w Piśmie grzebie NKPP pismo 4. św. 74. Piotr 75. 485.niebieskiej korony TN Rachanie 1978. Opisowe nazwy Boga eksponują związek z N. Stwórca nieba (i ziemi) Wisła 1895/201. zmarła matka pani młodej 63.za złe 64C. niebieskie ptaszątko K 24 Maz 98-99. temu. 101.). trafiają tu żołnierze. 73.. wdowy i mężatki odpowiednio do: piekła. LSE 1963/5/185. niebianie K 43ŚI 63 to: Bóg (Jezus. gazda nieba Pach Mow 15. Chłopiec woli dziewczynę niż N. d. żartobliwych . św. aniołowie. którzy kochają dziewczyny 68. Matka Boska. takich świętych jak: Św. Trójca Św. sierocie meto otwiera się samo 61. Bart Lub 147. dochowuje starego. . pan niebiosów K 20 Rad 76. c h w a ł a 47a. 51. ojciec dziedzica pasie świnie Cisz Krak 246. Rog Śląsk 217. K 10 Poz 323. w pieśniach pogrzebowych . A n i o ł o w i e . aniolipwie) z nieba (wysokiego) Stef WarmPś 2/90. TN Krasnobród 1979. księżniczka niebieska. podob. Ś w i ę c i . Wisła 1901/360. Bóg z nieba K 20 Rad 77. ginie na wojnie 6Aa i. Krółowa nieba TN Kraśnik Fabryczny 1982. jak . w formule oczywistości Jak Bóg na niebie i wyrażeniach: Bóg z (wysokiego) nieba. Matka z wysokiego nieba Krzyż Kuj 1/88.. co świeci na niebie K 12 Poz 259. niebieska kotwica K 23 Kai 244.w N. TN Wólka Kątna 1980. korony w niebie 30b. Eliasz Pei Dem 60. królowa wladnąca niebem K 23 Kai 240. pani w niebie K 17 Lub 13. św. podob. We fraz. skowronek NKPP bujać 2. B. Pan nieba TN Nasutów 1979. niebieski dziedzic (o Panu Jezusie) K 22 Lecz 171. Archanioł Gabryjel 45a. Nie puszczą do nieba . Nyr Kar 85. duszy do raju grzechy nie puszczają 9.

W anegdocie matka św. • D r o g a z nie b a. Wysoka drabka do nieba. krupy. 100. Klenczyncy bliży do nieba NKPP klęczeć 1. błogosławieństwo z nieba Kur Opol 132. Jako znak ł a s k i i o p i e k i B o g a z N. dary niebieskie K 16 Lub 123. by dostać się do N. kto komu przeznaczony 50. W bajkach częsty motyw dostania się do N. a bracia i siostry słońca idą do niego po wąskim moście K 7 Krak 2R. gdy się błyska 128. K 28 Maz 99. K 34 Chel 155. Łaskawe nieba pracującym dają chleba.w pieśniach pasterskich i rolniczych jako życzenie dla gospodarza: Niechaj z nieba samo szczęście Na niego leci Rog Śiąsk*i8.do nieba drabina 66. szczęście . po nitce 113B. przez duże złote drzwi 107. manna z nieba K 7 Krak 15 (ale także: Manna nikomu z nieba nie spada. Do N. d o b r e u c z y n k i K 19 Kieł 139 Chto żyje jak trzeba. ZWAK 1887/4. Kot Zn 76. W baśni wielkopolskiej . gładkiej 1 aksamitem wymoszczonej 127 drogi do piekła. a wg przekazu krakowskiego -bramą kamienną przez most i32c.Maryja z nieba do was zstąpiła. NKPP biedny 23. Wisła 1887/288. dusze katolików K 39 Poz 525. otwiera się. (b) P r z e c z y s z c z a się. wtórnie: cnotliwa Krakowianka 93. wstępuje Jezus po męce IHA. 6Ai. wysłuchuje próśb sim śl Opol 28. do dziewczyny 72. N. . N. ZWAK 1880/104. LL 1959/5-6/93. pracować trzeba. c. Wisła 1894/147 Lubelskie. przyśpiewce: wysoka dziewczyna . okna. k r ę c i się 1 1 9 . dukat. przez zieloną łąckę 34. NKPP pracować 26. tyn w potrzebie zawsze znajdzie pomoc w niebie. • D r o g a do n i e b a jest stroma 1 ciernista 127. Pęknięte niebo . łaska nieba K 46 Ka-s 500. fraz. by grzesznym niebo tam otworzyła TN Krasnobród 1978. Droga do N. ludzie jeżdżą do nieba śmiertelną drogą przysł. a w kurnych chatach dziurę w suficie Wisła 1899/405. dusza z czyśćca idzie do N. w przeciwieństwie do wygodnej 9ib. śmierć 99b. w niebo / do nieba wzięta / wprowadzana (przez aniołów) jest Maryja. wędrowca Krz PBL nr 470. po drabinie 94B. N. p o m a g a (daje. przeznacza dziewczynę chłopcu 55. przez ogromny bór na krańcu świata 130. dusza rozłączona z ciałem idzie do N. We fraz. Andrzej 99c. wiedzie -+Droga Mleczna. przed pobożną panną K 49 Sa-Kr 158. NKPP pracować 22. wskazuje Matka Boska K 22 Lecz 173. . prosta dróżeczka K 2 San 134. konopi. jest furtą do nieba Kot Zn 437. aniołowie odstraszają piorunami K 17 [. l i t u j e s i ę nad niedolą narodu i oswobadza go od głodu K 46 Ka-s 499. ciemnieje przed burzą K 51 Sa-Kr 52. wozem albo koszem H3A. Żołnierzy W pieśni zalotnej kawaler chce dostać się do nieba za dziewczyną po jedwabnym zabitych na wojnie Ad Zam 32. po łodydze rośliny. rozjaśnia się K 51 Sa Kr 51. 128D. sankcjonuje miłość chłopca i dziewczyny: wg pieśni miłosnej tu nie6te wyrok/dekret zapisany. lub miała drogę wolną. da mu niebo w dziesięcioro. (-+rosa) LL 1957/3/37. K 26 Maz 340. W n i e b o w s t ą p i e n i e i w n i e b o w z i ę c i e są motywami pojawiającymi się powszechnie w tekstach o charakterze religijnym: do N. o północy otwiera się i pieje rajski kogut 103. Chłopiec skacze z N. N. błogosławi) ludziom: zsyła ł a s k i / p o m o c 39. która wyrasta z ziarnka: bobu. chleb z nieba K 11 Poz 99.ja 93 NIEBO eksplikacja -^piorun K 19 Kieł 198. np. dlatego młodzi spoglądają na/w niebo w chwilach miło- Wedle wierzeń do N.\)2 NIEBO . sznurze K 21 Rad 28. zabiera ludzi anioł 99a.bohater idzie do N. zsyłane są: rosa niebieska Pig Wyb 75. K 8 Krak 169 (ale też: Kawałek chleba nie spadnie z nieba. (a) Ruch. Duszo dzieci zmarłych bez chrztu. -Kecza. 79. ■ Z a c h o w a n i a. a na N. Matka Boska prowadzi do N. W anegdocie chłop twierdzi.eksplikac. chodzi koło ziemi 123. promień słońca K 11 Poz 90. dopiero po siedmiu latach pokuty i ochrzczeniu K 17 Lub 77 i nadaniu imienia K 42 Maz 393. (c) C h m u r z y się (= znak gniewu Boga) 105. NKPP manna 4). przez kościół do nieba. z piekła wiedzie po kładce ognistej 95b. c. że zszedł z N. Kai Lim 19. Kto bliźniego uciska. wisia 1901/371. mit. Barbara wskazuje ścieżkę do nieba. Pies Śl 2/248. że aniołowie zstępują z nieba do wody po -Uęczy. owsa. modlitwa mostem do nieba NKPP modlitwa 4. Mo o jedyn sztebel bliży do nieba. a cisnące się do N. war K 46 Ka-S 81. (d) O t w i e r a się. k o ś c i ó ł : Przez karczmę wchodzi się do szpitala. obraca się na sierdzieniu 'gwoździu' Mosz Kul 2/18 (-^Gwiazda Północna). Dusze dzieci nie ochrzczonych za życia. podob. K 5 Krak 313. w pieśni . 1 2 3 . 1-9 Salomon buduje wysoki horab.ub 77. Wedle wierzeń krakowskich Najświętsza Panienka zstępuje z nieba gościńcem przez raj idąc w każdą sobotę i środę do czyśćca K 7 Krak 23. wybielałe i wybawione z pieklą Wisła 1895/322. bałwani się 'obłoki zbijają się w chmury' K 17 Lub 209. otworzyć drzwi. jęczmienia 94A. Piotra chce wydostać się z piekła do N. Zmarłemu należy włożyć świecę w rękę Wisła 1901/332. widoczna jest jasność Wisła 1901/486. Dusze do nieba idą powsz. wit Baj 299). Kto pracuje. pomoc z nieba Kur Opol 172. sprzyja komuś świr Pies 113. drózecka 9ia. opieka niebios/niebieska K 14 Poz 151. Chleb z nieba spuszcza sierocie Matka Boska / Pan Jezus 62C. N. gościniec nad morzami K 7 Krak 39. błogosławieństwo niebios K 14 Poz 137. o b r a c a się 119. goreje. w anegdocie dewotka chce być żywcem wzięta do N. ZWAK 1878/125. co z nieba upad K 23 Kał 173. św. w i a r a Nyr Kar 314. por. łaska niebios K 24 Maz 92.iw postaci gołębi us.Jest to mała ścieżka 9lb. Tor prosty do N. grochu. rzadziej ulatują 45d. N. Zmarła matka chce spuścić się z nieba drobnym deszczem j promykiem światła na wesele córki 63. czyni żonę dozorcy sułtańskiego ogrodu niepłodną Kap Daj 236. św. przewraca się do do dołu. n (a)N. drzwi do nieba sobie zaciska. W Chełmskiem twierdzi się. LL 1959/3-4/78. aby dusza mogła znaleźć drogę do N. Kai Lim 26. Jacka K 5 Krak 14. po powróśle ukręconym z plew 94Ac. m o d l i t w a . Mostem do nieba jest: j a ł m u ż n a 6Aa: w przysł. Wisła 1901/210. N. sprawiedliwy może wtedy zobaczyć w N. rosa z nieba K 9 Poz 274. W żart. Boga 128B lub przyjście Michała Archanioła PSL 1968/1/45. K 49 sa-Kr 109. Lom Piel 436. daje szczęście gospodarzom Wisła 1899/313. TN Łubcze 1978.Droga Mleczna 137. Św. w s p i e r a z a k o c h a n y c h . to trafi do nieba. na niebieski scyt prowadzi skalista perć 45b. Aniołowie prowadzą duszę zmarłego do nieba drogą ku kierchowie — cmentarzowi 49. NKPP szczebel i.fraz. NKPP bliźni 4. Kon WiM 64. która wedle przysłowia jest przez słońce schowana w N. otwiera się w dni świąteczne i pogodne noce 128B. ciasna furtka do nieba NKPP niebo 6. Kto biednemu daje skoro.. dostają sią do N. W legendzie chełmskiej stanowiącej echo biblijnego przekazu o wieży Babel Rodź 11. gdy jest noc Wisła 1903/96.

iiog śląsk 61. Nyr Kar 318. biją) pod niebiosy. karta z nieba K 40 MazP 384. wznosić ręce ku niebu K 23 Kai 232. Narzędziami Z jasnego nieba) kary. w wigilię Bożego Narodzenia. 228. Szczególnie ważną jest przepowiednia na podstawie obserwacji N. bierze się przede wszystkim pod uwagę fakt. by krew nam na wrzosach Ścieliła kobierzec wolności świr Pies 335. K 50 Sa-Kr 378. N. choćby była z nieba. Wista 1891/627. płacze deszczem 140. MAAE 1908/H9. K 8 Krak 57. że zima długo jeszcze potrwa K 31 Pok 221. N. K 20 Rad 270. K 49 Sa-Kr 167.utożsamiane z Bogiem . Chłopiec ma tyle miłości. a siekiery skierować ostrzem w niebo Pei Dem 58. K 24 Maz 302. 369. zlozyć ręce do nieba K 20 Maz 286. młoda przy oczepinach ma spojrzeć do nieba. K 20 Rad 291. LL 1964/1 -2/95. K 46 Ka-S 498. złota korona Wisła 1887/310. 64. weseli się K 33 Chel 155. cisz Krak 15. gdy dziewczyna zdradza chłopca 56. dziękować niebu za opiekę K 14 Poz 208. świr Pie« 333. pochmurne jest znakiem. gdy się rodzi Jezus 241. g n i e w a się zsyłając burzę. zaplata z nieba K 26 Maz 61. wyznacza kres życia ludzkiego: dokąd ci życia nieba pozwolą Kap Baj 228. Kur Opól 61. n a g r a d z a : ubogaca swą koroną w. jest natchnieniem dla króla Sobieskiego Nyr Kar 62. Z N. są: piorun/grom (fraz. padać będą: deszcz ognisty/krwawy i pioruny 84 lub grad kamienny i ogień Czap Mat 122. byłoby smutne. Kot Podg 86 -»kamień. 277.łzami 43. 15. przykrywa się obłokami. 2 nieba Bóg/aniołowie / zmarła matka błogosławią ślub sieroty 40. Stoin Żyw 16. Rundzie. strzała z nieba pies śl 1/452-153. * Co i kto p o c h o d z i z n i e b a. K 57 RuśC 605. W anegdocie . grad. kara niebios K 10 Poz 23. ale bez deszczu w dniu 29 września. że krowy będą dawały dużo mleka Bart Lub 26-27. pochmurne w styczniu oznacza słotną wiosnę ZWAK 1882/185. gdyby młodzi pogardzili sobą 38. Fraz. w niebo wzbijać spojrzenie TN Kol. na drugi dzień lub nawet tej samej nocy. bo słucha zakazu Boga 90A. Gdy przed wschodem i po zachodzie słońca N. Barbary. wykrzykiwać / wyśpiewywać pod niebiosy 'głośno'.. Dziewczynę. że w zimie śniegu nie będzie wisla 1887/147.jest odbiorcą aktów modlitewnych i błagalnych. kury będą się dobrze niosły (-^gwiazdy). N. czy też mgliste i pokryte chmurami.eksplikacja NIEHO eksplikacja % K 42 Maz 232.. plącze. 16. We fraz. Fraz. o d b i o r c ą i a d r e s a t e m a k t ó w c z ł o w i e k a . K 5 Krak 17. opiekę nad ludźmi sprawują święci 81. uczestniczy w chwale Boga: N. Głos z nieba nakazuje także wybranie pustelnika na papieża wisla 1888/764. K 14 Poz 156. K 2. fraz. która nastąpi za sto lat wisla 1894/744. żniński. służy Maryi 77A. N. Bart Lub 157. zapowiada to o b f i t e z b i o r y w przyszłym roku: Jak na niebie jasno. W podobny sposób N. Maryja opiekuje się ludźmi 79A. piorun 106. gdy rodzi się Jezus 24. bije jasność z nieba. N. krew Jezusa 29. zlotc jabłka NKPP spać 14. Jest g ł u c h e na czyjeś prośby K 8 Krak 91. TN Rachanie 1978. czy jest ono jasne i czyste. Z N. jest przepowiednią suchej wiosny K 31 Pok 224. to w stodole ciasno. K 7 Krak 243. wznosić oczy ku niebu / do nieba 'modlić się' Her Kai 170. drży 15. (c) N. gdy Pan Jezus umiera 32. złote siodło I O R . Krzyż PBL nr 933. Wisla 1889/502. Wisla 1897/439. nie chce przyjąć grzesznych dusz. LL 1962/4-6/78. Folk Łodz 213. Świr Pies 105. woła o pomstę do nieba (do Boga) NKPP niebo 59. l i t u j e się nad nami 83. żeby jej dzieciom Bóg dał chleba 42. wołać o pomstę do nieba. Podczas burzy na morzu. Aby je ubłagać. Na rozkaz/pisanie z nieba czeka śpiące wojsko św. Znaczki z nieba zostały przyniesione przez anioła Św. Jeśli w wieczór wigilijny N. który informuje np. Lom Śląsk 141. Boża kara z nieba Nyr Kar 346. N. ile jest promieni na błękitnym niebie 58. glos z nieba K 23 Kai 205. podob. wymierza s p r a w i e d 1 i w ość: fraz. Krzyż Kuj 1/188. czerwone. 109. Kur Opól 160. poziuala chłopakowi kochać dziewczynę K 6 Krak 433 N. w śnie o niezwykłym lekarstwie 102. jest obserwowane w inne dni roku. Wisła 1895/482 pow. które Pan Bóg złotymi literami własną ręką spisał (wysłał) K 40 MazP 14. zaprzestania bitwy wisla 1900/79. LL 1960/1/35. 110. N. by przyjąć umęczonego Jezusa 18. kamienie 8B. Bart Lub 26. przybywa/zstępuje/schodzi M e s j a s z / J e z u s 23. podob. goreje/jaśnieje/otwiera się. Galezów 1979.śnieżną zimę. gdy rybacy włoscy wzywają pomocy św. burze i wiatry nadzwyczajne. podob. Kul Wiel 3/151. jest wygwieżdżone.VII oznacza tęgi mróz w grudniu K 31 Pok 223. TN Bochotnica 1988. spojrzeć ku niebu Pies śi 1/530. Jeśli N. czyste zapowiada p o g o d ę Etni 1989 Bilg 116. Szczególnym atrybutem N. . Pig Wyb 174. płaci tym. K 22 Lecz 18. K 23 Kai 217. orzechy złocone K 5 Krak 313. ▼ N. która miała być przez swego męża zgładzona Hajd Nie 7i. spadają złote narzędzia 98. (b) N. będzie rok słotny ZWAK 1879/19. deszcz kamienny (na Turków) świr Pies 134. Bart Lub 365 oraz formuły z pieśni żołnierskich: / chciały niebiosa. całe niebo śpiewa / oddaje pokłon Bogu 77B. dusze zbawionych 16. jest świadkiem miłości 54. Z N. kochać/ruszać trzeba 60. Jasne N. N. W dniu końca świata z N.n i e p o g o d ę Etnl 1989 Bilg 120. . Wes śląsk 217. niebiosa się otwierają. jest z ł o t o . Znajduje to wyraz w licznych fraz. spadłoby. i pogoda w dniu 2 lutego to 1 znak. pochodzi również głos: we fraz.1 Kai 218. 1268. grady i pioruny K e Krak 147. yiolać o pomstę do nieba Kul Wiel 3/520. wzdychać ku niebu Nyr Kar 130. Kot Zn 215. którzy nawiedzają obraz Najświętszej Panny w Częstochowie K 22 Łęcz 169. w czasie gwałtownej burzy wyrzucano w pole łopaty i miotły K 48 Ta-Rz 281. ♦ W przepowiedniach związnych z N. k a r z e 79B: fraz. w pieśni żałobnej Pan Jezus zsyła dwóch aniołów z nieba na pomoc duszy 49b.94 ___________________________ NIEBO . ogień z nieba K 7 Krak 11. deszcz. ziemia pije łzy nieba 136. Ostrzeżenie w postaci pisma z nieba otrzymał także król Popiel Hajd Nie 43. K 40 MazP 572. powinien spuścić spodnie i wypiąć tyłek ku niebu Lud 1954/661. 0 N. N. mgliste . pochmurne w tym dniu . gdy młoda . snej rozterki 59. wisla 1889/558. rybak który jest synem pierworodnym. chmurzy/mroczy się. LL 1958/2-3/68. o karze. N. p ł a c z e .rzekome p i s m a z nieba pisane czerwonym atramentem przez oszusta H5b. gdyby chłopiec opuścił dziewczynę 57. Kot Zn 447. w przekleństwach: Zęby cię piorun z wysokiego nieba na miejscu zabił! Nyr Kar 168.: do nieba wznosić błaganie K 43 śl 62-63. glosy (idą. wznosić modły do nieba Nyr Kar 315. LL 1962/4-6/94. wola nieba K 5 Krak 83. niebie K 20 Rad 87. głos / wesoła nowina z nieba o narodzeniu Jezusa 22B. którą Bóg wymierza z N. Jadwigi Hajd Nie 154. Pochmurne. N. listy z nieba. ZWAK 1882/194. Wyrok nieba Nyr Kar 70.. W przekleństwie: Dodaj ciebie niebo ciemnością przykryło K 42 Maz 225. wzywać niebo i ziemię na świadectwo Kap Baj 182. jasne 25. N. ZWAK 1886/107. Podobnie w celu odpędzenia chmur deszczowych i gradowych. należało wystawić przed dom łopaty od chleba. jest jasne. pogodne zaś jest znakiem. N.

jeśli Fan Bóg na to pozwoli MAAE 1908/132.: Wit Baj 302. Panie.. MAAE 1908/132. war. NKPP płacz 8. niziutka matka.. G C Nie dostanie się do nieba. LL 1964/4-6/90. NKPP niebo 32. 47. np. PRZYSIĘGI I ZAKLĘCIA 12 . m a j e s t a t 10. to most do nieba. obraza nieba/Boga Nyr Kar 173. żyć cnotliwie trzeba. niebo/Bóg mi świadkiem NKPP Bóg 76. 51. jasny krzyż na N.nic nie warte. Ziemia szyroko. NKPP prośba 8.59. ogień. NKPP myśl 8. baba o niebie. cielę do obory. 25. Folf Zag nr 114. niebo przez słońca . war. to cały rok będzie zdrowy dla ludzi. matka seroka. ziemia pochłonie. syn sowizdrzał. ■i1 (a) N. k. NKPP ubogi 58. dziewka krzywa. ani niebo. Kiej be psi głose śle w niebiose. war : NKPP igła 5.. tamże war. które daje ożywczy deszcz 79B. ZWAK 1882/161. gwiazdy. a ty w nagrodę niebem Wit Baj 301. Kto ubogiemu daje jałmużnę . NKPP pismo 4. Kap Baj 182.klucz do nieba. Jałmużna . 10 . NKPP dusza 51. 23e. a w każdym po mężu i żonie? (Niebo. d. przymyka. i. kto .Za dobre Bóg niebem płaci. Wit Baj 294. podob. (b) Symbole N. Sebastyjana jest pogodny. Z kolei. w i e c z n o ś ć 47.) TN Jacnia 1964. Folf Zag nr 880. 9 . w o l n o ś ć 35c.Niebo to kościół. (Niebo. Łysy do nieba. a gospodarz bogaty. 90A. ziemia.: LL 1973/4-5/101. pochłoń mie!" LL 1960/4-5/88. to będą wymiemć ZWAK 1886/89. ona o chlebie. gwiazdy i księżyc. 2 — Niebo to pole gospodarskie. pracować trzeba. kto do nieba biczy. Śmierć wśród ludzi oznacza również trumna widoczna na N. a jeżeli deszcz. Jałużną niebo sobie skarbisz. będzie w oj n a Hajd Nie 258. 1.Niebo a piekło.Prośba niebiosa przebija. a.1) czerwone pożogi na N. 53. drzwi do nieba sobie. NKPP żywy 13.Pole niewymierzone. Nic dać bez prace nie chcą nieba. Niech się dzieje wola nieba/Boga NKPP Bóg 380.nie warte spomnienia. Ubogiego kto unika. a w piekle mieszka.: .: Ociec wysoki. NKPP pić 39.Grzecliy . niech mnie nie przyjmie po śmierci ani ogień. Podob. NKPP niebo 28. Folf Zag nr 863. nie żałuj biednym kęsa chleba.: Dziad o chlebie. a kto chce chleba. war. a pośród łąki rozstajne drogi. b. rok. 6 A .. do raju . Co to za kościół ze słupem. kto . b. 13 . Sebastiana (20. Wysoka chatka . NKPP niebo 35. przeciwnie b. Gorajec-Zastawie 1978. NKPP niebo 12. Chcesz się dostać do nieba. bydło niezliczone. (Niebo. co wołają: lianie. j.„Niebo.Człowiek wzywa na świadectwo / zaklina się na niebo i ziemię (piekło. wisia 1900/464.Dostanie się do nieba. LL 1957/3/40. Smutnego cleka Pan Bóg do nieba nie przyjmie.. nizli s t o dukatów w niebie. 7 . tylko jo ludzie grzychami zawało. NKPP praca 5. ty na mego chlebem.przeszkodą do nieba. NKPP laska 22. Pycha się w niebie rodziła..Myśl w niebie. Księżyc rugały to je pastuch. 3Sa. "owcy daleko. nadto war. żie kiryśszi ś nich wolał: przikryj mie! Ziymio. wiatr).Dze niebo je nóweższe? (Ono je wszędze równo wesok). tańcuje. . NKPP wojna 21. a. Red.. Na wielgiej łące owieczek tysiące.temu niebo bywa dłużne. K 45 Gór 555. W N. a. a pasterz łysy. NKPP łysy 10. Skawica.. e.: Kto chce niebu. Płacz . r a d o ś ć i sz c z ę ś ć ie 21. przychylić komuś nieba 'życzyć dobrze' powsz. NKPP wilk 42. Nieba bym ci uchylił. NKPP niebo 24. jeżeli zaś niebo pochmurne. 61. 11 . Folf Zag nr 678. Czi gestapowcy jich strasznie . woda. a pastyrz rugaty. to be kamienie padałe z nieba. NKPP pewne 11. ale jej grzechy ni e puszczają. tamże war. jest czerwone (zwłaszcza na wschodzie w Nowy Rok). NKPP niebo 55. Kto starego dochowuje. NKPP Bóg 83..). Nie każdy się do nieba dostanie z tych. co w piśmie grzebie. że na N. s p r a w i e d l i w o ś ć 84. . parobek rogaty. BA.. PRZYSŁOWIA 5 . ani ziemia. . pochmurne ZWAK 1882/269.\)b NIEBO . 106. t e n sobie niebo gotuje. b.. szeroka ziemia / wielka łąka. Folf Zag nr 1249. zęby iść do nieba. wiatr i noc). córka ślepotka. boby mu tamok humor popsuł. na którym stoi dwanaście miast. Kto pije..piorun z jasnego nieba/słońca i< 57 RUŚC 1119 i B o g i e m : Jak Bóg/słońce na niebie NKPP Bóg 213. Kogo wilk zje. 4 . (Niebo. Aro na wojnie zginie. Fraz.. zaklinać się na świętości nieba K 36 Wol 196. ale woni nie pożyczę LL 1957/3/42. G B Nie każdy w niebie. Do nieba żywcem będzie wzięty. li. ani woda. księżyc i słońce). Igła przez końca. / za złe myślę pokutować trzeba.. bywa używane zamiennie ze s ł o ń c e m . wodę). W Rzeszowskiem twierdzi się.Niecb niebo przykryje/otworzy się. d. 87. jasne 21 stycznia jest zapowiedzią nieurodzaju lnu. ten do nieba nie pójdzie. (Niebo. NKPP pokora 8... Ja mówię o niebie. 8 B Psie glosy nie idą pod niebiosy. Ubogiemu kawał chleba. sen [= syn] bez rozumu. war. C. Lekkim być trzeba. Rada by dusza do nieba. to ś w i ę t o ś ć .. NKPP niebo 30. ten sę pieklą nie boi. Nic każdy w niebie. b. . DOKUMENTACJA ZAGADKI 1 . p r z e z n a c z e n i e 50..: Wit Baj 314. Droga do nieba trawo nie zarośnie. Jeżeli dzień św. NKPP sierota 7.. . 1.. Maniowy.: oczy Maryi są żywym niebem. Folf Zagnr 586. B ó g 42. cierpieć trzeba. NKPP jałmużna 9. a. na muzycki daje.. ten nieba nic minie.dokumentacja NIEBO dokumentacja ____________________________________ 9^7 N. b. c. Chto wó niebo nie stoi.: Wit Baj 311.. Jeżeli nie mówię prawdy. d u c h o w o ś ć 46. ziemia. Nicwicla potrzeba. nadto war. ten s i ę ze świętymi do nieba dostaje. to będą ludzie chorować. czasem ma rogi. NKPP niewiasta 56. W dniu św. Wysoki tatka. NKPP niebo 4. Śmiertelną drogą jeżdżą do nieba. NKPP niebo 48. w z n i o s ! o ś ć. a ziernia/chleb/popiół bliskie i nieodzowne. w przysł. NKPP pycha 18. dzień i noc). C. Na wielgiej łące owieczek tysiące. 3 . będzie znakiem końca świata K 7 Krak 27.. Gdy N. i za zle myślę nie pusco do nieba. NKPP smutny 4. a rzyć w popiele. można wszystko zobaczyć. Kto się chce dostać do nieba. NKPP niebo 39.Niebo jest celem wzniosłym i dalekim. ani piekło. k t o pozna wszystkie kobiet wykręty.niebo. NKPP niebo 4. miesiąc. Tak strasznie jich bili. NKPP niebo 15. (A to . Kto na ciebie kamieniem. \i. Jen padł mu do nóg i wzywał płacząc niebo i ziemię na świadectwo i rękojmię nieśmiertelnej wieczności. mających po trzydzieści domów. nadto war. NKPP grosz 51.Niebo bez słońca . a. . a umarły do nieba. a. d.Niebo i ziemia to ojciec i matka.. ZWAK 1883/102. tamże war.. on przypłaci piekłem. zapowiadają śmiertelność i mór ZWAK 1882/162. (Gwiazdy na niebie). NKPP pies 301. a. Kto się sierotami opiekuje.Żywy dąży do chleba. ten sobie niebo gotuje. kto . bili.Lepszy grosz na ziemi w potrzebie. Pokora . a za złe piekłem karze.

Jezus Dziecię to Betlejemie.. ... Jednygo mi wzieny na niebiosy. Leżała Paninka pod Kalwaryjskom Górom. b. Na niebiosy wynieśli. Wszystkie duszecki rade były. tych. Bart Lub 344.. c. Kamienie padały. Kot Zn 269. Kot Zn 255. duszo. Wszystkie dzwony dzwoniły. Bart Lub 355.. Bart Lub 263. war. Bart Lub 351.Anieli w niebie śpiewają/cieszą się. potem skosztowała wraz i z Adamem. W powrozy i łańcuchy krępowali. cego płaces? Bo mnie nie chco w niebo puścić. co Ewa zrobiła. war. . Same dzwony jej dzwoniły. war... Jaż pod nią ziemia zadrżała. Świet Nadr 255.. Kot Zn 80... Wiedzie Go na jutrznią. 17 — Duszy nie wpuszczonej do nieba pomaga Matka Boska.: Duszo. Jak się Pan Jezus radował. jak anieli po niebie chodzą I swoje duszyczki za rączki wodzą. d. to Dziecię jest obiecane. Kot Zn 141. war. war. Ze Ciebie na mynki brali. Anieli się w niebie cieszą. czemuś tak ubogi. A z jutrzni na nieszpory. a. Wesele opowiadajo. c.. o Synaczku drogi. obrałeś barłogi. Bart Lub 354. Najświętsza Panienka po niebie chodzi. opuściłeś górne niebo.. stawią Boga że sie nam do stajenki mieści. b.. TN Luszczacz 1979. Do nieba jej drogę prowadziły. A z rotusza pod niebiosy.. war. Mateńko... .. Kot Zn 417. wdzięcznie śpiewajo. niebiosa się otwierają. skąd ty idziesz I czemu tak rzewnie płaczesz? Idę. ta sama formuła jako incipit pieśni weselnych. b. war : . . 20 MODLITWY I MODLITEWKI 15 — W niedzielę rano słoneczko wschodzi. Kot Zn 249. 14 . A gdy na miejsce przyjdziecie. Kot Zn 139. Bodaj sie tu pod nami rozstąpiła ziemia. Wszystka ziemia pod nią drżała.. a.Mesjasz/Jezus/Dziectę Jezus z nieba zstępuje/zesłany/schodzi/zjawia się / opuszcza górne niebo.: Gaj Rozw 75. Nie zasłużyłam se nieba.. b. .Niebo mi świadkiem.: O mój drogi Synaczku! Dopirom ci zasnyła. Ze Go w powrozy. 121. 19 A . po niebie chodzi. wszemu światu znać dawajo. otworzyły. Maryja/. ZWAK 1879/60.. już ci to na jawie. Z tego boku krew kapała. To Dziecię. Matka Boża. war. Boga nowinę nam ogłaszają. porodziła Syna.. TN Ułów 1979. d. . coś tam widziała? Widziałam. b.Głos / krzyk aniołów / nowina z nieba o narodzeniu Jezusa.. Widziałam.. 16 — Niebieskie dzwony dzwonią. Kot Zn 136. wyśpiewują o takiej dziwnej Boskiej sprawie.. wyśpiewują w taki czas Twej niebieskiej chwale.. sie radowały. a. Kot Zn 136. Słyszeliście kiedyś. po obłokach. podob. Cóż masz niebo nad ziemiany.... Kot Zn 61.: K 23 Kai 57. TN Niemirówek 1979. Z ratusza na niebiosa Cię wynosili.. . Kot Zn 269. Stoi Matka w Ogrójcu. K 52 Br-Pol 82. Jak się [grzeszna] panna spowiadała. Mesyjasz.. Niebiosa się otwierały. Na rotusz Cie wynosili. Gdy Ewa jabłko zerwała czerwone z zielonego gaju. od Boga.. K 20 Rad 76. Wszystek świat rozweselają. Gdy Matkę Bosko W niebo wprowadzały. Slysze z nieba muzykę i anielskie pieśni. b. w łańcuchy krępowali. . K 46 Ka-S 4. Niebieskie dzwony zadzwoniły. Pan Jezus siedział na morskim kamie niu. . Kot Zn 314. TN Niemirówek 1979. Mesyjasz. Kot Zn 414. jak świeczki goreją. pasterze do szopy śpieszą. TN Luszczacz 1979. . ażeby do nieba wywiódł ludzkie plemię. w Betlehemie. Otworzył się Boży grób. gdy się rodziło. Obejrzał się miły Bóg na mizernego człowieka. znak . Święta Dorotka rano wstawała I do książeczek swych zaglądała. 471. Kuba choć olśniony zgoła. dobro nowinę nam ogłaszajo. 22 A . Sławiąc Boga. . 250. Kot Zn 482. iże nam do stajenki wnieśli. radośćio przejęci wyśpiewujo. Kot Zn 476. Boskie się groby same otwierały. była wygnana z Adamem do ziemskiego kraju.. a. a. do Betlejem iść nam trzeba. Krympowałi.. K 35 Przem 24. Kot Zn 82. Dusze w czyścu się radują.. pienie. Pod rotusz Go wynosili . Anieli m/po niebie chodzą/spieniają przebywając razem z duszami świę b. Stoin Żyw 40.. Ziemia rozstąpiła. Ale ci Go Żydzi wzieni ...: Ranne dzwony .. a. Bart Lub 177. Przez lat cztery tysiące od grzechu Adama zamknięta była ludziom niebios brama.. Wszystkie .19.. gdy [Jezus] zstępuje z niebios w niskości. f. Kot Zn 480-481. gdy jabłko zerwała. Kot Zn 114. 118-120. TN Krasnobród 1979 („Ach ubogi żłobie"]. Do nieba ją prowadziły. Kot Zn 451. 22 B .: TN Ułów 1979.. Dzwony jej same dzwoniły.: . Tak sie długo modliła. kolęda.99 NIEBO 98 NIEBO dokumentacja dokumentacja 19 B Do nieba wprowadzają aniołowie Matkę Boską.. tamże war : Bóg mi świadkiem. Zanieśli ją do niebiosów. war. Kot Zn 4. Kot Zn 472. Anieli w niebie śpiewają.Anioł na nas woła z nieba. Swego Synaczka za rękę wodzi. Kiej do nieba wstępował. Święta Dorotko. 133. c. Po niebie Synaczka szukała. A przyśniło się Jej o drugiem Synie. słyszy glos z niebios anioła: Gloryja. Chodź. Co tam słychać na nieszporach? Niebo drżało.. podob. Ze Cię na męki brali. Przyśniło mi się. a stary Adam grzechem niebo stracił. Bart Lub 161. . Do nieba jej drogę siały. Stoin Żyw 40. Bo te modlitcwke [do Jezusa] Anieli śpiewali. Kot Zn 416. /lnie/i w niebie śpiewają. K 24 Maz 102. Maryja . Wesele opowiadają. . PRZEMOWY I WIDOWISKA DOŻONARODZENIOWE 21 Adam/Ewa przez grzech pozbawili ludzi nieba / stracili niebo. Mnie się o Tobie sen ześnił: Ze Ci przenajświętszy bok przebito. Matka Boska się jej [grzesznej duszy] pyta: skąd idziesz? Idę.. Aż się Jej święto dróżka zjawiła. b. Krzyk po niebie. a.. tam ujrzycie Boskie Dziecię. Do nieba ją wprowadziły. które na świat dla grzeszników z nieba zstąpiło. Grzysno dusko.. gloryja. Kot Zn 421. Same organy jej grały. Z nieba wysokiego Bóg zstąpił na ziemie. już ci to na jawie. A gdy miły Pan Jezus do nieba wstępował I ze swą milą Matką żałośnie się żegnał.. war.. TN Róża 1979.Niebiosa się otwierają przed umęczonym Jezusem / krwią Jezusa. wykrzykujo. mnie sie przyśniło.. ZWAK 1880/87. Wiwat. wszakże to ona nas nieba pozbawiła.: ZWAK 1885/50. Kot Zn 90. gdy się zrodziło. KOLĘDY. bede prosić Syna mego. .. Wszystkie organy zagrały. Do nieba ją wprowadzały.. Raduj się. duszyczko moja. to wszystko Pan Jezus swo męko zapłacił. chwalą Boga / świat rozweselają. Panna . z nieba zesłane. c. NKPP Bóg 76. Bóg porzucił szczęście twoje. chwale Boga. Kot Zn 119.. gloryja! K 27 Maz 118..: . wiwat Boskiej istotności. war.: . b.. war. Duszyczkę do nieba nieśli. Spod rotusza na niebiosy. Wszystkie duse rade były. war. c.. W niedzielę rano słonie .. Święto dróżką biegała. TN Adamów 1979. chwałę "oddajo. Matko Najmilsza! Prawdziwy syn [sic!] Twój był. . 18 . e. Aniołowie święci. TN Dominikanówka 1978.: TN Dominikanówka 1978. Wszemu światu znać dawają..: . Bogu cześć chwalę oddają. Kot Zn 62. Spuściło się trzech aniołów I tę krewkę pozbierali. niebiosa .. Modli się Bogu. że się nam do stajenki mieści. Bogu cześć.. . d... Zbawicielu drogi. war. TN Niemirówek 1979. Anieli dzwonili. gdy dusza wstępuje do nieba. Ojcu. słychać przy wysolych skokach. niebo roztworzyło.. Niebiosy się otworzyły. Kot Zn 72. Kot Zn 490. Kot Zn 386.. wdzięcznie śpiewają. dla grzesznika . By cie puściuł do nieba swego. a bodaj takie kochanie na świecie nie było.. Odezwał się sam Pan Jezus.. Bart Lub 351. a.. Organy jej same grały..Do nieba wstępuje Pan Jezus.: TN Majdan Mały 1979. Matuclmo. zob. TN Podzamcze 1979. Jednygo Synacka miałam. Niebiosa sie otworzyły. LL 1960/2-3/93.. . Bart Lub 143. Przyszła z nieba wesoła nowina.. . 23 . W niedzielę rano słonicko wschodzi. TN Klocówka 1979. b. . Kot Rzesz 86.

Zęby się wasza duszyczka do nieba dostała. Będą się dobrze mieli. Gaj Rozw 30. . Banku. Pawle.Maryja w niebie słyszy plącz duszy. pozmiatali. i co tylko w was być może. świat i morze. a. Maryju.. wsystkie duse rade były.. I będziem dwaj nad nimi o ludzkich sądzić losach: ja -jeden pan na ziemi. tylko jedna smętna była. war. Kliuczu do nieba rządzony. Her Kai 157. a on panem na ziemi. Bart Lub 57-58.. jako . K 24 Maz 142. winszujemy. pokryj ciemnością świat cały. Winszuję państwu doczekanego Nowego Roku. 26 . Bart Lub 74..Maryja prowadzi dusze do nieba / do niebieskiej krainy / w niebieskie strony. zdrowia. lilie wonieją. Dusycki sie radowały.: Wyleciała w rajskie wrota. posła z nim na łąckę po zdrojową wódeckę.. Wes Śląsk 211. 1 wszystkiego. Skały rozpada\j$].. K Tobie umarli wzdychajo. Bądźmy wszyscy weseli.Jedynowładny Rządco nad rządcami. a twój tatuś kochany nie wyganiał ciebie. az jej się Maryja w niebie odezwała. nabierz se zdrojowej wódecki w rąckę.: . TN Ułów 1979. K 24 Maz 140. co idą zbawione. Szyi MiW 60. Nic nie widzę. TN Lubcze 1978. podob. Przez narodzenie Chrystusa będzie w niebie wasza dusza królowała. Pozbierali. Krzyi Kuj 1/86.. LL 1957/ 4/54. godzinecka była. winszujemy. rzewnie zapłakała. K 24 Maz 142. gdzieś sie jakiś dzwon kołysze. Maryjo! Pragnie przez Cię być j)uszczony z więzienia w niebieskie strony. TN Majdan Mały 1979. Panienko Maryja? Piekło roztworzone. . K 27 Maz 116. PIEŚNI WIELKOPOSTNE I WIELKANOCNE 32 — Niebo płacze. Niebo zapłakało. po śmierci niebieskiej koruny.: Ad Pies 100. K 16 Lub 105. war. Bart Lub 263. że niebiosa goreją. w przemowie wielkanocnej: Dajcie nam .. wyńdź. co się dzieje? czy piękne niebo goreje? czy na nas lecą obłoki? Wisła 1894/65. życiem ojcu na krzyżu złoży i śmiercią swoją niebo otworzy. K 24 Maz 144. gdy Pan Jezus umiera.Dusza trizte do nieba/raju / chce do nieba. war: K 26 Maz 60. 28 C . nie bój pieklą gorącego. 54. Pawle Piętrze.. LSE 1962/4/199. b. K 26 Maz 79. . war. że coś dziwnego w Betlejem się dzieje. Ażebyście długo żyli.. w przemowie weselnej: K 9 Poz 229. K 23 Kał 55. tobie by siedzieć było w niebie. K 40 MazP 88. war. cy się spowiedała na łymta świecie? K 22 Lecz 162. mech przez Cię nieba dostają. a pojdzies. co za dziwo było. czego trzeba. b. podob. święt Nadr 255. b. weź te kluce. . jak tu niebie anieli.. A idź ze ty duso. 58.Nie bój ty się. 35 . gwiazdy czynią pokłon zawżdy jako Panu swojemu.100 NIEBO . Kot Rzesz 454. Bart Lub 305.. Aby się wasza dusza . 27 . . Ziemnia sie trzęsie barzo.Bądźcie weseli. Byście byli zdrowi. ty duso niewinna? ... TN Puszno Godowskie 1983. Bart Lub 53. 31 .. jasność z nieba uderzyła. Niebiosa sie otworzyły..: Czy nie lepiej tobie by. MAAE 1908/114.. Plączcie ziemi wygnańcy. Wzięni to dzieciątko na rącki do nieba. Jak się te niebiosa otworzyły Wszystkie te duszyczki rade były. świńskiego ciała. bracie mój. d. więzień w czyśćcu utrapiony. 54. A gdy północ nastąpiła.. że z góry . pojdzies ty se.Niebo. K 23 Kai 64. Niescęsna.: Przyleciało dwóch janiolów z nieba. war. ziemia i morze ogarnąć go [Jezusa] nie może. . Plączcie nieba mieszkańcy! Wzrusz się ziemio. jak vi niebie anieli.v4 cemuześ nie siedział u tatusia w niebie. K 20 Ilad 78.. niesiemy krew Chrystusa. war. . na zieloną łąckę.: TN Dominika-< nówka 1978.. Zanieśli je pod niebiesy: Niebiesy sie otwierały.. Kot Las 129. że sic gwiazdy migocą i że lilie wonieją. „Piętrze. e. K 5 Krak 24. kto ta kolące?" K 19 Kieł 147. Ino jedna nie rada była. K Poz 13 201. K 39 Pora 234. LL 1962/3/28-29. niebo. 69. a. c... ten nas z pieklą wybawi. Szymonie kochany! Strach to niewidziany że całe niebo czerwone. jak najgłębiej upadajcie pokłon Panu z nami dajcie. Żebyście s i ę do nieba dostali. LL 1964/3/34. a.: K 10 Poz 284.. gospoś.. krusz twe skały. war. b. 30 . 34 . 52. Za kolędę dziękujemy. pojdzies do raju wiecnego. pod niebiosa uderzyły. war. Oj. . dusecki Sie pokłuniły. aż się syn boski raczył upokorzyć. niebo oztworzone. by Jezus pozostał panem na niebie. war. duso. fity sie dusyckd wąsa do nieba dostała. jak w niebie anieli.: TN Lubcze 1978. I żebyście byli tacy weseli. K 16 Lub 176. [Herod:] Pozostań więc na niebie.. war. Spytaj ji się.dokumentacja 101 NIEBO dokumentacja 24 .: Godzina. jaze Panna Maryja w niebie usłysała. Słończe świecić przestało. gdy Jezus się rodzi. . K 20 Rad 101.: TN Podklasztor 1979. d. Ja będę tam za progiem słał I waszą duszyczkę laseczką Do nieba popychał. Twe zasługi. godzina. Bądźcie weseli. 25 — Jezus otwiera ludziom niebo.. 28 B .. . Zdrowia. K 23 Kai 81. h. gwiazdy sic tocą. ten nam niebo otworzy i wiecznie nasz zbawi. c. Aż się pod niebiosa z nią udali. ziemia. K 3 Kuj 283. Bart Lub 155. Bart Lub 51. f. TN Lubcze 1978. Piekło zasklepione. g. ona wam wszystkim odpuści winy. Kto tam puka i kolące? Pewnie dusza do nieba chce. miesiąc. Ten nas z Ojcem pojedna. war. TN Lubcze 1978.Choć paląc ubogi. Ze świętymi. a.. c. Wódki nie nabrała. K 24 Maz 140. wszak .. Bart Lub 70. war: . K 26 Maz 79. Niebójze się. by przyjąć krew Chrystusa / zbawionych. a po śmierci w niebie byli.Życzenia pójścia/dostania sie do nieba / korony w niebie.. 29 . Żebyście się mieli. gdy się o północy niebo otworzyło.: Kot Las 138. 28 A . Dlaczego dzisiaj wśród nocy dnieje i jako słońce niebo jaśnieje. 99. królu niebios. e. . jak niebo goreje.. Wit Baj 142.. TN Jacnia 1979. TN Potoczek 1979.. a po śmierci fik do nieba. słońce. w Tobie ufność pokładają.. POWINSZOWANIA NOWOROCZNE TN Jacnia 1979.A dla Boga. By po śmierci pość do nieba. Wody nie nabrała. piekła gorącego. znać. serca ludzkie przerażała swem światłem. . Co ojca i matkę bila.Niebo goreje/jaśnieje/otwiera się / jest czerwone. TN Domin ikanówka 1978. Kot Las 139.Herod chce. "Otwórzcie sie niebiosa. Kul Wiel 3/27. w kolędach: Dajcie mi też. 53. któremu niebo swemi obrotami.: K 5 Krak 251. Kot San 59. Kot San 56.drugi pan w niebiosach. Niebiosa goreją. ale klejnot drogi. Gdy Pan Jezus umierał. Wzięła se dzbanusek. war. K 23 Kai 65.. Bracia patrzcie jeno. Niebiosa się otworzyły. niesiem krewkę . . K 28 Maz 90. puka/kołacze. b. podob. a. niech prowadzó łiudzkie syny z mąk do niebieskiej krainy. A tak nie mógł z ludzi nikt nieba otworzyć. szczęścia wam życzymy.. kiedy sie dusycka z ciałem rozłącyla. K 44 Gór 71. rzewnie zapłakała. Dzieciutko sie narodziyło niebo ludziom otworzyło. tobie by. b. Żebyście tu .Niebiosa otwierają się. dla tych to dusycków. jak w niebie anieli. wielkim płomieniem znać dawało. war : Lom Śląsk 143. Kot Las 139.Jakże ni mum płakać. Bart Lub 25. niebo zasklepione. a. tylko slysze. kiedy się dusycka z ciałem rozłącyla. Niebo zaś cale jasne stało.. K 11 Poz 69. Jako w niebie anieli.. a. o Maryjo! TN Lubcze 1978. . przez ten cały rok.: TN Niemirówek 1979. szczęścia. Biel Kasz nr 1. nic nie słyszę. bo dzień idzie za nocą. b. Wasza desza mdze sę dobrze w niebje pasła. war. TN Ułów 1979. podob.. K 20 Rad 102. . LL 1957/4/51. Rog Śląsk 212. Spieszcie się do tej Dzieciny. widziałeś ty. wyńdź. Kot Rzesz 423. Kot San 44. 33 .. fortuny i w niebie korony. niescęsna godzinecka była. Bart Lub 304. Maryjo! Niechaj twarz macier?yńską znają.: Bart Lub 293. co sie na matkę zamierzyła. war.do bydlęcej obory wszystka jasność się ściągała. ty pojdzies do raju wiecnego. A cegoz ty płaces.. ty . Twe przyczyny popłaciwszy grzechów winy. że sie gdzieś dzwon kołysze..

TN Aleksandrów 1978. ciebie. a. służcie. będzie rozwiózane i w niebie.: spogludaj . war: Oj. K 49 Sa-Kr 457. to pobłogosławiom . spojrzyj dookoła. cóż byście dobrego zrobili. coby świętym pomógł w tej robocie.. tylko mi ojca wzięli do nieba .. Oj nie wesoło jak trzeba.. Wojciecha Wawrylki ziemi. do wysokiego. 42 — Młoda ma spojrzeć do nieba. Pan Bóg stworzył świat i niebo. oj i Marysi głoweńka białemi niteńkami. A ty. Stworzył Bóg niebo. K 20 Rad 213. Su ci tu wszyscy co trzeba.. dusze zmarłych. bo cię tu potrzeba.. Uleciała dusza artysty malarza . Stoin Żyw 336..: Wychodź.. ciało w ziemi odpoczywa. jasnemi gwiazdeńkami. kończę życia pielgrzymkę.W niebie / w zaświatach / w niebieskich obłokach / w niebieskiej dolinie I na niebieskim szczycie przebywa Bóg / niebieski gazda / sędzia / aniołowie... 48 . niech wam niebo laski zsyła do samy starości. tam gdzie wieczna chwalą brzmi.. b.. war: [Bóg] . nie ma bólu. pobłogosławią z nieba anieli. widział ci ja [korowaj] Matkę Boską w nicbic. pobłogosławcie . stworzy! Bóg ziemię. kany zcśti sic jego starzy towarzysio.. TN Księżomierz 1984. Więc zauważcie sobie.. Jak błogosławiła Nadobna Kasiu. A gdyby w razie ludzie nie chcieli. a czy jest wszystka rodzineczka twoja. Piat Krak 393. Niebo i ziemię. Będą płakać przyjaciele.. Niedługo się zabawisz. radość. war: . z nieba.. ale legenda o jego życiu ostanie z nami. f. ci mie odprowadzą drogą ku kierchowie.dusza w niebie. Rog Śląsk 235. Stoin Żyw 233. a. podob K 26 Maz 181. war. Bóg nas kiedyś połączy. Jak wam wiadomo. Oj okryło się .103 NIEUO 102 NIEBO ... kany na stolicy sprawiedliwości zasiod nowicksy sędzia tego świata. Abyś nam wianki zawił. jedziecie do ślubu.. żebyś nam rózgę wił. war. . Wykryńc się.Na ziemi płacz... byłem Kasińku u ciebie. war. Folk Łodz 70. a. matuli ni ma bo posła do nieba. cóżesz widział.. ozdobił niebo i ziemię słońcem i gwiazdami. Kul Wiel 3/151.: . Jak błogosławił. Oddajemy schorzałe prochy Św.Ciało człowieka w ziemi . i poniesla sie nieznanymi perciami w mksy światy kany przeczyste duchy malują niebieskie sosręby. K 17 Lub 26.. tylko my mamusia wziani do nieba.dokumentacja dokumentacja 43 .. Maryś. Folk Łodz 44. Krzyż Kuj 1/84. Przykryło się niebo białemi obłokami. matulu. c.. K 39 Pom 113. tam Pan Jezus weźnie ciebie. a. nie ma lez. Pyszny korowaju? Oj. niech . młoda . tam niezmienne wianki wijo.. b. . Dolina piekniejso od J\ościeliskiej trowy bujne i kwieciste. niech pobłogosławią . co rozwiożesz na ziemi. i pisom na nich żywoty syćkich ludzi co bez ten ziem prześli. będzie zwiózane i w nicbic.. to spójrz do nieba. Pach Mow 22. bo nam cie dziś potrzeba. Coby .. b. a. a. Niech za me cierpienia życia doczesnego.] Kur Opól 106. a. K 16 Lub 151.: . ji nas pobłogosławił. Maniuchna. Oj żeby wasze .. Boże. TN Sułów 1978.. gdyby młodzi pogardzili sobą. b..łzami/rrjbfcamt/niferifcamt. bo poszed do nieba. Lom Śląsk 162.. Ciało w ziemi przy kościele. z nieba. TN Aleksandrów 1978. byłem w nicbic. Na chwileczkę was potrzeba! Niedługo tu zabawicie. czepiać . TN Piotrków 1953. Folk Łodz 71. A gdyby czasem ludzie nie chcieli. Kajsi w niebieskik obłokach siedzi Archanioł Gabryjel i pisze zlotom księgę żywotów ludzkik. przykryła się Marysia rąbkami. Toć oni mnie poprowadzą Dróżką po kierchowie. Tam [w niebie] kwitno róże z lelije. b. cały świat stworzył. a. 44 . c. a ziemię kwiatkami. a piekło pocieszyli... pozieraj . Kie dusa jego opuściła zbolałe ciało. Oj. z nieba..chwała / życie wieczne / kwiaty. Gdy . PRZEMOWY WESELNE 36 — Bóg stworzył/postanowił niebo i ziemię i ozdobił je gwiazdami i kwiatami. war. Byłem w raju.. Teraz sie uod was wybieram. Postanowił On [Chrystus] firmament niebieski niebo i ziemię. teraz .Jako Jezus Krystus mówił. Kie cie bedom cepić. TN Szyszki 1978. Zjechała mi sie [rodzina]..Korowaj był tu niebie / iv raju. ty dal Bóg twym dzieciom łaskawego chleba.Ojciec/matka młodej wzięci/poszli do nieba. krótki mój żywot zabieram. b.Niebo zsyła łaski/pomoc. e.. cy twa rodzina wesoło. co mi potrzeba. K 16 Lub 209. Przyjdź.. w takim rodzie jest tam laska boska i pomoc z nieba. dokoła. niebo ozdobił gwiazdami. Pan Bóg stworzył . do niebieskiej doliny i tam niebieski gazda doi mu kierdel owiecek wtóre w życiu swojim tak umilowol. a. [O zmarłym:] Poseł od nos skalistom perciom na niebieski scyt. Oles Lub 130. ni mam tatusia... Pach Mow 16. ni mam mamusi. podob. Rog Śląsk 236.. K 16 Lub 181. Oles Lub 415. PIEŚNI WESELNE 40 — Matka/Bóg/anieli (zstępują) z nieba (i) błogosławią ślub sieroty. c. to spojrzyj .Niebo przykrywa się obłokami.. mateńko. bo tam w niebie. nie będzie widział ślubu mojego.. dusza wiernie w niebie śpiewa. Stąpże. służcie mu wiernie. A jest-ci ona [rodzina] co jej tu potrzeba. K 19 Kieł 184.Niebo byłoby smutne. a na tej ziemi każde stworzenie. Pach Mow 14. . 41 . oj. spojrzyjcie do nieba.. K 10 Poz 306. gdybyście sobom pogardzili? Oto niebo zasmucili. nie żądały . TN Grabówka 1979.. Amen....... war.. Krzyż Kuj 1/84. żebyś nam rózgę zawi! i nas pobłogosławił. Krzyż Kuj 1/86. ciebie. PIEŚNI POGRZEDOWE 46 . wyzdajać lutnie..Bóg nagradza niebem swoje sługi / dobrych. 37. nie łaknęły chleba. co my je potrzeba. b.. K 16 Lub 225. Dusza będzie wiecznie w niebie. uniesła sic do niebieskiej doliny. Bo gdzie zgoda.. podob. co zwióżesz na ziemi.. zapłakała Marysia drobniusieńkiemi Izami. Ażeby twoje dzieci nie pragnęły chleba. Jak będą cię czepić. i różnemi affektami. Kur Opól 149.. a potem na nicbic pięknych gwiazd nasadziół.. . Gaj Rozw 223.. Kot Las 34. Płacz na ziemie. Zycze szczyńścia. Dobri do nieba. d.... I powołał niebieski gazda swojego lutnika. Krzyż Kuj 1/87. 114. . Trzeba w nicbic poprawić sprzęt muzyczny. wesele nam wyprawis i nas pobłogosławis. . A jak już ludzie nie będą chcieli. Biel Kasz nr 69. pośii do nieba. 49 — Aniołowie prowadzą zmarłego do nieba.. powodzenia. b. spojrzyj se . war. TN Aleksandrów 1978. z barankami sie cieszyć majo. b. W niebie aniołowie będą mi drużbowie. LL 1960/1/42. spojrzyj wprzód . Hol Wes 138. nie pytały . przyozdobił różnemy dzielamy..: Zjechali wszyscy co mi potrzeba. w takim domu. ZWAK 1888/189. racz to dać Chryste królujący w niebie. Oj. przyjmij mnie do siebie..: Zawitaj . Zstąpcie mamusieńku z nieba. A ten Syn Boży. wszyska.. . TN Nedeżów 1977. Pach Mow 24. TN Godziszów 1980.. Żeby ... Toć moi .. A nasa Marysiu. LL 1965/2-3/56. K 3 Kuj 280. LL 1957/1/37. bo bez grzechu umierajo. w niebiesiech społecznie.. Oj. w zaświaty. war. nadobny Jasiu.. Jak cie będo . Hol Wes 138. wszelkich pomyślności. Wzięli do nieba.: A jak ludzie . Pach Mow 19-20.. A jakby dobrzy ludzie nie kcieli.. Schowają mnie przy kościele.. wszyska. Zażyję w niebiosach żywota wiecznego. poźryj se do nieba. w niebie . war. 38. TN Dęba 1964. ino sierotę pobłogosławisz. Wzini ci matkę (ojca) do nieba.. na grodzi was wiecznie. K 10 Poz 100. widział ci ja Pana Jezusa w niebie. podob K 3 Kuj 280 39 ..: [Także człowieka na obraz i podobieństwo swoje. Pach Mow 23. tylko ni ma "ojca. Pach Mow 12.. zli na uodzin wjeczni. 47 .. K 20 Rad 213. PRZEMOWY POGRZEDOWE 45 . nie pragnęli . a. TN Tuchanie 1978.. trik i wos państwo-młodzi z waszemi pierścionkamy. Poseł od nos w mroźny dzień do niebieskiej cichej doliny w zaświatak kany wiesna jarzy. Tylko pobłogosławicie. państwo młodzi. LL 1961/1/44. żeby ..

niebo przeznaczyło. TN Rachanie 1978. to sierotkę "ognal. . To ja myślę. W niebie dekret napisany. Pan Jezus sie objawił.: A bodejsie sirotom ziemia uolworzyua.W niebie dekret/wyrok {na/za)pisany kto komu pisany. myślę sobie.. wzięlić ją wzięli anieli do nieba. nieczulość dziewczyny jakże ciężko Znosić. Zeslot ci Lucyper trzek rogocy z piekła... kto jest komu obiecany. mnie i tam źle będzie. K 23 Kai 126. . wzięli sieroteczkę na rączkach . Nie wyszedł ci roczek. podać tej dusecce co jej tam potrzeba. podob... Piat Krak 159. wyganiaj w opłotki.... K 39 Pom 448.. a jeszcze weselej z dziewką przy niedzieli. sierocie wierzyła.. Pies Śl 2/491-492.dokumentacja b. war.. ze 16 masz bec moj kochóni. jeszcześ nie ruszana. a. 54 . 248. LL 1961/3/22. Zachmurza się niebo. porwali macochę i z ciałem. aniołki . Śpiewał Bogu W niebie. TN Górki 1977.. wspomnij sobie: Zrobię krzyż na czole. oj twoje mnie zdradziły da Basiu czarne oczy.. b. K 28 Maz 247.Dziewczyna choćby z nieba. Stoin Żyw 386. wspomnij sobie jaki to wiek krótki.. Lom Śląsk 386. . . Jezeliś wzajemna. LL 1965/4/20. niebo świadkiem jedyny. wzion w niebo sierotkę i z ciałem. kto jest komu obiecany. ciebie.. Zesłał ci Pan Jezus dwa anioły z nieba. TN Wólka Husińska 1980. a. przyszło dwóch czartów z piekła. kochać by cię trzeba.Bez kochanka/ko chan ki . Spojrzyj w niebo. da i niebo roztworzyło. PIEŚNI I PRZYŚPIEWKI ZALOTNE I MIŁOSNE 50 . wesoło na niebie. Lom Śląsk 401. porwali macosysko na rogi do pieklą. oj sporziol na dziewcyne. a. Już bych se był downo śpiewoł z aniołami w niebie. ZWAK 1880/220 Wieluńskie. A ziemia "otworzy"a. Tyle ja mam kochaneczko. który ma być mój kochany. K 48 Ta-Hz 127.. Sad Podh 150.Przy kochance .. że ciebie posiędę. żebyś była z nieba. Her Kai 2/107.. 55 . b. LL 1964/1-2/65. war. war. PIEŚNI SIEROCE 61 . jest pisany.. O. Pan Bóg dwóch aniołów .: Oj żebyś była z nieba.. Spojrzyj. Ji wyszła od niego. podob.: Pies Śl 2/447. Wcjźrzyj . war: . Wiele jest promieni na błękitnym niebie. Święt Nadr 185. napotkały jo psy. . . wyrok zapisany.. Jak pozwolą nieba. Oj przyszło. zdaje mi się że ja . a pamiętaj. biydny dziewczyny)).: .. Lecz mnie najweselej. 62 B . że życia czas krótki.. a. dziewczyno.źle i w niebie. to cie . a bodej tych sierot . Zosieńko bez ciebie.. b. K 13 Poz 107. kto jest komu obiecany. ji spojrzała w niebo. Zeslal Pan Bóg dwóch czartów z pieklą. twój kochany. jak dziewucho ciebie. war.Aniołowie biorą sierotę do nieba (czarty macochę do piekła). K 40 MazP 225.. żem . miłość była bez winy. napisano. Lom Śląsk 409. da chlóra będzie jego. c.: . K 6 Krak 489. . gdyby chłopiec opuścił dziewczynę. Miłości do ciebie..Pan Jezus bierze sierotę do nieba. 52 — Kochanek byłby już świętym w niebie. gdyby kochał Boga jak kochankę...Niebo świadkiem miłości.. 59 .. . 58 .. b. war. . zanieśli do nieba.. war. Marysiu kochana. i z dusą. b. I przyszli anieli. wzion w niebo sierotkę i z ciałem. Wesoło na ziemi. dwóch aniołków . K 36 Wol 195.105 104 NIEBO . sierotka umarła. Lom Śląsk 408. Sob Szlak 49. K 22 Łęcz 167. Oj ziemia rozstąpiła. 60 . choćby malowana. wesoło na ziemi.... kochać/poruszyć ją trzeba.. war. Ziemia się otwarła... .. K 48 Ta-Ilz 116. . Niechaj nieba będą moimi świadkami. czy ja cię kocham droga istoto. przytulił do siebie: będziesz prędko w niebie. 53 A . Kiedy będziesz wyganiała.. wzięli te sierotkę prościutko do nieba. Kot Las 208. tak mi stę zda.. Kot Las 209. co zna mój żal... Pies Śl 2/123. niebo uchyliło. . 389. dzieciąteczko do nieba. bodaj to na świecie sierotów nie było. przyszło dwóch aniołków . Janicku. spojrzyj tak wysoko. siroteńkę Za rącki . nie opuszczaj mnie. K 27 Maz 279.. jak sie gwiazdy smucóm i ksiyżyc nad (obom. K 46 Ka-S 85. wypisany. K 46 Ka-S 275. . trzech janiolów .Dodaj się sierocie niebo otworzyło/uchyliło. K 18 Kieł 158. musiałoby niebo spaść i gwiazdy by się łyskały. 62 A . jako pieśń pastorska:] Wyganiajze w pole. a. wzieni sierotkę do nieba. K 22 Lecz 166. że ja w niebie. Rog Śląsk 143. Kot Zn 278. poruszyć cie trzeba. dwóch aniołków . Przystoi . Czy mi cię.: Jak-ci .: Jeźli mnie dla ciebie przeznaczyły nieba. bez ciebie. To się tylko o mnie ściśle starać tr[z]eba. 414.Niebo spadłoby. Lom Śląsk 361. Jak ja siądę koło ciebie. 415.. war.weselej z dziewczyną. d. dziewczyna zdradza chłopca.. K 45 Gór 311.. / przysed janiolek z bieluchną loktusą.. dziewczyno. kto komu ma być nadany. wzięli macochę do pieklą. . K 48 Ta-Rz 156. niebo otworzyło.. LL 1972/1/54. Lom Śląsk 247. Jużbym ja był święty. Święt Nadr 258. panno w niebo.Ile promieni na błękitnym niebie.: .dokumentacja NIEBO . a. kamienia. war.. Gdybym Boga kochał. .. słońca i fal. zapisany. I mówić i śpiewać o tobie mi milo. wzieni sieroteckę na skrzydlak do nieba.jak w niebie. Wszakżem ich poruszył moimi jękami. 56 .: Wesoło na niebie... kto dla kogo obiecany. bodaj sie sierocie ziemia rozstąpiła. K 40 MazP 577.. Boże... ZWAK 1878/47... TN Krzczonów 1976... TN Sułów 1978. Pies śl 2/544. a bodaj to sieroctwo da na świecie nie było.. K 40 MazP 226. u ciebie.. . ukochać cię trzeba.Chłopiec/dziewczyna spoglądają na niebo w chwilach miłosnej rozterki. wzięli macochę do piekła... Oj sierota ja była cięzsa kamienia. K 27 Maz 274. K 40 MazP 225. . / wzieni sirotke. lepij będzie w niebie. To sobie wesoło piosnkę śpiewać będę. . . da bym był ja dawno świyntym.. Stoin Żyw 139. da już się niebo mroczy. ZWAK 1891/83 Ropczyckie. 51 — Wesoło w niebie . Psylecieli carci ze smolną loktusą.. c.. Żebym ja tak Boga kochał. K 25 Maz 187. Sierota ja była. Lom Śląsk 295. nie szydził. 412. kto jest komu obiecany.Niebo się chmurzy/mroczy. K 40 MazP 245. zbawiony i już bym był w niebie. Pies Śl 1/386. że cię kocham stale. i z dusą. Czyja cię kocham. war. Oj.. ukoisz me żale.. Jak usiędę wedle ciebie. Kiebych sie był Bogu kłanioł.. da sporziol i na niebo. zapytaj Boga. kto dla kogo jest znaczony.. war. b.. zem jest w niebie.Niebo przeznacza dziewczynę chłopcu. Lom Śląsk 240. niebo otworzyło.. komu naznaczony..: K 6 Krak 399. przylecieli czorci... dwók aniołków .. K l Pies 347. 57 . Oj przyszło. Ażeby tych sirotek na świecie nie 6y"o. poslol . Jak ja przejdę kole ciebie.. deszcz zaczyna rosić. je mi najweselej u matusi w sieni. Gdy ja przy tobie siedę. K 44 Gór 431.: Pies Śl 2/319.: K 19 Kieł 145.. Źle ludziom na ziemi. d. Pies Śl 2/543.. choćbyś była z nieba. A zesłał Pan Jezus dwóch aniołów z nieba.. Piat Krak 379. Jest w niebie dekret pisany. ach Boże jedyny. Gdybym ja cię opuścić miał. i z dusą. Wzieni sieroteckę na rącki do nieba. Ipsysed janiolek z bieluchną loktusą [prześcieradłem]. kochanko. tyle miłości. Piat Krak 204... u my mamy w siyni.. Ziemia rozstąpiła. Zestal ci Ponjezus ciorta przeklętego: Wzieni macosysko do pieklą swojego. Oj prowadzą sirotkę ze sobą . jam się nieba nie wstydził. nie kochanko. Szła sieroca przez wieś. war.. a bodaj się pod sierotą da i ziemia rozstąpiła. Oj nad górą nad górą.. Lom Śląsk 385..: K 40 MazP 246.. Ładnaś ty. Jak kochanko. co komu jest obiecano. ji tak sobie mówjiła: «Ach. Nikt nie widział. . Piat Krak 49. TN Krzczonów 1976. .. Stoin Żyw 384. byłbym sobie w niebie. zapytaj o to nieba i ziemi. Krzyż Kuj 1/111. Dekret w niebie zapisany. [ts. Oj sporziol na słonecko. Świadczę się niebiosy. tobie. 53 B . war.. porwali w pazury macochę do pieklą.. K 25 Maz 223. miesiąc by się zaćmił.

. kochajcie dziewczyny. Kam Pies 228. 64 C . Rog Pies 164... torebeczkę mi z nieba spuści. mnie Pan Jezus nie opuści. święty Michał grał. powróć do nieba. kontralista . a dudaszek . buziulką . bytem w niebie.... c. Juzek bel. ptaszku....: Gorzolinka dobry trunek. bo w niebie nie ma wódki/'gorzałki. co po ciebie w niebie. i do której ... cóż . Rog Pies 253. raj. coz mi po drabinie. wele .. po ćeb'e. 67 — Wódkę/gorzałkę piją na pogrzebie.. ... Groj. Da jakem cię . na świętych się zemszczę. war. a . będziesz w niebie. Her Ka] 67. Sad Podh 79. bulki im chleba z nieba spuściła... . dużej mi nie .... Sad Podh 78. K 13 Poz 98. wszyscy święci tańcowali. mężatkom... po pogrzebie. Nie wyskakuj do góry. dziewczę. juzem byl Pod kolana w niebie. 77 B . Pijcie chłopcy wódkę.: Swjąti Pjoter z ńebjos .icka śpiewała... dziurę. Po co sie do nieba ciógniecie? Tern gorzałki ni ma. TN Danachy 1984.. nie tyj. stuzą tobie aniołowie i wsyscy świąńci apostołowie.Pozostaniesz w niebie.. K 22 Łęcz 136.dokumentacja NIEBO dokumentacja __________________________ 107 62 C . .. . tobie cale niebo śluzy. po kolana . świat i morze. muzyczko. zadulem . dyscu.. skrzypecku.. Stoin Żyw 451 69 — Dla pijaków/ułanów nie ma miejsca w niebie. wróciłem do dziewczyny.. LL 1962/4-6/136. w górę.. tam nie ma gorzały. basanista .. a do piekła babki. a.Dylem tu niebie/raju. pochować go trzeba.. Kazali mi iść do dzieuchy.Wysoka dziewczyna . war. K 26 Maz 330. kochojcie dziywcynta.. jescem sie powrócił dziewczyno do ciebie. . Pijaku..Bodaj się muzyka dostała do nieba. Ale do ładny. [Matka sieroty prosi Boga.. byś nie wybiul w niebie dziury.. pijacy . K 1 Pies 330. Kot Zn 369.: . 74 . ale powrócił do dziewczyny. TN Wymysłów 1980.. .: . K 28 Maz 90. cóz . TN Jacnia 1964. Stef WarmPś 2/117.. Umar Maciek. w górę. zęby św[ięci] tak robiali. pochować mic trzeba: Warkockem do ziemie. Piat Krak 734. tylko do takiego. A babkom piekło. b. Mato jo se pojmę.a do nieba z wdowuleńką. war. Nie do tego nieba... do czyśćca wdowy.. gańdziarą [albo: kuroskiem] . piękna jak kwiat róży. Pan Bóg mówi:] . wedle . fujarą do nieba.. Nie ma tam gorzałki. . LL 1965/2-3/68. . i gniewam się ... A grej. 73 . war : Jak cię nie dostanę. Hej grajczyku . Alek śe nauróćyl. światła promykiem na ziemię. Stoin Żyw 433. kole . . 66 . zakasujcie chleba... TN Dochotnica 1966. to by dziurom pospadali.. bo mi mały trzeba. By duszycka . deszczu.. gwiazdy.. pijoku nie pójdziesz do nieba.. K 46 Ka-S 299. B odaj sie muz. da i . Piat Krak 688.Chłopiec byl po kolana w niebie. duszo. Ty graczyku. A skrzypeczki kicie ciebzie.Myśleli muzycy. Do piekła z panienką.... 71 . TN Rogatka 1978..: . K i Pies 366.Graj.. ali patrzajunc dosyć gu miały. Do piekła babki.. a. do raju mężatki. Oj juzem ja był po . miesiąc śluzy za cas każdy.. a do czysca wdowuleńki. a. nic ta po was w niebie. do nieba mężatki. Maluśkie dziewce mom.. 75 .. muz... b. . K 50 Sa-Kr 319. da. Służą tobie słońce. K 46 Ka-S 255. babkom..Nie lej. Jednym dużo. A mężatkom niebo. Ciebie. Mika Oraw 69. Pije jóm sie na frasunek. 64 B . nie opuszczę. Więc Matka Boska glos [sierot] usłyszała.. Do nieba panny.icka do nieba dostała. Śluzą tobie j-aniolowie. PIEŚNI I PRZYŚPIEWKI ŻARTOBLIWE 64 A . K 46 Ka-S 302. K 12 Poz 321. ha.. Święt Nadr 226.. Do oczyśca wdowułinki. war. nie pode .. TN Zawieprzyce 1978.. a.. a do piekła babki. pijacy.. K 26 Maz 117. Graj muzyczka. zgniewam sie na świętych. war.do czyśca z mężatką. Najświantsa Panna Maryja. tobie cale niebo śluzy. groczyku. b. A jak ci ja umrę. Jak ja nie dostanę.Całe niebo służy Maryi. ze juz bedóm w niebie. TN Jasiennik Stary 1978. Ja chudobna sieroteczka .. ni ma tam gorzolki.. a. umar. drugim mało. A wdowusiom raj. muzyko/skrzypeczku/. . pójdziecie do nieba.. lasy i puowróć duo nieba. hulaj.. Jańelću. skrzypasiu. Bąk Gręb 68... wsyscy świańci postołowie. K 26 Maz 95. Jesce nie wr"ócielem.Nie podskakuj/wylatuj. plecami do ziemi. kochojcie jak trzeba . bo wybijesz w niebie dziurę.. Molom se jo pojon. juz ci go nie trzeba. i jak tej . gdzie są święte Anny. Piat Krak 381.: . war : . przyseł diabół z workiem... i co tylko w was być może. ślicna'ś piankna jak kwiat róży. pójdą do nieba. Pije jóm sie .. pijacy . 76 . . TN Rogatka 1978. TN 1'rzypisówka 1976. to by z nieba wyspodali.. ni woreczka. hrzuszyszkicm . Bytem w raju. K 45 Gór 85. 65 A — Do nieba panny.. K 45 Gór 137...: . maluśkie mi trzeba. żeby dusza była w niebie.. .. do nieba plecami/ . Byłem w niebie na pogrzebie.Święty Piotr kupczy u niebieskich bram. co do ciebie wzdycham. chłopce.. [Na Boże Ciało] Niebo. kiedy tam nie warzą gorzolki dla ciebie... pannom. 68 — Chłopcy. co się dało.. war. Piat Krak 287. . buziulą . Bąk Gręb 83. co tam pić będziecie? Piat Krak 160. war... garniecie? . zabrol ik do siebie..do nieba drabina. 70 Umarłego trzeba pochować oczami/fujarą/kuroskiem/ . tobie. Pannom świat. Do raju panienki. Choć wybiję. K 26 Maz 305. do ciebie..... Nie p"odskakuj. LL 1957/1/43. braciszku. K 46 Ka-S 299.. Do raju mężatki. cóz . panienki. buo cie tu nie trzeba.. Nie tyj.. żeby dusza była w niebie.. Skrzypicielu bandzies .. war. LL 1964/4-6/133. jak najgłębiej upadajcie... Jakem cię zobaczył. Betem juz . wdowuleńki. ockami do nieba. którego nigdy nie używały. Juzem był.. Oj.106 NIEBO . Piat Krak 772... TN Glusko 1980.. . TN Przypisówka 1976. Her Kai 72 . raj.. A juzem-ci ja .. a. a. bo mi mały trzeba.... .. Zagraj mi. Pochowali Maćka keni nie potrzeba.. klarnecista .. . b.. u b.. TN Minkowice 1953. ziemia.. da. nie pode do nieba. z nieba ich pospycham.. Śwanty Psiotrz tu . Święty Piotr u niebios bram Założył kupiecki kram I sprzedawał. ... war. Pijacy.... będzjes w niebie. Pan Jezus się śmiał. K 46 Ka S 302... K 16 Lub 240. a basista. . Dziewcyno.. stary . uwidzial. . a do czyśca wdowuleńkom. A jak Maciek umrze. Slicnaś. K 28 Maz 285.. Stef WarmPś 1/234.. Bo wybijesz w niebie dziurę. muzycko.... pijaku. gdzie bywają panny. bytem Kasinka u ciebie... 72 . bo wybijes . po grabinie.: Graj lepiej . Sad Podh 94. czy pójdziecie do nieba? Oj tam gorzałki nie ma to i was nie potrzeba. Sad Podh 79. Po co się pijaki do nieba ciśniecie. !'ijać nie będziecie.. 65 B . K 44 Gór 429... bydziecie skrobały zimnioki dlo siebie.a do raju z babką... Byłem w niebie po pogrzebie. Jodłem tam jagły.. Obyńdź poza hale i wróć śe . MAAE 1898/114. wódeczka bardzo fajna jest. hulaj.: Nie wylatuj. CO pijać . Święt Nadr 2R5. Stoin Żyw 402. TN Lubcze 1978... Skoczyłem do ciebie. żebyś sie. c..: . a basista koło ciebie.Zmarła matka chce spuścić się z nieba na ziemię drobnym deszczem / światła promykiem na wesele córki. jeśli nie dostanę dziewczyny. którzy kochają dziewczyny. Ptjoku. do czego ja wzdycham. Oj ułany ulany... PIEŚNI I WIERSZE RELIGIJNE 77 A . dn ziemi. to się wrócę. dam ci glonek chleba... Pies Śl 2/125... ... . bo ją piją na pogrzebie. TN Jasiennik Stary 1978. basisto. K 17 Lub 26. . Grajże skrzypku .. z nieba ich pospycham. Muzycka mi grała.. Piat Krak 737. by spuścił ją drobnym deszczem. .Pan Jezus / Matka Boska z nieba spuszczają sierocie chleb.Pospycham świętych z nieba.. zalożet . śmiel Opól 103. pokłon Panu z nami dajcie. Chłopcynta. Krzyż Kuj 1/163.. b. Pochowali Maćka. Bąk Gręb 10. jakby święci tańcowali. K 4 Kuj 203. dostała do nieba.. MAAE 1898/88. chłopcynta... Piat Krak 98. jać tam jestem za ciebie... "oj bo tam Panu Bogu pijoków nie trzeba..ni torbeczki. war. 63 .Baby stare.. baby. Wódeczka bardzo fajna jest..: TN Łukowa 1980. Groj. war.{Całe) niebo oddaje pokłon / śpiewa Bogu. aby mogła zobaczyć swojej córki wesele.. Chód Śp 262. Piat Krak 758. uObyjdż góry. ....

Do nieba trafia sierota.. a.. żyj tak.. K 26 Maz 343. przyjmijze nas. LL 1976/4-5/85 Janów Lub. K 50 Sa-Kr 371. ' 78 ..... .. bracie moj. . PIEŚNI DZIADOWSKIE 83 . . chmury z nieba wychodzą. zagrzebali w piekło na dno. zaraz piorun w króla uderzył.Z nieba deszcz krwawy padać będzie. Nie mas nic milsego w świecie.. miesiąc.. . weznem . boć mularza Wojciecha do nieba przyjęła..w dniu końca świata. Gdy z Antychrystem człek się zbrata. słońce i z gwiazdami płacze. Wzięli macosysko na rogach do pieklą. Idą. K 48 Ta-Rz 209. do nieba dusza ji poszła.... kto tam kołacze. Spojrzę na niebo zamknione. moja dusa przeklęta.W dniu sądu ostatecznego jedni do piekła. Żywe Niebo są oczy Maryi. K 57 RuśC 1117.. K 22 Lecz 170. nie chce przyjąć grzesznych dusz. pioruny spadaią oraz łaski.. Bo od Boga przykaż mamy. lasy.. Kot Zn 150. Osadzili . Przenajświętsa Panna sama uzdrowiła. Łazarza w niebo wzięli.. Wtenczas przed skończeniem świata wielka ufność będzie. dzwoniły. Słońce. Albo t e z córka pójdzie ze świętemi. ciebie wielbi Matka droga. wezmę . wzięli sierotkę na skrzydłach do nieba. Nie staraj sie. Radość wielka sie zrobiła. Od .. tobie śpiewa niebo całe. war.dokumentacja b. Przyszło trzech anieli z nieba. posłuchajcie o straszliwym sądzie. a ty w niebie. a juz w niebiosy wzięta. 80. dodam co potrzeba.] ZWAK 1880/88. Szwenty Pszotrze... po krzyżu i po kłopocie pójdziesz na niebieskie gody. K 21 Rad 90. 84 — Z nieba: deszcz ognisty i pioruny .Niebo/. żywota wyszła przed rajskie wrota. dodom. sobie. 85 — Anieli biorą zmarłego do nieba. war... Przyszli pod niebieskie wrota. I babie z wnuka rozłączyć sie trzeba. K 50 Sa-Kr 378. K 45 Gór 303. co trzeba. niebo.: . b. b. Nyr Kar 344. satani sie ciesą. pilnie.Panie. . mularzeńku. Syn ci umiera. dodam.Oczy Maryi są żywym niebem. który skonał u syna pod progiem]. Uproś u Syna laskę.. Swemi rękami łdmające.. Dom ci. A nie bój sie.Człowieka czekają niebieskie gody w niebieskich ogrodach. Nie turbuj się. Wzięli sirotecke na skrzydłach do nieba. córka do pieklą. TN Nedeżów 1979. A juz widzę ześ świanta.108 _______________________ NIEBO .. Jest drózecka udeptana do Jezusa Chrystusa Pana. Jek my klosztór wyjóndujesz. porwali macochę na rożnach do pieklą. K 19 Kieł 141. [Dzień ostateczny] Ojciec ze synem weźmie rozłączenie.. 90 A ..... ja [= bogacz] w piekle. war. bo jej nam potrzeba. 81 . za niemi stalą... Posłuchajcie. Jak uznała [grzeszna dziewczyna] że z nieba Bóg. gdzie Jezusz. Piotr ma klucze i wpuszcza dusze do nieba. gwiazdy.. lituje nad nami... A już do nieba jest wzięta. ojciec z synem się rozstanie. Ze przed skończonym światem wielgi cuda będą. a dziesiąta grzesną była. obrazy sie ukłoniły. K 21 Rad 232 [wiersz pod wizerunkiem Matki Boskiej z Dzieciątkiem w Piekoszowie].: Zesłau ci Pan Jezus trzech janiołów z nieba. c.: . K 4 Kuj 68. K 26 Maz 342. Lom Śląsk 434. Trzykroć święte serce Boga... TN Nedeżów 1977. I pirony z nieba będą na cały świat bili. K 22 Łęcz 171. słońce zgaśnie. K 19 Kieł 139. pilno jak plącze niebo usilno. a. Wpuszcz do neba te duszyczki! Stef WarmPś 1/206.Niebo płacze. idą duse plakające. Nyr Kar 355. 86 A ... Nyr Kar 56. . Piekło widzę otworzone. piekło otwarte przed grzeszną duszą..: Biel Kasz nr 35. oj. Wtenczas z nieba i pieruny będą bardzo bili. drugi na zbawienie.: Nyr Kar 57.. klasztor .Maryja z nieba opiekuje się ludźmi. LL 1957/3/45 [wiersz].. Gdy Łazarz miał konanie. O hylaz-ci to . iVie frasuj sia . acz z niego nie piorunu. do nieba głęboko [lub szeroko].. mularzu. Udeptało ją dziewięć dus. . K 50 Sa-Kr 341-342. a. Przyleciało siedmiu czartów z pieklą. 87 . A kiedy was nie przyjmiemy... Lom Śląsk 430... które daje ożywczy deszcz. gdzie . co z niebieskiego zywotka. Wielka radość.. jak mi klastór sfundujes.. war.Święta Dorota do nieba wzięta przez aniołów. wodę.. y karę ludzie z nieba maią. K 40 MazP 389.macocha. Witaj. Panie . góry.... war. wnuka do piekła. ZWAK 1880/94. Stanisławie! biskupie krakowski! Wejźrzyj z nieba na twój naród polski. mularzu.. Same zwóny zazwónily. war. na.. . Wyleciały w rajskie wrota. Znajdziesz pomoc pewną w niebie. że wognisty deszczy z nieba na cały świat będą. Matka Twoja i ta grzeszna dusza jedna. K 4 Kuj 68. . b. war. Stef WarmPś 1/216. lituje się nad nami. skonanie.. Wezna cia .: Proszu .. K 9 Poz 270. a matka do nte&a. Bo jego dusę do nieba poniesą.. Przyszli anjeli. jedno do nieba.Niebo zamknięte. tyś do Boga jest przyjęty. wszystko się raduje. Wzywajże ich [świętych] w swej potrzebie. Zjawiła się nam Dorotka. a. jak niebo płacze usilnie. jak iz nieba wognistyj deszcz na cały świat pójdzie. murarzu. Na ludność złą i już bezradną z nieba okropne ognie spadną. a baba do nieba.. człowiecze. co trzeba. Nieśli ją wysoko.Św... . śpiewanie..... ze j-aż sie w proch ozsypała. Kot Zn 159.: . Nastąpi wkrótce koniec świata . drogi kwiecie. wisluchajcie .. że Pan Jezus złym i dobrym razem płacić będzie. upadła mu krzyżem do nóg. podob. Brat z bratem. Wstoń dziwko.. wzięli go . Same jej świece świeciły . weznym . war. . Bo się Jezus zaparł się nas.. K 46 Ka-S 341. Ześ się źle zachowywała. Matkę milą mi tu puście. króla w piekło wcpchnęni.: Skoro przeszła pirsza godzina. nieszczęsna matka wraz z potępionemi. podob. b. .. Święci pańscy anieli. 88 . Jesce Dorota . A już mu tam w niebie nieczego nie trzeba. juz przez aniołów do nieba wzięta. Najświętsza Panienko. Łazarzu święty.. . 86 B . Czy żyje . do piekła .Pomoc z nieba. 86 C . Ojciec umiera. Do nieba ją prowadziły .Wesołe niebo. gdzie do pieklą jest daleko. tobie lud twój składa chwale. czego trzeba. 151. jak my daleko od siebie. K 30 Pok 285. [Dalej wymienia się: słońce. spojrzyj na nas z nieba. przed rajskie wrota. wezmę .dokumentacja 109 NIEBO . jak klasztor wyfundujesz. klasztor sjundujesz. weź klucze. W niebie już mu teroz Niczegój nie trzeba. a porwali dusze sławną.. K 22 Lecz 165. Niebo. miesiąc .. Zanieszli do nieba [starego ojca.: Matce od córki odłączyć się trzeba.: / przyszli anieli. Biel Kasz nr 68 jako pieśń pogrzebowa. K 45 Gór 305. Lom Śląsk 433. na Abraamowem łonie. dobrzym płacić razem . drugie w piekle Stanie. Oj. zapukali: puścież nas tam. a twój brat będzie przeklęty.. ZWAK 1880/86. lecz deszczu czekay obfitego. Dorotkę do nieba wzięni. murazu. Kot Zn 149. nie lękaj sie. I matce z córką rozłączyć sie trzeba. wesz kluczyki. . . Stef WarmPś 2/84. war. Ciemności wnet zalegną wszędzie: Pogasną gwiazdy. K 21 Rad 91. O dusycko.. K 50 Sa-Kr 378. Ześ się złym oddawała. idź zobacz. O Łazarzu.Murarz (Wojciech) do nieba wzięty przez Matkę Boską. 79 A . w niebieskie ogrody... a tę grzeszną duszę nazad wróćcie.. Z tak mizernej pościeli. Proszę ja was. jeden do piekła. Gdy Kostka Boga na ręku piastuje.. weznę cię do nieba.. spowiadaj sie. pod niebiosa uderzyły. Abramowym . proszę. a. Dać Pan Bóg po tern żywocie. Łazarz już umiera.. Do nieba ją prowadziły .. 91 — Ścieżka/drtizeczka do nieba mała. Pokażcież jej drogę szeroką. Kot Zn 150.Łazarz w niebo wzięty przez aniołów. 79 B . Rozważ to. . K 46 Ka-S 330. co potrzeba.: zob. drudzy do nieba / na zbawienie.. war. obłoki..: Była tu . ścinać ją wywiodą. war. 82 . płaczą nad nami. a.. W szczęśliwości koronie. dodam ci. Jak się kat miecem zamierzył. janieli się ciesą. war.... Pietrzepawle. i świce sie zaświciły. zlecieli się anieli. b. Wioski popalą się i miasta . Jeszcze Dorotka nie ścięła. duszę i z ciałem wzięli. Zaslau ci Pan Jezus trzech satanów z piekła. miesiąc. 89 .. Często. oraz z deszczami. Bo jego dusę do pieklą poniesą. Stoin Żyw 26. war. Kata. Kot Zn 152. .. O.: Jesce Dorota ... a... jeśli chczesz być w niebie. dam ci.. i mniasteczka i klasztorze będą si palili.Dusza pokutnicy idzie do nieba. dam ja ci.. Posadzili na tronie. podob... b. 90 B ... Tak sie długo spowiadała. K 19 Kieł 147.: K 27 Maz 382. bogacz już umiera. W niebie tryumfowanie. bież do kościoła.

[C h ło p w y rz u c a d o o g ro d u k ru p ę . b o ją c się.[C h ło p o p o w ia d a p a n u . K rz P B 1 n r 4 7 2 . g d zie c zy sta i szczęśliw a n a w ie k i z B o g ie m zo sta ła . podob. . d ... g d y B ó g w y sy ła a n io łó w g łu ch y c h i śle p y ch . b. K 14 P o z 3 5 0 ... T N K o lo n ia G alęzó w 1 9 7 9 . g ro c h u . skoczniem . war. z k tó re j w y ra sta ro ślin a d o sa m e g o n ie b a . B ALLA D Y 9 3 . 97 . ju ż d o nieba w stępujesz! K 16 L ub 293. N ie n a p ró żn o . b u ry. n ie sły sz ąc y ch i n ie w id z ąc y cli siero t. że d z iec io m je st d o b rze i c h c ia ła p o w ró c ić d o . i ty w n ieb ie b u ry. d . (b ) g d y d o b ija się d o p ie k ła . P o n im w sp in a się i stu k a d o b ra m y n ie b ie sk ie j. ja g e m za czo n p o w ró sło kręc ić z tych jęczm iennych p ló w i tak spuszczałem s i c z nieb a na ziem ie. w id z i c ie rp ien ia p o tę p ie ń có w . B iałó m szyje ścinajo m .P ie lg rz y m /ż o łn ie rz /k o w a l w p ie k ło i w n io b ie . p u k a d o d rz w i. [G d y S o b k o w i o m ie rzło ż y c ie n a z ie m i.. sre b ra i d y ja m e n tó w . N a śli ta m c h u o p ó w m ó c o n c y k zb o że . f. g d z ie g o n ie w p u sz c za ją . św . P io tra w y m u sz a .. a d ru g ie g o n ie ] B art T L u b 4 9 . a le n ie m ó g n ija k śle ź. ze c n ylo sie . II. o n z a ś (b ) w y ła w ia k o ż u c h e m d u sz e z k o tłó w . K 1 4 P o z 3 5 0 . b . i sie d ra p ię p o tym o w sie i tra fiłe c h a k u ra t n a ta sa m a d ziu ra c o się d o n ie b a w ła zi.] K ie d y m ju ż b y ł w o n e m n ie b ie . G d y p o raz czw arty d ziad ek p rzy ch o d zi d o n ieb a i p ro si.O b r o ń c a o jc z y z n y /p a rty za n t n ie d o sta n ie w n ie b ie b u ry / św .C h ło p w n ie b ie . Ju z y o b e śli p o c a lo m n ie b ie i p rzy śli n a k o n ie c n ie b a . p rz y jrz a w sz y się śm ie rc i g rz e sz n ik a i n ie w in n e g o . b y p o w ła śc iw y c h m ie jsc a c h p o ro z m ie sz c z a ć d u sz e p o k u tu ją ce . ślic zn a K ra k o w ia n a . sia d a n a n im i o św ia d c z a .A n io ło w ie b io rą d o n ie b a c n o tliw ą k ra k o w ia n k ę . c i z ab ie rają d u szę m atk i d o n ie b a . [P an B ó g p o sy ła śm ie rć . b . P io tr o tw o rz y m u n ie b o . c h w y ta z a b rz e g n ie b a i w id z i an io łó w .. G o rajec 1 9 7 2 . P io tra i m ó w i. w ar. zęby u nieba urywać i » dołu nadstaw iać. a . a b y c za se m n ie b o n ie za rw a ło się p o d m o je m i n o g a m i. e . a . c .Z n ie b a n a z ie m ię p o p ro m ie n ia c h sło ń c a .] Jaz S p is 1 8 2 . [C h ło p d o sta je się d o n ie b a p o jęc z m ie n iu .. . p o k ład c e n ad rz e k ą o g n istą p rz e ch o d z i d o n ie b a .. K rz P B L n r 2 4 7 7 . c h ło p w c h o d zi p o n im d o n ieb a i ta m g o m łó c i. Ś w ..k lu c zn ik n ieb ie sk i. K rz y ż K u j 1 /1 8 3 . 1 4 9 . W isła 1 9 01 /5 1 5. c .. ta m .Ś w . b o b u . k tó rą o tw ie ra św . b o .. ja k m d śle ź z n ie b a . [G ro c h ro śn ie d o sa m e g o n ie b a . [C h ło p d o sta je się d o n ie b a p o o w sie . e . 9 6 A . lu b w re sz c ie (e ) w rz u c a fa rtu c h . alb o te ż (d ) w rz u c a za b ra m ę n ieb ie sk ą w ó r sa m o c h w y t i k aż e m u się c h w y c ić . n ie z a b ie ra ją d u sz y d o n ie b a .. b y z a b ra ła d u sz ę m a tk i p ię c io rg a d z ie c i d o n ie b a .. S p o ty k a św . a n io ło w ie śp ie w a ją : O j n ie lę k a j się . P o n ie j ch ło p w sp in a się d o n ieb a . W y c h o d z ą d o n ie g o k o le jn o : św . K u r O p ó l 2 0 2 .] C isz K ra k 1 6 5 . siek ie ra i d z b a n . a . a le m stą p a ł b a rd zo o stro żn ie . B o ś je st P o la k i w a lc zyłe ś fe st! Ś w ir P ie s 3 1 3 ..] W isła 1 8 9 7 /4 5 2 -4 5 3 p o w . W n ie b ie m a tk a tę sk n iła z a sw o im i d z ie ć m i. [B ó g p o sy ła p o d u sz ę m a tk i sie d m io rg a d z iec i a n io łó w . k o n o p i.] S im Ś IO p o l 1 0 7 . (c ) w p o sta c i o w ie c . ż e p o d ra b in ie u d a ł się d o n ie b a .. 9 9 . N ie d o sta n iesz ty w n ie b ie ... b y św ięci an ieli w zięli g o z b ab k ą d o n ieb a i w e w sz y stk im d o g a d za li. A le ja k m i sic ju ż u p rzyk rzyło z d o łu d o g ó ry chodzić. R ed . i sp u śc iu u sic n a d ó y . w id zi b ra m ę n ie b iesk ą. ż e za ją ł w ła sn e m ie jsc e . d . P o je j listk a c h ch ło p d o sta je się d o n ie b a . K a t m ie c zy k iem w y w ija .. b o je st n iesp ra w ie d liw y : je d n e g o w p u sz c z a d o n ie b a . a . p a sie je n a łą c e i w ra z z n im i id z ie d o n ie b a .d z ied z ic z k ą /k ró lo w ą ). P a n B ó g k a z a ł w ię c a n io ło w i w z ią ć d u sz ę n a sk rz y d ła i z a n ie ść ją p o w ie trze m n a d c h a łu p ę .Z ło te n arz ę d z ia sp a d a ją z n ieb a . [Ż o łn ie rz w y c h o d z i n a w y so k ą g ó rę i p u k a d o n ie b a . lu b e lsk i. O n i m u p o ra d zili. C isz K ra k 2 4 6 . N ie n a m a rn e tw ó j zg o n i tw ó j tru d . Ś w ir P ie s 3 1 3 . o lin ie u k rę co n e j z p ia sk u C isz K ra k 2 4 7 p o w ie ść . p o d o b . K 2 2 Ł ę cz 1 7 6 . A ir to p o rw ó su o s i c ze rw a u o i ch u o p w p d d n a p ó u d o zio m ie . n a stę p n ie d o p ie k ła ... p o cz y m p o w ra c a ją d o n ie b a. ta m w n iebie b u ry. P rz y sze d ł p o d n ie b ie sk ą b ra m ę . M A A E 1908/288. a b y m u p o ra d zili. A d o p ie k lą ru szto w a n ia c zterd zie ści fu r to ro w a n ia . c o b y u k ro c iu u d u g ie p o rw ó sy o z p le w 106-107 Inwald pow. K rz P B L n r 3 3 0 A . P io tr z a m y k a b ra m ę. S p y ta : sk ą d ? Z p a rty zn a tk i ja m je st! W e jd zie sz w o g ró d sp o k o ju i zo rzy .. sp ad ły z n ieb a zło te p rz e d m io ty : p łu g . św . b y p o że g n a ć się z ro d z in ą i u m rz e ć . b o się w szy stk o je n o ta k św ie c iło o d zło ta . M a tk a w n ie b ie jest szc z ę śliw a / tę sk n i za o sie ro c o n y m i dziećmi. n a jm ło d sz y z lu d z i p o d ją ł je i z o sta ł k ró le m . N itsc h Tek P IE Ś N I Ż O Ł N IE R S K IE I P A R T Y Z A N C K IE 9 2 . w a r. 9 4 C . .. G d y z o b ac z y ła . b a b k ę . . k tó ry c h o d ziu ł p o k o lo d zie. P io tr w p u sz c z a d u sz e d o n ie b a . za czą łe m się o g lą d a ć n a w szy stk ie stro n y : b a rd zo m i się ta m p o d o b a ło . a n a d sta w ia łe m d o zie m ie. k tó ra w y ra sta z zia rn k a : a . z tych u kręciłe m p o w ró z (i u kra d e m P iętro w i zło tą cza p k ę) i u m yka łe m n a zie m ię p o ty m p o w ro zie . sand o m ierski. b . a . [Z z ia rn k a k o n o p i w y ra sta ro ślin a d o sa m e g o n ie b a . n ieg d y ś b o w ie m p o g a rd z ił k ró le stw e m n ie b ie sk im . (c ) w ó w c z a s ż o łn ie rz w ra c a d o n ie b a . b o je sz c z e n ie u m a rł. B ó g k aż e a n io ło m / śm ie rc i / Ś w . Ś w ię c i sp u sz c za ją się p o p ro m ie n iac h sło ń c a n a z ie m ię . k tó rz y śp ie w a ją „ H o sa n n a " P a n u B o g u . id z ie d o p iek ła . Ż o łn ie rz c h c e ic h sc h w y c ić d o w o ra i za k a rę z o sta je o d rz u c o n y i u k a ra n y . P an Je z u s m łó c ił ję c z m ie ń w sto d o le . a św ię c i m u p o m a g a li.. T a k p ro siu l ty k c h u o p ó w . (a ) P o d łu g o le tn im ż y c iu ż o łn ie rz w y ru sz a d o n ie b a . P io tr i P a n Je z u s. W ątek: B ied ak do staje się p o łod yd ze ro śliny do nieb a i d o w ia d u je się . w rz u c a p o d stęp e m w ó r i k a ż e m u się sc h w y c ić a lb o (d ) sch w y ta w sz y d ło ń św . i lo s . w y p ę d z o n y sta m tą d w ra c a n a z ie m ię . k tó re o tw ie ra św .: A k ied y ju z .. p rz e ra ż e n i d iab li z a m y k a ją p rz e d n im d rz w i. Ś w ięty P io tr o tw o rzy p a rty za n to w i n ie b o .o g ró d sp o k o ju i zo rzy .I.. R a z c h o d ziu ł ch u o p ze św io ty m P ię tre m p o k o lo d zie w n ieb ie . k tó ry w y ra sta w y so k o i się g a n ieb a . K 4 6 K a -S 5 2 6 . . K rz P B L n r 5 5 5 . c. n a w e t p o d ło g a i śc ia n y . P io tr w p u sz c z a ją cy d u sz e d o n ie b a n ie je st sp ra w ie d liw y . D o p ie ro . P io tr o d sy ła S o b k a z p o w ro te m n a z ie m ię .. n ic lynkaj sie . A n d rz e jo w i z a b ra ć d o n ie b a m a tk ę k ilk o rg a d z ie ci. N a stę p n ie z sz e d ł z n ieb a n a z ie m ię . f. p od o b... P io tr . k tó rz y sły sz ą c p ła c z d z ie c i. b y g o w p u śc ił za b ram ę . P io tra i te n m n ie za p ro w a d ził d o la k ij k u p y p le w jęczm ien n ych . b y B ó g u cz y n ił g o d z ie d z ic e m /k ró le m . ja rz m o . p ro si P a n a B o g a o c h a łu p ę i in w e n ta rz (in n y m ra ze m . b o b y ł k o n iec n ie b a . A g d y k a żą w y ro k i p o n u re Z a O jc zy zn ę c i zg in ą ć i lu d . g d z ie n ie p rzy jm u ją g o .C h ło p d o sta je się d o n ie b a p o ro ślin ie . K rz P B L n r 4 7 0 A . w y b ra ł się d o n ie b a .. o w sa . [C h ło p o p o w iad a p a n u n iep ra w d o p o d o b n ą b a jk ę . k ru p y . sk a żą . 9 4 B .] P lu t G lo g 2 /1 4 5 . Ż o łn ie rz p o sz u k u je w p ie k le o fic e ra -zd ra jc y . 96 B . K rz P B L n r 3 30 B . [D z ia d e k sa d z i b ó b . K rz P B L n r 2 4 7 0 . P io tr. W c z a sa c h . A d o n ie b a m a ła śc ie żk a ja k u ig ły szy te (sic u szk a ). wadowicki. anio ło w ie śpiew ajo m . Ś w ięty P iete r ci n ie b o o tw o rzy . że trz y je g o ż y c z e n ia b ę d ą sp e łn io n e.1 1 0 ___________________________ N IE D O d o k u m e n ta c ja 111 N IE IH ) d o k u m e n ta c ja b . A le jak m i ju ż p ló w zabrakło .. g d z ie w trz e c h stu d n ia ch p rz ec h o d z i m ę c z a rn ie . g d y z ie m ia b y ła je szc z e p u sta . b . T a m M a tk a B o sk a le n p rzę d ła . B A JK I I O P O W IE Ś C I O N IE P R A W D O P O D O B N Y C H Z D A R Z E N IA C H 9 4 A . b .] . ję cz m ie n ia . (a ) Z m ę c z o n y ż y c ie m k o w a l id z ie d o n ie b a . p o d o b . P ie lg rz y m . g d z ie d ia b li u c ie k a ją p rz e d n im .Ś w . p o te m d o sta je się d o n ie b a . 9 5 . Ś w ir P ies 3 1 4 .] W isła 1 8 9 5 /1 1 8 -1 1 9 . k tó ry w y ra sta w c ią g u je d n e j d o b y ] . ż e o n n ie m o ż e b y ć c h rz estn y m . i za lu d . Z a k a żą ci ju ż n a św iecie żyć...] W n ie b ie tra fiłe m ś w .. T N Ł u b k i 1 9 6 5 . Ś m ie rć u ża liła się n a d m a tk ą i d z ie ć m i i z a b rała d u szę d o p iero z a trz e c im ra z e m .: K 55 RuśK 445. [C h ło p sz u k a sp ra w ied liw y c h ro d z icó w ch rze stn y c h d la sw o je g o d ziec k a. 9 8 . P a w e ł. C h u o p u . a d z ia d e k sp a d a n a z ie m ię] W isła 1 8 9 9 /3 8 5 -3 8 7 po w . u ry w a łe m o d n ie b a . e . B ó g u sta n a w ia n a ic h p a m ią tk ę św ię to [d z ie ń W sz y stk ic h Ś w ię ty c h ].

[Na tę wiadomość zbiegli się ludzie. Piorun/grom z pogodnego nieba karze występek. usłyszawszy to pianie. Tam dusza czekała.Niebo chmurzy się [= znak gniewu Boga].. du czyśca.Wiesz. to co innego . pikę na dół.. gdy z pogodnego nieba uderzył piorun i zabił go na miejscu..Powiedz 106 c. i ten horab zwalili! [Po ś m i e r c i został świętym i poszedł do nieba.] Wisła 1894/229. a w niebie to tam tyla śmiechu nie ma. na ziemnie!" No i poszła ta dusza.. byłeś? Odsiedziałeś tam już swoje? A górnik mu na to: Po lekku. . co robisz.. i wraca do nieba. Piotr. Hajd Nie 243.] K 34 Chel 85-87 opow.od razu wyleczy za potarciem kroplą tej rosyll. Wisła 1891/867-868. Wziął więc orła. Michał wygna niem złych duchów do piekła. a diabeł piekło. Wisła 1891/869.Dusza z czyśćca idzie do nieba przez złote drzwi. Ze święty Michoł wojował sie z tymi złymi duchami..Sluchejcie anieli! To jest dlo mnie prawdziwo niebiańsko muzyka.. a.że jeszcze trzeba. że już wtedy ni móg dali budować. Jak ta waga sie przechyliła na drugo stronę. Piotr do nieba za różnemi interesami. Pado mu: . c. [Salomon chciał się dostać do nieba. iskry spadają. Hajd Nie 131. Kiedyś to . jak w niebie jest. [Pobożna dziewczyna rzuciła się rzeki. wszystko szło. [Gdy szewc widzi. 1 było silne przypełnienie tamoj. zegnol jich do pieklą. aż zaczął przeklinać. bracie. podob.. zatrzymał się przed karczmą. Wisła 1891/870-871 gadka. bo se poszli trochę pospacerować.Głos z nieba informuje w śnie o niezwykłym lekarstwie. dlaczego on taki biedny.Panie. Usłyszawszy tę odpowiedź chłop idzie po rozum do głowy i wypiera się. żeby po ziymi nie chodziły ji ludzi nie kusiły.Król mierzy odległość z ziemi do nieba. a po drugiej stronie wszystkie grzechy. panie święty. Juz był w miasteczku .No i tak Francek się tam dostol.. djebły przegrały i św.] Przyszedł też biedny chłop i prosił św. Kiedy bowiem nadszedł dzień ślubu. cobyś poszet do piekła..A w czyścu już. Stef WarmOp 73. Uozgniewdł się djeboł i kopnon jednego [tj. a. a kogut rajski zaczyna piać. 109 A . Etnl 1989 Biłg 149.. no tam nie wiem ile? Dobę. na stróne tych grzechów. Wisła 1895/75-76. OPOWIEŚCI WIERZENIOWE 100 .] a tu mu naroz Pon Jezus rękę trzymają. gdyż możny rycerz usiłował nakłonić ją do złych rzynów] Po tym wypadku pioruny z pogodnego nieba biły w zamek.. jak to tam je w piekle)). war. Rozpętała się straszna burza. ale tu mosz ryczkę. pół doby? Ji z tego czyśca. [Sw.Jeden szewc. ze prosto ktoś szed do nieba. to były takie . w niebie. to jest balsam dlo moich uszu. Bóg miał niebo. Pieter. . 105 . co już było słychać hlos z Nieba. by dostać się do nieba. Wracał i [okrutny] Sicińskt do domu. wtedy Pam-Bóg zesłał wielki potop .. jak daleko z ziemi do nieba. podob K 7 Krak 5. aby się zapytał w niebie. war. .] Ziemia to taka malutka sie mu wydala jak kępka trawy..okropnie duże złote drzwi.. Święty Pieter go wpuścił i widzi. W tej chwili też pękła ze strasznym hukiem ziemia i połknęła zamek razem z jego zoną. bo tam z góry nie było nic słychać na ziemie i me wiedzieli. Tak budował cy murował już tak wysoko. co podawać z dołu . Akurat na ten cas wypadła wojna w niebie między djeblami a janiołami. Sw. to tam ta dusza szła do piekła. ZWAK 1883/111 od Małogoszczy. to by tu już w niebie nie było ani jednego mebla! Sim Bery 143. Siostra usnęła i słyszała we śnie glos z nieba. Jak kto był grzeczny. Sim Bery 157. du piekła. ale Pan Bóg poszed na sjmeer. jakoby święty zostawił mu złote siodło. Ale aniołowie sie zbuntowali przeciwko Bogu i Pan Bóg ich Strącił do piekła. była wojna na ziymi ji na niebie. teraz . święty Piotr udmyka mu bramy . tak że wkrótce z zaniku mc zostało śladu. bo taki chciał jeszcze koniecznie i tam zaznać. umarł i poszedł do nieba. myśli: „Jak do nieba to ja tu jeszcze i późni przyjdę!" Myśli: „Trza pójść z powrotem na tantyn świat. K 48 Ta-Rz 266.nawet śmiertelne . Najpierw. Czy słyszycie te dzowny ojczyzny? To są (głosy) mojego (Śląska).Wojnę w niebie między aniołami i diabłami kończy św. podob.. a św.. po jednej stronie miała być ta dusza. Michał ich wegnał do piekła. która leczy ślepotę ZWAK 1881/212. Bóg rzeki.. 109 B . teraz ma siedzieć na listeczku.] Naroz brama się otwarła i wyskoczył z niej Antek . Czyściec to było coś takiego jak przedpokój teraz. Jak w szternastym roku była wojna. [Ponieważ w piekle jest bardzo źle. że chłop jest biedny. a orzeł nazod z tobą zleci. proszę wchodzić . rzuca w niego meblem. i aby konia popaść.Salomon buduje wieżę. No ji jak z tego czyśca szła ta dusza do nieba. ktoby jej uzbierał do flaszeczki i schował.] / stanoł przed Panem Bogiem wszechmogoncym.du nieba! Tylko tyn morderca i cudzołożnik pódzie du piekła. co wszystkim trzewiki żelował. glinianą figurkę wyobrażającą czło wieka]. Koguty ziemskie. mówi. b. chciałeś morę zgruntować i nie zgruntowałeś. Piotr mu olwiero i pyto sie go: . Wtedy odzywa się głos z nieba: . mając obsypane skrzydła iskrami.. że ten nieboszczyk się śmieje i śmieje. Ze teraz do nieba tylko nie pójdzie morderca i cudzołożnik. mimo polecenia Boga i nie zabiera duszy do nieba.Górnik poszoł prosto do barmy rajskiej i klupie w te ciężkie drzwierze. 104 . zaczynają je otrzepywać i jeden na drugiego wołając. coby po nim wliźć do Nieba.: Krz PBL nr 800.[Opowiadanie o śnie] Pudchodzi [dusza] du bramy [nieba]. a Pam Bóg do niego mówi: «No i cóż? Widzisz! Chciałeś sie dostać do Nieba po wysokości i nic dostałeś sie. . Najpierw szed do czyjśca. wszystkie słabości ludzkie . ji to me tak. św.O północy niebo otwiera się i pieje rajski kogut. a po drugie jo był 50 lot żonaty! . jakże zejdę.. Maryje i Pana Jezusa nie ma. by się dowiedzieć. [Bóg posyła św. skoro nadchodzi północ.Jakby jo miot być taki nogły.Górnik/szewc/Ślązak/. Wpuście kamrata do nieba. a było pogodno i mroźno. wydobywa się z niego z pomocą diabłów. Sim Bery 94. 107 . Tak sie patrzy na ziemie..Spuść. zostawia mu złote siodło. ale..pado św. 109 C . jeszcze pobaczył. czeladzią i całym dobytkiem. to na trzeci dzień dusza miała zmartwychstać. że na ziemi złodziej kradnie pranie. K 8 Krak 27. miała być okropnie duża waga. b. i wolo na całe gardło: . Raz przejeżdżał przez wieś konno św. te grzeszniki. siednij se i odpocznij trochę. bo nie oszukuje.: ZWAK 1883/38 Rychwaldek.112 NIEBO . 101 . aż jej czas się skończy. a to wszystko idzie du nieba. Zostaje ukarany za to trzyletnią pracą. ANEGDOTY 108 . Piotra. a dookoła morze i morze przez końca. święci . Etnl 1989 Biłg 148. powodując zamieszanie na zamku. [Król Łokietek chciał zmierzyć. TN Krasiczyn 1985.. a ci ludzie. jak tam człowiek umar.[Francek długo czekał przed bramą rajska. Po pierwsze jo jest górnik. .. 103 . no to idzie do nieba. by nie zapomnieć o przekazaniu prośby chłopa. 109 D .Chłop zdobywa złote siodło z nieba.] Tak stal budować ogromnie wysoki horab. to do nieba. W raju znajduje się ze złotemi piórami rajski kogut. który jej mówił: ((Teraz padać będzie rosa. a byl to pierwszy dzień Bożego Narodzenia. Klupie w te dźwierze niebieskie i otwiero mu Św. Andrzeja po duszę matki dwojga niemowląt. pomimo pilnej pracy i przykładnego życia. No ji jak ta waga przeważyła. Bóg odpowiada. niebo się wnetki otwiera. 102 . przestraszonych zapowiedzią zbudowania klasztoru.] K 34 Chel 84.dokumentacja 113 NIEBO dokumentacja nieba. tam ważyli te grzechy.Ach. około południa. co ich narobił. . Stef WarmOp 67.. że skoro już raz byia w niebie i nie była z jego laski zadowolona. 109 E . Przyszed du nieba. A to wszystko idzie . niebo się zachmurzy-ło. Etnl 1989 Biłg 99-100. No.. Piotr i otworzył mu ta brama bardzo szeroko. [Elżbieta modliła się. pyta się w te słowa: ((Czy byłeś w raju)). Andrzej lituje się nad dziećmi. I zmienili ustawę.Roz jeden chory umarł i dostol si ę do nieba. bo prawie przyszli i padają mu: .Człowiecze. więc mu noga odpadła. budzą się. to . zejdź nazad na ziemię! Król zaś na to: . Musiał ci nieboracek i ten djeboł rusać do samego piekła. który uniósł go pod niebo. 109 . dostali [zostali] na słońcu. kiej nie widzę dobrze ziemi? .. by nie być zmuszoną przez ojca poślubić księcia rozbójnika] Pan Bóg widocznie wysłuchał modlitwy. a ze ten był z gliny i usknon juz na słońcu. o rosie z nieba. podob.

. że wędrowiec przychodzi z nieba. . K 17 Lub 208.. 121 B Niebo jest zawieszone na drucie. w białego jak śnieg gołębia i poszedł do nieba. Piotr ma klucze do drzwi niebieskich. ze [niebo opiera się] na suupic. z nieba do starych bab. doszła do wniosku. Trzej podróżni mają tylko jeden bochenek chleba. skarżącego się na żonę sekutnicę.115 114________________________ NIEDO dokumentacja NIEUO dokumentacja mi duszo .J.ale nie było długo uciechy. Sim Gad 193. mówili.] Cisz Krak 163. nie6o sie krenczi. uopiro sie uo ziemie. wetknąć palkę. Ostrzeszów. niebo sie uopira na kuli ziemski..] Pałka puściła korzenie i rozkrzewiła się jako jabłoń. Rypin. przemieniła sie w białą jak śnieg gołębicę i poszła do nieba. że. Cisz Krak 278. Mosz Kul 2/18 od Płocka. idą więc spać o głodzie.. zobaczyła duży kosz. i zatrzaskuje mu drzwi przed nosem. Jabłka za dotknięciem zamieniły się w gołębie i wzbiły się w niebiosa. Gdy zdrzemnęła się w kościele. Dziś mówio. bo mię a n i o ł y złapały i mówią: Te. Że zbrodniarz tu pokutował. podob.. [r£obieta myśląc. motyw w powieściach: K 8 Krak 124. Gdy przybysz opowiada.. a między ziemia je powietrze. w ziemię i tam odbywać pokutę. drugi o piekle. Kandydat następny oświadcza. Wisła 1895/313 opowiadanie. war. niebo to się na jednym drągu obraca. Kup Pol 10 pow Mława. pow. Kur Opól 202. ten parasol z tami wszystkiami ozdobami. Biedak widząc owacyjne powitanie bogacza (pana. św. musisz iść najpierwej na ziemi umrzyć. Niebo to jena kula. któremu mierzlo sie żyć. obchodzi świat szukając nieba.Niebo stoi na ziemi . Kup Pol 11 pow. 113 A . LEGENDY 118 Dusze ulatują do nieba w postaci gołębi. ci wyrzucili go z p i e k l ą ] Zaś poszed do nieba i stuka do drzwi. war. ze [niebo] tyckom podparte. Widzialne sklepienie niebieskie nie było jednak uważane za jedyne.może po nitce wydostać się z piekła do nieba. a ten ma taki gwóźdź. że ón mówi: mnich. Święty Piotr wpuszcza do nieba wdowca. Niebo gwiaździste. Mosz Kul 2/19. toć ziemna sie ne mozie krenczicz. Sim ŚIOpol 112. poza uubło-kami niebo. 117 Św. I wlazech do tego nieba: . Niebo sie na obłokach spiero.. na środku świata stoi taki wielgi słup i koło niego się obraca niebo. Aleś przecie nie umar. żeby nie spadło. Niebo to jest zawieszone nad Ziemią na drucie i ma takie dury. Święty Piotr go sic pyta: chtó tam j c s ( t ) ? A ón po niemiecku odpowiada: ich (ja). bogacze zaś bardzo rzadko Krz PBL nr 802. Nie wiedząc. 121 A . Pan Jezus godo: . Lubartów. a na niej dwa gołębie. weź klucze i iobejrzyj co tam po drzwiach tłucze. Kie sie zestarzał [Sobek] i omierzło go życie na ziemi.Matka św. Niebo to je siedem piętrów. a. Krz PBL nr 1164. wychodzi święty Pieter z kluczami. nic dla durniów. w tym parasolu. .Rad byś do nieba? .. trzeci zaś mówi. mnicha) w niebie oburza się. Jaz Spis 182. Nowy Targ.] . z książy-cem. podob 121. podob. a oni tnie łam na dole jeszcze operują. Następnie otworzył drugi piec. ziamia to jena kula. podob. . czy chłopa. nieba nicht me dojrzy. 122 . Sim Gad 188. Kup Pol 11 pow. późni na suoniu. to są gwiazdy. [Kobieta. matka wyszła i podziękowała mu. Kup Pol 11 pow. Przychodzi pod niebieską bramę i puka . i zaczęto ją wyciągać. Downi to mówili.Pado cygan . Na ambonie roz w kościele jeden ksiądz zaczli kozanic o tym naszym życiu. wybrał się do nieba. Nazajutrz jeden opowiada sen o niebie. Kup Pol 12 pow. A niebo nad ubloko jest. a. Brzesko. że Pan Bóg po nią wóz z nieba przyśle. Kup Pol 10 pow.Dewotka chce być żywcem wzięta do nieba wozem lub koszem.po jakiemu ty się tak śmiejesz? . 123 Niebo się kręci. 114 . kolega. Etnl 1989 Biłg 100. c. Kul Wiel 3/508. niebo jes uuokrungue.A dyć z tego. Sim Dery 99. tylko słonko i cały firmament chodzi kolo zimi. i mech go pokrył. Bydgoszcz.: Krz PBL nr 804. b. że biedacy przybywają do nieba codziennie. a potem tu przyjdziesz.. Nojwyżej skrócimy ten okres przejściowy tu na ziemi. śjal cały sie na kuli ziymski uopiero i uobraca sie. pyta o swoich dwóch mężów. 124 . b. Kul MiW 435.. Zatrzymał się i kazał woźnicy zerwać jabłko. I otworzył drzwi. . podob. [Pachołek Matys. K 14 Poz 250. Pisol on [chłop] czerwonym atramentem pisma na okrągło. 70. że już jest tak święta. Rawa Maz.Niebo to kula. K 8 Krak 233.. że to po nią aniołowie z nieba koszyk przysłali. 110 . że niebo jest dla nieszczęśliwych.. kto będzie miał najpiękniejszy sen. pomyślała.nie przystało nic. Kup Pol 10 pow. LL 1961/4-6/86. . Piotr wyjaśnia mu. bo niebo jest za uobłokamy. podob.. która latała po odpustach. uune sie krynci i tak wisi w powietrzu. Zbrodniarz zmarł pod nią. nadto war. Kul Wiel 3/508.] A księżoszek wystraszeni . ino z powrotem zaś na ta ziemia. Cisz Krak 68. [Jezus odsyła kowala. ozdoby różne. że go wybawił i przemienił sir. a ten prędko postawił w niebie przy drzwiach kowadło i usiad na niem. które były bardzo pobożne. skądżeś ty. że powodzi im się bardzo źle. takie śtepno ['kij']. postanawiając chleb oddać temu. Kup Pol 12 pow. męża zlej żony (ale nie dla d u r n i a ) . a.z powrotem na dół. że zrobili to rabusie. dzie majestat boży to siódme piętro. podob. że wobec tego chleb im niepotrzebny i zjada go. kuniec nieba popodpirany tychami. jeśli czas jakiś wytrzyma przy żonie zmarłego.A jakże . ukazujo gwiazdy ze wszystkiam..] Szoł Matys dalej i zaszoł do nieba i klupie.Niebo stoi/opiera się na słupie/osi/gwoździu. ten obiecuje mu niebo..] Sim ŚIOpol 89. a teroz to na uosi. ze suoniem sta skraca.B.: Krz PDL nr 1482 113 B . Klucznik niebieski odpowiada mu. Ksiądz domyślił się. podob. nie6o to jest taka kopulo i sic na cymś uopiera. Zycie nasze na tym tu padole jest tylko takim okresem przejściowym w drodze do nieba! . to ten słup jest gdzie gziazda północna. Piotra . No. 116 . którą zabijał ludzi.Niebo ma siedem pięter. [.W żłobie leży" . A duszyczki pobliskie uczepiły się jej ze wszystkich stron..W niebie i w piekle chleb niepotrzebny. RELACJE POTOCZNE I ZAPISY WIERZEŃ 119 . ujrzał jabłoń.. to gwiazdy som. Krz PBL nr 1516. podob.N. Końskie. czy tam innego zmarłego krewnego nie pódzie prędzej do nieba. b. ją wybawił. . kobieta daje ubranie dla jednego i konia dla drugiego.. nizy obłoki. Olsztyn. Chełmno.. jakożeś ty przyszedł? . uważane było za tak zwane Kniebo empirejskien. że dusza zmarłego brata.Bogacz witany w niebie z owacjami. Krz PDL nr 1626. — Ale księżoszku! Nie boją się tak. co światło zidać. 115 — Spryciarz rzekomo przybyły z nieba wyłudza ubranie i konia / pieniądze dla zmarłych w niebie. Rypin. pado . 112 . Kup Pol 13 pow. jak japko. niebo to jes uokrungle jak zimia. Kazimierza Wlk.Piotrze. A święty Piotr rozumiał. [Kowal rozprawi! się z diabłami.... [Gospodarz wioząc księdza chce go wypróbować i pogania konie. żech juz blisko od godziny tu w niebie. jako najwyższe. 118 A Janek otworzył pierwszy piec i ojciec mu serdecznie podziękował. Kul MiW 1/435. sie uobraca i niebo tyź. Niebo to je kula taka jak ziemia. Kup Pol 10 pow. iż był żonaty dwukrotnie i że druga żona gorsza była od pierwszej. Piotr wpuszcza do nieba kowala. Piotrowi spuścić nitkę do piekła. Grodzisk Maz.Św. Kup Pol 10 pow. Kup Pol 11 pow. Szyf MiW 152. ażeby się z nią także razem dostać do nieba. która się obraca. Wisła 1895/330. Niebo to na słupsie sie trzimo. Sim Bery 243-244. zimia nie śmi sie uobracać.. Mąż złej żony dostaje się do nieba. ziamia je okrągua ale nad ziamiom to jes parasol.: Szyf MiW 148.. a tej nazwy uczono się z kolęd. Pan Jezus dozwolił św. a nad n i ą parasol/kopuła nieba. S. W kilka lat po tym ksiądz przejeżdżał przez las. Kup Pol 10 pow.Człowiek przechodzi z ziemi do nieba i z powrotem. Pisoł. 118 B [Ksiądz nakazuje złoczyńcy pójść do lasu. ze ziemia wiśsi. której się uczepiła matka jego. diabeł wymawia to Panu Bogu.. aż sie na jego grobie nic położy tako to a tako kupka pieniędzy. 120 Ziemia jest okrągła.pado Piotr . 111 — Niebo nagrodą dla nieszczęśnika. niby że są pisane.

MAAE 1908/132. to zaczynają się bić skrzydełkami. MAAE 1908/132. Piotr i Paweł pilnują. jak się czasem pogniewają. Niebo wyobraża sobie lud jako ogromny ogród. To ludzi mówio. gdzie kogo wprowadzić. gładka do piekła. w górze. Gdzieniegdzie spotyka się jeszcze na tym terenie (Ostródzkie. I wteneds. jak sie niebo otworzyło. W niebie panuje nadzwyczajna jasność: dowodem tego błyskawice. Tam [w niebie] jest raj. kiedy się błyska. dawniej mówiono. znajduje się przed rzeką z mostem. Wisła 1891/628. co jaka dusza uświęcona wchodzi do nieba. 130 Na krańcu ziemi jest brama do nieba / wrota do piekła. 128 B . za nim na pierwszym chórze czterech ewangielistów z księgami. O stałych. piękne sady pachnące i cudowna muzyka.. za chmurami jest dziewięć chórów.. gdzieś za chmurami. 136 ./ pijesz Izy. Karczmarczyk] Ad Złote 91. Udz Krak 91-92. aby zbierać siano. to jest pięknie. Niebo otwiera się w dzień św. [W. Blask tego pałacu przewyższa słońce. gościńce szerokie. / niebo przygarnia ziemię w ramiona i dary składa Chlebarodzicy / ogromnym wieńcem z ziół i pszenicy. to się niebo otwiera. otoczony aniołami. któremi najwięcej grzeszyły. TN Krasiczyn 1985. a. Mozę było tak otwarte ze 3 kwadranse.Niebo to ogród. TN Krasiczyn 1985.116 NIEOO . 131 . Kul Wiel 3/508. podob. trzyma złote klucze od nieba. TN Cholowice 1985. i tylko wtedy. Jeżeli kto idąc wieczorem. bo w tej właśnie chwili nowy święty. jaki rzuca niebo. Trójcy. kiedy otwiera się niebo. tylko trza klęknąć gdziebądź i mo- dhć się. niech nikaj nie idzie dopokąd to widzenie będzie. że w momencie tym można w niebie zobaczyć aniołów. Każda planeta ma swoje kryształowe niebo. Wisła 1896/142. dobrze więc oddać mu się w opiekę. Starzy ludzie mówili. że jakaś kara. zbudowany z samych djamentów i drogich kamieni. W nocy jasność wielgd. b. wszystko jest.Orzmoty i pioruny oznaczają w niebie wojnę. Wisła 1900/465. to w pogodne noce widzi niebo otwarte.Stroma droga do nieba. ale to tylko tak delikatnie. to aniołowie wylatują z mieszkania Pana Boga i patrzą na świat. Wisła 1900/464. każdy z innego kraju. W astronomii ludowej .. b. najważniejsza Abrachamska. księżyc i gwiazdy wszelkie. to dostanie. natomiast dobro jest uciążliwe. jasność wielka jest. W noc świętojańską niebo trzykroć otwiera się i z wielką szybkością się zamyka. Bohater baśni [wielkopolskiej] idzie na kraniec ziemi przez daleki. Pałac niebieski. natomiast do piekła jest gładka i aksamitem wymoszczona. W błękitnym niebie. Pałac niebieski. 132 .. TN Cholowice 1985. K 17 Lub 143. Dusze w niebie „kwiatki zbierajo i śpiwajo". o. każdy ze swym godłem. Archanioł Gabryjel tam ze złotym mieczem. a w ręku ma berło i kulę świata. Dusze sprawiedliwe stawia Pan Bóg po prawej stronie. 128 A . K 7 Krak 22. Tam sie wchodzi . / żeby napoić / i ciepło dać / temu. że kosiarze koszą niebieską łąkę. furman zajeżdża z wozem po nie i zwozi je na posłanie maleńkiemu Panu Jezusowi na Boże Narodzenie. czyli że aniołowie strzelają do siebie. . dróżki. Pana Boga na tronie. TN Krasiczyn 1985. tak jak niegdyś sobie wyobrażali pierwsi rodzice na przykład ten raj. Dopiero za tym borem dochodzi do miejsca. dopieroż apostołowie. owoce. Kiedy się błyska. kwiaty piękne . ze do nieba prowadzi bardzo stroma i ciernista droga. Wisła 1890/105.. 133 . Wisła 1904/79.' to tak skrzyplo mocno . bo już z raju widać paląc niebieski. ta zawsze anioł jednego diabła zabija. Bóg Ojciec trzyma na kolanach Najświętszą Panienkę niepokalaną Bożą Rodzicielkę.Niebo się otwiera. i są do niego bramy. nadto: K 14 Poz 195. Po wysokiej drabinie można dostać się do nieba za pomocą kija z odroślą.. skowronkowi wolno zaglądać do otwartego nieba. 127 . ale udaje się to tylko temu. Mówio.. to tam pięknie wyścielone jest. do którego wstąpił napowrót Pan Jezus. którzy grając na trąbach. Piotr siedzi i rzudzi tam. Zarazem istniało wierzenie. najstarszy apostoł. kto urodził się w niedzielę w samo południe. otwiera tymi złotymi kluczami i jak sie już wejdzie za tą bramę. jest zbudowany z pereł. jak się łyska. b./ chwytasz promienie. Wówczas można wyprosić różne laski od Pana Boga. wzywają dusze na sąd. Wisła 1891/627. Kai Lim 16. obłoki są dane. 128 C . po którym odbywa swoje wędrówki. 126 . w pogodne noce. PISANA POEZJA CHŁOPSKA 135 . chmury. . 128 D . mieszka Bóg. 125. Mało kto ze śmiertelnych jest godnym być nawet od razu w raju.. Piotr święty. Kai Lim 31. został przyjęty do jednego ze 7 wspomnionych chórów. Sitkowski] Ad Złote 238.Niebo otwiera się w dni świąteczne i w pogodne noce. / gdy słońce grzeje . hdyby chto Boga o co prosiuł. wyścielona. które blask nieba zakrywają. U stóp Trójcy Przenajświętszej są rozpostarte w kształcie gradusów siedem chórów. otoczonym zewsząd i podnoszonym przez zastępy anielskie. Pan Bóg siedzi na tronie.a.błyskawica ma więc być światłem z nieba wiedzianym przez ludzi. Pan Bóg jest bardzo sprawiedliwy i gdy jaki człowiek dobrze i uczciwie żyje.Ziemia pije łzy nieba. a. otwierające się podczas burzy. tajemniczy czarny bór. jest do niego 7 bram. [Do nieba] jest piękna złocista brama. Szyf MiW 156. Kamienna. i jest tam także bardzo wąska droga trudna do przebycia. Piotr ma klucze do nieba/bramy niebieskiej.] Wit Baj 79. jakby jakie gołąbki. Grodź Łęcz 43. i nawet nie mogliby znieść jego jasności przedwiecznej. c.Św. co wrosło / w ciebie korzeniem. Nad wszystkiemi chórami aniołów jest tron. po dywanach. po których biegły drogi Słońca i Księżyca. Wisła 1890/105. kryształowycli sklepień niebieskich.. dyjamentów. rubinów i najszacowniejszych kosztowności. ogromny. 197 i in. Każdego razu. Kul Wiel 3/520. dusze potępione odpędza Bóg od siebie i natychmiast wpadają w czeluście piekielne. której św. na każdym z chórów są inni anieli. Zło jest bardzo wygodne. a. że błyskawica to już otwiera sie niebo. obsadzony najcudowniejszymi drzewami i najwonniejszemi zasiany zioly.. a dwa razy na powódź. gdy pioruny błyskają o tejże samej porze. i na nim siedzi Pan Bóg w trzech Osobach. a w piekle poprzywiązywane są do słupków ognistych za te części ciała.. niebo sie otwiera. ZWAK 1886/107. zahaczając nim o drzwi do niebios. ujrzy w jasnych obłokach otwarte niebo (zorza północna). Niebo jest to ogromny pałac. TN Zaleś 1991. Kiedy ziemia stworzona dorosła przed próg nieba. Bóg światła rzekł do niej: „Ziemio. podob. ZWAK 1889/161. zostają one już w niebie i żyją w wiecznej szczęśliwości. b. [M. baby idą za niemi. K 7 Krak 21. Gdy niebo płacze . zasiada Bóg Ojciec na przepysznym tronie. Szczycieńskie) archaiczne wierzenia o otwieraniu się nieba . K 7 Krak 4. Jego zabudowania jest 600 000 mil długi i szeroki. bądź wrota do piekła. gdzie Chrystus kona.Niebo to pałac. ie tam przy tej bramie [do nieba] Św.Na rozstaju dróg. niezmieniających się gromadach gwiazd mówią. z niego biorące światło. a. Ze piękne kwiaty. Błyskawica raz jak błyśnie. dopiero tam decyduje. niebo się otwiera i jest w cząstce widziane z ziemi.. przy nim obraz i dwie świece zapalone.Niebo to łąka. pochodzące od blasku. gdzie znaleźć można bądź bramę do nieba. to znak na suszę. Ze nic człowiekowi nie potrzeba tam. b. Niebo najpierw jest złożone z chmur.schodami do nieba. W środku niebieskiego pałacu. Błyskawica to moment. stoi ten anioł.dokumentacja ______________________________ 117 NIEDO . 129 Ziemia .Za złocistą bramą nieba jest raj.[Ody się na niebie wieczorem w dzień pogodny pojawia jasność. na których umieszczeni są sami Święci Pańscy. chwyta promienie słońca. 134 . świecie ziemski. Wisła 1900/464. a potem tak trzaslo. . którymi z nieba wstępują w raj święci lub aniołowie. i wtedy niebo się otwiera. K 7 Krak 22. ty będziesz dla duchów schodami do nieba'. MAAE 1908/124. którą do raju wstępują dusze z czyśca. a Bóg patrzy na świat z wysokości.dokumentacja Poniżej tego nieba miało być sześć innych. W niebie jest pełno okien na cały świat. K 7 Krak 21-22. Jak jest burza. pięknie tam jest. ale ponieważ nie wolno ludziom widzieć. Ze on ma te klucze i otwiera tą bramę jak sie wchodzi. K 7 Krak 22. a jak trzaśnie. Wisła 1893/112.

96-106. Magdziak] Wer Ojcz 140. 5-11 mimo oficjalnych zakazów por. 'jasność i ciepło': Derywaty. Świecenie. Piwowarczyk] Szcz Ant 629. 8. TĘCZA. Właściwości Czas 3.sieją tylko śniegi. / Przede mną . W Indiach od czasów wedyjskich słońce i światło uznawano za epifanie bytu. 21-35.19. Małek] Szcz Ant 524. Kup Pol 10-17. deszcze .o panie!)) / Piotr spojrzy ponuro i warknie: ((Podanie!)). S u l i m a Roch. ruch słońca wzorem dla działań ludzi. GWIAZDY. [K. 147 . Synonimy. Kuchta] Szcz Ant 450.Ledwo brzask ranny / Świtem się zaróżowił / I wytoczył na rolę nieba / Ognistą kulę słońca. Opozycje. z perskiej religii Mitry. /jakby były w niebie dziury. Kolekcje./ to cztery strony świata. tzn. Wokół ludowego pojmowania lodu świata. Ludowe zaświaty. [F. ŚWIAT. 140 . gra i tańczy w wielkie święta. / . 'miejsce nasłonecznione': Derywaty. 142 . jest równocześnie czynnikiem organizującym czas i przestrzeń oraz regulatorem zachowań: jego ruch po niebie wyznacza pory dnia. / ściany . Jest przede wszystkim jasne (fraz. ściśle łączona z ogniem./ wieczność kapie Poc Poez 197. grzeje i pali jak ogień. Kolędy bożonarodzeniowe i noworoczne. Duf STB 536-541.Gdy śmierć mi rzeknie: ({Zbieraj się. słońca. Duf SNT 422-423. Wielkanoc. Pocek] Wer Ojcz 124.Lubię zdrożony usiąść na Rysów kolumnie.stado turnic rozbiega się tłumnie. 139 . Kolekcje. Kolekcje. słońce wolności). 141 . Relacje potoczne i zapisy wierzeń.Dzień marcowy tak ponury. Ludowa wizja kosmosu w gminie Głuchów. przeżywa radość i smutek. Do Rzymu kult słońca przyniesiony został ze wschodu. 146 . Kop SMit 747-748. [w:] Kultura. Karczmarczyk] Szcz Ant 401. Zamówienia. / Na rozłożystym talerzu widnokręgu. herosa El Sac 163. / rzuci promyk światła. Jana. -►CHMURA. Kup WiM 8. Rozmowy ze słońcem. KSIĘŻYC. chodzi kołem. Maurer] Wer Ojcz 230. Chojnowski] Szcz Ant 249. Giey Mit 44-76. Opozycje. Charakter solarny ma ludowo-chrześcijański kalendarz. folklor. pod red. Pochodzenie. Peru Kop SSym 387-388. sennik.do nieba. / W podziurawionym gwiazdami niebie. Grecji (Helios jeżdżący po niebie w rydwanie zaprzężonym w białe rumaki). Niebo się wstydzi. Modlitwy i modlitewki. Pieśni żniwne i dożynkowe Przemowy weselne. De Vries Dic 245. Jest żywe: wstaje i zachodzi. ducha. Wic nowego pod słońcem). znany był też w Babilonii (bóg słońca Szamasz). Wygląd Właściwości.Deszcz jak perły / Leci z nieboskłonu / Milczący cichy / Nie / Słychać słowa / Co w szelest zakute / Błyskawica rozdarła / Niebo na dwie polowy / Usłyszałem pólnutę / Trzasku pioruna / . Jest wiązane z męskością. przypadają na okresy przesileń słońca Stom sioń 77-78. Pieśni dziadowskie.. choć Rzymianie mieli i wcześniej boga słońca . a położenie . Gra słońca. oko. choć (w folklorze wschodniej Polski) bywa też symbolem panny młodej. Słońce jako symbol. literatura.zawołam . 144 . 'pogoda słoneczna': Derywaty. Chev Dic 2/31-37.strony świata i pory roku. Marka Graszewicza i Jacka Kolbuszewskiego. Słońce jako postać żywa. Bajki. Boże Narodzenie. gdzie czczono je pod postacią boga Ra (jego symbolami były: barka. jest mu miłe. Opozycje. ZORZA Jerzy Bartmiński.lubię chodzić na łąki złote / w wieczory jasne / . Miejsce akcji./ to nieba kopuła. Prace ofiarowane Czesławowi Hernasowi w sześćdziesieciolecie urodzin i czterdziestolecie pracy naukowej. 145 . Pieśni zaduszkowe./ szczeliny pękniętego nieba . 2. u mamy?!)) «Ja chciałem do nieba / . przez legiony około I wieku po Chr. Wort HofT 4/3-16. 143 . jaśnieć jak słońce). [W. jasne jak słońce. / Pod i nad nami. 1993. św. Persji (bóg słońca Mitra. Pisana poezja chłopska. Chramęga] Szcz Ant 260. Łow Rei 31-56. [M S. Baśnie. Warszawa 1988. Gamlv Ind 667-668. / Wzrok swój nareszcie poić przestrzenią szeroką.. zaklęcia i rymowanki dziecięce. [J. Symbole słońca. Pieśni weselne. Kulty solarne znane są też z Meksyku. Dokumentacja: Zagadki. LSE 1984/139-156.Rozświeciły się srebrem gwiazdy / na slupach ulicznych / z nieboskłonu / z czarnego sklepienia nieba / zeszły do naszych mieszkań / odlegle mrugające światy / i rozbłysły księżycami. Mosz Kul 2/433-454. Pieśni sieroce. Bibliografia. Pieśni żartobliwe. / O czym pisać dalej jeszcze? / Może święty Piotr się myli.. Jako centralny punkt nieba staje się jego symbolem (przysł. W religii solarnej słońce było uznawane za „rozum świata". górą.dokumentacja 137 . znakiem pełni (fraz. We w c z e s n y c h kulturach słońce było czczone jako kosmiczna moc dająca światło ForSym 92-93 i życiodajne ciepło Herd Lek 146. Przysłowia.z ziarnami żyta w oczach / z jasnym słońcem u ramion / chodzi wśród pól siewnoczas / całując ziemię zoraną / niekiedy idzie miedzą ostrzega cicho siewcę / że zachmurzone niebo / rychło zapłacze deszczem [J.Sufit . Iść trzeba!)) / Zabiorę duszę i pójdę . / i Bóg stwórca kim jesteś cicho mnie zapyta / . 4. Pieśni zawodowe. IvTop Slav 100-109. pogromca byka).. Kolo słoneczne. Działania sprawcze. SŁOŃCE. N i e w i a d o m s k a Maria. Wszystkich Świętych. „Regiony". Tworzy wzorzec dla działań obrzędowych (ruch za słońcem). / inne dzwiery nam uchyli. tarcza z wężem. 138 . Stanisława Niebrzegowska W polskiej kulturze ludowej słońce jest przede wszystkim źródłem światła i samym światłem oraz źródłem ciepła. / Nad głową namiot nieba błękitny wysoko. [S Barański] Ad Z ł o t e 7..kiedy po śmierci do bram nieba zakołaczę. / Zbladła Kasjopeja / zakurzył się Wielki Wóz / stary Mars przyćmił / czerwoną lampę swej twarzy. i będą aniołowie przy blasku swych mieczy / w małych na głowach wiankach z niebieskiego ziela / oglądać moją radość .. Ekwiwalencje. Eksplikncja: 1. Ruch. 148 . Znów trzasnął piorun / Niebo związał łańcuchem / I myśli odeszły / Jak cienie głuche. Pieśni wielkopostne i wielkanocne. sokół i skarabeusz).. Pieśni maryjne. ogromną. Daje życie przyrodzie i szczęście człowiekowi. Słońce jako obiekt czci Charakterystyka czasoprzestrzenna. 8. Przyśpiewki żartobliwe. 747-748. SŁOŃCE Wstęp. nieśmiertelności. Pieśni miłosne. / Obecna jesteś. Kategorie pokrewne. gdzie z mlecznej drogi . licznie zachowane są ślady religijnego kultu słońca. Pwt 1.młode topole biegną rzędem / razem ź' szerokim gościńcem w dal / na błękitnej kopule nieba / kościelna wieża błyszczy jak stal [A. nr 4.. mocy rozrodczej El His 1/172. Słońce a wąż. Kult słońca był zwłaszcza żywy w religii egipskiej.118 NIEBO . Kategoryzacje.. 'największe światło na niebie': Nazwy. BIBLIOGRAFIA: B a r t m i ń s k i Jerzy. [S.Jesteś matką wielką. główne święta doroczne. Przeżycia. / by nie było tak do końca. Herd Lek 103.radość małych dzieci / i wielkie moje grzechy grzechy lucyfera Poc Poez 154. Pochodzenie. Ulegali kultowi Słońca Izraelici por 2 Kri 23. / Niecałą godzinę postoję u bramy / I święty Piotr wyjdzie. uznawana za boga czy raczej tylko za zewnętrzny objaw ponadziemskiej mocy Lur Slow 217. Przepowiednie. i: « Czego. Kop SSym 251-253. Opozycje. 26-44. [W. Przepowiednie. Pieśni historyczne.

a także w postaci zwykle już zneutralizowanego zdrobnienia słonko. Respektujemy w naszej prezentacji stereotypu słońca te rozróżnienia. + S. lnu i tatarki 'gryki' 130. S. 20. W zamówieniach choroby odsyła się w miejsca.dla ozdoby nieba i ziemi 60. wchodzi w opozycję ogólną życie : śmierć. w pieśniach religijnych świecą Matce Boskiej 108B. bóg nieba i ognia (stąd dalej Swarożyc . svar i awest. stworzył Bóg. dla której charakterystyczne jest łączenie znaczeń 'słońca'. tworzy kolekcje z ciałami niebieskimi. 101. podobnie czynili katechumeni w praktykach staroliturgicznych składając przyrzeczenie przy chrzcie For Sym 95. płynie woda z niego K 44 Gór 380. światłość od Boga dana 131. Dlatego podobnie jak poganie. z księżycem służą Dzieciątku 43. S. Etymologicznie wyraz polski słońce (z sufiksem -cejak w serce i poprzedzającym go sufiksalnym -n . 17. z ł o t e 135. okno nieba Lud 1896/326.cksplikacja cksplikacja 121 (Sol Indiges) w swoim panteonie. ziemią. x W języku polskim przypisuje się wyrazowi słońce kilka znaczeń blisko z sobą powiązanych: obok podstawowego (i ) 'największe światło niebieskie' także pochodne: (2) 'jasność i ciepło pochodzące od największego światła na niebie'.. dziwują się piękności Jezusa. i księżyc postanowiła dla chwały Pana Jezusa Matka Boska K 7 Krak 29 i jest ona władna przedłużać jego świecenie 69. gwiazdy. podob. niebem. Wisła 1916/137. 1. : r o s a 2. pochodzi od Boga. 67. Lud 1901/288. 138. a poprzez stind. zachodem. były orientowane świątynie i groby chrześcijańskie. deminutiwum słończę 'młode słońce' ma przedłużenie w śląskiej nazwie pieczywa świętojańskiego . do księżyca pana młodego Drab Pódl 38. witają Jezusa 42. księżyc i deszcz to Trzej Królowie 45. ® B a r w a . powszechnie używane epitety: b i a ł e np. : z i m n a w o d a 92. opiera się na znaczeniach szczegółowszych.) K 42 Maz 362. i księżyca bywał święty kowwaj 67. chwalą Boga. mgła . S.. w sensie wartościującym jasne jak słońce czyli 'dobre' są: chłeb powszedni Ad Złote 248. księżycem i g w i a z d a m i ozdobił Bóg niebo 60. czynią pokłon. 39. i księżyc) nie należy siać pszenicy. używane tylko w poezji Bart jęz 160-162). w pieśni S. Tobie świeci słońce. zdobią Matkę Bożą 42. (3) miejsce nasłonecznione' oraz (4) 'pogoda słoneczna'.k 1.. ż ó ł t e np wisia 1891/628. Wg przekazu z Krakowskiego S. grec. że coś jest j a s n e jak słońce 'oczywiste'. 78. S. 'największe światło na niebie' = Nazwa sionce (na Kaszubach i pograniczu polsko-czeskim i słowackim także slońco) pojawia się w gwarach również w wariancie bez przyrostka: słonic (północny Śląsk. a nawet słoniątko. Jako kamienie rzucane z proc! Szew Niech 93. Licznie występują żywe zdrobnienia. : sowa. zob. które widzi Wszystko Lud 1896/326. chcą uczcić święto wielkanocne 47. to podarek boży 102. Przez chmur tumany. ustanawiając na ten właśnie dzień święto Bożego Narodzenia. : c h m u r y . kula ognista 1. W folklorze słowiańskim słońce tworzy szereg 'mitologiczny z dniem. Jeśli na niebie są równocześnie dxva światła (S. i. S. słonychno. porównuje się pannę młodą. 40.słończęta z materiałów SGP PAN. rzadziej jako ogień l u b ognisko K 34 chel 254. iskra niebieska 142. jak słońce zagrzeje. S. zachodnia Wielkopolska) oraz słoneńko (Lubelszczyzna. 54.podobnie jak księżyc. ku słońcu. położyć coś w słońcu albo na słońcu 'na miejscu nasłonecznionym'. ZWAK 1878/126. Stpol. : lódChoćbyś serce miała 1 z lodu zimnego. Hol Wes 20 i 80. robić coś o słońcu 'przy świetle dziennym'. ogniem i życiem. blljła złota Wisła 1893/113. pierwsi chrześcijanie modląc się zwracali się w kierunku słońca. ciepło : zimno . słońce' niekiedy bywa (Rozwadowski i in. i k s i ę ż y c traktuje się jako parę ludzi: męża i żonę [-om Baj 73. pogranicze Kieleckiego i Lubelszczyzny) i słonio (sporad. zob. / na słońcu są plamy 16. jest r ó ż a n e o --wschodzie. Lud 1896/326.s natifitatis Solis tnvicłi dzień narodzin niezwyciężonego Słońca.: K 6 Krak 145. zwarty i ograniczony geograficznie zasięg ma słonyszko (Kaszuby.0. słoniuszczko. anioł Kot Zn 152. jest ujmowane (kategoryzowane) jako światło powsz . słonyszko. wschodem.) wiązany ze starosłowiańską nazwą boga słońca. oraz opozycje szczegółowe: Bóg : diabeł . bo nają one wyraźne utrwalenie językowe w postaci wyspecjalizowanych wyrażeń przyimkowych: chodzić za słońcem 'zgodnie z ruchem światła na niebie'. w przysl. Powszechnie używane porównanie sfraz.1 1"R. W pieśni weselnej u S. ZWAK 1879/60.S. świętowano dzień 25 grudnia jako Dir. : k s i ę ż y c 2. dla mnie tylko mgła i mróz Stoin Żyw 365. plamy . Wedle nawiązujących do Bib lii przemów weselnych S. S. IvTop siav 133-137. Matka Boska jaśniejsza niż S.nazwa ognia rytualnego) oraz Dadźbóg Mosz Kul 2/507. W tradycji s t a r o s ł o w i a ń s k i e j ze słońcem był związany Swarog. Giey Mit 127-137. helios.wedle wierzenia kosmogonicznego z Ziemi Dobrzyńskiej S. W pieśniach i przemowach obrzędowych na wschodzie Polski do S. sdule. Końskie i Tomaszów Lub. sńvar 'blask.Komuś słonko piyknie świeci. Sad Podh 42. słoniszko. war.jak w okno) ściśle odpowiada wyrazom łac. promień od nieba Etnl 1989 Bilg 100. w pieśniach są przedstawiane jako rodzina żołnierza 105. 'światła' i 'nieba' Gamlv Ind 684. słoneszko. jasność : ciemność (dzień : noc) . n i e t o p e r z 18.I niig 100. : mróz. świat 111 oraz Matkę Boską 106. sol. podczas gdy księżyc z nocą.Dalej ku słońcu. g w i a z d y 2. 15. czwarte wyróżnione przez nas znaczenie ma status ogólniejszy. słoniczko. W bajce poznańskiej demoniczny starzec chce je (przypisane do trzech panien) uwięzić w podziemiu 115. mnie [sierocie] go chmura słoni K 6 Krak 450. . światłość 132 . słoneńko. zamówienia 32-34. słonuszko. Giey Mit 131. oko Boga.: Lud 1896/327. 98. ft S. «-* S. W B i b l i i określa się bowiem Chrystusa jako „Słońce sprawiedliwości" Mt 3. war. podob. nadto na tle obrazu nieba jako pałacu Boga jako: otwór w niebie (gwiazdy są otworami mniejszymi) Mosz Kul 2/17. S.). a księżyc czart (z kawałka ukradzionego S. dwóch braci 141. w kolędach S. Na wschód. korowaj TN Strupin Duży 1966.12U SŁOŃCE SŁOŃCE . litew. Pan Jezus TN Rachanie 1978. Kup Pol 17-24 i mapa 2. których siostrami we współczesnej poezji chłopskiej są gwiazdy 141.podobnie jak cały oświat: S. wodą i śmiercią lvTop siav 137. chłeb weselny K 39 Pom 79. wyrażające pozytywne nastawienie emocjonalne wobec słońca: słoneczko. niebo. 139 . 24-29. Podstawowa cecha: jasność np 39. i nie dochodzi księżyc 34. co odpowiada tradycji indoeuropejskiej. Wczesny Kościół c h r z e ś c i j a ń s k i zasymilował ten kult i nadał mu nowy własny sens. Suiaroga i bóstwa Ognia Swarożyca Vas ES 3/570. i ciała niebieskie przywoływano na pomoc przy zamawianiu chorób 38.S. 78. gdzie nie świeci S.

wytacza się z morza Nec Kasz 131.dlatego w nocy nie świeci ZWAK 1878/126. aby się mnożyło Baz Tatr 89 i 134. płaczek Kot Zn 190. Sama obecność słońca jest wzorem i gwarantem miłości 100. poznańskich K 15 Poz 222. któraś mu ducha w pragnieniu wskrzeszała K 10 Poz 220. leży 14. zachowują w momencie czyjejś śmierci: ziele lebiody zanoszą do najbliższej chałupy na opak od S. w wodach pływa HR.kaszubskich Sych SGKasz 5/85. okrągluśkte. Ulan Majorat 1992.najstarszemu synowi dawano działkę położoną najbardziej na wschód. wesele idzie lub jedzie za słońcem. mietlę Gaj Rozw 98. aby „wszystko tak jak słońce szło do góry" K 51 Sa-Kr 73. Na Wielkanoc o --wschodzie można na S.Pomorzan Sych SGKasz 5/86. porzekadło W Pomorsce chowają )u ślinko do skrzeni NKPP Pomorze 4. por. dziękuję ci wodo święta.na Podhalu w Boże Narodzenie kropiono bydło. w wierszu współczesnego poety ludowego: brzask wytoczył na rolę nieba ognistą kulę słońca Szcz Ant 450. S. W zagadce: i d z i e bezszelestnie 3. 70. Każdego dnia na pół godziny przed zachodem słońce s p o c z y w a . nazywane w zagadce warkoczami 9. b i e g n i e i zarazem stoi 7. ku górze jest naśladowany w wiosennych praktykach ochronnych. za bór 52. każdego ranka słońce wschodząc wynurza się z morza.VI). a co wieczór zanurza w nim Wisła 1893/114. 95B. podob. że w momencie wschodu dusze zmarłych dźwigają S. w s c h o d z i . oraz miłosnych 77. wedle słonka. Kur Opól 119. twarz wychyla z chmury Pig wyb 66 itp. 120A . I ty. lubelskich 121. Ułan Majorat 1984. jasne słonko boże 138. tj. mazowieckich 120B.oksplikacja . c h o d z i s pa ć za górę. np. którzy w święto podczas nabożeństwa rozrzucali gnój i zostali ukarani przeniesieniem przez Pana Jezusa na S. a na tym polu zbożyczko rodzi 51. LL 1975/4-5/45. wykonywanych rano. dalej symbole S. bo je wszyćko grzyszne po nas. suknia jak słońce K 3 Kuj 130. za modry obłocek 52. W bajkach S. Do wyglądu S. j a j k o (podobieństwo barwy i kształtu. por. Kierunek za s ł o ń c e m należy zachować przy niektórych pracach gospodarskich. 98. Ruch S. To jest w tym czasie rozerwą. S. poza wskazanymi wyżej ( j a s n e . krakowskich lis. czerwoną. f a l u j e : To moje serduszko za tobą bonuje. podob. po niebie. W zagadce: Maluśkie.wtedy należy zakończyć pracę Red. K 17 Lub 217. Orkę i siew zaczyna się o wschodzie słońca w kierunku na zachód LSE 1963/122. obraca się cztery razy w roku.. śliczna jak słońce Kur Opól 119. za ziemię. kołem slonecko idzie. K 51 Sa-Kr 17. jest antropomorfizowane. nawiązują jego dwa archaiczne symbole. Plamy. Ruch s ł o ń c a w z o r e m d l a d z i a ł a n i a ludzi. dziękuje ci słońce święte. i księżyc K 14 POZ 146. inaczej mogło dojść do „sprzeciwienia się" zboża. Wisła 1892/650. są orientowane działania weselników 68. jest ściągane z nieba za pomocą bosaków. od wschodu na zachód . S. ma k s z t a ł t koła. Wisła 1902/361. jego zmiany w kostrzebę. za las 50. za chmurę 74b. S. p i ę k n e . zieloną i żółtą na św. k o ł e m . k r ę g i e m . słońce nie ma początku ani końca. Ncc Kasz 131. aby ściana frontowa biegła od wschodu na zachód Kai Lim 18. kołem słoneczko chodzi. W baśniach i opowiadaniach wierzeniowych . k o c h a n e 57.: w morzu ZWAK 1878/126. stada 78.panna młoda piękna jak S. Podział majątku na Podlasiu odbywał się zgodnie z ruchem S. zob. ■ Ruch. 123. zwierząt i przedmiotów Baz Tatr 84. o zachodzie S. w przem. Jest mężczyzną. złote zorze. s t a j e co rok. por. boże: Zapłakojcie. po których święci schodzą na ziemię 125. W niektóre dni w roku . Trójcą K 48 Ta-Rz 258. Według wierzeń kaszubskich. W określone święta S. obsypywania płonącego budynku solą św. za wysoką wieżą 52. szatach Sim Gślask 17. przeciwny ruchowi S. Kierunek na opak zachowywany jest również przy zamawaniu róży Kot Zn 187. podobnie o ubraniu K 42 Maz 494. pogrzebowej: Dziękuję ci ziemio święta. w zagadce (i przysłowiu) 2. K 43 śi 24. któreś go ogrzewało. war.wyróżniana jest matka słońcowa Dzik Klech 63 .. Red.. k ą p i e się w rosie stoin żyw 449. Słońce w koronie: Niezmierne wesele Narodził się Jezus W przenajświętszym ciele ZWAK 1878/18. drągów i motyk przez sąsiadów Kaszubów . zieloną i żółtą przed św. kolejnym dzieciom jak słońce szło Red. np. Kierunku za słońcem przestrzegają też w trakcie magicznego okadzania ziołami osób.: MAAE 1898/87. kupowania bydła K 49 Sa-Kr 100. kuli. Znane jest też wierzenie. w i e c z n e : Ziemia po naszetn pokoleniu będzie sie palić. tj. k ą p i e się i na drugi dzień jest czyste Sych SGKasz 5/85. Droga S.według rozpowszechnionych wierzeń . Wedle S. za które zachodzi S. 59-60. zobaczyć baranka [Bożego] Szyf Miw 58.ma siostrę 110. robaków u bydląt K 17 Lub 157. całemu światu mile 6. TN Łazory 1984. Plamy są i na słońcu 16. Lud 1896/160. w pieśni 70. za rzekę.eksplikacja c z e r w o n e (gdy ćmi się i choruje) ZWAK 1892/254 o -^zachodzie. zboże dorodne jak słońce TN Wyryki 1978. Miejsca. we Izach dziewczyny jadącej do ślubu C4. za c h ó d zi powsz. przybiera wedle wierzeń różne barwy: niebieską. Agaty Etnl 1989 Bilg 133. funkcja symbolizowania życia) oraz wąż (który przypomina promień). a także obrzędowych i magicznych.w zagadce 6.wygląda (i zachowuje) się jak człowiek. nasa młoda do ślubu jadzie 61. któraś go nosiła. w krąg. W morzu S. za gaj. Jest ozdobą całego świata 13. W poznańskich opowieściach wierzeniowych występujące na słońcu i księżycu plamy to kobieta i mężczyzna. S. k r w a w e Kot Rzesz 358. K 8 Krak 57. W pieśni S. określana jako ruch górą. u złotych zórz. przy poświęcaniu bydła i koni. .. Np. Ej kołem. za las Szew Niech 335 albo odpoczywa w morzu . gdy następuje przełom z większego dnia na mniejszy. Sarzyna 1984. Jana (24. ma promienie gorące 142. Kierunek na opak. A słonko zawdy będzie Wisła 1904/104. żeby młodym sie wszystko dobrze wiodło tak jak tymu słońcu po niebie Etnl 1989 Bilg 101. ■ Gra s ł o ń c a. Wisła 1893/114. c z y s t e : gwiazdy są czyste jak słońce K 17 Lub 71. jak to słoneczko po niebie faluje K 44 Gór 278. Bieży ze wschodu na zachód Etnl 1989 Bilg 100. magicznym okadzaniu koszary na Podhalu Baz Tatr 170 i 179. uroków K 51 Sa-Kr 23.123 122 SŁOŃCE SŁOŃCE . który na świat patrzy z wysoka Wisła 1900/467. Budynki mieszkalne lokalizowano tak. przechodząc na drugi świat Wisła 1893/113. m i / e . Maryja czystsza nad słońce K 28 Maz 350. W pieśni S. tak jak słońce chodzi. Mosz Kul 2/21. stanowi wyjściowy człon paraleli w pieśniach obrzędowych: Kołem. W przysł. dlatego mamy cztery pory roku Wisła 1901/80. zaś o zachodzie hamują jego bieg Lud 1905/316. żonę Lom Daj 73. jeździ po niebie i po morzach wozem zaprzężonym w chmury. ma rodziców ZWAK 1887/3 . za górę. c i e p l e ) mają w dużym stopniu charakter jawnie wartościujący: ś w i ę t e . O Podstawowe właściwości S. S. ws t aje i zbiera rosę. Dziyń czy dwa dni. podob. Ze świętym Mikołajem słońce na zachodzie staje Stom sioń 79. W pieśniach: Spuszcza głowę świr Pies 421. p o w r a c a j ą c e 85.

miesiąc są jaśniejsze. 27. za życia nieszczęśliwie zakochaną. Bożego Wielkanoc skaka N a r o d z e n i a Szyf Miw 81. Trójcy Wisła 1904/104. przysł. Towarzyszy zakochanym: pomaga w wyborze ukochanej 79. gorejące. jaśnieje 44B. na św. świat 131. Chociaż ja uboga z ubogiego domu tak mi słonko świeci. Przysł. zatrzymuje się i pochyla. gdy Matka Boska prała pieluszki Chrystusa TN Motycz 1986. tańczy i kła n 1 a się Stwórcy Swięt Nadr 113. " S. Słonecko świyciło. tańczyły i śpiewały: Graj.eksplikacja 125 SŁOŃCE . grzebie się w grobie. świeci na kogoś. S. Przekleństwa i złorzeczenia (głównie kierowane pod adresem niewiernych kochanków) Zęby tobie było słońce nie świeciło! 74c. jest jarzące 142. na Szyf MiW 58. K 51 Sa-Kr 2. bierz z sobą opończę Wit Baj 290.cksplikncja . pali bez płomieni. wygrzewa gąsionki z jajek muszych Mosz Kul 2/438. w czasie wesela 64. ZWAK 1887/3. w sobotę musi być trochę słońca. K 15 Poz 4. Wg danych z Lubelszczyzny i Pomorza w dzień Bożego Narodzenia S. co złe siedzi na drogach Baz Tatr 182. także 74. ska C Z e W dzień 98. ozłaca ziemię 137. kamień. zbiera perły/korale [= wysusza rosę] 2. rażące symbolizuje żywioł m ę s k i . tańcuje nad zachodem na św. wymierza sprawiedliwość krzywdzicielowi ubogiego chłopa 121. stoin żyw 452. pszeniczkę Pig Wyb 154. pasła dziewczyna wołki na łące 81. z ł o c i . Jana Drab Pódl 98. Na święty Bartłomień [24. W dniu św. słońce zwykle świeci chociaż przez chwilę. liże lód i śnieg 8. gaj TN Jacnia 1964. W sobotę. raduje się w dniu Wielkiej Nocy Mosz Kul 2/451. uczcić święto chcą dzisiejsze [Zmartwychwstania] 48d. Wit Baj 145. W leczeniu (ukąszenia pszczoły lub osy. starca 20. 40. przed zachodem (najczęściej w sobotę) pochyla się jakby kłaniało się ziemi na dobrą noc Kul Wiel 3/509. Żebyś nie ujrzał promienia od słońca Pies śi 2/596. -^zaćmienie słońca. np. od S. w bajkach z Poznańskiego mieszka wraz ze swoją matką w cudownym pałacu na wysokiej górze K 14 Poz 367. na Wielkanoc tańczy Drab Podi 98 i wschodzi podskakując. lśni własnym blaskiem . ponieważ w tym dniu „sieroty suszą swoje koszulki" K 45 Gór 495. ■ Ś w i e c e n i e . Jana Drab Pódl 98. w opowiadaniach występuje jako świadek zbrodni 124. potwierdza uczucia 86. przygrzewa 21. wynoszono cebrzyki z wodą obawiając się paskudy Pig Wyb 268. jako p o s t a ć żywa w bajkach z Krakowskiego jest przedstawiane jako m ę ż c z y z n a . g a ś n i e przy końcu świata 109. przypieka Kuc Mlp 35. w czasie którego dwadzieścia cztery dziewczęta rozkładały o świcie na białym obrusie specjalne pieczywo. bolaków pojawiających się za uszami oraz wymion krów chorych na żółwia ) używa się ziemi. posiada dom i gospodarstwo. c h o r u j e ZWAK 1892/254. wyciąga zimnicę K 7 Krak 16. gdy patrzy na zabitą żmiję K 19 Kieł 202. która jest uważana za dzień Matki Boskiej i tzw. nad kimś Sad Podh 37. S. S. w poezji chłopskiej S. ć m i s i ę . K 15 Poz 142. war. jest wiązane ze zbożem i chlebem. 33. które nie widziały słońca Bieg Lecz 111 i 184. przyświeca trzy godziny dłużej na prośbę Matki Boskiej w czasie bitwy Sobieskiego z Tirkami (lub Piłsudskiego z Moskalami) 101. W przysł. Z Górnego Śląska pochodzi informacja o obrzędzie odbywanym po nocy świętojańskiej. gliny i kamienia. n S. Wisła 1892/650. W Poznańskiem znane jest też wierzenie odnoszące się do codziennego zachodzenia S. Wedle relacji z 1828 roku w Żywieckiem. K 7 Krak 166. topi. parzy K 6 Krak 100. jak i bogatemu. g r z e j e 80. można żyć szczęśliwie'. weseli się na Zwiastowanie Drab Pódl 98. o c z y s z c z a i u z d r a w i a : wypala wszystko. przeżywa jak człowiek: r a d u j e s i ę Wisła 1900/468. Grodź L^cz 74. Wisła 1898/135. K 15 Poz 222. w przysł. jak tęcza.VIII] srorice żywy płomień NKPP Bartłomiej św. W pieśni S.1.S. dzieje się tak od czasu. dobrze ludziom było. jest orędownikiem kochanka 94. zbiera gwiazdy 2. igra na różne kolory. porównywane do kosmicznej żarówki 136. igra na Zwiastowanie Drab Pódl 98 grą na Św. w sensie uogólnionym: 'komuś jest dobrze. cmi się i ziemia zapada. dziewczyna może ogorzeć 83. 142. 45. goiące. gdzie gospodaruje słoneczkowa siostra. bije NKPP opończa i. Jest ź r ó d ł e m ż y c i a : Bez słońca nie ma życia TN Krasiczyn 1985. siewcki dzień. d z i w u j e się piękności Jezusa 48c i urodzie Maryi IOR. świeci komuś s zew Niech 449. gdzie deszcz nie doleje 1 słońce me doświeci (dogrzeje) 93. w pieśni: obziera się (n a ogródeczek) panny K 48 Ta-Rz 328. nob i niedolą ludzi noa. p a l i : przysł. wygrzewa choroby i wraca zdrowie Sych SGKasz 5/86. Gdzie słońce nie chodzi. las.: zanim zajdzie. kuca z radości ciesząc się z narodzenia Pana Jezusa Bart Lub 34. p ł a c z e nad grobem Jezusa 47. praży Bąk Kramsk 74. Mosz Kul 2/450. Wisła 1903/692. zapład-niający: A w lecie w lecie słońce gorące. migoce 89. tam chodzi dochtór NKPP doktor 18. Kole V OĆe Sych SGKasz 5/84. aby wysuszyć płaszcz Matki Boskiej. w niedzielę 63. żywi się miodem 1 is. S. S. tam się wypę- dza choroby 34 i „odwraca wiatr" Pel Dem 56. Drab Pódl w kółko o wschodzie w dniu św. mokry od łez dusz pozostających w czyśćcu Kul wiei 3/509. Słońce. TN Krasiczyn 1985. Me wszystkim jednako słońce świeci NKPP słońce 18. p 1 e c z e TN Jacnia 1964. w bajce lubelskiej S. 20. zabija wszelkie choroby TN Gorajec 1984.w przysł. t a ń c z y Mosz Kul 2/450. ZWAK 1878/126. słońce. Trójcy.1. k ą p i e siew Boże Narodzenie Bart Lub 34. Choć pali słońce. w bajce nie świeci trzy dni przekłute przez czarnoksiężnicę H8a. S. jarzące. rosła w polu gleba. Piotra i Pawia Wisła 1901/80. ogrzewa ziemię. chodzi jak przepiórka na Św. u Sitkowskiego 133. jej wianek zwiędnąć 59 albo zblednąć tak. czerwoną i zieloną barwę i< 48 Ta-Rz 258. wedle wierzeń ćmi się (lub zachodzi krwawo). Wszędzie słońce jednako świeci NKPP słońce 36. których słońce n i e oś w i e c a i nie ogrzewa (grób. przeżywana jest jako zapowiedź końca świata. kiedy dziewczyna żegna się z panieństwem K 18 Kiei 98. w Dzień Zaduszny Etnl 1989 B i l g 107. Dziewczynę zmarłą.12. otóż tu masz twoje słończęta Ziemia 1930/214 [dane z Pracowni SGP PAN w Krakowie). A bodajś już słońca nic ogląd&ł K 22 Łeez u. W sobotę musi być zawsze choć trochę słońca NKPP sobota 4. S. ■ S. Utrata światła przez S. K 44 Gór 385 i ogląda się na pannę ZWAK 1886/307. jest przywoływane w formułach zamówień przeciw chorobom . K 34 chel 175. w pieśni: S. bez ognia 4. Wedle innych wierzeń. w złorzeczeniu: Bodaj cię słońce spaliło 74c. W pew- .124 ________________________ SŁOŃCE . S. gdy słońce zaczynało ćmić się. graj. zachowuje się w sposób specjalny: g r a o wschodzie na W i e l k a n o c czap Mat 65. Piotra i Pawła Wisła 1903/692. S. góra. cieszy z narodzenia Jezusa Bart Lub 34. jakby kłaniało się ziemi na dobranoc K 15 Poz 4. Trójcy rano i wieczorem przybierając żółtą. 84. Kiedy w kwietniu słonko grzeje. gdy trzykrotnie chowa się za góry. w zag. podob. c h w a l i Boga 48a. Wisła 1889/508. tedy chłop nie zubożeje Wit Baj 300. podob.: Sad Podh 37. W przysł. S. ni mioł kto jeść chleba stoin żyw 287. na Zwiastowanie Drab Pódl P». kłania się w sobotę przed dniem Św. bo baranek cieszy się ze zmartwychwstania Chrystusa Wisła 1892/650. woda) są martwe 11. Nyr Kar 97. jak dziewczyna od kochanka 84. Miejsca.

Tylko w tekstach żartobliwych przedstawia się sytuacje nierealne: jak w satyrycznej rymowance W Biłgoraju słońce kijem popychają Pęk Bilg 233. może bezkarnie patrzeć na słońce Kul wiel 3/449 i 508. 23 czerwca. Uważa się. upadła i zginęła. (przez trzy dni) K 48 Ta-Rz 258 (lub w Nowy Rok) Sim Wierz 235 jest zapowiedzią w o j e n . ♦ Na podstawie wyglądu S. Jakześ ty piękne 1 blyscące. -►wschód słońca. bo Pan Bóg nie dopuścił. w dniu ślubu oznacza smutne życie małżonków Sim wierz 235. W Wielkopolsce i Małopolsce zachowały się ślady specjalnych powitań wschodzącego słońca: Zawitaj. Motyw ten wprowadza kielecka poetka ludowa 142. Mówi się. Sych SGKasz 5/84 . niebo przez słońca nie warte spomnienid ZWAK 1883/102. słonecko różane. traktowane jako niedostępne dla człowieka: Seroko. symbolika). dlatego ciało zabitej żmiji należy zagrzebać w ziemi. lasów) zwracają się dusze zmarłych. Wyróżniane miejsca graniczne drogi S. (także do nieba. na dzień dzisiejszy. W Małopolsce (i innych stronach Polski) rozpowszechniona jest wiara w picie słońca przez żmiję. Pokwdlony niek bydzie za ciebie Jezus Chrystus Mosz Kul 2/441 [żywieckiej. K 34 Chel 175. ciota. kłania się temu. Ślady kultu S. w bajce . gdy S. po niebie to wschód. 53. jest powsz. i jego obecności (lub braku) w określone dni roku. płacze po śmierci Chrystusa 47.po jej wypowiedzeniu znakiem krzyża żegnano S. jeżeli S. ZWAK 1878/177. jego siłę Dzik Klech 127. bór. prosto od Boga posiane. ->ogień sobótkowy. nisko . 72. wysoko znaczy tyle co 'już/jeszcze dzień. bo daty głównych świąt w roku. liczono początek wieczoru Gaj Rozw 64. a rób o słońcu 17. ->zachód słońca. Spij o miesiącu. a ja jesce dalej. wystąpią grady i deszcze Baz Tatr 99 i 189. kłaniali sie i pokłony bili TN Krasiczyn 1985. na dwa topole Bąk Kramsk 74. wyznaczaczas pracy i odpoczynku 136. Wedle położenia S.. Jasieńku. Bąk Kramsk 74. do S. oddawania moczu. (szczególnie wyraźne wobec S. 172. od ciebie K 27 Maz 276. 4 Ślady kultu S. 52. a S. por. dziecko może oślepnąć i dostać piegów K 15 Poz 124. że gdy żmija patrzy na S. co solarny. w zwrocie frazeologicznym porwać się z motyką na słońce NKPP motyka 3. tylko czarownica. W pieśni zaduszkowej. K 34 chel 157. na setme /łopóv nesok Sych SGKasz 5/86. ZWAK 1892/253. jasność boska. Wschód i zachód jako odcinki czasu mają moc magiczną. Pomyślność w gospodarstwie określa się na podstawie wyglądu S.wedle niektórych . Gwiazdy i słońce to najlepszy zegar NKPP gwiazda6. 134. (oraz wody i miłości) jest znana do dziś (obecnie już tylko w funkcji zabawowej) sobótka (na Podlasiu kupalnocka). witaj. rozgniewa się Mosz Kul 2/453. Zaklęcie: Niech nigdy jasności nie oglądam słońca K 6 Krak 418 jest odmianką przytoczonych złorzeczeń 74c. W bajkach i wierszach lokalizowane w pałacu niebieskim 118. gwiazd. by nadal ludzi kąsała" ZWAK 1881/181 (przedruk: K 19 Kieł 201). skłoniło się nisko nad ziemią. Gdy słońce zaczynało wychodzić. którego istota jest ujmowana różnie. Formuła przy wsadzaniu chleba: Rośnij chlebie jak słonko na niebie znaczy 'wysoko' 37. jak słońce na niebie 'rzecz oczywista' NKPP jasny 4 oraz przysł. 127. Wg podania z Kieleckiego „wąż. Mosz Kul 2/440. K 17 Lub 147. Brak Ś. 0 Rozmowy ze s ł o ń c e m . która cały świat oświecasz i mnie człowieka grzesznego Mosz Kul 2/441 [Małopolska]. wschodzącego i zachodzącego) są też widoczne w zakazach wskazywania na słońce palcem (60 to grzech. czas pracy' 66. żesme tak śćąsleóe skuńćele ten jeń . por. por. przemienia się w żmiję (jazie) oskrzydloną z siedmiu głowami. na niebie wyznacza się czas w cyklu dobowym i rocznym. Taka żmija pojawiła się razu pewnego i latała w powietrzu. płacze i g n i e w a : jest smutne. daleko słonecko na niebie. S. będzie chorowało. niebieskim dworze 142. Czerwono świecące S. Pozostałością pogańskiego święta ku czci S. wody. Igła przez końca. tańczenia i puszczania wianków Kul Wiel 3/320. żebym mógł ten dzień szczęśliwie przepracować Kul wiei 3/507 lub Witaj nam. przysl. zachodziło krwawo K 19 Kieł 202. na chłopa.: Wit Baj 310. a nawet patrzenia Mosz Kul 2/440. co przyświeeds nam.: NKPP igła 5 . by nie wykłuć mu oczu) ZWAK 1878/16. W pieśni dziadowskiej umierający żegna słońce. w odległej chałupie 128. 152. powitaj. Formuły lokalizujące S. kto miał wiarę. zwracają się pasterze lub żniwiarze z prośbą. • S ł o ń c e a wąż ( ż m i j a ) . z ->niebem. witaj. miesiąca. ćmiło się ZWAK I881/152. Etn Pol 2/H3-H6. W pieśniach do S. 516. Dam ci białe ja-jecko! 32. śmierci lub głodu K 48 Ta-Rz 258. Zaklęcie na S. zwyczaj palenia ognia w wigilię przesilenia słonecznego. na topól. stawania tylem. nadto war. dzieli dobę. tj. kto pochowa nieżywego węża Sim Wierz 261. S. na dowód potwierdzonej umowy Kul wiel 3/224. i wąż (żmija) pozostają w bezpośrednim związku. przepowiada się przyszłe zdarzenia. inaczej S. Witam cię. (zob.'zbliża się wieczór. wyznaczone w nim zostały według przesileń słonecznych stom sioń 77-78. przeklinania w jego obecności. pola i zagrodę Sych SGKasz 5/84. P r z y s i ę g i na s ł o ń c e w Wielkopolsce wschodniej przy transakcji kupna--sprzedaży polegały na obracaniu się sprzedawcy do S. w pieśni miłosnej 100. podob. 71.127 126 SŁOŃCE SŁOŃCE eksplikacja eksplikacja nych sytuacjach s m u c i się. war.o tej porze właśnie odżywa K 42 Maz 316. z Bożym Narodzeniem i Wielkanocą na czele. słońce.utrwalają językowo związek S. których Pan Jezus nie chce przyjąć 112. gór. którego przez siedrń lat nie widział żaden człowiek ani żadne zwierzę. widoczne są też w nazywaniu go okiem Boga oraz w symbolice S. Formuła odpędzenia chmur i deszczu: Pokaz-ze się słonecko. czas odpoczynku' 66.umaczanie pędzla w S. por i< 48 Ta-Rz 43. obłoków. podob. przyst. Wedle wierzeń wąż (także żmija i jaszczurka) nie zakopany w ciągu dnia kończy życie po Zachodzie S. ZWAK 1881/132. zielone dęby 50. Od momentu. żeby S. nareszcie opaliło jej słońce skrzydła. wyrzucania śmieci w jego stronę. mają równocześnie znaczenie czasowe: S. zachodziło prędzej Etnl 1989 Bilg 108. podobnie: S. na człowieka Etnl 1989 Biłg 109. klękali na wschód słońca i robili znak krzyża świętego na sobie TN Dereźnia 1984. Kalendarz ludowo-chrześcijański jest nie tyle agrarny. siebie. Modlitwa pożegnalna na Kaszubach brzmi: Słuneśko. Baz Tatr 101. Szyf MiW 137. rozmawia z nim zakochana dziewczyna 76 i młoda mężatka żegnająca dom rodzinny K 28 Maz 229. kwiaty i świat szeroki Nyr Kar 277. Urodzajny rok będzie. w anegdocie zmęczony robotą Żyd macha czapką. że od S. biednym ludziom na ziemi. gdy chłopak nie śpi z ukochaną albo dziewczyna z ukochanym 73. 00 A Fraz. odmawiając przy tym pacierz lub inną modlitwę TN Krasiczyn 1985. by szybciej zachodziło za las. południe i zachód. M o d l i t w y powitalne do wschodzącego słońca. kład sie na krzyż przed Panem Jezusem. skarbie niebieski. S. S. pąkują ce. świeci w Boże Narodzenie: Godnie święta . może wypić jego blask Mosz Kul 2/453.. zajdzie krwawo.

nadto war. jest rysowany linią falistą).VIII). W ą ż przypominający kształtem promień S. który spod jodły wykopuje złotą bryłę (słońce) 41. pojawia się kolo. widzieć plamy na słońcu 'szukać wady w czymś. pomorskich i podhalańskich przedmiotach drewnianych PSL 1956/3/173. PSL 1901/4/207.krótkie życie lub śmierć w rodzinie. to stodoły przestrzenne Gaj Rozw 37. io. ludzie przez tydzień słońca nie zobaczą. zima potrwa dłużej: Gdy jasne słońce w dzień Gromnicy (2.: ZWAK 1882/175. jako symbol C h r y s t u s a : w kolędach 46 i pieśni wielkopostnej 49. n i e p o g o d a : Gdy święty Piotr. białostockich pisankach PSL 1965/2/107.1) czyli Matki Boskiej (ewent. postrzegane w ścisłym związku z n i e b e m (jest jasne i święte) bywa w przysł. laurka Etnl 1989 Bilg 116. 'jasność na niebie' i ciepło pochodzące od największego światła Względna odrębność tego znaczenia w stosunku do znaczenia podstawowego jest potwierdzona przez wyrażenia przyimkowe za słońca / do słońca / o słońcu (coś zrobić) oraz sposób rozumienia wyrażeń pochodnych: słoneczny 'wypełniony blaskiem słońca'. ZWAK 1882/168.'nagrzać.. rolnik nie Zubożeje NKPP kwiecień 8. W S. S. a wąż (żmija). ozłaca ziemię 137 . S. S.zag. Symbolami słońca są też: dąb — w zag. znajdują symboliczny wyraz w jajku i wężu. ten i w słońcu plamy widzi 16. naświetlić' utrwala związek S. będzie wino godnie kwaśne NKPP Matka Boska Zielna 2. koń .: ZWAK 1882/164. Wyrazy bliskoznaczne krzyżujące się znaczeniowo to widok 122 i żar Bieg Lecz 359. biłgorajskich i kurpiowskich szczytach domów PSL 1959/1 -2/159.: ZWAK 1882/195. p r a w d y . Józef. też 21. jak słońce w dzień gromnicy. nieraz burz Kur Opól 159. 'choroba oczu.: ZWAK 1882/173. Etnl 1989 Niew 64 65. formuły: S. podane wyżej pieśniowe formuły o chodzeniu S. war. por. promienny krąg Kul wiel 3/523. ptak . z konkretyzacjami: p o g o d n y dzień. podobnie jak wyrażenie nasłonecznić .128 SŁOŃCE . J aj ko symbolizuje S. wyżej S. p i e s e k .zag. co jest dobre' oraz przysł.'rozpromienić się'. utożsamiane jest z m a t k ą . por. W bajce wymiennie mówi się o S. Nie mów przeciw słońcu NKPP słońce 17. rozsłonecznić się . to stodoły ciasne. rozsłonecznić 'rozjaśnić'. Słońce w s e n n i k u ludowym oznacza ogólnie coś d o b r e g o . gdzie kura znosi jajka 120A. kiedy słońce świeci w dniu św.. zob. z panną.IV) gdy słońce dogrzewa. słoneczko mówi się o człowieku: w pieśniach żołnierskich S. SA. Zarazę na zasiewy zapowiada deszcz padający wtedy. Kiedy w kwietniu słonko grzeje.z Pawłem (29. znany jest w pieśniach religijnych 106 (niektóre z nich funkcjonują wtórnie jako kolędy życzące śpiewane pannom). Wino obficie zrodzi się. wtórnie z N a j ś w i ę t s z ą P a n i e n k ą . światłowstręt'. w tym dniu wiązana jest także przepowiednia przeciwna: W Wniebowzięcie Panny Marii słońce jasne. przysł. zob. fraz. na stragarzach izb Wisła 1902/376.w pieśni żniwnej 53. r a d o ś ć . pali.coś bardzo dobrego. Etnl 1988 Bacz 82. W pieśni miłosnej S. 9. Urbana (16. biedronko. słonecznic się . Obraca się jak słonecznik za słońcem NKPP słonecznik. beczki i sieci NKPP Niedziela Palmowa 3. ulewa: Na Marka (25. ze światłem. podobne kształtem i barwą do S. zwykle potem ulewa NKPP Marek św.V) NKPP Urban św. b i e d r o n k a -w wierzeniach. w wierszach 135. występuje w ekwiwalencji z księżycem 112 oraz Bart Lub 188. praktykach i towarzyszących im rymowankach typu Biedronko. świecące w dniu Matki Boskiej Gromnicznej. i C h r y s t u s i e H8b. z d r o w i e . W gadce lubelskiej trzy słońca to „trzy osoby boskie": Maryja. Skarze cie Pan Jezus z jasnego słonecka ZWAK 1888/141 (por. Co obudzą świat cały MAAE 1903/286. war. lub gdy S. war.eksplikacja 129 SŁOŃCE duplikacja jasne. Ty moje słoneczko Kot Las 194.'promień słoneczny'. z ciepłem. g o ł ą b . Z a r a z ę na owce zapowiada S. 74c. W ludowym zdobnictwie jako symbol S. por. kołem. Kto bliźniego nienawidzi. ZWAK 1882/164. 84. nazywana na Śląsku słoneczkiem 35. deskach drukarskich z Lubelszczyzny PSL 1949/9-10/273 itp. 12. Jezus Bart Lub 188.: Owczarz w owczarni woli widzieć wilka. świeci (wczesnym rankiem lub jasno) w dniu Matki Boskiej Gromnicznej (2.zag. p a n n a . wysoko na niebie . 2. jako zarodek i źródło życia. Metaforycznie słońce. nad zachodem . do konia porównuje się S. 10. (promień S. w pieśniach miłosnych jest zestawiane z u k o c h a n ą / u k o c h a n y m 62. inne drzewa.II) będzie. Rośliną związaną ze S. 1. p a n i . falliczno--zapładniającego. będą pełne stodoły. w kolędzie lubelskiej dzik (wieprz). Najważniejsze życiodajne funkcje S. jest blade LL 1963/2-3/95. Biblijny motyw niewiasty ubranej w S. związek S. 8c. S. piecze) 4. a jak ciemne.VI) płaczą. ZWAK 1878/135. pójdź do Pana Jezusa po sionko. np. Gdy w Palmową Niedzielę słońce świeci. Jest tam ranny ptak biały. jest symbolem ż y c i a . królewskości) 119. 23. K 7 Krak 17.II) LSE 1963/126. oznacza też o g i e ń i b u r z ę . ze świeceniem S. na odwrót deSZCZ Etnl 1994 Nieb 154.: Wit Baj 300. poprzez swoje znaczenie elementu męskiego. więcej niż przedtem śniegu spadnie Wszędzie NKPP Matka Boska Gromniczna 6 i 7. sporad. utrwalają one podstawowy związek S.'lśnić'. •i1 S. kiedyś nie dziewecka.zag. S. D e s z c z będzie jeżeli (na wiosnę lub w lecie) obok S. z jajkiem jest utrwalony w zdobieniu pisanek wielkanocnych motywem promienistego S. jest s ł o n e c z n i k HO.: ZWAK 1882/171 lub w dniu Wniebowzięcia Panny Maryi (15. Etnl 1988 Polin 180. także rozwinięte w r o z e t ę . Słońca workiem nie zasłonisz NKPP słońce 19. w kołysance — z d z i e c k i e m : Uśnij mi córeczko. (Ap 12. b u r z a : Słońce mocno przypieka na burzę NKPP sionce u. gdy świeci S. Zestawienie S. Kościoła) noszącej w sobie Chrystusa. LL 1961/4-6/84. S. Podobnie sądzi się o dniu Nowego Roku ZWAK 1882/161.IV i 25. wiąże się ze S. ukaże się słonecznica K 48 Ta-Rz 259. NKPP Piotra i Pawia #w i. gospodarz . częste w zamówieniach 32 zaklinających deszcz i przyzywających S. s z c z ę ś c i a: życie pełne słońca. jak grom z jasnego nieba). 20 i w pieśni używane zamiennie z nim: Nie chodź we wianecku. wschodzące zapowiada długie życie. Zyto lub len urodzą się jeżeli S. ze złota Wista 1891/628. 2. nadto war. S.: LL 1957/3/43.oraz z o g n i e m (grzeje. d o b r o b y t u : w przysł. nadto war. toruńskich piernikach PSL 1957/2/98. jest popularne w pieśniach obrzędowych (weselnych) r>i. 02 oraz modlitewkach :n. w krakowskiej bajce chłop wypytuje S.zag.zag. . d o s k o n a ł o ś c i : fraz. ukaże się w dzień Nowego Roku Wisła 1892/648. w o l n o ś c i : Ojczyźnie zaświeci słońce świr Pies 277. chociażby chwil kilka 19. na podlaskim korowaju K 28 Maz 142. nadto war. a także słonecznica . i księżyc to d z i e w c z y n a i c h ł o p i e c 80B. przysł.w przysł.. ze z ł o t e m (symbole boskości. zaś jasno świecące S.

po słońcu (chodzić). słońce grzeje. pięknej. tyle ciepła wrześniowego NKPP Makary Sw. piękną jesień nam przepowiadają NKPP Wawrzyniec św.131 130 ________________________ SŁOŃCE . 55. «-* S. ♦ W przepowiedniach bywa zapowiedzią m r o z u : Jak Anioły (2. Folf Zag nr 1221.. ZWAK 1885/300 Lubelskie.: Folf Zag nr 1235. O Właściwością S. powsz. nad każdu chalupu gałązka wiśsi. w opowieści o nieprawdopodobnym zdarzeniu baba chwyta słońce przetakiem i przykrywa zapaską MAAE 1908/297. W a r t o ś c i o w a n i e pozytywne jest utrwalone w wyrażeniu koło słoneczne 'miejsce pod słońcem..'jasno. jak: na słońcu (suszyć coś..dokumentacja ** S. war. podob. i w niebie schowało. podob.. jest zapowiadane przez niepogodę: Jeśli w Nawiedzenie (2. Folf Zag nr 655. Święty Roch rozsuł groch . c... czemuś mi smętna. . nie powiedział.. S. Nazwy synonimiczne: upał powsz. jest to. także: W środku pola stoi tompola . Chodzi po lesie. Jak się bawiła.1). Folf Zag nr 1051. uzyskuje się balsam przeciw czarom K 7 Krak 341.. to potem w zimie mrozy się trzymają NKPP Aniołów św.. Folf Zag nr 1234. abyś wyrós w kierz Krzyż Kuj 1/110... Wisła 1891/567. słońce i woda). 3 D . pozbierało. (Zorza. 'miejsce nasłonecznione' „ Znaczenie 'miejsce nasłonecznione'jest utrwalone w potocznych zwrotach takich. . Ile słońca na Makarego (2. ani niczym nie ruszy. DOKUMENTACJA ZAGADKI 1 . O sytuacji. wchodzi w opozycje na podstawie cechy jasny : ciemny z c i e n i e m 91. Wyzbierało.. Współwystępowanie S. samo wyńdzie. ZWAK 1878/181 Ziemia Dobrzyńska. nie daje się uchwycić 5.. TN Bychawka 1962. miecie. (Rosa). cożeś taki rozkrzewiony. Pies śl 2/215. rosa). Zegar)... Chodzenie po słońcu z odkrytą głową miało sprowadzać ciężki poród Wisła 1894/583.: MAAE 1908/326.. wchodzi w opozycje na podstawie cechy ciepły : zimny z m r o z e m 116. lipa . Zawdy chodzi. a huczy bez wichru. mówi się. . i wiatr funkcjonują jako bracia Lom Baj 73. nie wymiecie. Sed Roch. ZWAK 1878/182. (Słońce). skąd blask pada na słońce K 7 Krak 21 i 28. por.. cały las obeńdzie. W popularnej bajce S. świętej Urszuli do garści podało. w anegdocie o głupcu chłop macha kapeluszem. a niesporo mu.VIII) i Bartłomiej(24. A Na słońcu / w słońcu bieli się płótno. tworzy kolekcje z innymi zjawiskami atmosferycznymi. niosę. (Słońce). war. war. . ani listkiem. a me (wesołą) ? K 40 MazP 259.. że wilk się śmieje K 15 Poz 126. maść z węża skuteczną na porost wąsów K 45 Gór 498. nic suśnie.Co to jest: wymiata. zimnom wodom podlywała. z centralnej Polski pochodzi bajka o S. S. Wyłazi dziadek na skrzynatke I wylał babce serwatkę. 3. Spij o miesiącu .rób o słońcu n. tamże war. Folf Zag nr 655.. w popularnej rymowance: Deszczyk kropi. NKPP Urszula św.. Folf Zag nr 1097. 4 .. lekarstwo na bóle K 7 Krak 172 i przeciw morowemu powietrzu K 42 Maz 340.X) w słońcu ciepłym chadzają.Drzewo (dąb/topola/jabłoń/lipa/. na podstawie cechy suchy : mokry z d e s z c z e m 104. nie wymiata. 00 Za słońca / do słońca coś zrobić znaczy 'póki jest dzień'. 116. a nie powiedział. b. i d e s z c z: Deszczyk pada. . wchodzi w opozycje na podstawie cechy jasny : ciemny (dzień : noc) z k s i ę ż y c e m . w bajce podlubelskiej wspomagają biednego chłopa 121. wierzenia o zapładniającej funkcji ->deszczu i -wiatru.. 2 . nadto war. 'pogoda słoneczna' Znaczenie to potwierdzone jest przez derywat słonecznie. Święta Herełka rosnula perełka.)/slup w środku wsi/pola [= słońce]. 4.Slońce/zorza zbiera perły/kolczyki/fciucze [= rosę/gwiazdy]. dziecko wyniesione na słońce mogło oślepnąć lub pokryć się piegami K 15 Poz 124.. <■* S. d. Folf Zag nr 1026. bierze początek z Baranka [=Clirystusa] 107. + S.w przysł. bezpieczne.. słońce zaś wstało. A Kasieńka do Jasieńka przez okno się śmieje Kot Rzesz 452. . VIII) kiedy w słońcu trwają.. perły rozsula. grzać się. ozsypal groch.. mróz i wiatr spierają się o to. Chodziła po rowie. Zawdy idzie. 5 . słoneczna spiekota 104.. żeby nagnać widok do chałupy 122. wraz z bujnym wiatrem występują w czasie wesela sieroty 65. ciepły : zimny z c h ł o d e m 103. jak czas przyńdzie. LL 1957/3/37. rośliny itp. (Rosa). (Kamień. w którym uchylona jest furtka. podob. kiedy jednocześnie deszcz pada i słońce świeci. (Słońce w chałupie). które mieszkają w odległej chacie 128. klucze zebrało.. MAAE 1908/325. Mich Trąd 125. (Słońce.Co się pali bez ognia? (Słońce). S.. perły rozsula.VII) nie ma pogody. 116. jabłoń . Bóg sie narodził na tym padole Bart Lub 248. (Gwiazdy). pochodzi z nieba. i w i a t r sprzyjają miłości: Cichy wietrzyk wieje. nie wyniesie. radosne': w pieśni z „Herodów": Zażyj wesela w słonecznym kołe. mrozie. pogodnie' i daje podstawę do użycia wyrazu słońce w szeregowym zestawieniu z pogodą: Kiedy będzie słońce i pogoda 87.Idzie.. słońce świeci. pozbierało.: tamże.. Jest najszybsze 11. Zgubiła korale.a. 1. c. Słońce wzeszło. 96.. Folf Zag nr 1027. księżyc . wynosi.. na słońcem cie wystawiła. Piękna dziewczyna na polu się bawiła. . S. pozbiralo. por.: Bart Lub 225. LL 1963/2-3/94.: Miecie. w pieśni . liście dębowe potrzebne do czarów K 15 Poz 253.. 56. miesiąc wiedział.. nie smyrze się. usiąść). ciepłe słonko grzeje. Folf Zag nr 1181.. miesiącu. W bajkach S. pali bez płomieni. T Kolekcje tworzy z wodą: ^Ozmarynie mój zielony. że przemieszcza się b e z s z e l e s t n i e 3. TN Niezdów 1967. 7. war. księżyc widział.suszy się pszeniczkę na koinwaj K 49 Sa-K 507. (Grad). słońce wstało. Konop Krak 164. także wyliczanki dziecięce. . 3 A . Stoi słup na środku wsi . Nie powiedział. pozbierało. słonko .. (Rosa). nadto: wedle dawnych przekazów . (Rosa). (Rosa). kto mocniejszy 117..: . Stoi dąb na środku wsi. Święty Roch zasiał groch. Cisz Krak 351. i deszczu sprzyja praktykom czarownic. do kochanki serce mgleje K I Pies 217. słońce wstało.. bez wodę idzie.: Roch zasoł groch..K 28 Maz 154. Księżyc wiedział.. LL 1957/3/37. nie pluśnie. wierzba . Folf Zag nr 1234. b. * Światło S. K 24 Maz 88. czarownica masło kleci 21. Rośnie bez korzeni. Święta Urszula klucze osula.. wietrze i deszczu.. ciepłej p o g o d y : Wawrzyniec (10. S. Pośród świata dąb stoi. Folf Zag nr 1052. księżyc . Słońce wstało. war. 27i.. na słotice (coś/kogoś wynieść) w słońcu (bielić płótno). a. a do każdej chałupy gałązki wiszą. kolczyki zgubiła. Księżyc wiedział. nie powiedział. w pieśni miłosnej: Rozszerzyło się słoneczne koło.. suszy owoce. przez dni czterdzieści więcej słońca niż wody NKPP Matka Boska Jagodna 7. 24. miesiączek wiedział. (Słońce).eksplikacja SŁOŃCE .

ogorzała od miesiąca. Udz Krak 102. Folf Zag nr 563. 29 . K 14 Poz 38. Zaszło słońce. najtłuściejsza ziemia. całemu światu miłe. K 24 Maz 195.. 37 . Święt Nadr 255. nadto war. Zęby cię nie znało żadne ludzkie plemię! Kot Zn 239. zachowaj nas i domy nasze od błyskawicy i nie dopuść. Jeden z nich za radą córki odpowiada. podob.. war. Folf Zag nr 516.rób o słońcu. Przynieś nam jutro pogodę albo desc. Wychodźcie suchoty zza skóry.: Sych SGKasz 1/158. wąż.. by ktoś od niej zginął.. księżyc i słońce). biedronko. świeć słoneczko! Dam ci jajeczko. ZAKLĘCIA I RYMOWANKI DZIECIĘCE 32 . podob. NKPP nietoperz 3.Nim sionko wzejdzie. że najsłodsze . NKPP słońce 37. 8 A . Niech się dusze radują..: Słoneczko za górę .: Nietoperz w słońce nie patrzy. [któreś wypuścił! Idź pod kamień.. Na lasy! Gdzie słoneczko nie doświeci. podob. war. Dwór Maz 225. zob. nadto war. tamże war. Dam ci białe jajecko! Położę cię na dębie. NKPP słońce 39. Udziel nam deszczu i pogody. który zbożu na polu róść dajesz. piesek zaszczeknie. podob. {Śnieg i słońce). war.Nic nowego pod słońcem. Wychodź! Idź na góry. 14 ..: Wisła 1889/495. war.. 118. Folf Zag nr 886. wezmą ci je gołębie. przyszła pani bez ust i zjadła tego ptaka. Biedronko. podob. na lasy.: Świeć się. sroka .. wiedno goni. nr 61.Spij o miesiącu. [Zamawianie gośćca:] Uciekaj. [Zamówienie od ukąszenia węża:] W imię Ojca i Syna itd. c. 31 Modlitewka odmawiana przy rannym pacierzu: W niedzielę rano słoneczko wschodzi. NKPP księżyc 2. ksiyżyc świeci. Idź gdzie słońce nie świeci I miesiąc nie dochodzi. na Śląsku też o biedronce: Slonecko. Zaświeć-ze mi slonecko. daj łąkom i polom urodzajność. tamże war.[Formuła wypowiadana przez kobiety przy wsadzaniu chleba do pieca:] Rośnij. a gospodarz bogaty. Etnl 1989 Biłg 111. najszybsze ... chociażby chwil kilka. chlebie. swoje broji. Położę cię na grusce.Leciał ptak bez pierza na drzewo. Leć do nieba. Wisła 1891/247. Najgłupsze stworzenie pod słońcem. Na suche korzenie. 20 . dupa .. najtłuściejsze i najszybsze. też fraz Plamy w słońcu szukać 'szukać dziury w całym'. ksężec zds jak kunszt: zewi sę póżćczonym. . Najświętsza Panienka swojego Synka za rączkę wodzi.. war. 25 . dziadek ucieknie..Biedronka ma iść do Pana Jezusa po sionko. NKPP noc 16. który łąki trawą przyodziewasz.: .. dadzą ci je scęśliwie. wysyła się choroby. ale wrotami patrzy. 120.Owczarz w owczarni woli widzieć wilka. a . Sim Wierz 235... Folf Zag nr 863. NKPP nowe 10. Chcesz czy me chcesz. Wąż.. który pragnącą ziemię rosą i deszczem posilasz. Kot Zn 119. od głodu.: Wit ISaj 308. nadto war.. nie dopędzysz go w sto koni. ratuj nas od doczesnej i wiecznej zguby Ciebie prosimy. bo dzieci jeść chcą. Roztocą cię scęśliwie. ZWAK 1892/185. . ZAMÓWIENIA. gęba . Wit Baj 292. wąż! Szkaradne imię.Deszczyk kropi. Bieg Koleb 173. Tomaszów Lub. TN Gorajec 1984. niebo ..: -+księżyc... [Zamawianie róży:] Oj. po niebie chodzi .Pole niewymierzone. 28 .. 11 . który kwiaty polne przyozdabiasz . Biedronko! Uproś u Boga dla mnie o słoneczko. gwiazdy. (Niebo. 19 . nie wyniosę. podob. NKPP kapłon 1. war. Panic.: .Jedno peda: „Leżmy".. Siw Blog 18. 63. pójdź do Pana Jezusa po słonko. różyczko. 23 ..zachowaj nas. wezmą ci Węgrzyni. Folf Zag nr 1013. NKPP czarownica 1. 27 . K 6 Krak 425.zmiłuj się nad nami. nadto war. dam ci białe jajecko. war. słońce świeci. ten i w słońcu plamy widzi. 33 .dokumentacja MODLITWY I MODLITEWKI niosę. NKPP sowa 12.... war. parobek rogaty. od zniewagi darów i dobrodziejstw Twoich .[Z zamówienia choroby świętego Walentego:] Niech mie już nie szarpią wszelkie natury.: Wit Baj 313. od piorunów i gradu. (Słońce. wiatr i gałęzie)..Gaśnie księżyc przed słońcem. b.. Cego z chałupy nie wymiecie? Cisz Krak 365. tamże: . za którego rozkazem grzejące słońce wschodzi i zachodzi.. Idź do wody.Od dnia dwudziestego marca słońce zagrzewa nawet starca.Zachodzące słońce zazdrości wschodzącemu księżycowi. Na bory. 36 . jakiej dziś nie masz pod słońcem... 38 . K 8 Krak 252. ZWAK 1882/164. Formuła odpędzenia chmur i deszczu: Pokaz-ze się slonecko. 6 . . Foif Zag nr 911. 7 — Wiedno biegnie. nadto war : Nie ma nic na świecie pod słońcem stałego. por. będące bez liścia. . Gdzie kogut nie dopieje. który ptactwo powietrzne karmisz. Roztocą cię chrabąsce.. 16 .Stoi panna we dworze. 17 . też bajki nr 73. 13 .133 SŁOŃCE dokumentacja 132 SŁOŃCE . Niech będzie słońce świeciło my wesoło. Deszczyk pada. słońce świeci. Red. po niebie chodzi .. 26 . Szkaradne plemię.: Łysy kóń bez wrota .: . słonie . Krzyż Kuj 1/269. Dziewica tak piękna.spanie. ZWAK 1881/107 Krakowskie. NKPP słońce 1. NKPP słońce 27. Panie. choć ni mó jęzeka? (Sluńce. kiedy słońce przygrzeje. Folf Zag nr 295. Miłosierny Boże. kiedy słońce świeci..[W pomorskiej wersji bajki o mądrej dziewczynie dwaj chłopi muszą powiedzieć sędziemu. NKPP słońce 5. NKPP Matka Boska Gromniczna 36. 8 C — Mój dziadek za drzwiami.: . 34 . 12 . (Słońce). 22 . szczęście dogrzeje. ZWAK 1885/50.. Mosz Kul 2/444.W miejsce. war.. ty bólu przeklęty! Tam gdzie słońce nie dogrzeje. K 8 Krak 264.. drugi peda: „Bieżmy"./ kapłon zapieje..Tęskna nocka bez miesiączka. (Słońce). baba . Położę ci na dębie. Gdzie pies nie doszczeka. Bieg Lecz 110. (Słuńce). ognia i wojny. daj ufność dziecięcą w opatrzność Twoją. Położę ci na śliwie. . opolskiej: Boże. 18 . NKPP słońce 24. dzionek bez słoneczka. Ptaszek nie doleci. zob..: Sych SGKasz 5/84. gdy .: Za mojo stodoło słońce wzejdzie.: K 42 Maz 349. Folf Zag nr 93. 8 B .słońce. Weźmij jajo do raju. NKPP widzieć 21.a ty gurdzielu marsz w dziurę! K 35 Przem 240. okrągluśkie. w praktykach przy bólu zębów K 31 Pok 237 i przy zamawianiu brodawek Bieg Lecz 123. 24 . (Sopel lodu. . . ->TOSa. co jest najsłodsze.„Litania o błogosławieństwo Boże dla urodzajów polnych" odmawiana w czasie konnej procesji wielkanocnej w Pietrowicach Wielkich w diec.. wezmą ci zające. NKPP bliźni 3. po ziemi chodzi . też Słońca nie doleci nigdy z cienia sowa. NKPP słońce 21. Polozę ci na grusce. na świecie. Słońce zaświeci i sopel upadnie). 35 . TN Banachy 1984. NKPP dzień 11. moru. slonecko. Bieg Lecz 45 [zam. ZWAK 1879/55. 1960-1966. K 48 Ta-Rz 275. ozdoba całego świata. bo zliżc nówtksze zwale śniegu i lodu). Kot Zn 61. oczy . Kto bliźniego nienawidzi.. Gdzie wiatr nie dowieje. nadto war. bydło niezliczone.. wezmą ci je chrabósce.. Baba Jaga łapie dzieci.. a jej warkocz w komorze. 21 . NKPP rosa 1.. tamże war. Niech mnie nie ciskają z ziemie do góry. reumatyzmu].: Wit Daj 300. tamże war. ZWAK 1879/57. por. Położę ci na skrzyni. wysłuchaj nas.: K 39 Pom 270. Sowa nie lubi słońca (dnia. NKPP marzec 36.Wychodzi slonecko zza góry.. TN Orchówek 1962. . . 10 . Plamy są i na słońcu. trzecie peda: „ Chrabąszczajmy"'.. Roztocą cię gołębie.. czarownica masło kleci. dam ci białe jajeczko..Nie widzała sowa słońca.. 9 .. różyczko! .. Wisła 1896/706. rosa oczy wyje. jak słońce w dzień gromnicy. ta sama formuła jako incipit pieśni weselnych. a. Zgiń! Przepadnij na wieczne niewczasy! LL 1973/3/59. Położę cię na śliwie. od wszego złego.Żartować sobie z miesiąca. . błogosław wysiane nasiona. Kul Wiel 2/207. Folf Zag nr 145.] Krz PDL nr 875. Wisła 1897/118. światła).I na słońcu są plamy (skazy).. W imię Ojca itd. Jak kureczka zniesie Na dębowym lesie. 30 .Stroni jak nietoperz od słońca. jak sionko na niebie. Wisła 1899/4. Folf Zag nr 642.Ślepy koń. K 45 Gór 499. a wiedno na miejscu stoji. K 19 Kieł 197.Będzie i przed naszymi wrotami słońce.. ZWAK 1880/87. PRZYSŁOWIA 15 .Pokaż się słoneczko. Położę ci na łące...Słoniszko je jak żęci: lśni blaskę własnym.Co wyżej lasu. gcizie nie świeci słońce ani księżyc. war.Chto może nóbarżyj lizać.Maluśkie.

złoty kielich. Ol Pódl 129.dokumentacja dokumentacja A niech księżyc mnie oświeca także. Cóz te wieprzocki robić będo? Tam pod jedlino ryły będo.. K 19 Kieł 18. godziny. . lecz nie pojmują. . . złotą flaszkę. A ziemia święto niech rnie nie tyro. jasień miesiąc i jasne gwiazdy.Za jasnego słoneczka dożęła żyta dzieweczka. piękności się twej dziwują. PIEŚNI ŻNIWNE I DOŻYNKOWE 50 . Któż tam kielichom pijał będzie? Sam Pan Jezus po kolandzie. zobaczysz pięściami zbito ji niepodobną. a nas nastawnicek na konika siada.. war. 43 . Jcdynowtadny Rządco nad rządcami. chwalą Boga. i Maryja z dziewicami... war.: ZWAK 1880/229.. płacz koło miesięczne. Stoin Żyw 47. Gaj Rozw 114. pioruny.... wszystkim radość wielką daje.Zachodź. . aze'śmy psenickę skońcyli.: tamże. gdy Jezus się rodzi. b. Stoin Żyw 47. zagadki nr 2. chcą uczcić święto wielkanocne. hej.Rolnik-żniwiarz wygląda kochanego słoneczka. K 20 Rad 129...Słonko pływa po niebie jak siwy/biały gołąbek.Słońce. Słońce wstało. Oj.: TN Łubcze 1978.Dzik wykopuje złotą bryłę [= słońce?] spod jedliny. chodzić po tym polu.: TN Rachanie 1978. Oj dozęna . i Matka Boża.. 45 — Słońce. Uleją nam złoty kielich. planety.. .. Krążyliśmy. I tak sobie imia dali . miesiąc.. TN Wólka Husińska 1980.na sąd ostateczny. będziemy się krążyli. cieszyli. płaczą nad grobem Jezusa. dożęli. stań do pomocy. Dzież my to złoto podziejamy? Do złotnika zaniesiemy. czołem biją jasnemu.. przez Twe zjawienie.: TN Ułów 1979.. 46 B .Księżyc. Dozynala go dziwecka. TN Rechta 1978. ... ryły i wyryły. 46 A . ZWAK 1886/308... które się żarzysz nam na zbawienie. księżyc. Słońce.. na wyrobku bylu. gwiazdy a.Lulajże przyjemna oczom gwiazdeczko. kiej b i a ł y gołąbccek.. Ryły. Dozynaj żytka. Jezu miłości. TN Niezdów 1977. nie powiedział: raz dwa trzy.. gdym zasnął w ciężkiej niemocy.. ZWAK 1880/104. Oj.Słońce i miesiąc służą Jezusowi. dozynaj. krążyli. TN Piotrków 1953.. miesiąc. a trzeciemu jasny księżyczeńko .. Gwiazdy niech my pomagają. 55 . za . deszcz . b. ..Słoneczko zachodzi. Gdy Chrystus zmartwychwstaje. K 39 Pom 371. K 33 Chel 168. wyżnyła go .. . miesiąc i z gwiazdami. szczodry wieczór. . że wedle mej budy słońce świeciło. war. war. dozorca. oj za . war. K 16 Lub 127. miesiąc. war. i święta Trójca. K 24 Maz 204.. Ze wschodu słońca królowie..Za las słonko. i obsuszc ludziom siano. kiedy ujrzę ciebie? TN Wólka Husińska 1980. patrzy wciąż po niebie: Słoneczko kochane. dożęła go ..... Ji wyryły złote bryły . K 2 San 168.. szczodry wieczór. TN Wola Chomejowa 1988.: . nie wis. 42 .. . panie uokunomie daj nam podwieczorek. na Przemienienie Pańskie . TN Tuszów 1988. TN Lubcze 1983. w noci nie przestając.. Pótyśmy się krążyli. W miesiąc. Słońce. 48 Księżyc.[Chrystus mówi do Matki:] Twarz mojo widzisz słońcu podobną. Nieskończona. wyrżnął żyteńko do słońca..: . Ol Pódl 119. . podob... Witają go i bydlęta!.. zachodź. Dnia jednego o północy. plon. Nasz jegomość dozorca wyżął żytko za słońca... słońce. za modry oblocek.. już my żytka dożęli. Bart Lub 87.. oświecę jo góry.Królowie biegną do ciemnej szopy. gwiazdy... Dobry pisarz.... że słońce świeci.jako Trzej Królowie. lasy. słunejku. Dożena go dziewecka za jasnygo slonecka. A nasz paneńko dozorca. aześmy pszenicki dożęli. zapal. Ji napotkał dzikie świnie. zapal. i obrosze ludzion siano. Żebyś ty. . bośmy żytko wyżnyłi. . Słuneńko mówi: wstanę jo w lecie rano . po pokoju chodzić. . pozbierało. dziwują się piękności Jezusa. . A chto niemi będzie pijoł? . Dlaczego dzisiaj wśród nocy dnieje ji jako słońce niebo jaśnieje? TN Wola Husińska 1978. złoto ... K 5 Krak 251. [Także: promienie z nieba.. Jemu służi słońce. KOLĘDY BOŻONARODZENIOWE I NOWOROCZNE 41 . .. K 22 Lecz 30. Bieg Lecz 48. serce miłością zapalą. na złote kielichy. a nasz młody nastawońka . war. wyrżnął zyteńko. .wzywane na pomoc przy zamawianiu chorób. źródło słodkości.. Dopóly'śmy się krążyli. czy mi sie śniło. prędku zachodziło. A nasz paneńko dobry był. slonejku. Oj takeś-my się nakrążyli oj da j-aześmy . Ali ty. słońce. i wyryły złote bryły. .. pływas sy po niebi jak siwyj gołąbyk. MAAE 1898/92. ej. . a. 47 .. bośmy już pszeniczhe wyżęli. 39 ... C. c. zimna rosa pada. do . K 26 Maz 91. K 40 MazP 97.: A pan ókomon dobry dozorca. b.. EtnI 1989 Bilg 131. K 26 Maz 89. Zaklinam cię gościu na słońce i księżyc. gwiazdy. Plon niesiem. war. Słońce. war..... war. d. co to mu ryły pod jedlinu.. słońce. 54 .... Bart Lub 86. Słońce przedwieczne. zalejcie gwiazdy światła swoje wdzięczne . a boć mnie od psenicki mocno {juz) boli bocek. zorza. LL 1960/1/17.Do/za słońca wyrżnął żyto dozorca.. Na ołtarzyki. jak we dnie. planety. d.Ej kołem. po tem polu chodzić. Or L 1934/91. Kot Zn 324. Miesiunczek mówi: wstanę jo o północy. księżyc. Gwiazda go wita i słońce. Święta Trójca i Matka Boża . . Będziemy się krążyli. TN Niemirówek 1979. jasna słońca. wyżęli. 44 A .. tu byś ty. nie wim czy na jawie. Tam u wody u studzianej. kiedyśmy żytka dożęli. Witają go narodowie. niepojętej i prawdziwej.oziminki dozęni. a na tym polu zbożyczko rodzi. zapal. gwiazdy czynią pokłon zawzdy jako Panu swojemu. [Zamówienie od róży:] Jasna nieba.. Alleluja. ze wszystkich stron. Dziś w Betleem narodzoneho. uczcić święto chcą dzisiejsze.. za wysoko wieżo. Pótyl my się krążyli.. czynią pokłon... Sum Pan Jezus z aniołami. . w upale .. dzień i noc niechaj Cię [Boże] chwalą.. Chód Śp 219. 52 . rok. Lulaj najśliczniejsze świata słoneczko.... ej za . Ju pochwalme króla teho. Płacz jasne słońce.Pasterzom wydaje się. za las.. tak i w nocy.. Święt Nadr 263. .... war. I jurmany. a. dozeniśmy żytka jesce za . wychodź ty! Pis Wyl 116. zapal zmrożone i w cieniu zimnej nocy serca zgaszone. zząn(l) pszenickę za słońca.. gwiazdy. któremu niebo swemi obrotami.. co wyrobyk. K 5 Krak 250. krążyli. nas nie bił. najśliczniejsza. K 39 Pom 234. słońce... K 26 Maz 323. Bo mię nóżki bolą Za bydełkiem chodzić.Niebo jaśnieje jako słońce. PIEŚNI WIELKOPOSTNE I WIELKANOCNE 57 . Miód Pas 93. We dnie. 44 B . . moment każdy.. Dyszczeńko mówi: wstanę jo w lecie rano .Niebo. witają małego Jezusa... Hej nam hej! Witają go [małego Jezusa] i bydlęta .. tak za jasnego slunecka. K 24 Maz 203. K 57 RuśC 320. 40 . ku boru. wszystkie gwiazdy. por. K 28 Maz 90. nad grobem króla niebieskiej stolice. Jednemu było jasne slunejko . Pana Jezusa wspominaj. TN Niemirówek 1979. jas my owies skońcyli. Dobregośmy mieli dozorcę dozaliśmy żytka za . drugiemu było cichy dyszczeńko . K 22 Łęcz 34. 51 .. 49 . dobry wieczór... miesiąc i gońce...: .Szedł chłop przez pole i zgubił korale.] K 20 Rad 102. powoziany. bo moja matusia gotujom wiecerzo.. Tu rolnik bezradny. 53 . . Żeli masz zachodzić. Hej będziemy się cieszyli. miesąc.. dobry wieczór! Trzej Królowie przyjechali. 56 . Ol Pódl 120.. ..: K 16 Lub 126 i 128. Witają go narodowie ze wschodu słońca królowie. słunejku.. chmury dżdżyste. obłoki. kołem słoneczko chodzi.. Dożęła ..: Już słonko . pod ciała cieniem słońcu utajonemu. Co przewożą srybro.. Dozęna jeji .. Oj wyżęła jo . K 20 Rad 127. za zielony borek. Idzie panna ozdobiona. K 16 Lub 127... słońce ustrojona.135 134 SŁOŃCE SŁOŃCE . błyskawice. . słońce. Księżyc wiedział. miesiąc są jaśniejsze..

LL 1964/1-2/52. Picś . kolein sloniuscko chodzi. 63 — W niedziele raniusiejko. Pies Śl 1/521.. nocka blisko.W konie. Święt Nadr 215. a mnie nieszczęśliwej zachodzi za chmu ry. Bodaj ci. świećże mi wysoczko.Najświętsza Panienka jest proszona przez pannę młodą o podwyższenie słońca. K 48 Ta-Rz 92. Wichtusia ich napłakała.. K 3 Kuj 261. Sob Wielk 175. a bo mój . TN Górki 1977.. chlopcyno. a do domu i mamy daleczko... Z ukłonem Kasię Za stół wiedzie.. 69 . MAAE 1908/95. 74 A .. Krzyż Kuj 1/226. Lud 1906/167. bo mi się jesce . Bogdaj ci... C Kołam słonajko chodzi. Niech mie wospon puści. robić sie mi nie chce. juz słoneczko nisko..Upadaj [Marysiu]. Wysoko jeszcze... Lom Śląsk 172. Górą. Wys^a na górecke. 65 ..: TN Piotrków 1953.. słoneczko nisko. a. K 16 Lub 222.. komu losy stałe.... Szła dziewczyna koło młyna. 64 . TN policko. Niech mi rąk nie ściska. war Ty. drugiemu zachodzi za chmurę. Prosiła ratunejku: .a mnie nieszczęsnemu . karbowniku. spojrzę na słonecko... Oj gdzieżeś bywał święty korowaju? . W konie swatkowie . 72 . dla mnie zawsze smutne. Wyjdziem na półeczko. Robić jej się nie chce. Pies Śl 2/737. Pies Śl 1/521.. c.. 68 . Gaj Rozw 88.... Bodajże cię Jasiu słoneczko spaliło! Pici Śl 1/428. war . Gaj Rozw 112. Na poleczko zaszła . miesiącem i gwiazdami. siadoj. war. 62 . TN Karmanowice 1977. TN Bychawka 1962. Lom Śląsk 387. K 27 Maz 200. Gaj Rozw 80. K 12 Poz 157. zaśpiwam se jeszcze. Smutno słoneczko wschodziło i smutno zachodziło. Poszła Marysia . jasne słoneczko . a bo mój jedyny daleko ode wsi.Słońce jednemu świeci. Marysia go łapała. LL 1965/4/22. słonecko.. daleka droga.... Już wieczorek blisko. K 40 MazP 405. war.Słońcem. . w konie. odchodzi. wysoko jes jesce. Oj zaprzągajcie konie . b. spojrzę na slonyszko.. podwyz-ze go jesce. Bogdoj ci jasne słoneczko . słonecko przygrzewa. . Słoneczko spaliło. Juz do wsi przychodzi. czy wysoko jeszcze. Dla mnie tylko jednej Chowa się za chmurę. Jeno zagląda . TN Stara Wieś 1978..Słońce nisko. K 10 Poz 285. 67 .: Oj bodaj ci hultaju . Bodej ciebie. księżycem i gwiazdami Bóg przyozdobił świat. Sob Lubus 56. Oj.136 137 SŁOŃCE . Gaj Rozw 117. robić sie ji nie kce. PIEŚNI WESELNE 61 . która ja nie spałem Z kochanko SWO. zabiroj sie Mantu do cepyka. spoglądała . . bo mój kochanek daleko. Oj.. Juz mozes zachodzić. Kot Zn 410. TN Białobrzegi 1988. Nie "oddam jag"ód na litość Buoga . Sloneńko nisko ~ wieczorek blisko. a mnie są okrutne. smutna jest dziewczyna/chłopiec. Komu słońce świeci. panna młoda do ślubu jedzie / za stół idzie. Wysoko jest jeszcze. TN Dąbrówka 1967. podob. Wyjdę na polerko.: . Młoda do ślubu jadzie. cy wysoko jesce. Pici Ś! 2/347. Już się rozejdziemy moje towarzysko.Wychodzi słoneczko z wysokiej góry. ci jesce. li jeszcze. K 6 Krak 427.....: Krzyż Kuj 1/228. .Słońce smutno wschodzi i zachodzi. 76 I . war. bo już miziutko słonie.. Kup Pol 10. ji Kasia sie przechodzi. Oj Janku. Janku dla Boga.A u Chmełki na góreńce.. Jag wysoko jesce. chodzi. .. Smutna i jeszcze smutniejsza Ta nocka dzisiejsza.. bo mama nie zgrontuje.. dziewcyna. TN Piotrków 1953. K 26 Maz 105. a ho mój Janeczek. Jest w . jako koralik stalą.Dziewczyna spogląda na słoneczko. drużyna. żeby ciebie Janku na świecie nie było.. .. TN Gołąb 1988. 74 B Dodaj ci słońce nie świeciło! Zęby t o b i e było Słońce nie świeciło! Kiedyś mnie ty wziąść nie chciała. Puść mie.dokumentacja SŁOŃCE dokumentacja PRZEMOWY WESELNE 58 ... Oj bywał ci ja U kręgu miesiąca.. bo już wysoko jest słonie. a do domu nie jest blisko. Janku. K 16 Lub 164. tak tćż i ty. wysoko my jeszcze... Robić mi. Zęby ciebie Janku nie nosiła ziemia. K 39 Pom 162.. Przyjdę na poleczko. war.. czy wysoko jeszcze.. słonko nie świeciło. TN Dobre 1977. juz jest nad zachodem. piele Marysia drobną ruteckę tam za nowym ogrodem.. Jasiu. smutny jesteś bez przyjaciółki. Do dóm mi sie mięsko. siadoj Maniu moja. w konie. d. Zęby lobie było słońce nie świeciło! Pies Śl 1/270. LL 1965/4 /22.: Stoin Żyw 208-210. 77 Kołem. niech cię błogosławi mamusia z ojcem. a bo mój kochany na jynnej wsi jeszcze. Już możesz zachodzić. juz słunecko w rogu stola.. Dąk Gręb 63. Bo ten mój kochanek. K 40 MazP 428.. Krzyż Kuj 1/85. TN Krasew 1988. Ziemia TUP nosiła. nasa nadobna. wieczór blisko. Rog Śląsk 81. a.od matule pójść nie chce. dzień bez słońca. K 39 Pom 113. 59 . jak wysoko jeszcze. upadaj w stronę za słońcem. .. Jida na półeczko. Spojrzą na słoneczko: Słoneczko wysoczko.. . Którą spędziłam z kochankiem swym. wschodzi i wybija w górę . PIEŚNI MIŁOSNE 71 . górą .WAK IR R6 /1 30 .: Pies Śl 2/458.. Poglódd . Jak smutna noc bez księżyca. W niedzieli rano słonejko wschodzi. Do matki daleczko.. Idzie do ogrodu . dochodzi. popatrzym ..dalekiej drodze. war. Stoin Żyw 289.. cy wysoko jbsce. bo wysoczeńko słonie. a. Marysiu moja.do ogródeczka. a mąż ci będzie życzliwy bez miary i końca.. podob. TN Księżomierz 1984.. 229. miody bez przyjaciółki . czerwone słoneczko. Jasicku.O moje słonecko. kąpało sie tam słońce. Kołem. war. Dwa dołeńki wody miało.. Słońce nisko. TN Nedeżów 1977. K 48 Ta-Rz 317.Śl 1/14.Kręgiem/kołem/górą słoneczko idzie/wschodzi/. do tego głęboczeńkie. Na poleczko poszła . war. Najświętsa Panienko. tak przioźdobil fiyrmament: słońcem.smutne. Szła dziewczyna koło młyna . możesz zachodzić. war. K 20 Rad 217. war : Pies Śl 2/737.. bo morze szeroczeńkie. Wyńdę na poliszko. Mogymy społu spać.. PicS Śl 2/635. Her Kai 2/148. podob. Bychawka 1977."O juz slunecko.. kołem słoneczko jidzie. kąpało sie słonejko. TN Karczmiska 1977.Bo wianek ci zwiędnie prędko od wiatru i słońca.. I wejrzała na słoneczko. K 40 Mazp 405. Na poleczko zaszła.Ratuj mie tatusieńku! .. W konie. K 44 Gór 341. Bo sie do ślubu zbierała.. Komu słońce świeci. . Słonecko.. 66 . . juz muzyka. słonecko.. e. Pies Śl 2/14.Już ja cie nie zratujc.. waspan.. kąpało sie.. ZWAK 1878/108. Kręgiem słoneczko Zza gór idzie.Słoneczko nie zachodź jeszcze. Możesz sie mi przydać. a dzień bez słońca.. kąpało. wiecór blisko. pozird na sionko. 7G II Słoneczko... bo mój kochanek przyszedł. 73 . Rog Śląsk 226. Pies Śl 2/451.: Krzyż Kuj 1/85.. 70 . Lom Śląsk 409. 60 . ji spogląda . Posła na polecko. mmc tylko jednemu kryje się za chmurę. Stef WarmPś 1/29. Zaszła na poleczko .. TN Krasew 1988. Rog Śląsk 204.. podob. Szła dziewczyna kolo młyna . Nie zach^ódź czerw"one słoneczko . zbija się i w górę. sama w morzejko wpadała. Rog Śląsk 80. słońce nisko. Posła na . Krzyż Kuj 1/231. Gaj Rozw 189. Słońce nisko. Bo ten mój kochanek Daleko we świecie.. gdzie ja będę nocowała? K 33 Chel 330. . b. Kiedy to Pan Bóg stworzył świat.. war. bujny wiaterek wieje. .. 75 . Oj. da ... puść mic. Wyszła na poleczko... niziuśko. . Oj bywał ci ja U jasnego słońca. spójrz w okienecko cyli wysoko na niebie słonecko. Kur Opól 49.Można bo to poznać siroteńki wesele. Pies Śl 2/755... a bo mój . Jednym słońce świeci i zapada w góry. podob.. nasza Maniusia do ślubu jidzie. b. K 26 Maz 181. Hol Wes 104. TN Żmijowiska 1988. TN Łubcze 1983.. bo ja jeszcze mam do matki daleczko. Hol Wes 138. TN Kielczewice Górne 1977. K 6 Krak 128.Korowaj był u słońca i księżyca. Wschodzi słońce. robić nam . Słonecko. war : LL 1961/4-6/65. TN Poniatowa 1987.. 7. bo juz słońce nisko. Nie zachodź mi jesce.: K 28 Maz 171. młoda Kasiunia po chałupi chodzi. a bo mój jedyny .Noc bez księżyca.. spojzdrzę .. Wygląda ma miła z nowej komory. wielebny mtody-panie. wschodzi 1 wzbija si ę w górę. K 25 Maz 169.. K 2fi Maz 240.

A jak . tam kochanie moje. Słońce świeci a nie grzeje.Kiedy będzie słońce i pogoda. K 51 Sa-Kr 198. K 28 Maz 269. zblod mi.Miesiąc świeci. Oj lalo lalo . W tej stronie gdzie słonic. 105 Ropczyckie. . b. LL 1962/4-6/94.Zeszedł księżyc.. da cy się wiatru bois. słońce nie dogrzeje w tym głębokim dole. Kot Rzesz 372.. gwiazdy . PIEŚNI HISTORYCZNE 101 Słońce świeci bołiaterowi dłużej trzy godziny z woli Najświętszej Panienki.pójdęć ja z tobą Walusia. pogoda. ujrzał pannę w okicneczku.Słońce siada. K 22 Lecz 64. słonko ci to powie. K 39 Pom 117. 93 Słońce. TN Rachanie 1978. z: Wisła 1887/145 z Krakowskiego. choć na świata końce.. wionek uod słonecka.: . war... 95 D Miła ta strona. gdzie Jasieńko/luba. Świeci miesiąc. war.Słoneczko mi zaszło. Ach. jutro rano wejdzie: Już ci moja matuchna do mnie nie przydzie. dzie Jasieńko gada. Stef WarmPś 1/82. zloty warkoc cesała. Red. Słońce siada.: ZWAK 1891/148. Usiądziem Józiu . jeszcze mie ta milsza.. 94 Ach widzisz. Mila mi ta strona.. K 41 Maz 49. K 5 Krak 167. . mój Jasui[ku]. a zimny jak woda. TN Gielczew 1978. Stef WarmPś 1/174-175.: Musiałoby nie być na świecie . przyszła chwila. Jasiu. war. milsza ta. tę dziewczynę. Świeci.. słońce jej nie przygrzeje. 82 . . b. kochaneczko. K 6 Krak 418. . TN Gielczew 1977. b.. Święt Nadr 165.: K 16 Lub 259.: Stoin Żyw 133.Bóg dał ci. mój Boże. A słońce słońce bardzo .. . podob. . świeci .... K 18 Kieł 120.. 99 . K 18 Kieł 132.: Siądźmy sobie Stasiu przy tej dolinie. Usiadł na ganeczku na złotym słoneczku. gdzie słońce. po białej drzewinie . a mej szczęśliwości chwila nie nadchodzi. 447.. LI. Pójdzie. w gęstej krzewinie. war : Księżyc zeszedł. kochaj dworzaninie. 80 A . że nie chodziła za słoneczka do dom. żebyś moją była. Jasiu.Słońce podarkiem bożym. by nie ogorzała. Rog Śląsk 152.. pasła Karlinka bylki na łonce. K 44 Gór 146. podob.. 87 . to słońce na niebie.. TN Kol. Hajd Nie 208. pasta Kasia gęsi . Kot Zn 297. Kot Rzesz 473. co kocham nad duszę.. K 22 Lccz lor.. młody jak piórecko..: . 81 . K 6 Krak 107. Biel Kasz nr 377B. nie dogrzeje złożonego w grobie. Żebym se nie wybraudziewcyny z tysiąca. war... jakże mam wojować. jo sobie tyz zbladła. . Pies Śl 1/318. .. Zgaśnie zarza i słoneczko.. Ło śwantam Jonie . Jenoch jo chodziła po miesiączku w nocy. . A w lecie w lecie słońce gorące. t a m sporzieć muszę. wiatru .. O. K 48 Ta liz 162. rosa pada. Słońce świeci a nie grzeje. K 28 Maz 295. TN Rogatka 1978. moje serce roztopnieje. war. Sad Podh 143. ... A gdy mie już złożą w tym głębokim grobie. K 25 Maz 187. nie mam komu jej dać. K 27 Maz 318.. Siądźmyż Józieńku . K 6 Krak 388-389.: K 16 Lub 284.. który zapowiada sytuację spotkania]. [nie zdradliwie]. ZWAK 1891/77. dzic stoneńko siada.. Oj lato lato gorące. K 2 San 234. słońce grzeje.... Nyr Kar 62.niech . podob.. Ej. słońce grzeje.. 95 A Gdzie słońce. Piel Śl 1/483. Iżech nie chodziła za słoneczka do dom.. . przyjdź Jasiu do mego ogroda. Stary tak jak kłoda. K 21 Rad 4.. 86 . 95 C W tej stronic gdzie słonie kryje jasność swoją.. 91 . dwa podarki Boże. K 39 Pom 448. dzic sloneńko schodzi. Kot Rzesz 373.Tak jak jest słońce. K 12 Poz 176.. Stef WarmPś 3/28. Pies Śl 2/656.. Pies Śl 2/657.. Pies Śl 2/657.. do dziewczyny/kochania serce mdleje.. co noc miesiąc wschodzi. Cisz Krak 15. karcemka go bawi. Chybaby nic uy"o słońca i miesiąca. karcemka. kochajże mnie. podob. Schowali ją pod ziemię. tam Marysia siadała. PieS Śl 1/359. jeszcze mi ta milsza gdzie ma luba chodzi.. Jasne gwiazdy. O jeno będzie słońce i pogoda. Zgaśnie tobie twoja zarza. przyjdź .. Pies Śl 1/425. zeszła chwila. Księżyc świeci. Piat Krak 14. gąski . a nie zdradzaj.do kochania serce mdleje. Stoin Żyw 220. czy się deszczu boisz? Oles Lub 11. mój Boże.: Krzyż Kuj 1/188. tam i miłość moją. war... war. 96 . TN Sąsiadka 1966. Słonko świeci.Poczekaj. K 16 Lub 213.. 89 . dzie Jasieńko chodzi. K 26 Maz 261. TN Karczmiska 1980. K 40 MazP 564.. najjaśniejsze słońce. Piat Krak 190. miesiącka nie widać. 80 B .: Piat Krak 325. oj cy cię słońce pali. bala się słonecka. grzeje jak słonecko. Ach Boże. . war: K 16 Lub 258. K 12 Poz 199. K 6 Krak 106. Miesiąc świeci.W komórecce wysoce tam si ę słońce migoce.tak jest miłość chłopca i dziew czyny. K 2 San 234. war.. K 41 Maz 192... bała się chmurecki. K 2 San 216. do mego ogroda. K 20 Rad 213.: Pies Śl 1/484. K 40 MazP 320. tain kochanie. a. Słonecko. o nic nie dbam kiedy ja mam.. ale mie dziewcina zawiedła do cienia. Oj słońce słońce słońce . dajźe mi ją. tak mi jest niemiłe. pasterka .Co dzień słońce świeci... do dziewczyny serce mdleje. 98 . ZWAK 1886/291.. Bała sie słonecka. D. jaż nas gorące słońce ominie. K 44 Gór 236. do kochania . pali . Oj cemuz . K 40 MazP 241. PRZYŚPIEWKI ŻARTODLIWE 102 . lecie . czy się wiatru/ deszczu boisz? Czego ty dziewczyno pod jaworem stoisz? Czy cię słońce piecze.A moja Marysia w nocy przyjechała. Rog Śląsk 92. Rog Śląsk 168. jo "od k"ocha-necka. Pies Śl 1/227. . Do kochania serce mdleje. kochanie. Stoin Żyw 15. Świr Pies 133.. do kochania . war. por. W niedzielę rano słońce jarzące ... wysła chmura. by jej nie omokly na głowie wstązecki. przyjdziesz Jasiu do mnie do . K 26 Maz 215.19. TN Bochotnica 1988. Oj lecie lecie . jasny miesiąc. Pies Śl 1/127.139 138 SŁOŃCE . K 6 Krak 427.. Sad Podh 147.. Mila mie ta strona.. 97 . Chód Śp 193. dziewczyno. miesiąc. tę jedyną.. 1959/5-6/97.. podob. Kot Rzesz 333. jeszcze mie ta milsza. TN Gorajec 1984 [o Piłsudskim i Moskalach. późno się szykować. war : K 13 Poz 175.: Dlaczego . a. TN Konopnica 1979.. „cudzie nad Wisłą"]. po drobnej leszczynie.. K 45 Gór 231..Jak ty pójdziesz do ołtarza.Zblod mi wionek... bez tych zyć krakowiak na świecie nie może. 85 . K 48 Ta-Rz 150.: LL 1959/3-4/73. ZWAK 1R85/264.. Słońce zza gór wyszło... Ach! sionce. Wersje prozą: Czap Mat 66. 84 . war.. wiater wieje.. war ZWAK 1886/125. K 12 Poz 176. K 12 Poz 105... K 12 Poz 4. Płakać będziesz. dał zdrowie. słońce rażące . 100 . W której stronic słonie. podob. ZWAK 1886/258. da spor-ziol i na niebo . K 39 Pom 117.. war. motyw w opow. a.dokumentacja SŁOŃCE dokumentacja 92 78 . Biel Kasz nr 325C. roztoczył ogon.. ciesyła mie ziemia. 83 . K 2 San 135.: TN Łubcze 1983.Ciesyło mie słonko.. war Wit Baj 220.. 88 .. K 41 Maz 78. Wyszyłam chusteczkę. K 26 Maz 232. deszcz mie nie doleje. Choćbyś zginąć przyszło. który żywi.. Kiedy już słońce zachodzi. me życie bez ciebie.W lecie słońce gorące/jarzące/rażące. Mila mi ta strona. na mój głupi rozum. tam kochankę zostawiłem.. Najświętsza Panienko. K 25 Maz 11. 90 — Czy cię [dziewczyno] słońce pali/piecze.Dzisioj słonce zojdzie. Kiej będzie słońce. byśki . Oj spor-zioł na słonecko. dziewczyna pasie wołki/byśki/gęsi na łące. podob Rog Śląsk 190. podob Stoin Żyw 323-324. Stara Wieś 1976. pasła dziewczyna wołki na łące [powtarzający się incipit pieśni miłosnej.Dziewczyna żałuje. do kochania serce śnieje. niechaj . ześ ty moja miła.Przez zielony dąb przeleciał gołąb. Kot Zn 446. Pies Śl 1/381. war. rosa pada. Słońce świeci a nie grzeje. cię Boże! cłowiek błogosławi. Nic opuszczę cię... Jelna 1984. serce mi od żalu mgleje. szczerze. MAAB 1908/170. Konop Krak 127. niech za to. TN Zawałów 1966. A mówiłam ja do ciebie. ZWAK 1882/114. że z mojej przyczyny Będzie ci słońce świeciło dłużej trzy godziny. niech . liczne war.. 79 — / spojrzał ci po słoneczku. 501 i 535. do kochania . Stoin Żyw 233... słońce. war. Ej lecie. Kot Rzesz 264.. Rog Śląsk 127.. w której słońce wschodzi.. Pies Śl 1/425. podob. K 27 Maz 303. K 12 Maz 1. odwodzilić mnie smolarscy parobcy. Pies Śl 2/671. Słoneczko go żywi. Pies Śl 1/490.

. . który moc zawdzięcza temu. PIEŚNI MARYJNE 106 — Maryja ozdobiona słońcem. i stworzenia z Stwórcą cierpiąc. jak plącze niebo usilno.. ale go nie zastał w doma. . pardon.. . ze słońca bez trzy dni nic było. Na ustach śpiew.«A słońce?)) . 111 . Zawsze słychać miarowy. jak kieby poseł ode mnie do słońca. a. wydaje je za mąż. LL 1957/2/20. Matko Boża.mówi chłop . Błoto. 108 A .. i dopokądem się nie wydobył na wierzch z uwziątku przeszkodnicy. Biel Kasz nr 35. Jak na niebie miesiąc jasny wzejdzie. kiedy jest wiatr. gdzie baranek. proszę.«A deszcz?)) . ta polska piechota. rumiana . W tej wieży dał [poganin. TN Rcchta 1978. księżycem. miesioc. a. . Dziewka powiedziała. war. Wiatr odpowiedział: «nie bój się dzieweczko.] Wyszedłszy ón mąż na śnieg. lasy nie chcą przyjąć grzesznych dusz. Rozmaitymi gwiazdami.. gwiazdami i planetami.Siłacz wydobywa słońce. 105 . niebo . sionecko wszystko naju daje. żołnierzowi rodnym ojcem będzie ." Dopieroż wziął kopyść i na stojączku (stojąc) zjadł słoneczko ceber miodu. jak niebo plącze usilnie... wodę . I gwiazdami przyozdobi... mój Boże. kto tu jest?" Ona mówi: „Słuchaj. ciesy s i ę ) ) . ujrzał blisko w lesie jakieś ognisko i skierował się ku niemu. czemu już trzeci dzień nie świecisz. Piotr i św. słońce zgaśnie. ZWAK 1R80/S8. . Z nieba deszcz krwawy padać będzie.to trza przyjąć. pogodna twarz. słońce ..O Maryja. a oni pytają: «A lubicie ta mróz?)) . trza z byka spaść. Wiatr powiada: anie bój się dzieweczko.. 107 .. a. płaczą nad niedolą ludzi. zorze siostrami żołnierza. siedziała słoneczkowa siostra sama i kiej opedzial wszyćko. niech Ci świeci w maju zorza. który starł śmierć i szatana. gwiazdy . przyszedł słoneczko i peda do niej: „Hę.. usilnie płaczą nad nami. Zbiegli się w jedno miejsce w polu. 108 B . Król zawołał swego najstarszego od wojska i peda mu: „Idźże mi ano.. . Paweł) i prosi ich o trochę węgli żarzących.Góry Syońskie.matką. Mróz bez wiatru nie umrozi. księżyc . słońce nic spali. na słoneczko . ze jakem jechał przez morza. boleją z Chrystusem. alleluja! Z tym bolały.Gdy z Antychrystem człek się zbrata. na miesiąc . Twej urodzie.(tJużcić.. ino jego siostrę. a nie wyglądaj. ja ta nie będę)). . obłoki . Barbary] wymalować. Alleluja.: K 42 Maz 416-417. Jako ten świat oświecają.. gwiazdami.140 __________________ SŁOŃCE . wszystko dojrzewa... jak słoneczko przyjdzie. swej jasności ustępuje. i rzekł do dziewki: u ja cię przemrożę))..ojcem.. 110 . miesiąc .[Mężczyzna wybrał się na poszukiwanie ognia. domie wiecznej chwały. K 18 Kici 187. każą na się robić wodzie. nie patrz mu się w gębę. Myśli. Posłuchajcie. K 40 MazP 558. z którego słońce bierze swój zaranek.. w sercu ból wciąż nieść.. pilnie. ojciec św..Ona na to: „pierwej śniadaj bracie.. bo jeszcze dzisiak (dzisiaj) nie śniadał. Jak na niebie jasne słońce wzejdzie. to ci da odprawę. Szew Niech -i!). woda." Poczem zaprząglo ... Stef WarmPś 89.. trzecia gwiazdę. Tu ujrzał kolo ognia trzech ludzi (a byli to: Bóg najwyższy. Wkrótce. żołnierzowi rodna matka będzie .Miesiąc. gminy Aniołów.. war. obłoki.. jedna złośliwa carnoksiężnica.. PIEŚNI ŻARTOBLIWE 114 .. przebiła mnie dyjamentową spilką. Dusze wstali.. Niech zobaczy cłowiek każdy.<(//a. war.. że ssał mleko matki przez 7 lat spuszcza się jamą w podziemia.. słońce. na ustach śmiech.] zawołali: Słuńce. K 18 Kieł 182. dziwują się Twej ślicz-ności. [O Matce Boskiej] Z dwunostu gżozdów Koruna na gloże.: . ani wiaterek nie dowjeje." Wlazł poseł za piec i widział jak ona przygotowała bratu ceber miodu praśnego i kopyść do jedzenia (zamiast (yifct) położyła. zapłakał i.. K 13 Poz 125. Nimasz-ci to jak młynarzom. na slu]ńce [w cd. boś Ty Panną nad pannami. i młyny obraca)). b. b. Czy to deszcz. Jak na niebie jasne żarzy wzejdą.. ona rzekła do niego: „Zaczkaj królewski posłańcze. spaniałości. . to robi sic jmaczej. bo na słońce nie wyłażą. bo ci oczy wypali. deszcz.Piechota maszeruje i w deszcz i w słoneczną spiekotę.. góry. DAŚNIE 115 ..Księżyc. war. jak w łóżeczku. słu3ńce prszimni t i nas. Bóg da . Etnl 1994 Hart 164. śmiech. LSK ine i/ 6 1.. Barbara] oczy odwróciła. słońce i z gwiazdami płacze... Ciemności wnet zalegną wszędzie: Pogasną gwiazdy. dowiedzieć się. PIEŚNI DZIADOWSKIE 109 . Jak na niebie jasne gwiazdy wzejdą. spytaj się. Etnl 1989 Bilg 131. hę gadaj. . Nastąpi wkrótce koniec świata . gwiazdy. Ku niebu okiem patrzyła... Krz PBL nr 276. czyliście widziały. bo osusza ziemię i czyści powietrze. K 19 Kie] 219. wszystko to łaska Boża)). wszystkie gwiazdy..: Szew Niech 317...Babować słońcu złoto ji gwiazdki niebu kraść.nJużcie i to dobre.. Samo się słońce dziwuje.. Mróz się gniewał. jak P. bo orzeźwia ziemię i czyści ją. a słońce nie spali.dokumentacja 141 SŁOŃCE dokumentacja PIEŚNI ZAWODOWE 103 — Młynarz nie wyłazi na słońce. zabija starca i wyciąga panny na świat. b. Świecia t Apostołowie. wpadłem w morze.braćmi. gdzie spotkali dziewkę: mróz.: . wesoły wzrok. PIEŚNI SIEROCE 113 Na zelon im smętarzeczku będę spala. Siłacz Dydak.. równy krok. nadto war. Kto nim rządzi i sprawuje. Słońce. bo mróz bez wiatru nie umrozi. braciszku.. maszerując jako ta piechota. Jasnością swą napełniają. To maszeruje szara piechota.] K 14 Poz 94-99. Bogi swoje wyrysować. Stef WarmPś 3/97.. nie mogłem świecić. por. bo Pan Jezus nie chce mjec nas. Jak przybył poseł. Nyr Kar 354. K 10 Poz 217. [„Starzec z mosiężną brodą" więzi w podziemnych pokojach trzy panny. Diaskorus. ruszać się począł... z których jedna ma „na ścianie" słońce..: tamże. a tu naraz . taką rzecz: przyleciał do ciebie poseł królewski na orle. trza być jidiotą. lasy . I kto nad nimi panuje. Poseł. wszędzie . . war. A komóż tak . Od tych [Św. K 19 Kieł 141. za co ono nie świeci trzeci dzień?'1 l}oseł królewski wsiadł na orła co duchu (prędko) poleciał do słońca.. księżyc z planetami.Bóg sposobi świat i zdobi go słońcem. mój Buoże. ... Słota. zol) też zagadki nr 5. Słońce. oddaje im ich światła. czy słoneczna spiekota...." Słoneczko odrzekło: „powiedz mu siostro. TN Szyszki 1978. co aż nic nic ostało.. miesiąc.. księżyc i gwiazdę razem z trzema pannami z podziemnego świata. żołnierzowi rodne siostry będą. .. słońce i wiatr. pilno. PIEŚNI ZADUSZKOWE 112 . jak nowa gwiazda biegła. K 33 Che! 114. Więc słoneczko raz jeszcze pytał się: „Siostro.. do Matki Boski . tylko siedzą sobie w chłodzie. Słońce powiada: <ija cię spałę)).. DA. czy słoneczna spiekota. Słońce. miesiąc. Jeden król (są słowa podżylego wieśniaka). 117 Wiatr jest najmocniejszy.. 104 .1KI 116 ... siedzi w chłodzie. miał wojować.Miesiąc . Kszćnzyc pod nogamy.: Kam Pom 30. żołnierzowi rodni bracia będą . druga księżyc. lituje nad nami. góry ..)) . TN Kol Galęzów 1978. i to sic przyda. gwiazdy. gwiazdy . św. Nyr Kar 128. . K 22 Lecz 30. księżycem.Słońce mieszkające w niebieskim pałacu jeździ powozem po niebie. Wysławiajmy Chrysta Pana.. K 42 Maz 492. niebo a. jeno leżą sobie w kłodzie rozkazują .{(A wiatr?)) . kiedy jest wiatr. Miel Kasz nr 171A. co mu było duszno na zapiecku.cosik się trefiło (zdarzyło). pardon. kto ten świat sposobił. tylko się schowaj i wleź za piec. Gdze mie słonko nic dogrzeje.. klejnot nieoszacowany.. ze wiatr najładniejszy.Służą Tobie [Maryi] Aniołowie.«//fi. siostro! kto tu jest?" . słońce. K 48 Ta-Ftz 209. my do szkoły ciągle musimy iść.. bo ja tam będę)). Łodżano też w słońce.. słońce..: . 118 . słońce.

/ P o lsk ie sło ń ce . K o n o p n ic k ie j] se rc e . / S ło ń ce to c zy / o g ro m n y b o ch en ch leb a . ze b ęd zie sic za śn ic a ć . 131 S ło ń c e .] O n so b ie p o m y śla ł. 1 2 2 . N ie n a le ż y sia ć p sze n ic y p rz y d w ó ch św iatłac h ra ze m ( t j . / O św ic ie ch o d zi m ie d za m i / w k o ro n ie z sie rp n io w e j ro sy / p o śró d p szen ic zło ty ch . a b y czło w iek n ie był n a pa sto w a nym o d stra chó w n o cn y ch . . p o cz y m p o w rac a ją d o n ieb a.. / śc ia n y .143 142 S Ł O Ń C E . p o w ó z i w szystko ze sło ń c a sp ra w i. N astęp n y m raz e m m a co ch a w y sy ła sw o ją c ó rk ę. / id ą c z ży w y m i. N ic sia n o z b o ża . P ierw sza św ia tło ść b yła n a jw ię ksza . G o sp o d arz n ie sie je p sz en icy . C zeg o [k ró le w n a ] za d n ia . k tó ra n a to sa m o p y ta n ie Eh. w zięta po w ó z i konie ze sło ńca i p ojecha ła do kościo ła . D ru g a św ia tło ść b y ła m n iejsza . jeżeli on o nie w id ziało./ J u ż p rzesta ło b ić J ej [M . ji ziem ia rodzi pod sło ńcem ji do brze jest. P o sze d ł d o w ia tra . c zyli księżyc i sło ń c e w d zień .[B o h ate r p y ta sło ń ce i k się ży c . a p o se ł w ró c ił z tą o d p o w ie d zią n a o rle d o kró la . Sło ńce to w iad o m o . ż e w szy sc y są ła d n i.. d esc m iesiąc krzyw y i blady i tylko słońce jesce dosyć ładne. kie j lig a ć n a sp o c yn ek ". K 3 K u j 9 3 . 1 2 6 . b o ju z n ie d o ń d zie s. a sló n rck o w o ła n a n ie g o : ((N ie c h o d ź h a w (tu ). K rz P B L n r 2 4 7 7 . że b y sia ć . o trz y m an ą o d m ro z u z a z m ro że n ie k a rto fli. k tó ra je szc ze d y m i. n o c ą k ą p ie się z A n io ła m i w k się życ u . a. / P rzed o łta rze m p ó l / u k lęk n ie w stro n ę sło ń c a / m o d lą c się p o ko rn ie / n a ró ża ń cu z k ło só w . w zescy : „ D yć n a to w sc h o d zi slo n e ck o . „ b o w ted y p sz e n icę p rzyp a d a ła b a rd z o śn ić . że sie w y śn ic i .W śró d zb ó ż lip c o w y ch / zło co n y ch / d źw ię k ie m ko sy / p ieśii o ży w a .: L o m B a j 1 2 3 -1 2 6 . to ju ż lud zie to u w aża li. / W lip c o w e p o łu d n ie / O g ro m n e sło ń c e . / św ię to ść tru d zi. k tó ry p rz e d śm ierc ią za p o w ia d a m o rd erc y . to jest sło ń ce i k się ży c . trzy sreb rn e ko n ie cią g n ą zło ty i d y a m e n to w y p o w ó z. Z W A K 1 8 9 2 /8 4 . o b jeżd ża n im i p o n ie b io sa ch ca ły św ia t i z g ó ry sp o g lą d a n a zie m ię . / . K 8 K rak 221. J a k je st n a p rzy kła d jesicn io . S ło ń ce m a p a ła c ze zło ta . b y p o w ła śc iw y ch m iejsca ch p o ro z m iesz cz ać d u sz e p o k u tu ją c e. S ło ń c e [= C h ry stu s] m a p a łac ze zło ta .] E tn I 1 9 9 4 B a rt 1 6 4 -1 6 6 . od B og a n a m dan a. to ja k b yło sło n ce ji m ie sią c n a n ieb ie w d zie ń . b o się zb o że „ześllici" (zaśnicci). w ia tr i d esz cz i d o staje n a g r o d ę . O state cz n ie k rz y w d ę b ie d n eg o w y ró w n u je sło ń c e. 1 2 0 B . Z b ro d n iarz za b ija p o d ró ż n e g o . łą k k o b ie rc e . S ... g d z ie m u się k u ra n ie sie . [W . / . [M . w ar.S u fit . Z W A K 18 78 /H 9-1S1 . S itk o w sk i] A d Z ło te 2 3 2 . to sc id ź zb ierz. 1 2 4 .Id ę . c zy li w o k re sie n o w iu ). b ył księżyc . ślic zn y m ie sią czek . zob . Tu w ziu n m u okna po w yrzyna l. p o sta w iłe m ch a łu p ę i c ie m n o . 1 2 5 . k a rto fle i p o ży w ie n ie d la d z iec i.. 13 2 Ja k P a n B ó g stw o rzy ł zie m ie i p o w ied zia ł: Z ro b im y św ia tło ść .. 1 2 8 . g d y k się ży c w d z ie ń św ie c i). o na u bra ła się w sukn ię ze słoń ca. Gaj Rozw 97. K 7 K ra k 2 8 ..W szy scy św ię c i sp u szc za ją się p o p ro m ien ia c h sło ń ca n a z ie m ię . w k tó re j są : sło ń ce .P o k o rn a sie ro ta ch w a li sło ń c e. [W . Z a p y ta n a p rz ez n ich . / D zw o n ią ce . A le ja w iem p o co ty id zies. p sze n ic a . 1 2 0 A — [C h ło p id z ie sp y tać sło n e cz k o ..[W iatr. Baz Tatr 138.S y n w y sła n y w św ia t d o w iad u je się o d k sięż y ca . m ró z . co b y m ia rc y li. b y d o w ied zia ł się o p rzy cz y n a ch w sc h o d u i z ac h o d u sło ń c a . k tó ry p o ż y cz a k o lejn o o d b o g a teg o b ra ta : m ą k ę.: K rz P U L nr 5 101 ). że sło ń c e (k się ży c . zob. to syn sło ń ca . stą d C h rystu s w y jeżd ża co d zien n ie . p y sz n a có rk a m a co ch y . to ju ż n ie sia li. W i s ł a 1 8 9 0 /1 1 0 . M ą k ę ro z w ie w a m u w ia tr. R E L A C JE P O T O C Z N E 1 Z A P IS Y W IE R Z E Ń 129 K się ż y c sy n e m sło ń ca .g w ia zd y. EtnI 1994 B art 167. P o c e k ] S z cz A n t 6 3 1 .. K rz PB L nr 1245. / B ło n ia . nadto w a r. w sy sc y-ście b rzy d ki m ró z n a zw a la siw y . T N Jacnia 19 64 . P IS A N A P O E Z JA C H Ł O P S K A 1 3 3 . K u ra co no si n a ka len icy.K ró le w n a c h c e sz at ze sło ń c a . c o b y te lu d ziska w sta ja li d o ro b o ty . n o w szystki jid n a k o w y im ia . g dzie Złota D olina . że n ie w ie.w ielk a św ia tło ść o d D o g a d a n a .. to ju ż ta k . [W d o w a w y sy ła sy n a . m iesiąc .. [S . b o h a w g o rą co . / . g d z ie m ieszk a „ p an m iesiąc ze k " z m a tk ą . w ięc po szedł do sło neczka . Wit Baj 154. w ic h e r n a zw a la św ista k./ n ieb a k o p u la . b . 13 7 .T w o ją m a tkę sp o tyk a m la te m . d . K rz P B L n r 425C . P ig W y b 1 5 5 . g d y św iec i sło ń ce i k sięż y c. z a k tó ry o jc ie c b ez w ie d n ie z ap rze d a ł c ó rk ę . B ó g u sta n a w ia n a ic h p a m ią tk ę św ięto . ze to co sik źle w ypa dło . [J. Z W A K 1 8 8 6 /1 0 6 . że ta b y ła ta k a . 130 N ie n ależ y siać p rz y d w ó c h św ia tła ch (sło ń c u i k sięż y c u ): a. to ta k a . / I ty . N ie siać p szen ic y k ied y d w a św iatła są n a n ie b ie..g a n i i z o staje u k a ran a . b o m ó w io . K -1 2 M az 4 5 4 . n o to sie n ic sia ło p sze n ic y . / w ra c a ją że ń c y / z kło se m w ło żo n y m w se rc e . Ja k ln y sia li. b . b o ta kie c za rn e k io sk i b y ły . K o c zo t] A d Z ło te 1 0 9 . ja k sercu d a je . / W n o cy księ życ . P o d o b n y lo s sp o ty k a ko zę zło to d ó jkę . z g an io n y za o b ra z sło ń ca . k tó ry m u si o d d a ć p rzy w ła sz cz o n e so b ie cu d o w n e p rze d m io ty .A p o la tw o je / J a k k ło s p sze n ic y: / Z ło te. / a w d zień sło ń ce / jest m i ża ró w k ą / i ta ka jest / m o ja ch a ta . zo sta w ia g o na m . G a j R o z w 9 7 . / p o te m sp ły w a . d . A n i o k n a . C h ło p p o sta w ił ch a łu p ę . g d y śp i i o d p o c zy w a p o c ię żk ie j ca ło d zien n ej p ra cy. . Or L 1936/150. k o n ie. K 3 K u j 93.] M iesią c ek . 1 1 9 . p ro si. D ąb się o tw o rzył.) ja k o je d y n y św ia d ek zb ro d n i k ied y ś g o p o m ści. m iesiąc . d lac ze g o sło ń c e w sch o d z i i za ch o d z i.S ło ń ce /k się ż y c /d rze w o św ia d k ie m i m śc ic iele m zb ro d n i. po dob . k tó re p o u szk o d ze n iu p o ży w ie n ia o b d aro w u je b ied a k a k ija m i. / T a rza się p o n ic h . / J a k ko ń n a łą c e. sło ń c a i k sięż y c a . N i b y ło zia rn a . ja k b u ty zo b a c zy ł że la zn e .. ka j Z ło ta D o lin a . sło ń c e. że n ie b ęd zie d o ro d n a . n ic eg o . g ro n ia . k tó re .G łu p ie c n ag an ia k ap elu sz e m sło ń ce d o c h ału p y . a n a to za c h o d zi. o n a za ś d la z y sk an ia n a c z asie w y su w a ż ąd an ia] N iec h m i o jcie c u b ra n ie . p sz e n ic y i ta tark i. Szyf Trąd 43. b o b y ś sir sp a ly ł.] O n id zie . w ar. w ia tr i d eszc z . K 51 Sa-K r 7 3. b y g an iąc y g o k ró l u m ac za ł p ęd ze l W sło ń c u . 1 3 8 . T N K rasiczyn 1985. p o d o b . b y ło sło n k o . C y b u lsk i] S zc z A n t 2 2 6 . p sz en ic y .. m ró z . d rze w o e tc . I n a zw a ł w szy stk ie g w ia zd a m i. zb o ż a . b o się n ie u ro d z i. P rzy sie w ie p sz e n ic y i ta tark i n a leż ało z w ró c ić u w a g ę . .. / a ja się g a m p o n ie . .] K rz P B L n r 4 0 0 . ja k w sta je / i p n ie się w yże j p o n ieb ie .1 i . ja sn e sło n ko b o że . E tn I 1 9 8 9 B ilg 1 1 1 . E tn I 1 989 B i l g 10 0. L u d 1 8 9 8 /1 1 4 . podob. p o w ie d zia ł B ó g . W ięc sia ć trze b a alb o p rz y k sięż y c u (w n o c y ). 1 3 5 .C h ło p n ie sie sło ń c e / n a ra m ie n iu . C z ap M a t 9 6 . K 21 R ad 190. T e n g a d a : C o w y ro b icie? N o . to i od króla otrzym ała. k tó ry je st n a jład n ie jsz y . A k się życ . N i b y ło a n i jim io n ó w . b o się b ęd z ie p szen ic a św ie c iła (b ęd z ie rz ad k a ).: K rz PB L nr 480B .. żeb y n ie m u rzy ła czyli śn ied zią się n ie pok ry w ała. alb o g d y te n z asze d ł ró w n o z e d n ie m . to i g ada tak będzie dop iruś w id no . 1 2 7 . [K ró le w n ie o jc ie c n arz u c a się z m iło śc ią. 1 2 0 C . ji m iesiąc. 1 2 3 ..P ro m ie ń sło ń c a p o d a rk ie m . K rz P B L n r 1 7 1 2 . g d zie m o ż e z n a leź ć ż o n ę . g d y n a n ie b ie b y ły d w a św ia tła: sło ń c e i k sięż y c . je st d w a św ia te ł m y n a zy w a m y . c .. i m a c h a .. o d p o w ia d a . C zap M at 54 . n a sze o jc zy ste / o zla c a zie m ię .Z a p la k a jc ie zło te zo rze . A trzec ia św ia tło ść . Lud 1897/141. za c o w y n a g rad za g o je d n a k o b ru sik ie m . C isz K ra k 1 5 2 . ta m o k m d ju z d w ie ko p y ja j. ló rn y . b . a te b iją ch ciw e g o b ra ta . O r L 193 5/1 58 .M a la rz. podob.. TN R ury Bonifraterskie 1960. g w ia zd y. a b y n a n ie b ie n ie b y ło d w ó ch św ia teł ró w n o cz eśn ie (tz n . 13 6 . K rz PBL nr 960. ze to jest św iatłość w ielga . T o to m ó w io.p rzed e m n ą w id zę sło ń ce / p o ra n n e . [P a sie rb ic a w y g n a n a z d o m u p rze z m a c o c h ę . p rzy ch o d z i d o ch a łu p k i. zeb y n ic ła p a ło św ia tło je d n o d ru g ie g o . K arc zm arczy k ] S zcz A n t 4 0 1 ./ to czte ry stro n y św ia ta . 1 3 4 . p odo b. n a g a n ia w id o k d o ch a łu p y . m ró z i sło ń c e p o m a g a ją b ie d n e m u c h ło p u ..słu g u sikie m k rad zio n y m n a stęp n ie p rz e z b o g a cz a. / w id zę ra d o ść . słon ce ^o.d o k u m e n ta cja SŁO Ń C E d o k u m en tac ja m ó w i:] sło n e czk o c h m u ry d o w o zu i p o je c h a ło d a le j..[S y n ry b ak a szu k a Z ło te j D o lin y . S ło n e czk o p o w ie d zia ło . / Z k ro m k ą ra zo w e g o c h le b a / w u m ę czo n e j d ło n i / o c ze ku je n a jd ro ższe g o syn a . ln u . c. E tnI 1989 Bilg 111. i slu ń c c na gan ia m . a ta tark ę p rzy p a la ło '. 1 2 1 . ze jak d w a św iateł było na n iebie. I m a ch a k a p e lu sze m . S y n o d n a jd u je w le sie c h ału p ę . że u o na na s u grzew a.

Jana Chrzciciela ZWAK 1879/33. Duf STB 315-317. kurza ślepota i zapalenie oczu K 7 Krak 152. MAAE 1908/46.S. Michalska] Szcz Ant 536. For Sym 92-97. Solnce igraet. Giey Mit 127-137. Eksplikacja: 1. jeżeli we wtorek mięsopustny słońce pięknie wschodzi albo w dzień Zwiastowania przed W. Kul Wid 3/507. podob. -♦stonce 1. Lublin 1984. gdzie pasie się bydło. Typowy początek pieśni ludowej: W niedzielę rano słoneczko wschodzi przyporządkowuje początek akcji przedstawionej w utworze początkowi tygodnia (niedziela) i dnia (rano) 4. • W. / Tylko jego stonko każe mi wstać z rana. *► Na podstawie charakterystyki W. spalić K 15 Poz 299) czarownicę ZWAK 1881/120. N i e b r z e g o w s k a Stanisława. s. s. -►GWIAZDY. jest pięknie. To integralne ujmowanie rzeczywistości ma odbicie w charakteryzowaniu jednostek czasu i przestrzeni za pomocą tych samych przymiotników: krótki wschód. / Oprócz mego nie znam ja innego pana. Warszawa 1981. praca magisterska napisana w ZJP UMCS. 'miejsce. światło). we węglu iskra złota / słonecznika spoza plota. bwdawki MAAE WSCHÓD SŁOŃCA Wstęp. Dokumentacja: Kolędy bożonarodzeniowe i noworoczne. np. odpędzić chmury K 51 Sa-Kr 56. 8-11. Wórt IIofT 8/31-74.462. 5. wojna TN Gorajec 1984. D e s z c z będzie. De VriesDic369. 958-963. Kul Wiel 3/450. Relacje potoczne.S. jest czerwony będzie w i a t r Wisła 1900/464. [E. Pieśni sobótkowe.jako graniczny . HerdLek 146-147. łąki i miedze. dzień Zielonych Świątek K 15 POZ 112.S.S. Kup WiM 9. Mosz Kul '2/-1 -11. Analiza semantyczna nazw słońce i księżyc w polszczyźnie ludowej. 37-39. gdy ładne kolo słońca zza góry wychodzi TN Krasiczyn 1985 lub gdy podczas W.Witam cię.S. 153) oraz choroby s k ó r n e: kurzajki Kul wiel 3/418. Sad l o w s k a Jadwiga. TN Smólsko Duże 1984. T o 1 s t a j a Svetlana Michajlovna. D z i a ł a n i a o wschodzie słońca. Symbole. S. odzyskać stratę ZWAK 1887/33. Słońce rodzi się 13 grudnia. 'czas. [w:] SLSJ. (a) Czas przed W.. łajna. SKS1 Lec 358. Powszechnie używana nazwa: wschód. Emocje. w miejsca. rosę i zioła.księżyc . Dek sier 161. S t o m m a Ludwik. 22-24. ■ oo Czas W. SSSł 462-463. Wniebowstąpienia Pańskiego K 34 Cheł 153. w powszechnym użyciu są wyrażenia bezpodmiotowe: świta. Etnl 1989 Biłg 105-106. 141 . słońce wysoko. południe nazywają zarówno momenty czasu. zmór GrodzLęcz 69. Chev Dic 1/2M 223. z lasów idzie mgła ZWAK 1882/199. 'czas. słońce nisko itp. np. W.także u r o d z a j e i przyszłe z d a r z e n i a . P i 1 i c h J.S. podobnie jak rzadka wychód. Sim Wierz 235. mały wschód.S. wit Baj 274 (min. SŁOŃCA.S. a szczególnie przed wschodem . W obu wyróżnionych znaczeniach wschód i zachód tworzą opozycję w ramach zamkniętego modelu czterech stron -oświata i momentów granicznych dnia i nocy. rozpoczyna czas działania 4-6. przepowiada się p o g o d ę na najbliższy dzień.S. [A. Mif Tok 1/461. ZAĆMIENIE Jerzy Bart miński. oparta jest na obserwacji ruchu S. wytacza się z morza. KSIĘŻYC. 433-454. Zebrane w tym czasie zioła sprawiają. Bożego Ciała K 34 chel 153. mówi się też słońce wstaje. 1. tyś jest skarb trwały / Ty nam ogrzewasz góry i skały / Witam cię słonko w niebieskim dworze / Ty nam ogrzewasz ziemie i morze. Pig Wyb 77. można o d p ę d z i ć lub unieszkodliwić (np. iż czarownica traci swoją moc K 18 Kieł 51. słonko jarzące / Od ciebie biją promienie gorące / Witam cię słonko. zapobiec odbieraniu mleka krowom ŁSE 1961/98.S. s. 9. KopSSym 387-390. s. gdzie słońce pokazuje się rano': Rodzaje wschodu.S. s.Hej. zachód. a zwłaszcza przed W. i . Gdańsk 1973. rozbrzyzgllje Karl SCI' 5/38 z Wielkopolski. (b) Równocześnie przed W. / kiedy ono światem chodzi. nad wschodzącym słońcem jest chmura ZWAK 1889/77. jest porą d z i a ł a n i a r u s ał ek Peł Dem 95. w pieśni Skoro zaświtało i na dzień bryznęło K 16 Lub 302. Kup Pol 17-24. Z d z i e s z y ń s k a Anna. Jeśli W. księżyc. Moskva 1986. w ten sposób odbierają krowom mleko i powodują ich choroby 13. Pieśni miłosne i weselne. jeśli słońce wschodzi blade lub bardzo jasne ZWAK 1882/195. Ł u k a Leon Jan. 2. 87-88. a przede wszystkim c z a r o w n i c .. / Witam cię słonko. ZACHÓD SŁOŃCA. WSCHÓD SŁOŃCA. Konotacja semantyczna słońca w polszczyźnie ludowej. słonko. 205-230. (c) O wschodzie. „Poradnik Językowy" 1951 z. blasku: świt (związany etymologią z wyrazami świat.metafora czy mit? „Akcent" 1986 nr 4. lokalnie też rozbryżdża się i bryzga.144 ___________________ WSCHÓD SŁOŃCA cksplikacjn 145 WSCHÓD SŁOŃCA cksplikacja 139 . [w:] Slavjan$kij i balkanskij folklor. N i e b r z e g o w s k a Stanisława. l e c z y się i z a m a w i a c h o r o b y . IvTop Slav 133-137. północ. małe kółko słońca wschodzi wysoko TN Krasiczyn 1985. Łow Rei 92-99. Lublin 1979. gwiazdy w kulturze ludowej i wybranych utworach literackich. Zachara-Wnękowa] Szcz Ant 836.uważano za sprzyjający działaniom m a g i c z n y m i czarodziejskim. Gamlv Ind 684. 167. Przemowy weselne. gdy robi się jasno': Nazwy. Stonce. Gwiazdy promienne siostrzyczki. Wschód jako kierunek orientujący działania. Wojciecha wit Baj 280. Kop SMit 1076-1077. 20-29. Po słuńca wschodzie czyli o porach dnia w pewnej gwarze. a w szczególne dni roku . iskro niebieska / Ty ogrzewasz całą kulę ziemską Grzeg Wier 7. które pozostają w mitologicznym związku z charakterystykami słońca. Najbardziej typowymi dniami ich działania są: wigilia św. budzi emocje p o z y t y w n e . dnia' = gdy robi się jasno i słońce pokazuje się na niebie. Duf SNT 569-570. w wigilię św. rozwidnia się. odczynić zadane przez nią uroki LSE 1961/98. Słońce raduje się . Stanisława Niebrzegowska P o g o d a będzie.. 1980. Mosz Kul 2/21-22. NIEBO. podob. chyba Ten na niebie. 447-448. Dawne wierzenia śląskie.Słońce . ZWAK 1886/89.dwaj świetlani bracia. BIBLIOGRAFIA: B artm ińs k i Jerzy. 3. Najskuteczniej można przeciwdziałać czarownicom przed W. Są to przede wszystkim c h o r o b y oczu K 51 Sa-Kr 54. początek 140 . / co za słonkiem aktem wodzi. bitwa 7. Pod znakiem świętego słońca. brzask. jest nazywany od jasności.. jasno ZWAK 1882/165. W czasie tym można też uniemożliwić czyjeś złe działania. jak miejsca (strony świata). Czarownice wyprawiają się wtedy na pastwiska. ŚWIAT. Wierzenia pogańskie na Pomorzu Wschodnim w starożytności i we wczesnym średniowieczu. U r o d z a j n y rok będzie. zbierają ślady krów. podob. rozjaśnia się.Nikt mnie nic skasuje. H e c k o w a K. Wrocław 196 1. Jana. Lublin 1985. Semantyka i składnia wyrazów słońce. praca magisterska napisana w ZJP UMCS. Pieśni żołnierskie i rekruckie. Bibliografia. ZWAK 1882/194. Przepowiednie. 142 . o6ziern się K 48 Ta-Rz 259. praca magisterska napisana w ZJP UMCS. Lur Slow 217-219. W ludowej wizji świata czas i przestrzeń są ze sobą ściśle związane: wyrażenia wschód. / Co mi daje sionko i deszczyk w potrzebie. W naszym opisie odróżnimy jednak znaczenia czasowe i przestrzenne zarówno wschodu i zachodu. moment poprzedzający W.

Ochronę przed żmijami zapewnia nacieranie słoniną nóg przed W. pszenica .S. *& W. w wigilię św. będą one mleczne i mleko się nie psuje Wit Baj 146. uprawiana jest magia miłosna . potoku.S. ZWAK 1881/15H 1 178. że kąpiele przed W. K 21 nad 171. koklusz LL 1976/1/45.pod warunkiem. w Wigilię Bart Lub 30. w dniu św. przeziębienie TN Łukowa 1984. przynosić pieluch.146 WSCHÓD SŁOŃCA . jeśli zostanie dotknięta miotłą przed W.S. Marchew dobrze się urodzi. robaki i inną gadzinę. że mycie w wodzie źródlanej czerpanej przed W. w której mokła skóra żmii Fed żar 272. W tym czasie leczy się i zamawia inne choroby. Zdrowie na cały rok zapewnia również mycie w rzece przed W. TN Banachy 1984.: przed gradem. 56. dobrze jest w tym dniu odbyć k ą p i e l w wodzie w rzece.S. (lub woda przyniesiona do domu) w Wielki Piątek i2a. Walentego K 42 Maz 105. Kul Wiel 3/57. Woda zaczerpnięta w tym czasie ze źródła i wniesiona do nowego domu (wraz z chlebem i solą) zapewnia dobrobyt ŁSE 1963/113. w konkretne dni roku można z a b e z p i e c z y ć uprawy i zbiory (f) Czas W. K 51 Sa-Kr 15. choroba św. Sim Gad 21. Przed W. Baz Tatr 93. w dniu św. należy rzucić w rolę chociaż kilka jego ziarenek ZWAK 1879/8. w Wielki Piątek Kot Podg 82. że uczyniono to w Niedzielę Palmową Kul Wiel 3/85. Wrzody K 51 Sa-Kr 54. także K 42 Maz 411. a przed W. zapewnieniu urody i zdrowia na caty rok. Kul Wiel 3/427.S. (k) Przed W. choroby oczu K 34 Chel 207. rowie.S. Zioła pomagające w leczeniu zbierane są w pierwszy piątek światła Baz Tatr 156. wycieńczenie K 42 Maz 337. c.S. Marka po ugotowaniu węża białego i potarciu nim oczu wychodzące z ziemi skarby K 45 Gór 498. potrzask TN Krasiczyn przed zniszczeniem. pożyczać ognia K 23 Kai 66. a krów nie będzie odymało ZWAK 1882/300.S. (e) Przed W. Jana Chrzciciela ZWAK 1879/9. Wykonuje się też wtedy praktyki p ł o d n o ś c i o w e i o c h r o n n e : można spowodować. Aby na polach nie powstawały szkody czynione przez ptactwo. w Wielką Niedzielę Dek sier 47. krosty ZWAK 1879/16.S.S.S.S. św. . W Wielką Niedzielę K 39 Pom 384. zapewnia długie i piękne włosy K 7 Krak 143. w Boże Narodzenie ZWAK 1886/221. studni l2a lub w wodzie zaczerpniętej w tym czasie i przyniesionej do domu K 42 Maz 331. Na likwidację p i e g ó w skuteczny wpływ ma mieć kąpiel przed W. kaszel K 15 Poz 153. zapewniały nie tylko zdrowie. z b i e r a się z i o ł a czarodziejskie i lecznicze. w Wielki Piątek sprzyja zabezpieczaniu przed chorobami skóry. ZWAK 1878/138. ból Zębów Pęk Bilg 236.S. Zebrane o tej porze zachowują swoją moc K 7 Krak 126. W piątek oktabny i dniu św. nie n a l e ż y wykonywać pewnych czynności: wylewać wody po kąpieli dziecka Kul Wiel 3/413. płacznice U dzieci LL 1976/1/46. wywichnięcia stawów) K 34 chel 111. ZWAK 1886/96. Panny Maryi włoski.S.S. czarniankę u owiec Fed Żar 240.S. w dniu św. K 17 Lub 156. Aby konie nie były nawiedzane przez zmory o W. ZWAK 1885/24. Gospodarze robią to najczęściej w Poniedziałek Wielkanocny. (i w czasie wschodu) można l e c z y ć (zamawiać) c h o r o b y zwierząt: Żółwia ZWAK 1879/30.S. wytycz (tj.S. można wyprosić łaski u Najświętszej Panny Plut Glog 134. TN Niezdów 1966. Fed Żar 266. Jana K 23 Kai 97. 205. jest symbolem p o c z ą t k u . takie jak: kozłki. w drugi dzień Zielonych Świątek. należy zaklinać je przed W. Niektórzy są przekonani. (h) Przed W.S. w Wielki Piątek MAAE 1908/49. można tego dokonać w Wigilię Bożego Narodzenia. Or L 1928/190. a W Wielki Piątek przed W. ia6A:a K 7 Krak 154. kłucie wewnętrzne ZWAK 1879/48. Jana. Jana ZWAK 1879/11. Kapusty nie nawiedza żadne robactwo. przed W. w środy i/lub w soboty można wyleczyć też kurdziel K 35 Przem 238. nasięźrał i inne. takie jak róża 11.S. Sych SGKasz 2/86.S. Agaty skraplając miedze swoich gruntów wodą święconą K 48 Ta-Rz 79. 1985. 193 i 315. K 7 Krak 154.pozyskiwanie konkurentów K 57 RUŚC 1263 i miłości dziewczyny K 19 Kieł 201.S. które zostały na dworze z poprzedniego dnia K 12 Maz 393. lecz urodę . zwłaszcza w noc świętojańską K 15 Poz 154. Szczepana ZWAK 1882/209 albo w Nowy Rok ŁSE 1961/90. ŁSE 1961/99. Or L 1933/44 lub w dniu św. sprzyja zapewnieniu sobie s z c z ę ś c i a w p o l o w a n i u . Drzewa będą dobrze owocowały po obwiązaniu ich słomą przed W. Wielki Piątek ZWAK 1879/M. Wojciecha okadzi się krowy. paskudnika Święt Nadr 107.S.S. Czas przed W. kołtun TN Znmch 1984. łuszczkę Kot Zn 197. Proso dobrze rośnie. Gaj Rozw 54 albo w dniu św. Przed W.w tydzień po Bożym Ciele K 15 Poz 128. LL 1976/1/45. reumatyzm Kul wid 3/419.S.S. (j) Przed W. Żabę Baz Tatr 185. ZWAK 1887/30. Jeśli przed W. Gaj Rozw 54. m 1 od oś ci 6a. ZWAK 1882/221.VI) wyznacza czas m i ł o ś c i 2. jeśli w Zielone Świątki przed W. Wojciecha MAAE 1908/48. mogą przynieść u r o d z a j . Jana Fed żar 273. można spowodować. ŁSE 1961/205. ognipiór K 42 Maz 331.S. Jana (24. ZWAK 1885/48. Przed W. w W i e l k i Piątek (lub dowolny piątek) skutecznie można leczyć febrę K 3 Kuj 96. a zrodzi się obficie po okopaniu w tym czasie w wigilię św. Aby uchronić ciało przed chorobami skóry.S. ulewą i zarazą .S. Leczenie bądź zamawianie chorób jest najbardziej skuteczne o W.S. jeśli będzie zasiane przed W. K 51 Sa-Kr 24.S.S. ziele św. ZWAK 1879/14 oraz w wigilię ścięcia św. Niektóre czynności wykonane przed W. wisla 1902/798. koszyczki. Szyf MiW Uprawy zabezpieczane są zwykle przed W. rurki strzelby źródlaną wodą lub przepłukując strzelbę w Wielki Piątek w krzyżowych wodach Kot San 172 i 186.S. w dniu Św. Efekt podobny daje skropienie włosów o W. febra K 42 Maz 325. tarzano się na zagonie Kul Wiel 3/526. iż na polu nie będzie zielska. (i) Przed W. K 34 Chel 211. Można je zdobyć przelewając przed W. Siłę zapewnia zabicie kruka i zjedzenie jego serca przed W. Równie skuteczne na piegi są jaja czajki znalezione przed W.S. Aby ozimi-nowe żyto było dorodne. Jana pławi się je w bieżącej wodzie ŁSE 1962/110. ŁSE 1961/90. zwłaszcza ostu ZWAK 1879/7. sadzawce. Wita Kot Zn 322. Sądzi się także. rutę. zwłaszcza w Wielki Piątek i Wielką Sobotę. ZWAK 1889/70.gdy jest siana przed W. (d) Przed W. krwotok ZWAK 1879/47. podob. kołtun Kul wiel 2/393. bolaki oraz wszelkiego rodzaju guzy ZWAK 1879/46. liszaje K 42 Maz 333.S. iż krowy będą płodne ZWAK 1881/H7 i nie będą padały LL 1975/2/45. w wigilię św.eksplikacja 147 WSCHÓD SŁOŃCA eksplikacja 1908/48. na Wielkanoc i przed dniem św. K 7 Krak 136.S. ZWAK 1879/46. w określone dni roku. Wielką Sobotę 12b. wodą. ZWAK 1882/231. Karw Dobrz 204. w dniu św. Baz Tatr 185-186. w dniu ścięcia Jana Chrzciciela.S. w wigilię św. Szczepana ŁSE 1963/97. Trójcy Wit Baj 145. Przed W. robaki K 3 Kuj 97. zapewniające szczęście w handlu ziele targownika powinno być zerwane przed W. ZWAK 1879/48. (g) W. Żółtaczka K 39 Pom 265. można zobaczyć złotą kaczkę Jaz Spis 361. Jana Chrzciciela K 48 Ta-Rz 81.S.

szu ka ją k ó ^n c a zb a w je n ia . m i b ra c'a . m a m ila se p rze ch o d zi.S . k o ro n y k ła d ą . 7 . H e j. g d zie za ch o d zi sło n k o . M a m iluśka konie w odzi. d zie w c zy n a ch o d zi ja k ró żo w y k w ia t. K ło sa m i w k ie ru n k u ja k w sc h o d zi sło n ko k ła d z ie się p ie rw sz ą g arść zż ę te g o z b o ż a D ra b P ó d l 6 0 . D u ży (w ie lk i) lu b le tn i w sc h ó d w ie lk i w sc h ó d to ju ż ra c ze j c ze rw ie c lu b lip ie c . • K i e r u n e k o r i e n t u j ą c y d z i a ł a n i a . 'm ie jsc e. ra neczko. K am Pom 220. R e j. p o d o b B ą k G rę b 4 7 . S to in Ż y w 3 3 6 . k ró tk i. ta m ju z ś w ia ta n ie m a . Ju ż ta tw o ja koch an eczka P o o g ro dzie chodzi. I n a d "o g ro d e m sto ja ło . g d zie w sc h o d z i sło ń c e św ia t się za c zy n a : sta rzy . m n ie m ło d e m u ży cie m iłe . 503. p o d o b . w ar.S . a . K 4 5 G ó r 2 6 . W n ie d zie lę ra n o . g d zie w sc h o d zi sło n k o . a m y ta k n a zy w a m y m a ły W sc h ó d T N G o ra je c 1 9 8 4 . PRZEM O W Y W ESELN E 3 . K o t L a s 1 7 1 . a . P iei Ś l 2 /7 5 7 . n a W .: K 1 P ie s 8 . je st te ż za c h o w y w a n y p rz y sta w ia n iu o łta rz y w k o śc io ła ch K u l w ie i 3 /1 8 9 . O d w sch o d u sło ń c a T rze j K ró lo w ie ja d ą . za W isłą p o d K ra śn iekie m zeszło sło n ce krw a w o .148 W S C H Ó D S Ł O Ń C A . a lx i sie św ia t k o ń c zy . LL 1 9 6 1 /4 -6 /e i. g d z ie sło ń c e p o k a z u je się ra n o n a n ie b ie . T N W ólka R usińska 1980 w eselna. W y ra że n ie w sc h o d m o w a ć 'k ie ro w a ć się . stro n a św ia ta p rz e c iw sta w n a d o z ac h o d u ' P IE Ś N I S O B Ó T K O W E • W m ie jsc u . w ar. K -1 4 G ó r 2 9 0 . J a sn e slo n e ck o z d w o ra w y c h o d zi. 8 . Pies Śl 1/289. o d n iej J a sień ko z p ió reckie m w ychodzi. g d z ie S . sie rp ie ń . A ta m d a le j. d a le k o ] R u sin i za g n a li P o lak ó w 8 . W czas raniuśko słońce w schodzi. a . w a r. to sie n ic m e w id zi. M o m e n t k a żd y c zy n i trw o g ę . p o d o b . S to in Ż y w 7 1. p o c h o d y z o g n ie m w w ig ilię św . n a d to : Z W A K 1880/104. a p o z ak o ń c z en iu p o siłk u . w a r. g d y sło n ecko w sch o d zi. K u r O p ó l 5 2 . Ten m ój kochanccck W ędrow ać m usi. P IE Ś N I M IŁ O S N E I W E S E L N E 4 .: . w e sw ja t w ędro w a li. . DOKUMENTACJA K O L Ę D Y B O Ż O N A R O D Z E N IO W E I N O W O R O C Z N E 1 . podob. S ło ń c e w sc h o d zi. u o j to to . S to in Ż y w 1 8 . e . 7 3 5 i 7 5 2 . K 1 0 Poz 3 2 2 . M i trzeji. w sc h o d z i w c z a sie w io se n n e g o i je sie n n e g o z ró w n a n ia d n ia z n o c ą .: M iód Pa»74.G w ia z d a p ro w a d z i T rze c h K ró li o d w sc fio d u sło ń c a . T N K ra sic z y n 1 9 8 5 . m łoda K asiunia już po chalupi chodzi. Z m a rły c h g rz eb a n o n o g a m i d o za c h o d u . w ie sz a n iu o b ra z k a M a tk i B o sk iej n a d m ło d y m i w c z a sie u cz ty w e se ln e j PSL 1 9 8 3 /1 -2 /8 5 . K 5 K rak 252. 6 . [tz n . 5 . b . zm ie n ił je j się św ia t.. podob.W n ie d zie lą ra n o / z ta m te j stro n y b o ru / za C ie szy n e m sło ń c e w sc h o d zi.O d w sc h o d u /w y c h o d u sło ń c a z a c z y n a się w o jn a . W itają go [Jezusa] na rodo w ie ze w schodu słońca kró lo w ie. S ło ń c e w sch o d zi ró żo w iu tko . O r L 1938/160. R og Śląsk 230. g d zie m ie szk a ją . a dokąd? O d w schodu słcP nca. ta k p o g n a li H e n . ja k ró żo w e k w ia tk i Ja k za b ra li.: Ster W arm Pś 41.H ej. rą czki za ła m a ła . śre d n i w sc h ó d to jest m ie sią c "o d k w ie tn ia d o c ze rw c a T N G o ra je c 1 9 8 4 . w y c h o d z i się p rz y z aż e g n y w a n iu u ro k ó w K 5 1 S a-K r 2 0 . a jim d zień je st d łu ższy .m ie jsce . podob. ra n o . P ia t K ra k 9 9 . ju z c i m ó j m iły p o d p ió rk ie m c h o d zi. k ie d y w sc h o d zi sło n e c zk o . K u W . p ó kim k a w a le re m .. R og Śląsk 100. L ud 1913/42 oraz w przem ow ach w eselnych 3. . A w n ied zielę ra n o. to so m n ie jsze w sc h o d y .J u ż za b ra li c h ło p c ó w z P o lsk i A c h . c. war. W c z a sie sp o ży w a n ia p o k a rm ó w z w ra c a n o się w k ie ru n k u w sc h o d n im . a m n ie n ieszczęsn e m u za ch o d zi za ch m u rę. sko ro w ejd zie sło neczko.. z w jelgo parado. to n a zy w a li śro d e k zie m i tu . Pies Ś l 2 /4 0 8 . a tw a rz ą d o sło ń c a . m ien i s i ę ko lo re m . m iły / J a sie ń ko /k o c h a n e c e k /żo łn ie rzy k /k a p ra l/o fic e r p o k o sza ra c h f d o d zie w c zy n y c h o d zi. . a . F o rm u ła T rze j K ró lo w ie ze w sc h o d u sło ń c a w y stę p u je c zę sto w k o lę d a ch 1 .S . k ie sło n e c zko w y c h o d zi. B ie l K a sz n r 2 9 5 . w o ja cy. Z a C ieszy n e m sło ń c e w sch o d zi. D ra h ó n y. ■ U M a ły . Pies Śl 2/634. g d zie się P a n J e zu s n a ro d ził. o rie n to w a ć się w e d łu g w sc h o d u sło ń c a'.d o k u m e n ta c ja 149 W SCH Ó D SŁO ŃC A d o k u m e n tac ja 2 .. M A A E 1 9 0 8 /1 9 9 . 9 . d zie w c zy n a c h o d zi/p rze c h o d zi/w y c h o d zi/w o d zi k o n ia . b . od w sch o du "o d słoń ca. M ió d P a s 1 1 0 . g d y m ó j lu b y p rzy ch o d zi. Ja n a id ą o d w sc h o d u Ł S E 1 9 6 2 /1 3 9 .Ś w ię te g o Ja n a ra n iu sie ń k o zesło slu n eń k o ja śn iu sie ń k o . T N Ja rc z ó w 1 9 7 8 . B ąk K ram sk 74. R a n o . Ja n a K 2 4 M a z 3 5 0 . T N K ra sic z y n 1 9 8 4 . jim d zie ń je st k ró tszy to sie m ó w i k ró tsze w sc h o d y . P ie s Ś l 1 /3 7 1 . a. ta m n a w sc h ó d sło n e c zk a . Jed n ym sło ń ce w sch o d zi i w yb ija w g ó rę. lo k a liz u je o k n a b u d y n k ó w g o sp o d a rc z y c h M A A E 1 9 0 8 /5 7 . zim o w y w sc h ó d : C ze m k ró tsze d n ie . N iż słon eczko w sch od zi. m a k o le ża n ka n a ślu b w y c h o d zi.. O d w ych o d u sło ń ca w o jn ę za c zy n a ją . d . S ło n e czko w sch o d zi. nadto B iel Kasz nr 365D .(R a n o /z d w o ra ) sło ń c e w sc h o d z i/u n /c /io d z i. . ab y m o g li o n i p a trz e ć n a św ia tło sło n e c z n e . tam że w ar.S .Ja id a ja k n ie g d y ś T rze c h K ró lo w ie p rzy je c h a li ze sc h o d u sło ń c a . ra n o slo n e jk o w sc h o d zi. Piel Śl 1/470. K a i L im 1 8 . Stom Słoń 88 z C hełm skiego i Lubelszczyny. n a su M a ry sie d w ó c h c h c ia ło . b . K ró lo w ie ja d ą . R a no . a b y o w c e d a w a ły d u ż o m le k a B a z Tatr 130. b y sp ra w ić . g o ść ca K 4 8 T a-R z 2 9 2 .: W n ied zielę ra n o . O fice r ko n ia w y w o d zi. T N K arczm iska 1980. B ą k K ra m sk 7 4 . b . a ja p ła c zę . już slonejko w schodzi. to są h erscy ch ło p cy. Ś re d n i w sc h ó d . ra no . T N P u ła w y 1 9 8 8 . m ło d a K a siu n ia c h o d zi. Z W A K 1884/65. n a u cy ł sie m ło d y k a p ra l d o d zie w c yn y ch o d zić K 4 4 G ó r 3 6 9 . P iei Ś l 2 /3 8 2 . K 4 2 M a z 4 1 . a g w ia zd a ic h p ro w a d ziła a ż n a to m ie jsc e . o j je szc ze ra n i. K ie ru n e k k u W .: ta m że . K 2 . n a sze m u P a n u n a ro d zo n e m u d a ru n ki k ła d ą . "o j to to . p o d o b . ż e g n a n o się z n a k ie m k rz y ż a św . a sk ą d . jak ró w n ie ż p o to . w n ie d zie le ra n o slo n e c k o w sc h o d zi. a sk ą d ? O d w sc h o d u sło ń c a szu k a ją k o ń c a zbaw ienie sw oje. p rz y z im o w y m p rz e sile n iu n a stro n ie p o łu d n io w o -w sc h o d n ie j n a z y w a n o m a ły m w sc h o d e m K a i L im 1 8 . n ie m n ie . Ju ż sło n e czko w y ch o d zi. K 6 K ra k 4 2 7 . W k ie ru n k u w sc h o d u (i z a c h o d u ) k ła d zie się o g ie ń w w ie c z ó r św . w o jin a za kład a li. c. ra n iu śk o . żw a w o ! L L 1 9 7 3 /4 -5 /3 4 . w sk a z u je n a u trw a le n ie i ra n g ę p rz e strz e n n e g o ro zu m ie n ia W .. b o to so n o c e b a rd zo m a łe .S . 6 6 1 .. O fice ry krzyczą n a n a s: d a lej c h ło p c y . A ta m sie ś w ia t za c zy n a . Z ta m te j stro n y b o ru ta m slo n e ck o w sc h o d zi. o czki za p ła k a ła .. W . f. to d łu g ie w sc h o d y T N G orajec 1984. m łody żo lnierzyczek po ko sza ra ch ch o dzi. M o sz K u l 2 /2 1 . P IE Ś N I Ż O Ł N IE R S K IE I R E K R U C K IE 48 T a-R z 4 8 . W p ie śn iac h w sc h ó d (i za c h ó d ) tra k tu je się jak o m ie jsc e b a rd z o o d le g łe 8 . b . B iel K asz nr 15B . n o to w a n e w S ło w n ik u W ile ń sk im . c .S ło ń c e w sc h o d z i k o m u ś.

b. boginek . to "ona przed wschodem słońca wychodziła. Później brała wodę ze źródełka. Sarzyna 1984. TN Łukowa 1984. mTOZU Wisła 1901/80 lub U pał Ó W (w lecie) TN Krasiczyn 1985 i -►SŁOŃCE. ji że to miało być pomocne. mówio. a. przepowiada się p r z y s z ł e z d a r z e nia i p o g o d ę . zachodzi czerwono i/lub za chmurę TN Krasiczyn 1985. ciepłe burze . Etnl 1989 Bilg 103. ji tem okłady. 1882/194. ZWAK 1878/135.Przed wschodem słońca czarownica zbiera „pożytek". ji to dziecko umyta tam wodo. bo jak dzie rzeki nie ma to ze studni brali wodę.: zrnrok. Spalanie należy powtarzać S-S razy jeśli choroba jest zaawansowano.koszulkę z tego dziecka. Stanowi też tło zdarzeń miłosnych 7-8.S. K 17 Lub 110. nawet sie nie wierzy w takie cuda. K 49 Sa-Kr 93. Nazwy Z.jeśli przy Z. Podobnie o odczynianiu uroków nad przestraszonym dzieckiem: To trzeba było robić przed wschodem słońca. Działania o zachodzie słońca. TN Wiązownica 1988. Wodę po umyciu przestraszonego wylewa się przed wschodem słońca na rozstajne drogi. Ji jeszcze tą wodę z dzbana to wynosi [ojciec] na takie tak jak mówio rozstajne drogi. zapowiadają ś m i e r ć ludzi K 17 Lub 130 i 145. Pewne znaki (np. Baz Tatr 105 i demonów wodny c h: panny wodnej Lud 1965/253. K 34 Chel 153. [Jeżeli dziecko przestraszyło się] to matka brała .. podob. gawronów lub kawek. . Przepowiednie. wiązano z nim liczne działania m a g i c z n e . także i-5. OrL 1926/m. ■ oo Moment Z. ziarnisty ji to grzała na blasze. słońce zachodzi. 11 . Dziadzio to zawsze przynosił do domu. już mnie tu na Gródku nic me cieszy 71. zmierzchać się . Dla zdrowia.Obmycie ciała wodą z rzeki przed wschodem słońca w Wielki riątok / Wielką Sobotę pomaga zdrowiu. Pirf śl 2/705 i o b r z ę d o w y c h 6. koniec dnia' = b.S. leciało sie do rzeki. Dobra p o g o d a będzie. Grodź Łęcz 26. 'miejsce. podob. nabierało sie wodę.: zachód. 'czas. zachodzi bystro LL 1961/4-6/84. 12 .będzie d es z c z. Etn] 1989 Bilg 105. Przyśpiewki żartobliwe. to'mówili. o której porze dnia każdy wstanie. Stanisława Niebrzegowska (w zimie) Red Ulan Majorat 1984. przed schodem słońca jidzie zbira.podobnie jak moment wschodu (i przed wschodem) zagraniczny. a nawet nie do rzeki. gdy przy Z.S. To taka kobieta co jo nazywali czarownicom. K 39 Pom 390. ♦ Na podstawie wyglądu zachodzącego S.150 _________________ WSCHÓD SŁOŃCA . że przed wschodem słońca żeby łam czy sześć razy czy dziewińć razy. obmywało sie to wodo wszystkich. mroczyć się. Zamch 1984. Nazwy czasu przed Z. gdzie słońce z n i k a wieczorem z nieba': Rodzaje zachodu.dokumentacja ZACHÓD SŁOŃCA eksplikacja ________________________ 151. Lud 1897/83. a teraz już "o tem sie nie mówi.S. a. gdy kury długo chodzą po Z. Tam jakieś kwiatki zbierała na łąkach. ŚWIATŁO. jak przestrzennym) oparte są na obserwacji ruchu S. to samo zapowiada pianie pawia po Z. K 48 Ta-Rz 273. 49.S. TN Krasiczyn 1985. podob. ji raczej żeby nikt tego nie zobaczył..i momentu następującego po Z. TN Cholowice 1985. [W Wielki Piątek przed wschodem słońca] po wodę sie chodzi do rzeki. przynosiła piasek. K 17 Lub 74. ZACHÓD SŁOŃCA Eknplłkneja: 1. TN Dereźnia 1984. Ze przecież jak słońce jest to nie wolno.S. Zakazy Symbolika. Czap Mat 76 . TN Dereźnia 1984. Baz Tatr 140. Moment zachodu i po Z. Czerwono zachodzące słońce jest też zapowiedzią w i a t r u K 17 Lub 74. to zaleca tam ta. ZWAK 1882/194. ji wynosiła przed wschodem słońca na drogi krzyżowe. Pęk Bilg 236. K 46 Ka-S 469. ściemniać się. Pieśni powstańcze i rekruckie Kołysanki Bibliografia 1. parowanie robili. MAAE 1908/138. Zachód jako kierunek orientujący d z i a ł a n i a Przepowiednie. jest wielka zorza ZWAK 1882/195.S. ZACHÓD SŁOŃCA.nawiązują znaczeniowo do ciemności. gdy słońce czysto Zachodzi (bez chmur) TN Cholowice 1985. różowo K 48 Ta-Rz 259. TN Wiązownica 1988. U nas to kobiety najwięcy kiedyś mówili. także K 42 Maz 52. Tam jak dziecko jest przestraszone. Palenie róży dokonuje się przed wschodem i zachodem słońca. a późnij już kiedy. ZWAK 1882/194. ŁSE 1961/205. Na mróz wskazują też słupy koło S.S.Przed wschodem i zachodem słońca pali się różę. 13 . gdy robi się ciemno': Nazwy Emocje. podob.. S ł o t a będzie jeżeli słońce zachodzi żółto ZWAK 1882/194. zapada Dej Kieł 1983/185 (w staropolszczyźnie był i zapad 'zachód' w znaczeniu zarówno czasowym. A innym znótu po zachodzie słońca. żeby nieparzyście ten wosk odlewa. że czyraków nie wyrzuca. kto sie w takiej Wodzie Umyje. ubywania światła. ->ogień sobótkowy.S. szarówka . ŁSE 1962/139. BIBLIOGRAFIA: Kup WiM 10-11. to już sie wtedy myje Po prostu ona utrzymuje czystość ciała. ji później brała w naczynie te wodę. Czap Mat 65. ZWAK 1886/90. dłuższa słota. przelot wron. jest uważany . TN Smółsko Duże 1984. ŚWIAT. Red. jest porą działania d i a b ł a K 17 Lub 102. 195. Wort HofT 8/76-87. (a) Czas po Z. ji to było skuteczne. K 43 Śl 23. że "ona czaruje. I też te wodę trzeba było wylewać przed wschodem słońca. Czap Mat 65. zbierała tam jakieś ślady krów . szara godzina.S. Wosk odlewa się przed wschodem słońca / po zachodzie słońca sześć lub dziewięć razy. Mac ChDobrz 36. Gaj Rozw 136. RELACJE POTOCZNE 10 — Przed wschodem słońca leczy się przestrach. gdy słońce znika z nieba i robi się ciemno. ZWAK 1886/96. Jerzy Bartmiński. K 46 Ka-S 483. to zawsze w Wielko Sobotę. Tak zęby nikt nie widział. 2. Kul Wiel 3/413. jest sygnałem k o ń c z e n i a pr acy Bart Lub 19. ZWAK 1878/135. TN Smólsko Duże 1984. powstaną czerwone pasmugi przed i poza słońcem ZWAK 1882/195.. Jeśli S. 'czas. grzmoty wystąpią. rusałek K 52 Br-Poi 120. jeśli przy zachodzącym słońcu jest tęcza ZWAK 1882/196. że jim sie mleko psuje. budzi emocje n e g a t y w n e : Zachodzi słoneczko poza lasy. LL 1964/3/41. Przed wschodem słońca. Pieśni weselne Pieśni miłosne. ostry taki. rzadziej zapadu/e. podob.: zmierzch. LL 1961/4-6/84. Red. wycie psów) po zachodzie S. • Z. Dokumentacja Pieśni żniwne i dożynkowe.S. ZWAK 1882/195.

bo jest to grzechem K 48 Ta-Rz 289. hałasować zwłaszcza od Z. śmietany ZWAK 1881/119. czarownica zaczaruje krowę ZWAK 1892/256. Mówi się wtedy. lub mloko zostanie przeniesione przez rzekę ZWAK 1881/119.takie.S.cksplikacja ZACHÓD SŁOŃCA cksplikacja 153 piorących bieliznę w rzece Wisla 1887/71. kto ma pasiekę K 57 RUŚC 1270. zwłaszcza s o l i . ognia nie wydaje.S. morzyskiem. bo konie nie będą się darzyć ZWAK 1885/40. będą dojone po Z. LL 1976/1/44.. Baz Tatr 188. bo mogą mieć robić W p o l u TN Ulan Majorat 1984. . Ulan Majorat 1984. będą go miały mniej ZWAK 1886/99. krowa się zeschnie ZWAK 1879/26.S. bo krowy (owce) mleko stracą K 15 Poz 125. K 51 Sa-Kr 68. to zakaz pożyczania j e d z e n i a . bo przestaną się one nieść ZWAK 1881/146. kupujący lub pożyczający mleko może je krowie zabrać ŁSE 1963/H7. w wigilię św. nie należy p o ż y c z a ć też: o g n i a wisla 1890/100. ZWAK 1879/57. jeśli zostaną na pastwisku ZWAK 1881/119. dla szałasu i stada Baz Tatr 84 i 188. gdyż dusze zmarłych. bo dziecko nie będzie spało ZWAK 1892/259. mleko będzie się psuło ZWAK 1881/119. TN Krasiczyn 1985. c h l e b a lub sitka wisla 1890/100. wisia 1897/118. Nie należy też oddawać pożyczonego wcześniej mięsa. Nie należy też s u s z y ć odzieży dziecka ŁSE 1963/137. TN Krasiczyn 1985. Po Z. jajek. siekiernicę Kot Zn 189. Pel Dem 95. odczynę. uraz 'zapalenie oczu' K 3 Kuj 95. można wedle wierzeń skutecznie l e c z y ć (zamawiać) c h o r o b y ludzi K 42 Maz 314: placznice u dzieci Wisła 1889/5U. W związku z tym. inaczej dziecko będzie płakało K 42 Maz 393. jest przede wszystkim porą działania c z a r o w n i c ZWAK 1882/202. Lud 1924/59. Nie należy też mówić o ptakach lub o znalezionym gnieździe. ŁSE 1963/144. zabezpieczyć się przed złymi duchami K 9 Poz 142. przynosić suszących się pieluch jeśli zostały na sznurku po Z. 60 to źle działa na wzrok TN Ulan Majorat 1984. z tych samych przyczyn nie pożycza się i nie sprzedaje innych wyrobów z mleka: żentycy BaaTatr 188. Po zachodzie (i o zachodzie) słońca pokazują się d u s z e z m a r ł y c h K 15 Poz 211. bo umniejsza to dobytek właścicielowi Kul Wiel 3/215. Po Z. zabierać jajek od kur. pomyj.S.S. że dusze zachodzą wraz ze słońcem Mosz Kul 2/446. m. młodziankowe (święte) wieczory nie należy pracować. ZWAK 1889/161. Inne zakazy związane z czasem po Z. można s z k o d z i ć innym: powodować stratę wzroku Bieg Lecz 13.S. Sądzono. nocnicamt. n o s i ć wody na kąpiel dziecka. (e) Po Z. szczuć psami K 33 Chel 111. chroniąc w ten sposób niemowlę przed płaczem K 57 Rusc 1266. Majorat 1984. które w tym czasie zbierają zioła dla siebie Sych SGKasz 2/80. jęczmień na oku Bieg Lecz 146. w wigilię św. ZWAK 1887/40.S.152 ZACHÓD SŁOŃCA . nabiału w ogóle Kul Wiel 2/175. Po Z. łuszczkę Kot Zn 186 i 197.S. Powszechne wśród górali jest przekonanie. Po Z.S. że podczas Z. a także zapobiega Chorobom owiec Baz Tatr 136.S. Czarownica odbierze mleko krowom lub krowy mniej go będą dawały. mamun K 51 Sa-Kr 30. dawać jałmużny ZWAK 1889/161. w którym znajduje się dziecko Pel Dem 150.S. K 46 Ka-S 469. .in. bo świnie wyzdychają TN Łukowa 1984. a po kąpieli dziecka wylewać wody K 42 Maz 393. siać grochu i fasoli Kul Wiel 3/526. słońca nie należy również opuszczać pomieszczenia. aby zabezpieczyć je od strzygi K 15 Poz 24.S. siać marchwi. Baz Tatr 188. nie należy spać. nie należy prać i SUSZyĆ pieluszek Kul MiW 419. że aby zabezpieczyć dziecko przed zamianą. Baz Tatr 188. grozi to nieszczęściem dla pożyczającego. (b) Po Z. nie należy wykonywać pewnych czynności. Na Kaszubach istnieje w tym czasie zakaz zbierania ziół. Od Z. nie należy jeść święconki K 35 Przem 44. Red. Baz Tatr 188.S. (c) Po Z. aby nie spotkać kreśniąt. bo chleb z pozostałego w domu nie uda się K 51 Sa. Ulan negatywne skutki.S. że czarownice przemieniają się w obce osoby i szkodzą pożyczającym im mleko ludziom oraz ich zwierzętom Baz Tatr 84. stąd liczne zakazy.S. nie należy wykonywać czynności związanych z utrzymywaniem c z y s t o ś ci: zamiatać izby ZWAK 1889/69 i w y r z u c a ć ś m i e c i K 33 Chel 111.S. które zabierają wtedy mleko krowom i robią masło TN Krasiczyn 1985. kiedy należy Panu Jezusowi dziękować K 28 Maz 74. Zakazy. Po Z.S.S. prać bielizny K 33 Chel 111. bo będzie rapciasta Gaj Rozw 100. ZWAK 1878/130. bo oślepną konie. nie należy zaglądać do pasieki K 48 Ta-Rz 55. ani też zaglądać do gniazd. przede wszystkim ten. Pel Dem 150. K 21 Rad 147. na szczególne niebezpieczeństwo miały być narażone d z i e c i . topielmka (topielca) stąd zakaz kąpieli po Z. bo piwo się psuje K 42 Maz 399. Po Z. Suchoty Or L 1935/157. K 34 Chel 168. Nie należy też: zdejmować bielizny z plota. Po Z. w Wigilię Bożego Narodzenia do Nowego Roku .S. Czas po Z. sera. bo bieda przeniesie się do domu Wisla 1902/414.Kr 69.należy je przynieść do domu dopiero po wschodzie słońca następnego dnia. chętnie zabierają ze sobą napotkane dusze żywych. odbierze krowie mleko TN Krasiczyn 1985.S. bo się szczęście wyleje K 42 Maz 398. istnieje przekonanie. Żółwia ZWAK 1885/48. liszaje K 42 Maz 333. K 48 Ta-Rz 285. płaczem po Z. a po Z. Po Z. Nie należy pożyczać ani s p r z e d a w a ć : mleka. gdzie znajdują się jaja lub pisklęta. a nawet cały dobytek ZWAK 1879/26. bóle głowy K 46 Ka-S 473. Bieg Lecz 51. Po Z. Baz Tatr 188.S. k a p u s t y kiszonej. porwaniem. dzieci w nocy nie będą mogły zasnąć K 31 Pok 150. Po urodzeniu dziecka do dziewięciu tygodni matka z domu po Z. Ognia nie pożycza po Z. Jest to czas. bo do dziecka może się coś przyplątać ŁSE 1963/138.S. różę MAAE 1908/142.S. Sim Wierz 270. febrę K 42 Maz 325.S. można p r z e c i w d z i a ł a ć praktykom czarownic Baz Tatr 150. bo może to sprowadzić jakieś licho ZWAK 1885/65. O tej porze browarnicy nie pożyczają też drożdży. bo się robaki zakocą Kot San 225. K 7 Krak 141. jak: kurzą ślepotę K 7 Krak 153. bo się szczęście lub dostatek z domu wymiecie wisla 1889/494. Po Z.S. kwasku na rozczyn chleba.S.S. ŁSE 1970/173. nie należy niczego zaczynać i niczego p o ż y c z a ć . Jana Chrzciciela kobiety z b i e r a j ą z i o ł a : czarcie żebro. siać zboża Red. laseczki Pana Jezusa K 9 Poz 143. Niemowlę należy kąpać przed Z. nie należy też w y l e w a ć z garnków wody ZWAK 1879/27.bo wtedy Pan Jezus po kolędzie chodzi ŁSE 1961/8O. przestracll TN Dereźnia 1984. Po Z.S. ->ogień. czyściec. W tym czasie nie należy nawet mówić o pszczołach. uśpiewać swego wroga Sych SGKasz 5/109. Szyf MiW 83. ognipiór K 42 Maz 331. Nie należy też hopać. bo zjedzą je mrówki K 42 Maz 405. które opuściły ciało pogrążonego we śnie. K 7 Krak 136. (d) W momencie Z. nie należy też: otwierać okien. a po zachodzie . bo się zepsuje ZWAK 1892/256.S. O zachodzie słońca można przekazać komuś tajemną wiedzę Bieg Lecz 360. leczy się i zamawia c h o r o b y z w i e r z ą t K 5 i Sa-Kr 24: robaki u bydła K 42 Maz 346. K 17 Lub 156. w Boże Narodzenie do Nowego Roku w tzw. masła K 15 Poz 125. Jana zbierają kwiat z żyta Wisła 1887/58. Po Z.

ju z jest za c m e n ta rze m .: Lom Śląsk 408. 753. B iel K asz n r 5 8 (ta m że d alsze w aria n ty ). . K 4 K u j 2 3 . Pies Śl 2/5 26. m iesią cek w ycho d zi.N a zielo n ej łą ce Za k w ita ją p ą cze. -» w sch ó d sło ń c a]. w ar : Pies Śl 2/663. k ied y n o ce są k ró tk ie Bąk Kramsk 7 4 . P ó d ź m ie. DOKUMENTACJA PIEŚNI ŻNIWNE I DOŻYNKOWE 1 . • G d y sala m an d ra p ełza k u za ch o d o w i. fra jerko . w a r: Stu ie ci sło ń ce . K 28 M az 223. 7 H . seść p a r ko n i w ied zie. 7 3 . Z . ju z jest za so śn in ą . nie dajze gębusi dw orakowi.. u czu ć k o ch an k ó w 7 L . . K 6 K rak 123. Pies Śl 2 /6 6 2 . b . p o w ied z m i. sło ń ce. Pies Śl 1/183.: Zańdzij słońce. Ś m i e r ć k ró ló w i w ielk ich p an ó w n astąp i. 750. a . W o lszy n ie. D u ży. 7 K .. Konop Krak 4. S ło ń ce n a d za ch o d e m .d o k u m en ta cja ZA CH Ó D SŁO Ń CA d o k u m en tacja •i 1 S y m b o lizu je k o n i e c : sp o tk an ia 7 0 . letn i za ch ó d .. p iele K a sień ka len ek za o g ro d e m . w a r. za sło za o b ło k (n a jw y zsy ).. za w iyrch zapaduje. a n a sió d m y m jed zie. w yjd zi d ziew c zyn o . war. za la sa m i. . a . tak ż e Piat K rak 6 5 4 . p ó d ź o d p ro w a d zić. G d zie za c h o d zi sło ń c e.D a rem n e tw e ża ło w a n ie. Gaj Rozw 86. sto ja la d ze w c zy n a w p o lu za o g ro d e m . słoneczko św eci.S. g d zie sło ń ce z ach o d zi w c zasie w io sen n e g o i jesien n eg o z ró w n an ia d n ia z n o cą K ai L im 1 8 . 7 G . O j leci. T N Z aw iep rzy ce 1 9 74 . 8 . 7 Ł . K 4 0 M az P 2 1 0 . Pies Śl 2/663.Słóneck"o zach u odzi. w a r. w zeńdzi m iesiąc.m iejsce. g d zie św ia t się ko ń czy T N K ra siczy n 1 9 8 5 . p siecze. ja k sło n e czk o za c h o d ziło .Za o n ą g ó re czką za szło ta m sło n ec zko . d o d o m u n te b lisko . 'miejsce. Chód Śp 83. 8 . Piel Śl 2/525.: K 26 M az 2 4 0 . lasy. ■ U . O j. w zeszed m iesią c. p siecze S ło n ko nad zachodam . g o d zi. m iesią c zek zia je. Pies Śl 2/750. 7 B . zim na ro sa p ad a na sa dek w iśnio w y. za "o b rę ce.Za slo sło n k o .ogrodzie. Już m n e tu na G ród ku nic nie cieszy. p o d o b . Stań. A sló ń ce ju ż za szło .(W lecie/w w ieczó r) sło ń ce (p iecze/k o łem ch o d zi) n a d za ch o d e m . K rzy ż K u j 1 /1 9 4 .: Pies Śl 1/420.. w ieczó r. P IE Ś N I M IŁ O S N E • Z . M ó j n a jm iłsy w d ro d ze. Ta m sło n eczko sc h o d zi. 7 N . d ziew czyn a p a sie w o łk i/b yszk i / w ije w ia n k i / p iele ru teczkę/len e k / sto i w p o lu za o g ro d e m / . u d aje się ch ło p a k . Sia da j Zo siu niu d o czepca . M A A E 1 9 0 8 /1 8 1 . C iało z m arłeg o k ład zie się g ło w ą w k ieru n k u z ach o d n im K 4 9 S a-K r 5 3 7 [też o d w ro tn ie. 7 I . B a rd zo sm u tn e p rzy szły n a m n ie c za sy.155 1 5 4 ____________________ Z A C H Ó D S Ł O Ń C A . n a za ch o d zie sło ń c a zn a czą ty le co 'd alek o ' 1 3 . M iesiączek zaszel.m iejsce. 7 O . K 6 K rak 123. n a za ch o d zie jest sy g n ałe m k o ń ca d n ia i p rac y . o d czerw ca d o sie rp n ia. Pies Śl 1/4 25. m iesią c ze k św iyci.: K 2 4 M az 2 5 8 .Ju z słon ecko d ow n o za sło. b lisk a slo ta Z W A K I8 8 i/i6 3 . Stef W arm Pś 2/5.S ło ń ce za ch o d zi (w ro g u p ieca ). B o sie sp o d zie w a ły sta m tą d k o ch a n ec ka . g d y Zajdzie słońce. O j p u sca j n a s ka rb o w y. Rog Śląsk 108. strona świata przeciwstawna do wschodu' p o ło żo n e ta m . L L 1 9 5 8 /1 -2 /7 7 . . J u ż sło n ec zko za ch o d zi. K 4 0 M a z P 1 9 4 . za le ca ć n ie g o d zi.. B o n a s b o lo m rę ce. P IE Ś N I W E SE L N E 6 .d ziew czy n a/ch ło p ie c tęsk n ią / szu k ają m iło ści / zalecają się. K 2 0 Ilad 1 8 7 i 1 9 3 . K 4 K u j 3 3 . C zy g o ta m k ęd y n ie b yło .. Z W A K 1 8 8 6 /1 2 9 .A p u ść m e pa n . b o ci się ta k g o d zi.Z a szło sło ń ce. C h ó d Sp 9 9 . T N O stró w k i 1 9 5 3 . sło ń ce n a d za ch o d e m . K 4 4 Gór 280.S ło n e czk o za c h o d zi. odprowadzić!. P lą cze d zie w czyn a n a d sw o im 2. g d zie sło ń ce z ach o d zi late m . D zie w czę w o łki p o tra ciło . w ar.ta m .. K 40 M azP 209. św ieci n izko n a d za ch o d e m . la sy się skryło. w a r.: T N Ja cn ia 1 9 6 5 . sło ń ce b a rd zo n a d za ch o d e m . ZWAK 1885/270 Śląsk Cieszyński. a m n ie m lo d ziu ch n ej d o d o m u ju ż cza s. ju ż sło neczko n a d zach o d em . w y ń d zi w yń d zi ko ch a n ec zko . ro z u ą c -ze n a s B o że z n a sy m g o sp o d a rze m . K ai L im 2 2 . trzeb a będzie spać. 7 C S p o g lą d a ły o cka n a za ch ó d sło n ec ka . n a sz w ło d a rzu łysy. g d zie sło ń ce z ach o d zi w zim ie K ai L im 2 1 . B o sie z ta m ty stro n y ko ch a n e cek. p a n n a m ło d a w d zie w a cz ep iec / sia d a d o czep ca I za stó ł stą p a . podob Pies Śl 1/425. Z W A K 1886/323.: D a i za szło sło ń c e za szło d a i jeszcze tro ch ę św ici d a i p u ść że n a s d o d o m u d a i ły k a rb o w y łysy. p an ień stw a 6 . żn iw iarze ch c ą k o ń czy ć p racę. M a ry sia p ła cze. 7 A . p a sła d ziew czyn a w ołki za o g ro d em .: Pies Śl 1/186. 5 . K 57 RuSC 938. K 4 0 M az P 2 1 0 . O j. n a Z . i gw iozdy w około. b o ta m jest jeg o d zie w e czk a Pies śl 1 /1 1 . L L 1 9 5 7 /2 /4 1 . c.E j. O l Pó d l 1 2 2 . K 1 Pies 4 2 0 . Z a ch o d zi sło n ec zko za la s k a lin o w y. że ch ło p a k ju ż d o n iej jed zie 9 ..Za ch od zi słon eczko po za la sy. K 1 6 L u b 2 6 1. a p u ście n a s d o d o m . ską d sło n e cko sc h o d zi.: K 6 K rak 1 7 9 .Sło n eczko za szło i się za ćm iło . a bo jutro raniu sin ko trzeba b ęd zie w stać. za d u n a j n a jg lęb sy. Pie s Śl 2 /2 7 2 . c. m a m iła . O l P ó d l 3 1 .S ło ń ce za c h o d zi (k sięży c w sch o d zi) . (p o d o b n ie jak i w sch ó d ) jest trak to w an y jak o m iejsc e b ard zo o d le g le 7 .A ju ż slo n u szko kryje sia za la s. ju ż n a d ch m u ro m w isi.Zachodzi słonecko ku lasowi. m ie sią cze k w y ch o d zi. n a sz ka rb o w y n o w y.: M A A E 1 8 9 8 /9 2 . m ie m a m iła. Za szło sło n ko w rog u p ieca. 7 E .S. Ś red n i za ch ó d . Rog Śląsk 107. Za g ó ry. m ój synaczek inn ą w o dzi.Sło ń ce za ch o d zi.Sło n ecko za cho d zi. Pie s śl 2 /7 0 5 . ja k m łyń skie ko lo . p a sła d zie w c zyn a b yszki n a d jezio re m . Święt Nadr 261. tak ż e K 4 2 M az 5 1 . Ta m °oja m a m icka w iecerzo g u otuje. Sto in Ż y w 1 7 6 . w yjd zi jed yn a . M ika O ra w 6 0 . kto ku to bie ch o d zi? Stoin Ż y w 2 20.. d ziew cyn o..: TN K aw ęczyn 1964.Z a g ó ra m i. Pies Śl 1 /2 0 6 . w d ziejże czep e cze k. K 40 M azP 231. • K i e r u n e k o r i e n t u j ą c y d z i ał an i a. w ar. Ś w ięt N ad r 268. a ja m lo d ziu ch n a n a ro b iła sia . ZWAK 1891/140. 7 D . a zd yjm że w ia n e cze k. 7 L . w ieczó r. 4 . Ta m m o je ko ch a n ie. 753. B ą k K ra m sk 7 4 . m iły m ło d zie ń cze. siad a g o łą b lu b g a w ro n . war. p u szcza j n a s d o d o m u . w ielki. war. S p o g lą d a ły o cka . S ło n eczko za ch o d zi. 7 F . p u ść m e. Pie s Śl 2 /6 7 5 . 7 M . Lom Śląsk 328.Zacho dzi słon ecko za las kalino w y. 2 — S ło n eck o sie ch o w a . w ar : Pies Śl 2/71 5. leci sło ń ce za za ch o d em . w ar. przem ó w do m nie słow o. A ju ż sło n u szk o za la s sk ryło sia . w a r. Pies Śl 1/111 i 507. O j. B ęd ę ja szu ka ć koch a n ka m e g o .: Pies Śl 1 /4 8 5 . O j za sło sło ń ce za slo Za la s.S ło n eczko za szło . b . to b ie się. H.: Stef W a rm P ś 1 /1 8 2 . ro z u ą c ze n a s B o że z n a są g o sp o d yn ią .M a ły za ch ó d . k tó ry in fo rm u je d zie w czy n ę. g d zie ja się ro zsta w o m ze sw ą ko c h a n e czk a . N a za ch ó d sło n e czka p atrzy d zie w c zy n a o czek u jąc sw o je g o ko c h a n eczka 7 C . N a u czu ł sie m ło d y u ła n D o d zie w c zyn y ch o d zić. war. w a r. M iło ść w a sza u szła ja k d zień . niech m y (m i) rą k nie ściska . gdzie słońce znika z nieba wieczorem. p o czątk u w iec zo ru 7 0 . Fo rm u ły p ieśn io w e n a za c h ó d sło n ec zk a . w ar. Zachodzi słoneczko w góry. za stó ł stą p a je. Zbzierała tam dziiw cza Ziele nad logrodam . w ar.: TN Puławy 1988. a m oja najm ilsza wije wianki na w ągrodzie . W ty m cz asie sp o ty k ają się k o ch an k o w ie 7 E . g d y w n o cy B o ż eg o N a ro d z en ia w ieje w iatr o d zach o d u Z W A K 1 8 8 2 /1 8 4 ..

tj. Często było ono uważane za oznakę gniewu Boga i zapowiedź końca świata. pozostawianiem na słońcu zabitego węża oraz walką słońca z księżycem. = Nazwy uwydatniają skutki Z. K 41 Maz 484. Wisła 1900/464. Stanisława Niebrzegowska pomierzchnionic. idą na bój krv>awy. jak leciała z Polski kukawecka.eksplikacja 157 ZAĆMIENIE SŁOŃCA eksplikacja zawodem. prosto okienecka. Ol Pódl 93. De Vries Dic 157. Zaraz potem pojawi się «Lucyper» na piekielnym wozie i zacznie swój objazd dookoła ziemi" Kul Wiel 3/509. zwiastujące wojnę światową. a to już się zdawało. B Przyczyną Z.: K 22 Łęcz 191. sim wierz 235. podob. Mosz Kul 2/463. . Wórt Hoff 8/76-87. piele Marysia drobną rutecke tam za nowym ogrodem. gniew Boga K 17 Lub 70. war. z nieba na ziemię spada trucizna albo zaraza.S. ni usłyszysz polskiego "ptasecka. wedle przekonań nowszych: zderzenie S. Kup WiM 11-12. która jest czarna jak smolą i czuć ją strasznie Kul Wiel 3/509. -►SŁOŃCE. Or L 1926/154. Kup WiM 10-11. juz jest nad zachodem. PIEŚNI POWSTAŃCZE I REKRUCKIE 11 . c h o r ó b . atak ze strony demonów i potworów Kop SMit 1077. Kop SMit 1077. na wprost okiencczka.S. Znaki na niebie i ziemi. ni uwidzisz.. to wszystki ucikajo dó domu. Święt Nadr 228. pożarcie S. K 27 Maz 339. B W czasie Z. że trzydniowe zaćmienie słońca poprzedzi koniec świata. Or L 1931/15. ZWAK 1892/253. 12 . Czap Mat 64. g ł o d u . a. ♦ Z. war. ZAĆMIENIE KSIĘŻYCA. Kołem. powodzi) Kup WiM 11. obacyli. ZWAK 1878/50. Mosz Ku! 2/463.. Wórt Hoff 2/1509-1526. war. zajście księżyca na S. roztocył ogon. na Warmii i Mazurach: pomierzch.S.156 _________________ ZAĆMIENIE SŁOŃCA . Zagnali Polacenki za to Carne Morze.S. ubodzy wojacy. lulaj. że już o! Koniec świata! Sondnyj dzień.Oj. Przeleciał gołąb przez wysoki dąb. 9 — Gołąb/gawron siada/rozkłada skrzydła na zachód słoneczka. pożaru. 13 .. działaniami smoków. choć z Płońska ptasecka.Na zachód słoneczka wyglądają rekruci/Polacy.: . Or L 1926/154. -+SŁOŃCE.Już zachodzi czerwone słoneczko za zielonym borem. K 25 Maz 203. jest traktowane jako zapowiedź w oj n y Kup Pol 24. nie obacą. Kup Pol 24. straszne choroby (zwłaszcza u ludzi Or L 1938/160). I każden już sie modlił. też zmierz ciniienie Kup WiM 12 oraz zatarcie słońca Kup Pol 26. nadto war: Hiel Ka»z nr 343. lulaj. słonko się zaciemnia. zaciemnienie dnia. Turek pan. czary wiedźm i czarowników Kup WiM 11. Wyglądali rekruciki na zachód slonecka: cy nie ujrzą. Na zachód slonrcka. BIBLIOGRAFIA: K a m o c k i Stefan. Wisła 1916/129. BIBLIOGRAFIA: Chev Dic 2/244-245.S. Mosz Kul 2/460-463. zwiastujące wojnę światową. Lud 1975/153. Skutkiem Z. roztożyl skrzydła. podob. WSCHÓD SŁOŃCA. jest zatrucie wody Wisi a 1900/464. sądu ostatecznego: „Wierzono. Kup Pol 24. śląscy wojownicy. K 6 Krak 113. klęsk żywiołowych (np. tym starym panicom wyleciały zęby. i uchronić wodę od zatrucia należy: Zakryć albo zamknąć Studnię Kul Wiel 3/509. Piat Krak 184. K 13 Kieł 48.: TN Kawęczyn 1964. Zaleskim dziewczętom wyleciały zęby. zabicie węża lub innego płaza i pozostawienie go na S. Bo to był wielki stwch. PRZYŚPIEWKI ŻARTOBLIWE 10 . K 26 Mai 240. utratę światła: zaćmienie. Stanisława Niebrzegowska ZAĆMIENIE SŁOŃCA W polskiej kulturze ludowej zaćmienie słońca wiązano głównie z czarami wiedźm.. zamknij już oczka i zaśnij córeczko. także bydła i trzody Wisła 1900/464.Turek pan. że to uono najdzie i zyjdzie. za wysokie dęby. TN Gorajcc 1984.. "o.S. Od zachodu słońca wojnę ozpoceny. przez wilkołaka Lud 1896/327. Wygnali rekrutów . Wisła 1889/502. Kup Pol 24. K a m o c k i Stefan.. spor. zachodzi słoneczko. Jerzy Bartmiński. Znaki na niebie i ziemi. Herd Lek 181-182.Słonecko zachodzi za wysokie wierzby. MAMO 1908/105. Kup Pol 24-26. Jerzy Bartmiriski. na zachód słoneczka. te tureckie pany. b. TN Noworablów 1988. war.: Przeleciał gawron przez wysoki dom. że to już Pan Bóg ma zejść na ten świat i już będzie sądzić wszystkich. zaciemnienie. KOŁYSANKI 14 . kołem słoniuscko chodzi. Wisła 1900/464. TN Ulan Majorat 1984. z górą Or L 1938/160. • Aby zabezpieczyć się przed skutkami Z. I staneni Polacenki na zachód slonecka. k o ń c a ś w i a t a : Jak zaćmienie było takie nachodzi słonko coraz ciemniej. W kulturze s ł o w i a ń s k i e j bardziej rozbudowane i obrosłe mitologią były wierzenia na temat -►zaćmienia księżyca. stamtąd żaden Polaceniek powrócić nie może.. W s t a r o ż y t n o ś c i zaćmienie słońca (podobnie jak księżyca) traktowano jako wynik czarów czarownic. wedle najstarszych wierzeń miała być walka smoka ze S. np.

159
KSIĘŻYC eksplikacja

KSIĘŻYC

W tradycji językowej i n d o e u r o p e j s k i e j księżyc jest postrzegany (nazywany) w aspekcie dwóch podstawowych funkcji: mierzenia i świecenia Gamlv Ind 684-685. W kulturze d a w n y c h S ł o w i a n wykonywanie określonych prac wiązano z fazami księżyca sssi 2/554. Księżyc funkcjonował w parze ze słońcem, tworząc zespół elementów przeciwstawnych i zarazem dopełniających się: księżyc wiązany z nocą, ziemią, wodą i śmiercią, słońce z dniem, niebem, ogniem i życiem IvTop siav 137. W folklorze słowiańskim słońce i księżyc są ukazywane jako bracia, brat i siostra lub mąż i żona. Księżyc jest wiązany ze światem pozagrobowym. Słowiański system liczenia czasu opierał się na cyklach księżyca (miesiące, tygodnie), a w cyklu dziennym i rocznym na ruchu słońca Slav Mir 245-248. = Dwie podstawowe nazwy: miesiąc (ogólnosłowiańska i indoeuropejska) i .księżyc (specyficznie polska), które w polszczyźnie ogólnej dzielą między siebie znaczenia 'okresu czasu liczącego około 30 dni' i 'światła niebieskiego zmieniającego swój wygląd w okresie około 29 dni', w gwarach i folklorze polskim są - w odniesieniu do 'światła niebieskiego' - synonimami, zróżnicowanymi stylistycznie na skali starszy / nowszy, książkowy / potoczny. Starsza, wciąż żywotna w gwarach na oznaczenie satelity Ziemi nazwa miesiąc, jest związana z wyrazami miara, mierzyć- „bo wedle księżyca czas mierzyły ludy" Briic SB 334 - i wyprowadzana z ie. 'mes ('mens), 'me- „mierzyć" Vas ES 2/609. Miesięcznik to ludowa nazwa choroby wywołanej przez K. oraz lunatyka Kul wiel 3/413. Innowacyjna polska nazwa księżyc dosłownie znaczy „młody ksiądz, syn księcia". Według Brucknera księdzem w relacji do księżyca było słońce jako światło większe (w średniowiecznych tekstach magnus dominus „wielki pan") Briic SE 277, Kup Pol 27, podob. SkSi Lec 201; Moszyński zwrócił uwagę, że wyraz księżyc stosowano u nas pierwotnie tylko do nowiu, co dobrze tłumaczy użycie przyrostka -ic oznaczającego cechę 'młodości' Mosz Kul 2/458, Si SE 3/277, podob. Budziszewska 1990/223. Warianty morfologiczne nazwy: na Kaszubach (w pieśni) ksawiec 90, w Łowickiem sporad. księżak Kup Pol 29 (prawdopodobnie przeniesienie z nazwy mieszkańca regionu). Nazwa księżyc zachowuje też na Warmii i Mazurach oraz na Kaszubach stpol. znaczenie 'okresu czasu', np. dwa kstężtce temu biło Szyr MiW 143, Kup wiM 39. W niektórych okolicach odróżnia się znaczeniowo wyrazy miesiąc (w znaczeniu czasowym) i miesiączek ('światło niebieskie') Kup Poi 29. Formy zdrobniałe używane głównie w pieśniach (choć nie tylko): miesiączek powsz., miesiączeńko 43, 45b, miesiączyczek 55a; księżyczek 4ia, 45a, 50c, 7id, 96a; księżyczeńko 42. W formułach powitalnych nazywany niebieskim dziedzicem, niebieskim królewiczem, synem Dawida, -mów. Synonimy ekspresywne K. uwydatniają cechy
Wyglądu: rogacz Piat Krak 582 (w pieśni); łysy K 48 Ta-Rz 317 (za: Wisła 1890/152 z żargonu

Wstęp. Eksplikacja: Nazwy. Kategoryzacje. Fazy księżyca. Kolekcje. Opozycje. Pochodzenie Wygląd i właściwości. Części. Ilość. Przemiany księżyca, zakazy i zalecenia. Czynności: świecenie, ruch. Księżyc jako postać żywa, przeżywająca. Rozmowy z księżycem. Działania sprawcze i praktyki ochronne. Obiekt szacunku i kultu. Księżyc a pies. Lokalizacja. Co jest na księżycu? Co się dzieje, kiedy księżyc świeci? Przepowiednie. Ekwiwalencje. Symbolika, sennik. Dokumentacja: Zagadki. Przysłowia. Przepowiednie pogody (rymowane). Zamówienia i zaklęcia. Rymowanki i wyliczanki dziecięce. Kolędy bożonarodzeniowe i noworoczne. Widowiska herodowe. Pieśni wielkopostne i wielkanocne. Pieśni żniwne i dożynkowe. Przemowy weselne. Pieśni i przyśpiewki weselne. Pieśni i przyśpiewki zalotne i miłosne. Pieśni zbójnickie,1 żołnierskie i partyzanckie. Pieśni żartobliwe i refleksyjne. Ballady. Pieśni maryjne. Pieśni sieroce. Pieśni dziadowskie. Pieśni zaduszkowe. Listy miłosne. Baśnie. Bajki. Podania. Opowieści wierzeniowe. Anegdoty. Relacje potoczne i zapisy wierzeń. Pisana poezja chłopska. Bibliografia.

Obraz księżyca jest w polskiej tradycji ludowej zdominowany przez cechę cyklicznej zmienności; księżyc symbolizuje ideę wiecznego powrotu, nieśmiertelnego trwania. Rytm zmian księżyca jest wiązany z rytmem życia całej przyrody (dało to podstawę dla rozbudowanych przepowiedni pogody oraz zakazów i zaleceń wykonywania określonych czynności przy poszczególnych fazach księżyca) oraz z rytmem życia człowieka (w obu razach mówi się o młodości, pełni i starości). W polskiej kulturze i języku ogólnym jest postrzegany głównie jako odległy od ziemi i jej spraw, por. fraz. księżycowy facet 'marzycielski, bujający w obłokach'; niedostępny (Ma majątek, ale na księżycu), wiązany z miłością i kobietą (miesiączka), zaś w kulturze i języku ludowym - jako bliski człowiekowi składnik „globalnej wioski", współczujący z zakochanymi i przywoływany na świadka w różnych etapach obrzędu weselnego. W folklorze wschodniopol-skim (pieśni weselne i powinszowania noworoczne) jest wiązany z mężczyzną, podczas gdy młoda dziewczyna - ze słońcem (choć częściej jest na odwrót, por. słońce) We wczesnych kulturach księżyc był czczony jako bóg lub - częściej — bogini, np. u Greków jako Selene, matka życia, opiekunka porodów, siostra słońca, Heliosa; u Rzymian jako Luna Herd Lek 78. W tradycji b i b l i j n e j księżyc przedstawiano rzeczowo, jako światło stworzone przez Boga do odmierzania czasu Rdz i, 14 i władania nocą Ps 136, 9. Dzień nowiu był dla Izraelitów okazją składania ofiar Lb 28, 11-15. Wedle przepowiedni zaćmienie księżyca (podobnie jak słońca) będzie zapowiedzią końca świata Mk 13, 24. W pierwotnym c h r z e ś c i j a ń s t w i e walczono z kultem księżyca jako pozostałością pogańską, ale od Orygenesa asymilowano też obraz księżyca jako symbol zmar-twychwstawania człowieka i Kościoła oraz przykład świecenia blaskiem odbitym od światła słońca-Chrystusa For Sym 99. Od średniowiecza symbolika księżyca jest wiązana z kultem maryjnym, Matkę Boską przedstawia się jako niewiastę apokaliptyczną z księżycem pod stopami Lur Slow 104.

złodziejskiego); trzyszcz-b/yszcz Dzik Klech 41, błyszczaty Mosz Kul 2/649; Klara Kup Pol 31 (z łac. clara 'jasna'), gómol 'bezrogi księżyc' Maj śląsk 128. Żartobliwe nazwy opisowe: nocne słońce 112; kawalerskie słońce Kup Pol 31 od
Zgorzelca, Ostrołęki, Kazimierzy Wlk , Niska, kawalerskie sionko, słońce kawalerów Kup Pol, 31, Płat Krak 582; zdrajca miłości, ZWodziciel Kup Pol 31; podglądacz TN Gorajec

1984; słomiany wróżbita Piat Krak 581; Twardowski Kup Pol 31; werdebus (z pieśni,

160 IGI
KSIĘŻYC - eksplikacja KSIĘŻYC eksplikacja

z niem.) Piat Krak 580; rzadko oko Boga oświecające świat w nocy K 34 Chel 254, tak jak słońce w dzień. ■fr Nazwy nadrzędne: powsz. świat/o np. K 3 Kuj 93, Etnl 1989 Bil* 111; nowsze: planeta K 15 Poz 5 i planeta Kup Pol 29, Czap Mat 102. W bajkach przedstawiany jako postać żywa 93-96, 103, 106. ■U Nazwy podrzędne odnoszą się do wyróżnianych faz k s i ę ż y c a, nazywanych w gwarach małopolskich i sieradzko-łęczyckićh zapożyczonym z języka naukowego wyrazem kwadra Kup Pol 35, bądź jego repliką rodzimą ćwierć Kup Pol 35. K. ma cztery kwadry Dej Kieł 1977/285. W zasadzie jednak podział na fazy K. jest w tradycji ludowej - podobnie jak w ogólnej polszczyźnie potocznej - inny niż w języku naukowym. W zbadanym przez nas materiale wyróżniane są trzy podstawowe fazy K.: początkowa - kiedy K. pojawia się i rośnie: -mów, środkowa - kiedy K. osiąga ksztal koła i świeci najjaśniej: -ypełnia, i końcowa - kiedy K. zanika: -^wiotek, oraz trzy fazy pośrednie: -*półpełnia, -^księżyc po pełni i -tpuste dni. Na Warmii i Mazurach (i nie tylko) cały okres dzieli się ogólnie na dwie części: okres wzrostu, gdy K. jest na młodzie, i okres ubywania, gdy K. jest na starze Szyf Miw 142. + Podstawową kolekcję tworzy K. ze s ł o ń c e m i g w i a z d a m i ; zwykle wymienia się je w stałej, znaczącej kolejności: słońce, K., gwiazdy. Do tych trzech, a często tylko dwóch rodzajów świateł niebieskich, w różnych gatunkach folkloru przyłącza się różne dalsze elementy, tworząc niekiedy rozbudowane zespoły. W bajkach kojarzy się K. i słońce traktowane jako para ludzi: żona i m ą ż Lom Baj 73, war.: Lud 1896/327; dwaj b r a c i a Wisła 1916/137, których siostrami są gwiazdy 109; wyjątkowo jako o j c i e c i s y n 106. W pieśniach i przemowach weselnych na wschodzie Polski K. jest panem młodym, słońce panną młodą Drab Pódl 38. Na słońce i K. powołują się zakochani 6ia, 62F; w kolędach K. razem ze słońcem służy nowonarodzonemu Jezusowi 40. W zamówieniach choroby wysyła się w miejsce, gdzie nie świeci słońce i nie dochodzi K. 30. Jako elementy współtworzące pogodę słońce i K. bywają też dalej łączone z d e s z c z e m 42, 94, m r o z e m i w i a t r e m 94, 95A. W pieśniach: słońcem, K. i gwiazdami (ewent. też planetami) ozdobił Bóg niebo i świat 52, 87, podob. Lud 1906/167, Kup Pol io, przyozdobił też nimi postać Matki Boskiej 83, której służą i świecą razem z zorzą 84, podob.: K 26 Maz 95, Maj Motycz 27; chwalą one Boga razem z niebem, dniem i nocą 49, witają nowonarodzonego Jezusa razem z narodami i bydlętami 39, płaczą nad grobem Jezusa razem z obłokami, piorunami, niebem 48, z całym stworzeniem 86b, płaczą nad niedolą ludzi razem z niebem 86a. Słońce (zorza), K. i gwiazdy są rodziną dla żołnierza 76 i sieroty 85. Przywołuje się je na pomoc przy zamawianiu chorób 28, 31. W baśni poznańskiej demoniczny starzec chce je, przypisane do trzech panien, uwięzić w podziemiu 92. Na Podlasiu obrazami słońca, K. i gwiazd
Zdobi się korowaj PSL 1966/2/127-128, Etnl 1988 Bacz 82, Etnl 1988 Polin 180.

K. i jasne zorze świecą chłopakowi, gdy się żeni K 28 Maz 151. K. i chłodny wiatr towarzyszą rozłączeniu się młodej pary 56h. Pewne kolekcje z K. są szkodliwe l u b niepożądane. Przy dwóch światłach, K. i słońcu, nie należy siać zboża, pszenicy, gryki (tatarki), lnu 107. W zamówieniach magicznych jako bmci, którzy nigdy się nie zejdą (ich spotkanie przyniosłoby chorobę) wymienia się: K. na niebie, rybę w wodzie, robaka w drzewie, dąb w boru I na niwie, kamień na morzu 29. *-* K jest stawiany w opozycjach ze słońcem, gwiazdami i ziemią: ze s ł o ń c e m na zasadzie kontrastu dzień : noc 18, 53, 7ie, iooa, i ogólniejszego jasny : ciemny (jaśniejszy : ciemniejszy; światło własne : światło odbite) 13, 17; fraz. żartować sobie z miesiąca, kiedy słońce świeci NKPP słońce 39; w baśni uroda córki macochy gaśnie przy Kasmej jak światło miesięczne przy słońcu K 14 Poz 30; a także opozycji pochodnych: wschód : zachód 63, praca : odpoczynek 14; ciepły : zimny (grzeje i wysusza/ nie grzeje, nie wysusza) 12, 3c; z g w i a z d a m i - na zasadzie stopniowalności przeciwieństwa jasny : ciemny 19, por. też przysł. Nie dbam o gwiazdy, kiedy księżyc świeci 19 - główną podstawą kontrastowania K. i gwiazd jest jednak liczba, opozycja jeden : wiele 67A, D; z z i e m i ą - na zasadzie cech: daleko : blisko 24, 47 oraz martwy : żywy Czap Mat 102.
x

(a) Podobnie jak słońce, gwiazdy i cały świat K. jest nazywany dziełem Boga, np. Baz Tatr 138, Kur Opól 49, ale niedokończonym, pozostającym pod wpływem „złego" Kai Lim 19. Legenda z Ziemi Dobrzyńskiej łączy powstanie K. z diabłem, który chcąc zrobić słońce skradł Bogu kawałek słońca i z niego utworzył się księżyc K 42 Maz 362, ZWAK 1878/126, por Fisch Lud 155. Wedle opowieści krakowskiej to „Matka Boska dla chwały Pana Jezusa postanowiła słońce i księżyc" l< 7 Krak 29, odstępuje K. Św. Jerzemu l04Cb. (b) W bajkach: suknia z miesiąca; powóz z miesiąca ZWAK 1878/150; ubranie z miesiącem (bije od niego luna) K 42 Maz 493. ® O Wygląd K. związany jest z jego p r z e mi an a mi. Np. w żartobliwej współczesnej pieśni ludowej (noszącej cechy autorskiej kompilacji) dziewczyna-zniwiarka rozmawiająca z K., mówi do niego, że raz jesteś jak człowiek, drugi raz jak kiszka Piat Krak 581. Najwyraźniej postrzegane i charakteryzowane są trzy fazy, ->nów, -spełnia i ->wiotek. K. jest j a s n y 31a, 41, 42, 43, 61d, 76, też we fraz. jasny jak miesiąc/księżyc na niebie NKPP jasny fi; K. jest jaśniejszy w dniu Zmartwychwstania, bo wtedy czci święto wielkanocne 49d; w pieśniach: gołębica jasna jak promyk księżyca K 57 RUŚC 603, 605, jaśniejsza nad blask księżyca K 42 Maz 61; Maryja jaśniejsza niż miesiąc ZWAK 1879/60; błyszczący 9713; blady - fraz. blady jak księżyc NKPP blady 7; jest blady, bo w nocy nie śpi 9, 97A; ma blade promienie 64. W bajce córka macochy nazywa K. krzywym i bladym 94, daje białe światło, wygląda jak ser 105; s r e b r n y LL 1961/4-6/87; jagbi ze śrybra Nitsch Tek 253 pow. gniewski; w gadce coś jak księżyc daje srebrny odblask K 8
Krak 59; złoty 56h, 73.

Częściej K. występuje razem z gwiazdami 61, 67, 71, 78 i między gwiazdami 1, 3, 45, 55, 65, 90; K. i gwiazda to chłopiec i dziewczyna 58, K. i gwiazdy są świadkami ich miłości 70, 91. Chłopiec przysięga na K. i gwiazdy 66. K. z gwiazdami jest wyprawką dla nowonarodzonego Dzieciątka TN Tuszów 1988; K., gwiazdy i cały świat służą dziewczynie 44, kochankom Nyr Kar 250, ZWAK 1880/174; K. i Gwiazda Wieczorna razem wschodzą
i Zachodzą Glad Wiedz 73, 134.

Wedle wierzeń krakowskich K. utworzony jest ze srebra, dlatego ma połysk białawy wisla 1891/628; albo z materiału podobnego do próchna świecącego w nocy Kai Lim 20. Uwydatnia się o k r ą g ł o ś ć K.: koło miesięczne 48, krąg miesiąca 54, toczy się jak koło 8, wschodzi jak młyńskie koło 63Aa; por. fraz. ktoś mo gzycht ['twarz', z niem. Gesicht] jak miesiónczek w kole NKPP księżyc 4d; K. jest jak placek iosc. W zagadkach

163
KSIĘŻYC - eksplikacja 162 _____________________ KSIĘŻYC - eksplikacja

porównywany jest do bochna chleba, główki kapusty i, w przysłowiu do rybiego oka: Księżyc patrzy jak rybie oko NKPP księżyc 10 (to porównanie wyraża dodatkowo cechę 'martwoty', 'bezduszności'). W pieśniach weselnych - korowaj jak miesiąc szyroki Hol Wes 20, 81; w poezji chłopskiej olbrzymi m. W sposób wartościujący K. jest określany jako ś l i c z n y lub p i ę k n y . W pieśniach maryjnych M a t k a B o s k a jest śliczna jak księżyc K 23 Kai 253, K 19 Kieł 134, nad księżyc piękniejsza K 23 Kai 252, 253, świetniejsza K 23 Kai 244, stoi w piękności księżyca K 11 Poz 72, K 10 Poz 226. W przysł. o d z i e w c z y n i e : Choćbyś była jako miesiąc, bez posagu za mąż nie chodź NKPP posag 3; w tekstach obrzędowych do K. porówuje się pannę młodą: jak miesiąc piękna Kur Opól 123; także szaty K 3 Kuj 130, Sim GŚląsk 16, suknia świetna jak miesiąc wój Klech 169; ozdoby oraz atrybuty władzy: komna kieby miesiąc z gwiazdami K 8 Krak 108. Inne cechy K. to: czysty 32; wesoły I05a; cichy 97A; martwy Etnl 1989 Bilg 111. Wygląd K. jest najszczegółowiej uwzględniany w przepowiedniach pogody: K. w kole, w lisiej czapie, w uszach, w chmurkach itp. - zob. przepowiednie. K. w różnych gatunkach jest przedstawiany jako istota żywa, zob. dalej K. jako postać żywa. ~fc Części K. to: tarcza 104G; promień (promienie) TN Zamch 1984, K 2 Kuj 109, K 31 Pok 210, Wój Klech 81, K 15 Poz 14; promyk 82a, rogi 3, 97B; w pieśni A u miesiąca dwa rogi,
a U Jasieńka dwa braci K 28 Maz 152, war.: Lud 1903/226. Metaf. K. ma twarz K 14 Poz 238,

Wój Klech 81; w żart. rymowance dupę 38; w bajkach ma ciało ludzkie 95. A Zanotowano wierzenie, że są dwa księżyce - jeden świeci na jednej polowie ziemi, drugi - na drugiej Lud 1896/162; trzy księżyce ujrzał zbójca, który chciał zabić Jezusa, Maryję i Józefa uciekających do Egiptu 88, 102. W bajkach krakowskich mowa o dwunastu braciach miesiącach (każdego miesiąca przyświeca inny) 103. • Najsilniej postrzegana i językowo utrwalona jest cecha zmienności K.: fraz. ktoś odmienia się jak miesiąc NKPP odmienić się i, podob. NKPP pan isi. W poznańskiej bajce matka K. wciąż musi mu od nowa szyć ubranie, bo K. stale zmienia wymiary i wygląd 96. W przekazach wierzeniowych tłumaczy się, że K. zmienia się co miesiąc, bo od czasu zabicia Abla przez Kaina „Bóg każe K. co miesiąc iść do piekła i tam się przetapiać na nowo" Lud 1896/327, a siły piekielne próbują rozdrapać K. i zagrzebać w ziemi Kai Lim 19. W ciągu roku K. odmienia się dwanaście razy Or L 1938/160, por. 103. W ciągu roku K. robi po niebie taką samą drogę jak słońce, przesuwając się z małego wschodu i małego zachodu na wielki wschód i wielki zachód Kai Lim 21. W zimie księżyc jest wyżej na niebie, w lecie - słońce wyżej TN Banachy 1984. O ros nący m K. mówi się, że księżyc j księżyca przybywa Mac chDobrz 35, Kup Pol 54, przybiera, dobiera Kup WiM 17, Kup Pol 54; powiększa się, zwiększa się, większy się robi Kup Pol 54; rośnie 33, 96, Kup Pol 54, Sych SGKasz 2/281; rośnie do pełni Baz Tatr 84, narasta Kup Pol 55; przyjmuje, przyima, do pełni / pod pełnię idzie, podchodzi, przychodzi Kup Pol 55, Kup
WiM 17, 18, Or L 1938/160; dopełnia się Kup WiM 18, Kup Pol 55.

O u b y w a n i u K. mówi się, że księżyc / księżyca ubywa 96b, Kup roi 55, Or L 1938/160; odima, odejmuje, ujmuje Kup Pol 56, Kup WiM is; księżyc uchodzi, K. schodzi Kup WiM 18; schodzi z pełni Kup Pol 50. O tej fazie mówi się też, że K. malutki jest Kup Pol 50; K. maleje, upada, ucieka, niknie, zostaje (się) Kup Pol 50, 55, 56; kończy się 96b,

Kup Pol 50; zmniejsza się, pomniejsza się, umniejsza się, zummejsza się Kup Pol 56; jest na wychynowiu KuP Pol 50; z pełnego idzie Kup WiM 18, Kup Pol 55; odbywa, odbiera, ubiera Kup WiM 17, is, Kup Pol 55; cofa się, ginie Kup Pol 50, 51, 56, Kup WiM 18; już je po pole Kup Pol 46, z pełni, z pełna Kup Pol 46, po pełni Kup Pol 46, Szyf Trąd 41. Inne określenia tej fazy to: księżyc zachodzi Kup Pol 50; K. na zachodzie Kup Pol 50; K. na schodzie Kup Pol 51, Mac ChDobrz 35; schód K. Kup Pol 51, 56; K. na starze Kup Pol 56; K. no starych dniach Kup Poi 50; K. jidze na emą Sych SGKasz 2/281; miesiącek sie będzie ćmił Kuc Mlp 40. Z a k a z y i z a l e c e n i a . Z przybywaniem i ubywaniem K. ma związek w potocznym rozumieniu w z r o s t i z a n i k wszystkiego w całej przyrodzie Fisch Lud 162. Z tego względu dobrze jest wykonywać pewne czynności przy rosnącym lub malejącym świetle K., innych zaś należy wtedy zaniechać. Sądzi się, że gdy K. przybywa wszystko dobrze rośnie i będzie rodzić się obficie Kul MiW 435. Z tego względu należy wtedy siać i sadzić - zwłaszcza groch Or L 1935/158, zboże Kup Pol 39, Kul MiW 435, pszenicę Or L 1935/158 - gdyż rośliny będą rosły wraz z przybywającym K. Szyf Trąd 43, Szyf MiW 144. Gdy się K. dopełnia, dobrze jest także ścinać drzewa Lud 1976/145 i strzyc włosy Or L 1935/158. Gdy K. ubywa dobrze jest: czyścić domy z robactwa i kurzu K 23 Kai 79, sim wierz 235, niszczyć chwasty, owady Sim wierz 235, ścierać plamy Szyf Trąd 43, Kul MiW 435. Wtedy najlepiej rozpoczynać leczenie sim wierz 235, zamawiać choroby Bieg Lecz 37, Kul MiW 435, np. pozbywać się kurzajek Bieg Lecz 127 i wypędzać tzw. zimnych ludzi [choroby] Bieg Lecz 185, nacierać lub nagrzewać guzy, wole Or L 1928/60. W tym czasie dobrze jest także leczyć bydło Kul Miw 435. W godzinach zostających pod rządem K. nie szczęści się w małżeństwie, w pożyczaniu pieniędzy i w sprawach, które wymagają trwałości K3l Pok 31; nie należy zawierać małżeństw po pełni, bo razem z ubywającym K. może ubyć miłość i szczęście sim wierz 235. ■ Ś w i e c e n i e K. jest inne niż słońca, stąd mówi się nie tylko o ś w i e t l e 81 i blasku K. 81A, 82b, ale i p o ś w i a c i e 82a; charakterystyczne wyrażenia to blady księżyc 9, blady promień 64, mdławy promyk K. 82a. Dobitnie tę różnice są oddawane przez przysłowia: Gaśnie księżyc przed słońcem 13, Słoniszko je jak żece [życie]: łsni blaskę własnym, ksężec zas jak kunszt: żewi sę pózeczonym 17, Od promieni księżyca nie dojrzeje grono winne 20 - oraz formuły potoczne Etnl 1989 Bilg 111 i pieśniowe księżyc świeci, a nie grzeje 62F. O świetle K. mówi się, że jest pożyczane od słońca Piat Krak 579, Etnl 1989 Bilg 111, że księżyc świeci blaskiem słonecznym TN Łazory 1984, odbitym Kai Lim 20. W pieśniach K. ś w i e c i jasno, pięknie, szeroko; wysoko, z nieba, prosto przez obłoki; po drodze, przez pole, przez ciemny las; prosto w okno, przez okno, do komory ... - łącząc zwykle swoim światłem n i e b o z d o m e m d z i e w c z y n y 55-57, 62A-H, 67C, D, 69B, 71, 91; w pieśniach lirycznych przeważnie świeci/przyświeca m ł o d y m i z a k o c h a n y m 56i, 62A-H, 64, 67A, B, 69A, 72, 95, 77,79,80, 82c; przy świetle K. zbliżają się do siebie zakochani 62; w pieśniach oddających realia czasów pańszczyźnianych, świeci idącym do żniwa dziewczętom-imunan;czfcom 50; w zam. - oświeca chorego 28; świeci jakby "oczami patrzył TN Zamch 1984; K. świeci się 7id. Brak światła, ^zaćmienie K., jest nieszczęściem. W zamówieniach tam, gdzie nie świeci słońce ani K., wypędza się choroby 30, 3ic.

164 ________________________ KSIĘŻYC - eksplikacja KSIĘŻYC - eksplikacja ______________________________ 165

Co się dzieje przy świetle księżyca zob. czas.
Ruch. K. WS eh O dzi 15, 59, 62Gc, 63Ad, 63D, wy c h o d z i 63Ab, 1\1, tOCZlJ Się

Obrazem piętnowanego kulturowo zachowania jest szczekanie (psa, wtórnie człowieka) na księżyc / na słońce / na Pana Boga. ogpol. fraz. szczeka na księżyc znaczy 'obmawia, mówi oszczerstwa' 21. D Działania sprawcze K. są w wierzeniach i tekstach folkloru bogato udokumentowane. Uważa się, że K. ma wpływ na pobudzanie uczuć m i ł o s n y c h (o czym była mowa wyżej), por. LSE 1962/7; przy świetle K. wszyscy chcą się żenić Piat Krak 579, przy czym wyrażenie fraz. kawaler księżyca znaczy 'niewierny kochanek' Nyr Kar 239. Wedle wierzeń światło K. budzi i ożywia z m a r ł y c h K 15 Poz 14, Szyf Miw 1/44,
Kul MiW 435-436, demony Sim Wierz 237, Upiory Lud 1956/553, wiedźmy K 31 Pok 210, ożywia

po niebie s, 111, w ę d r u j e 73, o d p ł y w a 74, c h o w a się 10,75, z a c h o d z i 75. Wg tradycyjnego przekonania Ziemia jest okrągła, lecz stoi w miejscu, a dookoła niej krąży cały świat, który też jest okrągły, gwiazdy, Słońce, Księżyc LSE 1984/143; notowano jednak i przekonanie przeciwne, że to „Ziemia wykonuje obroty wokół własnej osi, a Słońce lub Księżyc stoją w miejscu" ŁSE 1984/142. ■ K s i ę ż y c jako p o s t a ć ż y w a . W bajkach śląskich, poznańskich i małopolskich K. ma m a t k ę , która prowadzi mu gospodarstwo i rozmawia z odwiedzającymi jego mieszkanie ludźmi 94, 95. W bajce lubelskiej spiera się / swarzy się ze słońcem, kto daje lepsze światło Etnl 1989 Bilg 111, podob. Piat Krak 579. W krakowskich opowieściach wierzeniowych mowa o dwunastu bmciacli miesiączkach, którzy mieszkają w dalekiej chacie 103. Podobnie jak słońce, K. ma rodziców ZWAK 1887/3 Olkusz. W bajce chłop przedstawia diabłu K. jako swego brata 93. W biłgorajskiej kolędzie życzącej słońce, K. i deszcz to Trzej Królowie 42. V W pieśniach K. wraz innymi światłami niebieskimi czuje i przeżywa: uczestniczy z cały światem w chwale Boga: wita małego Jezusa 39, służy Jezusowi 40, a w kolędzie życzącej - także dziewczynie i chłopcu 44; chwali Boga 49a, b, dziwuje się piękności Jezusa 49c, płacze/boleje wraz ze słońcem, gwiazdami i in. nad grobem Jezusa 48, 86b i nad niedolą ludzi 86a; czci święto wielkanocne 49d, nie chce przyjąć grzesznych dusz potępionych przez Jezusa 89. K. widzi/zna cierpnienia zakochanych 64, 70b, i partyzantów 73; wie o zakochanych 70b, 77 i pomaga im 64; smuci się nad panną Krzyż Kuj 1/111 i wychodzi smutny zza chmury, gdy dziewczyna umiera LL 1972/2/60 - ale też (w nowszych pieśniach) zazdmści kochankom, gdy się do siebie zalecają Piat Krak 580, 582, gdy jest cienki kocha panienki, a gdy grubszy, drwi z nich i śmieje się Piat Krak 581. K. patrzy spoza chmury Nyr Kar 199; w zagadce i rymowance księżyc wiedział - nie powiedział o rosie (nie wysuszył rosy) 12, 36. 0 Rozmowy z ks i ę ż y c e m . W pieśniach miłosnych i weselnych K. jest rozmówcą zakochanych i weselników, zwłaszcza jest adresatem wypowiedzi zawierających prośby o pomoc. Do K. zwracają się i przywołują go - prosząc, by im przyświecał - z a k o c h a n i , którzy idą do siebie i chcą być razem 62A, B, 77. Dziewczyna prosi, by K. nie świecił niewiernemu kochankowi Rog śląsk 103, chłopak - by nie świecił niewiernej kochance stoin żyw 258. Do K. zwracają się w różnych momentach obrzędu u c z e s t n i c y w e s e l a , dla którego K. jest wzorem, miernikiem czasu i świadkiem
56f, g, i, 1.

istoty wodne [wodników, wodnice, topielice i topielców) K 15 Poz 14, Kul Wiel 3/442; nie należy zbliżać się, a zwłaszcza dotykać wody w rzece lub stawie, bo „oświetlona przez K. ciągnie ku sobie" K 15 Poz 5. Światło K. ma wpływ na ludzi dorosłych i dzieci Szyf Trąd 43, Etnl 1989 Bilg 116, 117, Czap Mat 107, TN Krasiczyn 1985. Jeśli przejdzie przez człowieka, zwłaszcza dziecko, może
Wywołać: 1 U n a t y Z III K 17 Kub 69, Etnl 1989 B i l g 117, TN Banachy 1984, Wit Baj 68, TN Krasiczyn 1985, ZWAK 1889/67; C ll O r O b y Wisla 1916/85, K 48 Ta-Rz 302, Szyf MiW 83J chorobę

miesięcznika (tj. niechęć do jedzenia i picia, wymioty, otwarte oczy podczas snu) Kul
Wiel 3/413; tzw. łunnika Czap Mat 107; płacz K 34 Che! 162; konwulsje Szyf Trąd 44, Szyf MiW

144; rozwolnienie K 48 Ta-Rz 302 i zielone odchody ZWAK 1892/258; kalectwo K 45 Gór 495. P r a k t y k i o c h r o n n e . Aby zabezpieczyć dzieci przed szkodliwym światłem miesiąca należy: zasłonić okno K 34 che! 162, Etnl 1989 Bilg 117, wisla 1916/85; zasłonić łóżko TN Banachy 1984; zawinąć dziecko w chusteczkę, żeby K. nie naświetlał jego twarzy Etnl 1989 Bilg 117; nie kłaść dziecka koło okna, bo K. może wyciągnąć dziecko przez okno TN Krasiczyn 1985; spać w miejscu, do którego nie dochodzą promienie K. K 17 Lub 69, K 45 Gór 495. Dobrą ochroną przed światłem K. jest postawienie na oknie naczynia z wodą
Kul Wiel 3/413, Szyf Trąd 44, Szyf MiW 144, Wit Baj 68, Wisla 1902/414 lub położenie na oknie

K. jest proszony, by świecił idącym w nocy do żniwa dziewczętom-iniwiareM-kom 50. Przywołują go zbójnicy jadący na zbój 11. Do K. (także gwiazd, żywiołów przyrody) zwraca się chory lub zamawiacz o zabranie choroby 31, 32. Dusze zmarłych proszą K., aby je przyjął, bo Pan Jezus ich nie chce 89. W bajkach z personifikowanym K. rozmawia sierota 94, 95, podob. 103; K. Jest świadkiem i mścicielem zbrodni 99. Rozbudowane formuły powitalne kierowane do K. nowego, ślad archaicznego kultu K., podane pod hasłem ->nów, funkcjonują do dziś w pisanej poezji chłopskiej 110.

skórki chleba wisla 1902/414, rozsypanie prosa i zrobienie śladów, po których musiałby przejść K. Czap Mat 108. Kobieta ciężarna nie powinna chodzić po księżycu z odkrytą głową, gdyż to sprowadza ciężki poród Wisla 1894/583. Należy także zakryć wodę, na którą świeci K., gdyż kto ją wypije, staje się lunatykiem sim Wierz 237. Jeśli promienie K. „dotknęły dziecko", należy przenieść je nad studnią wisla 1916/85 Kieleckie. Chory powinien chronić się przed światłem K., aby choroba się nie wkorzeniała Czap Mat 109. ♦ K. był i poniekąd jeszcze dziś jest otaczany s z a c u n k i e m Kot Podg 87. Szczególnie zwracało uwagę pojawienie się na niebie nowego K., do którego zwracano się ze specjalnymi formułami powitalnymi, -mów. Ślady kultu K. zachowały się w zakazach przeklinania w jego obecności oraz wskazywania nań palcem K 34 chel 157,
Sim Wierz 237, Wisla 1900/55 Myślenice. Uważano to Za grzech ZWAK 1892/254; Wskazywanie

palcem na K. mogłoby spowodować śmierć rodziców K 42 Maz 402, sztywność palców sssi 2/554, moczenie nocne Sim wierz 237, wypadanie z rąk i tłuczenie się różnych
przedmiotów, jak garnki, miski, szklanki, jajka Wisla 1897/118 Radzymin, Sim Wierz 237, Or L

1928/58. Wedle wierzeń opolskich, jeśli dziewczyna chce wyjść za mąż, musi ukłonić się K. trzykrotnie i wymówić imię tego, którego kocha sim wierz 236. W lubelskiej pieśni

W pieśniach miłosnych i balladach K. 83. A (a) K. w zagadce metaf.. znaczy 'pracuje bez umiaru. Wolno psu i na Pana Doga szczekać (nikt nie uniknie obmowy) s SFr pies 76. • K s i ę ż y c a p i es. który dusi człowieka K 51 Sa-Kr 31. to se pokazeje 10. Powszechnie opowiada się. a księżyc świeci s SFr pies 72 oraz bliskie mu przysł. Chłopiec przysięga dziewczynie na miesiąc i gwiazdy 66. kowalu niebieskim 93b. znajdują się l u d z i e u k a r a n i za pracę w święto lub za kradzież 104B: chłop rozrzucający gnój 97B. oznaczają sytuację obmowy nieskutecznej ze względu na dystans dzielący obie strony.in. sadzi się lub zbiera . podob Lud 1926/45. Jezus między bydlętami 45e. NKPP pies 25ib. W pieśniach weselnych Polski środkowej i wschodniej w stałej relacji do K. Świecenie K. gdy K. nastąpi koniec świata) 104F. Wisła 1896/624. wojny K 17 Lub 130. żebyś nie widział księżyca. a dwunastu braci miesiączków . w przysł. H. 244. chłop pańszczyźniak 97A. W specjalnym stosunku dystansu wobec K. K 28 Maz 250. głupi jak stąd na księżyc NKPP głupi 64. do czego nawiązują frazeologizmy: porwoł sie z kopaczkom na miesiónczek NKPP motyka 3f. dzionek bez słoneczka NKPP noc 16.wedle opowieści wierzeniowych . o obliczu króla Władysława Warneńczyka 104G. W pieśniach miłosnych i weselnych K. W pieśniach religijnych K. ale kiedyś sie duo miesiącka zęno na tłukę przy muzyce Nitsch Tek 120. Twardowski lub jego synowie 104E. umierają 8iB. przeraźliwie' ogpol. że każdy dostrzega tam to. 317-318. ogpol. złorzeczenia. diabeł przeczyszcza pieniądze Szyf Miw 102.eksplikacja weselnej młoda ma patrzeć oczkiem do miesiączka. 10. Grodź Łęcz 41. jest pod nogami Maryi 83. czarownice Wój Klech 163. która przędzie nici babiego lata lub Sybilli szyjącej koszulę (gdy skończy szycie. boginki Pel Dem 95. Zapisano wierzenie. por. B. Żabka przemienia się w prześliczną kobietę i< 42 Maz 483. 72: wysoko na niebie miesiącek przybity Sad Podh 129. rycerzy polskich i szwedzkich. podob. fraz. mieszka w domu 95. Kot Podg48. 138. Jako postać bajkowa K. mają miejsce . Przysłowie Organista widzi organy na księżycu 25 wyraża krytyczną myśl. ktoś pracuje za słońca 1 za miesiąca NKPP pracować 52. stare panny po śmierci palą ogień śmiel Opól 76. K 7 Krak 58. Tęskna nocka bez miesiączka. K. b. żebym se nie wziena chłopaka z tysiąca 6ia. masło klecą 35. w miejscu niedostępnym dla człowieka. 372. Co jest na k s i ę ż y c u ? W wierzeniach i opowieściach wierzeniowych K. świeci pojawiają się d e m o n y wodne . jest tłumaczone jako zapowiedź: n i e s z c z ę ś c i a Etnl 1989 Dilg 115. Sim Wierz 243. w górze LL 1960/2-3/49. W poznańskiej baśni słońce.: Wit Baj 305. nad słońce Folk Łodz 65. topielec (który zaspokaja głód bladym promieniem K. 93a. c. 72. zbierają zioła Etnl 1989 Biig 103. kaczor Dek Sier 134. Kot Podg 52. spotykają. Judasza Fisch Lud 162. jest d a l e k o . Baz Tatr 91.tak gospodarz /gazda między kopami 45a. panna młoda / dziewczyna między druhnami/pannami 55. śmierć Kon WiM 59. żniwiarze (kolędnicy) pomiędzy snopami 45b. ptak Ze złotą koroną na głowie Dek Sier 120. war. są p r z y s i ę g i na K. samobójczyni 82b. m.utopiec 100. górze 104H. ZWAK 1886/112. zraoraPel Dem 155. śmierci TN Krasiczyn 1985. będzie kataklizm Etnl 1989 Biig 115. świeci. K. Wolno psu na miesiąc szczekać 21. chłopiec widzi w lusterku piekło z czarownicami K 8 Krak 131. stawiany jest pies. pożaru TN Zamch 1984. W tym czasie borowy Palma próbuje zabić diabła na porębie Dek sier 104. w Sieradzkiem wierzy się. wianowanie i in. oczepiny. a rób o słońcu 14. jest miejscem p o k u t y lub n a g r o d y Kuch Pol 9.w odległej chacie i03a na ziemi io3t>. Czy spadłeś z księżyca? NKPP padać 3 oraz zagadki u. Kuk Pow 188.. J e r z y m grającym na lutni lub skrzypcach 104C. 63. Wedle wierzenia opolskiego na K. jest w y s o k o 56c. Fisch Lud 162. np. Grodź Łęcz 107. toczy się akcja w e s e l n a : dzielenie korowaja. że tęcza może „uchwycić i unieść do jasnego księżyca dziewczynę. wyznacza porę s n u.) K 15 Poz 14. rusałki K 15 Poz 195. dziwożony przędące len Mosz Kul 2/648. tajemnicze postaci Dek Sier 106. LL 1959/1-2/91.niezwykłe zdarzenia. lokalizowany jest nad miejscem akcji i oświetla je 56. 207. Ma wtedy miejsce „procesja dusz" Lud 1982/144. ale i w n i e b i e 45c. ludzi pokutujących ioia. że czarownice (czarnoksiężnicy) zawieszają na K. i gwiazdach człowieka zamienionego W kozła Wisła 1900/465. K.o s k r z y p k u lub Św. przysłowie Psy wyją. strach podobny do kota zwany hurbósz (hurboź). E. i jego światło stanowią tło zdarzeń m i ł o s n y c h : kochankowie przywołują się. Wyje jak pies na miesiónczek NKPP wyć i. 82. upiory i wiedźmy K 31 Pok 213. w opowieściach wierzeniowych . którzy wstają z grobu i walczą do północy ioib. strzygoń K 7 Krak 63. Lud 1982/123. 81. 62D.166 ____________________ KSIĘŻYC . co mu najbliższe. w chałupie 94. a zwierzęta . zapewnia. i gwiazda. nad księżyc. raczej wyje jak pies do księżyca 'głośno. Mosz Ku 1 2/649. w nocy jest podstawą zagadki: W dzeń sę chowó i spi. który wyjeżdża na koniu z toni jeziora loic. Spij o miesiącu. por. topielnik K 35 Przem 233. fraz.pracy: w przysł. Pel Dem 83. co swawolnie i bezmyślnie W bajkach mówi się o mieszkającym na K. na gwiazdy Kot Rzesz 318. działają siły n i e c z y s t e : diabły K 14 Poz 143. uwięzione w podziemnych pokojach zostają przez bohatera wydobyte na świat 92. Gdy K. W pieśniowych porównaniach: jak K. 1885/62. Wtedy. że na K. m i ę d z y g w i a z d a m i . bogunki K 42 Maz 388. Wycie psów do K. 56. panna z dzieciątkami 45d. przeigrała kilkanaście wiosen" Kuch Pol 10.w rzece l05c. dusza w raju między braćmi i siostrami 90. ukochana między dziewczętami 65. pokazują się w postaci widm d u s z e z m a r ł y c h : kochanków 82a. Jeśli psy wyją gromadnie. 7lc. przysięgać na księżyc. Mosz Kul 2/648. na polu i2c. Przy świetle K. dwaj skłóceni bracia / Kain i Abel 104D. 00 K. W formule niemożliwości: Musiało by nie być na niebie miesiąca. a kiede sę cemno robi. panna między kawalerami 45c. K 15 Poz 211. bliżej nieokreślonych postaciach ludzkich 104A. w raju ser. zalecają i rozstają 62. d. Gdy K. ewent. sim Gad 65. króla Sobieskiego. na niebie]. także: Pel Dem 87. Lom śląsk 274. Fraz. toczy się po niebie 8. czarownice tańczą z diabłami K 7 Krak 98. w studni i05a. Sim ŚlOpol ZWAK 125. zwodzijos Dek sier 35. nałowić ryb o miesiącu znaczy 'romansować' NKPP ryba 48. ponad chmurejką 43. K 55 RuśK 439. G. że kocha dziewczynę nad gwiazdy.eksplikacja 167 KSIĘŻYC . a także o prządce. ktoś szczęko jak pies na miesiónczek NKPP szczekać 7c. Pozostałościami kultu K. 62A. W anegdocie głupcy widzą K. Sporad. bez ustanku'. K 6 Krak 144. by otrzymać błogosławieństwo od Matki Boskiej oies Lub 40. słońce . świeci. K 45 Gór 520. podob. jak świadczy fraz. wymienia się: Adama i Ewę. Mosz Kul 2/649. wilije czyli „dziewice z m a r ł e " (wiły) K 15 Poz 64. LL 1958/1/33. jest na wielgiej łące 3a. pot. na środku wsi 4 [tj. na n i e b i e powsz. zaklęcia typu jak pragnę księżyc oglądać Szyf Trąd 44. gnieciuch Kot Podg 45.

cały Etnl 1989 Bilg 116. 48. (Księżyc między gwiazdami). Szyf Trąd 43. Etnl 1989 Bilg 116. podob.Księżyc pasterzem/parobkiem. 4. w lisiej CZapie ZWAK 1878/134. W obrzędzie weselnym na Podlasiu słonko to młoda. W przysł. to w pieśniach i bajkach z Polski wschodniej K. Folf Zag nr 512. •J* K. podob. ś w i e c a 7. (Niebo. Or L 1928/197 oraz Śnieg Kup 1 — Księżyc między gwiazdami jak chleb/kapusta między grochem. w pieśni 89. 2 . ZWAK 1885/300. obrazuje rytm ż y c i a . .jeżeli rogiem w dół Kup Pol 39. (Miesąc). są ku dołowi. pięćdziesiąt dni pluszcza sloty 27. TN Zamch 1984. z Panem B o g i e m w przysł. z g w i a z d a m i i innymi elementami kosmosu (które nie chcą przyjąć grzesznych dusz) 89. Deszcz będzie także. owce . K.jak (łysy/siwy) wół / (łysy) koń.niebo.będzie deszcz NKPP księżyc 15. Kup Pol 39..owcami/bydłem. (Księżyc). ZWAK 1882/14. ma rogi ku górze TN Zamch 1984. podob Szyf Trąd 43. ubrał się w czapkę na słotę ZWAK 1882/196. ZWAK 1882/196. mówio z roga to pogoda Kup Pol 39. co na cały świat. szyje bez igły bez nici. Zmianę pogody zapowiadają koła i słupy przy K. Łysy koń . Sim Fol 151. Lud 1896/327.W dzen się chowó i spi. nauczyć sztuki czarowania Baz Tatr 126. TN Łuszczów 1961. WiM 18. całą noc przyświeca? (Księżyc). kudłaty TN Munina 1988. Wycinanki sieradzkie i opoczyńskie zdobiono k ó ł e c z k a m i nazywanymi księżycami PSL 1952/1-6/54. w zag. jest w czepku Or L 1928/196. PSL 1957/1/8 Kraków.: Folf Zag nr 837. LL 1963/2-3/96..169 168 KSIĘŻYC eksplikacja KSIĘŻYC dokumentacja diabelskie grzyby śmiei opól 18. Mac ChDobrz 35.. łysy d z i a d 5. (zwłaszcza jasne) LL 1964/3/41. p a n n a 6. 10 . koło jest nad księżycem Bąk Kramsk 75. Kup Pol 39. Zastępniki K. zaćmiony Etnl 1989 Bilg 116. łysy/siwy w ó ł / k o ń 2. to sę pokazeje. jest n i e p e ł n e koło. Folf Zag nr 135. Folf Zag nr 77. Folf Zag nr 15. nad K. kołem męski i żeński. W zimie będzie mróz. 21. mężczyzny 95. Etnl 1989 Bilg 116. 8 . pannie przybycie k a w a l e r a . LL 1966/2 3/69. młodym . Można wtedy także pozyskać wzajemność uczuć K 31 i'ok 218. Ostatecznie K. a grzmoty. a księżyc to młody Drab Pódl 38. 59. 19. Etnl 1989 Bilg 116. a pośród łąki rozstajne drogi. (Księżyc). bydło niezliczone. Folf Zag nr 840. jeżeli K. gdy rogi K. Bąk Kramsk 75. LL 1960/2-3/81. 135.: Pole niewymierzone. LL 1959/5-6/30. szalony zięć i plaska matka. W kolędach.Łysy dziad. Szyf Trąd 43. K 34 Chel 255. sporad. nadto war : ZWAK 1885/300. LL 1976/1/46. (Księżyc. Żelazne półksiężyce w ludowym kowalstwie znane są też jako znak wiary mahometańskiej LL 1961/4-6/108 Kurpie. gwiazdy i księżyc. w przysł. na słotę. 196. funkcjonujące w zagadkach to: dąb 4. pasterze otrzymują nowinę o narodzeniu Jezusa Bart Lub 152.. TN Gorajec 1984. DOKUMENTACJA LL 1964/3/41. 7 . war.Wielo powrozów be trzeba belo. Kup WiM 18. jest niebieskim hermafrodytą" Tom Drz 127.Czemu miesąc je wiedno blady? (Bo on nigde w noce nie spi). „zawiera oba elementy - 3 . war. Kul Wiel 3/523.Co to za świeca: nikt jej nie zapala. Księżyc w lisiej czapie . Szyf MiW 155. wiatr i ziemia). TN Jacnia 1964. wiatr i b u r z ę ZWAK 1878/134. ZWAK 1837/128. ZWAK 1882/195. K. laurką Etnl 1989 Bilg 116. narodziny. są zwrócone ku dołowi Szyf Mi w 143. 4 . dojrzewanie i śmierć. Kup WiM 19. Szyf MiW 144. tamże war. a pasterz łysy. LL 1966/2-3/69. 5 . jest obrazem k a w a l e r a 58.korzystne spotkanie. gwiazdy. która jednak nie jest nigdy ostatecznym kresem. bo Z nich dece TN Zamch 1984. parobek rogaty. na niebie rozpoczynano procesję pasyjną K 19 Kieł 188. na Kurpiach myśliwi zabezpieczają strzelby przed czarownicami K 42 Maz 374. podob.. Miesiąc świeci bez jasnej świecy. w snach zapowiada coś niedobrego. gdy miesiąc oświeca dolinę. Folf Zag nr 114. W przysł. Szyf MiW 143. a kiedy miesiąc świeci gdy ['jak'] biała lelija. 283. Miesiączek w kole za trzy dni woda w dole 26. Wolno psu na miesiąc szczekać21. ZWAK 1882/196. Gdy księżyc w Pannie. mrÓZ Czap Mat 104. ma rogi do góry. bochen chleba / kapusta]. Folf Zag nr 390. 21. W okolicach Pińczowa w Wielki Czwartek z pojawieniem się K. d. Or L 1938/160. mgiełką TN Krasiczyn 1985. 11 . Wisła 1889/502.. jeżeli K. w kulturze ludowej polskiej zachowuje uniwersalną symbolikę opartą na jego cyklicznej zmienności od fazy „młodości" do „starości". b. gwiazdy/chmury .Księżyc . noc.c i ą ż ę Etnl 1994 Nieb 152. Odął się jak księżyc na słotę NKPP nadąć się 26. .pasterz. tamże war.gwiózde).: zagadki w pieśni: Co świeci bez jasnej świecy? . Między polnym grochem leży chleba bochen. S e n n i k . a. także: jest w kok. war. jest okolony koroną Or L 1928/196. (Gwiazdy i księżyc). obwódką TN Munina 1988. Księżyc rugaty to je pastuch. R o d z i n y 102. Kup WiM 19. Podobnie ZAGADKI mówi się o wyglądzie K. Lud 1927/114. LL 1976/1/46. częściej o słońcu.Stoi panna w ciemnicy. żebe to do miesąca i gwiózdów sygło? (Jeden powróz. 27i i czarowników zwanych ślepotnikami Baz Tatr 113.: Siwy wól . Folf Zag nr 1032. Folf Zag nr 678. ♦ P o g o d a będzie dobra. a pastyrz rogaty. Będzie d e s z c z . (Księżyc).Jakie kolo w nocy po niebie się toczy? (Księżyc).. Kul MiW 435.. odbywa się wyprawę po tajemnicze skarby Dek sier 55.) TN Jacnia 1964.obrazem Św. 9 . bez korony Or L 1928/196. W K. a gospodarz bogaty. Pomiędzy grochem główka kapusty. K. lub wokół niego jest korona Wisła 1900/464. czasem ma rogi. Czap Mat 104. też na pogodę to pochylony. wymienia się ze s ł o ń c e m we fraz. nadto: ZWAK 1886/140. porwać się z motyką na słońce/księżyc NKPP motyka3. Szyf MiW 143. ale on be muszół hec dosc długi. "owcy daleko. koło 8. c. jeśli K. księżyc i słońce). W zdobnictwie ludowym umownym znakiem K. Ziemia szyroko. Wedle przysl. Łysy wól przez wrota patrzy. Folf Zag nr 655. łysy/rogaty p a s t e r z / p a r o b e k 3. jeżeli jest jasny. Kup WiM 19. Jaki pasterz mó nówicyj owców? (Miesąc . Chto mó nówiksze baranki? (Miesąc z chmurama). Najświętsza Panna Jezusa powija K 49 Sa-Kr 181. ślepa babka. ZWAK 1887/128. a kiede sę cemno robi. Or L 1938/160. do każdy chałupy konar wisi. K 28 Maz 154. Będzie n i e p o g o d a . ś n i e g . Na wielgiej łące owieczek tysiące. podob. Jakkolwiek w najgłębszej warstwie wierzeniowej K.) Folf Zag nr 1273.Stoi dąb na środku wsi. jest zapowiedzią nowego początku. MAAE 1908/320. jeśli rogi K. kobiecie . i k o g u t wymieniają się w wycinankach PSL 1957/1/33 Hajnówka i krzyżach zdobiących szczyty domów PSL 1961/4/207. Folf Zag nr 863. K. ZWAK 1882/196. Szyf Trąd 43. A uszyła taki kwiat. Trzy K. 6 . unieszkodliwić czarownicę sim Wier?. (A to . półk s i ę ż y c PSL 1957/1/28 Podhale. symbolizuje ideę „ w i e c z n e g o p o w r o t u " i n i e ś m i e r t e l n o ś c i Tom Drz 125.

Chodziła po rowie. Wylazł dziadek na skrzynatke I wylał babce serwatkę. Zaczną jeść. lak długo mię zęby niccłl nic bolą. A niech księżyc mnie oświeca także. Księżyc wiedział. ogorzała od miesiąca. (Rosa).. miesiąc wiedział. Jeśliś księżycowa.. zagadki nr 12). 38 .. Idzie panna ozdobiona.: LL 1973/3/50. b. Gwiazdy niech my pomagajo. gęba ... Zbirasz trzy z dziewięciu łuszczek do siebie. 23 .. b. Wyzbierało... [Zamówienie od ukąszenia węża:] IV imię Ojca i Syna itd.. NKPP organista 7. słonko . Miesiączek na niebie . kiedy jo móm prawo na ziymi.: .: Wit Daj 313. Etnl 1989 Bilg 111. Sed Roch. . a rechlij nie zebról. war. Kot Zn 86.. Mówi do was Łajka.Gaśnie księżyc przed słońcem. b... baba . pozbierało. Jak się bawiła..: Bieg Lecz 45 [zam.... K 8 Krak 252. ZWAK 1880/104. gdzie nie świeci słońce ani księżyc. NKPP księżyc 16. Robak w drzewie.. Pana Jezusa pomocą! Dąb w boru. RYMOWANKI I WYLICZANKI DZIECIĘCE 35 .. podob.rozsuł groch . PRZYSŁOWIA 13 . zasiał groch. 30 . (Gwiazdy). Zęby mi masła nie odebrała czarownica. KOLĘDY BOŻONARODZENIOWE I NOWOROCZNE 39 . Or L 1934/91... sroka . Idź gdzie słońce nie świeci I miesiąc me dochodzi. ze póki ci trzej bracia mocni się pospołu nie zejdą. miesiąc. 16 . NKPP czarownica 1. Kot Zn 324. . Bieg Lecz 162.. nadto war. . dąb. . wysyła się choroby. Red. zwiahelski: Lekarka wyprowadza chorą lub chorego na podwórze. 36 . Słońce wstało. za trzy dni woda w dole.Od promieni księżyca nie dojrzeje grono winne.170 ___________________ KSIĘŻYC dokumentacja 171 KSIĘŻYC dokumentacja 12 .. miesiąc... Mikołaja": Ryba w wodzie. Weźże z tego chrzczonego Miłowanego Franka. dzionek bez słoneczka.. mówią: Zęby moja ręka była taka czysta. ZWAK 1878/182.. Łajka pies. perły rozsula. 25 . .. ryba. słońce.. księżycu.Gdy księżyc w Pannie a grzmoty. Święta Herelka rosnula perełka. war. pozbirało. ..Spij O miesiącu. . 27 . 33 . Bieg Lecz 48. kolczyki zgubiła. pies.. Witają go zorza. jaz belo widno.. LL 1957/3/37.: Folf Zag nr 1235. Sim Fol 55. święta Trójca i Matka Boża . księżyc na niebie.. nie powiedział. słońce.[Z zamówienia choroby świętego Walentego:] Niech mie już nie szarpią wszelkie natury. w zaklęciu od bólu zębów —►nów. MAAE 1908/325. idź do księżyca! Kot Zn 186. witają małego Jezusa. Niech będzie słońce świcilo my wesoło. Roch zasoł groch. LL 1963/2-3/94. . NKPP Urszula św.: . raz dwa trzy.. Sim Fol 54. Mazurzy w Prusiech tak zamawiają ból zębów: Bożą mocą. 14 . Na głuchej niwie stoi suchy dąb. pozbierało. stają naprzeciw. Rosja ją tam wystała. Tibi. b. wyjdą na dwór i do miesiąca (księżyca) wystawiwszy rękę.. Kto chce jechać. Bolą Marusię (imię chorej) chrzczoną zęby. Szyf Trąd 44. dupa . (Grad). Swęty Roch.. . Piękna dziewczyna na polu się bawiła.na sąd ostateczny itd. słońce ustrojona. W imię Ojca itd.Księżyca zębami nie ukąsisz.. Sim Fol 55.: Deszczyk kropi. także wyliczanki dziecięce. (Rosa). Święty Roch. c. Jak mi się zejdą tych czterech [tak. z księżycem zejdzie się na obiad. miesiąc i gońce. czarownica masło klyci. ajka.. Witają go i bydlęta! . od człowieka złego. ZWAK 1878/181. NKPP lice 4.. ZWAK 1885/300. niech nie pcha się. Wisła 1900/459. nie powiedział.Księżyc/mtesśfjc wiedział..[Pozbywanie się brodawek:] Zaznaczają pomiotła w pomyjach w wigilię Bożego Narodzenia..: . Święta Urszula klucze osuła. niech i ja rosnę. kiedy słońce świeci.a. Księżyc wiedział.Braćmi księżyca są: a. 37 . . Witają go miesiąc. księżyc widział.Zaszło słońce. NKPP słońce 39. By sygnały nadała.. miesiączku. Gotowa rakieta na księżyc jest. Wąz. perły rozsuła.Siadam na oknie do księżyca. ZAMÓWIENIA I ZAKLĘCIA 28 .Wolno psu na miesiąc szczekać. . kiedy księżyc świeci. 22 . Idź pod kamień.. brodawek]. NKPP słońce 37. ksiyżyc świeci. NKPP księżyc 15. Wit Baj 292.. zorza.Mosz gładki lica. Ze wschodu słońca królowie. . Strielka. oczy .Słoniszko je jak żece: lśni blaskę własnym. i święta Trójca. pozbierało. NKPP słońce 24. 34 .. PRZEPOWIEDNIE POGODY (RYMOWANE) 26 . NKPP noc 16.. a. 24 .rób o słońcu. Niech wykupi bilet w kasie.Organista widzi organy na księżycu. . Idź do wody. Słońce wstało.. nie powiedział. NKPP widzieć 21. pięćdziesiąt dni pluszcza sloty.. 40 . Sim Fol 65. .. Witają go [Jezusa] słońce..Księżyc. Witają go narodowie. 20 . SN] braciszków na moim obejściu. NKPP dzień l i c .Miesiączek w kole. reumatyzmu].Tęskna nocka bez miesiączka. Liczył gwiazdy przez lupę. . Mich Trąd 125. [Zamówienie łuszczki:] Jesteś.. planety. Księżyc wiedział. klucze zebrało. Bieg Lecz 109-110.Słońce i miesiąc.. nie powiedział .. d. NKPP księżyc 2. Któreś wypuścił . K 31 Pok 237 [przy bólu zębów].. na niebie. wychodź ty! Pis Wył 108 (por. zaczną o Marusi rozmawiać.Niebo. Bo to jest Najświętszej Panny gołeczka.Rośniesz księżycu.. . sobaka. 29 . słońce. księżyc . . a.. Musi zabrać chleba z miodem. planety/. jak we dnie. 32 .. jasień miesiąc i jasne gwiazdy..Dudek siedział na dachu. Nie powiedział. Niech mnie nie ciskają z ziemie do góry. b.Bielka.. LL 1957/3/37... por. (Rosa). Powiedziała Łajka.W miejsce. 21 . (Gwiozde). . . (Rosa). Jak on rozwinie się.Cóż jo bydym pytać łaski na miesiónczku... NKPP laska 2. W miesiąc. jak ty miesiącu czysty! Bieg Lecz 126. i tak znachorka przemawia: Księżycu.. Zaklinam cię gośćcu na słońce i księżyc. NKPP księżyc 11. tamże war. Panic Jezusie! Raczże mnie bronić od wilka leśnego.. war. stań do pomocy.. = księżyc nio zbiera pe reł/korali/kolczyków/kluczy [= rosy/gwiazd]. 18 . perły . 7a. i Matka Boża. TN Banachy 1984. Nie dbam o gwiazdy. c. Kruhel Mały 1990. tibi. Zgubiła korole. na Przemienienie Pańskie . war. robak. i w niebie schowało... wąż! Szkaradne imię. Witają go narodowie ze wschodu słońca królowie. NKPP pies 251b. NKPP pies 251.. żegnają się.Zachodzące słońce zazdrości wschodzącemu księżycowi. wąż. a. (Rosa).. K 48 Ta-Rz 275. Folf Zag nr 1234. pozbierało... tak i w nocy...: .. c.. Kto chce jechać Iunochodem. gwiazdy. war. Hej nam hej! Witają go [małego Jezusa] i bydlęta. miesiączek wiedział. w wierzeniach zob. nadto war. war. kamień w morzu. księżyc .. war.. z Jurkowszczyzny pow. .. jasna słońca. słońce wstało. Wisła 1897/118. TN Niezdów 1967. na Pana Boga. i na słońce .. 31 . Wtem się księżyc obrócił I pokazał mu dupę. Żartować sobie z miesiąca. Szkaradne plemię..Szedł chłop przez pole i zgubił korale. ksężec zas jak kunszt: żewi sę pózeczonym. podob. gwiazdy. podob. . podob.. Najświętszej Panny krewka..Me widziała sowa słońca. Kot Las 105. (Zorza. tamże war.. Z „pacierza do św. ozsypał groch.: Toć i pies na miesiąc szczeka.wzywane na pomoc przy zamawianiu chorób. Niech wtedy i zęby ją zaczną boleć. słońce zaś wstało.. 17 . kamień.. 123 [zam. 19 .. słońce wstało. gdy jest księżyc.. war... (Rosa). od psa wściekłego. posmarują niem rękę natrą popiołem. świętej Urszuli do garści podało. pozbierało. rosa).. 15 . pić. jaki ty mi miły i luby.. Krzyż Kuj 1/269. A ziemia święto niech mie nie tyro. Słońce wzeszło. podob. wzdychej do ksiynżyca. Drobne gwiazdy giną od księżyca. . . [Zamówienie od róży:] Jasna nieba. NKPP gwiazdy 5. Sych SGKasz 1/158. . Gwiazda go wita i słońce... słońce Świeci. NKPP gwiazda 11. gwiazdy.: Konop Krak 164. służą Jezusowi. . K 5 Krak 251-252. a nie powiedział.. NKPP Panna (gwiazdozbiór). . Folf Zag nr 1234.

Bart Lub 134. tak też i ty. . że Panna Czysta porodziła Syna.. .. ach lelija.. Jak księżyc z gwiazdami. dobry wieczór! Trzej Królowie przyjechali. tak: a.... szczodry wieczór. 55 . Kot Rzesz 152. ze to mnieszióndz Mniedzy gżozdeckamy. PRZEMOWY WESELNE 52 ..Jak księżyc/miesiąc między/z gwiazdami. Piat Krak 579. bywał ci ja U jasnego słońca. płaczą nad grobem Jezusa. chwileczkę bym żniwa skończyła. .: Bart Lub 91.. Ty sie zabaw z nami... b. z . Słuneńko mówi: wstanę jo w lecie rano . bo tego niegodne... i Maryja z dziewicami. I tak sobie imia dali . Kot Las 123. 45 —Jak księżyc/mtesitje między/pomiędzy/ z gwiazdami.: Jak jechała do kościoła . 53 . miesiącem i gwiazdami.. by świecił idącym do/od żniwa dziewczę tom / żniwiareczkom. dziś z nami. . 129... Chodzi Jadziunia po pokojiku. miesiączku nadobny. między . . dziwują się piękności Jezusa.. Co przewożą srybro. . błyskawice]. e. Stalą nam się dnia dzisiejszego nowina. miesiąc są jaśniejsze. Dziś w Betleem narodzonelw...: Ad Zam 54.. Jak pójdą od żniwa. dobry wieczór. na złote kielichy.dziś z nami. uczcić święto chcą dzisiejsze. i obrosze ludziom siano. Jak księżyc w niebie z gwiazdami. Nasym zniwiareckom co idą od żniwa. . Swicćże mi. K 40 MazP 233.. zalejcie gwiazdy światła swoje wdzięczne. Kot Rzesz 220.. Zaświeć-że. Żebyście gospodarzu stali między kopami. . Kot Las 136. K 23 Kai 172. . Stef WarmPś 1/96. służy (świeci) jej księżyc. PIEŚNI WIELKOPOSTNE I WIELKANOCNE 48 . jako miesiąc . 51 Jak miesiączek nad gwiazdami..: Będzie się bawiła .. micsąc. K 40 MazP 234. świeci na . dzień bez słońca. a gospodarz .. por. b. We dnie. któremu niebo swemi obrotami. miesiączku. ..dokumentacja Ju pochwalme króla teho.. Oj.. Słońce.To nie jasny miesiączejko ponad chmurejką. moim żenczareczkom. . kopa przy kopie.. 44 . Byś się weseliła Iz nami Jako .Księżyc.... Or L 1927/170 okolice Kielc. Jezus między bydlętami.Jasio wojowniczek. [Herod do Śmierci:] Jakbyś mnie mogła z tego świata zgładzić. dla mojej dziewczyny. A z czegu żeś podgłówniczek miała. [Także: promienie z nieba. bez odzieży.. cały świat. 137.. co idą do żniwa. war. Będziemy siadali między pólkopkami. tak kopeczki nad kopami. a w polu żeby stół snop przy snopie. stoją kopeczki jak las. 49 . słońce.Hej.. oświce jo góry. war. PIEŚNI I PRZYŚPIEWKI WESELNE 54 ... a. lasy... 47 ... ZWAK 1886/308..: . c. piękności się twej dziwują. Poleco na ksienzyc. . K 24 ... miesiączku. bo cie obmówiły. zaśpiewaj ładnie ... prądnickim dziewczętom. Chód Śp 219. dziewczynie b. c. . Na ołtarzyki. a na Ziemi narodzi sie miody król i wtenczas zniknie ludzki ból. wywojował sobie sto złotych jabłuszek.. Kot Rzesz 295.. Było żyteńko i nie masz. Święt Nadr 71. K 20 Rad 191. jakby księzycek . najśliczniejsza. K 39 Pom 234. Jako miesiączek z gwiazdkami. złoto. Miesiunczek mówi: wstanę jo o północy.Korowaj był u słońca i księżyca. b. w noci nie przestając. .. cały świat świecą/służą a. Kur Opól 49.. e. młody bez przyjaciółki ... tańczyła dziś z nami. Chodzi Stasiunio .. I furmany.. to kawaler ..Księżyc i gwiazda na płaszczu Heroda mają go chronić. wszystkim radość wielką daje. c. Jak pójdą przez pole. jak .Księżyc jest podgłówniczkiem/powijaczkiem dla małego Jezusa. . Jednemu było jasne słunejko . kopa przy kopie. Jak księżyc z gwiazdami . d. podob. jako miesiąc . jak miesiąc między gwiazdami. K 22 Łęcz 30. TN Gorajec--Zastawie 1984. K 28 Maz 90.. miesiąc. K 20 Rad 102.. między . Idzie (Kaśka do kościoła) między pannami jako księżyc najśliczniejszy między gwiazdami. Będziem sie krążyli pomiędzy snopami.. Nie byi to miesiączek .. 43 .. Panno Maryja.smutne. słońce.. Nieskończona. Hol Wes 138. K 6 Krak 469. war. lelija! W lichej szopie leży. Jemu slużi stonce. jako miesiąc .. K 6 Krak 377. panna mię dzy/z kawalerami. a gazda .. Ty dziś z nami.. chodzili pomiędzy snopami. we cztery ogniwa. Księżyczku kochany. Kot Rzesz 157. drugiemu było cichy dyszczeńko . (Takie znaki są na lewej stronie płaszcza Heroda i znaki te mają go chronić).. A lón myśli. chłopcu. obłoki... Jak smutna noc bez księżyca... Między bydlętami... ..wojowniczek. K 12 Poz 66. panna z dzieciątkami. a dzień bez słońca. Święty korowaju . ZWAK 1885/12. dziękuję miesiącku. . A smorzowskim nie świeć. Gdy zaś Chrystus zmartwychwstaje. war. Stoją kopeczki nad kopami.. a. a. b. niepojętej i prawdziwej. miesiąc i z gwiazdami. czynią pokłon. Bart Lub 90.Noc bez księżyca. księżycem i gwiazdami Bóg przyozdobił świat. alleluja. Jak księżyc między . słonce. b. Jcdynowladny Rządco nad rządcami. Kiedy to Pan Bóg stworzył świat. wszystkie gwiazdy. płacz kolo miesięczne. Chód Śp 186... ten jasny księzyczek. ZWAK 1886/308. Nagi.. godziny. a na planecie wyrośnie krzaczek. pioruny. Nad grobem króla niebieskiej stolice.. lecz nie pojmują. . TN Niemirówek 1980. mniedzy przydonkamy. K 22 Lccz 34. między panioma. Ona klęcy przed ołtarzem między druhnami.. . a. i obsuszc ludziom siano. slużo (świeco) jej gwiazdy. LL 1957/4/53. Słońce. Bart Lub 284 [żartobliwa kwestia Żyda].. gwiazdy/.Księżyc.. Oj. księżyc.Słońce. będzie powijaczck krasny.. 135. . szczodry wieczór. miesiącek mi zycył.. tak panna młoda / dziewczyna między dr u ii nami/pannami. na . K 39 Pom 371.. róży kwiat. serce miłością zapalą. b... Lud 1905/161. Klękła ona przed ontarzem . b... powodziany. 41 .: . K 10 Poz 285. gdzieżeś bywał. a. jak idzie od . żniwiarze (kolędnicy) pomiędzy snopami. c. Bart Lub 69. Bart Lub 114.. Kot Rzesz 220. Kot Rzesz 160. 42 — Księżyc. WIDOWISKA HERODOWE 46 . TN Tuszów 1988.. Będą tu chodziły panny z dzieciątkami. .. K 49 Sa-Kr 151. lelija! Kot Rzesz 149.. .. Płacz jasne słońce.. Dyszczeńko mówi: wstanę jo w lecie rano .. smutny jesteś bez przyjaciółki. Btnl 1989 Dilg 131. Kot Rzesz 137-138. Jakoby miesiącek między gwiazdeckami. służo mu panny. d. chwalą Boga. Oj.dokumentacja 173 KSIĘŻYC . c/icrj uczcić święto wielkanocne.. a trzeciemu jasny księżyczeńko . Krzyż Kuj 1/213. . jak miesiączek nad gwiazdami..... jak księżyc . ponad to chmurejko jasny miesiączejko.Ludzie będo latać jak ptaszek. K 46 Ka-S 188. gwiazdy czynią pokłon zawżdy jako Panu swojemu. Maryja? Miałam podgłówniczck... miesiąc.. war. aby ho tam zmierzyć. K 5 Krak 236. Słońce. źródło słod kości. d. jako miesiąc . Zęby stal snop przy snopie.. bywał ci ja U kręga miesiąca.: TN Zielone z Przejmą 1979. Zatańcujemy wokoło. dzień i noc niechaj Cię [Boże] chwalą. Tam u wody u studzianej. war.Księżyc/miestrjc jest proszony. Świeci miesiąc. Byś . K 19 Kieł 141. Ponad lasejkiem czarna chmurejką. c.: TN Lubcze 1978. Jezu miłości. świeci mu księżyc. moim żenczareczkom. rok. K 22 Lecz 67. gospodarz/ga zda między kopami.. war. PIEŚNI ŻNIWNE I DOŻYNKOWE 50 ... a. moment każdy.. na nowej stodole..Słońcem. jak ten miesiączejko pomiędzy gwiazdami. Lud 1905/161.. Sum Pan Jezus z aniołami. gwiazdy. miesiącu. kopami. d. gwiazdy a.. war. wielebny młody panie. Hej.. kiedy księżyc i gwiazda przy mym lewym boku. chmury dżdżyste.172 KSIĘŻYC .. A chto niemi będzie pijoł? .. deszcz ...: [A Koczwara] Szcz Ant 412.. coś mi ładnie świecił. . Jak księżyc na niebie między gwiazdeczkami. cały świat. Świeże mi. ach lelija. Złamałabym sierpik. jak . Kot Las 130. tak prziozdobił fiyrmament: słońcem.... wyglądała jak ten księżyc między .. Jest na niebie miesiąc jasny.jako Trzej Królowie. tak bym prosiła zaświeć mi..

60 . war : K 16 Lub 424. Słoneczko zachodzi. / usiadła [kochaneczka] sobie w ławkach między pannami jako miesiąc .: . . Pies Śl 1/127. bo mi świycka zgasła. musiałoby niebo spaść. K 6 Krak 457. najśliczniejszy mój miesiączek w świetle z gwiazdami. ja najhudobniejsa między dziwcętami. Swjeć miesjączku z raju.. Świeć. K 40 MazP 236. war.. naszemu korowaju. Świeże mi. b.. war. K 6 Krak 474... Kasińku.. . Jasne gwiazdy. K 19 Kieł 175.Przy miesiączku . Same mię koniki do dom zaprowadzą. moja mamuniu. mnie sie zdaje. Juz się ta rodzina rozlatuje z gniozda. Żebym se nie wybrau dziewcyny z tysiąca. choć na świata końce. między gwiazdeckami. Młodo Marysiu. K 40 MazP 246. między pannami. świeci. / usiadła Kasiuleńka między paniami. LL 1960/2-3/53. pomagają... K 12 Poz 68. K 44 Gór 231.. bo nas pan mody kocią nogę gryzie. Pies Śl 1/379. Lom Śląsk 389. K 6 Krak 54. Stoin Żyw 225. Świeci miesiącek na rogu stoła. bo już Pannę młodą do ślubu prowadzą. oj świć nade drzwiami. dla mojej dziewczyny. Świeciłby miesiącek . między panienkami.. a gwiazdy by się łyskały i miesiąc by świat porzucił.To nie miesiąc wschodzi. że to miesiunczek schodzi. . a moja Marysia między dziewcętami. ze to miesiąc zeszed. 58 . K 6 Krak 456. ZWAK 1885/242. żeby ja nie dostał Za dziolchą tysiąca.. za stół stąpaje. Lud 1908/388. dziewczyno.: Pies Śl 1/298.. Jedzie Jasio do Kasieńki. Poczekaj mnie. miesiączku. gwiazdy mu n i e ' dadzą. K 6 Krak 388-389. Chód Śp 130. k. 62 A . krajać go drobniusieńko. b. Lom Śląsk 298.: Pies Śl 1/465.: K 46 Ka-S 23. Widziałam tam myśliwczyczka Bardzo szwarnego. wianowanie i in. prosto w spiskie turnie. ma miła. jak idzie bez pole. Chód Śp 275. miesiączku. Rog Śląsk 169. u oknym do domu. a świeci sie jako miesiąc . wyjdź. Świeci miesiącek na rogu pieca. Najmilsza mi S. K 20 Rad 232.. między paniami. 344. mój tysiączku. miesiącku. Or L 1927/170. jasny miesiąc. Płat Krak 14. Jużci ona panią.. Świeć.. Marysiu do cepca. 1. K 27 Maz 182... h.: K 1 Picś 370 podob. i. szczytem do komory. 466. . potocyła swój wianecek po stole. w rogu komoreczki. Rog Śląsk 162.. w okno moje. e. 56 . . Juz się ozenieła moja towarzyska. Świeć mi. war. g. Jak ten miesiąc do gwiazdeńki I pyta się ojca swego: Co gadać u dzieweńki. . i świeciła jako miesiąc . c. świeć mi pięknie Do dnia samego.. miesiączku.: K 40 MazP 153. 105 Ropczyckie. Oles Lub 131.. Iż ja szelma twój... miesiączku. chłodny wiatr duha. idzie bez potoki. Wysoko miesiącek.. Same mnie dziewcęta do dom odprowadzą. Etnl 1988 Polin 178. aż ja usznuruję swoje poduszeczki. Swiećże mi. że .panna/chłopiec jest prowadzona/-y do ślubu / do domu. Kalina nad wodami. najślicniejsy miesiącycek .. bez wysoki plot. war. K 46 Ka-S 24. Powiedziałaś. war... jesce wyży kosy. Niech ja sie napatrzę kochankowy chodzę. idę do Aniośka. Pies Śl 2/97. mu nie dadzą . A on myślał. rożkiem do kumory. Na rogu kościoła. Weźze Kasiu grzebień.zakochani idą do siebie / wyglądają siebie [chcą być razem]. chłopca z tysiąca.Księżyc i gwiazda . Stoi ona [Marysia] przy ołtarzu między paniami. d. wyjdźże tu. 57 . Eżli miesiąckowi . prze-rzec-ze jedyna. miesiączku. Ona siedzi w pierwszej ławce między pannami. przerzec-ze Hanusiu. LL 1960/2-3/53. na ćtery ogniska.dokumentacja 175 KSIĘŻYC . żeb było widniusieńko. "adnie ji ta. oczepiny. miesiączku. Zaświeć mi. war. a tam słowicek na rozlącynie młodej parze śpiywa. byś nie wybrała . nad moim przełazem. na nowej stodole. war.. war... b. Maniu.dokumentacja Maz 269. Swicćże mi. Śwtyć. Zaświeć mi. tobym nie potrafił. Sad Podh 106. A w tym kole. Płat Krak 420. K 22 Lecz 66. pomogo mu gwiozda. a to twój Jasieńko . Ma miluśko. pójdęć ja z tobą Walusiu. a tu Jasieńko. . a. niechże ja pościelę lubemu lózecko. wyzłocony ten pierścionek. żebym se nie wziena chłopaka z tysiąca. Pies Śl 2/96. MAAE 1908/76. na tej łysej górze.. od płota do plota. świeć. niech ja se wybiorę do karczmy przybory. K 19 Kieł 175. bierz się Marysiu. Ona siedzi w lawulecce miedzy swachnickami. 143. . gwiazdy a. Oj. a.. to miły dokoła okien chodzi. Stoin Żyw 236. K 23 Kai 129. księżycu. Marysia płacze. war.: . Maciek do mnie nie przychodzi. Stoin Żyw 134. Zaświeć ze. b. Chybaby me byuo suońca i miesiąca. Pies Śl 1/109.: Musiałoby nie być na świecie miesiączka . świećże mi jaśnie.Tak jak jest niebo. Świeć mi jasno Na ten nowy dwór. TN Korczów 1984. wysoczko. najjaśniejsze słońce.. mój miesiącku. miesiączku/księżycu . Świeć mi. przemów do mnie choć słowo. Niech ja se wybiere od matki ubiory. podob. b. Chód Śp 186. Kasiu. ze to miesiąc . Pies Śl 1/308. miesiączek ziaje. Una stoi na pocziymu miyndzy drużbami. Stoin Żyw 122. Powiedz mi. ale wiedz komu. Świyć-ze . wyjrzyj Kasiu serce moje. juz mie nocka zasła. Oles Lub 77. ze to miesiąc . Jeśli będziesz moja. PIEŚNI 1 PRZYŚPIEWKI ZALOTNE I MIŁOSNE 61 . Nie powisz ty. do ciebie. Święt Nadr 265. ma kochanko. Aże mi moja kochaneczka nic zaśnie. miesiącku. nasza panna młoda podobna do szczura. Świeci miesiąc świeci między gwiazdeczkami. K 16 Lub 265. Chód Śp 99. . świyć na niebie. war. i temu dziywcęciu. Chm Lub 37.. Jeszcze jeden rok.. miesiączku nad nami. K 28 Maz 238 d. Obejrzę się .. jak ten miesiąc . nasza panna młoda podobna do kota. mie siącku. c.. / uklękła na kościele między druhnami. K 22 Lecz 64. a.. ZWAK 1888/137. idzie Marysia do domu. gwiazdy mu się zdadzą.Świeci miesiąc. zabieraj-ze się moja. K 49 Sa-Kr 487..: . a.. uadnie. jako młynowe koło. jako miesiąc . dokoła okin chodzi.: Biel Kasz nr 309.tak jest miłość chłopca i dziewczyny. prosto bez obłoki..słońce wschodzi. .: . ... Świeci miesiąc.....toczy sie akcja weselna: dzielenie korowaja. 59 . K 27 Maz 268... ZWAK 1888/187. aby jedno słowo.. miesiącku. co se idzie ku mnie. Kazałam mu: o miesiączku przychodź do mnie. czekej na mnie. d. miesiącku seroko po drodze. Pies Śl 1/278. cobyk jo se przesed prosto bez potoki. Ol Pódl 25. jasny miesiączku. Sad Podh 126. panią. Kot Rzesz 396.to chłopiec i dziewczyna. gwiazdy . świeci od mura do mura.. .174 ____________________________ KSIĘŻYC . siadoj z nami. Myślałaś.. Świeci ta miesiącek wedle okienecka kieby młyńskie kolo. będę rachowała za wianek taliary. war. słońce. Rog Śląsk 31. miesiąc. Świeci miesiąc.Zaświeć mi / świeć... K 18 Kieł 144. A to ci Jasińko kolo okna przeszed. .. TN Huta 1966. miesiącku. ZWAK 1891/77.Chłopiec ma przyjść do dziewczyny o miesiączku. prosto w okienecko. pójdziewa se razem. . ZWAK 1891/116 Ropczyckie.. w tym kole. K 27 Maz 156. Zaświeć mi. Stoin Żyw 446. war.: Pies Śl 1/317. . Zęby nie miesiącyk.. to ja ci dam podarunek.. nie gwiazdy na niebie. mojij najmilsyj dziywcynie.. b.. K 26 Maz 186. e. bierz się do zawoja. Gdybym ciebie miał opuścić.. j. podob.. między panienkami.. siedmiu parobecków dziewcynę prowadzą. moja dziewczyno.. Jako miesziąc o północy .: Ej powiedziałaś.. Siadła sobie grzecna panna w ławkach z druhnami. c. Hol Wes 91. Musiałoby nie być na niebie miesiąca.. Swiyci na niebie miesiącek zloty. na niebie miesiąca. ZWAK 1880/175. Zaświeć mi.: Oj. oknem do kómore. rozcesaj mi włosy. TN Bychawka 1962. nadto war.. Lom Śląsk 398..: Stoin Żyw 446. K 40 MazP 235. g. Świeć. f.. Kot Rzesz 473. prosto bez "obłoki. miesiączku. zob. świć miesiącku.. masz komu. f. / usiadła za ławkami.. mój nadobnińki. Mojemu miłemu. Świeci miesiąc świeci. między niewiastami.

war. K 28 Maz 223. podob. byłbyś se posiedział . war. war. por. bo tak ładnie . K 25 Maz 57. .Słoneczko zachodzi. maszeruje serce moje. Kot Zn 383... 366. 317. 62 D — Księżyc/mtestfjc świeci wysoko. . K 46 Ka-S 177.. K 28 Maz 249-250. Kot Zn 407.. K 44 Gór 270-271. war. K 26 Maz 247...: Biel Kasz nr 341. K 40 MazP 241.. K 26 Maz 232. Bez kochania . . Puść mnie do siebie. Dla ciebie me serce . Kot Rzesz 333. ty na tym niebie.: Lom Śląsk 314. Slonecko zachodzi. war.. . co się po ścianach tu błąkasz przed memi oczyma. Jakech uszel daleko.... Odwróć twe blade promienie do okien kochanka mego. TN Wielkolas 1980.. 70 Mazowsze. K 27 Maz 279. 362.. Piat Krak 51. wysoko.puść mnie. . na niebie. bo miesiócek . powiedz mi. .Księżyc wschodzi. bo ja idę do swej luby juz ostatni raz. Pies Śl 1/298. war. c. przez ten ciemny las.. . chłopiec zaleca się dziewczynie. . c. Rog Śląsk 91. K 48 Ta-Rz 162. Stoin Żyw 134. miesiączek wychodzi. LL 1958/2-3/72.. frajerko.. 315.. . Lom Śląsk 175. Jasiu. od mej kochaneczki. d.. dziewczyno ... mi jasno . K 41 Maz 468. K 18 Kieł 138. panno/ dzieweczko/ dr-użko. ZWAK 1891/112 Ropczyckie.. . I\asieńko! ZWAK 1878/71 Mazowsze. Kiedy ja bieg do swego kochania ... słoneczko śweci. wzeszed miesiąc jak młyńskie kolo. a nigdy nie grzeje. .... Rog Śląsk 226. wysla chmura. war... .. świeć mi pięknie. K 44 Góry 288 289. u swojej jedyny.. do ciebie... Wyjechałem w pole orać .. TN Wymysłów 1980.. K 22 Łęcz 103.. . Piat Krak 190.. Lom Śląsk 309. dziyweczko.: Miesiączku. K 18 Kieł 139.Świeci miesiąc/księżyc. ...chłopiec zaleca się dziewczynie. Świeć. miesiączku. b.. K 41 Maz 165. puść mnie panno do siebie.... Marysiu. ku mej milej .. dziewczyna przywołuje chłopca. Jakem jechał od swojej dziewczyny. do swej najmilszej . swjec przez calc noc. Pies Śl 1/433. boć ja muszę Do swej milej . do kochania serce mglcje. ... a. a bo do mojej dziewczyny droga daleka. mie ma miła. Miesiąc świeci. Kot Rzesz 312. Pies Śl 1/435. . Hol YWs 132.: Biel Kasz nr 304... . Świeci mi miesiączek na rogu kościoła.. do swojej jedynej . bez rozbarskie pole... Jak miesiąc. miesiączek świyci. . świeć wysoko . Świeci miesiąc. war.... TN Dobre 1977.. kiedy chłopiec jedzie/idzie do/od swojej dziewczyny/fcoc/iama swego. Kiedy ja byl u swojej dziewczyny... Piat Krak 82. .. Świeci miesiąc... Stań. . dziewcyno. K 40 MazP 240. Pies Śl 2/229. . ZWAK 1891/108... do kochania serce śnieje... . Pies Śl 1/203.. a. przemów . pośmać śe..... .. byłabym ci dala cerwonych jablusek... 62 G .. K 4 Kuj 16. K 28 Maz 250.. war.. Jagem jechał do dziewcyny swoi.. Kur Opol 165.. . Krzyż Kuj 1/198.. i gwiozdy w około. do siebie. . Piat Krak 51. war. Kiej ja stanął pod twym okieneczkiem. świeć przez to poleczko. ZWAK 1886/270. .. 224. . Byybyś sie zabawiuu i do domu poszed. Pies Śl 1/437. Kiedy ja był u swoji małuśkij. . wieczorym do cieb ie . c. świeć.. . 62 C . bo ja idę do mej luby pod okicncczko. . A jo byda za nim spoglądała. od swojej jedynyj. miesiączek . Puść mie.. Stoin Żyw 237. wyseł. tobie się. Wyjdzi dziewczyno. .. . . K 6 Krak 203. f^owiedz mi... LL 1960/4-5/56. K 39 Pom 117. K 39 Pom 448. mi jasno Przez ten czarny las. ZWAK 1885/270.. przemów do mnie słowo. K 18 Kieł 123. Nie opuszczę cię.... ZWAK 1880/213. ZWAK 1878/63.. chlopoki. świeci! . .. Co dzień słońce świeci. war.: tamże.. Rog . Stoin Żyw 238.. 63 B .Świeć. ... .: . świeć. K 39 Pom 117.. Świci miesiunc. MAAE 1898/85 Podhale.. . K 26 Maz 247. na niebie.. wzeszedł miesiąc (t gwiazdy) .. Kiedym ja sed od moji dziewcyny. Rog Śląsk 101. 77. K fi Krak 144.. Ma miluśko.. Pies Śl 1/111... chłopiec przyrzeka. . ma miła. . c. Ty znasz te moje cierpienia.. miesiączku. Święt Nadr 310. MAAE 1908/192 Kielnarowa. Już odjeżdża serce mojr. do dziewczyny/kochania serce mdleje. kryńcić nici.: Zańdzij słońce. K 28 Maz 250. ale wysoko. TN Niezdów 1967. miesiąc . kto ku tobie chodzi. . Świeć. Piel Śl 1/199.. 753. księżycu .... miesiączku. TN Dęba 1964. K 41 Maz 78. dziewecko. Stoin Żyw 239. tylko na cię cekała.Miesiąc świeci. . pódź odprowadzić.. K 45 Gór 477-478. Księżycu. do siebie. a mej szczęśliwości chwila nie nadchodzi. Choćbyś zginąć przyszło. Biel Kasz nr 297. Kiedym ja byl u swojej dziewczyny... Moja miła będzie spoglądała.: Kam Pom 217. Świeci miesiączek w okienku. w Warszawie na ganku. Krzyż Kuj 1/197. Odprowadź mnie. ma miła. St o in Żyw 227. war. Gdym ja chodził do dziewczyny. Chód Śp 192.. .. świecił księżyc .. słońce grzeje. 750. wyńdzi kochaneczko. K 4 Kuj 23.. . . panienko . Mego miłego tu nie ma.. Kiedy jo szed lod moji kochanki. już odjeżdża serce moje.. . Pies Śl 1/94. miesiączku... Za stodolu pasta bydło. Do mego ogroda. . K 26 Maz 328. b. 2/663. .: .. Granatowy ubiór na mojom kochanku...: K 27 Maz 279. . . TN Sułów 1978. nadto war.. Sob Wielk 167. K 27 Maz 280. ZWAK 1882/114.: Księżyc zeszedł. . bo ja idę/jadę do swój miłej. Kot Rzesz 372.... miesiąc świecia! wysoko.. od swojej Maryni.. Kiedym ja był pod twoim okienkiem. Piat Krak 51. Pojadę ja do milej. co noc miesiąc wschodzi. podob. póki jasno księżyc świci. Miesiączek zaszeł.: Piat Krak 325. cterym nocki nie spała. Pies Śl 1/425.. dziewczę .. Kiedy ja stal u swoji kochanki.. K 27 Maz 280..: Stef WarmPi 3/44. zanieś mu moje westchnienie.Śląsk 162.. Świeć. Stef WarmPś 3/28. Kiedym ja sedl do mej namilsej. I\sięzyc świeci. . se szed od swoji dziewcyny Od swoji jedyny. war. . przez to oranie. . Świeci miesiąc na niebie..: .... zeszła chwila. Biel Kasz nr 390.: Pies Śl 2/715... Swjec-i mjesąc w uokno muoje. Lom Śląsk 404. . d. Rog Śląsk 162. Świeci miesiąc. już uodjażdżam.. potem byłbyś poseł. Kiedy ja był u swojej miluśki.. b.. Jeśli będziesz moja. 169. po stojączku bez ten gęsty las... Pies Śl 2/96. K 40 MazP 527.. .. miesiąc świecił wysoko... wisoko.. . jak miesiącek zeszed.: Pies Śl 2/663. .Zaszło słońce.. K 27 Maz 293.. K 12 Poz 22. zalecać nie godzi. . war. rozłożyła motowidło: Chodźta. Krzyż Kuj 1/198. . dżewcza moje. Pies Śl 1/304. do swojej najmilszej... pogadać. . co mi rzeknie. był . Otwórz mi. Pies Śl 2/228. Hol Wes 112. K 57 RuśC 1145. miesiączku. d. . Pies Śl 1/280.: Gąs Mazur 101. K 42 Maz 216-217.. motać nici. odwróć twe blade promienie.. LL 1960/4-5/43. Rog Śląsk 90. 63 A . nie dowierzaj . Pies Śl 1/314. .. przyszła chwila. ... 66. księżyc . . że nie opuści dziewczyny. .. 62 H — Świeci miesiąc. Miesiąc świecił wysoko. a. Piat Krak 424. nie przytulaj mnie do siebie. Kot Rzesz 373. Już ostatni raz. .. do swoji Maryny. Rog Śląsk 143. . a nie grzeje. K 19 Kieł 50. war. Pies Śl 2/257. Świeć. 63 C .. Gaj Rozw 232. .. mój syneczek inną wodzi. Święt Nadr 250.. 62 E — Świeci miesiąc w okno moje..Świeci miesiąc na niebie . a. ku sebie. Jak ja szedem . K 25 Maz 57... K 6 Krak 203...176 KSIĘŻYC . puść mnie.. . Jak on ujdzie daleko. Wpuśćze mnie. Pies Śl 1/434. war... TN Osowno 1980. Pies Śl 1/437. do kochania mygo .. Słoneczko zaszło. dziewczyno.wyjdzi jedyna. Pies Śl 2/227. do dziewczyny serce mdleje. co świeci.. Kiedy jo szel bez kamieńskie pola.Księżyc pośrednikiem między kochankami. K 36 Wol 143. Biel Kasz nr 350. Stoin Żyw 134. we mnie serce roztopnieje. Sob Wielk 168... Stoin Żyw 220... Pies Śl 2/750. miesiączku... Krzyż Kuj 1/150.. drużko. K 40 MazP 240.. Sob Lubus 16. K 4 Kuj 254. do swej Kasi ... Świeć. świci. ZWAK 1878/68. Cemużeś nie przyszed. Lom Śląsk 176... . Pies Śl 1/290.. kochanki.... miesiącek wychodzi. ... Pies Śl 1/425. 62 F . panienko. Lom Śląsk 311. war. b..... Słońce zza gór wyszło. . Kiedym ja byl u swoji Antolki.. Pies Śl 2/533.. . K 44 Gór 371. b.: TN Dobre 1977. bo ja idę do swej luby na pożegnanie. Pędzie dziś pogoda..... Zaszło słońce. Jak ja pójdę do tej swojej miłej.. K 48 Ta-Rz 147. Ol Pódl 27. LL 1964/1-2/49.. . K 44 Gór 280. podob.. świeć.. .. słońce grzeje. war. jadę do swojej luby już ostatni raz.. Krzyż Kuj 1/219. Zeszedł księżyc. a.. K 18 Kieł 139.... Bąk Gręb 78. już odjeżdża(m) serce/dziewczę moje. wzeńdzi miesiąc. pódź mie. mego kochanka tu nie ma. do siebie... Sad Podli 117. do siebie. K 6 Krak 426-427. Jak ja byłem u swojej dziewcyny. K 41 Maz 469. 64 .. do kochania . Zawsze mi wystawiasz podchlebne nadzieje.. Pies Śl 1/298.. Świeć mi przed . Przyjedź.. jadę od mojej lubej .. dziócho .dokumentacja KSIĘŻYC dokumentacja 177 62 B .. Stef WarmPś 2/14. odprowadzici.: TN Ostrówki 1953. . Kam Pom 99.. I\iedym ja sed od swoji dziewcyny. do ciebie. . że ja tu nudzę bez niego.. 753. Piel Śl 1/490.. Piat Krak 82.. K 22 Łęcz 116.. K 39 Pom 166.

Stoin Żyw 224. widzą gwiazdy. śpij. ciebie kocha jeden. świeci. ŻOŁNIERSKIE I PARTYZANCKIE 72 . Sob Lubus 24. świeci mnie miesiącek. nie nisko. Jak na niebie jasne gwiazdy wzejdą. Pies Śl 1/424. świci. Sad Podh 48. jakże ja tęsknię do Jasieńka mego. Niedobrzy ci ludzie.Świeci miesiąc. Komu miesiąc świeci. Polska wszystkich wyprzedziła ji Twardowskiego wystrzeliła. TN Rechta 1978/79. Jak na niebie jasne żarzy wzejdą. Gdzie ja się obrócę. ej.: Pies Śl 1/487. a przy nich widział nas. Świeci miesiąc. 80 . Sad Podh 100. wędruje. Chód Śp 186.: A ja tobie podprzysięglem Na . Pies Śl 1/406.. Co na mnie gadają. 79 .. K 6 Krak 483. Mam ja na świadectwo miesiącek i gwiazdy. Krzyż Kuj 1/141. .. To mi przyzna każdy. 70 . chłopiec i dziewica.Hej. e. a mnie świecą gwiazdy.: MAAE 1898/85.: Sob Lubus 24. chciałoby mnie dziewczę.: Wie to . i przy świetle księżyca rodziców żegnała. Jak ja na twą szczerą miłość W myślach moc budowała. K 6 Krak 428. miłości. jak Z tobą wesoło.... idą brzegiem jeziora młodzian i dziewczyna. W porcie gdzieś muzyka brzmi .świeci miesiączek. 71 — Świeci miesiąc/miesiączek. Świr Pies 356.. żołnierzowi rodne siostry będą.dziewczyna. Sad Podh 115.. a mnie świecą gwiazdy. Mika Oraw 51. Piat Krak 299.dokumentacja _____________________________ 179 178 ______________________ KSIĘŻYC . Świecił mi miesiącek.Przy świetle. miesióncku. ZWAK 1880/230. który ładny chlopok. ha! K 45 Gór 470.. Lud 1903/226. Piel Śl 2/577. schował się za chmury. Ze do innej spieszno mi.. Pies Śl 1/394. war.wielu kocha jedną dziewczynę.. K 18 Kieł 182.braćmi. oj.. na mój głupi rozum. Świr Pies 401. Jak na niebie jasne słońce wzejdzie. a mnie lubi każdy. 76 — Miesiąc . drobne gwiazdy wschodzą. to mnie kocha każdy.. ciebie kocha jeden. Wedle niego kolo. war.. A boś ty mi raz przysięga! Na księżyc.. miesiączku. b.. żebym sie naucyl..Dwunastego października wyszła Łajka ze sputnika. We wsi gdzieś szczekają psy. świeci. Ol Pódl 23. hu.ojcem. .. kiedy ludzie szkodzą. c.: Stef WarmPś 1/58. księżyca nieszczęśliwi kochankowie topią się... . b. podob. Z tamte strony rzycki świeci się księżycek. 73 . K 6 Krak 147. war. BALLADY 81 A . K 6 Krak 429. Lom Śląsk 383. Lom Śląsk 398.. Ach Boże.. i ja powędruję do swego tysiąca. Stoin Żyw 252. Sob Lubus 24. 69 A . TN Latyczyn 1979. TN Huta 1966. Piat Krak 105. Choć urody nie mam. Rog Śląsk 110. Widzi miesiąc. Mika Oraw 51-52. por. daleko. Pies Śl 1/308.. podob..Świeci miesiąc (świeci). cóż mnie po kochaniu. war.: MAAE 1898/96. 78 . b.. war. Pies Śl 2/657. 67 A .Przyświecał nam nieraz księżyc 1 gwiazdy także szeptały: „Nie wierz.. war.. ej. ZWAK 1891/110.. Mam ja na świadectwo Miesiączek i gwiazdy . war. 81 B . gwiazdy . Świr Pies 402.. Ej.. LL 1960/2-3/78.. wszytidzieć mi dziewczyna. Gdzie ja się obrócę.Chłopiec przysięga na księżyc i gwiazdy. a mnie nieużyty. świeć. świeciły mi gwiazdy. podob. a rwne kocfia każdy. Sad Podh 128. zajął księżyc do połowy. będzie mój mężycek. Wszędzie mi wesoło. zorze .. a mnie kocha każdy. Bo on ci będzie niestały. war..Wędrował księżyc złoty. . Stoin Żyw 112.. Chciałbyk do dziewcyny. jak kawaliyr ciura. war. Świeci miesiąc. ludzie zabraniajo. w lesie kulomioty. Sad Podh 46. teraz mi nie świeci. słońce — matką. Gdy jest w polu kwiecie. chmury zasłaniają.. Krzyż Kuj 1/141. .: Raz pewnego wieczoru przy blasku . A Twardowski chłop morowy. koło niego gwiazdy . gwiazdy pomagały.. Stoin Żyw 113.. LL 1960/2-3/63.. Swici miesiąc. 74 . ludzie rozmawiają. K 21 Rad 136. b. Stoin Żyw 421. Już mie w tym Ustroniu nic nie cieszy. a mnie jest zakryty. .. 501 i 535. K 22 Łęcz 57. Swiyci mi miesiącek miyndzy gwiozdeckami.. ..Księżyc/gwiazdy przestały mi świecić. 403.. co "o mnie gadają. war. świeci miesiąc. K 6 Krak 429. tym rozbarskim pacholikom.. LL 1957/1/45.. do chłopca . LL 1964/1-2/65. chłopcy mię kochają. gwiazda do miesiąca. Piat Krak 157. Kot Rzesz 318... na gwiazdy? Do to na taką przysięgę Uwierzyłby każdy.. 69 B . ej. war. żołnierzowi rodnym ojcem będzie .. ZWAK 1891/82. tym słowom.: . a. Świecił mi miesiącek. (świeci) . zaświyć mi. na syrokij drodze. Pies Śl 2/543.. I . Pies Śl 2/656. .. cuduje się każdy. śpij żołnierski synu. . Or L 1927/170. a mnie kocha każdy. wiedzą . świeci miesiąc. Pies Śl 2/131. podob. .: Świeciłby . d. Idą ci tam dwie dzieweczki Z karczmy do domu. wkoło jego kolo.. ZWAK 1878/111. K 6 Krak 429. war. a. świeci. odwodzihć mnie smolarscy parobcy. 67 D . nie blisko. Jżech nie chodziła za słoneczka do dom. miesiączku. . Tobie świeci miesiąc. komu los dogadza.KSIĘŻYC .. ej. ZWAK 1888/181. szli nad . f jeszcze raz dziewczyna ku domu spojrzała. gwiazdy pomagają. Najladniyjso muoja miyndzy dziyweckami. koło niego chmura . ZWAK 1891/84. PIEŚNI ZBÓJNICKIE. a. żołnierzowi rodna matka będzie . księżyc po niej pływa .. kolo niego chmura. Jak miesiączek Świeci... o jakeś me kochał nockę i dzień każdy. Pięknie to jest wędrować. też Szew Niech 329." Nyr Kar 250. . TN Dobre 1977. ki z Wojtka jest ciura. war. 67 B . żołnierzowi rodni bracia będą .. podob. Jesce moje ocka kochania nie znały. K 45 Gór 198. . K 6 Krak 483. K 42 Maz 227. świeci i gwiazdy jarzące. por. Wisła 1899/539. . Szew Niech 344.. koło niego. Wieloch nocy nie spala. war. chmury zasłaniają . . TN Rechta 1978. Rog Śląsk 110. LL 1958/2-3/72. war...Księżyc zaszedł już za lasem. a jy. PIEŚNI ŻARTOBLIWE I REFLEKSYJNE 77 . Ej. dziewczyno. Chód Śp 186. bieda tez to bieda. Ale wiedz komu. war. ZWAK 1888/146. Pies Śl 1/291. Niescęśni ci ludzie. K 44 Gór 352..: Pies Śl 1/395. mój Boże. 67 C — Świeci miesiąc. Chm Lub 59. Wędruje. K 44 Gór 312. ZWAK 1886/311. ja najuboższa między sirotami.. Pies Śl 1/143..: Świr Pies 354.: ZWAK 1884/274.siostrami żołnierza. gwiazdy pomagają / i gwiazdy jarzące. Chód Śp 186. .. ciebie kocha jedna. między lasy.Świeć.. 274. podob. Świeci miesiąc. Święt Nadr 271.. podob K 42 Maz 72.świadkami miłości. war. Jenoch jo chodziła po miesiączku w nocy.: K 19 Kici 175. napotkał ciemny las. Jak na niebie miesiąc jasny wzejdzie.kawaler ciura. ej tyj zbójeckij chodzę. Zem ja nieszczęśliwy.. ZWAK 1878/111. a.. A nie pomyśl sobie czasem. K 25 Maz 19. Kot Rzesz 372. Już niedługo obudzimy broń..Smutna rzeka. Z nikim mi nie jest tak. W cichym chłodzie wieczora przy świetle księżyca. jeszcze moje oczki kochania me znają.Zaświeć mi. majutku . księżyc w dal odpłynął.. Srebrne gwiazdy spadły w ciemną toń.. pieśni weselne. Chód Śp 186. ciężko to na sercu. świeci. K 40 MazP 465. . a mnie dwa tysiące.: ZWAK 1885/207.. świeci. K 20 Rad 222. 66 . Jeno na cię pod okienkiem Szczerem sercem czekała. tak ukochana między dziewczę tami. war. dziecino.Tobie świeci miesiąc. podob.Przy świetle/blasku księżyca kochankowie spotykają się. 461.: ZWAK 1886/270.ludzie zabraniają młodym 75 . bo jo jadę na zbój. wkoło niego gwiazdy.. Jeszcze piękniejszej miłować. podob. Ciebie kocho jeden. .: Piat Krak 411. 68 — Do miesiąca wędruje gwiazda. wysoko. Pies Śl 1/123.: . Gdy idą do domu.. K 6 Krak 395. a. świeci. Pies Śl 1/392.Miesiąc i gwiazdy .dokumentacja 65 — Jak księżyc/miesiąc między gwiazdami..

mróz. Ta babusia powiedd: moje dziecko. niech Ci świeci w maju zorza. lasy]. wejtrzójd raja posadzyma. Niech zobacy cłowiek każdy. jak niebo plącze usilnie. [Chłop mówi do diabla:] Jak ja ją [zaporę] cisnę. księżycem. znikła przy blasku księżyca [umarła jego narzeczona] stoin Żyw 217. Jest przez las ścieżeczka. ojciec). K 22 Łęcz 30. to ón ją weźnie na goździe (pociąć na gwoździe). który przedmioty żelazne pochwyci. słońce. i tylko słońce jesce dosyć ładne. DAJKI 93 . to ty już ij więcy nie dostaniesz. Siłacz Dydak.Dziewczyna poszukująca siedmiu braci zamienionych w kruki trafia do domu księżyca (w cd. LL 1972/1/55. TN Kolonia Galęzów 1979. PIEŚNI MARYJNE 83 . a ón jest goździarzem. bo widzisz. Bo jak miesiąc świeci i na niebie gwiazdy. księżyc z planetami. ZWAK 1878/100. Pawi Mer 150. Bart Lub 188. zmarła dziewczyna odwiedza kochanka. przychodzi do chałupki. gdzie pracuje jego brat. zabija starca i wyciąga panny na świat. rosną dwie brzozy płaczące . toby cie tu rozdar(l).: Sim ŚlOpol 76. dalej: gwiazdy. wydaje je za mąż. Przyszedłam ja cię odwiedzić. cię nie mogę nocować. Chłop. Trafia do chałupy i prosi o nocleg. Łodżano też w słońce.dokumentacja b. ze tysiące. że tam jego stryj (brat. miesiąc [wcześniej wymienia się: niebo. 87 — Bóg sposobi świat i zdobi go słońcem. desc lórny. lituje nad nami. 82 — Przy świetle/poświacie/blasku księżyca pojawiają się: a. wpatruje się w chmurę (księżyc) powiadając. [Wdowa wysyła syna. dziobkami się poglaskiwa. by dowiedział się przyczyny wschodu i zachodu słońca. Kszenżyc pod nogamy. 90 . . gwiazdami i planetami. dziewczyna odwiedza dom mrozu i wiatru. a z sobą do grobu wziąść! Pies Śl 2/67. który pożyczył od diabła pieniądze.matką. ciebie przestać kochać nie jest w mojej mocy.. miesiąc. myślę ja w dzień każdy.siostrami sieroty.Miesiąc . Myśli.. woda. war. ((Miesiąc. oddaje im ich światła. K 19 Kieł 141. mróz. to jest mój brat. Barbara] oczy odwróciła. tak dusza w raju między braćmi i siostrami. 94 . góry. że ten co jest w niebie.Jak księżyc między gwiazdami. Gwiazdy szlązkie siostrami memi. ZWAK 1880/88. b. wicher nazwała świstak. niebo a. LISTY MIŁOSNE 91. lasy nie chcą przyjąć grze sznych dusz.dokumentacja 181 KSIĘŻYC . że ssał mleko matki przez 7 lat spuszcza się jamą w podziemia. gołębica. robi nozdzami i pocuł zaraz żywego cłowieka w doma i pyta sie matusi. myślał. gwiazdy. K 3 Kuj 179.Pokorna sierota chwali słońce. A oni się miłowali jako żynich z niewiastą. Ku niebu okiem patrzyła.Chłop przedstawia diabłu księżyc a. Matka mi zorza. por. PIEŚNI SIEROCE 85 . słoiice i z gwiazdami plącze. 84-0 Maryja. 95 B . b. K 57 RuśC 605. dziecię zagrzewali. kowal niebieski. zjawa samobójczyni. Diaskorus. Bo się Jezus zaparł się nósli. Diabeł wyrzuca chłopa w powietrze. Widziano także na jawie. plączą nad niedolą ludzi. miza [między] bratc. drobnym krokiem kroczyła. okienice. c. 95 A . war. śniło mu się jak na jawie: przyleciała gołębica. Z dwunastu gżozdów Koruna na głoże. ten zaś z wyrzuceniem diabla czeka na stryja na księżycu. wsyscy-ście brzydki ~ mróz nazwala siwy. Od tych [Św. gdzie moji bracia som. Krz PBL nr 480B. W tej wieży dał [poganin. zorza . K 21 Rad 190. A wtenczas zbójca idzie. wiatr i deszcz i dostaje nagrodę. 1 dosyć na tym. słońce. b. Alleluja. miesiąc. Posłuchajcie. a.: Stoin żyw 215. Gdzie się ich [kochanków] wznosi mogiła. LL 1957/2/20. mtesioc.Siłacz wydobywa słońce. c. w niebo wzlatują w postawie mdławej jak promyk księżyca. robi. BAŚNIE 92 . który moc zawdzięcza temu. Krz PBL nr 1060. Jako ten świat oświecają. a.] K 14 Poz 19. bo mój syn jest miesiącem. jak ten gołąb. gwiazdami. to ij ty już nie dostaniesz. b. księżycowa noc była. Miesiąc mi jest miłym bratem. miesiąc. Wysławiajmy Chrysta Pana.to jak ja ją cisnę. proszę. alleluja! Z tym bolały. Idą. o dwunastej godzinie. PIEŚNI ZADUSZKOWE 89 . przy księżyca poświacie dwa gołąbków przyłatywa. PIEŚNI DZIADOWSKIE 86 . wszystkie gwiazdy. war. miesiąc. A gdy było o północy. Bogi swoje wyrysować.Syn wysłany w świat rozmawia w domu księżyca z panem miesiączkiem o słońcu. duszo zmarłych kochanków.: K 48 Ta-Rz 209. miesiąc. z których jedna ma „na ścianie" słońce. księżyc i gwiazdę razem z trzema pannami z podziemnego świata. Swemi rękami lamujące. odpowiada. Barbary] wymalować. jako miejsce. TN Wymysłów 1980. opowieści wierz. gdzie mieszka pan miesiączek z matką.gani i zostaje ukarana. miza sostrarni. idą. [„Starzec z mosiężną brodą" więzi w podziemnych pokojach trzy panny. TN Jacnia 1964. gdy się utopić szła.] „Kiej mój syn psyjdzie do chałupy. co u ni robi żywa krew? Matka mu na to: Byl haw ciek żywy i zmyk psed tobo! Pon miesiącek "uspokojil . który jest najładniejszy. jako ksawiec [księżyc] miza gwiazdami. i bardzo zly. wiatr i deszcz. stanęła u pościele. Bo od Boga przykaż mamy. Miesiączek im krośnie świecił na tą daleką cestę. I gwiazdami przyozdobi. to byś ty powinien wiedzieć. słońce. Usnył Jasiu na murawie. Następnym razem macocha wysiała swoją córkę. tak ja myślę o tobie. a beze dzwi szyćko "od mego sie dowieś. K 19 Kie] 137. podob. a. jako swego brata g(w)oździarza.: ZWAK 1885/66-67 Kieleckie. przytulając do siebie. Kto nim rządzi i sprawuje.Maryja ozdobiona słońcem. bo "on jako miesiącek żywych nie ścierpi. bardzo się uradował.. Tam. I kto nad nimi panuje. war. wiatru) i prosi o pomoc. to już tam świcie ni może. gwiazdy . war. obłoki.180 ______________________ KSIĘŻYC . trzecia gwiazdę. kto ten świat sposobił. por. miesiąc.: Biel Kasz nr 35B: słońce." Wnetki zajzał do chałupy i syn. Bo jak miesiąc świeci około północy. bo gdy zamkną drzwi i okna. ojciec św. LL 1972/1/53. Biel Kasz nr 67B. góry. war. Kiedyś ty jes miesiąc. ujrzał trzy miesiące. szła sobie dzieweczka. przyjmijze nas. [Dziewczyna jednak zostaje i odzywa się do miesiąca:] . b. Stef WarmPś 2/89. Zapytana przez nich. przecięć miesiąc w każde miejsce zaświci. który starł śmierć i szatana.] A tam była tylko taka stara babusia. gwiazdy. boleją z Chrystusem. Rozmaitymi gwiazdami. Usiedli se pod drzewem. to cie zabije. pyszna córka macochy . siada jak siostra przy bracie. druga księżyc. Ga [gdy] do raja przebiezimo [anioł 7.Święta Rodzina postrzegana jako trzy miesiące. miesiąc krzywy i blady. Skryjze sie do ty kumory. księżycem. która na to samo pytanie mówi:] Eh.] K 14 Poz 94-99. wodę. Syn odnajduje w lesie chałupę. w której są: słońce. pilnie. duse płakające. 216. że wszyscy są ładni. A kiedy was nie przyjmiemy. b. Matka pomaga przybyszowi. [Dziewczyna udaje się na poszukiwanie braci zamienionych w kruki. i stworzenia z Stwórcą cierpiąc. Nyr Kar 128. obłoki.Miesiąc. Słońce. nr 102.Księżyc. [W cd. w rączki mu chuchali. A ón powied: że ón też ni może w każde miejsce zaświecić. 88 . Krz PBL nr 451.. grzeszną duszą].bratem. mrozu. Słońce. [Pasierbica wygnana z domu przez macochę. podob. Matko Boża. Przyszła milka k' milaczkowi. prozatorski wątku wprowadza trzy słońca. Jasnością swą napełniają.

cichy miesiączek. war. modlitwę na wybawinia. b. że słońce (księżyc. skąd wypędza go widłami chłop. młodzieniaszek nagle urósł i przykryć się nic mógł. K 7 Krak 30. który przed śmiercią zapowiada mordercy.Szlachcic Twardowski na kogucie wyprawia się na księżyc. „i dokąd tak spiesznie"? „Lecę sobie na ziemię z miesiąca" odrzekłem . Żałując swego czynu. gruchnął z całej siły w róg. jak księżyca ubywało. C. Sim ŚlOpol 138. który coś potrzebuje. ZWAK 1886/113. Niedaleko wody mioł Janos z Krośnice Niżne pikny groch. ze tam [koło krzyża przy drodze] strasy. Sim Gad 65. 104 . a on na nowiu zawsze był młodziutki." ZWAK 1892/84. a w nocy miesiącek świecie! i dziadek nasz nos zawołali: . Zbrodniarz zabija podróżnego. który w niedzielę roztrząsał nawóz. ona w chałupie masło robiła. 104 B . widmo króla Sobieskiego. Twardowskiego / synów Twardowskiego. zar za stu ludzi..Dwunastu braci miestączfcóio/księżyców mieszka w odległej chacie. . że jak słońce jest w dzień. [Kowal. gnój rozrzucających. jak chcecie widzieć utopka. 103 .. Na świecie zapadł półmrok i panowała wielka cisza. bo on też mo kobieta i dzieci i musi wszystko robić. por. który pracował u króla. zapytał [gąsior]. Wieśniacy powszechnie mniemają.Swoje wymiary i wygląd zmieniają: a. księżyc świeci ładnie. . króla Wła dysława Warneńczyka. aby go przewiózł na drugą stronę rzeki.1. a pił za pięćdziesięciu. a ja trzymając go w ręku. za chmurami ukazał sie miesiączek.Przy świotlo księżyca można spotkać/zobaczyć: a.] Za to co nocy. c. że nie udźwignie. to się w takiego staruszka-grzybka obracał. Może to był duch. Takie cienie w podobie kształtów dwóch jakisić ludzi takich.. Etnl 1989 Bilg 114. była godzina dwunasta. Razem z nim ponoć odpadł też kawał księżyca. pojawia się orzeł i unosi go w powietrze. musisz się na moment za róg uchwycić. 287-288. Kul Wiel 3/510. [Pijany Bartosz spotyka diabła i prosi go.Jak sie patrzy na księżyc. że mam dyndać i nogami w powietrzu przebierać jak wisielec. 98 . . Dek Sier 83-84. wszystko znika aż do przyszłego roku. OPOWIEŚCI WIERZENIOWE 102 . Twardowski głośno jęknął i z głuchym krzykiem poleciał jak kamień w ciemną otchłań świata. Zastrzyg sie nań Janos z palicom. wstają oba wojska [polskie i szwedzkie] z grobów i walczą aż do północy. nazywanych w gwarze ludowej ((miesiączkami)). Gdy kur zapieje. Matka księżyca wiele od swego syna księżycowego doznała przykrości. b. [Bartosz próbuje wdać się w pogawędkę z chłopem. coby te ludziska w stajali do roboty. skrzypka/św. wypiął sie na kopka siana i zaczął wrzeszczeć. Bogacz zakopuje skarb. Niektórzy . Dziadek nasi to zawsze powiadali. [Co noc ktoś rozrzuca dziadkowi na łące siano] . szyja but. że jest dwunastu braci księżyców.i kto do nich trafi przypadkiem. b. Lud 1982/123 Lacko. wraca na dno odbywać długą pokutę..Dzieci. na flory chodziuł topielec. Ale.] „A zkąd to". Plama na księżycu ma wyobrażać człowieka. obróciłem oczy moje na miesiąc. księżyczck zmalał. K 14 Poz 145-147... K 7 Krak 17. Jak wom ten starzyk stanęli i tym kijem poświęconym zdzielili. x ^ uoKuineiitacja KSIĘŻYC . to ten król taki był siwiutki z długą białą brodą. jak sie za ręce trzymajo. a. Kai Lim 19.] Lecz ten niegodziwy mruk od gnoju . K 14 Poz 146.: Etnl 1989 Bilg 114-115. On w polu gnój rozrzucał. To cienie chłopa i baby. która nie śmie się palić płomieniem i świecą nią na nocnym niebie. będzie mi groch łobrywać widnij. Wisła 1894/723. B.dokumentacja sie. Nie chciałem na to przystać.. matka wciąż musiała obkrawać i doszłukowywać. b. bliżej nieokreślone postacie ludzkie. Jerzego grającego na skrzypcach/harfie/lutni. Mroźno było. podob. za który się trzymałem. widma rycerzy. podniósłszy swoje widły do góry. a w nocy miesiącek świeci.. Chciał on bowiem mieć kożuch od zimna.. było to już niemożliwe.Świeć Róg. który szyje buty / kradnie groch. widać uganiających się za sobą rycerzy. Jezus stanęli w lesie i mieli być przez zbójców zabici.a. ludzi. iż go Pan Bóg piere. No i raz zaś w dzień było fajne słońce. [Twardowski] dla spokoju i wytchnienia dosiadł w lipcową noc jarzębiatcgo kokota i wy-prawił się wprost na blady. Ludzie mówią. Gdy mu uszyła duży. pokutujące dusze. zasidd do uobjadu.. Krz PBL nr 4061. 100 — Przy świetle księżyca wychodzi z wody utopek. razom z księżycom królewski starzec. który byl wtedy akurat na nowiu.. Co noc z wody jakiś synek wylozł. gdyż tam przebywał na pokucie chłop pańszczyźniak. Krz PBL nr 960. W każdą rocznicę bitwy.. coby miarcyli kiej ligać na spocynck. [Król Sobieski za namową królowej sprzedał ludzi chanowi tatarskiemu. .. jak się miesiączek kończył. . ukaranych za pracę w święto / za kradzież. że plamy na księżycu i słońcu wyobrażają chłopa i jego żonę. (jakto czasem wypadnie w drodze o zimowej porze) a wszystkich razem braci z góry po imieniu wywoła . dlaczego słonko zachodzi i wschodzi? Miesiącek na to wzescy: „Dyć na to wschodzi słonecko. wskoczył na koniu w jezioro. Nawet jeśli noc księżycowa. pieśni dziadowskie nr 88. więc chwycił się go i próbował wleźć na niego. że jest 12 braci miesiączków tak niby jak słoneczko żyjących. a na to zachodzi. Imionami ich miały być nazwy miesięcy. F. Według opowiadań starych ludzi mieli oni mieszkać na ziemi. Rozieńku. Hajd Nie 112. aż sobie trochę wytchnę". por. Gdy tylko zobaczył opasłego szlachcica . poda furt.. so takie plamy na księżycu. psysiadła do niego mać. której dnia i miesiąca dobrze nie wiedzą. która się modliła. [Lecąc na ziemię spotyka sznur dzikich gęsi. Lo północy przysel topielec i largo groch. ZWAK 1887/17. a do tego mam garścią chwytać za ten sierp błyszczący. zwłaszcza kiedy księżyc świeci. Hajd Nie 212-213. 96 . złapał widły i z całą siłą uderzył go w głowę. c. to migiem za mną.. c. b. . D. a ognia zażąda.. szukając zkąd jakiej pomocy: aż tu potężne chłopisko gnój z kupy rozrzuca. Róg się naturalnie ukrychnął. nadto war : Krz PBL nr 480B. Za karę tam siedzą . opowiadają.Trzy księżyce na niebie znakiem ocalenia dla Świętej Rodziny.] „Oto księżyc niedaleko. 104 A . górę..] Jak przyszli do króla. H. szwaczkę Sybillę. S im Gad 82. Sim ŚlOpol 138. załatwia się na nim i poleca go pod opiekę księżycowi (diabłu): który może pozwolić go odkopać temu tylko. co by ta gospodarka szła. podob. To było w miesiądzu styczniu. Podczas ucieczki do Jegiptu Maryja. Opowiadano też.. że poszli w niedzielę podczas nabożeństwa gnój rozrzucać. a. LL 1960/1/48. 99 . . podob. skruł się w grochu i ceko. zjawia się po zapłatę. Józef. Kiej sc dobze podjdd i podpił. K 15 Poz 4. Kul Wiel 3/509. Krz PBL nr 693.. gdy mu go ścięła. Lecz wiele ten z siebie zrobi. żem mimowolnie uchwycił za róg księżyca i zawisnąłem w powietrzu. Widły też są widoczne.) jako jedyny świadek zbrodni kiedyś go pomści. a kiedy kur zapieje. który z pogardą i podejrzliwością patrzał na panów gnębicieli. Dek Sier 82. wyjeżdża na koniu. podob. bo to było na skończenie miesiąca. Baz Tatr 91. a. . obraz dwóch braci skłóconych / Kaina i Abla.. 97 B . . Za karę musi dotychczas roztrząsać nawóz na księżycu.Skarb zostawiony pod opieką księżyca/diabla. jak uszyją. b. to utopek wyłazi ze stawu i szyje trzewiki. to myślol borok. Przęsłem.. bo mi się wcale nie podobało. był już w pobliżu wystającego rogu miesiączka. a gado do miesioncka: Gignij (zaświeć).. komentarze 58 i 59 nas. b. ale nie oglądałem sie. gdzie stale palą duże ognisko i z niego biorą kolejno żarzącą się głownię. Mieszkają oni w odległej od wsi chacie . albowiem dolatując właśnie do samego miesiąca. niestety.KJKJ xvaiiyz. G. Upuścił wom but i wrzasnął: -Świeciłbyś a nie biłbyś. Dwa razy spotykałem tam postać ludzkimi klęcąco. pogłaskała syndcka pod brodę i pyta go sic. pożegnał. PODANIA 101 .. gignij. zbój ujrzał trzy księżyce na niebie i puścił ich na wolność..Pijany chłop podróżuje na księżyc na skrzydłach orła. a na skończeniu miesiąca.to mu dadzą tyle srebrnych pieniędzy. co musi.Na księżycu widać: A. taki staruszek jak grzybek.. a. E. a miesioncek świciul. księżyc.. kto zje ekskrement. Gdym go .. drzewo etc.Słońce/księży c/drzewo świadkiem i mścicielem zbrodni. i kożuch byl mu za długi. 97 A . het znowu w podróż z powrotem. tak się gwałtownie otrząsnął.. Hajd Nie 194-195. że pracowali w sam dzień Matki Boskiej Zagrzewnej. których Pan Jezus tam przeniósł za karę.

Bąk Kramsk 81. podob. zapytany przez wilka o pochodzenie zdobyczy. Kup Pol 44. mieści na księżycu czarownika Twardowskiego. jako swoją własność odstąpiła mu Matka Boska]. że o. TN Krasiczyn 1985. za to. Czap Mat 109-110. które. że król z góry na nich patrzy. Nie siać pszenicy kiedy dwa światła są na niebie. Lud 1895/171. sam swoją ręką na księżycu obraz pomieniony nakreślił. Kul Wiel 3/509. zabijają krowę. e. Kuch Pol 14..dokumentacja pieklą miał być porwany Twardowski bowiem począł śpiewać godzinki. Jerzemu nagle pękła struna w lutni. podob. no to sie nie siało pszenicy. I niesiąc śweciul tak. To wiem. tylko niedobrze jest w to patzyć. Lud 1926/45. uradowani jego ocaleniem powrócili do domów. i rozjedłi sie bardzeńko. Żeby tego nie robiły. Lud 1926/49. iż na księżycu siedzi (Sybilla) Sibelija. Tdoł mu Pon Jezus. Wisła 1900/464. b. więc lobie na skrzypeckach przygrywa. Kai Lim 20. gdy na niebie były dwa światła: słońce i księżyc. Szyf Trąd 44. Krz PBL nr 1335. To bjalka tam masło robzi. Wisła 1901/484. a nogi i ręce ma roztapyrzone. Czap Mat 110. A tak gadajo. Gdy sie święty Jerzy dostoł do nieba. że to Twardowski. 104 C . Zbiegli się sąsiedzi. Bąk Kramsk 81. Na księżycu znajduje się św. bo jakby św. Wit Baj 154. Lud 1895/171. Dziewczyna czerpała w wieczór wodę ze studni i zobaczyła księżyc w wodzie. Cisz Krak 309-310. Kuch Pol 11. ze syny Pana Twardowskiego. tak jeden drugiego przebił i podrzucił w gore widłami. Kuch Pol 11. Nie należy siać pszenicy przy dwóch światłach razem (tj.Miesiąc/ser rzekomo utopiony w studni. jak tez to pieron wyglądo. Ten chłop. że w niedzielę przędła. sądząc.Księżyc . Lud 1926/49-50. że na księżycu. że gdy w sławnej klęsce pod Warną (r. co tam jest. 1444) Antychryst ciała poległych Turków wskrzeszał obracając ich twarze ku światłu księżyca. Udz Krak 92. tak sie na niem wszystko świeci. uderzył widłami starszego brata i zabił go. ZWAK 1886/108. plamy na księżycu tworzą jakoby obraz człowieka grającego na harfie. Szyf'Prąd 44. Uradowana krzyknęła. Or L 1936/150. którnego zabił. ZWAK 1885/66 Kieleckie. a on zaleciał aże do księżyca i tam juże ostanie do dnia sodnego.Nie należy siać przy dwóch światłach (słońcu i księżycu): a.. Kup Pol 44. Etnl 1989 Bilg 114. Szyf Trąd 44. Kuch Pol 11. jest dwa świateł my nazywamy. na tarczy księżyca. dawno.. K 3 Kuj 91. TN Smólsko Duże 1984. 104 D . Lud 1926/46. że jich ociec wygnał do tyj roboty. ucesany. Wisła 1893/113. podob Kup Pol 44. A na księżycu to je postać ludzka z lego przypadku: W Boże Narodzenie poszło dwa braci trzość słomę dla bydła. że zobocył ucho pierunowe. Kul Wid 3/509. Etnl 1989 Bil g 111. Wisła 1904 /104. wróżbici polscy ujrzeć mieli oblicze poległego króla Władysława. nastanie sądny dzień. Wtym dźwignia od wiadra uderzyła dziewczynę w brodę tam mocno. [Brat postanowił zabić brata. zostawia go nam. chtóry za życio ukrod wiązkę grochówki. K 3 Kuj 93. widać Kaina. Or L 1935/158. RELACJE POTOCZNE I ZAPISY WIERZEŃ 106 . [Sw. Fisch Lud 162. to jest słońce i księżyc. b. podob. A księżyc. Gdyby się kto w miesiączek wpatrzył. podob K 51 Sa-Kr 73. K 15 Poz 5. Można go widzieć osobliwie na widku (na pełni) jak gra. albo gdy ten zaszedł równo ze dniem. to starzy ludzie to twierdzili. Fisch Lud 162. Szyf Trąd 43. a samego wtrącił żywcem do piekła. podob.synem słońca. by pił wodę. kobieta została umieszczona na księżycu i tam dalej pracuje na kołowrotku za karę. Wisła 1904/79 Jędrzejów. Kuch Pol 14. Szyf Trąd 45. pracował w święto Lud 1926/45. gdy ukończy szycie. Kul MiW 436. Jerzy obronił dziewicę przed pożarciem przez smoka] Odtąd św. Kai Lim 20. to człowiekowi oko wyskoczy. c. i ku czci Boskiej gra na lutni. Kup Pol 44. K 17 Lub 69. który tam gra na skrzypcach. Lud 1897/141. Wisła 1900/464. podob. Na księżycu widać. Krz PBL nr 11. Nie siano zboża. bo w śfento psiekla. Szatan musiał go tam porzucić. podob. nos. którego ciało zniknęło w czasie rzezi. . Aby zaś ludziom widok tej wielkij zbrodni ciągle przypominał i odwodził ich od podobnej. ZWAK 1889/77. Na miesiączku (księżycu) jest skrzypek. b. K 8 Krak 234. . odemścić go chcieli i cudów waleczności dokazywali. Przeklęte oni. żeby nie murzyła czyli śniedzią się nie pokrywała. d.a. Wisła 1901/80. spadające przy końcu lata na ziemię. Jak sie dobrze na miesiącek przypatrzeć. jak księżycowa góra sie świeci. aby człowiek nie był napastowanym od strachów nocnych. braciów jest. gładko. przy stoliczku siedzący. chociaż do 105 . Od tego casu tam mu bardzo smutno. TN Zamch 1984. Dzik Klech 209. gdy śpi i odpoczywa po ciężkiej całodziennej pracy. a ono było tak jasne. bo zawse je taki umlaskany. że wypiła go z wodą. Kul MiW 436. d. a śpiewaniem tern osłabił moc złego ducha. Ziecór niesiąc śweciul i pośli po wodę. Narobiła krzyku. Więc siać trzeba albo przy księżycu (w nocy). Gaj Rozw 97. d. żeby nie łapało światło jedno drugiego. 104 H . Księżyc stał się miejscem kary i pokuty. ZWAK 1887/3 pow. 107 . że miesiąc się utopii i nie będzie już im świecił w nocy. Kul MiW 436. Bóg wnet zniweczył całe zbrodniarza gospodarstwo. Or L 1938/160. Fisch Lud 162. Etnl 1989 Bilg 115. to ton łam ponoć za karę poszed. Etnl 1989 Bilg 115. radzi mu. która tka śnieżnobiałe cienkie nici.. Krz PBL nr 1150A. To mówio. gdy księżyc w dzień świeci). to łon w woli orze. Lud 1926/48. Kain z palką nad leżącym Ablem. lepiej unikać tego i przestrzegać dzieci małe. to tam chodziło o te ofiarę . Kuch Pol 10. Jerzy. że to Kain zabił Abla. podob. Fisch Lud 162. Wisła 1902/441.KSIĘŻYC dokumentacja 185 184 ______ KSIĘŻYC . Jest to chtop (dwaj bracia). toby narazie (wówczas) patrząc do miesiączka mógł oślepnąć. pszenicy i tatarki. TN Banachy 1984. podob. jak dobija Abla.miesiąc w studni! Spuszczają mu tedy wiadro na ratunek. K 48 Ta-Rz 258. Kul Wiel 3/510. K 19 Kieł 196. od ty jasności. bo się zboże „ześnici". bardzo był ciekawy. i zaczeny sie bić widiami. Wisła 1891/628. potem Kain nie miał miejsca. podob. Na księżycu Twardowski pokutować będzie do sądnego dnia. że "oczy. tak jakby głowa człowieka. żeby siać. c. Wisła 1904/79. Lud 1926/45. że będzie sie zaśnicać. dlatego też nie wolno się wpatrywać w miesiączek. jak idzie skrzywiony i wiązkę niesie na plecach. Lis je skradziony placek na brzegu rzeki.a. Lud 1896/327. podob. Wisła 1890/110. Lud 1926/45. b.Księżycowa góra. szyjąc koszule. olkuski. c. c. Jerzy mieszka na miesiączku [który. 104 G Jest podanie w Wielkopolsce. Głupcy spostrzegają w studni odbicie księżyca. Kup Pol 44. Stojący obok spojrzeli na niebo: rzeczywiście miesiąc świeci wesoły. ZWAK 1886/108 Ropczyckie. by wydobyć go. który pracował w Boże Narodzenie. ma z gałęzi. a rycerze polscy wiedząc. to teraz za karę tam tak to robji. podob. Krz PBL nr 1150. co to ser je w studni. że miesiąc już wyratowany. TN Łazory 1984. b. K 15 Poz 4-5. ze ze strachu święty Jirzy skocył i wpod do miesiącka i tam juz został. odbijający się w niej księżyc. śliczny miesiączek. podob. 104 E — a. Mówią. jest tam taki chtop. LL 1959/3-4/78. to syn słońca.] Gdy obaj przyjechali po snopy. Szyf Trąd 44. patrzą . jak Kain trzyma na widiach Abla. lnu. W bocheńskiem powiecie lud zamiast Kaina i Abla.. 104 F . podob. Kuch Pol 10.. K 7 Krak 29. No. bo się nie urodzi. loby sie strona od skrzypek świętemu Jerzemu urwała i patrzący ociemniałby. że nie będzie dorodne. Każdego dnia zrobi jeden ścieg. Lud 1908/69. a skrzypkowi wtenczas pękła struna. a. Lud 1926/46. to już tak. Kup Pol 44. Za korę dźwigo te wiązkę po śmierci na plecach. podob. tj. pszenicy. Hajd Nie 206-207. W Polsce i na Morawach mniemają. b. podob Kup Po! 44. Wisła 1898/137. że w tej chwili ujrzała miesiąc i gwiazdy na błękicie. ze w studni było biało i móhili. Wisła 1903/96. a. c. podob. to widać. Lud 1926/46. Kuch Pol 10. obydwaj. zboża. Na księżycu widać tam dwóch . ANEGDOTY podob. K 7 Krak 29-30. ze na księżycu jest taka góra i ta góra świeci sie od księżyca. Wisła 1898/138. Ta bjatka tam chlib psiece. brata swego. który ciągle gra. Lud 1908/68 Nowy Targ. Jak jest na przykład jesienio. TN Krasiczyn 1985. Na miesiącku jest clowiek. Wisła 1896/726. czyli księżyc i słońce w dzień. to z nią wypije również placek. Krz PBL nr 1150. podob. jeden z drugim siedzo. albo spuszczają się. to pęk chrustu na plecach. podob. Gdyby sie chto zbyt długo w miesiącek wpatrywoł. K 34 Cheł 254.Na księżycu siedzi prządka albo szwaczka. 13. żebrata zabił i tak niektórzy mówili.

Wórt HofF 6/477-537. 115. [w:] Z zagadnień kultury ludowej. B r o z o v i c D. R. Zaklęcia. Wierzenia. BIBLIOGRAFIA: B o j a r k ó w n a E./ to nieba kopula. pierwsza kwadra. Zar ssioł 77. (a) Prawdopodobnie pierwotnie tylko do N. K u c h t a Jan. 223-230. Kup WiM 15.. pszenica. otrzymuje nazwy zdrobniałe miesiączek. z. nowy miesiączek Kup Pol 33. Formuły powitalne. Chev Dic 3/154-162. Z d z i e s z y ń s k a Anna. B a b i n i c z . mówią. Zalecenia i zakazy. i issledouanija 1984. S t a w o ż. / milsze nocne słońce. 54-56. B u d z i s z e w s k a Wanda.promienne siostrzyczki. R. „Wiadomości Ludoznawcze". i zestawienia: nowy pan Kup Pol 34 (na Warmii i Mazurach). (b) nowości. K 17 Lub 70. s. Stolpc i Iwieńca. na nowie Kup Pol 33. Dej Kieł 1978/237. 1.Czekają na szczęście / z chłopcami chodzące. SŁOŃCE. PEŁNIA. 50-62. 108 . 1. Kar! SGP 6/121. Or L 1938/160. 5-23. Ż y r a n i k Bogdan. odnosiła się nazwa księżyc. z. . Lwów 1927. ZWAK 1886/106. Szyf MiW 142-145. Polskie podania ludowe o człowieku na księżycu. pierwszy sierp. PUSTE DNI. [w:] JOS.. 3. s.. miesiączku miły / Ty oświetlasz wszystkie mogiły. ji miesiąc. „bo wtedy pszenicę przypadała bardzo śnić. młody księżyc Kup Pol 34. 7/247-263. pierwsza ćwiartka. Karczmarczyk] Szcz Ant 401. Wisła 1889/88. Przyczynki do „mitologii" księżycowej. aby na nich promienie księżyca nie dochodziły. 40-44. s. Lud 1904/94. „Wiadomości Ludoznawcze". nowy księżyc Kup Pol 33. gdy świeci stonce i księżyc.186 _______________________KSIĘŻYC .Słońce i księżyc . którzy wtenczas sami nie wiedzą co czynią. że N. 77. 123-129. Witano go specjalnymi formułami przypisując królewskie atrybuty (korona. Szyf MiW 160. iż widziano wysoko wyłażących lunatyków czyli ludzi przez sen chodzących. Giey Mit 138-140. miesiączku trwały / Ty nam oświetlasz pola i skały. pierwsza skrajka Kup WiM 15. De Vries Dic 326-328. NÓW. 1. 1. utrwalają cechy (a) młodości. 86.rosy świecą nad równiną / i księżyc wychodzi olbrzymi / toczy się kolcm po niebie / ziarnka liczy / uśmiechnięty marzy o chlebie . Kup Pol 34 i 57. (c) W południowej Polsce uwydatnia się 'p o c z ą t k o w o ś ć'. że starannie ochraniają małe śpiące dzieci. 110 . Kup WiM 15. Duf SNT 358. 38 i 43. [w:] OLA.W i t u c k a J . Etnl 1989 Bilg 112. na miodem Kup Pol 34. Mat. pierwsza kwatera Kup . Gospodarz nie sieje pszenicy. Wit Baj 127. gdy „stary" księżyc nazywa się tradycyjnie miesiącem. S. W o j t a r o w i c z o w a Ludwika. Liczne ludowe nazwy N. (e) kształtu. Lud 1976/101-125. / a w dzień słońce /jest mi żarówką / i taka jest moja chata. s. NÓW Wstęp Eksplikncjn Nazwy. [ts. synem Dawida Red Ulan Majorat 1984./ to cztery strony świata. Ilerd Lek 78. Pieśni. ZAĆMIENIE KSIĘŻYCA. IvTop Slav 133-137. R z e p e c k i Stanisław. a tatarkę przypalało". Zar ssioł 77.jako młody. Kup Pol 27-58. czyli tradycyjny i współczesny lunearyzm (na marginesie badań kultury duchowej Lubelszczyzny). Mosz Kul 2/22-27. wisla 1898/136. to jak było sionce ji miesiąc na niebie w dzień. Stanisława Niebrzegowska 34. że jak dwa świateł było na niebie. 1. / ściany . W przypadku. [S. gdzie nów oznacza fazę niewidoczności księżyca (w pow. (d) częściowości wobec całego księżyca. Jak lny siali. Łow Rei 119-121. urobiona od stpol. Chojnowski] Szcz Ant 255. że aby tylko promień księżycowy uderzył na lunatyka. 113 . miesiąc na młodziku Kup Pol Jerzy Bartmiński.. z. Dokumentacja Zagadki Przysłowia Przepowiednie. s. że widziano jak lunatyk po promieniu księżyca wylazł na szczyt lub na wieżę kościoła.dwaj świetlani bracia. bywa do dziś nazywany niebieskim królewiczem Babinicz-Witucka 1981/54. 10/236-237. używana w rytualnych powitaniach Mosz Kul 2/458. Budziszewska 1990/224. Przesądy te na tyle wpływają na uprzedzone umysły matek. młody miesiączek Kup Pol 34.. Cebulski] Szcz Ant 234 112 . Kuc Mlp 40. R. [A. witam. W formułach powitalnych i magicznych na Lubelszczyźnie N. Mity księżycowe. „Wiadomości Ludoznawcze". nowy księzyczek Kup Pol 33. np..dokumentacja 187 NÓW cksplikacja K 3 Kuj 93-94. P e r c z a k Kazimierz. Zacharowa-Wnękowa] Szcz Ant 836. Klassifikacija nazuanij luny v jazykach Europy. SSŚl 554. Kup WiM 14 i 18. Dwie kultowe nazwy księżyca u Słowian. nowy miesiąc Kup WiM 15. KSIĘŻYC PO PEŁNI. Kul MiW 435. 543-545. si SE 3/277. / Witam cię. Szyf Trąd 41.Po promieniach księżyca opowiadają. dużym „panem" był „stary" księżyc. 369. Grzeg Wier 21. Praktyki witania. z członem now. 26-27. K a m o l a Maria. Kalendarz lunarny Słowian na tle porównawczym. = Nazwa nów jest notowana najpowszechniej. NIEBO. 23-26. Księżyc i gwiazdy. Opozycje Wygląd. 105-106. Tlo czasowe zdarzeń Przepowiednie. -►GWIAZDY. pana' przyrostkiem -ic tworzącym nazwy istot m ł o d y c h . Przy siewie pszenicy i tatarki należało zwrócić uwagę. Wierzenia i przesądy księżycowe z Chojna i okolicy w powiecie szamotulskim. to. 9-23. . czyli w okresie nowiu). Konotacja semantyczna nazw księżyca w polszczyźnie ludowej.. Kop SMit 559-560. Mif Tok 2/78-80. Szym SDom 4/659. Kop SSym 179-181. Mówią.. rozpoczynający swój wzrost aż do osiągnięcia pełni i równocześnie wpływający na wzrost roślin. Ni było ziarna . 1934. W gwarach w północno-wschodniej Polsce. Szyf Trąd 40-49. Gwiazdy . Gaj Rozw 97. 1932. / Witam cię. / W nocy księżyc. R. . N. Kup WiM 12-19. w Kup Pol 32. aby na niebie nie byto dwóch świateł równocześnie (tzn. s. Kup Pol 33. 1934. niebieskim dziedzicem 8b. Kup WiM 14. bo mówio.Sufit . PÓŁPEŁNIA. bo się będzie pszenica świeciła (będzie rzadka). 1934. 2. „Wiadomości Ludoznawcze".Witam cię. s. bo takie czarne kioski były.Atrybuty przedmiotowe. d. księzyczek Kup Pol 29. [M. / miłe im zanieście. Etnl 1989 Bilg Ul. to już nie siali. księdza 'księcia. Bibliografia Księżyc w pierwszej. 111 . w:] Lud 1926/38-51.. Kul Wiel 3/510. Duf STB 315-317. [S. 57 i 58. na kondycję zwierząt i ludzi . Lublin 1980. funkcjonują: derywat młodzik Kup Pol 34-35 i 57 i zestawienia: młody pan Kup Pol 34. wisla 1898/136. kolbuszowskim i lubelskim) Kup Pol 33.. 3.. praca magisterska napisana w ZJP UMCS. 49-63. c. SKSI Lec 201. Lur Slow 103-104.ostatnie tam. oraz księżyc/miesiąc na młodzie Kup Pol 34. berło) i prosząc o zdrowie i pomyślność. nowik Kup Pol 32 (od Nowego Sącza). Tom Drz 77.po nowiu/nowie . Lublin 1985. miesiączku drogi / Góry i ścieżki oświetlasz ubogim.. oraz . (c) początko-wości wobec kolejnych faz. s. For Sym 97-101. że sie wyśnici . 3. przesądy i zwyczaje związane z księżycem w okolicach Nieświeża. słonce "o. młody miesiąc Kup WiM 14. To to mówio. 454—465. słońca i księżyca. K 17 Lub 70.funkcjonują derywaty: nowia Etnl 1989 Bilg 114. Lublin 1981. K 17 Lub 69. (b) Nazwa nów jest dziś ogólnopolska i znana wszystkim gwarom 1. także księżyc/miesiąc w nowiu. PISANA POEZJA CHŁOPSKA 109 . należy do wstępnej fazy cyklu księżycowego: pierwsza ćwierć. praca magisterska napisana w ZJP UMCS. Gamlv Ind 684. Części. Analiza semantyczna nazw słońce i księżyc w polszczyźnie ludowej. witam. Wiedza ludowa i wierzenia o księżycu. z. to już ludzie to uważali.jest w kulturze ludowej traktowany z sympatią i nadzieją. wstępującej fazie . natychmiast on się podnosi i bezczynnie biega. jak panic od pan itp. WIOTEK. z.. witam.

Dobry wieczór. ♦ v Licznie zapisywane p r a k t y k i w i t a n i a nowego K. kosak i kosaczek (na Śląsku). tobie kuruna. jasnego świecenia Kup Pol 39. N. obrączka (w pow. Do N. kąsek miesiączka (w pow. sporządzić maść od liszajów Or L 1934/91. odradzanie się. Samo ujrzenie N. bo wtedy będzie się dobrze wiodło Etnl 1989 Bilg 113. dobrze jest zbierać zioła lecznicze Kul wiel 3/510. Warmii i Mazurach) Kup Pol 36. I tak. na Mazowszu. życzy gospodarzowi i jego dzieciom. wąziutki sierp Kup Pol 32. Na nowiu guślarze siewierscy zadają kołtun Bieg Lecz 10. wchodzi w opozycje: młody : stary z -* wio tkie m 3. brzeskim). część : całość z -»pe łn ią 2. wtedy będzie ładne K 42 Maz 394. głowy.eksplikacja 189 Pol 41. np. kosy. Do księżyca na nowiu. daj mi znać. • A t r y b u t y p r z e d m i o t o w e księżyca na nowiu mają . potrząsać mieszkiem czy kiesą.w formułach po witalnych . wieńca i korony 811. niebieskim dziedzicem sn. zdrowienie i podnoszenie wzwyż Baz Tatr 84. czci i chwały sil. pałączek (w pow. skrajeczka Kup Pol 36 i 57. jest ćwiercią/ćwiartką miesiączka/księżyca Kup Pol 35. nazwy: (c). jak rogi 5. uważa się za oznakę pomyślności Kul Wiel 3/510. żeby nas nie bolały ręce. Warto również liczyć pieniądze. sprawić. Kup WiM 15. miesiączku nowy NKPP księżyc 17.: (a) r o z p o c z ą ć niektóre p r a c e : siać sim Wierz 235. kosa (na Kaszubach). . „podłożyć" chorobę Bieg Lecz 12. trzykrotnie licząc do trzech. które „szkodzi płci męskiej" wisla I887/101. Dla zjednania sobie czyjejś miłości dobrze jest daną osobę wołać po imieniu przez trzy dni Wisla 1902/798. złotej 9g. Kruhel Mały 1992. leczyć brodawki Lud 1912/185.charakter k r ó l e w s k i : korona. nom niebo i koruna. Synem Dawida Red. Iłża. W zakresie m e d y c y n y 1 u d o w ej: na N. W zakresie m a g i i b i a ł e j : dobrze jest zrywać majeranek. z atrybutami władcy i prosi o to. M a g i a c z a r n a : (w pierwszy czwartek po nowiu) dziewczęta mogą znaleźć ziele. bicza. Sierpc). skrawka Kup Pol 37. siać rośliny rosnące na powierzchni ziemi NKPP siew 6. „sprowadzić" na kogoś ból głowy Baz Tatr 153. także . np. a będą dobrze rosły Czap Mat 106. maleńki księżyc TN Krasiczyn 1985. aby po odpowiednim zastosowaniu pozyskać czyjąś wzajemność K 42 Maz 395. „zostawiać" cielęta wisla 1900/465. Z tego powodu.ziemi i fortuny Etnl 1989 Bilg 112. przemawiano wypowiadając specjalne formuły powitalne. aby uschły tak. dotyczy to zwłaszcza najstarszych znanych zbóż takich. (d)). księżyc nastaje Kup Pol 32. bo wełna mocniej i szybciej rośnie Kul Wiel 3/511. Wedle wierzenia kaszubskiego. zdrowie. ® Wygląd księżyca na nowiu utrwalony jest w podanych nazwach uwydatniających podobieństwo do przedmiotów wąskich i zaokrąglonych . czarownica suszy liście dębu. W formułach tych N.w nocy miał się przyśnić kawaler Red. daj nom. miesiączka) (na terenie całej Polski z wyjątkiem Kaszub) Kup Pol 35. życzono koivny: niebieskiej. odmładzanie. szczęście. ** N. miały formę spe cjalnych gestów oraz formuł słownych. polowe. czasem dodatkowo wzbogacane o wyrażenia przejęte z mo dlitw chrześcijańskich. także . . Jezu. Mielec) Kup Poi 37. W powszechnych wierzeniach fazie wzrostu księżyca odpowiada odnawianie. wieniec i berło 8. fortuna. jak jęczmień i proso. zwłaszcza w danym miesiącu Sim Wiera 236. ■&■ Wyodrębniane są takie części księżyca na nowiu. szczęście. wchodzić do nowych mieszkań. 6. że N. rogu. szczepić kwiaty Czap Mat 106. Kup WiM 15. dobrze jest w tym czasie wykonać niektóre czynności gospodarskie.Witaj księ życu nowy. bo będzie trzymać się dobrze Baz Tatr 85. Sierpka Kup Pol 36 i 57. powitalno-życząco-proszące. Kup Pol 39. sadzić rośliny okopowe Kul wiel 3/510. wtedy dobrze się będzie wiodło w gospodarstwie Etnl 1989 Bilg 113. księżyc wschodzi K 15 POZ 5. leczyć gościec K 48 Ta-Rz 294. bo wyrośnie czysty i duży Or L 1936/iso. NKPP księżyc 5 i kobiałka Kup Pol 38. jeśli ktoś pokłoni się przed N. sadzić lub szczepić drzewka. zacząć siew prosa K 9 Poz 100. róg (w pow. co pozostaje w gestii istoty wszechmocnej: zdrowie. kozienieckim). strzyc owce. to północno-wschodnie: krajka. bo urosną i dobrze się udadzą Kup Pol 39. zatyka je w ścianę. kobiety żegnają się i mówią modlitwy TN Lazory 1984. z gwiazd 9d. tobie ziemia i fortuna. wąski sierp Kup Pol 33. na/w niebie. że N. Ulan Majorat 1984. Zachowały się w nich ślady kultu księżyca.Witaj księżycu na nowie. maleńkt sierpek Kup Pol 32. Witając nowy księżyc proszono go o zdrowie. rogalik (w pow. Kup WiM 15. (e) Cechę ' k s z t a ł t u ' utrwalają nazwy przeniesione z nazw narzędzi gospodarskich. nadto okrążek (w pow. Notowano. spełni się to. kłaniają się trzy razy i po cichu wypo wiadają życzenia sim wierz 236. • Z a l e c e n i a . Podkreśla się jego małość: mały sierp Kup Pol 32. Baz Tatr 84. nogi. powitalno-życzące. na wschodzie. w zakresie prac polowych i czynności gospodarskich dobrze jest na N. jest nazywany królewiczem. Na widok N. białostockim). brzuchy. fortunę. To samo bywa komunikowane w sposób opisowy: nastał misioc. tradycyjnych roślin jak ogórki i kapusta (co daje wskazówkę o wieku tych wierzeń). obcinać włosy. maleńki delikatny Sierp TN Krasiczyn 1985. mie zdrowie Etnl 1989 Bilg 112. Etnl 1989 Bilg 112.188 NÓW . z kim mam przed ołtarzem stać.sierpa. prudnickim). siać ogórki. czci i korony. Gostyń.czy też cząstki czegoś (por.zbierać plony sim wierz 235. Na nowiu dobrze jest również wykonać różne inne czynności rozpoczynające. żeby nie bolała głowa i zęby 8. że ktoś straci wzrok Bieg Lecz 13. krawka. (d) Nazwy podkreślające. sierpek (w Małopolsce. wierzy się. bicyk (w gwarze podegrodzkiej) Kup Pol 37. . berła i korony. obrączki . zwracały się panny: Księżycu nowy. Łączy się N. niektórych zaś lepiej zaniechać. Synu Dawida. (b) bydło wganiać do nowych obór. Kup Pol 39. Piaseczno). pąp 5b. TN Krasiczyn 1985. czego pragnie Mosz Kul 2/456. bo spowoduje to pomnożenie zasobów i szczęścia K 7 Krak 194. zobaczonego po raz pierwszy. jak te liście Bieg Lecz 11. które to nazwy bywają dodatkowo rozwijane epitetami: cieniutki sierp ptni 1989 Bilg 113. Ulan Majorat 1984. leczyć choroby skórne Pęk Bilg 236. bo przyjmują się i w górę idą sim wierz 235. światła. 57. Red.: urządzać wesela Sim wierz 235. magiczne lub lecznicze. 36 i 57. Z kolei N. wywiera . rogal (w pow. Kup WiM 15. ważne przy przepowiedniach pogody. siać jęczmień. takie jak: sierp (księżyca. fortuna. dobrze jest także sadzić Wisła 1900/465. Or L 1935/128. jest ' c z ę ś c i ą ' księżyca. rożek (na Podhalu).eksplikacja NÓW . kapustę kisić. odstawić dziecko od piersi. W tym czasie również skrzywdzona przez czarownicę kobieta może jej „wet za wet" oddać Baz Tatr 97. na nowie. u oraz Kup Pol 36 i 38. Kup WiM 15. sierpik Kup Pol 36. skrajka. sadzić kapustę -bo będzie twarda i nie popsuje się w beczce Or L 1935/158.

Pierwszego dnia po nowiu nie należy zwłaszcza rozpoczynać orki i siewu. wstrzymuje dojrzewanie. TN Krasiczyn 1985. Znane są jednak również wierzenia przeciwne do omówionych. NKPP księżyc 5. . Na N. LL 1976/1/46. bo zboże będzie kwitło nie wydając plonu Lud 1912/214. a kobiałką do dołu Kup Pol 38. Z a k a z y . na młodziku) przychodzi na świat. war. jest źle zaczynać pewne prace. Gwiazda blisko rogów K. żeby nas/mnie nie bolały głowy/zęby/krzyże/kości/kolana. 7 . Z roga ceće.pogoda. NKPP niewiasta 20d. Kto wtedy (tj. księżyca pewnych czynności nie należy już wykonywać. odbierać mleko krowom Lud 1931/45. gwiazdy. parobek rogaty. Na każdym nowiu księżyca w ogrodzie zaczarowanym na szczycie Łysicy odprawiane są „gody diabelskie" ZWAK 1879/33. Znany jest również zakaz siewu grochu. łowcy daleko. PRZEPOWIEDNIE 5 . N. PRZYSŁOWIA 2 . tym mniej światła daje. czy nawet zaczynać cokolwiek Lud 1896/327. Kup Pol 40 Kaszuby. NKPP Boże Narodzenie 9b. księżyc 1 słońce). Wiele osób wierzy. Pewne czynności jeśli wykona się w pierwszy piątek po nowiu. aby nabrać mocy. Kup Pol 39 Łowicz.Gdy Gody przypadają na nowiu. ZWAK 1886/222. Księżyc rugaty to je pastuch). Or L 1938/160. podob. to całą kwadrę padać będzie. w miarę powiększania się księżyca wzmaga się Wisla 1894/136. mirą i jałowcem ZWAK 1882/241. Księżyc mętny. 4 . jest złym czasem dla rozpoczynania budowy wisla 1902/416. kiedy pełnia a kiedy nów.Im księżyc rogatszy. zbierają się na Łysej Górze lub rozstajnych drogach K 51 Sa-K 33. a na desc to lopuscone Szyf MiW 143. która z kobiet jest czarownicą. nie należy również ścinać słomy i siana. Ziemia szyroko.deszcz. NKPP zdrowie 2e.niebo. ale kiedy się da. dej zdrowie. 6 . LL 1966/2-3/69. ♦ Z wyglądu i położenia księżyca na nowiu przepowiada się p o g o d ę . bo chwasty będą się odnawiały Or L 1935/128. pogodny ten dzień sprowadzi pogodę K 17 Lub lis. TN Zamch 1984. Czarownice wtedy mają największą władzę i mogą sprowadzić na ludzi ciężkie choroby K 48 Ta-Rz 272. gdy ktoś skaleczy się na młodziku. nie wie. a jak na dół -deszcz 5. Jako że N.na takim nawozie zboże będzie się odnawiać ZWAK 1879/7. z papa peće. będzie nieurodzaj na siedem lat K 57 RUŚC 1268. Lud 1898/419. Dobrą pogodę zapowiada księżyc zwrócony rogami do góry. po pełni . W czasie N. Gdy księżyc rogami jest skierowany do dołu. co pełnia. należy zaniechać wyrzucania obornika ze stajni Lud 1912/199 i wywożenia gnoju K 48 Ta-Rz 282 .na dole najpewniejsza. Zaprzeczeniem przytoczonych wierzeń jest nowsza opinia. rana będzie się jątrzyła i zagoi się dopiero na pełni Lud 1896/327. tobie niebieska korona. a pszenica dużo odmłódek Or L 1935/158. twardy rok w pogotowiu. jak na wietku. Mosz Kul 2/55. W zakresie czynności g o s p o d a r s k i c h : w czasie N. gwiazdy i księżyc.Boże. jest porą działania c z aro wn ic Kul Miw 433. Na nowiu księżyca 6 upiory K 15 Lub 196. czarownica chodzi na krzyżówki i rzuca szmaty za siebie Szyr Mi\v 160. tak i na nowie. Nów jest złym czasem dla siewu jęczmienia i pszenicy: jęczmień posiany w tym czasie ma twarde ziarno or L 1935/158. Na N.na górze. W zakresie m e d y c y n y l u d o w e j : na N. że w czasie N. W fazie tej nie należy orać wit Baj 154. Jeśli ktoś chce sprawdzić. o północy. ten cale życie pozostaje młody Lud 1896/327. bo plon będzie lichy Wit Baj 154. niedobrze jest nasadzać kury. NKPP księżyc 3. którego rogów nie widać. bo będą piskliwe lub będzie mało kureczek TN Krasiczyn 1985. 3 . ŁSE 1961/23 oraz rozpoczynać sianokosów ZWAK 1885/35. FORMUŁY POWITALNE 8 . na polu nie będzie się nic rodziło Etnl 1989 Dilg 113. należy zaniechać siewu Wit Baj 154. musi podczas N. robić ludziom psoty ŁSE 1962/128. która rozpoczyna się na N. patrzeć przez otwór po sęku z deski trumiennej lub ze środkowego okna nowej kaplicy mającej od frontu trzy okna K 15 Poz 108. bydło niezliczone. Myślenice. bławatami. TN Jacnia 1964. siewu ogrodowizn K 17 Lub 70.Witaj miesiączku / księżycu nowy / niebieski dziedzicu / królewiczu. Z kolei. Istnieje również przekonanie.: Na pogodę to ma [księżyc] rogi zagięte na gore. który posiany na N. nam zdrowie i fortuna. Zamość. że kiedy na drugi dzień po nowiu lub po pełni deszcz lub slota się zacznie. że choroba. wtedy rób" Kai Lim 20.Księżyc na nowiu . Szyf Miw 144. Podczas nowiu księżyca o północy na Łysej Górze zbierają się czarownice i czarownicy i odbywają biesiady K 20 Rad 265. będzie d e s z c z Etnl 1989 Bilg 113..a. z papa ceće. pogoda niepewna K 17 Lub 69. Jak miesiączek po nowiu ma różki do góry .Stanąwszy miesiąc w pełni dalej nie rozrasta.pogoda. DOKUMENTACJA ZAGADKI 1 . jest także dogodną porą dla działalności d e m o n ó w i dusz z m a r ł y c h . K 21 Rad 223. w jakiej fazie księżyca pewne czynności się wykonuje: „Nie uważaj. II. 00 Tło c z a s o w e zdarzeń. Nie należy również odsądzać cielaków K 48 Ta-Rz 53. odmładza się K 15 Poz 129. K 17 Lub 70 i 168. bo rozchoruje się gospodyni albo dziewka Lud 1924/74. Mielec. a pastyrz rogaty. Or L 1935/128. NKPP siew 6. nie należy stosować żadnej kuracji. Po N. nadto war. Taką pogodę zapowiada również księżyc. Z róga pece. zawsze na nowiu niewiasta. a jak na dół . bo bydło nie będzie tego jadło K 9 Poz 100.: Pole niewymierzone. że nie należy przywiązywać wagi do tego. bo choroba będzie się zawsze odnawiać K 17 Lub 70. wtedy będą miały pozytywne następstwa: aby krowy dawały dużo mleka dobrze jest kadzić je przestępem. a gospodarz bogaty. i przeciwnie. b. Folf Zag nr 863. N. bo zboże zarośnie chabrami ŁSE 1963/H7. ŁSE 1963/124.jak rogaty parobek/pasterz. W przysłowiu: Jak miesiączek po nowiu ma różki do góry . I tak: W zakresie prac p o l o w y c h i czynności gospodarskich: w czasie N. Nie należy także sadzić ziemniaków or L 1935/158. należy zaniechać siewu zboża K 15 Poz 129. taki. który ma rogi wyraziste K 17 Lub 69. {Niebo.190 NÓW . Szyf Trąd 44. ZWAK 1879/9 lub jest twardy do gotowania Or L 1935/158. ZWAK 1882/3/196. siewu gryki K 42 Maz 405. N. I. zapowiada niepogodę Czap Mat 104. {A to .Siejba na nowiu . Na nowiu nie należy również wypiekać talek Wisla 1901/179 i pożyczać przyodziewy. zapowiada ś m i e r ć monarchy K 17 Lub 70. bo dom będzie miał dużo pluskiew Baz Tatr 85. TN Banachy 1984. Sądzi się.dokumentacja NÓW ~ eksplikacja 191 ogromny wpływ na ludzi. a z każdym nowiem (aż do „siódmego roku") przybierają inną postać K 31 Pok 206.

Zakazy. księżyc na połowie. żeby nas nie bolały głowy. że się dobrze ożeni itp. 50-62. Tobie światło. Zdrowaś Marya itd. Lud 1905/81.(Na pozbycie się brodawek:) W górach nad Łomnicą. Kup WiM 16. dla kawalera lub panny. Lud 1896/226. witam miesiącu. PIEŚNI 11 . a na ziemi fortóna i szczęście! Będzie to wróżbą dla ubogiego. witaj-ze. a me na duśne zbavjćńe. Witaj. kto tak księżyc powita. bo wkrótce zarosną. kwatera. półkole.księżyc na pełni Kup Pol 42. Aby nas nie bolały głowy. zarazem przypisuje mu się niszczący wpływ na ludzi i traktuje z obawą. Or L 1936/150. 10 . pół miesiąca (miesiączka) (na terenie Polski południowej) Kup Pol 40. Symbolika. Eksplikacja: Nazwy. BIBLIOGRAFIA: Kup Pol 40-41. dopół Kup Pol 41 (tu należy też niepełnia Kup Pol 4i) . . półpełnie. zdrowie i fortuna. radzą: jadąc podczas nowiu na świni. obrona. Mosz Kul 2/24. WIOTEK. N i e b r z e go w s k a Stanisława. Mikołaja" -^księżyc 29a. Powitanie księżyca na nowiu. Część nazw ujmuje P. war. i zestawienia: księżyc/miesiąc w pełni Szym SDom 5/760. Tobie na niebie korona . tedy niech mie boli (zumb). Wygląd. ostródzkim i oleckim pierwsza część. Relacje potoczne. Temu. darzyć się będzie w domu jak najlepiej przez cały miesiąc. K 28 Maz 152. Ciebie szczęście i korona. 5. „Etnołingwistyka" t. korona. 54-55. bo będą szczęśliwe Lud 1895/131. Lublin 1981.: K 48 Ta-Rz 258. Szyf Trąd 41. nogi. zwie się druga kwadra Kup Pol 40 i 41. praca magisterska napisana w ZJP UMCS... 54-55. Witom cie.A u miesiąca dwa rogi. ani głowy.A nam zdrowie i Fortuna. przemawiać: Miesiącu (księżycu)! daj mi jajeczka. witam. Tobie ceść i korona. 40. Byłeś w Rzymie? Był! Widziałeś zmarłego? Widzioł! Bolały go zęby? Nic.eksplikacja I. A witajże. Na błogosławieństwo.. połówka księżyca. Kolekcja. niech nas nie bolą głowy! K 17 Lub 70. podob. A mnie szczęście i fortona. PEŁNIA. Kup Pol 42. bo pierze nie „obumrze" K 7 Krak 194. Podczas nowiu mówią Polacy w Galicji wschodniej: Miesiącu nowy! Zęby nas nie bolały głowy! albo: Miesiącowi złota korona. wrzucać pierza w pierzyny i poduszki. księżycu. Inaczej ból głowy nie odstępuje człowieka przez miesiąc. A mnie zdrowie! Wisła 1900/468.a jeszcze lepiej. kłaniać się księżycowi i wymawiać następujące słowa: Witaj-ze. Wisła 1898/136. Wisła 1902/623.: Lud 1903/226 Lubelskie.. z gwiazd korona. Niebieski dziedzicu. księżycu nowy. Sim Wierz 236. od bolynio zębów i głowy. Sim Wierz 236. Duf SNT 432.. Kup WiM 16. K am o 1 a Maria. co dobrze oddają powszechne na terenie całej Polski nazwy z morfemem pół-: półpełnia. [w:] JOS. Kup WiM 15 i 16. wówczas P. II. kwarta/) Kup Pol 35. Wiedza ludowa i wierzenia o księżycu. pierwsza dzieł Kup WiM 16. me na śćeśće ji na zdróvje.. s. Kul MiW 435. Sim Wierz 236. PUSTE DNI. O mój księzycyku nowy. Wpływ na człowieka i jego otoczenie. siać K 7 Krak 138. Witojcie. ». Zachowa] nas w Hożej miłości. leczyć suchoty Or L 1935/157. BIBLIOGRAFIA: B u d z i s z e w s k a Wanda. kiedy te trzy bracia gdziekolwiek sie znejdo. półksiężyc Kup Pol 40. Nów w polskiej kulturze ludowej i gwarach. = Nazwą powszechną na całym terenie Polski jest pełnia Karl SGP 4/70.. miesiącu nowy. w relacji szerszej. K 40 MazP 51... Od bolenia kolan i kości. Aby nas nie bolały głowy. Od bolenia zębów. Aby się zabezpieczyć przed bólem głowy. na zdrowie. żeby nas też Nie bolały ręce. czyli tradycyjny i współczesny lunearyzm (na marginesie badań kultury duchowej Lubelszczyzny).N.. 41. ani krzyże.: .nazwy z przedrostkiem pod-: podpełtlia Kup Pol 41. miesiącu nowy. jest na boru dumb. Bieg Lecz 193. aby nas nie bolały brzuchy i głowy. miesiónczku nowy. spor. W dawnym pow. Kup WiM 15-18. war. że posiądzie dostatki. Kup WiM 14-15..: . połowa księżyca.. będziemy robili scyrze. Zar ssiol 85 . Miesiącowi cześć i chwała.czasem działania. pół księżyca. podob. Dajżc też nam. war. -łKSIĘŻYC. J. PEŁNIA Wstęp. s. Miesiączku nowy. me bolały! Dejze Boże. tobie wieniec. Udz Krak 92. TN Wiązownica 1988. Stanisława Niebrzegowska . Kup Pol 38. dobrze jest: zawierać małżeństwa. pod peinfą SzyfTrad 41. Kup WiM 16 analogicznie do form księżyc Jerzy Bartmiński. tobie niebieska korona. podob. Miesiączku nowy. Kup Pol 42. jest w jeziorze kenień. KSIĘŻYC PO PEŁNI. sennik. iefct/ nas nie boleli głowy. Nowy księżyc powinno się witać słowami: Witom cie. a u Jasieńka dwa braci. 17-18. ZAKLĘCIA 9 . Babi n i c z . Witaj. że w czasie P. A mie zdrowie i ochrona. Konotacja semantyczna nazw księżyca w polszczyźnie ludowej.A nam zdrowie i Fortuna. witaj. nam szczęście. Jeżeli nazwa pierwsza kwadra oznacza nów. czego życzy się także działaniom człowieka. -t-KSIĘŻYC. Witam cię. w „pacierzu do św. zaś nie należy: kopać rowów.. Witam cię. bądźże mi wesoły. a mnie zdrowie. Tobie na niebie korona . A ja ci dam brodaweczki! Bieg Lecz 127. Kup Pol 39. Zawitaj miesiączku nowy. Praktyki ochronne. Lud 1896/226. . Na szczęście. . tob'e na jasne śfecyńe. Fisch Lud 162.. zęby mnie tez nie bolały! Sim Wierz 236. miesiączku nowy. Zapisano wierzenia. K 15 Poz 5. Sim Wierz 236. a nam scęście i fortuna. NÓW. A mnie na zdrowie. K 19 Kieł 209. królewiczu. Pełnia . Lublin 1985. Kup Pol 32-40. KSIĘŻYC PO PEŁNI. Ł a s k a Bronisława. .. NKPP księżyc 17. . w fazie przybywania między nowiem a pełnią podkreślają rozumienie tej fazy w relacji do -łpeini. całości. Przepowiednie. WIOTEK. a mnie zdrowie i fortuna. bo z uwydatnieniem kierunku zmian K. Dokumentacja: Przysłowia. jedna kwadra Kup Poi 40. w Niebie korona. 223—230. K 22 Łęcz 183. PUSTE DNI.192 NÓW .B. Witajże. PÓŁPEŁNIA. Księżyc w fazie najlepszej widoczności jest postrzegany potocznie w sposób pozytywny jako miara doskonalej okrągłości. PÓŁPEŁNIA = Nazwy K.także . Tobie ku pełni. niebieski dziedzicu. PEŁNIA. Dwie kultowe nazwy księżyca u Słowian. [w:] Z zagadnień kultury ludowej. połowa miesiąca Kup Pol 41. ts.. Zalecenia. K 42 Maz 402.S. A mnie zdrowie i fortuna. Kup WiM 16. połówka Kul Miw 435. . ócz i głowy.. Bibliografia. do całego cyklu miesięcznego: pierwsza kwadra (kwarta. Or L 1928/58. Opowieści wierzeniowe.. Lud 1905/81. księżyc w połowie Kup Pol 40 i 41. na scęście i na zdrowie. Kup WiM 16. pierwsza faza Kup Pol 36.W i t u c k a J.dokumentacja 193 PEŁNIA . miesiączku nowy. osiągnięcia stanu szczytowego i założonego celu.Zaklęcie od bólu zębów wypowiadane na nowiu: Jest na niebie księżyc. Pieśni weselne. radzą guślarze koło północy na nowiu miesiąca wyjść w pole. Witaj. 73-82. Etnl 1989 Bilg 112. Opozycje. Tobie berło i korona. Zawitaj.

TN Krasiczyn 1985. a jak pełnia już zniknęła to i grzyby Etnl 1989 Bilg 114. że to. choroba rozpoczęta na pełni kończy się śmiercią lub przeciwnie . w pełni s z k o d z i ludziom. 1900/465. Lud 1896/225. czyścić plamy. bo wtedy będą malały wraz z malejącym K. w tym także chorób i nieszczęść. K 42 Maz 386. mężczyzna lub kobieta. ->księżyc. Swoistą podstawę nazewniczą ma widek (w Krakowskiem) K 7 Krak 30. skąpały się w niej i utraciły moc Kul Miw 419. Baz Tatr 84. bo będą miały pełno kwiatów MAAE 1908/137. Fisch Lud 152. bo ziarno będzie miękkie Lud 1905/194.dobrze jest siać jęczmień. w pełni 2/460 i 461. Udz Krak 92. Na K. którzy przebywają na K. ciągnie człowieka w górę wisia 1900/465. a więc wszelkie p o m n a ż a n i e . okrągły miesiąc Kup WiM 16. także TN Krasiczyn 1985. K 7 Krak 194. NKPP siew 6. dobrze jest o b c i n a ć w ł o s y . np. gdzie nazwa miesiączek oznacza 'nów' (np. bo będzie ich pełno Kup Pol 42. inni twierdzą. do dnia sądu ostatecznego Wój Klech 139. gdy chłopak się żeni 5. K 9 Poz IOO. siem Pod 153. jak w pełni księżyc. Jest to dogodny czas do p o z b y w a n i a s i ę b r o d a w e k : wg wierzenia z Mazur. stawiając naczynie z wodą. dopędzac krowy lub świnie. bo są zdrowe Lud 1976/145. Powszechne jest wierzenie. Stef WarmPś 2/89. sadzić lu b przesadzać rośliny. Tom Dra 129. fraz. ® K. Kazimierza Wielka). np. przez kogo przejdzie. Z a k a z y . rozdziału K 7 Krak 194. o k r ą g ł y 7. sadzić ziemniaki. będzie przy „pełnym rozumie" ŁSE 1963/127. siać groch K 15 Poz 129. robi masło Kup Pol 44. To co ścinam . ponieważ zwierzę było wówczas pełne i do chowu właściwe Kul Wiel 3/212. ciało Twardowskiego jest zawieszone ną K. K 57 Ruśc 1268) oraz duży : mały K 57 RUŚC 1268. „Słabości" zadawnione. Lud 1933/34. którzy trzymają się za ręce Etnl 1989 Bilg 114. Kup Pol 44. Myślenice) Kup Pol 44. ścinać drzewa do budowy. Wszędzie w Poiscc pojawiają się opisowe zestawienia z przymiotnikami pełny. ■ W p ł y w na c z ł o w i e k a i j e g o o t o c z en ie. *■> P. zastawiać sieci i samolówki.odbieraj. Wierzy się.na górze. Szyf MiW 144. W czasie P. słabnie . orać pole. podob. jeżeli człowiek chory przetrwa nów Wisia 1894/136. bo na pełni K. Or L 1935/158. rozpoczynać sianokosy ZWAK 1885/35. także K 17 Lub 70. Są wtedy wykonywane czynności zmierzające do rozłączenia. stawiać budynki. siać len i moczyć go w wodzie Bi t śląsk 294. to będą zawsze pełne Mosz Kul 2/462. będzie tłuste K 42 Maz 394 lub pełne na twarzy Mosz Kul 2/462. pod pełnią pomnażają się i wzbudzają mocniejsze cierpienia K 17 Lub 70.^ n o w i e m na zasadzie relacji: całość : część (-»nów 6. Niektórzy sądzą.194 PEŁNIA eksplikacja 195 PEŁNIA . Także jeśli dziecko przyjdzie na świat w czasie pełni.dodawaj. Jeśli sieje w tym czasie „odłączy od piersi. odpowiada w świecie człowieka i w jego otoczeniu -wedle dawnego. Or L 1935/158. od efektu świecenia. wprowadzać się do nowego domu Wisła 1902/380. na starze. robić „zakładziny chałupy". cały. który siedzi na K. Należy chronić dzieci przed światłem K. że ludzie „chodzą po nocy" wisia 1900/465. wchodzi w opozycje: z . Pełnia K. będą duże Fed żar 280. aby promienie K. w porów. Nigdy nie siej pszenicy w pełni. Księżyc W pełni jak rybie oko NKPP księżyc 10. wedle przysł. Kup wiM 16. po pełni -na dole najpewniejsza. w dawnym pow. + Miesiąc w pełni i jasne z o r z e . Mosz Kul 462. a tu (dotykając brodawki) nic nie ma Bieg Lecz 126. Przed pełnią i w czasie pełni dobrze jest: z a c z y n a ć p r a c e Szyf Trąd 45. przypomina oko. większe i suchsze K 7 Krak 194. podob.eksplikacja na młodzie. Sim Wierz 236. Według innych wierzeń plamy na K.wyzdrowieniem. za karę. że jest to grający (na skrzypcach lub lutni) św. wtedy są głębsze. Jerzy K 7 Krak 30. będzie sprytne Or L 1928/155 i szczęśliwe Fisch Lud 162. żeby w strączkach było ich pełno K 48 Ta-Rz 51 i 282. . że wędruje on po świecie Kul Miw 436. kopać rowy. siać K 7 Krak 138. łysy . Mosz Kul Jak wszystkie światła niebieskie jest uznawany za p i ę k n y : do K. we frazeologizmach: jak księżyc w pełni NKPP księżyc 4. aby były szczęśliwe ZWAK 1879/24. dokonać zakupu inwentarza. koło (w pow. odsądzać cielaki od krów. TN Krasiczyn 19S5.: Siejba na nowiu . staje się łunnikiem Czap Mat 107 i 109 lub może dostać drgawek Kul Miw 436. świecisz człowiekowi Kai Lim 19.świecą całą noc. Za karę muszą tam pracować . Z a l e c e n i a . proso K 9 Poz 100. wówczas trawa schnie K 7 Krak 194.. z -miiolłiemna zasadzie relacji: silny : słaby 2. Kup Pol 44. K 48 Ta-Rz 53. roztrząsa gnój lub orze wołami. sadzić kwiaty TN Wiązownica 1988 i przesadzać róże.chłop nosi na plecach chrust. Fazie pełni K. bo ci się śmeciem wypełni . to Kain i Abel 6. bo uchroni się je od chwastów LSE 1961/23. K 28 Maz 151 i 152. diabeł trzyma ciało Twardowskiego na widłach Kup Pol 44.we fraz.w przysł. pali fajkę. • Praktyki o c h r o n n e . a ten. w z r o s t i wzmacnianie się. okrągły: ogpol. w pełni jest: j a s n y powsz. K. W czasie pełni nie n a l e ż y : leczyć chorób gośćcowych K 48 Ta-Rz 294. Sporad. pełny (pełen) księżyc/miesiąc (miesiączek) Kup Pol 43. że K. Po P. W czasie P. a będzie ich pełno K 48 Ta-Rz 282. K 7 Krak 194. będzie się pieniło i Wypełniało Mosz Kul 2/4CO. nasadzać kury na jajka Wisła 1898/63. co rozpoczęte przed i w czasie pełni. Tam. to będzie świnia miała dużo prosiąt Czap Mat 107. aby się pozbyć brodawek patrząc na K. mówi się wówczas: To co widzę -. mo gymbe jak miesiónczek w pełni NKPP księżyc 4d. że jest to Twardowski. Pełnia dawała u r o d z a j g r z y b ó w . w pełni można dostrzec p l a m y podobne do kształtów ludzi. zaorać nawóz wywieziony na pole Bit śląsk 280. spowodować nabycie płodności K 8 Krak 63. jest dobrym czasem dla zawierania m a ł ż e ń s t w . wciąż żywego przekonania . Kup wiM 16. TN Krasiczyn 1985. baba zaś piecze chleb Szyf Miw 145. bo będą gęsto rosły Wisła 1898/63. łysy jak miesiąc w pełni NKPP księżyc 4c. wtedy dobrze rosną i dają dobry plon Mosz Kul 2/460 i 461. najłatwiej pozyskać czyjąś w z a j e m n o ś ć w mi ł ośc i Baz Tatr 154. np. groch i bób. siać pszenicy . może „podnieść" umarłego z grobu i spowodować. 'pełnię' oznacza się nazwą miesiąc Kup Pol 43. to wtedy cielę będzie pełne i dobrze się chowa Kul Wiel 2/152. kręgły miesiąc Kup Pol 44.gdy silą K. K 5 Krak 338. Szyf Trąd 43. w pełni może sprawić. Kul MiW 420. znaczy to obfitość rosnącego szczęścia Szyf MiW 86. w pełni porównuje się w pieśniach Matkę Boską: Pięknaś. cały księżyc/miesiąc Kup Pol 43. bo zboże będzie mieć pełne ktosy Kup Pol 42. szczególnie działa na dzieci: pełnia podchodzi od głowy do nóg. bo pracowali w święto Szyf Miw 145. w pełni mówiono: Tam (wskazując na księżyc) coś jest.naturalny pęd do pełni.

NKPP niewiasta 20d. bo będą tylko kwitły obficie. Na terenie wschodniej Polski i w woj. więcy go jest. łagodną zimę 3. a w miejscu zapadniętego zamku można słyszeć muzykę i dzwony Szyf Miw 141. Mosz Kul 2/25. miarą c a ł o ś c i . z pełna. wypiekano chleb ku czci demonów domowych Pei Dem 26. A późni już . Gwiazdy niebo zasiały.: kiedy na drugi dzień po P. PÓLPELNIA. po pełni .Stanąwszy miesiąc w pełni dalej nie rozrasta. ze brata zabił i tak niektórzy mówili. Kup Pol 42-45. aby „ogień nie padł na dziecko" Kul Wiel 3/97. że miesiąc będzie obfity w chleb i dostatek. szczepić drzew owocowych. *& P. WIOTEK. półksiężyc. nasadzać drobiu. według legend z Poznańskiego w tym czasie pokazuje się czarna postać młodzieńca Dek sier 116.pół miesiączka. a Kain gorsze. Jak sie tak nieraz popatrzy dobrze. na starym miesiącu.2. zachodnich występują nazwy nawiązujące do analogicznych w gwarach ukraińskich i białoruskich: sierp. Lud 1903/226. czy lodowe. S en nik. nie? Tak nieraz widać jak jasno tak jest. Już w tej pełni . RELACJE POTOCZNE 7 . KSIĘŻYC PO PEŁNI. K 28 Maz 151. Nie należy także wywozić gnoju.. Wszystkie nazwy związane ze „starzeniem się" K. Pełnia jest zwiastunem. NKPP Boże Narodzenie 9c. No pełny księżyc . bo zasiew lub wysad na nim się nie uda i< 48 Ta-Rz 282. ze góry jakieś so czy coście. że na deszcz. wylatują na Łysą Górę K 17 Lub 109. W czasie pełni wiły opuszczają nurty Wisły i gromadzą się w swojej świątyni.. także: ostatnia połowa. jak nastaje początek miesiąca to jest taki cieniutki sierp taki. i n. to starzy ludzie to twierdzili. I jak różkami do góry. jak dobija Abla. w Boże Narodzenie zapowiada rok u r o d z a j n y 1. z pełnia Kup Pol 46. sporad. tern twardszy rok ma potem nastąpić. połówka księżyca/miesiąca.jak jest różkami do dołu.miesiąc obfity w chleb i d o s t a t e k Wisła 1894/136. ZWAK 1882/183. widać [na księżycu] Kaina. sporad.pogodny dzień sprowadzi pogodę K 17Lub 118.na starze. i już niży . aby zadecydować o spuszczeniu na ziemię deszczu lub rozpędzeniu chmur K 20 Rad 261. gazda spotyka Matkę Boską K 45 Góry 520. uczeń Twardowskiego odkopuje trumnę z ciałem mistrza siem Pod 155. Według podań szczecińskich „postać ludzka w bieli" szuka rycerza. nie świeci tak. a owocu nie wydadzą MAAE 1908/137. po pole. bo krowy na niej pasione spuszyłyby się Wit Baj 154. nie? . które odnoszą się do początkowego okresu „ubywania" K. sierpek . Jeśli śni się K. nie wie co pełnia. Późni połowa jest. że potem Kain nie miał miejsca. najjaśniejse przez całą nockę świeciły.. deszcz lub słota się zacznie. stary miesiąc.- -►KSIĘŻYC. na tym terenie wystąpiły także nazwy starzyk i staryk Kup Pol 47. dostatku 1. tern łagodniejsza. więc J\ain sie rozgniewał. Etnl 1989 Bilg 114. = K. zawsze na nowiu niewiasta. coraz więcy. czy takie i te góry majo swoje cienia i ony odbijajo w świetle. W tym czasie kobiety ciężarne nie powinny wychodzić z domu. coś sie s p e ł n i Etnl 1989 Bilg 117. dlatego. że o. bo nic się nie wylęgnie MAAE 1908/137. w fazie ustępującej.burza gotowa. Nitsch Tek 181.Gdy na pełni księżyca Gody przypadają.No. Jerzy Bartmiński. mogą odnosić się do całego okresu „ubywania" aż do momentu jego niewidoczności na niebie: stary księżyc. bo kurczęta poduszą się w skorupkach Wit Baj 153. istot fantastycznych. Lud 1898/262. demonów. to całą kwadrę padać będzie. w wierzeniach z Sieradzkiego: „Także zwracają uwagę wieśniacy na zmiany księżyca na początku miesiąca. podob. jakby "oczami patrzył. tak już ni idzie do góry. dawno. a właściwie to twierdzono. zabił Abla. „odłączać" dziecka od piersi. PIEŚNI WESELNE 5 . jest czasem działania c z a r o w nic. z pełni. wtenczas miesiączek spełnił się. półkole. na Warmii i Mazurach. 2. war.dokumentacja 197 KSIĘŻYC PO PEŁNI . Lublin 1985. łagodną resztę zimy z tego wysnuwają. Etnl 1989 Bilg 113.: po pełni Kup Pol 46. 4 . W czasie P. połowa miesiączka. jeśli pogoda . między pełnią a wiotkiem ma nazwy. w pow. siać koniczyny. z P. zaczynać budowy Fed żar 280. półmiesiączek. ♦ P. PUSTE DNI. Jasne zorze gorzały. to rok urodny. Miesiąc pełnił się wtedy. piskim na starym. jeżeli zaś na pełni lub schodzie przypadnie. na południu Polski . . gdzie odbywają sabaty Kul wiel 3/511.Jak Gody pod pełnią. NKPP czerwiec ie.. NKPP Boże Narodzenie 8. Kup WiM 16. To tak starzy ludzie mówili. topielec wpatruje się w księżyc Udz Krak 94. nazwy następujące: pół księżyca/miesiąca.zachodzi. w pełni. Widoczna po pełni połowa K. osiągnięcia celu. Stanisława Niebrzegowska KSIĘŻYC PO PEŁNI DOKUMENTACJA PRZYSŁOWIA 1 . W czasie pełni czarownice zbierają zioła na łąkach Etnl 1989 Bilg 103. już niży. P. pół pcini i w połowie Kup Pol 45.: Jakem się żenił młody. 2 . a jak na wiotku to rok głodny.ma być. NKPP 00 Według opowieści wierzeniowych i legend P.na górze. stary miesiączek Kup Pol 46. w czerwcu b u r z ę : Pełnia czerwcowa . OPOWIEŚCI WIERZENIOWE 6 . to jest bardzo d o b r y sen. Siejba na nowiu .Gdy się Chrystus przed pełnią rodzi. I coraz sie zwiększa. na początku miesiąca . jest symbolem stanu doskonałego. p i ę k n a . za to. mówio. Nawet twierdzo niektórzy. który jadąc do swej zalotnicy utonął w bagnie LL 1960/4-5/31. że lud Cyganów wywodzi si ę od Kaina.No. także Kup Pol mapa nr 3. a jasne zorze. BIBLIOGRAFIA: K a m o I a Maria. 3 .w następny rok urodzaj dogodzi. P o g o d ę lub d e s z c z przepowiadano także z czasu po P. że to Kain zabił Abla. no to po prostu tak świeci. Im bliżej Boże Narodzenie ku nowiowi przypadnie. bo będzie ono miało „uroczne oczy" LSE 1963/114 oraz „spać z białką" Kup Pol 45. w gwarach często nazywana jest podobnie jak -*półpełnia: są to m . praca magisterska napisana w ZJP UMCS.196 PEŁNIA .na dole najpewniejsza NKPP siew 6. to tam chodziło o te ofiarę. ZWAK 1882/184. to niby na pogodę . W czasie P. podob. to już ni ma pogody. późni już cały jak ~ już okrągły cały. takie zacięgi takie so jak nieokreślone postacie.Jak ja mlodziuchny żenił się. Konotacja semantyczna nazw księżyca w polszczyźnie ludowej. bo Abel składał lepsze snopy. Wisła 1894/136. także Suwalszczyźnie .eksplikacja pszenica 15.to uon już późni bladzi. NÓW.

Ludowe nazwy K. Dziecko urodzone na wiotku jest nikłe i cierpi na ból zębów Baz Tatr 84. że to juz dwa tygodnie do zniknięcia Kup Pol 47. wtedy trawa nie odrasta Or L 1935/158. olsztyńskim) druga kwatera. wtedy będą miękkie do dojenia Baz Tatr 84. (w pow. wtedy są miękkie Or L 1935/128. w pow. sierpek. Dwie kultowe nazwy księżyca u Słowian. a jak na wiotku. na określenie K. sadzić kapusty. siać groch i bób. p o m n i e j s z a jący. szczycieńskim i nidzickim . 51. KSIĘŻYC PO PEŁNI. kończy się.. (jest) na wychynowiu. a jak na wiotku to rok głodny NKPP Boże Narodzenie 9c. wisla 1889/88. Boże. czwarta (czasem . to rok głodny NKPP Boże Narodzenie 9c. bo będzie się psuć Baz Tatr 85.eksplikacja 198 WIOTEK . na ternie całej Polski ostatnia kwadra Kup Poi 45. WIOTEK Księżyc w ostatniej fazie zanikania jest potocznie traktowany jako słaby i stary. z. ♦ Jeżeli ostatnia kwadra grudnia jest wilgotna i bez mrozów. Baz Tatr 84.eksplikacja Wieloznaczną nazwą jest notowany w Krakowskiem wiotek. po połowie. Kup WiM 16-18. wiotki 'miękki. osłabiający.. wywozić gnoju. NÓW. jak na wietku. -►KSIĘŻYC. zwierzęta itd. to rok urodny. Choroby zamawiane w tym czasie znikną razem z K. który może oznaczać zarówno 'okres po pełni do całkowitej niewidoczności' albo też 'ostatnią fazę K. PEŁNIA. przypomina dużą literę „C" Kup Pol 49. kosak. (a) Na s t a r o ś ć K. który zaczęto budować w tym czasie nie będzie miał pluskiew Baz Tatr 85. trzy kwadry. bo będzie gniła na polu. utrwaloną przede wszystkim w nazwach. 17 oraz omówienia: schodzi z pełni. podob.s p e ł n i ą .na ostatku Kup WiM 17. stary'. rzadzej wiotcczek. dom. 158. że K. PEŁNIA. starzenia się oraz podobieństwa do skrajki. 55-56. sierp. J. bo zasiew lub wysad na polu się nie uda K 48 Ta-Rz 282. schodzi. na wietku Kai Lim 20.. trzecia kwandra. występują nazwy łacińskiego pochodzenia . trzecia kwarta.199 WIO TEK . słaby : silny z . uetusas Vas ES 1/307. mówi się. stary'. zwietrzały. ■ K. zachowaniu ludzi i in. Z tego powodu. też przysł. Kup WiM 17. siać i sadzić karpiele. dej zdrowie. należy do końcowej fazy cyklu księżycowego uwydatniają nazwy: kwadra/ćwierć (ćwiartka) ostatnia Kup Pol 49. to rok umdny. [w:] JOS. PUSTE DNI. cielę jest słabe i prędko ginie Baz Tatr 84.trzecia. Nazwy przejęte z terminologii fachowej to: druga kwadra. Spo-rad. księżyc na starze Kul Miw 435. na starych dniach K up Pol 50. wiotczenia. Jerzy Bartmiński. w tej fazie ma mieć wpływ na ludzi.. Niekiedy następuje daleko idące uproszczenie podziału faz księżycowych na wstę- pującą i zstępującą. rogalika. Ten sam rdzeń występuje w czasowniku wiotczeć. piskim) ostatnia kwatera i kwaterka Kup Pol 45. dobrze jest w tym czasie orać ściernie. Kup WiM 17.: Jak Gody pod pełnią. PÓŁPEŁNIA.> n o w i e m . mówi się wówczas. ginie Kup Pol 50. księżyc na wioteczku (występująca na południu Polski Kup Pol 47. odstawiać jałówkę od matki K 48 Ta-Rz 53. BIBLIOGRAFIA: Kup Pol 45-49. Z a l e c e n i a . też przysł. (c) Trzeci typ nazw utrwala cechy wyglądu: skrajka. trzeci kwartał.pełni. który zwykle trwa dwa tygodnie Kup Poi 47. mapa nr 3. gośćcarze nie leczą chorób K 48 Ta-Rz 294. = Nazwa wiotek/wietek znana tylko w gwarach na południu Polski wiąże się etymologicznie z wyrazem wiotki 'slaby. por. Kup WiM 17. zachodzi. vetus 'stary'. s. w tej fazie. sierpik Kup Pol 50. z którego wtórnie rozwinęły się wietrzeć. gdy liczy się tylko fazę początkową. w ciągu trzech dni przed fazą pustych dni Lud 1976/145. Oznacza K. wierzy się. pazurek. litew. rośliny. por. Kup Pol 49-51. Jeśli ta faza oznacza cały malejący po pełni K. rzadziej fazę tę nazywa się po prostu ostatek. a w beczce będzie miękka Or L 1935/158. na ostatku Kup WiM 16. Fakt ten oddaje dobrze przysłowie: Jak Gody pod pełnią. żeby były miękkie K 48 Ta-Rz 51 i 282.N. rogal.druga kwarta. koniec księżyca/miesiąca Kup Pol 50. miękki. «-» W.. środkową i końcową) Kup Pol 49. BIBLIOGRAFIA: B u d z i s z e w s k a Wanda. -►KSIĘŻYC. Karl SGP 6/121. w tej fazie utrwalają nazwy dotyczące zmniejszania się K. utrwaloną w przypisywanym im wpływie na ludzi. rośliny itd. staryk Kup Pol 47. zmniejsza się. 55-56. PUSTE DNI. -^wiotek. wietek. co oddają nazwy: K. no to można go porównać do rogalika TN Gorajec 1984. (b) końcowości. Z a k a z y . zacząć doić krowy. Nie należy także dokonywać zakupów. Stanisława Niebrzegowska . Na wietku nie należy: siać owsa. po pełni należą: druga część i działka księżyca Kup-Pol 45. że W. S. tak i na nowie NKPP zdrowie 2e. kwadra. niekiedy jednak wietek oznacza dłuższy okres od pełni do całkowitej niewidoczności. (w pow. trzecia kwatera. (b) To. wchodzi w opozycje: stary : miody z . skrawek. rożek. zwiotczały. sierp po pełni' Kup Poi 47. NÓW. Na Mazurach do nazw określających połowę K. po pełni. wietek. (c) kształtu. bo będzie miał małe ziarna Or L 1935/158. wskazuje nazwa wiotek. ® Wygląd K. oraz mająca tę samą semantycznie podstawę nazewniczą warmijsko-mazurska nazwa starzyk. 227-231. sierpka. Mosz Kul 2/461.B. kłaść kapusty do beczek. w ostatniej fazie utrwalają cechy (a) starości. Or L 1938/160.. Kup WiM 16-18. jest tylko rożek z tego księżyca. który idąc dalej pozostaje w związku pokrewieństwa z łac. słaby. krążek. PÓŁPEŁNIA. to każdy miesiąc będzie miał takąż pogodę podczas ostatniej kwadry ZWAK 1882/185. trzecia kwadra. WIOTEK. (jest) na zachodzie. ani wykonywać prac zarobkowych Baz Tatr 84. odpowiadająca ogpol.

O Z. walka K. który zsyła klęski k ar z ąc za grzechy K 17 Lub 70. Kup Pol 52. jest czarne jak smolą i czuć je strasznie Bieg Lecz 2. ze s m o k i e m Wisła 1916/129. a czarownice i czarownicy chodzą do lokalnego diabła pod krzak rokitowy z prośbą. na niebie bywa nazywany: przed nowiem.D. nie ma księżyca/miesiąca Kup Pol 52. bo będą próżne jajka i nie będzie kurczaków Kup Poi 54. na terenie całej Polski bywa też nazywany nowiem. (c) także interpretują ten czas jako 'przemianę K. jest zabijany przez swojego brata . ciemne noce. może odebrać mleko krowom. 52 i 57. nie należy siać (zwłaszcza jęczmień i a ZWAK 1879/9). Jerzy Bartmiński. Z. a nawet karmiącym kobietom K 7 Krak 119. Podczas P. czas niewidoczności K. Szyf Trąd 41. w zaczarowanym ogrodzie na szczycie Łysicy odprawiane są „gołdy diabelskie" ZWAK 1879/33. K.tym. próżne dni Kup Poi 47. Kup WiM 13-14. gdzie nów oznacza 'K. bezksiężycowa noc. świeci wówczas w Ameryce Kup Poi 53. 00 P. że powietrze jest zaraźliwe Fed Żar 301. (4) księżyc opija się krwią ludzką. ciemny księżyc. Kul MiW 435. dni przed nowiem. sprawia. trwają trzy dni Kup WiM 13. to: puste dni Kup Pol 53 i 57.D. K. księżyc na zmianie. część K. WIOTEK. w których nie ma miesiączka Or L 193R/160. połykanie K. Również w kulturze s ł o w i a ń s k i e j zaćmienie księżyca tłumaczono mitycznie.w tym czasie święty Jerzy odpoczywa i dlatego furta do nieba jest zamknięta .D. + Zaćmienie księżyca łączone jest w wierzeniach ze zjawiskami zapowiadającymi dzień Sądu Bożego: góra o górę będzie uderzać. Mosz Kul 2/26. (2) jest zjadany przez wilki. W miejscowościach. gdy cała twarz księżyca jest ciemna Kup Pol 52. puste noce. gdy księżyc jest niewidoczny. (a) Na Mazowszu i w Małopolsce czas niewidoczności K. Kup WiM 14. kiedy K. co zdarza się w czasie krwawych bitew (białoruskie) Mosz Kul 2/463-465.eksplikacja PUSTE DNI myszom. jest niewidoczny określany jest (w Krakowskiem) nowy czwartek K 7 Krak 30. gdzie pada Z. owcom. K. aby im podał sposoby szybkiego pomnożenia dobytku i nabiału K 7 Krak 78. NÓW. W tym czasie pokazują się także upiory K 1 Krak 290. próżnia księżyca Kup Poi 53. kozom. wilkołaki. — Nazwy czasu. W czasie P. Z a k a z y . zderza się z górą Or L 1938/160. ciemne wieczory Kup Pol 53. Stanisława Niebrzegowska ZAĆMIENIE KSIĘŻYCA W polskiej kulturze ludowej zaćmienie księżyca było wiązane z działaniem czarownic. i spowodowanych tym brakiem (b) 'ciemności'. przednów Kup Pol 52. i słońce to mężczyzna i kobieta. noc bez światła Kup Pol 53 i 57. miesiąc/księżyc nic świeci Kup Pol 53 i 57. Bieg Lecz 2.200 _________ PUSTE DNI . nasadzać kur. ciemnota (na Warmii i Mazurach) Kup WiM 14.K. największe zgęszczenie tej nazwy w omawianym znaczeniu występuje na Śląsku oraz w południowo-wschodniej Małopolsce Kup Pol 51. jeszcze go nie widać. księżyc i słońce się zaćmią ZWAK 1886/184 . bo się nie urodzi Kup Pol 54. Eliasza (wierzenia serbskie i chorwackie) lub Boga (bułgarskie). czarownice ucztują z diabłami i uczą się różnych sztuczek szkodzenia ludziom Udz Krak 96. tym. królikom. jeszcze nie wzeszet Kup Pol 53. zasiania się czymś ciemnym Or L 1938/160. kotom. ciemność. Wisła . po wiotku. Sporad.słońce Wisła 1917/137. dni. (3) brak księżyca na niebie . gaśnie pod wpływem złego powietrza i pogody LSE 1984/143.K. K. że (1) księżyc jest zjadany przez św.D. przed nowiem utrwalają cechę (a) 'braku' K. Udz Krak 92. i uważane za oznakę gniewu Boga i zapowiedź końca świata. pustkowe dni Kup Pol 47. Szyf Trąd 42. że czarownice ściągają go na ziemię i doją. ciemna noc.K. Tom Dra 126-127 -+KSIĘŻYC. Okres niewidoczności K. W s t a r o ż y t n o ś c i zaćmienia księżyca i słońca traktowano jako wynik czarów czarownic lub napaść demonów i potworów Kop SMit 1077. rozmiana Kup Pol 53. by nie widzieć naszych złości i wówczas przychodzi zaćmienie Lud 1896/327. smoków. w pierwszej widocznej fazie'.wtedy czarownice mogą wyrządzać ludziom Szkody K 7 Krak 30. pustkowie. Jest to czas. Kup WiM 13. W czasie P. Puste dni to pora bez nocnego światła . szczurom. zmiana miesiąca Kup Pol 53. jest zasłaniany przez inną planetę lub chmury ŁSE 1984/143. z a l e c e n i a . Lud 1899/54. czarownica ma moc i po „powietrzu jeździ" K 7 Krak 99. W czasie P.K. U Złe opanowuje miejsca. El Przyczyny: g n i e w Boga. K. bezksiężycowe noce (na Podhalu) Kup Poi 53. gwiazdy polecą. zaciemniony księżyc Kup WiM 13. gwiazdy będą się łyskały i księżyc się zaćmi K 40 MazP 245.a w erotykach z sytuacją końca miłości: gdy chłopak opuści dziewczynę niebo spadnie. noc bez księżyca/miesiąca Kup Pol 53. (b) Ciemnica. BIBLIOGRAFIA: Kup Pol 51-54. którzy zakrywają sobie oczy. ciemna noc Kup WiM 14. bo K. 53 i 57.eksplikacja 201 ZAĆMIENIE KSIĘŻYCA . jest niebezpieczne dla ludzi i zwierząt sim wierz 237. walką księżyca ze słońcem. księżyc na zmianach. jeszcze nie świeci Kup Pol 53. Kup WiM 13. (c) Przemiana miesiąca Kup Pol 53. O północy na Łysej Górze zbierają się czarownice z czarownikami i odbywają biesiady K 7 Krak 95. około czterech dni Or L 1938/160. przez smoka lub węża Szyf Trąd 41. K. 53 i 57. Z. Or L 1938/160.D. czas. K. księżyc na rozmianach Kup Pol 53 i 57. mają miejsce wszelkie czary i uwziątki złych K 7 Krak 30.'. walka słońca z księżycem Lud 1896/327. opija się krwią ludzką Mosz Kul 2/463. ciemne dni (dnie). Szyf Miw 143.

aby nie nastąpiło skażenie wody Bieg Lecz 2. ->Gwiazda Betlejemska. Towarzyszą zakochanym. Pieśni zbójnickie. sennik. K 15 Poz 125. Należy zakryć studnię.K. Wisła 1900/464. Pieśni żniwne i dożynkowe. Kategoryzacje. Ilość. N i e b r z e g o w s k a Stanisława. W wierzeniach słowiańskich odnajdujemy pierwotne animistyczne wyobrażenia o gwiazdacłi jako przeniesionych na niebo istotach boskich i ludzkich. Zamówienia i zaklęcia.części skorupek jaja kosmicznego. Wisła 1900/464. Herd Lek 181-182. nie wyganiać bydła na pastwiska. patrzenie. przyjdzie k o n i e c Ś w i a t a Lud 1896/327.oczy Boga. W kulturze s ł o w i a ń s k i e j gwiazdy nie odgrywały takiej roli jak słońce i księżyc. Wort HofT 2/1509-1526. Ludowe wyobrażenia o zaćmieniu księżyca. Równocześnie wykazują wrażliwość na cierpienie. Gwiazdy na ciemnym niebie są traktowane jako duchowe światło przenikające i rozpraszające ciemności nocy Herd Lek 49. W starochrześcijańskiej sztuce nagrobnej i epigrafice gwiazdy były symbolem wiecznej szczęśliwości Lur Slow 65. BIBLIOGRAFIA: Chev Dic 2/244-245. Szeroki zasięg miało wierzenie. wiążą się z losami ludzi i towarzyszą narodzinom i śmierci człowieka. ->zorza. W języku religijnym słowo gwiazda zastępuje niebo. Gwiazda a los człowieka. ZAĆMIENIE SŁOŃCA Jerzy Bartmiński. Kolekcje. Przeżycia. zwłaszcza jeśli idzie o ich symbolikę czystości. Lokalizacja. u Samojedów . żołnierskie i partyzanckie. Kolędy bożonarodzeniowe i noworoczne Widowiska herodowe. w indyjskich i słowiańskich . Powstanie gwiazdozbiorów wiązane jest ze zdarzeniami gospodarskimi i religijnymi. 1938/160. głód i wojnę Fisch Lud 162. właściwości. mór. Pieśni i przyśpiewki miłosne i zalotne. Pieśni andrzejkowe. Pieśni zaduszkowe.K. Opisy praktyk. Relacje potoczne i zapisy wierzeń. Uważano je za otwory w sklepieniu niebieskim: w wierzeniach jakuckich były to okna świata. przedstawianej z koroną gwiazd na głowie Herd Lek 49. Chev Dic 2/285. Pieśni weselne. Pieśni maryjne. Pieśni wielkopostne i wielkanocne. aby uchronić je od zarazy K 15 Poz 125. ->Jutrzenka. Polskie ludowe wyobrażenia gwiazd pozostają w zgodzie z tradycją europejską i słowiańską. Czynności. Wygląd. P r a k t y k i o c h r o n n e . s. W sensie moralnym gwiazdy interpretowano także jako „światło wiary" For Sym 103. świecenie. choroby bydła i ludzi K 17 Lub 70. Opozycje.eksplikacja 1900/464.korzenie drzew. znak przyjścia na świat Mesjasza i nadejścia nowego Królestwa Chrystusowego. ♦ Z. nr 1-2. wywołuje choroby Bieg Lecz 2. Pisana poezja chłopska. Przepowiednie.202 ZAĆMIENIE KSIĘŻYCA . Obiekt. Pochodzenie. W kulturze c h r z e ś c i j a ń s k i e j symbolika gwiazd łączy się z ideą Boga. Po Z. De Vries Dic 157. nieba. Działania sprawcze. Kop SMit 1077. adoracja Boga. Pieśni dziadowskie. Są nieodłącznym atrybutem Maryi Niepokalanej Dziewicy. Stanisława Niebrzegowska Wstęp. Nie odróżnia się gwiazd i planet. mowa. w fińskich . Lur Slow 64. Gwiazdy są ozdobami nieba jak kwiaty ozdobami ziemi. „Twórczość Ludowa" 1992. troszczące się o świat i nie zbrukane złem. W S t a r y m T e s t a m e n c i e wielość gwiazd symbolizuje potomstwo Abrahama Herd Lek 49. Części. Wyliczanki dziecięce. GWIAZDY -►KSIĘŻYC. Ekspliknrja: Nazwy. Ludy s t a r o ż y t n e traktowały gwiazdy jako istoty obdarzone rozumem. Lud 1903/65. zapowiada n i e s z c z ę ś c i a i nieurodzaje K 17 Lub 70. Zaćmienia gwiazd i ich spadanie na ziemię uznawano za zapowiedź końca świata Duf SNT 285. które rosną w „wierzchnim" niebie lub jeziora w najniższym z siedmiu pięter nieba. pomoc w miłości. zwierzętach . piękna wolności i szczęścia oraz niepoliczalnego mnóstwa. że gwiazdy to dusze zmarłych Mif Tok l/ne. Bibliografia. Sztuka hieratyczna za pomocą rozgwieżdżonego nieba ukazuje chwałę Pana i jego świętych. Symbolika. Przysłowia. 36-38. ruch. Czas. Pieśni sieroce. choroby u bydła Or i. Dokumentacja Zagadki. powoduje śmierć ludzi i bydła Bieg Lecz 2. Rodzaje. Przemowy weselne.

Korona Matki Boskiej 'Korona Północy' Kai Lim 27. zwane złośnicami. W języku ogólnopolskim słowo gwiazda występuje w podstawowym znaczeniu (l) 'jedno z małych świateł niebieskich widocznych nocą'.'osoba przynosząca prezenty „gwiazdkowe". słów. Są gwiazdy i gwiazdozbiory łączone z narodzinami („scena bożonarodzeniowa") i śmiercią Chrystusa („scena pasyjna"). (3) 'podarunek wigilijny'. czego jednak nie akceptuje Sławski SI SE 1/385. -^Gwiazda Północna. Pierwsza z nich uważana była za oś sklepienia niebieskiego. Izydora Kup Pol 110. a więc (a) ozdoby choinkowe zawieszane na szczycie drzewka bożonarodzeniowego.oksplikacja GWIAZDY ('ksplikacja G. -+ Gwiazda Północna 'Gwiazda Polarna'. Polska). gwiazdorstwo. które przyświecają swym rodzicom na ziemi Lud 1896/163. -»Kosiarze 'Orion'. ->OdbieraczJci. Szczególną rolę Słowianie przypisywali Gwieździe Północnej i Jutrzence. Dziady (Dziadki) 'prawdopodobnie Ili ad y' . Niewiasty 'gwiazdy w grupie Delfina' Kai Lim 28. postrzegane jako cale gwiazdozbiory to: ->Baby 'Plejady'. gaidrits 'jasny'. Stąd traktowanie gwiazd jako symbolu ludzkiego losu. zwane śmieszkami. Gwiazda św. (f) 'znamię na głowie konia lub krowy'. to d u s z e ludzi zmarłych cnotliwych i sprawiedliwych K 34 Chel 255. Rozpowszechnione było wierzenie. -^Wielki Wóz 'Wielka Niedźwiedzica'. W Jutrzence (Gwieździe Porannej) widziano siostrę Słońca. -+gwiazda spadająca. Zdrobnienia wyższego stopnia: gwiazdeczka. Piesek (^>Bahy). pępek świata. gaisas 'łuna' oraz pokrewieństwo nazwy gwiazda z wyrazami świat. -^Jutrzenka. Włócznie. -^Kosiarze.przez długi czas nie odróżnianej od astrologii gwiaździarstwo/gwiazdarstwo i odpowiednio gwiaździarz 'astronom. gwiaździarski 'astronomiczny. przymiotnik gwiaździsty znaczy 'pełen gwiazd. astrologiczny'. (e) pewien sposób układania snopków'. Sito (którym Trzej Królo- oraz narzędziach gospodarskich ssst 2/iso. -* Baran. . Mosz Kul 2/467. ->Waga. Józefa . Ślady kultu gwiazd zachowały się w oddawaniu czci Jutrzence. Słup i -»Krzyż Święty. (c) 'krzyżowanie dróg'. -^kometa. oraz gwiazdy i gwiazdozbiory łączone ze świętymi. -+Sznurelc z guzami 'gwiazdozbiór Węża = Serpens' lub 'Smoka = Draco'. Gwiazdy św.. Gwiazdki Młodzianków 'gwiazdy gwiazdozbioru Wielkiego Psa i Gołębia' Kai Lim 30. Wg Petersona. (d) 'piastę koła'. K 34 Chel 255. gwiaz-deńka (wsch. -^Gwiazda Wieczorna. W gwiazdach spadających dopatrywano się też postaci demonicznych. złośnice złych Sych SGKasz 1/388. ->zorza. Woźnica 'gwiazdozbiór Aurigi' Kup Pol 108. światła boże Kai Lim 22. współcześnie też (3) 'ktoś wybitny w swojej dziedzinie. --Droga Mleczna 'Galaktyka'. Gwiazda św. podobnie jak wschodzącemu -^słońcu. Trzy Marie 'trzy gwiazdy Strzały' Kai Lim 28. Kurna Gwiazda K 39 Pom 487. (g) 'order'. Zdrobniała gwiazdka to nie tylko (1) 'mała gwiazda'. Gwiazdy Męki Pańskiej: Młotki. które się nie uśmiechają. oznacza też (5) 'przedmioty przypominające kształtem lub blaskiem to światło niebieskie. Łukasza Ewangelisty 'Arktur w gwiazdozbiorze Wolarza' Kai Lim 27. Mif Tok l/ns. że gwiazdy pojawiają się na niebie w chwili narodzin człowieka i spadają w momencie jego śmierci. (także słońce i księżyc) to światła Lud 1900/66. gwiazdowaty 'zbliżony kształtem do gwiazdy'. Katarzyny 'Korona'. (3) 'losu. znajdującą swój wyraz w nazwach. wyróżniane opozycyjnie do -+Bab Kup Pol 109. światła niebieskie Czap Mat 61. światła życia ludzkiego udz Krak 91. które mają najbogatsze charakterystyki w polskim folklorze. <Evz\st/<zvzest<e 'srebro' Vas ES 2/86. podob. swaigstan 'światło' i litew. Marka 'Regulus'. miejsce zawieszenia nieba. -+ Gwiazda Wieczorna. Piotra i Pawła 'Alfa i Beta w gwiazdozbiorze Perseusza' Kai Lim 28. gwiazdozbiór 'grupa gwiazd o wspólnej nazwie'. który osiągnął sukces w swojej dziedzinie'. it G. gwiazdarnia 'obserwatorium astronomiczne'. Lucyper 'gwiazdozbiór Smoka' Kai Lim 28. z czego rozwinęły się znaczenia (2) 'ideału. Drabina. -+Sito. małych dzieci. ->Baby. Do pojedynczych gwiazd należą: Bliźnięta (Bliźniaczki) 'Kastor i Polluks' Lud 1895/172. gwiezdny -'promienisty'. Gwiazda św. złożony z gwiazd. ->Koio św. •U Wśród G. w Gwieździe Wieczornej siostrę Księżyca SKSI Lec 133. Dawna polszczyzna znała też swojską nazwę astronomii . pochodnie trzymane przez aniołów Lud 1952/343. zabawki świętych K 7 Krak 31. Jana 'Krzyż Południa' Wisła 1901/80. blaskiem. co potwierdza stprus. 73. (2) . kwiat st SE 1/384. świetlisty'. -»Gwiazda Betlejemska 'Kapella w gwiazdozbiorze Woźnicy lub Wenus'. Scenę bo ż o n ar od z e n i o w ą odwzorowują: Gwiazda Betlejemska. świetlane kule Wisła 1900/465. (b) 'kolorowy lampion noszony przez kolędników'). Sznury. gwiazdor . Na Kaszubach wyróżniane są G. podob. Zakonnica. lampki 68. Mikołajem'. Część wierzeń nawiązuje do przedchrześcijańskich wyobrażeń o życiu pozagrobowym. -^Jutrzenka 'Wenus'. Gwiazdy Trzech Króii 'Kastor i Polluks w gwiazdozbiorze Bliźniąt oraz Porcion w gwiazdozbiorze Małego Psa' Kai Lim 30. Kleszcze Kup Pol 110. ale też (2) 'wigilia i święta Bożego Narodzenia'. Gwiazda św. światłości 64. -±Sito 'gwiazdy Włosów Bereniki'. mający kształt gwiazdy' a także 'promienny. Domek Matki Boskiej (DzwoneJc Loretański. poświęcono dalej osobne artykuły (odsyła do nich strzałka przed nazwą).chłopiec lub kawaler chodzący z gwiazdą w okresie Świąt Bożego Narodzenia'. Pług i Brona św. ->Maly Wóz 'Mała Niedźwiedzica'. przez które światło widać 65. Warsztat św. znezda zawiera w swej podstawie cechę srebrnej barwy. czy nowemu księżycowi. zwłaszcza szczęśliwego' i (4) 'człowieka. Koronka 'Wolarz' Kai Lim 27. oset. Domek Loretański. ->nów. Gwiazdy i gwiazdozbiory otrzymują w tradycji ludowej podwójną interpretację: r e l i g i j n ą i g o s p o d a r s k ą . który komuś przyświeca'. Gwiazdy Trzech Króli. ->Droga Mleczna. Psia gwiazda 'Syriusz' K 24 Maz 186. Synonimem złej gwiazdy jest planeta K 48 Ta-Rz 279. Siekiery. Briic SE 165. niekiedy utożsamiana ze św. Stajenka Betlejemska (i n n a nazwa Kosiarzy). Zespoły G. = Nazwa gwiazda wskazuje na związek przedmiotu ze światłem. jasnością Gamlv ind 685. zwanych Żmijami sssi 2/I82. Krzyż św. -+ Gwiazda Kłosu Pszenicznego 'Spica'. Szczepana 'Syriusz w gwiazdozbiorze Wielkiego Psa' Kai Lim 29-30. -*Wielki Wóz. Domek Nazareński) 'Cefeusz' Kai Lim 27. które mrugają do ludzi jakby się śmiały oraz złe G. Śmieszki są gwiazdami dobrych ludzi. wyróżniane są pojedyncze gwiazdy oraz ich cale zespoły. astrolog'. Tym gwiazdom i gwiazdozbiorom. liczby i znaki uczynione przez Boga Ojca przy obliczaniu ludzi na ziemi Lud 1895/170. ->Baran 'gwiazdozbiór Barana'.205 204 _______________________ GWIAZDY . Gwiazda Matki Boskiej Bolesnej 'Wega w gwiazdozbiorze Lutni' Kai Lim 27. otwory w niebie. zwłaszcza artystycznej'. z czego dalej -gwiazdorski.(1) 'kolędnik . Jana 'Altair w gwiazdozbiorze Orła' Kai Lim 2n.

.Bóg o z d o b i ł nimi niebo tak jak kwiatami ozdobił ziemię 23. W noc wigilijną G.powiększają się wraz ze wzrostem człowieka: małe są gwiazdami dzieci. . ż ó ł t e . w przysł. G. K 48 Ta-Rz 259. Jana. Łukasza Ewangelisty. 55. Drabina. jak: Warsztat św. brata i siostry 58. jego G. zmieniły się krople łez Jezusa płaczącego nad światem Hart Lub 367. Wisła 1898/138. Sznury. dla żołnierza miesiąc jest ojcem. Koło św. na zasadzie ciemniejszy : jaśniejszy ze -> s ł o ń c e m 36. Kleszcze. Sznuir. słońcem. Krzyż Święty. że człowiek będzie długo żył. K 34 Chel 155. ciemna G. Słup. kiedy słońce świeci 6 i z księżycem: Drobne gwiazdy giną od księżyca 6. K 48 Ta-Rz 259. Część gwiazd i gwiazdozbiorów posiada w swej nazwie imiona a p o s t o ł ó w . 2 0 . w poprzek. Gwiazdki Młodzianków. K 10 Poz 306. Baby. Udz Krak 91 . grzesznikowi Lud ledwie błyszczy Wisla 1898/138. Waga). jeśli G. K 17 Lub 71. tworzą stały kompleks z k s i ę ż y c e m : G. zadek i dyszel u wozu. są kolo miesiąca SIB-D. z o r z ą . człowieka zdrowego. ludzi sprawiedliwych powiększają się i świecą na niebie także po ich śmierci Kai Lim 22. Udz Krak 91. człowieka na niebie Kai Lim 16. Najwięcej jednak nazw gwiazd i gwiazdozbiorów poświęconych zostało M a t c e B o s k i e j . a drugie mdłym światłem migocą Udz Krak 91. Droga Mleczna. Wcześniej furman woził po niebie św. ->Gwiazda Betlejemska. 1907/203. Szczepana. z ciemną chmureczką i jabloneczką stanowią tło dla wyboru. są j o s n e 8. w dzień Zaduszny anioł wyjmuje je z worka i zapala na grobie sieroty Wisła 1901/487. 2 1 . słońcem. G. na którym był ukrzyżowany Chrystus. Z Matką Boską wiązane są również inne gwiazdy. Jana. ze słońcem. 1907/203. są j a s n e \ c i e m n e Etnl 1989 Bilg 117. podob. . jasne jak ogień Etnl 1989 Bilg 117. ś w i ę t y c h i m ę c z e n n i k ó w : Gwiazdy św. to znak. Gwiazda Św. ® B a r w a . powstały z planety. 66. są duże i mole TN Krasiczyn 1985. widać to dobrze jak on ciągle kołami w tył cofa. n. Cnotliwemu (dobremu) człowiekowi gwiazda świeci jasno. które Kosiarze koszą. bo mu niesporo jechać. 8. księżycem. zachmurzy się . wchodzą w opozycje: z -4 k s i ę ż y c e rn na zasadzie jeden : wiele 51 A. Jeśli G. Mosz Kul 2/467. Niekiedy z tą „sceną" łączona jest Gwiazda św. także Maj Mo-tycz 27 (i innymi składnikami świata) oddają pokłon Panu. G. chwalą Boga. jakiego dokonuje panna K 44 Góry 73. W powszechnych wierzeniach. słońce matką. p l a n e t a m i K 5 Krak 251.. z S ą d e m O s t a t e c z n y m (Lucyper. świeci jasno Udz Krak 91. k s i ę ż y c i G . pieśniach weselnych i miłosnych G. ze słońcem (i miesiącem) zdobią Matkę Boską K 5 Krak 251. W i e l k o ś ć . Droga Mleczna. której imię zostało utrwalone w nazwie: Domek Matki Boskiej. ciemności. zorza. które z chwilą ich śmierci nie spadają z nieba K 7 Krak 32. dziwują się piękności Jezusa. Katrzyny. jarzące 5icb. także Kul Wiel 3/512. Korona Matki Boskiej. Pług i Brona św. Inne gwiazdy przedstawiają uczestników tej sceny: Gwiazda Matki Boskiej Bolesnej. dopalają się przy końcu życia człowieka. czerwone to G. od początku świata 64 z woli Bożej chodzą nad ziemią K 7 Krak 34 . a ich resztki spadają na ziemię. Dzik Klech 141 .wkrótce umrze Lud 1907/203. miesiącem. W G . za: Miód Pas 74. Siekiery. 67. przeciętnych ludzi nie błyszczą zbyt mocno. zorze siostrami 55. 57. 4 1 . która towarzyszy IDU jak Anioł Stróż wisla 1900/466. Te ostatnie są według przekazów podarowane przez pasterza Wojciecha Dzieciątku. pojawiają się na niebie wraz z u r o d z e niem c z ł o w i e k a 66. Niekiedy nazwy o charakterze religijnym . księżyc i G. Szczepana. z księżycem są wyprawką dla nowonarodzonego Dzieciątka 12. do którego Żydzi przywiązali Pana Jezusa. zastępują matkę. Z księżycem i c a ł y m ś w i a t e m świecą dziewczynie 14. podob. księżycem i świętą ziemią są przywoływane w zamówieniu 7. Gwiazda Św. Część nazw (głównie gwiazdozbiorów). 12. wtedy to Opatrzność K 17 Lub 71 lub aniołowie zapalają G. G. a potem siano potrzebne dla nowonarodzonego Jezusa. 1 5 . nazwy czysto gospodarskie mogą otrzymywać interpretacje religijne. bogatego czy biednego Szyf MiW 148. ->gwiazda spadająca. która podzieliła się na szczątki TN Banachy 1984. Jutrzenka. Wraz z n i e b e m . Eliasza). Giviazda św. Stąd każdy człowiek ma SWOJą G. G. Józefa.łączą się z „gospodarskimi". deszcz krwawy. zapalają się od światła niebieskiego K 7 Krak 21 i 31. świeci jasno. Wielki Wóz. Niewiasty. po potopie świata K 7 Krak 32. + W kolędach życzących. Włócznie. biedny lub źle mu się powodzi. 10. wiążąc z nią ludzkie życie Lud 1898/414. Inne nazwy religijne wiązane są np. 67.t o brat i siostry 12. które w dniu Zmartwychwstania szły namaścić ciało Chrystusa. ze słońcem i księżycem płaczą nad ludźmi w momencie Sądu Ostatecznego so. G. ze słońcem i księżycem służą Matce Boskiej K 26 Max 95. Izydora. ma również Chrystus Bart Lub 343. G.ludzi starszych wisla 1898/138. s r e b r n e (na co wskazuje także jedna z etymologii słowa gwiazda) 54. 56. wiązane przy tym w ciąg zdarzeń przekazywanych w formie opowieści wierzeniowych: za Kosiarzami po drodze (Drodze Mlecznej) jedzie furman (Woźnica) wozem (Wielkim Wozem). która świeci w okresie Hożego Narodzenia. 36c. silnych gospodarzom Szyf Trąd 52." K 7 Krak 32. G. ma cztery konie „w lejcu. b y d l ę t a m i 13 w kolędach witają Dzieciątko. Lud 1900/65. czczą święto wielkanocne 18. miesiąc jest między G. świadczy o icłi łącznym traktowaniu jako pewnej całości. Piotra i Pawła. W poezji chłopskiej s ł o ń c e . wraz ze słońcem. Baran i Kureczka (inna nazwa Bab). braćmi. x G. w nazwach takich. Według przekazu z Krakowskiego na niebie świecą jedynie gwiazdy ludzi pobożnych. Gwiazda św. Wóz. Krzyż św. 44. Baby.oznaką smutku 42a. nie mające w nazwie Jej imienia: Gwiazda Kłosu Pszenicznego. męczenników Kai Lim 29-30. chorego. ludzie określają. Czap Mat 54. posyła żołnierzom Matka Boska Bart Lub 332. „niecnotliwych" ciemnieją i kopcą się. duże . Lud 1900/65. gasnące G. Gdy człowiek jest chory. Swoją G. podob. Jerzego (św. Gwiazdy gasną przy słońcu NKPP gwiazda 5. Sierocie zorza.k z guzami. „Scenę p a s y j n ą " tworzą gwiazdy związane z Męką Pańską: są to tiarzędzia męki: Młotki. sielnie śfeco G. K 39 Pom 113. *■* G. Najjaśniejsze są G. gasnące słońce wystąpią przy końcu świata 59. jeśli człowiek jest zdrowy i szczęśliwy. ludzi pobożnych K 7 Krak 32.206 GWIAZDY eksplikacja 207 GWIAZDY eksplikacja wie sypali koniom owies). a Baby grabiami zgrabią (Odbieraczki odbiorą) K 7 Krak 32. Marka. księżycem płaczą w chwili śmierci Chrystusa 17. Wyróżniane są również Trzy Marie. np. płaczące nad męką Chrystusa. 301. z księżycem świecą kochankom 51. czy jest to G. Krzyż Kuj i/87. modre TN Zemborzyce 1978. gwiazdy świecą mdło lub blado. np. jedne świecą jaśniej. Z wyglądu G. będącej odwzorowaniem chłopskiego g o s p o d a r s t w a : Kosiarze. z ł o t e K 36 Wol 144. Nie dbaj o gwiazdy. G. G. por.

to już pod taką gwiazdą lub planetą się urodził Karl SGP 4/133. Stoir. G. G. Ilość gwiazd jest eksponowana w zagadkach ludowych. gdyby chłopak na zawsze opuścił dziewczynę K 40 MazP 246. pyta. A G. Zyw 131. □ G. owieczek 3a. podob 45 i konstrukcje paralelne: Nastawilim kopecek jak na niebie gwiazdeczek 21. Najczęściej G.co utrwalone w nazwie związanej ze świeceniem 10. temu i gwiazdy błyszczą NKPP księżyc 8. spadną.jak np. Kot Las 85. G. mogą s p a ś ć pokazane palcem 67. te gwiazdy na niebie? Jak je porachujes. się tocą. Co na niebie gwiazdek świeci Kot Rzesz 202) oraz formułach niemożliwości 9. ile ludzi na świecie: t y s i ą c e . łyskałyby się. rozpoczyna się wieczerza wigilijna 7i. W miarę jak ludzi przybywa. fraz.. promienie powsz. idą wraz ze sklepieniem niebieskim Kai Lim 24. spadające z nieba zagrzewają wodę. eh odzą. m r u g a j ą Sych SGKasz 1/388. 2. świr Pies 174 i 367. przysięgi chłopca 38. 42. choroby. g a s n ą 48b. 48b. zasiewają niebo 29. W pieśniach intensywność świecenia G. okazalsze są gwiazdami apostołów Kai Lim 29. G. 4o. Komu księżyc świeci. zob. G. 1887/61. 47b. Sim ŚlAntr 16. Dziewczyna prosi G. G. gdy dziewczyna lub chłopak są smutni 42. 52. życia lub też niepowodzenia. 59. Piat Krak 94. 50. ze względu na cechę piękna . jest równoznaczne z życzeniem zdrowia. Z a k a z y . będą ropieć palce Sim wierz 237. a drudzy umierają Kai Lim 16. podob 44. W pieśniach religijnych dwanaście G. drużbowie chodzą po wsi i ogrywają druhny K 6 Krak 16. a nie grzeją Wój Klech 81. oo Gdy zaczyna świecić p i e r w s z a G. powodzenia.208 GWIAZDY . G. odprowadzają ją do domu 26. gwiazda jego gaśnie. dzieci K 57 rtuśC 1295. bydła niezliczonego 3c. zdobi koronę Matki Boskiej powsz (np 56) ■ Ruch. odbiciem światła niebieskiego Kai Lim 22. Mowa. Spadnie 67. o takim człowieku mówią. że się pod n i e s z c z ę ś l i w ą gwiazdą urodził K I 7 Lub 7i. ciemnieje.. różki TN Dereznia 1984. aby potwierdziły jego uczucia. są braćmi żołnierza K 18 Kieł 182. jak gwiazd na niebie 'bardzo dUZO powsz. należy przerwać pracę. . proszą na wesele K 6 Krak 62. jego gwiazda s p a d a z nieba na ziemię powsz. Dorotę K 26 Maz 342. Gdy G. -^gwiazda spadająca. ma ramiona. 331. służą dziewczynie/chłopcu 14. są wyrażone w obiegowych porównaniach. tzn komuś źle się powodzi lub ktoś kończy życie NKPP gwiazda 3. 5ic. nastąpi koniec świata Pies Pas 1/176. . umrą rodzice K 42 Maz 402. dusza do nieba NKPP gwiazda 4. W zamówieniu łuszczka ma się rozejść jak gwiazdy po niebie ZWAK 1879/54. ze ona całe ves może pfekrec Sych SGKasz 1/388. na świadków. podob. . p ł a c z ą nad grobem Jezusa 17. 67. D. wiedzą o miłości młodych 47b^i. ♦ L i c z y ć G. Czarownice kmdną z nieba G. Mosz Kul 2/466. by przestały świecić na niebie 22.eksplikacja 209 GWIAZDY eksplikacja podob. P o m o c w m i ł o ś c i . aby świeciła Jasieńkowi zwłaszcza.. a największe . gdy do niej jedzie 43. stosowne dary przyrodzenia odbiera K 17 Lub n. aż będą trzy gwiazdy na niebie. znaczy 'robić coś niewykonalnego'. 49. 43c. suknia K 8 Krak 57 i 59. lśnić. aby zęby nie bolały K 7 Krak 175. W pieśniach n i e p o l i c z a l n o ś ć G. podob. świecą. iskrzą się 27. Gwiazdka z nieba. 40.ze względu na cechy: błyszczeć. pierścionek K 3 Kuj 130. m i g o c z ą powsz. podob. gdy Jezus się rodzi TN Puszno Godowskie 1983. ćmią się gdy dziewczyna daremnie wypatruje ukochanego K 42 Maz 121. twarz waj Klech si. kolekcje. jest wyrażana poprzez formuły niemożliwości: A widzis. K 48 Ta-Rz 259. też przedmioty . świecą mocą boską. Kap Baj 73. gdy wieczorem pojawią się G. krocie Piat Krak 530.. także Szew Niech 722 i 734. Ja mu życzę tyle dzieci. 32. podob. 43. obrodzi się obficie Kul wiei 3/512. Ś w i e c e n i e . w s c h o d z ą 37. spadają. wytrzeszczają oczy 27. b ł y s z c z ą vi przysł. pomagają (lub nie dają) świecić księżycowi 25. Szyf Trąd 52. G. Szyf Miw 148. są świadkami miłości 33. można Bogu wykłuć oczy Sim Wierz 237. W pieśniach wędrują. odpowiada stanom psychicznym kochanków: G. w i d z ą 3311. świecić . Na Kaszubach o jednej gwieździe (prawdopodobnie mowa o komecie) mówią. gdy na niebie jest dużo gwiazd. P a t r z e n i e . śliczmepza . niemożliwe. bo święto już się rozpoczęło K 34 Che! 156.. Metaf. wzywa G. świecą na niebie. K 40 Mazi' 226. dziewiczy wieczór K 28 Maz 148.panna młoda Kur Opól 123. czyściejsza jest Maryja K 23 Kai 252. cecha ta jest założona w zagadkach 1-2. Żona szukająca męża dowiaduje się od gwiazd o drodze Krz PBL nr 425. u ś m i e c h a się K 36 Wol 144. Sim Wierz 237. bo pokazana G. Przysł. urok może pochodzić z G. 32. przenikają po niebie 35. W pieśni weselnej i bajce mają także oczy 27. G. Nad G. Człowiek Umrze Lud 1900/65. gdy dziewczyna traci kochanka ZWAK 1888/181. fraz. i księżyc wisia 1898/209. Gdy G. gdyż jedni ludzie się rodzą. liczyć gwiazdy na niebie NKPP gwiazda 10. Życzenie by komuś świeciły / nie świeciły G. -^gwiazda spadająca.świętych Kai Lim 22. p a t r z ą 27. t u r u j ą . K 24 Maz 38. fraza już moja gwiazdka zniknęła oznacza szczęście.dziewczyna K 26 Maz 232. gdy bierze wianek dziewczynie 34. pójdę ja za ciebie 31. mówią 47d. Gdy człowiek umiera. s m u c i nad panną Krzyż Kuj 1/111. Chłopiec radzi się G. Szym SDom 2/287. rogi TN Łukowa 1981. Mosz Kul 2/32. nad ludźmi 60. 46. panna młoda Hol Wes 20. 31. w których porównuje się je do . Związek gwiazd z losem człowieka odzwierciedlają frazeologizmy: urodzić się pod s z c z ę ś l i w ą gwiazdą (gdy człowiekowi powodzi się dobrze) NKPP gwiazda 14. Biorą udział w a d o r a c j i Boga. m ii ion y powsz. w leg. G. V G. ktoś spod ciemnej gwiazdy NKPP gwiazda 13. chwalą Boga i8a. zmienia się.porównywane są oczy 5. ten co się pod jaką gwiazdą urodził. Jasieńku. 47. kochankowie się spotykają 40. G. Na Trzech Króli nie należy jeść. 301. na sklepieniu niebieskim wzrasta liczba gwiazd Kai Lim 22. W ł a ś c i w o ś c i G. Niemożliwość policzenia gwiazd oddaje zwrot fraz. W przeddzień uroczystego święta. w której król chce zamrozić św. 51. Do G. są określane jako d r o b n e 52. w G. Udz Krak 91. Fraz. gdzie jest jego ukochana 33. Jeśli komuś w życiu źle się powodzi. W kolędzie G. 14. 44-46.. jest tyle. śmierci. Wisła 1900/465. 43. Gwiazd nie n a l e ż y l i c z y ć i pokazywać palcem. częsty zwrot w życzeniach (garstek jak na niebie gwiazdek K 23 Ka-s 115. 39. że je tak duża. Ilość G. 53 i zach od z ą Glad Wiedz 95. ś w i e c ą . s z e p c z ą sm. G. • G w i a z d a a los c z ł o w i ę k a. 5ic. które minęło K 57 RUŚC 1263. świecą dziewczynie/chłopakowi 39. co znaczy 'robić coś niemożliwego'. wiatry je kryją 33.grochu 1. 48. wywierają wpływ na wegetację roślin: groch zasiany w nocy.

S z c z ę ś l i w e ż y c i e małżonków zapowiadają jasne G. (gwiazdeczka) symbolizuje dziew c z y n ę (ukochaną) 28. nie powiedział. tylko mi była Matka Boża. na dwu chłopów. Stanisława (gwiazda nowa) Lom śląsk 430. tak i w nocy. D z i e c i ą t k a 11. A nie byłaś-to jasna gwiazda. w tekstach gwarowych potocznych i zagadkach . ZWAK 1878/181 Ziemia Dobrzyńska. niebie jest mało gwiazd po zachodzie słonka Etnl 1989 Bilg 120.[Zamówienie od róży:] Jasna nieba.. podob. Folf Zag nr 863. 53. są gęsto nagromadzone i nie świecą jasno ZWAK 1882/196.gwiózde).Gwiazdy/rosa/grad jak groch zbierany przez słońce. K 17 Lub 71. jaśniejąca/jaśniejące W dzień (zwłaSZCZa od Wschodu) K 48 Ta-Rz 259. księżyc . świecą gęsto ZWAK 1891/51.. (Gwiazdy). TN Rakówka 1984. ♦ Pogoda będzie. W nocy Szyf MiW 149. K 27 Maz 382 i innych świętych.[Z zamówienia choroby świętego Walentego:] Niech mie już nie szarpią wszelkie natury.: Pole niewymierzone.Drobne gwiazdy gmą od księżyca. m l e c z n y r o k : w'wieczór wigilijny nie ma G. (Rosa).: —►księżyc. (Niebo. (Księżyc między gwiazdami). migają Etnl 1989 Bilg 120. jasno migocą NKPP gwiazda 8. w e s o ł o ś ć Etnl 1994 Nieb 151-152. na trzy chłopy. n i e ś n y rok: w Wigilię Bożego Narodzenia i Sylwestra świeci dużo G. Etnl 1989 Bilg 116 i 120. Na podstawie położenia gwiazd na niebie. A ziemia święto niech mie nie tyro. (Jeden powróz. 70 i Nowy Rok wisla 1892/648. g ł ó d i w oj n a: G. jak we dnie.Ziemia szyroko. kulą się we mgle K 7 Krak 31. wskazują chłopakowi/dziewczynie d r o g ę do dziewczyny/chłopaka 40.: Siedzi bochen między grochem. Szew Niech 251. jasna słońca. Folf Zag nr 678.Księżyc między gwiazdami jak chleb/kapusta między grochem. pozbirało.. LL 1976/4-5/83.211 GWIAZDY dokumentacja 210 GWIAZDY eksplikacja A Położenie G. w wieczór wigilijny Bart Lub 27. Sim Fol 65. pojawia się w hafcie PSL 1957/4/239.oko 5.. na ubraniach (zwłaszcza spodniach) góralskich Lud 1900/177. a niebo jest pogodne K 17 Lub 71. stań do pomocy. a pasterz łysy. i Matka Boża. we wszystkie trzy wigilie: Bożego Narodzenia. łowcy daleko. a. war. jest mało gwiazd po zachodzie słonka Etn] 1989 Bilg 120 lub w ogóle ich nie widać ZWAK 1882/196.Księżyc pasterzem/parobkiem. śmierć gdy G. TN Jacnia 1964. Do gwiazd porównuje się oczy 5. określa się G.: . war.Dwa okienka małe. K 18 Kieł 53. W pieśniach weselnych . tamże war. (Gwiazdy). i święta Trójca. K 17 Lub 72. w „gwiazdkę" widno świecą Sych SGKasz 1/389. dbaj . NKPP gwiazda 11. W o k r e ś l a n i u m i e j s c a . gwiazdy. Etnl 1989 Dilg 121. Wit Baj 127 i 205. morska. W pieśniach religijnych i kolędach. Oba blisko siebie Jak gwiazdki na niebie. gwiazdy . bydło niezliczone. morza. Nowego Roku. Sed Roch. Bart Lub 302. G. a pastyrz rogaty. (śliczna. jest ich dużo. KOLĘDY BOŻONARODZENIOWE I NOWOROCZNE 10 . parobek rogaty. księżyc i słońce). w przysł. TN Zamch 1984. ZWAK 1887/128. K 46 Ka-S 463. Lud 1898/414. G. Ludzie kierują się w e d ł u g G. zorza. ZAMÓWIENIA I ZAKLĘCIA 7 . w pieśniach żołnierskich . człowiek zamieniony w kozła Wisła 1900/465. przebywają dobre dusze K 17 Lub 71. a rechlij nie zebrół. ZWAK 1885/11. (Gwiazdy i księżyc). szczęście. 69. Liczył gwiazdy przez lupę. Kur Opól 59. b. iskrzą się wyraźnie Gaj Rozw 136. dużo grzybów: obfitość G. Folf Zag nr 390. co znajduje potwierdzenie w pieśni weselnej 48.w s e n n i k u oznaczają coś dobrego. W CZaS rachubie c z a s u . c. K 20 Rad 293. TN Zamch 1984. Wisła 1889/495. Bez szybek a całe. korowaju K 28 Maz 142. także na chłopa od ziemi.. gwiazdy i księżyc. W sztuce ludowej wzór G. który rozrzucał gnój w sobotę K 3 Kuj 91. szczytach domu PSL 1961/4/207. Na G. Święty Roch zasiał groch. ZWAK 1882/14. (Grad). czasem ma rogi. glinianych grzechotkach PSL 1957/1/8. MAAE 1908/320. wesoło Sych SGKasz 1/388. Lud 1923/115. podob. ozsypal groch. Wtem się księżyc obrócił I pokazał mu dupę. Kot Zn 324. c h o r o b y . Gwiazdy i słońce to najlepszy zegar NKPP gwiazda 6. K 6 Krak 429. Folf Zag nr 837 oraz nadto: Wisla 1889/527.Jaki pasterz mó nówincyj owców? (Miesąc . TN Rakówka 1984.. mróz: świecą jasno ZWAK 1878/133. TN Gorajec 1984. LL 1957/3/36. na DOKUMENTACJA ZAGADKI 1 . PRZYSŁOWIA 6 A . jeżeli: jest dużo G. jeżeli: G. jasień miesiąc i jasne gwiazdy. K 7 Krak 33. 8 . symbolizuje s z c z ę ś c i e (gwiazda szczęścia). 3 . 5 . na cztery chłopy ku Wschodowi od głowy Glad Wiedz 96. Miedzy polnym grochem leży chleba bochen. Lud 1898/213.Da między dwiema góreczkoma tam jasna gwiazda zaświeciła.owcami/bydłem. NKPP gwiazda 5. Folf Zag nr 1273.pasterz. błyszczą jarząco K 7 Krak 31. tamże war. blado świeci Szyf Trąd 52. sporad. słońce . pisankach PSL 1956/4-5/227. jest ich dużo ZWAK 1886/107. A to . także K 15 Poz 146.Dudek siedział na dachu. LL 1960/4-5/57. 48. wspaniała. wycinankach PSL 1962/4/228.Wielo powrozów be trzeba belo. TN Łuszczów 1962. siekierkach Lud 1896/219. Or L 1934/91. TN Jacnia 1964.dziewczynę (miesiąc . (Oczy). w Boże Narodzenie ZWAK 1887/29. K 48 Ta-Rz 73. słońce wstało. w Wigilię Bożego Narodzenia.niebo.chłop. W pieśniach miłosnych i kolędach życzących G. Folf Zag nr 1234. świecą rzadko i jasno ZWAK 1882/196. Niech mie nie ciskają z ziemie do góry. jaż belo widno. ZWAK 1886/140. ^ G. PSL 1970/1/18. żebe to do miesąca i gwiózdów sygło. Księżyc rugaty to je pastuch. war. Kot Rzesz 396. na pięciu chłopów. . owce . Trzech Króli ZWAK 1887/146. kiedy księżyc świeci. podob. niebieska) jest symbolem M a t k i B o s k i e j 10.. to w lecie znajdują dużo ptasich gniazd ZWAK 1891/47.: Wit Baj 76. 4. inne war. . miesiąc wiedział. d e s z c z : są nisko TN Krasiczyn 1985..w o l n o ś ć (gwiazda wolności) świr Pies 288. a pośród łąki rozstajne drogi. na niebie w Wigilię Bożego Narodzenia ZWAK 1879/19.Nie dbam o gwiazdy. św. słońce. war. 6B . . Pomiędzy grochem główka kapusty.: . ale on be muszól bec dosc długi). -* księżyc. 2 .. S ł O t a: G. w czasie ślubu K 28 Maz 152.: tamże. słupach bram PSL 1962/4/180. D o b r e plony będą. jest zwykle określane: wokół/koło księżyca 19„51D. Sych SGKasz 1/389. Gwiazdy niech my pomagajo. Jeśli pasterze rachują G. PSL 1965/4/215. ś m i e r ć monarchy: G. WYLICZANKI DZIECIĘCE 9 .pana młodego) Hol Wes 91. podob. A niech księżyc mnie oświeco także. k l ę s k i .. a gospodarz bogaty. Na wielgiej łące owieczek tysiące. Niech będzie słońce świciło my wesoło. Roch zasoł groch. blisko rogów księżyca K 17 Lub 70. . także za karę . Folf Zag nr 114. Gaj Rozw 64.

... w ar. K to J ę d rze ja in o p o zn a ł. że to m n ieszió n d z M n ied zy g żo zd eczka m y. m ię d zy p a n ie n ka m i. m ięd zy p a n n a m i. g w ia zd y ..Jak k się życ /m ie sią c m ię d z y /z g w ia zd a m i.. K 1 0 P o z 3 0 6 . K 4 0 M azP 2 3 5 . B a rt L ub 113. K 5 K rak 2 3 6 k o lę d a . Ż eb yście g o sp o d a rzu sta li m ięd zy ko p a m i.G w ia z d y są p ie lu sz k a m i d la m a łe g o Je z u sa . z o rza . E ... J e d y n o w ła d n y R zą d co n a d rzą d c a m i... b .. ja k la s. K o t R ze sz 1 3 8 . g w ia zd y c zy n ią p o k ło n za w żd y ja k o P a n u sw o je m u . n ie c h a j w szy stk o z a n io ła m i p ię k n o śc i się tw e j d ziw u ją . E j sto ją za n ią k o p ec zk i.... b . g w ia z d y .. G a j R o z w 1 1 4 .. U n a sto i n a p o c ziy n iu m iy n d zy d ru żb a m i. w a r. K o t L as 1 3 6 . [T ak że: p ro m ie n ie z n ieb a .. c h o d zili p o m ięd zy sn o p a m i. L u la j n a jśliczn icjsze św ia ta sło n eczko .. Jak księżyc n a n ieb ie M iędzy g w ia zd e c zk a m i. K 2 8 M a z 9 0 . le c z m e p o jm u ją . n a jślic zn ie jszy m ó j m ie sią czek w św ietle z g w ia zd a m i. sło ń c e . T y d ziś z n a m i. c zy n ią p o k ło n . k sięż y c e m i g w ia z d a m i B ó g p rzy o z d o b i! św ia t. p la n e ty .d o k u m e n ta c ja d o k u m e n ta c ja 213 11 ~ L u la jże p rzyje m n a o czo m g w ia zd eczko .[R o z p o cz y n a ją w ró ż b y p ie śn ią d o A n d rz e ja :] E j.: K 1 6 L u b 2 6 5 .. św icu jej g w iazdy.. K 1 6 L u b 1 2 6 . a. B o ć B ó g n a jk o c h a ń szy . n a jśiicn ie jsy m iesią cycek . J a k k się ży c z g w ia zd a m i. ż n iw ia rz e (k o lę d n ic y ) p o m ię d z y sn o p a m i. a g a zd a . ja k księ życ . P ła c z ja sn e sło ń ce ...] K 2 0 R a d 1 0 2 .... W ID O W IS K A H E R O D O W E 1 6 . św iec i. K 2 2 L e c z 6 7 . ze to m iesią c . w yg lą d a ła ja k ten księżyc m ięd zy . K 4 0 M azP 2 3 6 . P IE Ś N I A N D R Z E JK O W E 19 . K 2 7 M a z 1 5 6 . ta k p a n n a m lo d a /d z ie w c z y n a m ię d z y d ru h n a m i/p a n n a m i..K się ż y c i g w ia z d a n a p ła sz c z u H e ro d a m a ją g o c h ro n ić . n a jślic zn ie jsza ... Z W A K 1 8 8 0 /1 0 4 . B art L u b 9 0. K 1 2 P o z 6 8 . .. ch w a lu ju lu dzie. b ły sk a w ic e . ja k te n m ie sią c . 1 2 9 .. A ló n m yszli. p a n ią . sło ń c e . sło ń c e .H e j. że P a n n a c zy sta p o ro d ziła S y n a .. n ie b o o zd o b ił g w ia zd a m i. g w ia z d y ... C h o d zi J a d ziu n ia p o p o k o jik u .. K o t L as 1 2 3 .. słu ży je j k się życ . c . . J a k o b y m ie sią c ek m ię d zy g w ia zd ec ka m i. K 1 6 L u b 2 6 5 . N a g i b e z o d zie ży. S ło ń c e .: T N Ł u b c z e 1 9 7 8 .. o b ło ki. p an n a z d zie c ią tk a m i. Krzyż Kuj 213.. d . L u d 1 9 0 5 /1 6 1 . M ię d zy b y d lę ta m i..K się ż y c . D o o k o ła g w ia zd y .. św ie c i m ię d zy g w ia zd ec zk a m i. Z W A K 1 8 8 5 /1 2 .. . K o t R ze sz 1 5 2 . 23 B . k o p a p rzy k o p ie . p o m o g o m u g w io zd a . ta k : a . P ie s Ś l 1 /3 7 9 . J a ko m ie sią c ze k z g w ia zd a m i. 1 5 -Jak k się ży c /m ie sią c m ię d z y g w ia z d a m i.. ja k te n m ie sią c ze jk o p o m ię d zy g w ia zd a m i. e . k się ż y c .. K 49 Sa-Kr 151.. L u d 1 9 0 8 /3 8 8 . Ś w ieci m iesią c. b . p ła cz k o ło m ie s ię c zn e . k o p a m i . i św ieciła ja ko m iesią c . ch m u ry d żd ży ste. S ło ń c e .. podob. 18 .P o sta n o w ił O n [Je z u s C h ry stu s] firm a m e n t n ie b ie sk i n ie b o i zie m ię .. / u klęk ła n a ko śc iele m ię d zy d ru h n a m i. Id zie K a śk a d o k o śc io ła m ię d zy p a n n a m i ja k o k się ży c n a jślic zn ie jszy m ię d zy g w ia zd a m i... m iesią c i g o ń ce. . A o n m yśla ł. S to ją k o p e c zk i n a d k o p a m i. m ię d zy . J a k . K 46 Ka-S 188. a .: C h o d zi Z osień ka . b .. b . D . źró d ło sło d k o śc i. a c h lelija.. .K się ż y c . ze to m iesią c ..S ło ń c e . . / u sia d ła K a siu łeń ka m ięd zy p a n ia m i. M a ry ja ? M ia ła m ja p ie lu szc c zk i z te j ja sn e j g w ia zd e c zk i.: Id zie p a n n a o zd o b io n a . c h w a lą B o g a . ró ży k w ia t. E źli m ie sią cko w i .. . TN Tuszów 1988. ja kb y księ zy cek . m n ie sie zd a je . m o m e n t k a żd y .: K 4 6 K a-S 2 3 . słu żo je j g w ia zd y .: A b ę d zie tu k o p e c e k . K 1 2 P o z 6 6 . K 4 0 M azP 2 3 3 . 2 2 . K lę k ła o n a p rze d o n ta rze m . N ie sk o ń c zo n a . m ie sią c ze k w g ó rze św ie c i. sło ń ce . za le jc ie g w ia zd y św ia tła sw o je w d zię c zn e . K 4 6 K a-S 2 4 . W ita ją g o m ie sią c .. ja k m ie sią c ze k n a d g w ia zd a m i. K o t R ze sz 2 2 0 . B ęd ą tu c h o d ziły p a n n y z d ziec ią tka m i. B ę d zie m sie k rą ży li p o m ię d zy sn o p a m i... ta ń czyła d ziś z n a m i. L L 1 9 5 7 /4 /5 3 . K 2 2 L e c z 3 4 ... B art L u b 6 9 .. ...K ó p z b o ż a n a p o lu ja k g w ia zd n a n ie b ie . le lija ! W lic h e j szo p ie le ży .. p a n n a m ię d z y /z k a w a le ra m i. K ot L as 224. g w ia z d y . Lud 1905/161.. J a k o m ie szią c o p ó łn o c y . O n a sie d zi w p ie r w sze j ła w c e m ię d zy p a n n a m i. H e j. 13 . .. J a k k się życ w n ie b ie z g w ia zd a m i. P IE Ś N IE W E S E L N E 24 . H e j n a m h e j! W ita ją g o [m a łe g o Je z u sa ] i b y d lę ta . L o m Śląsk 3 89. G d y b y śm y n ie m ie li Z a w ie n iec stó w e c ze k . ka w alero w ie... g w ia z d y a . ...: TN Zielone z Przejmą 1979... ja k o m ie sią c . Z a ta ń c u je m y w o k o ło . J e zu m iło śc i. .. K 20 Rad 191. d . ja k o m ie sią c n a jślic zn ie jsza . p o d o b .. ja k o m ie sią c . m ięd zy p a n ien ka m i. A z c zeg u że ś p ielu szk i m ia ła . k o p a p rzy k o p ie . B art L u b 11 4.. a c h le lija . w ar..... / u sia d ła za ła w ka m i.: J a k jech a ła d o ko ścio ła . jako miesiąc .. w a r. 1 3 5 . w ar. . ta k p rzio zd o b il fiy rm a m e n t: sło ń ce m . K 2 3 K a i 1 7 2 . c a ły św ia t św ie c ą /słu żą d z ie w c z y n ie /c h ło p c u . kie d y k się ży c i g w ia zd a p rzy m y m le w y m b o k u .: . K 2 2 Ł ę cz 6 6 . le lija ! K o t R z e sz 1 4 9 . K o t R z e sz 2 9 5 . J u żc i o n a p a n ią . U m iło w a ł k a żd y . W ita ją g o zo rza . . . 137. T N N ie m iró w e k 1 9 8 0 . A św ie c i sie ja k o m ie sią c . Z W A K 1 8 9 1 /1 1 6 .. w ita ją m a łe g o Je z u sa. W ita ją g o [Je z u sa] sło ń c e .S ło ń c e m . a zie m ię k w ia tk a m i.. b . a . P IE Ś N I W IE L K O P O S T N E I W IE L K A N O C N E 17 . K 5 K rak 2 5 1 . . PRZEM OW Y W ESELNE 23 A . . W m ie sią c . K ie d y to P a n B ó g stw o rzy ! św ia t. / u sia d ła [k o ch an eczk a] so b ie w ła w ka ch m ięd zy p a n n a m i ja ko m iesią c . w a r. G w ia zd a g o w ita i sło ń c e .. K 5 K rak 236. C h ó d Ś p 2 1 9 . . a m oja M arysia m ięd zy d zie w c ę ta m i. K 1 8 K ieł 1 4 4 . B ęd ziem y sia da li M ięd zy p ó lko pka m i. Ś w ie c i m ie sią c . [H e ro d d o Ś m ierc i:] Ja k b y ś m n ie m o g ła z teg o św ia ta zg ła d zić .C h y b a b y m e b y ło N a n ie b ie g w ia zd e cze k .. Św ięt N adf 71. k tó re m u n ie b o sw e m i o b ro ta m i. p lan e ty ... (T a k ie z n a k i są n a le w e j stro n ie p ła sz c za H e ro d a i z n a k i te m a ją g o c h ro n ić ). w ar.. J a k k się ży c z g w ia zd a m i .212 G W IA Z D Y G W IA Z D Y . M ió d Pas 93. K o t R z e sz 1 6 0 . między p a m o m a . m n ied zy p rzyd o n ka m y. K o t L as 1 3 0 . c. .. P IE Ś N I Ż N IW N E I D O Ż Y N K O W E 20 . K 4 0 M a z P 2 3 4 . . K 2 7 M a z 2 6 8 . C T y się za b a w z n a m i. S ia d ła so b ie g rzecn a p a n n a w ła w ka ch z d ru h n a m i. Je z u s m ię d z y b y d lę ta m i. K 3 9 P o m 2 3 4 . w ar. W łó ż g o [w ia n e k ] n a g łó w e c zk ę i za śp ie w a j ła d n ie d ziś z n a m i. e . O n a k lę c y p rze d o łta rze m m ię d zy d ru h n a m i. N a sta w itim k o p e c e k ja k n a n ie b ie g w io ze d e c e k . Stef WarmPś 1/96. m ięd zy niew iasta m i... war.. m ie sią c e m i g w ia zd a m i. 1 4 . O n a sied zi w id w u lecce m ied zy sw d ch n ic kd m i. c a ły św iat.. n ie p o ję te j i p ra w d ziw e j. Z e w sc h o d u sło ń c a k ró lo w ie ..: . ja k o n a n ieb ie g w ia zd ec zki. d ziw u ją się p ię k n o ści J e zu sa . N a d g ro b e m k ró la n ieb ie skiej sto lic e. p io ru n y . "a d n ie ji ta . J a k k sięży c m ię d zy .. m ie sią c i z g w ia zd a m i. se rc e m iło śc ią za p a lą ... . w szy stk ie g w ia zd y . Ja k .: B ie l K a sz n r 3 0 9 A . 21 . K 2 4 M az 2 6 9 . p ła c z ą n a d g ro b e m Je z u sa . 12 .. a g o sp o d a rz . "a d n ie. K o t R z e sz 1 5 7 . m ię d zy p a n ia m i. sło ń ce u stro jo n a . g o sp o d a rz /g a z d a m ię d z y k o p a m i. 2 5 .. g o d zin y ... ja k m iesią c m ięd zy g w ia zd a m i. Ż e b y sta l sn o p p rzy sn o p ie . L o m Ś lą sk 2 9 8 . sto ją k o p ec zk i.K się ż y c . n a d to w a r. . a . n a jm ilo sie rn ie jszy o zd o b ił n ie b o i zie m ię sło ń c e m i g w ia z d a m i.G w ia z d y (n ie ) p o m a g a ją /d a ją św ie c ić k się ż y c o w i. m ię d zy .... L o m Śląsk 3 98... p o d o b .. B art Lub 91. W ita ją g o n a ro d o w ie . ro k .. z o b . Ju z się ta ro d zin a ro zla tu je z g n io zd a .. S to i o n a [M a ry sia] p rzy o łta rzu m ię d zy p a n ia m i. W ita ją g o n a ro d o w ie ze w sch o d u sło ń ca kró lo w ie. K u r O p ó l 4 9 .. S ła ła n a m się d n ia d zisie jsze g o n o w in a . w ar.B y ło zyte ń k o i m e m a sz. ja ko m ie sią c . w ar. m ie sią c . . i ró żn e m i a ffe k ta m i.. d zie ń i n o c n ie c h a j cię [B o ż e ] c h w a lą . K 3 9 P o m 1 1 3 . L L 1 9 6 0 /2 -3 /4 9 . a w polu żeby stal snop przy sn o p ie . m ie sią c..: B ę d zie się b a w iła d ziś z n a m i. c .: A d Z am 5 4 .. K 1 9 K ie ł 1 7 5 . N a jm ilsza m i S . a .

gwiozdy ocy wytrzescyły. moje śliczne gwiazdy. to wyjdę za ciebie. Będę ja dawał ubogim chleba. coś mi wianek wziął. tyle a. K 28 Maz 224. Pies Śl 2/241. każdemu w potrzebie.. Krzyż Kuj 1/242. . wiatry arcyzy K 6 Krak 145. 31 .. co my sprowadzóm gwiazdę nieslużnóm. K 44 Gór 314. war.. wichry K 44 Gór 380. dziewcyno. . Gwiazdy niebo zasiały. Konop Krak 117. Ja się obrócę w gwiazdkę na niebie . war. Będę śpiewać z aniołkami w niebie. jeśli gwiazdy da się zliczyć/porachować... wzniesę w gwiazdki na niebie . war.Dziewczyna/chłopiec pyta gwiazdy/astrologów/żeglarzy/mądrych lu dzi/astronomów/geometrów/.: ZWAK 1882/113. TN Łubcze 1978. aryklary K 40 Maz 255.: . Uczynięć ja się gwiazdeczką na niebie. Pawi Mer 17. te gwiazdy na niebie. Którą dosięgnę gwiazdę w obłoku. Dam ja żebrakom pszennego chleba... K 46 Ka-S 100. kiedy jest mróz. A widzis. . po(w)jedzta mi o niej.. Gwiazdy moje. Pies Śl 1/218 A będę ja dawał dziadkom.. sto lat pokutować. K 41 Maz 65. ptaszęta niebożęta TN Osowno 1980. co gwiazdy liczycie. pójdę ja za ciebie. Udam ja sie udam gwiazdeńką do nieba. on mi gwiazdeczkę spuści do sioła. 28 . 246. Jo dóm żebrakom krajiczek chleba. co gwiazdy kryjecie .: K 12 Poz 123.. K 57 RuśC 1143. Kożcie otworzyć mamusiu. To wyproszą tę gwiazdeczkę z nieba. .. Janeczku mój. I wyproszą gwiazdeczkę z nieba.. . Wy mądrzy ludzie. b.. Jeźli o nim co wiecie.. synagrulowie K 3 Kuj 307]. Piei Śl 1/363. Sprowadzę gwiazdkę . war.. Sproszę ja gwiazdy .. To mie ta gwiazdka na ziemie spadnie. Dam ja dziadom chleba. K 48 Ta-Rz 120. A wyjźrzę ja.. te gwiazdy na niebie? Jak je porachujes. ZWAK 1878/38. K 40 MazP 257. Powiedzcież mi o mym miłym. na gwiazdy na niebie. co gwiazdy licyta. Zniżę ja gwiazdy bliżej ku . t tobie. war... K 12 Poz 99. ty Janku mój. K 46 Ka S 94. a.. Wy ptaszęta niebożęta. zabrałeś wianek mój... tyle on narobił drużynek do ciebie. mróz nos chce zmrozić. K 48 Ta-Rz 117... Święt Nadr 193. 32 .. Jak . wolał po świecie wędrować. podob. Ej zrobię ja się gwiazdką na niebie..jeżeli wy o moim kochaniu nie wiecie? K 44 Gór 380. Kochaneczku mój.. Pies Śl 1/215... Święt Nadr 265.. już-ci mi tam waszego kochania nie trzeba.... A jo napiekym żebrakom chleba. K 12 Poz 99. Marysiu. Pies Śl 2/247. Piei Śl 1/354. b. war. siedmiu parobecków dziewcynę prowadzą. gdzie jest jej ukochany/ukochana. czy wy o nim .. wylazą ci oczy. szczęścia.. a na niebie gwiazdów nigdy nie zrachuję. ciebie. Kot Rzesz 350. wichry. ZWAK 1882/113. war. a.. chce nos pomrozić.. .: TN Ksieżornierz 1984. war..n taką strzałę przy boku. co wyprowadzę gwiazdkę usłużne. Wolałbym ja. K 22 Łęcz 103. co mi wymodli gwiazdę wielmożną.. d.. Miłości dla ciebie. co gwiazdy liczycie. Kot Rzesz 517. . Piat Krak 420. a. Przemienię się gwiazdeczką na niebie.Ile gwiazd na niebie. TN Osowno 1980. gdy bierze wianek dziewczynie. A będę ja prosić wszechmocnego Boga. kochaneczko. swego anioła. TN Rechta 1978..214 _____________________ GWIAZDY dokumentacja ________________________ GWIAZDY dokumentacja 215 b. co mi wyprosi gwiazdę podróżną. Na niebie gwiazdeczki będą mi drużeczki.. niżeli na niebie gwiazdy porachować. war. Aż sie gwiazdeczka zbliży ku ziemi. Astrologowie.. żeglarze K 46 Ka-S 17. PIEŚNI I PRZYŚPIEWKI MIŁOSNE I ZALOTNE 30 I . Młody miesiąc pełnił się wtedy. war. K 48 Ta-Rz 118.. war. ZWAK 1880/175. czy o niej . . Same mnie dziewcęta do dom odprowadzą. PieS Śl 1/221. c. / wy metryce . Będę ja pościł. kej wy ją widzicie. Jasiu. 34 . Kam Pom 40. Rog Śląsk 161. A widzisz ty durniu . Piei Śl 2/244. Bende ja dawał takóm jałmużnóm. K 2 San 134.: K 26 Maz 243.. co na niebie śjecitd. Kot Zn 380. Zamykali go kluczykiem perłowym. aniołom i tobie.. Krzyż Kuj 1/221.. ścieżek do dziewczyny. gwiazdy.. K 6 Krak 474.. K 26 Maz 247. Nacożeś mi go wziął. . K 46 Ka-S 17.. K 48 Ta-Rz 133.. co se wyproszę gwiazdę na ziemię. K 25 Maz 54. o kochanku. Świcciulby miesiącek ... Bart Lub 218. Stanę sie stanę . Więc zleci gwiazdka z nieba do ziemi.. nadto war. Lud 1903/226. Ile gwiazd na niebie? Tyle ja mam.Jedzie Jasio do Kasieńki.. 27 . Piel Śl 2/248. Jasne zorze gorzały.Panna ucieka przed kawalerem i zmienia się w niedosiężną gwiazdę. O wy prześliczne . Dam ja dziadowi taką jałmużnę... stanę malutką gwiazdeczką. czy o mojim Stasiu nic mi nie powiecie. Stanęć ja się tą . bo wy o niej wieta. będę Boga prosić. .. Pies Śl 1/526. Pies Śl 1/218. dziewczyno.. by spuścił na ziemię tę gwiazdeńkę z nieba. A mam ja w Bogu taką nadzieję. dla ciebie. c. A wy (tez) g(w)idzdecki. A kogoś się ty radził ? Dziewczyno. ZWAK 1878/38. b. dawał jałmużnę. o mojem kochaniu nie wiecie? K 57 RuśC 1143. Przedzierzgnę się tą jasną gwiazdeczką. war. gwiozdecki na niebie.. Ej. Hol Nasz 91. Jasieńku. spuści gwiazdkę z nieba. Konop Krak 8. ]ak ich wszystkich zliczysz to pójdę za ciebie. . K 41 Maz 459.Chłopak/Jfcoc/janeczefc/syneczefc radzi się gwiazd. 33 I . wyjźrzę miesiąckiem z oblocku i gwiozdę i pannę przygarnę do bocku. K 18 Kieł 108. 33 II .. Same mnie koniki do dom zaprowadzą. Pies Śl 1/219. K 16 Lub 269. Pies Śl 1/215. ze ja tę gwiazdę przygnębię .. Piei Śl 2/418.Gwiazdy iskrzą się / wytrzeszczają oczy. jeżeli wy o mojem kochaniu nie wiecie? K 18 Kieł 108. K 4 Kuj 26...Jakem się żenił. w lesie nad góreczką.. K 22 Łęcz 102. gdzie widziały ukocha nego/ukochaną. K 25 Maz 54. ZWAK 1878/53. Przerzucę ja się gwiazdką .. TN Łubcze 1978.Chłopak ściąga/uprasza/sprowadza gwiazdę na ziemię..: O wy. war..Gwiazdy odpowiadają dziewczynie/chłopcu. Piei Śl 1/354. tyl'e Bóg ma szczęścia. Piei Śl 1/217. [podobnie odpowiadają: astrologowie K 6 Krak 145.. starczy dla mnie. podob. ŁSE 1974/29. Wzniesę się.. K 6 Krak 130. Pies Śl 1/217. ty hultaju . A ja się stanę gwiazdką na niebie. Wianekeś mi wziął! Kogoś się poradził? Kochanko ciebie. Kogoś się radził? . Rog Śląsk 120. MAAE 1908/193. niech mi uprosą gwiazdeckę z nieba. Jak ten miesiąc do gwiazdeńki I pyta się ojca swego Co gadać u dziweńki. c. ni . co gwiazdy licycie. K 12 Poz 100. K 19 Kieł 175. Wyproszą mi tę gwiazdeczkę z nieba. babkom chleba. K 48 Ta-Rz 120. Będę świeciła ludziom w potrzebie..Gwiazdy są druhnami panny młodej. Udz Krak 128. z miesiączkiem do ciebie.: Kam Pom 40. A ja będę rzekać w zimie. astronomowie .: . Gwiazdy . Sto lat pokutuję i wypokutuję.. Kot Rzesz 517. Wyrzykają mi gwiazdeczkę z nieba. kochaneczko. K 16 Lub 269. Widzisz. war. na niebie świecicie. Mam ci ja litość nad ubogimi. to mie odprowadzą od mej mamuleczki. K 12 Poz 98.. Stanę ja się. ŁSE 1978/76.. bo już pannę młodą do ślubu prowadzą. A mam ja zwierzchność nad ubogiemi. TN Ułów 1967. A dam ja babie taką jałmużnę.: ZWAK 1878/54. miłości. Och ty. K 46 Ka-S 100. . czyście Mani nie widzieli. Oj. .. Krzyż Kuj 1/221.: Biel Kasz nr 410.. K 2 San 134.: LL 1957/3/10. . panienkom w potrzebie. Widzisz ty chłopaku . K 3 Kuj 307. Rog Śląsk 148. Piat Krak 335.. co mi gwiazdeczkę z nieba wywoła. 243. Piei Śl 1/482. ŁSE 1974/29. K 6 Krak 130. O damci ja tym żebrakom chleba. żeglarze. Piei Śl 1/216. Ale ja Boga poproszę ładnie.. metryce K 4 Kuj 26.. Widzisz. bo wy jó jidzita. Porachu]. A widziałyśmy go w sadecku wiśniowym. A wy. pojedztd mi o niej.. Już po wianeczku. war: Widziały my go pod mostem cembrowym. Jak wszystkie policzysz. Niż wszystkie gwiazdeczki na niebie rachować. Jak ciem odprowadził. / wy {tez).: Stoin Żyw 323. Stachu. K 4 Kuj 20. 246. na ciebie... ty syneczku. gwiazdy mu się zdadzą. Policz ty.: Święt Nadr 193. w lecie..: Pies Śl 2/248. . Świeci miesiąc świecia gwiazdy mu nie dadzą. . Kochaneczko ciebie. Sterech parobecków dziewcynę prowadzą. Bogu .. Święt Nadr 221. Uproszą mi gwiazdy .Kawaler i panna połączą się.. spadnie . cyli wy o moim kochanku nie wiecie? K 6 Krak 145. pójdę do nieba tą prostą drózecką. ile jo narobi! ściezecek do ciebie.: TN Dobre 1977. Piei Śl 1/219. 30 II .. .. Pies Śl 2/241. A spojrzyj ty. powiedzcie wy mnie. To ja nie pożre. 29 . K 6 Krak 146. Stoin Żyw 233. bo się gwiazdy wyiskrzyły. Pawi Mer 17. A ja wijimne szable z p\fod buoku i sobje sęgne gwjazdę z obłoku. Mam ja tam w niebie. Co ... zdradził. Wiatry. A mam . a. Wolałbym. Będę świecić jasno koło ciebie. Zdradziłeś mnie... To mi wyproszą gwiazdeczkym z nieba. A ja dam ubogim chleba. kożcie otworzyć. cese se cubryne (czuprynę) grzebykiem perłowym. . 26 .. kogoś się ty radził? Ni gwiazdki na niebie.. b. Gwiazdów nie zrachujesz. Jakżem cie odprowadził. gwiazdek na niebie. Pies Śl 1/221.. K 46 Ka-S 94.

nie zagaszaj Maryś ^ognia. K 6 Krak 454. Tyla poćciwości w każdziutkim parobku.. Żebym od dziewczyny Nie dostał chusteczki. a mojego Jasienia ciemna nocka zasła. słońce.. ile razy dziewczyna dała gęby / miała chusteczek. K 6 Krak 457. wędrują gwiazdeczki na niebie . tak chłopiec nie przestanie chodzić do dziewczyny / dostanie chusteczkę od dziewczyny / dostanie za dziołchą króweczkę. tyle jest obłudy dziewczyno u ciebie. Kogóześ się radził? Gwiazdeczki na niebie I dziewczyno ciebie. świecą. Her Kai 2/134. jak ja na twą szczerą miłość w myślach moc budowała.. wiedzą . Oj. K 40 MazP 153.. gwiazda na niebie. Wędruje. Pies Ś! 1/386. co piszę do ciebie.. Pies Śl 2/521. Lom Śląsk 397... Wędruje. b. gwiazdecko. czy nie żyje. czy żyje czy nie żyje .. chłopak idzie/jedzie do dziewczyny lub dziewczyna jedzie do chłopaka / do domu. wiela klósia w snopku... . Zaświeć w szybki "obie. bo wy o tym dobrze wicie. niech ja se pościele Jasiowe łózecko. dziewczyno do ciebie. Wszystkie gwiazdy. da obiecywałeś każdej.ł w morzu / dziur w przetaku. K 41 Maz 112.: Pies Śl 2/388. Jasieńku bez ciebie. Nie ma na niebie Tyle gwiazdeczek. Zdradziłeś mię zdradził.. war. ino ciebie.: Rog Śląsk 120. war.. K 6 Krak 454.. Świeć-ze my.. A boś ty mi raz przysięgał Na księżyc. Wędruje. TN Karczmiska 1980. K 12 Poz 226. gyńazdko. Toruje. na gwiazdy? Bo to na taką przysięgę Uwierzyłby każdy. . ZWAK 1888/188. Chibaby nie było Na niebie gwiazdeczki. tak ukochana między dziewczętam i 43 . uoj. Tyle mam. LL 1960/2-3/78. kochanku. war. Maryś.: Pies Śl 1/424. K 25 Maz 169. -J .. gwiazdy tak jest miłość chłopca i dziewczyny.. c..Ciemna gwiazdeczka świeci na niebie. Lom Śląsk 248. Nie mam. d. Tyle mam szacunku Panienko dla ciebie. . dziewcyno. b. choć na świata końce. Jak mi ma mila Dala gębiczek. kochanie . Krzyż Kuj 1/146. niech ja se pościele Jasiowe i swoje. jak Jasieńku ciebie. Zaświeciła gwiazdecka i zgasła. chłopak do dziewczyny. Wiele gwiazd . a. Ile kropek w morzu.. Rog Śląsk 157.Świecą gwiazdki.Tak jak jest niebo.chłopak i dziewczyna spotykają się. TN Osowa 1977.: Wędrują. e.1 ja powędruje.. świadek Pan Bóg. w pieśni weselnej Piat Krak 411.. on/ona jest niezastąpiony/-a.. musiałoby niebo spaść. a. Kot Rzesz 372. ZWAK 1885/179. Musiałbym się kochać w tobie.. Miłości do ciebie. podob. dziewczyno dla ciebie.. war. Nie zamykaj okieneczka. I co wysoko widzicie. war : Rog Śląsk 143. Świeci gwiazdeczka na niebie. co lie zabiera do domu. oj zwodziłeś dziewcęta. Ol Pódl 23. b.Miesiąc i gwiazda świecą na niebie . Rog Śląsk 110.: Pies Śl 1/506.. najjaśniejsze słońce. I ja tys wędruje matusiu do ciebie. war. tylko moji Kasiniecce.Świeci miesiąc nad stodołą. jadę do ciebie.. Choćbym nie miał serca w sobie. tobym nie potrafił. podob.: . Świeci miesiónc nad stodołom. c. war. Do twej dzieweczki. K 28 Maz 238. . Oj bodaj ci. Pies Śl 1/382 i 456. Przyjadę ja Marysiu przyjadę do ciebie. war. . co jest w niebie i wy gwiazdy mnie powicie. c. Piat Krak 214. Lom Śląsk 398. K 6 Krak 147. Krzyż Kuj 1/146. K 25 Maz 217.: Chociażby ich [panienek] Jak tych gwiazd . 45 . Kot Rzesz 318. Zęby ja nie chodził dziewcyno do ciebie. a gwiazdy by sic łyskały i miesiąc by świat porzucił. da nic świeciły gwiazdy. . do siebie. nie zagaszaj. d. Widzi miesiąc. prosto w okienecko.Gwiazda/gwiazdy świeci/świecą na niebie.. tyla przywiązania mom mała . K 40 MazP 165. a. Rog Śląsk 120. Świećcie na chodniczki. do ciebie. 41 . Ciemna ta gwiazdeczka.. tyle dziewczyna/chłopak ma miłości/przywiązania/szacunku/ . gwiazda na niebie. żadnej tak nie kocham jak dziewcyno ciebie. c.. jadę dó ciebie. zaświeć księżycu. świeć-ze my w oboje. wyńdzi. 46 . Świecą mi gwiazdy . widzą gwiazdy. Nie było. pójdęć ja z tobą Walusiu. war. Chód Śp 186. Mam ja na świadectwo miesiącek i gwiazdy. ilech nocy nie spała. Ile piasku w morzu. dziewczyna ściele łóżeczko.: Rog Śląsk 119. Wie to . Siła kropli w morzu. przemów do mnie słowo. K 40 MazP 246....Dziewczyna prosi gwiazdy. MAAE 1898/85. Kot Rzesz 270. b. świecą gwiazdy. co świecicie. b. dziewczyna jest smutna. Wiela gwiazd na niebie. nie będzie. ZWAK 1886/287. miesiąc. Tyle tez miesięcy I tyle na świecie Panienek tysięcy. K 46 Ka-S 182.: Kot Rzesz 416. war.. wędruje gwiazdeczka po niebie. śpiesz sie do mnie. Pies Śl 2/295. i gwiazdy w około.. Zęby nie miesiącyk.: . K 27 Maz 337. bo ja już ścielę Jankowi i sobie. Tyle jest obłudy w każdziutkim chłopaku. 39 — Gwiazda świeci w okieneczko. K 2 San 227.. war.. Ile gwiazd na niebie. Gdy ja nie mam serca Tylko. o jakeś me kochał nockę i dzień każdy. jasnych gwiazd na niebie. A ty. toruje . a. dziewczyna wędruje/przenika/turuje do matki/chłopaka......: K 22 Łęcz 57. wędruje gwiazda do miesiąca i ja powędruję do swego tysiąca. gwiazdeczka na niebie.. wyńdzi kochaneczko. to i w grobie Serduszko me będzie bić. c. a. nie gwiazdy na niebie. b.Choć innych jest jak gwiazd na niebie. Chybaby nie było gwiazdecek na niebie.. ZWAK 1878/47.. war. war.. K 22 Łęcz 64. ja najuboższa między sierotami. Wielech nocy nie spała. Czy on żyje. Pies Śl 1/127. świecą ale nie każdemu. Piat Krak 229. ciebie.: A ja tobie podprzysięgłem Na . miły. K 19 Kieł 93. K 19 Kieł 175.: Świeci się miesiącek . Ile dziur w przetaku. Pies Śl 1/309. (dziewczyno). iuitec'. smutny mi ten liścik. Ol Pódl 23.. Ciemna nocka ciemna.. 48 . . lic gwiazd na niebie.Świećcie gwiazdy w ciemną noc. 37 — Zańdzij słońce.: Oj. tyla . K 4 Kuj 23. Jasieńku. łiultaju. f 44 . 38 . 49 . Gdybym ciebie miał opuścić. świeci miesiąc. .. war. 36 . Siła . Zaświeć gwiazdeczko. wędrujom gwiazdecki na niebie.Chłopiec przysięga na księżyc i gwiazdy. Świeć-ze mi gwiazdecko. Chód Śp 192. Wędrujom. Pies Śl 1/301.Tak.216 _________________ GWIAZDY dokumentacja 217 GWIAZDY dokumentacja chustki na chlebie. Lom Śląsk 382.. JI ja przywędruje. świeci między gwiazdeczkami. gdzie ty Jasiu mieszkasz? Jedziemy do ciebie. Najmilsza mi Helenka między niewiastami. ^ognia.Ile gwiazd na niebie / piasku/krx>pe. jak gwiazdy są na niebie. a. a. dla ukochanego/u kochanej. tyla mam miłości. d. na wysokim niebie. Świeć mu. b. wzeńdzi miesiąc. Jeno na cię pod okienkiem Szczerem . war. MAAE 1908/177.: K 39 Poz 164. Żeby was tu było jak gwiazdek na niebie. Jasne gwiazdy. Mika Oraw 51. Pies Śl 1/406. Jeno w nocy w oknie na cię Z szczerym sercem czekała. moja Marysia między dziewcętami.. Rog Śląsk llo. K 22 Łjcz 57. LL 1972/1/56.. co świeci na niebie.' Bo przy tobie.Nie ma tyle gwiazd na niebie.. war. ZWAK 1891/123.Jak księzyc/mieatąc między gwiazdami. c. a. a. wędruje gwiazdecka po niebie . Świeci miesiąc.. 35 — Gwiazda wędruje/przenika/turuje po'niebie / do miesiąca. ... i ja potorujem . Pies Śl 1/313. ZWAK 1888/193. panno. 42 . 40 . . smutno memu sercu. Święt Nadr 298. Wiela ma mila miała chusteczek. żeby ja nie dostał Za dziołchą króweczki.: Piat Krak 80. 47 — Miesiąc i gwiazdy (i Pan Bóg) — świadkami miłości / widzą/wiedzą. war. jasny miesiąc. nie mam [innej]. Rog Śląsk 147. do ciebie. puść mnie. Nie musiałoby być Na niebie gwiazdeczki. oj da jak mi zaświeci gwiazdeczka na niebie.. b. by (nie) świeciły cłiłopakowi.. .

Etnl 1989 Bilg 118. Or L 1927/170. TN Łukowa 1984.: K 48 Ta-Rz 209. Świeci miesiąc świeci i gwiazdy jarzące. Świeci miesiączek między gwiazdami. Chód Śp 186. ZWAK 1880/174. K 6 Krak 429. 63 . Ciebie kocha jedna..Gwiazdy wzięli sie od początku stworzenia świata.: Pies Śl 1/395.. . Barbara] oczy odwróciła. c. miza [między] brale. Bogi swoje wyrysować.219 GWIAZDY . że ta była taka. Świeci miesiąc. Kto nim rządzi i sprawuje. naokoło gziazdy. Sad Podh 100.matką. MAAE 1898/85. Chód Śp 274. dusze płakające. gdzie ja sie "obrócą. K 18 Kieł 182. zowidzi jej k"ozdy. gwiazdami i planetami. dzisiaj czasami. ojciec św. pilnie.gwiazdy. Svyćylo mi słońce. Szyf Trąd 53. TN Huta 1966. a jak upłynie dziewięć miesięcy. ZWAK 1885/32. Sych SKasz 1/388. ZWAK 1887/31. tylko upłynie parę miesięcy. gdzieś po lasach. Święt Nadr 271. Stef WarmPs 2/89. war. Ga [gdy] do raja przebiez-imo [anioł z grzeszną duszą]. świr Piel 401. Zem ja nieszczęśliwy. Kul MiW 435. żołnierzowi rodnym ojcem będzie . słońce. I dosyć na tym. jakże ja tęsknię do Jasieńka'mego. K 42 Maz 72. I kto nad nimi panuje. cóż mnie po kochaniu.. jeszcze moje oczki kochania nie znają. Biel Kasz nr 67B. [O Matce Boskiej:] Z dwunastu gżozdów Koruna na głoże. chłopcy mie. Od tych [Św.: Sob Lubus 24. gwiazdy pomagają: Choć urody nie mam. Świeci miesiąc. Ni było ani jimionów. Ciebie kocho jeden. Ciemności wnet zalegną wszędzie: Pogasną gwiazdy. gwiazdy pomagają / i gwiazdy jarzące. Nyr Kar 1/354. słońce. Kul WiM 437. woda. Tob'e kocha jedyn... wejtrzójd raja posadzyma.Miesiąc. a mnie dwa tysiące.Miesiąc . gwiazdy . świeci. niebo płaczą/litują się nad niedolą ludzi. Sob Lubus 24.. słońce .. Druga światłość była mniejsza.. MAAE 1908/132.ojcem. Pies Śl 2/321. . Jako ten świat oświecają... por. żem kochała błazna. ZWAK 1891/84. gwiazdy . ZWAK 1878/128. K 6 Krak 395. a mnie kocha każdy.dokumentacja 218 GWIAZDY .. też Szew Niech 329. ciebie kocha jeden. a. też: księżyc. nr 58. Pierwsza światłość była największa. że dziewczyna traci wianek [= dziewictwo]. Idą. K 21 Rad 136. PIEŚNI ZBÓJNICKIE. wedle niego gwiazda.Miesiąc. słońce i z gwiazdami płacze. to gziazdi. miesioc. gwiazdy pomagają. Posłuchajcie. tym słowom. a mnie kocha każdy. PIEŚNI ZADUSZKOWE 62 . a mnie świecą gwiazdy. war. A to Kasineczka koło okna przeszła. I gwiazdami przyozdobił. Wisła 1889/495. Jak na niebie jasne żarzy wzejdą. świadkami są gwiazdeczki..braćmi. lasy] przyjmijcie nas. 60 . I nazwał wszystkie gwiazdami. tyś mi wianek wziął. 57-0 Maryja. świadkami są gwiazdeczki.Jak księżyc między gwiazdami. MAAE 1908/76. Lodżano też w słońce. śvyćyly i gvazdy. koło niego. gwiazdami. Szyf MiW 148.. oj.Maryja ozdobiona słońcem.. PIEŚNI SIEROCE 58 . proszę. świyco mi i gwiozdy. 52 . to już i gwiazdkę ma dla siebie.: Biel Kasz nr 35B. tam mnie k"ocha każdy.matką. serdecznie żałuję. d. świeci.Świeci miesiąc. war. było słonko. woda.. ZWAK 1886/311. coz ja komu zinna. ZWAK 1R78/100. co "o mnie gadają.Gdy z Antychrystem człek się zbrata.siostrami żołnierza. Słońce. K 6 Krak 483.Świeci miesiąc. Matka mi zorza. K 6 Krak 429.Myślałeś Jasinku.. kiedyś chodził do mnie co dzień. wkoło niego gwiazdy.Bóg sposobi świat i zdobi go słońcem. Mom jo se dziywcyne. . gwiazdy.. war. miza sostrami. świeci. gwiazdy. Świeci miesiąc. Mosz Kul 2/17. 61 . żołnierzowi rodna matka będzie .. Rozmaitymi gwiazdami. słońce zgaśnie. Lud 1903/226. e. zorza .. kto ten świat sposobił. jako ksawiec [księżyc] miza gwiazdami... kiedy ludzie Szkodzą. Bo Jezus zaparł się nas. Jak na niebie miesiąc jasny wzejdzie. ŻOŁNIERSKIE I PARTYZANCKIE 54 . . ciebie kocha jeden. TN Wólka Husińska 1980.. por. ZWAK 1891/110. LL 1960/2-3/63. tak dusza w raju między braćmi i siostrami. TN Zamch 1984. obłoki. to mnie kocha każdy. kochają. wszystkie gwiazdy. drobne gwiazdy wschodzą. . a mnie kocha każdy. Ku niebu okiem patrzyła. . Tobie świeci miesiąc.dokumentacja 50 .Przyświecał nam nieraz księżyc i gwiazdy także szeptały: «/Vie wierz. Czujnie drzemie zakopana broń. Choć urody me mam.Gwiazdy są świadkami. 51 D — świeci miesiąc (świeci). podob. słońce [w cd. ze mnie kocha każdy. no wszystki jidnakowy imia . góry. PIEŚNI DZIADOWSKIE 59 . Nyr Kar 128. Lud 1896/277. srebrne gwiazdy spadły w ciemną toń. TN Częstoborowice 1980. MAAE 1898/89. tamże war. Mika Oraw 51. Bo on ci będzie niestały. RELACJE POTOCZNE I ZAPISY WIERZEŃ 64 . . idą. Or L 1938/161. Miesiąc mi jest miłym bratem. Do mojej dziewcyny opętana mila. Niebo to jest zaziesone nad ziemnio i ma takie dury co śfatło zidać. Niech Ci świeci w maju zorza..Smutna rzeka. K 6 Krak 429. 51 B . 51 A . jak niebo plącze usilnie: miesiąc. ciebie kocha jedna.)) Nyr Kar 250. Nie powiem luba. Gwiazdy szląskie siostrami memi... a mnie świecą liczne gwiazdy. b. W tej wieży dał [poganin. góry. gwiazdy. Red. Świyci mi miesiącek.. a.Tobie świeci jeden miesiąc/słońce. Szyf MiW 148. gwiazdy.bratem. księżyc w dal odpłynął. księżycem. był księżyc. nr 55. Myśli. b. Barbary] wymalować. . świeci. Udz Krak 91.. a . Świeci miesiąc. war. nie powiem droga..: Świr Piel 402-403. potrzeba .. Jasiuleńku mój. powiedział Bóg.Księżyc. Ksżenżyc pod nogatny. Mówio.. C.Każdy człowiek ma swoją gwiazdę. świeci. świeco ji gwiazdy. Jak na niebie jasne gwiazdy wzejdą. war. To mi przyzna każdy. gdzie ja się obrócę. Słońce.. Chód Śp 186. Świeci miesiąc.: K 6 Krak 483. gdzieś po polach mglistych. świeci. Nastąpi wkrótce koniec świata .wielu kocha jedną dziewczynę. lituje nad nami.. Niech zobacy cłowiek każdy. Kup WiM 20. podob. Jelna 1984. K 19 Kieł 141. A trzecia światłość. ZWAK 1888/181.. księżyc z planetami. Diaskorus. TN Krasiczyn 1985. to ta. 51 C . 66 . Czap Mat 96. Piat Krak 157. .siostrami sieroty. Jak na niebie jasne słońce wzejdzie.Gwiazdy to otwory w niebie. Jak Pan Bóg stworzył ziemie i powiedział: Zrobimy światłość. . 53 . ZWAK 1878/111. Matko Boża. 55 . Lud 1900/153. dziewczyno.. . świeci i gwidzdecek kila. koło niego gwiazdy . Słońce. żołnierzowi rodni bracia będą . ZWAK 1880/88. . obłoki. Piej Śl 1/394. żołnierzowi rodne siostry będą. że to gwiazda zeszła. jedna . Jasnością swą napełniają. zorze .. PIEŚNI MARYJNE 56 . 65 . K 7 Krak 31. . TN Szyszki 1978. por. LL 1957/2/20.. że jak sie człowiek rodzi. Swemi rękami lamające. trza będzie kolebeczki. Wisła 1900/465. Niescęśni ci ludzie. Z nieba deszcz krwawy padać będzie. Konop Krak 8. chłopcy mię kochają..: ZWAK 1884/274. lasy nie chcą przyjąć grzesznych dusz. gwiazdy. księżycem. LL 1960/2-3/63.

Wygląd. Kał Lim 29. Relacje potoczne i zapisy wierzeń. ale nie wolno pokazać na gziazdc. WAGA. GWIAZDA WIECZORNA. Wisła 1895/493. Kup Astr 1958/5/233-246. otwiera bramy nieba. jak już je sucha. Właściwości. Bart Lub 25. siostrą Nocy Jak Ind 25-26. S n a r s k a Małgorzata. Or L 1926/154. Szyf MiW M8. Ukazywała się na niebie zanim brat Helios wyruszył w całodzienną wędrówkę Piet Grec 168. Bibliografia. TN Krasiczyn 1985. Wypuszcza swe promienie jak bydło. / a na niebie / srebrny kapłan / mszały / gwiazdom głosi. tak i Chrystus przybywając na świat rozjaśnił ciemności For sym 103. K a m o c k i Stefan. Luka Leon Jan. K 24 Maz 71. Gwiazdy i grzyby w wierzeniach ludu. W tradycji c h r z e ś c i j a ń s k i e j Jutrzenką bywa nazywana Matka Boska. Kul MiW 437. Gaj Rozw 30. W Apokalipsie Chrystus jest nazywany „gwiazdą świecącą". podob. podob. [A. KOLO SW KATARZYNY. BIBLIOGRAFIA: Chev Dic 2/80-82. zwiastujące wojnę Światową. Każdi ma gziozde widno co się śfeci. Wit Baj 139. Pieśni pasterskie. krowy mleka dużo dadzą. LSE 1965/30. Duf SNT 285-286. C h o d u k i e w i c z Jadwiga. SITO. 100. [w:] SLSJ. rozpraszająca mroki nocy. / Kapłan modły / kończył świtem / i wieś rosą / święcił. K 26 Maz 53. [W. 20-29. Kop SMit 348-350. która poprzedza i „przynosi" słońce . For Sym 101-104. którą zbiera słońce Kop SSym 134. Jako matka bydła wyjeżdża w wozie zaprzężonym w rude krowy. K 27 Maz 110. pojawia się na wschodzie (ubrana w światło) i rozrzuca swoje różowe szaty. Poranna gwiazda najlepiej widoczna przed wschodem słońca. Folk Łodz 91.. co mu je naznaczona. 75 . Lur siow 80.Gwiazd nie należy pokazywać palcem. Wisła 1901/183. Kup Pol 59-64. Lublin 1979. Or L 1934/149. K 48 Ta-Rz 62.jak ona wschodząc rano rozlewa swój blask na cały świat. MAŁY WÓZ. Kup Met. poranną . K 5 Krak 195. Sitkowski] Ad Złote 237. w Mleczną Drogę / skręcił.gwiazdy znaczące ludzkie życie. [w:] JOS. A późni to te łapkę. ona bowiem przyniosła ludzkości Słońce-Chrystusa Kop SSym 134. podob. Gamlv Ind 685-686. LSE 1961/88. K 9 Poz 116. podob. / W podziurawionym gwiazdami niebie. Poc Poez 440.dokumentacja 221 JUTRZENKA cksplikacja 67 . praca magisterska napisana w ZJP UMCS. Dziećmi Eos były bóstwa uosabiające gwiazdy oraz najważniejsze wiatry Piet Grec 172. i człowiek poty żyje. ZWAK 1885/4. OniUEKACZKI. Mosz Kul 2/465^167. siostra Heliosa (słońca) i Selene (księżyca). Pieśni maryjne. Pieśni żołnierskie. KOSIARZE. -»BABY. Szyf Trąd 52. ZWAK 1887/31. / Obecna jesteś. gdy na niebie zapaliła się pierwsza gwiazda.promienne siostrzyczki. ogromną. Podobna przepowiednia dotyczy Sylwestra Kul MiW 415 i Nowego Roku Kul MiW 648. GWIAZDA PÓŁNOCNA. Jej łzy to poranna rosa. -^Gwiazda Wieczorna. to oni noliwają masła do tyj łapki. Wisła 1902/370. Szyf MiW 34. GWIAZDA BETLEJEMSKA. 108-113. LSE 1965/30. DROGA MLECZNA. Wes Śląsk 202. S a d ł o w s k a Jadwiga. wielką. ile ma być ludzi na świecie. odkrywa i pokazuje swoje piersi. Gdańsk 1973. 76 — w polach wśród złotych pszenic i ostów / w łąkach gdzie kwitną białe stokrotki / fruwają jak pliszki ciepłą wiosną /prostych wierszy płomienne zwrotki / . gdy krowy (obłoki świtu i promienie) wyrywają się z zamknięcia. K o l b u s z o w s k i Edmund. 147-166.Do wieczerzy wigilijnej zasiadało się. podob.220 GWIAZDY . LSE 1961/88. s. JUTRZENKA. Bart Lub 26. 10/335. księżyc. Konotacja semantyczna nazw gwiazd w polszczyinie ludowej. 1904/526. KSIĘŻYC. ruch. ZWAK 1878/128.Stoi noc / na skraju wsi / i parasol wznosi. pocht (= póki) sie masło nie wypali. nr 332. . K 35 Przem 14. to kury będą się dobrze niosły. ZWAK 1879/26. Lokalizacja. ukazującej wymiona. Gwiazda. Or L 1934/150. Gład Wiedz. ZWAK 1892/265. / Gwiazdy . byki lub konie. SKSI Lec 133. Wisła 1902/370. Kul Wid 3/25. to będzie mleczny rok. Lublin 1985. NIEBO. W wielu mitologiach ś w i a t a Jutrzenka to bogini świtu . że jak sie człowiek rodzi. Kup Astr 1959/6-7/290-303. / Na rozłożystym talerzu widnokręgu. ZWAK 1878/20. 283-290. W mitologii g r e c k i e j . a kiedy wieczór ciepły nadchodzi / z sakwą pełną srebra błękitu / z każdej płomienna gwiazda się rodzi / by świecić nocą pszenicom żytom. wiązana z Matką Boską jako tą. Or L 1935/149. Kup WiM 19-29. wyróżniana spośród gwiazd jako najjaśniejsza. KRZYŻ ŚW.Jesteś matką. Stanisława Niebrzegowska JUTRZENKA OPISY PRAKTYK 71 . Symbolika. Duf SNT 286. Kolędy bożonarodzeniowe. SZNUREK Z GUZAMI.dwaj świetlani bracia. Jutrzenka jako obiekt kultu. Podobna do krowy. s. Udz Krak 35. 73 . Zachara-Wnękowa] Szcz Ant 836. Wrocław 1980. W mitologii i n d y j s k i e j Jutrzenka (Uszas) 'Brzask' . Etnl 1989 Bilg 120. De Vries Dic 369. naznaczone do tego. Przepowiednie. Choj nowski] Szcz Ant 249.Jak w wilję nie ma gwiazd. Szyf Trąd 51-62. Plut Glog 2/137. Lud 1904/94.siostra. Semantyka i składnia wyrazów stonce. Kolekcje. Znaki na niebie i ziemi. Gaj Rozw 35.siostra Nocy. bo łona się zatrzensie i może spaść. 74 . Wenus poranna Wstęp Eksplikacja: Nazwy Kategoryzacje. Księżyc i gwiazdy. matka. Czynności. Udz Krak 37. funkcje Działania sprawcze. 9/596-689. Opozycje. Lur Slow 64-65. Wisła 1903/96. Po całodziennej wędrówce Brzask staje się Zmierzchem. K 16 Lub 48. Wierzenia pogańskie na Pomorzu Wschodnim w starożytności i we wczesnym Średniowieczu. Szyf MiW 147-152. 440-441. jest w tradycji ludowej zapowiedzią początku dnia oraz symbolem nadziei i piękna. praca magisterska napisana w Zakładzie Języka Polskiego UMCS. SŁOŃCE. Duf STB 315-317. Or L 1938/156. PISANA POEZJA CHŁOPSKA 72 . ŁSE 1961/83. SSSI 180-181.Rozświeciły się srebrem gwiazdy / na słupach ulicznych / z nieboskłonu / czarnego sklepienia nieba /zeszły do naszych mieszkań. OWIAZDA SPADAJĄCA. / Wielki Wóz / robotnic pełen /. Kop SSym 105-108. Pęk Bilg 238. W ort Iloff 8/458-468. Wisła 1901/183. K 10 Poz 58. Czas. BARAN. Pieśni weselne. Herd Lek 60.Jeżeli w wieczór wigilijny jest dużo gwiazd na niebie. [K. s.Eos. świecenie. Lud 1895/168-178. S t a w o ż. Maurer] Wer Ojcz 230. K 23 Kał 52. 762-782. Krz PHI. żona słońca Kop SSym 133. N i e b r z e g o w s k a Stanisława. Bart Lub 26-27. GWIAZDA KLOSU PSZENICZNEGO. 68 -Az gwiazdami to je tak: Pan Bóg se naładował tyle lampków. [S. Or L 1926/136.Chrystusa. Mif Tok 1/116-118.. ZWAK 1879/14. Sych SKasz 1/388. I so takie święte (= święci).Słońce i księżyc . 69 . ZORZA 70 . K 5 Krak 195. to święte ciskajo na ziemie. Or L 1934/148. Gwiazdy w ludowym językowym obrazie świata. WIELKI WÓZ. KOMETA. Śmierć strąca z nieba lampki .. Dokumentacja: Przepowiednie. / Pod i nad nami. 74-79. Udz Krak 37. gwiazda w kulturze ludowej i wybranych utworach literackich. Herd Lek 49.

125. Jest to gwiazda. w literaturze polskiej -Gwiazda Dniowa. Jutrzenka. Zornica. świeci bowiem od czasu. metaf. znika z nieba (po Bożym Narodzeniu) 2. siedem nad Węgrami 20. + J. Gwiazda Morza ii. Dennica. 6. podob. Gwiazda Porankowa 23. Zornica Glad Wiedz 69. Jest ś l i c zn a jak księżyc i lśniąca 8c. Poranica. Zowitrzniejszo Gwiazda Glad Wiedz 70. 196. na niebie była tłumaczona na różne sposoby: to bogienki (boginki) zabierają ją do innych krajów Glad Wiedz 130. serb. jutrznia 'pierwsza część modlitwy brewiarzowej. Glad wiedz 190. Ś w i e c e n i e . Glad wiedz 196. Gwiazda Jasności Kup Poi 76. Rakówkn 1984. Wrzesinka (najlepiej widoczna jest we wrześniu) Kup WiM 23. pojawia się po północy. drżące i iskrzące 24. pojawia się ran o 8. przynosi ludziom dobrą nowinę 3. Szyf Miw 145. Zorza Poranna Glad Wiedz 69. najjaśniejsza panienko" 22. pokazuje się na wiosnę Glad Wiedz 192. Zarnica. Porannica Kul Wiel 3/5il. Jutrzejka. jest j a s n a powsz . Cygany Glad wiedz 131 lub Ruskie (aby jej nie ukradli. Kup WiM 23. Świtalna Gwiazda Kup Pol 76. Jutrznionka Glad Wiedz 68. 10. Karl SGP 6/409. tzn. z d o b i k o r o n ę Matki Boskiej 23. Zora. Kai Lim 32. Szyf Trąd 50. Świeci od końca listopada do Trzech Króli 16. ma wpływ na ziemię 24. bardzo jasno świeci 18. J. powstaje 8c. do dnia. ros. Gwiazda Wieczorna świeci z wieczora j do północy 26. Zorza Glad Wiedz 69. jest to. nade świtem. Zorka Glad Wiedz 69. Ukazywanie się jej na niebie witano słowami „Witaj. Zorniczka Glad Wiedz 69. na urodzaje Szyf Trąd 50.222 ___________________ JUTRZENKA . 10. (4) świtu (ukr. wraz z G w i a z d ą Wiecz o r k o wą (-+Gwiazda Wieczorna) i Gwiazdą Północkową (->Gwiazda Północna) zdobią koronę Matki Boskiej 23. jutrzenko. jest określana mianem c ud o w n ej Gaj Rozw 30 lub s z c z ę ś l i w e j gwiazdy 20. Zwiastunka Kup Poi 8i. przed wejściem słońca 8. 16.'blasku. . I5e. czes. żegnali się albo odmawiali pacierze Mosz Kul 2/465. -*Gwiazda Betlejemska. 192. kradną ją czarownice Mosz Kul 2/652. świeci Węgrom] Glad Wiedz 70. blasku przed wschodem słońca' sstp Urb 3/205. O Cechą szczególną J. Porenica. J. Jutrznicka. o świcie Glad Wiedz 133. Zreńsza Gwiazda Kup WiM 24. jutrzenka wolności (częsty w pieśniach patriotycznych i wojskowych) to 'zapowiedź wolności'. Glad Wiedz 129. świeci jak słońce 8c. ukr. □ J. (3) dnia (ukr. ■ Ruch. Ranna Gwiazda Kup wiM 24. Weniusz Czap *•* J. Zorza Ranna. podob.!. Dennica. 15. W gwarach polskich Jutrzenka to przede wszystkim nazwa Wenus w jej rannej postaci. A Lokalizacja: Na wschodzie. podob Giad wiedz 189. która pierwsza prowadziła ludzi do stajenki Wisla 1900/464. Jutrznica Sych SGKasz 2/114. Dennice. Gwiazda Dzienna Kup Pol 74). Zarankowa Gwiazda. Zorka. 189. Glad Wiedz 194. b ł y s k a 7. p o k a z u j e się 19. świeci siedem lat nad Polską. świtanie. bułg. słoweń. (2) 'jasność poprzedzająca ukazanie się słońca na horyzoncie. 129. Na jej widok (rano i wieczorem) chłopi odkrywali głowy.eksplikacja JUTRZENKA eksplikacja_____________________ 223 W językach s ł o w i a ń s k i c h poranna Wenus . F u n k c j e . należy świecić lampkę) TN Konopnica 1978. bułg Utrenica). nad ranem OrL 1938/161. Rakówka 1984. ® J. Jarsko Gwiazda Glad Wiedz 70. (2) jutra czyli poranka (kasz. świt. pol. Kul Miw 436. wita ranek Szyf Miw 146. bo jest n a j ś w i ę t s z a Sych SGKasz 1/388. Większość nazw nawiązuje do czasu rannego świecenia tej gwiazdy i blasku. serb.-chorw. Zornica Ranna Glad Wiedz 69.Dynnyća. Zorjanca. b ł y s z c z y i2a. 14. podczas adwentu. fukcjonują inne utworzone na bazie tego samego rdzenia: Jutrznia Giad wiedz 68.siostra Słońca SKSI Lec 133 -bywa nazywana od: (1) zorzy. jako ostatnia z gwiazd Szym SDom 351 zmienia się co trzy lata. J. poprzedza brzask Gaj Rozw 64. od grudnia do maja Glad wiedz 184. Zornica). Wenera (Wenus) Szyf Trąd 50. podob. Północna Jutrzenka Glad wiedz 132. przychodzi do nas i5c. Kul wiei 3/511. Inne nazwy to: Pierworadka TN Gorajec 1984. Gwiazda Węgierska [jeśli nie ma jej w Polsce. w y c h o d z i . ale nie zawsze można ją dostrzec Kai Lim 32. 8c. Wiele nazw odnosi się do jej p o ł o ż e n i a : Jutrzenka Wschodnia Glad wiedz 69. szczególnie jasno świeci w adwencie Glad Wiedz 129. Glad Wiedz 131. kiedy się Pan Jezus narodził Gaj Rozw 30. Glad Wiedz 70. ś w i t a 8e. idzie przed słońcem również i w dzień. Jutrzenka na wiosnę staje się Gwiazdą Wieczorną 25. J. np. Zaranka. posiada dwa znaczenia: (1) 'planeta Wenus widoczna nad horyzontem przed wschodem słońca. Danica. bułg. Mat 78. słoweń. zorza poranna'. W dawnej polszczyźnie wyraz jutrzenka był zwykle odnoszony do 'świtu. Fraz. Świetłąca Gwiazda. Gwiazda Poranna'. W języku p o l s k i m słowo jutrzenka (podob. 00 Na charakterystyczny czas świecenia wskazuje nazwa Jutrzenka pochodząca od jutro. uważana za gwiazdę Matki Boskiej. w okresie Bożego Narodzenia Glad Wiedz 129. a nawet jej oko 21. c z a s u w y p ę d z a n i a bydła: Pasterka Kup WiM 24. e. Glad Wiedz 7o. Svitivka) Mosz Kul 2/28. Glad wiedz 195. ros. 19.-chorw. Ta sama Wenus świecąca wieczorem otrzymuje nazwę -»Gwiazdy Wieczornej. TN Krasiczyn 1985. (b) J. Najbardziej widoczna na niebie jest w wigilię Bożego Narodzenia Red. 125. najjaśniejsza z gwiazd 8. w Chełmskiem i na pol. 13. Kai Lim 32. Jutrznia. światła' (błrus. Wołyniu . tzn. ma światło białawe. wstaje Glad wiedz 133. Danica. w s c h o d z i 5. wskazywała Trzem Królom drogę do Betlejem 16. TN Księżpol 1984. 8e. Poranna Kul Miw 436. od dawna otaczano c z c i ą . pozostaje w opozycji z G w i a z d ą W i e c z o r n ą ze względu na czas świecenia: Jutrzenka wschodzi przed wschodem słońca / świeci rano. podob. ros. it Jutrzenka jest traktowana jako gwiazda świecąca rano i wieczorem lub jedynie rano Mosz Kul 2/27. 125. Zaranna Gwiazda at. większa od innych gwiazd 18. jaki wraz z nią się pojawia: Ranna Jutrzenka 8f. Utremca. odmawianej przed wschodem słońca') etymologicznie wiązane z jutro 'rano'. 193. Porenica Glad Wiedz 70. 19. W lecie g a ś n i e kolo południa Glad Wiedz 133. Dynnica. (a) J. 194. 194. Glad Wiedz 133. Rańsza Gwiazda Kup WiM 24. w y g l ą d u : kasz. ś w i e c i 2. Szyf Mi w 146. Etnl 1989 Bilg 118. = Oprócz powszechnej nazwy Jutrzenka. Gwiazda Najświętsza (ma związek z Matką Boską) Sych SGKasz 1/388. Niewidoczność . TN Łukowa 1984. Gwiazda Poranna sZyf Trąd 49. świeci najdłużej ze wszystkich gwiazd Kup WiM 23. Zirnyća. ♦ J. 'rano' SI SE 1/596. Kup WiM 24. że jako pierwsza z gwiazd świeci zawsze Panu Bogu Red.

gwiazdo porankowa. ta Jutrzenka wschodzi i już świecić zaczyna. nie pokalana. jutrzenka wschodzi. co ożywia ziemię. K 46 Ka-S 463. Szyf MiW 146. w relacjach potocznych . K 23 Kai 251 [z tekstu Godzinek o niepokalanym poczęciu Najświętszej Maryi Panny. zob. Ty świecisz mile światu .Częstochowie. Niebieska Królowa.A jeżeli chodzi o nadejście dnia. jak słońce świecąca. gdy zniknie gdzieś W zasłonie. Położenia zajmowane przez J. nastąpią lata plone. będzie stodoła ciasna. a nie zawdi w kazdi rok. Jak jutrzenka świeci . by nas z Bogiem pojednała. żywo wjarusi. ze ciągle jest.. zaśpiewaj: Witaj jutrzinecko! Lom Śląsk 361. w zestawieniu fraz. Glad Wiedz 130. d. będzie dobry rok. witaj święta. jest większa od innych gwiazd. war.. chleba mają dosyć boże dzieci. 8 ..Witaj. rano powstająca! Śliczna jak księżyc. Jutrzenka zabłysła na samym wschodzie.. witajże i ty. a. dóbr y c h u r o d z aj ó w: J.. 7 . zapowiada zbliżanie się wiosny Glad Wiedz 184. porównujo Matkę Boske. Głowę już smoka jej narodzenie kruszy i daje światu zbawienie. jeśli świeci jaśniej . do Jutrzenki.. 15 . zwiastuje nadchodzącą jesień Glad Wiedz 19S. z d r o w i a : J. to rok będzie dobri. Kot Rzesz 453. Świr Piel 193. Gwiazda ta . tam będzie dobry rok. Już Ci na niebie Świeci jutrzenka. s. Moja kochanecko.Wilija piękna. 12 . modlitewnik Jestem z wami. Niepokalana Mario Panienko. Glad Wiedz 130. K 19 Kieł 134. ♦ Przepowiednie pór roku: J. ranna jutrzenko. Glad Wiedz 130. np. g. drużyno. najjaśniejsza Jutrzenko.Gdy jutrzenka przed Gody długo świeci. Maryja zrodzona. war : . która świeciła Trzem Królom w drodze do Betleem. za ciasna. PIEŚNI ŻOŁNIERSKIE DOKUMENTACJA PRZEPOWIEDNIE 1 ..Jutrzenka to Maryja. która świeci nad ranem w grudniu. TN Huta 1966. e.będzie stodoła ciasna. 188. schodzi na dół ..to dobre czasy. 379]. Na Adama pięknie. Świta jutrzenka. świeci 15. śpiewam z rana do wieczora. Witaj czysta Panienko. Chód Śp 75.Jutrzenką nazywają także tę gwiazdę. & W pieśniach religijnych J. Etnl 1989 Bilg 121.. Królestwa Polskiego. jutrzenka jasna.. ZWAK 1884/95. Piat Krak 328. wschód J. koniec nocy Kul Wiel 3/511 i nadejście dnia 18.. Nie tyle-li jutrzeneczko. symbolizuje M a r y j ę 4. Wit Baj 315. Pani świata. KOLĘDY BOŻONARODZENIOWE 3 . Etnl 1989 Bilg 118. a w języku znów kościelnym to do tej gwiazdy. pomyślne Kul Miw 436. Jutrzenka jak świeci 3 dni. . 2 . l/)m Śląsk 430. 6 ..wskazuje północ. to będzie urodzajny rok. cieszyli się. np.Jeżeli jutrzenka świeci przed Bożym Narodzeniem . piękna nowina.^ 4 .W języku ludowym to ona jest uważana za zbliżający się dzień. Szyf Trąd 52. 10. od Boga nam przysłana.Ranna jutrzenka świecąca. a. św. w Turcji Glad Wiedz 130. Przed Słońca wejściem.224 JUTRZENKA . a jutrznia . Witaj. Ojczyzno droga . Jest symbolem m ł o d o ś c i i p i ę k n a Mosz Kul 2/27.zbliża się dzień Glad wiedz 183. lśniąca. 22.to odwrotnie. K 27 Maz 382. Nyr Kar1 54. Jeśli jest najwyżej na niebie Glad Wiedz 195 lub południowym zachodzie Glad Wiedz 184 . Nie zapominaj. Gdy J. 17 . PIEŚNI PASTERSKIE 11 Kiedy będziesz wyganiała. 19 . b. C. Gwiazdo Zaranna. war : A jak .zbliżający się dzień 17. w których świeci nad danym krajem.zbiera się na lato. aż zagasną zorza. są szczególnie dobre Szyf Trąd 53. Lecz dzisiaj Ciebie Wróg się już lęka. cztery lata Czap Mat 78. J. K 33 Chel 156.. 16 . Zwiastuje ranek Sych SGKasz 2/114. nadto: ZWAK 1882/182. 191. moja panieneczko. b. gdzie czołem biją świata monarchowie. 189. powsz. PIEŚNI WESELNE 5 . tyś grzechów naszych lekarką... K 17 Lub 12.p a n n ę m ł o d ą 5-7.. gwiazda. podob. w pieśniach weselnych . ale Gwiazdo morza.: . która wcześniej wschodzi. Szyf Trąd 53. d. że świeci na innym lądzie. Panno nad Panny.zima potrwa długo Glad Wiedz 183.. K 22 Lecz 172. stawajc'eż tu! Kam Pom 293. ZWAK 1882/182. że jest to ta sama gwiazda.. war. leczy od chorób z grzechu ludzkie plemię.. nie każdego roku Świeci Glad Wiedz 131. niejedną panienkę zwabicie do siebie. TN Nedeżów 1977. która świeciła trzem królom w drodze do Betlejem. świeci cały rok tam. Wes Śląsk 216.dokumentacja _______________ 225 J.Śliczna Panienka jako jutrzenka zrodziła syna.: . 8. jutrzenko kochana.Na wschodzie.. podob Glad wiedz 131. Wojsko polskie kościuszkowskie Na pomoc nam idzie. Chód Śp 77.Już dzień zajaśniał. wniebowzięta.. już nam wstała śliczna Maryś.: .Skoro zaświta jutrzenka z rana. d o b r e g o roku: J. 190. gdzie ksiądz wcześniej odprawi jutrznię (pasterkę) 20. jutrzenka jasna . 13 . dobra nowina.dokumentacja JUTRZENKA . Nad którym krajem jutrzenka świeci co rana. b. K 5 Krak 200. Jak jutrzenka do nas przyszła . 189. Bart Lub 142. wynika źródło.Jutrzenka jest to gwiazda. RELACJE POTOCZNE I ZAPISY WIERZEŃ 14 .Światło jutrzenki zapowiedzią wolności.dobry rok. jutrzenka wolności oznacza nowy p o c z ą t e k i n a d z i e j ę . Jeśli jej nie widać. po podwórzu chodzi. Jest także znakiem narodzenia Chrystusa Kup Pol 81. jeśli natomiast jest we mgle . Znika po świętach Bożego Narodzenia po doprowadzeniu trzech króli do stajenki. Wierzą. f. świeci długo przed Godami 2. drogi klejnocie narodu naszego. Niekiedy świeci nawet nad tym samym krajem trzy lata Gaj Rozw 30. spojrzyj w niebo i zaśpiewaj . c. Ranna Jutrzenko. NKPP Adam i Ewa 4. że tak jest blisko ludzkości. a. Pani nasza kochająca W Okulicach zajaśniała. Lata. e. urodzajne Kai Lim 32. Zawitaj. Glad Wiedz 129. 18. K 28 Maz 349. świeci przed Bożym Narodzeniem 14. siedem lat 20. bardzo jasno świeci. Kai Lim 26.Jutrzenka świeci. jasna w wigilię Bożego Narodzenia 1. Glad Wiedz 184-185. jutrzenko. na niebie są podstawą do określania czasu wit Baj 127. Mosz Kul 2/465. Glad Wiedz 130. jeżeli nie . J. 193-194. witaj. war. to znak. Warszawa 1990. ZWAK 1886/108.to ludzie są zdrowi i silni. no to najlepiej poznamy sie po Jutrzence. na wschodzie jutrzenka zeszła I dobrą nowinę ludziom przyniesla. J. Zawitaj. z rana . 18 . Stanisława Kostkę 9. Glad Wiedz PIEŚNI MARYJNE 185. 358. LL 1980/1-3/112. 9 . Gdi łona śjeci. 196.Gdy tylko zabłyśnie jutrzenka na niebie. Szyf Trąd 50. 10 . NKPP Boże Narodzenie 6.Nowa jutrzenko kraju sarmackiego..

Szyf Trąd 49-51. nazwę Wielka Gwiazda. Konotacja semantyczna nazw gwiazd w polszczyźnie ludowej. Glad Wiedz 68-71. Glad Wiedz 73. N i e b r z e g o w s k a Stanisława. podob. będzie ranna. Wiełką Gwiazdą (jest większa od innych gwiazd) Glad Wiedz 76. 24 .> k s i ę ż y c e m : znajduje się przed miesiącem / przy miesiącu. 176-179. Nazwy. które łączą się z jej f u n k ej ą . co zawdziusieńko w jednem miejscu stoji. a ranna wschodzi przed wschodem słońca. albo tylko jedną. Kup WiM 23. a nawet Jutrzenka. ZORZA. idzie po niebie i zachodzi Glad wiedz 73. porusza się i znika z nieba stając się -►Jutrzenką. Planeta ten odznacza się światłem bialem. Or L 1938/161.226 _______________ GWIAZDA WIECZORNA . znany zwykle pod nazwiskiem Jutrzenki.W. co pozostaje w niewątpliwym związku z uznawaniem obchodzącej nas gwiazdy przez kościół za symbol Najświętszej Marji Panny (w litanji i w pieśniach). Zwiernicka Glad wiedz 71. a przez siedem nad Węgrami. Glad Wiedz 72. Szyf MiW 146. -►GWIAZDY. Służebnica Księżyca 10. Zwierzęca Gwiazda 4-5. + G. Gwiazdy w ludowym językowym obrazie świata. Zwierska Gwiazda Szyf MiW 146. Oprócz Słońca i Księżyca najwięcej jest widzialny. Wieczornica. Gwiazda Wołu Glad wiedz 71. A wieczorna. GWIAZDA WIECZORNA. 9. Zwierzonka 2. jak dla Wenus porannej: Zorza. Glad Wiedz 133. Zwiernica. Gwiazda Wieczorna -Zmierzchem. to na jesień.Gdzieniegdzie w Polsce pozdrawiano ją rankiem słowami: «Witaj. . a zabłyska pierwej nad tym z tych dwóch krajów. Znak sakralny. Dokumentacja: Pieśni miłosne. świecenie. Gwiazda na odwieczerz Glad wiedz 72. Zwierzącka Gwiazda. Miesiączkowa. .. 465-466. Ta co teraz chodzi rano. funkcje. bywa nazywana także Węgierską Gwiazdeczką (bo jeśli nie świeci w Polsce. to świeci Węgrom). Wierną. 134. 134. Szyf MiW 145-147. Poza nazwami: Gwiazda Wieczorna Szyf MiW 146. Wort Hoff 7/183-214. 52. Jest też kojarzona z wyznaczaniem początku szabatu . Lublin 1985. Po dziennej wędrówce Brzask (-łJutrzenka) staje się Zmierzchem. s . razem z nim wschodzi. GWIAZDA BETLEJEMSKA. Wierzono. siostrą Nocy. używane są nazwy. Jako staruszka opłakuje je i przebacza całodzienne przygody Kop SSym 133. 77. K 7 Krak 32. Szyf Trąd 50. nigdy nie zachodzi. praca magisterska napisana w ZJP UMCS. a między tymi najważniejsze: gwiazda porankowa Jutrzenką zwana. Kalendarz berdyczowski gospodarski 1864. najjaśniejsza panienko)).eksplikacja 227 GWIAZDA WIECZORNA eksplikacja pokazuje się około ostatniego listopada. *+ Tworzy opozycje z J u t r z e n k ą ze względu na czas świecenia: wieczór : rano 3. W sposób stały występuje w kolekcji z księżycem: razem z nim wschodzi. Szyf Trąd 50. a niknie po świętach Bożego Narodzenia. w odniesieniu do Wenus wieczornej używane są nazwy takie. iskrzącem i drżącem. Kolekcje. Glad Wiedz 71. Mosz Kul 2/465. którym wskazuje drogę i wyznacza czas żerowania. 20 . w którym pierwej ksiądz mszę odprawi pasterską. Zorniczka Wieczorna Kup wiM 23. to na wiosnę będzie wieczorną. 23 . podob Kup WiM 23. . Zwierzyna. 73. W mitologii i n d y j s k i e j Jutrzenka jest Brzaskiem. Glad Wiedz 191. Kup WiM 24. Wieczorowa Gwiazda Kup WiM 23. a druga nie. Gwiazda Wieczorkowa 8. Herd Lek 60. Krosno. Bibliografia. Wygląd. W kulturze c h r z e ś c i j a ń s k i e j Gwiazda Wieczorna jako zapowiadająca nadejście nocy. Stanisława Niebrzegowska U m i e j s c o w i e n i e w sposób stały obok księżyca zostało utrwalone w nazwach: Gwiazda Księżyca. Obok nazwy podstawowej. Przepowiednie. 9. podob. 52. = BIBLIOGRAFIA: Chev Dic 1/142-143. Jutrzenka Wieczorna. S n a r s k a Małgorzata. Mif Tok 1/116. podob. bywa traktowana jako symbol Lucyfera Herd Lek 49. Kup Astr 1959/6-7/294-297. 80.Wiele jest gwiazd inszych znowu. Zwierzowa.Żydowska Gwiazda Glad Wiedz 76.Jutrzenka wieczorna świeci do północy.W. 22 . s.wieczór. odzianej w czarną szatę Jak ind 26.Do wyłącznie polskiej tradycji adwentowej należy odprawianie Mszy wotywnych «przy świetle jutrzenki)). czyli po doprowadzeniu Trzech Króli do stajenki. Obiekt.W.przyświecania z w i e r zę tom (zwłaszcza dzikim) budzącym się wieczorem do wodopoju i żerowania: Gwiazdeczka Zwierzęca 1. W mitologii s ł o w i a ń s k i e j Gwiazda Wieczorna to siostra lub narzeczona księżyca SKSl Lec 133. której teraz nie widać. co sobą koronę Matki Boskiej zdobią. 124-138. -►Jutrzenka. lecz poświadczona w słownikach Mrocznica Lin SJP 3/m). To tak one co trzy lata zmieniają się: albo obie razem widać. ® G.W.. 21 . 9/17-20. W polskiej kulturze ludowej Gwiazda Wieczorna jest opiekunką bydła i dzikich zwierząt. 152-155. po zachodzie słońca: Gwiazda Zachodowa Glad Wiedz 76 lub Zachodnia Kup WiM 23 (także nie notowana w gwarach. Zwierzynka Glad Wiedz 71. W wielu mitologiach ś w i a t a Gwiazda Wieczorna jest postrzegana jako zabijająca i spychająca w podziemną odchłań słońce. Boskiej i to stanowiło właściwie jedyny motyw tak wczesnego odprawiania rorat. por. Kul MiW 436. jutrzenko. Zwierza Gwiazda Szyf Mi w 146. świeceniem wcześniej niż inne gwiazdy . Opozycje. Szyf Trąd 49. jasnem.Ta [Jutrzenka] co teraz jest ranną.gwiazda pólnockowa. [w:] J O S . występuje w kolekcji z . Kul MiW 436. Kop SSym 133-134. Zornica Glad wiedz 75. 5. Mosz Kul 2/27-28. że jutrzenka jest okiem M.Są także szczęśliwe gwiazdy. 25. pojawianiem się we wrześniu Wrzesinka Kup WiM 23. Gwiazda Zającowa (Zająca). GWIAZDA WIECZORNA Wenus wieczorna Wstęp. Kop SMit 445.W niniejszym roku [1864] Planeta Wenus największy ma wptyw wywierać na ziemię. Zowią ją chłopi Jutrzenką. to za trzy lata tam będzie wieczorem.Gwiazda Pirszo Glad wiedz 76. Kup Pol 71-76. Zorniczka (Zornicka). Towarzyszka Księżyca Glad wiedz 73 G. 26 . Relacje potoczne i zapisy wierzeń. Plut Dzierż 5i. jest w i ę k s z a od innych gwiazd Glad Wiedz 76. 195. motywowanej c z a s e m świecenia G. K 48 Ta-Rz 258. De Vries Dic 441. Czynności: ruch. Kup WiM 23. Eksplikacja. Glad Wiedz 125 pow. Ma ona świecić przez siedem lat nad Polską. Wenera 2. Bydlęca Gwiazda Kup WiM 23. Wilcza Gwiazda 7. może zimą. Czas. Bart Lub 15. Lur Slow 79-80. co urodzajność pól i darzenie się dobytku zwiastują ludziom. 11. Wieczorniczka. gwiazda wieczorkowa co ją przy zachodzie widać .

jak księżyc Glad Wiedz 134. wieczorem Glad Wiedz 72-73. Glad Wiedz 72. bo jak ta gwiazda wstaje. świeci ona «dla (dzikich) zwierząt)): «jak ta gwiazda wstaje. poldrka Kup Pol 69). 4 . Według wierzeń s ł o w i a ń s k i c h (np. gdy gin ie.eksplikacja ■ Ruch. Bibliografia. zwierzętom w nocy Sych SGKasz 1/388. ś w i e c i powsz. Bywa nazywana pępkiem nieba. G. Czukczowie -gwóźdź-gwiazdą Mosz Kul 1/18.W. jest identyfikowana jako jedna z gwiazd —> Małego Wozu. Dokumentacja: Relacje potoczne i zapisy wierzeń. czes.W prawie całej rdzennej Polsce i w pewnej części Czechosłowacji zwie się [Wenus] ((gwiazdą zwierzęcą)) (pol.W. KSIIJŻYC. Herd Lek 49. pierwsza ukazuje się pod wieczór na niebie itp.(na Podhalu) Polarka (por.przykład lud polski mówi o niej.P. polargwiazda Kup Pol 22 i 23. Gwiazda na północy Glad Wiedz 62. to zwierzęta się podnoszą i wychodzą. Szyf Trąd 50. Ta moja kochanecka z innemi wykręca. Gwiazda Kuchnia Glad Wiedz 63. Glad Wiedz 73. Ogień. Szyf Trąd 50. 6-7. na powiązanie tej gwiazdy z -yMalym Wozem . tak na. Czynności i pozycja na niebie. wskazują nazwy Osiowa Gwiazda Glad wiedz 63. Według G. a ranna wschodzi przed wschodem słońca. Pozornica (dać pozór 'uważać na coś') Glad Wiedz 63. a nawet cały wszechświat Kop SSym 108. zwierzonka. Mosz Kul 2/28.W. Kup WiM 23. 8. a nawet wypowiadali specjalne formuły powitalne M osz Kul 2/465. podob.dokumentacja 229 GWIAZDA PÓŁNOCNA . Ś w i e c e n i e . 11. Kul MiW 437. natomiast na jej funkcję przewodniczki Gwiazda Morza Kai Lim 18. rosyjskich) Gwiazda Północna to jedna z gwiazd wozu . z czego wtórnie popularna gwiazda Kup Pol 69. bez G. do północy 6.Zwierzynco gwiazda idzie przed światłem (księżyca) i drogę mu kieruje. to ważna dla ludzi.. zwierzęta i ptaki nigdzie nie trafią Sych SGKasz 1/388. Glad Wiedz 133.gwoździem nieba. • Znak s a k r a l n y . wilkowi 7. bramę niebios. świeci jasno jak księżyc. Kup WiM 2:3. in. Świeci przy zachodzie 6. to zwierze się podnoszą i wychodzą)). w nocy 6. 297-300. żegnali się. zdobi jej koronę 4. Gwiazda Północy. Sporadycznie notowano nazwy: Słonecznica Kup Pol 70. Stoi zawsze w jednym miejscu i wyznacza kierunek północny. np. cho d zi.Zwierzonka świeci z wieczora. G.P.W. świeci chłopakowi 1. © G. a między tymi najważniejsze: gwiazda porankowa jutrzenką zwana. 6 . k i e r u j e / t o r u je d r o g ę księżycowi 5. Polarska Gwiazda. że wilkowi tylko z wieczora świeci. określa się CZaS W nocy Glad Wiedz 68. Glad Wiedz 191. Kup Pol 71.W. -+GWIAZDY. wtedy bydło kładzie się Kup wiM 23. Kup WiM 22. RELACJE POTOCZNE I ZAPISY WIERZEŃ 2 . Kup WiM 23. gwiazda wieczorkowa co ją przy zachodzie widać i .wokół niej „chodzą na uwięzi" inne gwiazdy przedstawiające woła.Wilcza gwiazda . BIBLIOGRAFIA: De Vries Dic 441. Szyf WiM 151. Żydzi ropoczynają szabat Glad Wiedz 76. to tak jasno świeci jak księżyc.. Gwiazda Biegunowa Kup Pol 70. W wierzeniach e u r o p e j s k i c h i az j a t y c k i c h była traktowana jako wierzchołek nieruchomego słupa lub gwoździa. że «idzie przed światłem (to znaczy przed księżycem) i drogę mu kieruje)). Pochodzenie. 00 Jako pierwsza pokazuje się w i e c z o r e m (por. ZORZA Stanisława Niebrzegowska GWIAZDA PÓŁNOCNA Gwiazda Polarna Wstęp. Kup Astr 1959/6-7/294-295. 186. odmawiali pacierze.W. Gwiazda Morska Kai Lim 26. JUTRZENKA.W. przepowiada zbliżanie się zimy Glad Wiedz 129. Glad Wiedz 133. G. na niebie w Wigilię Bożego Narodzenia jest sygnałem do rozpoczęcia wieczerzy wigilijnej powsz.9. idzie przy miesiączku I przed miesiącem Glad Wiedz 73. Szyf Trąd 49-51. z wieczora.Oświecitać mi gwiozdecka zwierzęca. ii. nazwy) powsz. 76-82.Mówi się zatem o Wenus wieczornej. wokół której obraca się sklepienie niebieskie Herd Lek 120. pojawia się na niebie. 3 . sporad. Kup Pol 71-72. = Na terenie Polski powszechne są nazwy dwuczłonowe związane z wyznaczaniem przez tę gwiazdę k i e r u n k u północnego: Gwiazda Północna Glad Wiedz 62. zmienia sie co trzy lata. W astronomii ludowej poświęcona Matce Boskiej 3. Samojedzi . 10 .Wieczorną Wenus łączą jakieś ściślejsze stosunki z księżycem. tzn. przed światłem (księżyca) 5. i słów. zwierzonka itp. K 7 Krak 32. to będzie dobrze się darzilo. z n i ż a s i ę (po północy) Glad Wiedz 190. ->Mały Wóz.Zwierzęca gwiazda. Glad Wiedz 72. 80. Glad Wiedz 71-76.Wiele jest gwiazd inszych znowu. G. Północ Kup Pol 69 i Gwiazda Polarna Glad Wiedz 67. Kup Pol 70. u k a z u j e s i ę 6. F u n k c j e . pro wad zi ptaki do ciepłych krajów Sych SGKasz 1/388. zvffetnice). 77. Wygląd. a do dnia jutrznia. pod wieczór. Na traktowanie G. Lapończycy nazywali ją gwoździem północy.228______________ GWIAZDA WIECZORNA . zdobi koronę Matki Boskiej 8. Kup WiM 23-24. bowiem. Swiecidło. ->Wielki Wóz. 10.To ta Wenera. W wielu m i t o l o g i a c h ś w i a t a Gwiazda Północna była uważana za oś kosmicznego kola. konia lub łosia Mosz Kul 1/38. zwierzęca gwiazda.W. czes. ^ G. nazywają też tu i owdzie ((służebnicą miesiąca)) albo wprost (podobnie jak lud małoruski) ((gwiazdą miesiąca)) czy ((księżyca)). Moment ukazania się G. Mosz Kul 2/28. staje się -i Jutrzenką Glad Wiedz 125. 176-179. sporad. podob. chłopi odkrywali głowy. jako osi ś w i a t a . 195. Szyf MiW 146. z wieczora 6-7.W. 7 . Kop SMit 348. że świeci wieczór. na którym opiera się niebo. m. 9 . DOKUMENTACJA PIEŚNI MIŁOSNE 1 . drzwi do nieba lub dziurę niebieską Chev Dic 2/287.W. to będzie dobrze się darziło 2. Kup Pol 69. Gdy G. Szyf MiW 146. dzikim zwierzętom 9. 124-138. ->gwiazda. Szyf Trąd 57. Przewodnicz/ca. co sobą koronę Matki Boskiej zdobią.Jutrzenka wieczorna świeci do północy. do północy albo widać ją przy zachodzie. najwyższy szczyt góry świata Herd Lek 49. a odpowiednio do niej wyznacza się też pępek ziemi Mosz Kul 1/20.W. 194. G. 52. Eksplikacja: Nazwy.nazwy Dyszlowa Gwiazda i Mały Wóz Glad Wiedz 63.mówią. 11 . Gwiazda Fcihlockowa 4.. w skróceniu . Polarowa Gwiazda Kup WiM 22. w s t a j e 4. 8 . 5 . Glad Wiedz 73. Lora Śląsk 296. zorza polarna 5. która najjaśniej świeci . Gwiazda Północna jest największą i najjaśniejszą z gwiazd -^Małego Wozu. Kul MiW 436. Gdy G. G. po zachodzie słońca Kup WiM 23. Glad Wiedz 65. pokazuje się w sierpniu i znika W kwietniu Glad Wiedz 191. nigdy nie zachodzi.W.W.gwiazda północkowa co zawdziusieńko w jednem miejscu stoji. ♦ Jest otaczana c z c i ą : Na widok G. Glad Wiedz 72. jak powiada lud.

■ A G. który podtrzymuje sklepienie niebieskie 1. a między tymi najważniejsze: gwiazda porankowa jutrzenką zwana. 6 . nigdy n i e za eh o dz i 4. Gwiazda Chrystusowa 19. Jest n i e r u c h o m a . której jeden koniec miał być wsparty w miejscu. miga światłem 16. Kai Lim 16. nad szopą/koło szopy 3c^i. ruch. w której było Dziecię. wokół niej kręci się cały świat Glad Wiedz 65.230 ______________ GWIAZDA BETLEJEMSKA eksplikacja GWIAZDA DETLEJEMSKA dokumentacja ______________________ 231 wśród gwiazd Wisła 1900/468. stanowi wierzchołek słupa (gwoździa). najświętsza 4h. Ukazuje się ponownie.(Jasna/śliczna) gwiazda świeci na niebie/nad Betlejem/ nad szopą/koło szopy (gospodarza). wraz z Gwiazdami Trzech Króli. a więc niewidzialnej osi. W sensie metafizycznym rozświeca ciemności 7.P. Maryja rodzi Jezusa. Kup WiM 22-23. DOKUMENTACJA GWIAZDA BETLEJEMSKA Kapella w gwiazdozbiorze Woźnicy lub Wenus Wstęp. podob. s t o i w jednym miejscu 2. śliczna 3c.Stała się nam nowina . Lokalizacja.: . największa. gwiazda wieczorkowa.B.Swiacidło. K 7 Krak 32. 6. gaśnie. Kul MiW 437. 6. w s k a z u j e d r o g ę do Betlejem Trzem Królom 4a-c. Gwiazda ta prowadziła Trzech . Kai Lim 26. G.Gore gwiazda Jezusowi w obłoku. świeciła najmocniej z gwiazd TN Krasiczyn 1985. Według G. Jako że była większa i jaśniejsza od innych gwiazd utożsamiano ją z ->kometą.B. b ł y s z c z y 9. cały świat 2 czyli zwiastuje nadejście Mesjasza. ze słońcem. jest b i a ł a 12. 17. DOKUMENTACJA RELACJE POTOCZNE I ZAPISY WIERZEŃ 1 . 84. Kop SMit 348. G. podob. G. która zawsze stoi na jednym miejscu wysoko nad nami. chyli się ku ziemi i wytycza drogę aniołom. staje nad Betlejem 4g.Jasna gwiazda nad Nią była. Or L 1934/119. Eksplikacja: Nazwy.Sklepienie to [niebieskie] wyobrażano sobie jako banię kulistą.. wskazywanie drogi. wiecznego wesela 7. TN Rakówka 1984. 4 i 5. 17. Wygląd. 4 . Szyf Trąd 57. W kulturze c h r z e ś c i j a ń s k i e j Gwiazda Betlejemska uznawanajest za znak narodzenia Chrystusa i symbol zbawienia Duf SNT 286. 4e-i. MAŁY WÓZ. O Jest to gwiazda w e s o ł a 4h. nadzwyczajna 4i. Czynności: świecenie.Niebo to na slupsie się trzimo. znajduje się nad Maryją / przy Maryi 2. którego dziećmi są gwiazdy mniejsze gwiazdy WiBla 1900/468. Porodziła Panna Syna u siebie . d u ż a .B. Kolekcje. Józef z Panną asystują przy boku. Ta północna gwiazda to nazywa sie oś całej kuli ziemskiej. Zaświeciła jasna gwiazda na niebie. Uzasadniano to tym. a. Herd Lek 49. 8-10. Kot Zn 372.Gwiazdę polarną nazywają zorza polarna. Taka gwiazda jasna była. Symbolika. A G.gwiazda północkowa co zawdziusieńko w jednem miejscu stop.B. 13. Szyf WiM 152. Kup Astr 1959/6-7/290. uważana jest za znak z b a w i e n i a . . 4a. Ze cały świat rozświecila. na wschodzie 5. Ruch. Właściwości. + GB. że Bogarodzica jest dla dusz ludzkich drogowskazem do nieba i przewodniczką. 3a-b. Królestwa Chrystusowego. zaczęła świecić gdy Jezus narodził się 2. Pochodzenie. którzy zstępują z nieba na ziemię 15.P. 9. 19 oraz Świętej Rodzinie w czasie ucieczki do Egiptu Bart Lub 188. go re Jezusowi 1. podobnie jak gwiazda biegunowa jest przewodniczką dla żeglarzy. 3 . z Panną asystują . to ona stoji na miejscu. bieży 10. 17. rusza po niebie 10. Gwiazda Mesjasza Red Jelna 1985. Przemowy weselne. = OprÓCZ nazwy Gwiazda Betlejemska Kai Lim 29. Glad Wiedz 64. Dokumentacja: Pastorałki i kolędy bożonarodzeniowe i noworoczne. jaśniejsza od innych gwiazd 19. co zostało utrwalone w jej nazwach Szyf Trąd 57. -►GWIAZDY. Widowiska herodowe.. PASTORAŁKI I KOLĘDY BOŻONARODZENIOWE I NOWOROCZNE 1 .. 12. Porodziła i umyła . ->gwiazda. 5 . tak wszystko to przepadło. Tom Drz 72-73. WIELKI WÓZ. to wg wierzeń przemieniony o j c i e c . Miód Pas 60. TN Krasiczyn 1985 (częściej gwiazda 1-18. Jest j a s n a . nad Betlejem 3b.B.B. Pasterzem Wojciechem.. 3 . co sobą koronę Matki Boskiej zdobią. gdy królowie ruszają w dalszą drogę 20. X G.Wiele jest gwiazd inszych znowu. G. l ś n i i m r u g a do ludzi 8. 20. Glad Wiedz 65.Maryja porodziła Syna. wyznacza się kierunek północny. K 5 Krak 199. gdy Trzej Królowie przychodzą do Heroda 20. wiążące ją z Jezusem: Gwiazda Jezusa (Jezusowa) Kai Lim 30. w obłoku 1. Bibliografia.. Kup Pol 69-71. •I* G. nie zmieniając nigdy położenia.Gwiazda Polarna. miesiącem i planetami witają Jezusa 14.B. Bywa utożsamiana z -łJutrzenką Kai Lim 29. Czap Mat 57. obracającą się stale równomiernie od wschodu ku zachodowi wokół kryształowej. Króli i zatrzymała się nad stajenką. Józef stary z Panienecką przy boku. to ten slup jest gdzie gziozda północna. 2 . A jakby coś dla niej uszkodzone było. K 35 Przem 25. Ogień. w kolędzie: Anioł z północy światło z nieba toczy. w i e l g a Kup Pol 70. idzie 4g.Północna gwiazda. gdzie świeci Gwiazda Polarna. war. * Aniołowie wytoczyli ją na niebo. co ją przy zachodzie widać i . 21 i pasterzom u. Or L 1938/161. j a s n a 2. Kul MiW 437. to by przepadła cala kulia ziemska i ziemia. 2 . piękna 15. nigdy nie zachodzi. Baranem i Kurcczką traktowana jest jako część s c e n y b o ż o n a r o d z e n i o wej Kai Lim 30. wokół której jak wokół osi obraca się sklepienie niebieskie w astronomii ludowej poświęcona została od dawna Matce Boskiej. gdy dochodzą do Betlejem G. 12. ZORZA PÓŁNOCNA Stanisława Niebrzegowska ® G. Stajenką Betlejemską. Or L 1934/120. 6.3a-c. Wiedzą. Glad Wiedz 60-67.B. Cechy te znalazły odbicie w cytowanych nazwach .P. Gwiazda zbawienia 9.. Jest osią całej kuli ziemskiej 2 i przewodniczką żeglarzy 3. Szyf Trąd 57. płynie 12. 20) funkcjonują inne. Gwiazda Kuchnia Glad Wiedz 63. 18. ■ Ś w i e c e n i e . TN Klocówka 1979. zwiastuje cud cudów czyli narodziny M e sj as z a 9. gdy Jezus się narodził 19. 8-9. gziozda polarna to śródifata. BIBLIOGRAFIA: Chev Dic 2/287-288. -łWielki Wóz. że jest to gwiazda. Relacje potoczne i zapisy wierzeń.lelija! Kot Rzesz 147. -vświatło.

Świeci ona świeci jak biała lelija.: TN Trzeciaków 1980. ŚWIATŁO. co królów prowadziła. Najświętsa Panienka Syna porodziła. Hej nam hej! J\tóra im drogę wskazuje..: . jasność wielka ogarnęła Betlejem. Najświętsza Panienka Jezusa powija. oświecała im jasna gwiazdeczka . patrzcie do góry. war. byśmy tam śli. gwiazda nowego jimienia.. Najświętsza wesoła gwiazda prowadzi. Jasna gwiazda zaświeciła. Or L 1934/120. war..Patrzcie jak tam gwiazda światłem swoim miga. Nad Betlejem jasna gwiazda świeciła. gwiazda wschodzi.: TN Zaboreczne 1979. planety. war. WIDOWISKA HERODOWE 17 . ZWAK 1885/16..: Bart Lub 176. która rozświeca ciemności i odkrywa nasze złości. war. wstawaj zapadły w cieniach narodzie. gdzie jechać. Przenajświętsza Panna Syna porodziła. 21 .Rusza po niebie świecąca gwiazda. Trzej Królowie z krajów świata jechali.Ciesz sie narodzie. a. prowadząc im świeciła. Ze Wschodu królowie serdecznie radzi. TN Róża 1979. 14 . TN Łukowa 1984. mój Janeczku. Kur Opól 52. Trzej Królowie od wschodu. 4 . Panna Maryja Syna porodziła.[Gwiazda Betlejemska] nie była zawsze widoczna. PRZEMOWY WESELNE 18 . Gwiazdę widzą w świetnem kole. Kot Rzesz 518.[Trzech Króli do Betlejem] ta gwiazda prowadziła. war. TN Jacnia 1979. mędrcy wolajo: . no to znowu sie miała ukazać. A jeszcze-ć tam nigdy gwiazda nie świeciła. war. war K 5 Krak 236.po świecie. jasna . h. 10 . Miód Pas 70. Hej nam hej! Witają go [małego Jezusa] . Stanisława Niebrzegowska GWIAZDA KŁOSU PSZENICZNEGO Spica Według wierzeń zapowiada ona nadejście maja. bieży. O jasną gwiazdę nad Betlejem pytali. Bart Lub 139.Jescem ani razu tułaj nie świeciła. KOMETA. A gdy łogrodowy Ło północy wyszed. wytoczyli ją aniołowie na niebo. Wysed chałupnieck na dwór . Kiej Maryja swego Syna powiła. iiSlicna gwiazdo. K 35 Przem 22. war. 20 . K 5 Krak 251. każdy swego narodu. słońce. bo jim zwiastuje cud cudów. f. K 27 Maz 118. I{tóra szła. 12 . co mnie prowadzi prosto w szojyeczkę.: Miód Pas 74. świeci jak lilija. TN Aleksandrów 1978. jak do Jezusa dojechali. Gdy gwiazdę ujrzeli. Mosz Kul 2/17-21. 7 . 16 . j)ewnie dla uczczenia Pana swego Ściga. gdzie się Pan Jezus narodził. 15 . K 5 Krak 250.Gwiazda zaświtała nowa na wschodzie. Miód Pas 109. 5 . świeci. a w tropy za nią królowie biegną do ciemnej szopy. Którego niewdzięczność sroha Heroda szuka.. ludzie nie szanowali jednak . C. ale późnij znowu dzieś sie ukazała. to gwiazda twego zbawienia. Gwiazda go wita i słońce.I^ójdźmyz prosto.. ofiarami. miesiąc i gońce.. [w:] Z kolędą przez wieki. ale ludziom nie była widoczna.Gwiazda. 13 . 8 . BIBLIOGRAFIA: Chev Dic 2/289. Tak i ja ida za takom że gwiazdom i tyż mie przyprowadziła az tu w to miejsce.. K 35 Przem 24. Krak 250.. Trzej Królowie .. że kiedyś źdźbła pszenicy miały ziarna od ziemi do końca kłosu. Witają go narodowic ze wschodu słońca królowie. Bart Lub 180. witają małego Jezusa.Gdzie jest nowonarodzony król żydowski? Ujrzeliśmy jego gwiazdę na wschodzie. d. marząc o tak dorodnej pszenicy. 9 .Gwiazda Chrystusowa poczęła świecić od dnia Zwiastowania. który niesie rolnikom nadzieję urodzaju.. RELACJE POTOCZNE I ZAPISY WIERZEŃ 19 . Jana Okonia. Tadeusza Budrewicza. K 22 Lecz 21. C. bo jim ta gwiazda świeci zbawieniem. Nicraz-cm wychodził na dwór o północy. b. Gdy Zbawiciel na świat przyszedł. ZORZA.[Kuba] widzi gwiazdę. g. a jesce 'm nie widział takij ślicnyj gwiazdy. b. 29-32.Głos wdzięczny z nieba wychodzi. Legenda mówi.: Bart Lub 304.: Miód Pas 64. Stef WarmPś 1/209. JUTRZENKA.Patrzcie. dziwują sic starzy. Nie masz ci nie masz nad tą gwiazdeczkę. Kolędy w Polsce i w krajach słowiańskich. TN Rachanie 1978. Zaraz do Betleem Czym prędzy bieżeli.. s. war. która świeciła Na uczczenie Tego Boga. księżyc. W ostatnim dniu kwietnia rolnicy wyglądają Gwiazdy Kłosu Pszenicznego. Mędrcy króla pożegnali. No zmylili wtenczas.Gwiazda prowadzi ludzi do szopy. d. K r e i n er Jerzy. dziwują się dzieci. TN Gorajec 1978. Biegno królowie za jej promieniem... Kot Rzesz 518. war. Konop Krak 97. Gwiazda śliczna nadzwyczajna przyprowadziła Trzech Królów od wschodu kraju. Poszli byli Trzech Fi'rólowie . gdzie Panna Z Synem była. Bart Lub 343.. bieży. Gwiazda Betlejemska w oczach astronoma. no to wtenczas miała gwiazda zgasnąć i nie wiedzieli.. Kot Rzesz 273. war.: Miód Pas 63. Az nad Betlejem stanęła. że stanęła. Stanisława Koziary. gdzieś nad szopką stanyla rozjaśnienie serdeczne i wesele wieczne. co świeci tej nocy. nad jego szopą . Że była jaśniejszą od innych znacznie. K 49 Sa-Kr 182.Za gwiazdą śpieszyli. tam Najświętsza Panna Syna opowija. gdy Panna Maryja Dzicciątcjko zrodziła. to Heroda sie pytali. skądeś sie tu wzięła? Jesceś nad tą sopą Razu nie świeciła)) . ZWAK 1884/65.. przybyliśmy oddać mu pokłon.Ja ida jak niegdyś Trzech Królowie przyjechali ze schodu słońca.Biała gwiazda plynyla. . Wstaje chłopek w nocy o samej północy. a późnij jak wyjechali dalij. Bart Lub 173. Tarnów 1996. monarchowie. braciszkowie mili. TN Rakówka 1984. TN Łazory 1984. Kole onej szopy śliczna gwiazda świeci. nie widział tej gwiazdy. podob. przeto dostrzegli ją pastuszkowie i św. śpiewając głosem cudnym.: TN Zielone z Przejmą 1979. TN Banachy 1984. gwiazdkę k' nam nową wywodzi. TN Krasiczyn 1985. Nad jego szopo Jasna gżozda szweczy. 6 — Bóg sie rodzi. Czap Mat 100.. Za gwiazdą się udali. K 11 Poz 39. jaka piękna gwiazda do ziemi sie chyli i aniołów chóry wstępujo na ziemie. A nad jego sopą Słicna gwiazda świeci.. pod red. Królowie jadą przez pole.na niebie. I do Betleem kieruje. ZWAK 1880/104. Wyszed ten gospodarz . bieży. i.. Wyszed chłopek na dwór prawie o . e. bo oni nie znali drogi do Betlejem i gwiazda ich ta prowadziła właśnie. Trzej Królowie od wschodu. K 49 Sa-Kr 179. idzie za wodzem gromadna jazda: Bieży. TN Podklasztor 1979. a. K 5 Krak 243. K 22 Łęcz 18. jako poczęta. a gwiazda ich prowadziła aż na to miejsce.: TN Zielone z Przejmą 1979. jaką ona im przypomina.Gwiazda prowadzi Trzech Króli (od wschodu) (do Betlejem / do Jezusa). Tam dzieś zmylili drogę..232 ____________ GWIAZDA BETLEJEMSKA dokumentacja GWIAZDA KŁOSU PSZENICZNEGO cksplikacja 233 b. Kot Rzesz 382. od wschodu przybyli . gdzie jako zorza Dziecina Boża na świat cały rzuca blask.. Kop SMit 348.i poszli pokłonić się dzieciątku Jezus. K 26 Maz 71. Lud 1895/170. K 12 Poz 310. Teraz ślicna gwiazda jaśnie oświeciła . Jasna gwiazda nad Betlejem . . . a za królami tłum ludu. Trzej Królowie. tu z darami.Gwiazdka na wschodzie tam jasno lśni ji mruga na nas.. -►GWIAZDY. podob. Świeci ona. tylko wtedy Trzej Królowie ujrzeli take gwiazdę. Gwiazda sie pojawiła.Jakaż to gwiazda błyszczy na wschodzie. do szopy. Bóg sic rodzi w Betlejem. gdzie nam gwiazda drogę ściele w te tropy. 11 ..

SPADAJĄCA GWIAZDA

dokumentacja ______________________ 235

234
GWIAZDA SPADAJĄCA - eksplikacja

zboża, pszenica marnowała się, a oni narzekali na urodzaj. Wówczas Bóg rozgniewał się i zesłał suszę, grad i nawałnice, które niszczyły zboże. Matka Boska zlitowała się nad ludźmi i prosiła Boga, by odwrócił klęskę. Bóg usłuchał prośby Maryi i pozostawił taki kłos, jaki Ona dłonią objęła. Na kłosie pozostało światło tego spojrzenia, którem Bóg ludziom przebaczył - i jaśnieje po dziś dzień wśród nieba gwiazdeczka « Gwiazda Kłosa* Zorza 1901/19465-466, war.: Lud 1895/173. Stanisława Niebrzegowska

Gorące lato nastąpi, jeśli gwiazdy spadają w lutym K 42 Maz 391. ^ W powszechnym przekonaniu, gdy gwiazda spada, leci, jest to znak, że u m a r ł Człowiek 1, 6-7, 13-15, podob. Kup WiM 20. W s e n n i k u S.G. oznaczają coś niedobrego Etnl 1994 Nieb 151, ś m i e r ć K 42 Maz 233, K 57 RuśC 607, Etn! 1994 Nieb 151, Śmierć dziecka K 7 Krak 178.

Spadła gwiazda 'meteoryt'
Obok nazwy spad/a gwiazr/Jca s używa si<; wyrażeń niodopały gwiazd 7 lub kamienic, które spadły z nieba 2, -ł-kamień. Na niektórych obszarach Polski za knoty S.G. uważane są wodorosty ZWAK 1882/218 Tarnopol. S.G. wyglądają jak mniejsze lub większe bryłki 8, jak galareta 9. W miejscu, gdzie spadła gwiazda, powstaje tłusta, galaretowata masa K 46 Ka-s 462, podobna do łojowej świeczki K 7 Krak 31. Są też podobne do kamyków: wodniste i przypominające żółto zabarwioną polewkę lub wnętrze kurzego jajka Mosz Kul 2/40. Włosy posmarowane masą powstałą ze S.G. wyrastają bardzo długie 9. S.G. znaleziona w dniu Matki Boskiej Zielnej na Kalwarii stanowi cenny skarb dla tego, kto ją znajdzie 11.

GWIAZDA SPADAJĄCA
meteor Eksplikacja: Nazwy. Spadanie jako czyszczenie się gwiazd. Postać. Czas spadania. Zalecenia. Zakazy. Przepowiednie. Symbolika, sennik. Spadla gwiazda. Dokumentacja: Relacje potoczne i zapisy wierzeń. Pisana poezja chłopska. Bibliografia.
s

Gwiazdy spadające 5, 7, 9 ze względu na ich nasilenie w okresie sierpnia, w dniu św. Wawrzyńca (10.VIII) nazywane są też łzami św. Wawrzyńca K 15 Poz 224.

DOKUMENTACJA
B Spadanie gwiazd jest wynikiem c z y s z c z e n i a się gwiazd 3,4,8-9, odchodzenia gwiazd na odpowiednie miejsce, bo już odsłużyły swoje Sych SGKasz 1/388; -vgwiazdy. G.S. według wierzeń są rezultatem pęknięcia sklepienia niebieskiego, gdy na niebie powstają „ogniste rysy" Mosz Kul 2/17, jak w momencie -^błyskawicy. W wierszu współczesnego poety ludowego śladem „rozdarcia" nieba jest -+Droga Mleczna, przez którą gwiazdy spadają na ziemię 12. • P o s t a ć . G.S. przyjmują d u s z e l u d z k i e , zwłaszcza dusze pogrzebanych bez chrztu dzieci 10, podob. K 34 chel 255, Pei Dem 49; są siedzibą dusz pokutujących Wisła 1896/57. Jest to diabeł zepchnięty przez anioła 5; Żmij Szy! MiW 153; wicher, który spada Lud 1902/58; demony powietrzne Pel Dem 48; duch powietrzny wój Klech 279. 00 Najwięcej gwiazd spada w s i e r p n i u , koło ś w. W a w r z y ńc a (10.VIII) 3. W pieśni G.S. wyznaczają czas końca świata, podobnie jak zaćmienie słońca 1 księżyca ZWAK 1886/184. • Z a l e c e n i a . W czasie spadania gwiazd dobrze jest pomyśleć życzenie, może ono się spełnić Kup WiM 20, podob. Szym SDom 2/287. W momencie, gdy gwiazda spada należy: przeżegnać się (co oczyszcza grzeszną duszę z win) K 34 chel 255; odmówić pacierz Sych SGKasz 1/388, np. „Wieczne odpoczywanie" lub „Zdrowaś Maryja" K 7 Krak 31, Udz Krak 91, Wisła 1902/441; odmówić modlitwę za konających i zmarłych Kai Lim 22. Kobiety „chrzczą" G.S. Mosz Kul 2/683 i nadają im imiona 10. Jednym ze sposobów uratowania G.S. (= duszy) jest rzucenie w górę płatka płóciennego Pei Dem 49. Z a k a z y . Gdy gwiazda spada, nie należy na nią patrzeć, bo można wkrótce umrzeć Lud 1907/203, zwiastuje ona bowiem śmierć temu, kto ją widział Lud 1900/65. • Spadanie gwiazd jest zapowiedzią morowej z a r a z y K 42 Maz 343, krwawego boju Mosz Kul 2/467, ś m i e r c i wisla 1901/80, Or L 1926/154; ogólnie to - złowrogi znak niebieski wista 1889/495. RELACJE POTOCZNE I ZAPISY WIERZEŃ 1 - Mówili kiedyś, ze każdy czlouiiek ma swojo gwiazdę. Jak meteoryt leciał, to że już człowiek ten umar, że gwiazda spadla jego. Etnl 1987 Bilg 118, podob. Or L 1938/161, Kul Wiel 3/512. 2 - Spad jakiś kamień z nieba, no a teraz mówio, że jakiś meteoryt czy tam co. TN Krasiczyn 1985. 3 - Spadanie gwiazd - zresztą często mylone ze spadaniem meteorów - nazywano na całym terenie czyszczeniem: gwiazdi się cziszczo, no spadajo [tzn.] przecziszczajo się koło Śfentego Wawrzinca. Szyf MiW 148, podob. Szyf Trąd 52, Kul MiW 437, Lud 1952/343, Or L 1938/161. 4 - [Gwiazda spadająca czyści się, a dusza ludzka zostaje zbawiona, gdy łza św. Wawrzyńca upadnie na gwiazdę. Gwiazdy, które „pociemniały do szczętu", spadają do szklanej bani Piotrowej, w której palą się „roztopione żary".] Lud 1895/171. 5 - Gwiazda spadająca, jest to dyabel, zepchnięty przez anioła, dlatego też na gwiazdy spadające patrzeć niebezpiecznie, gdyż dyabel spadłszy na ziemię, może się do człowieka przyplątać. Lud 1896/163. 6 - Kiedy meteor świecący spada z powietrza ku ziemi, mówią: «że spadła gwiazda, ktoś umarło albo że «ktoś umrze». K 17 Lub 71. 7 - Meteory uważano za spadające gwiazdy, czy niedopaly gwiazd, które aniołowie zrzucali z chwilą śmierci ludzi reprezentowanych przez te gwiazdy. Kai Lim 22. 8 - Ruch meteorów informatorzy utożsamiali z ruchem gwiazd, tak zwanym czyszczeniem się i spadaniem, a to, że ludzie znajdują czasem na polach mniejsze czy większe bryłki spadłych meteorów, nic tu nie przeszkadza. Na całym bowiem badanym terenie nazywa się je spadłom gziazdko. Szyf MiW 153, podob. Kup WiM 20. 9 - Gwiazdy spadające uważają za oznakę czyszczenia się gwiazd. W miejscu, na które gwiazda spadła, pozostaje masa galaretowata, wypalająca trawę. Włosy nią posmarowane, wyrastają bardzo długie. MAAE 1908/132, podob. ZWAK 1886/94, Wisla 1889/437, Wisla 502. 10 - Trafia się, że dziecko umiera bez chrztu; to duszyczce (zdrobniale od «dusza») takiego dziecięcia wolno latać po świecie szukając, kto by je ochrzcił. Więc gdy kto zobaczy taką duszę,

236

___________________ KOMETA - eksplikacja

237
KOMETA dokumentacja

czyli niechrzczeńca (meteor), to powinien go ochrzcić wymawiając imiona męskie i żeńskie K 42 Maz
393, podob. Mosz Kul 2/467.

11 - [Około święta Matki Boskiej Zielnej (tj. 15 sierpnia) nad Kalwarią spada bardzo dużo gwiazd. Gwiazdę taką może znaleźć jedynie uczestnik odpustowej uroczystości; tylko on może ją dojrzeć w czasie, gdy spadnie na ziemię. Gwiazda znaleziona w pobliżu cudownego miejsca, stanowi ogromny skarb dla tego, który ją posiada, o ile nie zdradzi tego nikomu] Lud 1908/300. PISANA POEZJA CHŁOPSKA 12 - lubię chodzić na łąki złote/ w wieczory jasne/ ... gdzie z mlecznej drogi - / szczeliny pękniętego nieba - / wieczność kapie/ wielkimi kroplami/ sosnom na piersi/ światom na głowy/ ludzie mówią: gwiazdy spadają/ uczeni meteory/ a my poeci że to wieczność kapie/ otulona w ostatni/ blask zorzy Poc Poez 197. 13 - nie wiem która jest moja gwiazda / nie wiem do której się modlić / bij w chwili śmierci w serce nie spadla / jak / spada w gniazdo / ptak polny Poc Poez 458. 14 - Serce zabije rytmem ostatnim / drzewo zakwitnie kwiatem białym / niebo przeszyje błyskawica / gwiazda spadnie na nieboskłonie / - moment końca życia człowieka. [S Chojnowski] Szcz Ant 253. 15 - Z pierwotku sio sie mi letko śmiele - / wiecorem świeciły gwiozd kerdele. / Przyślą noremnica w niebie ugór, / pozrucała gwiozde jedne, dragom. / Licylak ik - zol mi było kozdej - / nie zapoli cłowiek spadłej gwiozdy ... [H. Nowobielska] Szcz Ant 561.
BIBLIOGRAFIA: De Vries Dic 6, 441; G a w e I e k Franciszek, Dwie legendy z Kalwaryi: 1) Gwiazdy spadające z nieba; 2) Cudowny kamyczek, Lud 1908/300; Kop SMit 348; Kup WiM20-22; N i e b r z e - g o w s k a Stanisława, Każdy człowiek ma swoją gwiazdę..., „Twórczość Ludowa", 1994, nr 3-4 s, 7-10; Szyf MiW 152-153; SzyfTrąd 52, 63; Wort Hoff 6/217-228, 8/470-476. -►BŁYSKAWICA, DROGA MLECZNA, GWIAZDY, KAMIEŃ, NIEBO.

sporad. na Śląsku i Ziemi Chełmińskiej gwiazda z miotłą 7 i 8, Sych SGKasz 1/388; w pd. Małopolsce, na Podlasiu i woj. zachodnich miotła Kup Pol 66. Sporad. na obszarze Polski notowano też nazwy: pomietło, wiecha Kup Pol 66, wicha Lud 1907/211; gwiazda z wiechą Sych SGKasz 1/388; gwiazda z grzywą Kup Pol 68, gwiazda z kitą Kup Pol 67; gwiazda z rózgą (z rózgami), gwiazda z ognistym warkoczem 7; gwiazda z warkoczem, palma, miecz Kup Pol 66; gwiazda z mieczem 5; gwiazda z łańcuchem, z pawim piórem, z pawim ogonem, łisia gwiazda, rakietowa gwiazda, gwiazda marsz, świetlna gwiazda Kup Pol 67; sporad'. gwiazda ognista,
Ogniowa Kup Pol 68.

® K.ma kolor b l a d y l u b c z e r wo n y Lud 1907/203; porównywana jest do miotły, rózgi, miecza, warkocza, co zostało utrwalone w nazwach. Zwraca się uwagę na jej ogon 3, 4, 11, który K. wlecze za sobą. Ogon K. jest duży, żółty Etn! 1989 Bilg 119 i ognisty TN Krasiczyn 1985; dodany tej gwieździe przez Pana Jezusa w celu smagania ludzi K 7
Krak 33.

X

K. zsyła Pan Bóg jako ostrzeżenie Wisła 1891/628 lub karę za grzechy 9 i 10.

■ K. gdy spadnie, może s p a l i ć / z a p a l i ć całą ziemię 1, 10, wywrócić ją i przykryć sobą 10. Swoimi ogonami K. ś c i n a j ą ludzi 5, biją i smagają K 7 Krak 33; ogonem (miotłą) z a m i a t a j ą cały świat (niebo) 2, 8. ♦ Pojawienie się K. traktowane jest jako lichy znak Sych SGKasz 1/388, Wisła 1889/495, zapowiada bowiem w o j n ę 6, 7, 11, Kul MiW 438, ZWAK 1878/131, ZWAK 1886/108,
Or L 1928/156, TN Krasiczyn 1985, nieszczęście Szyf MiW 153; Z ar a Z ę Bar ŚrodP 236,

suszę
plagi K

6,

n i e u r o d z a j e lub klęski w gospodarstwie 6, K 7 Krak 33, Bar ŚrodP 236,
głÓd 6 i 7, K 48 Ta-Rz 259, nędzę K 46 Ka-S 462, Lud

7 Krak 33,

Stanisława Niebrzegowska
1900/65,

c h o r o b y K 7 Krak 33, Wisła 1889/495, p o m ó r bydła i ludzi 2, 6, 7, 11, n i e s z c z ę ś c i a
Kul MiW 438, MAAE 1908/132, Szyf MiW 153, Szym SDom 3/408; smutne losy kraju Wisła 1889/495,

KOMETA
Wstęp. Eksplikacja: Nazwy i kategoryzacje. Wygląd. Pochodzenie. Czynności. Przepowiednie. Dokumentacja: Relacje potoczne i zapisy wierzeń. Bibliografia.

a nawet k o n i e c ś wiat a 1, 2, 4, 8-10. Niektórzy twierdzą, że K. blada zwiastuje pomór, czerwona - urodzaje na zboże Lud 1907/203, jeśli ma ogon zwrócony ku górze, zapowiada plagę na ludzi, jeśli na dół, będą to rózgi na zwierzęta Kup Pol 68.

DOKUMENTACJA
W polskiej kulturze ludowej - podobnie jak w wielu innych kulturach - pojawienie się komet było uznawane za znak wojen, nieszczęść, a nawet końca świata W plastyce c h r z e ś c i j a ń s k i e j w kształcie komety była przedstawiana Gwiazda Betlejemska Herd Lek 67, Kop sśym 156, ->Gwiazda Betlejemska.
=

RELACJE POTOCZNE I ZAPISY WIERZEŃ 1 - [Gdy kometa pokaże się na niebie] To wróżyli, no że może być koniec świata wtedy. I właśnie ów starzy ludzie to mówili, że właśnie taka gwiazda z ogonem spadnie, wtedy spali cało ziemie i juz. TN
Krasiczyn 1985.

ft Kometa jest rodzajem gwiazdy i, 2. Obok ogpol. nazwy kometa, kometka (zapożyczonej poprzez łac. z greki, kóme 'włosy', kometes 'mający długie włosy' Vas ES 2/302, si SE 2/282), sporad. makometa, moneta, na Śląsku, Warmii i Mazurach w r.m. komet, występują inne: w Wielkopolsce, Małopolsce, Podlasiu i Sieradzko--Łęczyńskim, sporad. na Śląsku i Ziemi Chełmińskiej gwiazda z ogonem 1, TN
Krasiczyn 1985, ZWAK 1878/131, Kul MiW 438, K 7 Krak 33, MAAE 1908/132, Szyf MiW 153; gwiazda

z ogonem jak drapka Szyf MiW 153; sporad. gwiazda ogoniasta Wisła 1891/628; kwościca (tj. chwościca od chwost 'ogon') 2-3; ogon Kup pol 66; W pd. Małopolsce,

2 - Przecie kie ci tako gwiazda, kwościca, uniży sie ku ziymi i zamiecie ogonem, to syścik ludzi może na wieki wywrócić i hnet po ludzkim zywobyciu na ziymi. Mieś Pog 64. 3 - Skąd sie wzina, to sie wziyna jednego wiecora na niebie, niewysoko nad gronicami tako setno gwiozda, co miała długaśny kwost, jako nie przymiyrzający mietla brzezowo. Bez tyn kwost nazwali jom ludzie kwościcom, tom gwiozde. Mieś Pog 64. 4 - Jes hań na niebie kwościca, co wielgim kwostem co wiecora niebo zamiato, kie zamiecie po ziymi, to wte chlaśnie wos i nos i pódemy syćki jednom drogom. Mieś Pog 67. 5 - Czasem za grzechy ludzkie zsyła Pan Bóg gwiazdę z mieczem (kometę), gwiazdę jak miotła. Tym mieczem ścina ona ludzi, więc ludzie mrą bardzo. Wisła 1898/139. 6 - Komety, szczególniej z ogonami, a jak oni mówią z miotłą, zawsze u nich stanowią wróżbę złych następnych lal, jak np. wojny, suszy, nieurodzaju, głodu, pomoru na bydło

238
WIELKI WÓZ eksplikacja WIELKI WÓZ eksplikacja _______________ '239
i ludzi. K 17 Lub 72, podob. K 46 Ka-S 462, K 7 Krak 33, Dar ŚrodP 236, Lud 1900/65, Lud 1907/203, Kai Lim 33. 7 - Komety czyli gwiazdy z grzywą, rózgą, miotłą lub warkoczem ognistym, uważa gmin zawsze za przepowiednie wojen, ciężkiego głodu lub pomoru. Gdy jednak ludzie ukorzą i szczerze błagają Boga, natedy odwraca się nieszczęście. Lud 1895/171, podob. Wisła 1889/502, Wisła 1891/628, Wisła 1900/644. 8 - Jedna z informatorek widziała około 30 lat temu gwiazdę z miotłą. Pamięta, że jak gwiazda ta ukazała się, to ludzie bardzo się bali i modlili, gdyż wierzyli, że gwiazda to zamiata miotłą cały świat, a jak przeleci, to nastanie koniec świata. Or L 1938/161. 9 - Kometa, jak się ukaże, strach ogarnia ludzi; mówią że ziemia przewrócić się może do góry nogami i koniec będzie świata; ujrzawszy ją, ludzie modlą się i płaczą; za grzechy ludzkie Bóg ją też zsyła. Wisła 1900/464. 10 - Komety czem są? nie wiadomo; są one zwykle zwiastunami wielkich klęsk na ziemi, zsyłanemi przez Boga na upomnienie ludzi do pokuty. Kometa może zapalić całą ziemię, wywrócić ją i przykryć ją sobą. K 34 Chel 255, podob. Mieś Pog 64. 11 - Gwiazdy z ogonem (komety) zwiastują błyskawice, grzmoty i pioruny, ona zaś sama przepowiednią pomoru, głodu lub wojny. K 48 Ta-Rz 259. BIBLIOGRAFIA: B i r k e n m a j e r Józef, Ten czy ta kometa, JP XIV, 1929, s. 154-155; Chev Dic 2/73; De Vries Dic 109; Herd Lek 67; Kup Astr 1959/6-7/291-294; Kup Pol 69-71; Kup WiM 22-23; N i e b r z e g o w s k a Stanisława, Gwiazdy w ludowym językowym obrazie świata, [w:] JOS, s. 155-156; N u z i k o w s k a Helena, Kometa r. 1812 w Muszynie, Lud 1909/67-69; Szyf MiW 152-153; Szyf Trąd 62—64; U ł a s z y n Henryk, O rodzaju rzeczowników kometa i planeta, JP 1930, nr 15, 8. 54-56; W e i n t r a u b Witold, Ten i ta kometa, JP 1929, nr 14, s. 178; WSrt Hoff 5/89-170.

Według wierzeń rosyjskich cały gwiazdozbiór ma przedstawiać wołu, konia lub łosia chodzącego na uwięzi wokół osi świata Mosz Kul 2/38, ->Gwiazda Północna. Słowiańskie nazwy tego gwiazdozbioru (podobnie jak germańskie i romańskie) odnoszą się przede wszystkim do wozu i woźnicy: pol. wóz, wasąg, furmany; błrus. kol'asa; ukr. viz; ros. voz, woźnica; bułg. kola; serb. i chorw. kola, furmani. Dodatkowo u Serbów i Chorwatów funkcjonują także odnoszące się do wołów, u Bułgarów do niedźwiedzia (mećka) oraz zbójów (chajduci), a w pd. Białorusi do czerpaka, miarki
(karec) Mosz Kul 1/38.
=

Ogpol. nazwa Wielki Wóz Etnl 1989 n i i s 119, Kup Astr 2:19, 241, nawiązująca do w y g l ą d u ma nazwy sy nonimiczne: Wóz Kul MiW 437, Kup Astr 239, Szyf MiW 147, 151, Kup WiM 25, Glad Wiedz 53, Wisła 1900/468, TN Krasiczyn 1985; Duży Wóz, Srogi 'wielki' WÓZ,

-łGWIAZDY, GWIAZDA BETLEJEMSKA.

Wózek, Wbzik, Wozisko, Duże Wozisko Kup WiM 25, Kup Astr 239, KaJasa Kup Pol 83, Kareta, Kareta z Dyszlem, Wasag Gład Wiedz 55, Wóz z Dyszla Kup Astr 239, Kup WiM 25, Woz z DyszJem Glad Wiedz 55, Wóz z Krzywym Dyszlem Glad wiedz 55, Kup Astr 239, Maćków Wóz z Krzywym Dyszlem, Wóz ze Złamanym Dyszlem, Dy-siel, Dysiel Złamany Glad wiedz 55; utworzone od m i e j s c a występowania W.W.: Wóz na Niebie Glad wiedz 55, Niebieski Wóz Kup WiM 25, Kup Astr 240, Wóz na Północy I Północny Wóz Glad Wiedz 55; a n t r o p o m o r f i c z n e : Furman Glad
Wiedz 53, Sych SGKasz 1/288, Kup Astr 239; Duży Furman Kup Astr 240; Z O O m o r f i c z n e : Niedźwiedź Kul MiW 437, Kup WiM 25, Kup Astr 240, Glad Wiedz 53, 59; Duży, Wielki

Stanisława Niebrzegowska

WIELKI WÓZ
Wstęp. Eksplikacja: Nazwy. Kolekcje. Opozycje. Pochodzenie. Ilość gwiazd. Części. Czynności. Obiekt. Czas i miejsce. Przepowiednie. Dokumentacja: Opowieści wierzeniowe i bajki. Relacje potoczne i zapisy wierzeń. Pisana poezja chłopska. Bibliografia

Polski ludowy językowo-kulturowy obraz Wielkiego Wozu wpisuje się (wraz z Kosiarzami, Babami, Małym Wozem, Drogą Mleczną) w widzenie niebajako chłopskiego gospodarstwa. W mitologii g r e c k i e j Wielka Niedźwiedzica to kapłanka Artemidy - Kallisto, przemieniona przez Artemidę w niedźwiedzicę, a przez Zeusa przeniesiona na niebo
Grav Mit 87, Mif Tok 1/U7.

W mitologii c h i ń s k i e j siedem gwiazd Wielkiej Niedźwiedzicy odpowiada siedmiu otworom ludzkiego ciała i siedmiu otworom w sercu Chev Dic 3/344. W kulturze s ł o w i a ń s k i e j Wielki Wóz to grupa gwiazd widoczna cały rok na północnej części nieba, potocznie postrzegana jako wóz, jego koła i złamany dyszel, rzadziej także jako wół, wilk lub niedźwiedź. Wyróżniane (np. przez Serbów i Chorwatów) gwiazdy w tym zbiorze to oprócz wołów także oracz i/lub pasterz.

Niedźwiedź, Niedźwiedzica Kup Astr 240, Glad Wiedz 59, Wielka Niedźwiedzica Lud 1898/414; związane z w i e r z e n i a m i : Wózek Antychrysta, Lucypera 9; inne: Mleczny Wóz (jako wynik kontaminacji nazw Mały, Wielki Wóz i Mleczna Droga) Kup WiM 25, Kup Astr 239; Wóz, co ciągnie przy koniowi, Furmański Wóz (połączenie nazw Wóz i Furman) Glad Wiedz 55. + W.W. i K o s i a r z e razem zachodzą w zimie Glad Wiedz 183, gdy ukazują się na zachodzie, zwiastują lato Glad Wiedz 190. <-> W. W. wchodzi w opozycje wielkości z -* M ał yrn W o z e m i czasu świecenia z -* K o s i a r z a mi i -> B a b a m i. X Według legend pochodzenie W.W. na niebie jest rezultatem kary: zaniepójście do kościoła w święto Bożego Narodzenia 2-3 Bóg przeniósł woźnicę z końmi i wozem między gwiazdy; ukarał furmana za jego za pychę 4; przeniósł między gwiazdy syna, który wiózł swoją matkę-grzesznicę do piekła 5; na rozkaz Pana Jezusa Michał Archanioł zrzucił wóz Lucypera z nieba 9. Według innych wierzeń W. W. to król i jego sześcioro dzieci, umieszczeni na niebie przez Boga, gdy wóz im się złamał i. .*• W W.W. wyróżnia się: c z t e r y gwiazdy Etnl 1989 Bilg 119, piąć gwiazd Kup Astr
241, Glad Wiedz 51, SZeŚĆ Kup Astr 241, S I e d e m TN Krasiczyn 1985, Gład Wiedz 51, OSiem lub

dwanaście gwiazd Gład Wiedz 51. ińr Cztery gwiazdy to koła wozu, następne trzy to d y s z e l 2, 6, który jest złamany lub skrzywiony 6-8. Jest on zwrócony w stronę wschodnią, a tylne koła wozu w stronę zachodnią 2. Koła tworzą układ trapezowaty: W.W. zadnie koła ma syrzyj, u przodka wązyj, dwa konie na przedzie, woźnica na samym przodku Glad Wiedz 51. Jedno z kół jest wytrącone Kup Astr 240, naderwane 2, 4. Niekiedy wyodrębnia się konia

240
WIELKI WÓZ dokumentacja MAŁY WÓZ eksplikacja _______ ___________ 241

(jednego lub dwa), woźnica (furman) Glad Wiedz 51, Kup Astr 241 i mały jeździec [gwiazda ta leży nad trzecią gwiazdą dyszla] Glad Wiedz 57. ■ W.W. i d z i e od wschodu ku zachodowi i niejako cofa się tylnymi kolami

potępiać i sądzić rodziców. Syn pędząc ku piekłu uderzył dyszlem o róg pierwszej bramy i złamał go w polowie. Potem zawstydzony przez anioła puścił konie i odbywaszy wraz z matką pokutę dostąpił zbawienia.] Lud 1895/175, inn e war. zob. Krz PBL nr 2457. RELACJE POTOCZNE I ZAPISY WIERZEŃ 6 - Cztery gwiazdy tak jak Wóz jak ma kola, a trzy jest w przodzie tak, jak dyszel. No to nazywają Wóz. To jest przeważnie na północy. TN Krasiczyn 1985, podob. Szyf MiW 151, Kup WiM 25, Kup Astr
241, Glad Wiedz 51, 55, 57, 119, TN Danachy 1984.

W kierunku ruchu 2, podob. Glad Wiedz 119, Wisła 1898/138.

♦ Michał Archanioł na rozkaz Pana Jezusa zrzucił W.W. z nieba i złamał mu dyszel 9; na W.W. jeździł św. J e r z y K 7 Krak 29, ś w . E l i a s z Etnl 1989 nilg 122. 00 A W.W. widoczny jest nad horyzontem cały rok, lecz chodzi jedynie północną
Częścią 1985. nieba, na południe nie przychodzi Glad Wiedz 118, podob TN Krasiczyn

7-/1 jak jest Wóz dajmy na to, to ma cztery gwiazdy rozstawione i złamany dyszel. To sie nazywa Wielki Wóz, bo jest i Wóz Mały. Etnl 1989 Bilg 119, podob. TN Krasiczyn 1985. 8 - Wielki Wóz śtyry gwiazdy kola, a trzy taki rządecek to dysiel zlomany. Glad Wiedz 51, podob.
Kup Astr 241.

Utrwalają to nazwy: Północny Wóz, Wóz na północy. Sporad. twierdzi się, że W.W. jest na śrvdku świata i kręci się na jednym miejscu Glad Wiedz 118; jeździ po -»Drodze Mlecznej 10.
Po W.W. poznają Czas W nocy Etnl 1989 Bilg 120, Szyr MiW 151, Glad Wiedz 121, 152, 153,

9 - [Wielki Wóz] jest to wózek Antychrysta albo też Lucypera, którego Michał Archanioł na rozkaz Pana Jezusa zrzucił z nieba i złamał mu dyszel. Glad Wiedz 58, podob. Glad Wiedz 55.
PISANA POEZJA CHŁOPSKA

183, 185, Kai Lim 41 i nad ranem Glad Wiedz 152; określają kierunek Etnl lssn niiR 121, Kup
Astr 241, ZwłaSZCZa północny Glad Wiedz 154, 194.

10 - Stoi noc / na skraju wsi / i parasol wznosi, / a na niebie / srebrny kapłan / mszały / gwiazdom głosi, / Wielki Wóz / robotnic pełen / w Drogę Mleczną / skręcił. / Kapłan modły / kończył świtem / i wieś rosą / święcił. [W. Sitkowski] Ad Złote 237.
BIBLIOGRAFIA: Chev Dic 3/343-345; Glad Wiedz 118-123, 176-179; Kop SMit 349; Kup Astr 1958/5/239-241; Kup Pol 82-87; Kup WiM 24-25; Mif Tok 1/116-118; N i e b r z e g o w s k a Stanisława, Gwiazdy w ludowym językowym obrazie świata, [w:] JOS, s. 157-159; S n a r s k a Małgorzata, Konotacja semantyczna nazw gwiazd w polszczyźme ludowej, praca magisterska napisana w ZJP UMCS, Lublin 1985; Szyf Trąd 56-57; Wort HofT 9/679-684.

Wieczorem W.W. jest na zachodzie Glad Wiedz 196, do północy obraca się na północ Glad Wiedz 188; o północy jest na północy Glad wiedz 196; po północy wykręca się na
wschód Glad Wiedz 121, 188, Kai Lim 41.

♦ W przysł. Jak widać Wóz, to siedlaku gotuj wóz, zbieraj z pola Glad Wiedz 197; gdy w lecie widać W.W. na zachodzie, będzie d e s z c z Glad Wiedz 196.

DOKUMENTACJA
-+BABY, DROGA MLECZNA, GWIAZDY, KOSIARZE, MAŁY WÓZ, NIEBO.

Stanisława Niebrzegowska
OPOWIEŚCI WIERZENIOWE I BAJKI

1 - Wielka Niedźwiedzica, a właściwie jak lud nazywa «Wóz» powstał w taki sposób: Na wielkim wozie wiózł król swoją dziatwę i chciał ją zawieźć do nieba; w drodze, juz za chmurami, wóz się złamał i dzieci rozsypał, ale Bóg nie puścił ich już na ziemię 1 w postaci gwiazd umieścił na niebie; razem wszystkich dzieci było sześcioro, a ojciec siódmy. Wisła 1900/468. 2 - Najbardziej wpada ludziom w oko Wielki Wóz na niebie, który wprawdzie posuwa się (pozornie) po niebie tak, jak wszystkie inne gwiazdy, od wschodu ku zachodowi, ale kola tylne ma zwrócone w stronę zachodnią, a dyszel w stronę wschodnią, posuwa się też tylnemi kołami naprzód, nie zaś dyszlem. Dlaczego cofa się tak, wyjaśnia następująca bajka. Jechoł parobek we święto Bożego Narodzenia ze Żydami. W drodze zawodził kołem o piekło 1 musioł w tył cofać. Pon Bóg lak go ukoroł, że ni móg dalej naprzód jechać, ani też cofać sic daleko w tył. I przeniós go na niebo, gdzie do dziś dnia cofo się w tył. Wisła 1898/138. 3 - Furman (Woźnica) - gwiazda Wóz. O niej prawi, iż jakiś niezbożny woźnica jechał gdzieś w sam dzień Bożego Narodzenia, zamiast iść do kościoła. I dlatego wóz mu się rozleciał i między złowrogie przeniesiony gwiazdy. K 48 Ta-Rz 258. 4 - [Kiedyś na świecie było pełno zbójców. Pewien furman jeździł z mlekiem do miasta. By! on bardzo pewny siebie. Chwalił się, że nie boi się jechać przez las, w którym są zbójcy. Może jechać nawet przez piekło. Gdy podjechał pod piekło, zawadził o bramę tylnym kołem, koło oderwało się, a mleko rozlało się. Pan Bóg ukarał furmana za jego pychę i przeniósł go na niebo, żeby ludzie wiedzieli, iż Pan Bóg brzydzi się pychą. Od tego czasu widać jego wóz na niebie z naderwanym kołem, a furmana koło dyszla jak poi konie. Panu Bogu żal było rozlanego mleka i też przeniósł je na niebo. Jest to mleczna droga.] Sych SGKasz 1/288. 5 - Lud ruski i polski zna Wóz ze złamanym dyszlem - wskazuje jako taki konstelacyą Wielkiej Niedźwiedzicy. [Na wozie tym bogobojny syn wiózł swoją matkę, wielką grzesznicę do pieklą. Chrystys Pan postał anioła, aby zatrzyma! syna i pouczył, że dziecku nie przystoi

MAŁY WÓZ

Mały Wóz jest postrzegany w łączności z Wielkim Wozem i ujmowany w ramach „sceny gospodarskiej" razem z Drogą Mleczną, Kosiarzami, Babami, Odbieraczkami. = Oprócz nazwy Mały Wóz Glad wiedz 60, Kup Astr 241, na obszarze Polski występują inne: Wóz; (na Pomorzu, Kujawach i w Poznańskiem) Wózik, Wózek, Mały Wozik, Mały Wózik Kup WiM 26, Kup Pol 88, MaJeriJci Wóz Kup WiM 26, Kup Pol 87, Mniejszy Wóz Kup Pol 87, Mały Furman, sporad. Mała Fura, Biedka (od bida 'wóz o dwóch kółkach') Kup Astr 242, Kup Pol 88, Niedźwiedź, Mały Niedźwiedź,
Mała Niedźwiedzica Glad Wiedz 60, Kup Pol 88, Kup WiM 26.

® Ze względu na wielkość M.W. jest porównywany do -^Wielkiego Wozu -mówi się, że M.W. jest do kartofli, a duży do siana Kup Pol 87. Wśród jego części wymienia się cztery kółka i dyszel Kup WiM 25, który skierowany jest w górę Kup Astr 241. Najbardziej widoczną i najjaśniejszą z gwiazd M.W. jest ->Gwiazda Północna Kup WiM 25. Dzięki tej gwieździe, znajdującej się zawsze w tym samym miejscu, M.W. jest łatwo rozpoznawalny na niebie. Wśród gwiazd MW., w Krakowskiem wyodrębniają również Warsztat św. Józefa Lud 1895/173 i 174.

Inne nazwy to: Panny. Kup Astr 234.gdy w zimie są wysoko na niebie Glad wiedz 191.w pow. U Serbów i Chorwatów funkcjonują nazwy śćapi. Glad Wiedz 42-43. 185.w pow. Stajenka Betlejemska Kai Lim 30-31. śtapac 'kij.wsch. Sarzyna 1984. 191. 190. gdy wschodzi. Trójca Święta . Bibliografia Najczęściej dostrzega się t r z y gwiazdy (co zostało utrwalone w nazwach) 7. ósmą . pd-zach. 158. Weźze Kasiu grzebień. zwiastują lato Glad wiedz 190. 192. w s c h o d z ą . Trójca . śtapovi utworzone od śtap. -►GWIAZDY. W jesieni K. Kup Astr 233. orało. ś w i e c ącałą noc Glad Wiedz 191. 185. Mosz Kul 2/33. 189. na południu 3. Ilość gwiazd. znajduje się zawsze n a północy Kup Pol 87. idą krokiem jak gęsi Mosz Kul 2/31. Kup Astr 1958/5/239-241. Rosja). gdy są na dwa chłopy nad stodołą Kul MiW 437. Kup WiM 26. WIELKI WÓZ. świecenie. K. 189. Wieliczka Glad wiedz 49. śtapci. Grav Mit 141. że gwiazdy te w lecie są zupełnie niewidoczne Glad wiedz 98. pd. Wygląd. Wskazują północ . najczęściej mówi się.Mif Tok 1/116-118. Gwiazdy św. w Małopolsce i na Górnym Śląsku Kosy Kup Poi mapa nr 8. Dokumentacja: Przysłowia. 191.243 KOSIARZE 242 _______________________ KOSIARZE .w pow. gdy zachodzi". Orion zrodził się z moczu i dlatego „konstelacja Oriona przynosi deszcz zarówno wtedy.na Warmii i Mazurach. Kosce. Kosiorki Kup WiM 27. Kosyniery Glad Wiedz 34. w jesieni . Koścowie. na niebie. godzinę trzecią . 185. Śląska i w woj. Przepowiednie. powszechnie określano czas w c i ą g u d o b y oraz porę r o k u Szyf Trąd 54 i 55. na wiosnę razem przestają świecić. Kośniki (rdzenna Polska). Stanisława Niebrzegowska * Św. miesiąc przed Godami pokazują się około ósmej wieczór Glad Wiedz 153. 6 lub rząd k o s i a r z y 4. Ś w i e c e n i e . śtdpi. 188. białostockim Glad Wiedz 43. 48. Wojciecha Glad Wiedz 50.eksplikacja eksplikacja A M. podob. Eksplikacja: Nazwy. prątek'. Glad Wiedz 157. gdy zbliża się wiosna Szyf Miw 150. a następnie znikania. A 00 K. na wiosnę Glad wiedz 98. przed północą Kai Lim 38. rozcesaj mi włosy. rolnica MoszKul 2/37-38. laskę Glad Wiedz 188. i W i e l k i Wóz zachodzą razem w zimie Glad Wiedz 183. Mosz Kul 2/37.są nisko nad ziemią Szyf MiW 149. raciborskim Glad Wiedz 49. górą chodzą w grudniu i styczniu Glad Wiedz 107. Koścy w niektórych okolicach Karpat. Kosarze Glad wiedz 34 . Nazwy najczęściej spotykane w Polsce mają podstawę socjomorficzną i odsyłają do realiów wiejskich: n a r z ę d z i (ze względu na kształt i funkcje): Kosa.o szóstej rano Kai Lim 39. 195. 196.z wieczora Glad wiedz 107. gdy ukazują się na zachodzie. Kosy (Czechy. Czynności: ruch. Kosok w pow. 194-196. Drogą Mleczną. Wedle innych wersji mitu. W połowie marca ukazują się na niebie o dwunastej w południe Kai Lim 39. w polowie września . W t r a d y c y j n y c h kulturach gwiazdozbiór Oriona jest łączony z pewnymi wydarzeniami mitycznymi lub zajęciami gospodarskimi. na św. Kup WiM 27. Słowenia). Szyf Trąd 55. dwunastą . idą ku dołowi. pd-wsch.nazwa „radło": rdlo. ZWAK 1888/137. piątą . w zimie pokazują się z wieczora Glad . Kośniki. p o k a z u j ą s i ę jesienią Glad wiedz 98. Najpowszechniejsza na terenie Słowiańszczyzny dla pasa Oriona (lub nawet całego Oriona) nazwa została utworzona od nazwy kosy lub kosiarzy: Kosiarze (Białoruś. niekiedy Wymienia Się trzy gwiazdy na kosę i trzy na kosisko Kup Astr 233. 185. Jakuba wychodzi jedna laska Kos (gdy wyjdzie druga. zmieniają miejsce na niebie. 185. 189. A Wstęp. W kulturze s ł o w i a ń s k i e j Orion był postrzegany w stałym układzie z Plejadami: razem idą po niebie. Według pojawiania się K. jesce wyży kosy. tydzień po Jadwidze (16. Wawrzyńca lub św. nad Wielkim Wozem Glad Wiedz 60.są na wschodzie Glad Wiedz 192. 195. 191. Mazowszu. zbliża się zima) Glad Wiedz 102.są na północy Glad Wiedz 192. K. Pochodzenie. + K. jak i wtedy. i centralna Polska. części Lubelszczyzny Kup Poi mapa nr 8. Trzy Jutrzenki . Kosari (Ukraina. gorlickim. GWIAZDA PÓŁNOCNA. 184. KOSIARZE Pas Oriona. Kolekcje. najbardziej i najdłużej widoczne są w zimie Kup Astr 233. dwie kosy Red. W pieśni weselnej umieszczane wyżej'niż księżyc: Wysoko miesiącek. a po upływie określonego czasu znów pokazują się na wschodzie Mosz Kul 2/34.W. Białoruś.w pow. przemieszczając się ze wschodu na zachód. Izydor dopomagający ludziom w czasie klęski wraz z kosiarzami zamienia się w konstelację 2.są na chłopa Szyf MiW 149. Orion ® Swoim układem przypominają k o s ę 5 . Odbieraczkami).o północy Kai Lim 39. BIBLIOGRAFIA: Glad Wiedz 60-67. w Bułgarii . Miejsce i czas. 195-196. a zachodzą na Wojciecha. czwartą . także gdy (w zimie) znajdują się na południu Glad wiedz 185. pojawiają się na niebie pod koniec lata lub jesienią Glad Wiedz 102. Relacje potoczne.X) wschodzą o w pół do szóstej wieczorem Kai Lim 38. 190. centralne Karpaty. Or L 1938/161. Glad Wiedz 42. zajmowanego położenia. • Jeśli idzie o cykl roczny. w czerwcu . Kup Pol 87-88. ludzi używających tych narzędzi. W polskiej kulturze ludowej Orion jest postrzegany jako grupa trzech lub sześciu gwiazd przypominających kosę lub koszących mężczyzn i współtworzy „gospodarski" obraz nieba (z Wielkim i Małym Wozem. j e d y n k ę f>. 194. na środku nieba lub najwyżej na niebie Glad Wiedz 184. Sierp w pow. Legendy. a który przy uderzeniu w skałę zamienił się w kosę Gal star 43. za nimi z kolei idą -»Odbieraczki. raciborskim Glad Wiedz 41-43. 191. Kup WiM 25-26.gdy są w górze. w Suwalskiem i pn. zaraz za slunkiem Szyf Trąd 55 czyli od wschodu ku zachodowi Glad wiedz 106. kijek. Kup Astr 233. Babami. ustawionych w szeregu: Kosiarze. Trzy gwiazdy w kupie . Or L 1938/161. zawsze idą za -*Babami. którym Lucy per chciał uderzyć Pana Boga. gorlickim. 192. 188-191. do 1 i c z b y g w i a z d najbardziej widocznych w tym gwiazdozbiorze: Trzej Królowie (Mędrcy). trzy gwiazdy drugiej kosy są mniejsze i ciemniejsze od pierwszych Mosz Kul 2/36. Mosz Kul 2/37. W mitologii g r e c k i e j Orion był myśliwym ugodzonym za zalecanie się do Plejad (-^Baby) strzałą Artemidy i przez nią przemieniony w konstelację Grav Mit 140. Jest to drąg. ralica. = ■ Ruch. łęczyckim. Polska).

Glad Wiedz 110. 4* Przepowiednie oparte były na widoczności K. prawda? Tak. ku zachodowi . Pomocniki.No Kosiarze.Nie zejdzie ciepła na ziemię rosa. Kai Lim 39. tak jak jedynki. Stanisława Niebrzegowska DOKUMENTACJA PRZYSŁOWIA IA . Lublin 1985. że jest godzina czwarta po pólnocku.. rzęda jakiegoś były.Grabcze Glad Wiedz 35. . Red Gorajec 1984.gdy ma nastąpić lato Glad Wiedz 189 i 190. W pOW. jak moja mama opowiadali . IB . praca magisterska napisana w ZJP UMCS. Kup Astr 1958/5/233-237. Mosz Kul 2/29-38. Glad Wiedz 195. to znak byl. TN Krasiczyn 1985. jak na ziemi tkwił jedną częścią w skibie. zawsze znajdują się za K o s i a r z a m i Glad wiedz 35 i 36. w formie kosy. Wojciecha (23. św. Kup Astr 233 i 234. sandomierskim za O. Idą ku wschodowi. póki się z słońcem nie zetknie kosa.rolnik i oracz .: Nie będzie cieplej rosy. że przynoszą one Kosiarzom śniadanie Glad Wiedz 35 i 36.IV) nie zajdą wieczór kosy.. w Krakowskiem przepowiadają także.: Jeżeli kosy zajdą wczas wieczór w dzień św. RELACJE POTOCZNE Kup Pol 90. 80.[A dlaczego te gwiazdy nazywały się Kosiarze? ] A bo takie te gwiazdy jakoś tam szli. NIEBO. dopóki nie zejdą wieczór kosy Glad Wiedz 158.nie było zegara . które świecą r z ę d e m obok siebie Glad wiedz 35. Wczesną w i o s n ę i ciepło zapowiada zachód K. ts. Kosiarze. Pumocnice zy Śniadaniem.. LEGENDY ->nieba jako w i e l k i e g o p o 1 a. -►BABY.Ja nawet tak pamiętam. Kup Pol 88-94. Posilali się oni chlebem anielskim przynoszonym przez aniołów. ODB1ERACZKI. Baby. . N i e b r z e g o w s k a Stanisława.to późna. Od tego nazwa powstała Kosiarze. to się ludzie spodziewają cieplej rosy. czyli Kosiarze tak zwane były. „grabiące" kłosy i pomagające koszą cym mężczyznom . W porównaniu jednak z Kosiarzami są one mniejszej wielkości Kul MiW 437. Glad Wiedz 35 i 36. idą kobiety „odbierające" zboże. Kup WiM 26. Zbieraczki. Ubieraczki Glad wiedz 35 i 36. Kup Astr 233 i 234 funkcjonują liczne nazwy synonimiczne. Kup Astr 233. Kup Astr 233. podob.. na którym pracują „niebiescy żeńcy": po męskich 2 . Na podstawie czasu ich zachodzenia w dniu św. Pług zagłębiony jest w niwę niebieską tak.to na Wojciecha ciepła rosa. Podbieracze Kup WiM 26. Szyf Trąd 54. Mosz Kul 2/34. dopóki na Św. gdy zbliża się zima. s u c h y . Kucharki ze Śniadaniem Glad wiedz 35. Krz PBL nr 2458. so. Jędrzeja (30.Grabarki Szyf Trąd 54. gadajo. Wojciecha. którą współtworzą też: Droga Mleczna. Etnl 1989 Bilg 119. Pumocnice zy Śniadaniem Kup Astr 234. Jędrzeja.244 __________________________ KOSIARZE . TN Krasiczyn 1985. Dopóty nie będzie wiosny. To "oni gadali . dopóki nic zejdą na zmierzchu kosy.XI) ID. (30.To tak samo wyglądajo jakby te gwiazdy so tak ułożone. 160-176. 5 . To so tak równo te Kosiarze. Konotacja semantyczna nazw gwiazd w polszczyźnie ludowej.] Lud 1895/172. Glad Wiedz 110.. Jak zachodzą na zmrok kosy .dokumentacja 245 ODDIERACZKI . Wielki i Mały Wóz. Jak rano zejdą trzy kosy. I były Kosiarze na południu. Glad Wiedz 110. KOSIARZE. będzie m o k r y K IA. Wiedz 191. to ( rz y (lub dwie) gwiazdy Glad Wiedz 35. Kucharki ze Śniadaniem). Szyf MiW 149. Grabiarce Kup WiM 26.eksplikacja 7 . Mif Tok 1/116-118. będzie rok 7 Krak 33. Izydor . Stanisława Niebrzegowska „kosiarzach".. . na mrok k"ośi. Glad Wiedz 93-117. podob.Jak na św. S n a r s k a Małgorzata.. s Na obszarze Polski poza nazwą Odbieraczki Szyf Trąd 54. 6 . Gwiazdy w ludowym językowym obrazie świata. Szyf Trąd 53-55.IV) . to nazywają Kosiarze. ta i ta godzina. w Żywieckiem Żniwiarki Kup Astr 234 i Znaczki Kup Pol 89. Kup WiM 26. Izydora znajduje się na niebie. będzie wczesna wiosna. s. jeżeli później. w dniu św. pokiela nie zajdą na Wojciecha kosy.No. Kup Astr 233. bo to już wygląd kosy. Podbieraczki.to będzie wczesna wiosna.XI) wejdzie kosa . A O. wyróżnia się gwiazdę zwaną Pieskiem Glad Wiedz 35. jaki będzie cały rok: jeżeli po północy w tym dniu zajdą wcześniej. Gdy niebo przybliży się do ziemi. war. GWIAZDY. wówczas. O gwiazdach tych mówi się (na co wskazują także nazwy: Niesiarze. To samo przewidywano z zachodzenia K. NIEBO. Wojciecha (23. o! Takie po niebie.to się spodziewaj cieplej rosy.w przysł.. Kul MiW 437. Niesiarze Glad wiedz 35. w dniu (lub w wigilię) św. w Ostródzkiem . Kup Astr 233. •*• ® O. Jak dzień przed Andrzejem zajdą kosy .porzucił swoje brony i pług i razem z dwoma innymi robotnikami bezpłatnie stanął do kośby. Zastępcę Kup Astr 233. 157. Etnl 1989 Dilg 121. tu prosto świeciły. już Kosiarze. znowu. Wort Iloff 9/684-686. Glad Wiedz 188. K 7 Krak 33.. Pracujący kosiarze cudem boskim zostali przeniesieni między gwiazdy. Rów nież brona i pług św.[Gdy na ziemi panował wielki „pomór" po wojnie i umierali zwłaszcza ludzie starzy. Glad Wiedz 184. K 48 Ta-Rz 259. i to widać. Kuc Mlp 40. żywieckim . będzie on widoczny. [w:] JOS. -+BABY. tak u o takie były. Ji noni zawsze sic znali ten mój ojciec na tych gwiazdach. I oni sie znali na gwiazdach. war. 4 . W pow. Grav Mit 139-142..Grabiarki Kup WiM 26. widać takie gwiazdy trzy większe. tak jak Kosiarze. WIELKI WÓZ. GWIAZDY. związanych z ludowym wyobrażeniem . 3 . ODBIERACZKI Miecz Oriona Odbieraczki są łączone z Kosiarzami w „scenę gospodarską" nieba. Andrzeja BIBLIOGRAFIA. a jak po Andrzeju . Kup WiM 26-27.

Mają one bardzo różne nazwy: Baby. Szyf WiM 150.młode święte dziewczęta. SZeŚĆ Or L 1938/160. Kokoszki Or L 1938/160. z których jedna świeci jaśniej niż pozostałe. Ilość. Kolekcje. Kup Astr 237. pleiddes). (b) z n a g r o d ą: za obdarowanie chlebem Chrystus umieścił na niebie piekarkę i jej sześć córek: największa z gwiazd to kura. Według niektórych przekazów. Według innej wersji mitu Plejady byty kochankami bogów. wyżej). powodując tym samym choroby owiec. Mosz Kul 2/35. a nawet . 28.. widoczne na niebie jako konstelacja Tok Mif 2/317. dlatego należało wtedy ukryć swoje zwierzęta domowe pod dachem Mosz Kul 2/179. zostawszy żoną Syzyfa. W P o l i n e z j i i P e r u uważano. Stożari. siedem 11. Do w y g l ą d u B. Wygląd. a przy niej takie drobne Etnl 1989 Bilg 119. Według mitologii g r e c k i e j Plejady były siedmioma córkami Atlasa. przez które widać światło niebieskie Glad Wiedz 28. Kurczęta. Sito. Siedem Braci. Kup WiM 27. Pochodzenie. m a ł e i d r o b n e gwiazdy to kurczęta. 189. Glad Wiedz 31. Wózek Dusz. Rzadziej Babom nadawano nazwy Grabiarki. Stożary. . Wojciecha (23. x Pochodzenie B. bo idą razem w czerwcu Glad wiedz 185. znane w całej środkowej i zachodniej części kraju Karl SGP 1/28. Łużyce. . Z których = Najbardziej rozpowszechnione na obszarze Polski są nazwy s o c j o m o r f i c z n e j . mniejsze kurczęta 2. które zapytane o drogę. Jedna z gwiazd jest duża. 30. Spital. Czynności: ruch. Jelna 1984. kępka gwiazd Red. Kup Astr 237. Przepowiednie. Słowacja. Wykorzystanie w rachubie czasu i określaniu stron świata. utożsamiając je prawdopodobnie z -*Odbieraczkami. Nazwy te wiązane są z widzeniem -mieba jako wielkiej łąki. dziewięć Kup Astr 237. Sozar (Rosja). (d) z p r z y g o d ą : Baby to wysypane z wozu przez furmana kobiety. Babki. Dokumentacja: Legendy. Vlasci (Bułgaria). rdzenna Polska). Kup Astr 237. Kategoryzacje. które po popełnieniu samobójstwa (na wieść o śmierci sióstr Hyad). Ich powstanie legendy wiążą z zamianą grupy kobiet w gwiazdy za karę (lub w nagrodę) przez Chrystusa. Szyf Trąd 55. podobnie jak -»Baran. W kulturze s ł o w i a ń s k i e j Plejady były wyróżniane jako grupa gwiazd. Karl SGP 2/529. to k Up a (kupka) Kup Astr 237. Or L 1938/160. Lokalizacja i czas. z dziesięć w jednej gromadce. tj. Kul MiW 437. SJP Dor 6/462-163. też o podstawie Baba Glad jedna jest najjaśniejsza Kup Astr 237. Grav Mit 142. Kup Astr 237. legendy etiologiczne wiążą: (a) z karą: Chrystus umieścił na niebie grono kobiet. razem zachodzą na św. który przez pięć lat ścigał je. Ukraina. Szym SDom 22. bowiem jej pojawienie się wiosną na niebie oznacza początek roku wegetacyjnego chev Dic 4/29. Kupka i Kupki Glad Wiedz 30-31. Kwoczka Mosz Kul 2/35. 24. Kwoczka (niekiedy rozszerzone przez dodanie określenia . za którymi idą Baby 4. Szyr Trąd 55 z jedną większą na przodzie Glad Wiedz 31.p. Plejady Kup WiM 27-28. Plejada karolińska) SJP Saym 2/689. Visozary. Mówi się. Glad Wiedz 19. osiem Glad wiedz 31. skupienie gwiazd Kup Astr 239. Glad Wiedz 24-25. został utrwalony w nazwach (zob. Według wierzeń bułgarskich. Jedna z nich. Babki (Czechy. więcej niż siedem Kup Astr 237. od połowy maja do końca października. Kura (Kurka.z kurczętami . Szyf WiM 150. ® Układ gwiazd. polsko-ruskie pogranicze. B. pięć Glad Wiedz 31. widoczna na niebie od jesieni do wiosny Mosz Kul 2/34. Babie Bajki. W języku polskim metaforycznie plejada oznacza grupę ludzi wybitnych. nie wskazały mu jej i. sporad. Kaczka Kup Astr 239. Nazwa ostatnia (powszechna także na Białorusi) wiąże się prawdopodobnie z wierzeniami o ->gwiazdach jako otworach. Vlasi. Kwoka. K 8 Krak 303. Szyf Trąd 55. Po fazie niewidoczności Kwoka strząsa z siebie puch i robactwo na Ziemię. Młodziki Glad Wiedz 29-30. dla L a p o ń c z y k ó w -grupa wierzących. A Ilość gwiazd składających się na zbiór nie jest dokładnie ustalona. Bibliografia Wiedz 24 pow Wadowice.piętnaście Kup Astr 237. Kup Astr 237.nawiązują też nazwy Gromadki Szyf WiM 150.Czechy. które teraz muszą chodzić pieszo Sych SGKasz i/io. 28. dopóki nie przemieniły się w gołębie (grec. Bąk Kramsk 92. 31. Sitko Glad Wiedz lg. Szyf Trąd 55. świecenie. Kwoczki Glad wiedz 3o. Kura. Podania. Polska. Eksplikacja: Nazwy.eksplikacja 247 BABY eksplikacja BABY Plejady Wstęp. według A b o r y g e n ó w australijskich . Kop SMit 886. od sześciu do dziesięciu Kai Lim 37. co jest dowodem wyróżniania jednej. Wraz z matką Plejady stanowiły obiekt pożądania Oriona. 196. it B. największej gwiazdy zbioru: Kura Glad wiedz 19. bydła i koni. Rzeszoto (Białoruś) oraz Vołosozary. podob. Merope. K 7 Krak 32. Nazwa Plejad bywa wywodzona także od grec. (c) z d a r e m : jest to kura podarowana Dzieciątku 3. podob. to gwiazdy małe Or L 1938/160. W wierzeniach I n d i a n Ameryki Północnej Plejady to tańczące święte.bez szczególowszej charakterystyki . 30.Baby. Nazwy o podstawie z o o m o r f i c z n e j częste na południowym wschodzie Polski (pod wpływem gwar ukraińskich) i Górnym Śląsku to: Kurki Glad wiedz 24. Zeus umieścił na niebie w postaci gwiazd. Grabiarze. w porze dobrej do Żeglugi Kemp Slnd 341. rdzenna Bułgaria i Macedonia). pd. Vlastovice (Słowenia) Mosz Kul 2/35-36. Przeważa jednak nazwa w l. a największa z nich kura Glad wiedz 31. tworzą kolekcje z K o s i a r z a m i i s ł o ń c e m . wyróżniających się w określonej dziedzinie (Plejada aleksandryjska. Kwoka) Z kurczętami Karl SGP 2/546. jedenaście Szyf Trąd 55. plew 'płynę statkiem' i wiązana z czasem ich świecenia na niebie. 30. koszonej przez -^Kosiarzy. W polskiej kulturze ludowej Plejady są postrzegane jako grupa siedmiu gwiazd. Szyr Trąd 55. okres niewidoczności Kwoki na niebie był wiązany z wysiadywanim przez nią jaj Mosz Kul 2/468. B. Glad Wiedz 31. więcej jak dziesięć Kup Astr 237. gwiazdy Or L 1938/160. Inne nazwy z motywacją mniej przejrzystą to: Panny. Wygląd B. Kwoka Kai Lim 37.IV) Glad wiedz 185. Kurczątka Glad wiedz 24-25.246 __________________________ BABY . także Sito Glad Wiedz 19. to gwiazdozbiór 1. gwiazdy w kupie Or L 1938/160. że jest ich duŻO naokoło siebie TN Krasiczyn 1985. podob. Glad Wiedz 31. że ta właśnie grupa gwiazd patronuje rolnictwu. 24-25. Zbieracze Kup Astr 239. g r o m a d a (gromadka) małych gwiazd Or L 1938/160. wstydziła się związku ze śmiertelnikiem i dlatego dziś świeci słabiej na niebie Tok Mif 2/317. + B.

196. zaczęły pogwarkę (rozmowę). na wiosnę Glad Wiedz 191. ale one wcale na to nic. B. do piątego razu. giną. wyminęli baby. -►GWIAZDY. Zniecierpliwiony Chrystus. ze wschodu na zachód Szyf wiM 150. że B. W październiku widać je na wschodzie wieczorem Glad Wiedz 108. Glad Wiedz 93-117. bo wschodzą i zachodzą ze słońcem Glad wiedz 101. ze ostały za niemi cedźkaj w tyle. w s c h o d z ą Sych SGKasz 1/10. Od listopada do marca widoczne są całą noc Szyf Trąd 56. IUI. zwracały uwagi i wciąż z sobą rozmawiały. językowo utrwalony jest jednak pogląd przeciwny. praca magisterska napisana w ZJP UMCS. wschodzą w pół do szóstej wieczorem Kai Lim 38. bo mu się śpieszyło. BIBLIOGRAFIA: Chev Dic 4/28-29. 80. które nie odpowiedziały Chrystusowi na pytanie o drogę. 151. jak kuka czy kuje ona z wiosną (od Tiburtii do Johannis).echnie też znaną jest pomiędzy wieśniakami gromada gwiazd. nie świecą. zajęte swą gawędą. z a c h o d z ą . to zbliża się zima Glad Wiedz 158. jeżeli pogodno zapadają. W październiku w tydzień po św. są niewidoczne Glad wiedz 101. Jedna z gwiazd (Kwoka) świeci najjaśniej Kup Astr 237. znikają po św. Lud 1895/175. 190. kończą się. K 7 Krak 197. mc świecą w lecie Glad Wiedz 189. piekarz odmówił go. Znikają na łato Glad wiedz 185. W sierpniu Glad Wiedz 184. są na trzech chłopów od ziemi Glad wiedz 190. są niewidoczne Glad wiedz 97. są w połowie nieba Glad Wiedz 195. K 7 Krak 32. nie ma ich. 191. nad ranem świecą na zachodniej stronie nieba Glad wiedz 194. posłał ucznia swego po dar chleba. bo mu niesporo jechać. na zachodzie Glad Wiedz 191. Kai Lim 39. w październiku i listopadzie Glad Wiedz 104. kasik pójdą. że B. W grudniu wczesnym wieczorem świecą na północno-wschodniej części nieba Glad wiedz 194. N i e b r z e g o w s k a Stanisława. czerwcu i lipcu B. Stanisława Niebrzegowska . S n a r s k a Małgorzata. Wisła 1900/468. pogodną zimę. zawsze stoją na środku nieba Or L 1938/I6i. za karę cale grono kobiet umieścił na niebie i nazwał gwiazdozbiór ten Babami. 194. wychodzą Glad Wiedz 189. 3 . Mosz Kul 2/29-38. Jerzego . piekarz zaś zamieniony w kukułkę. zadek i dyszel u wozu.następnie kwoczkę umieszczono pomiędzy gwiazdami na pamiątkę. 2 . Mif Tok 1/116-118. . są wysoko Glad Wiedz 152. PODANIA 4 . Jesienią B.Ten furman woził po niebie św. [w:] JOS. nie odpowiedziały Chrystusowi. tj. zimy: zachodzą pochmurno.Baby za kosiarzami grabią siano niebieskie dla mającego się narodzić Jezusa. i za to przeniesioną jest na niebiosa. silą tego. Kup Pol 94-101. drugi. B. Kai Lim 38| c h o d z ą kupami K 7 Krak 32. Porzekadło gospodarskie: trzeba żyto siać. Jesienią i w zimie ś w i e c ą całą noc Glad wiedz 189. Regularne pojawianie się i znikanie B. którą słonko robzi Szyf Trąd 56. na południowo--wschodniej części nieba Glad wiedz 192. którą nazywają Kwoczka z kurczętami. Syn Bóg zapytał się raz. Glad wiedz 184. 195. widzialnemi są i Plejady na niebie. KOSIARZE. bo to sianko niebieskie. 190. na pięciu chłopów od ziemi Glad Wiedz 190. Wort HofT 9/686-689. Stoją na środku nieba Or L 1938/161.X) B.Baby to kobiety. nigdy nie zmieniają swego położenia Glad wiedz 98. w październiku Glad wiedz 190-191. we wrześniu Glad wiedz 185. Chrystus chodził po świecie. znajdują się na wschodzie słońca Glad Wiedz 190. 190. zmieniają swe położenie w ciągu nocy Glad wiedz 190: ido drogo.co uszły dalej. Udz Krak 92. wilgotną zimę znaczą.a terez dostał nakaz. idą razem ze słońcem. 348. i tak długo. które kosiarze skoszą. Grav Mit 141-142. Szyr Trąd 55-56. kryją się Mosz Kul 2/33 zniżają się nad ranem Glad Wiedz 196. Kup WiM 27-28. Ma to być podarunek od pastuszka ofiarowany przy Narodzeniu Pańskim .Kwoczka z kurczętami to dar pastuszka dla nowonarodzonego Jezusa.dokumentacja 249 DOKUMENTACJA ■ R u c h. s.248 BADY eksplikacja BABY . przed chatą siedziały kobiety (baby) i gawędząc zabawiały się ploteczkami o sąsiadach. choć spotyka się też opinie. Na niebie także są Baby. 184. piekarka zaś z sześcioma córkami dala mu go tajemnie. znajdują się na niebie przed Kosiarzami Szyf WiM 150. WiM 150. 156-157. Za kosiarzami jedzie furman wozem. W sierpniu lub We wrześniu Glad Wiedz 104. W marCU Glad Wiedz 185. Kup Astr 1958/5/237-239. Lublin 1985. Glad Wiedz 194. podob. B. Konotacja semantyczna nazw gwiazd w polszczyźnie ludowej. 188. które poczęstowały Chrystusa chlebem. (wraz z Kosiarzami) znikają z nieba na św. z nieba stało się podstawą obliczania czasu. Pows7. na środku nieba Glad wiedz 106.VI) Glad wiedz 185. Jak widać B. Piotrze (29. w przoprzek. 190-191. cejco gadać do siebie. Glad Wiedz 193. + W y k o r z y s t a n i e w r a c h u b i e c z a s u i o k r e ś l a n i u s t r o n świata. O początku Plejad taka gadka: Chrystus przechodząc koło piekarza. na wschodzie Glad wiedz 191. 184. Szyf LEGENDY 1 . bo gromadki zeszli z nieba Szyf Trąd 56. W kwietniu Glad Wiedz 191. a baby grabiami zgrabią. 196. 77. na niebie mówi się: nie widać Bab.Baby to piekarka z sześcioma córkami. żeby zwieźć siano. potrzebne będzie w Boże Narodzenie dla nowo urodzonego Pana Jezusa. Tak było: najprzód poszły baby z grabiami. A 00 B. 195. przypisuje się w tradycji ludowej właściwość poruszania się po niebie. o północy świecą na południu Glad Wiedz 192. jak zwyczajnie niewiasty . 193. gasną. 195-196. za Kosiarzami 4. 193. Kosiarze pilnują się Babek Mosz Kul 2/31. znikają. 160-176. ♦ Przepowiednie: w i o s n y : Baby w zorze zachodzą Glad Wiedz 157.IV) Glad Wiedz 185. 196. ale przykrą w mrozie obiecują ZWAK 1882/196. Pokazują się przy końcu czerwca lub na początku lipca Glad Wiedz 104. Wojciecha (23. 189-190: w maju. w jesieni wschodzą o cztery godziny wcześniej niż Kosiarze Kai Lim 38. Gwiazdy w ludowym językowym obrazie świata. ma Ą konie w lejcu. U Rusinów nazywa się Kuryczka. 420. Jadwidze (16. Bóg zbliżył się do gromadki i zapytał o drogę. 0 okresie niewidoczności B. widać to dobrze jak on ciągle kolami w tyl cofa. jesienią Glad wiedz 185. Niedaleko szli kosiarze z kosami na ramiączku i nic nie mówiąc. Ś w i e c e n i e .

ale czarci warząc napitek 'pierwszą wódkę'. GWIAZDY. że jest ich znacznie więcej.N. by podnieść chleb. Po śmierci. lecz będą widoczne wtedy. Św. Piotra zesłana do piekła za grzechy. w chwili „obrachunku" ze św. zaczęła prosić go o wybawienie. Św. abywyciągnął sobie z błota ten chleb. S. -►GWIAZDY.N. bardzo bogaty człowiek wiózł na wozie bochenki chleba. ts. Jana. porwali je. gwiazdy Włosów Bereniki Sito pochodzi od Trzech Króli. aby sądzić ludzi i krzyż ten weźmie do ręki jako berło Kai Lim :ii. W czasie spadania z góry dzwona się popsuły tworząc odstępy (= szczerby). dzięki czemu bogacz dostąpił zbawienia Lud 1895/174. by wraz z nią dostąpić zbawienia. GWIAZDY S. Sitem posługiwała się Matka Boska. W drodze na targ spotkał go dziad i prosił o jałmużnę. Do tej figury zalicza się pięć gwiazd drugiej wielkości. nad którą znajdują się Niewiasty i Gwiazda św. Matka św. a szamocąc się i strząsając dusze przerwała sznur i wpadła jeszcze głębiej w ogień piekielny. Według legendy. Pan Jezus umieścił podarek na niebie.: Kra PBL nr 804.N. Wówczas część sita spaliła się. WAGA Grupa gwiazd przypominająca wagę. Marek tłukąc się po piekle odzyskał je z rąk szatańskich i zawiesił Sito na dawnym miejscu Lud 1895/175. na jej szlakach ważone są dobre i złe uczynki po śmierci. Kra PBL nr 2456. Piotr wstawił się za matką u Boga. . a następnie zostawili je Panu Jezusowi wraz z darami. które do niego włożyli. S. Korona Północy SITO Według legendy w koło to została wpleciona św. wierząc. -►BARAN. wyprosił d la niej laskę i rzucił sznur. lecz świecący i położył go na wadze. Kop SSym 444. Ona oburzyła się. Sznurek z guzami znany jest w Krakowskiem. Przerwana część sznura wisi nadal na niebie i widać go z guzami świecącymi niby gwiazdy Lud 1895/176. Lubelskiem i Sandomierskiem. na którym zrobił węzły. BIBLIOGRAFIA: Kop SMit 349. gdy Syn Boży zasiądzie. przy tej grupie Droga Mleczna rozwidla się na dwa szlaki Kai Lim 31. że jej syn jest klucznikiem do nieba. Czarownicy i „zatraceńcy" figury krzyża z ziemi nie widzą Lud 1895/176.N. aby mogła się po nich łatwiej wspiąć. Według podania. OGIEŃ PIEKIELNY. BARAN gwiazdozbiór Barana Według opowiadań ludowych jest to ten sam baran. w miesiącu. Piotra. gdy dowiedziała się. aby „odwar" przecedzić. należy do gwiazd pasyjnych. nie zabłocony.N. Katarzyny świeci w listopadzie. 37-38. nadszedł ów dziad niosąc chleb. -►BABY. w którym męczenniczka weszła do nieba Lud 1895/173. podobnie jak otrzymaną od pasterzy kokoszkę (->Baby) Kai Lim 30. SITO. którego pasterz Wojciech ofiarował Dzieciątku. -►GWIAZDY. S. Inne dusze czepiały się matki Św. -►GWIAZDY. KOŁO ŚWIĘTEJ KATARZYNY S. gdy bogacz nie miał co położyć na wagę. a po wniebowzięciu zawiesiła je między gwiazdami. Sypali oni sitem owies koniom. nadto war. S. bogaczowi nie chciało się jednak zejść.250 WAGA .eksplikacja 251 BARAN eksplikacja SZNUREK Z GUZAMI KRZYŻ ŚWIĘTY gwiazdozbiór Węża lub Smoka Łabędź Grupa gwiazd zwana Krzyżem Świętym. ale nic od bogacza nie otrzymał. Michałem. Najjaśniej Koło św.N. Wcześniej Sito było znacznie większe. Droga była wyboista i jeden z bochenków spadł z wozu. skąd żaden glos nie dochodzi. -►GWIAZDY. Katarzyna i stoczona ze skalistej góry. Powiedział więc dziadowi.

Strychy Jasno Czerwone. Kup Glad Wiedz 81. Kup Pol 104. Boże Wrota Glad Wiedz 79. Gościniec Św. (Małopolska. Kup Pol 103. Krakowski Gościniec 10. z/od Warszawy do Krakowa Kup Astr 243. która znajduje Się pod ziemią Glad Wiedz 88. (śląsk. Mosz Kul 2/39. Relacje potoczne i zapisy wierzeń. 196. Droga Ptasza. Eksplikacja: Nazwy. (f) c z a s u : Nocna Droga Glad wiedz ar. Kup Astr 243. Pożoga Glad Wiedz 85. Droga z raju do nieba. nazwy) -jest opisywana jako jasna wstęga Glad Wiedz 88. Polesia. (e) p r z e p o w i e d n i p o g o d y : Droga Pogody (na pogodę. x (b) u m i e j s c o w i e n i a : Światło Niebieskie Glad wiedz 85. Nowy Targ. Pomoda (od pomloda 'chmurka. gościniec do Rzymu Lud 1900/66. podob. Droga dla dzikich gęsi Kup Astr 244. Droga do zbawienia. Trzeci typ nazw słowiańskich wiąże Drogę Mleczną z wielkimi miastami: Droga do Rzymu. Częstochowy. Droga Duchów Kup Poi 104. sssi 2/181. kuma lub popa. zbuntowanym aniołom i po niej strącił ich do piekła 15. łukowskim: Trakt Glad Wiedz 82 . Droga do Mogielnicy Glad Wiedz 83. Glad Wiedz 83. podob. Miejsce Przepowiednie. Czas. chev Dic 1/403. do pogody). podob Kup Pol 105. Częstochowska Droga Szym SDom Wstęp. Pol 104. Ptasięca Kup Astr 244.. Mosz Kul 2/39. Jaśni Prag Glad Wiedz 85.5. Droga na Kalwarię (do Kalwarii) 13. Kul MiW 437. Wadowice. rozlanego mleka i haftowanej szaty Mir Tok 1/116-117. drzewa. Krakowa. Droga ze Skępego do Częstochowy Kup Astr 243. jednoczłonowe nazwy polskie .Droga Umarłych Kup Pol 104.Droga Boga Glad Wied?. Strychy (Strych). Jakuba Glad wiedz 81. D.M. metaf. po której dusze zmarłych odchodzą w postaci ptaków ze świata ziemskiego w zaświaty lub drogą do miejsc świętych chev nic 4/402-403. S ł o w i a n i e (na terenie Łużyc. Droga do raju. ZWAK 1889/77. Droga św. Droga Batyja Mosz Kul 2/39. Glad Wiedz 77.którymi są ciała niebieskie: Droga Gwiazdowa. 8 i . Kup Pol 103. Mazowszu z Podlasiem: Gościniec Glad Wiedz 77.kojarzona z m l e k i e m i jego bielą (zob. Droga Wojenna (jak NapoUin sed na rusk'iego) Kup Pol 107. Kup Pol 105. Kup Pol 105. Gościniec św. Pisana poezja chłopska. Kup Pol 105. Glad wiedz 81. Biała Droga Glad Wiedz 85. Wierzy się. przez/bez niebo) Glad wiedz 79. Bywa porównywana do rzeki. Droga Przodków. Droga do Warszawy Glad Wiedz 83. W wyobrażeniach różnych ludów świata Droga Mleczna jest miejscem przejścia ze świata ziemskiego do świata boskiego Herd Lek 33. (c) celu. Wrota do nieba. 1. WawrZyjlCa Glad Wiedz 81. Kup Pol 105. śladów stóp. (w Żywieckiem) Droga Matki Boskiej. słoneczkowa matka tamtędy jeździła 1 został znak Glad wiedz 85 pow. ptaki i zwierzęta: Droga Ptasia 4. kumova(-e) slama (seno) l u b popowa{-e) slama [serw). Kup Pol 104. Zora po niebie (na niebie) Glad Wiedz 8. Droga dla ptaków Kup Pol 103. Droga Świętych Kup Astr 244. Białorusi. które miały wypaść z worka niesionego (wiezionego) przez złodzieja. Zopyra (Zapyra) (od 'chmura'). 24. Droga św. bułg. Droga Zwierzęca. W polskiej kulturze ludowej Droga Mleczna obrosła licznymi interpretacjami mitologicznymi. Kijowa. podob. duże miasta . Mleczny Gości niec Glad Wiedz 84. Mosz Kul 2/39. Kup Astr 213. 83. Glad wiedz 81. Droga z Jeruzalem do Betleem Kup Astr 243. Droga na deszcz. Nowy Larg) Droga Słoneczkowa Glad Wiedz 85. Droga Księżyca Glad Wiedz 85. (g) inne nazwy to Droga Krwawa 29.są zwykle rozwijane w dwuczłonowe zestawienia. Mosz Kul DROGA MLECZNA 2/39. Smura (od 'mgła' lub 'chmura') Kup Astr 244. Droga do Kępcyn Glad Wiedz 83. Mleczny Pas Kup Astr 244.) Droga z Częstochowy na Kalwarię. Jeruzalemska Pan Bóg wytyczył D. Gościniec od Krakowa do Łodzi Kup Pol 105. Kup Pol 105. Wskazówka Czasu Nocnego Glad Wiedz 85. Droga do Piekar. Lubelskie) Droga Dusz 26. Droga Zwierząt Kup Astr 244. Matka Boska przeszła po niebie i został ślad w postaci D. Jakuba 24. dusze zmarłych . Czynności. Poczajowa. Droga od Budapesztu na Warszawę. Szym SDom 152. 106. Droga do Gietrzwałdu Szyf Miw 152. rdzennej Polski. Bohaterów sssi 2/181. którym w szczególności są: mieszkanie Boga i świętych Droga (Gościniec) do nieba (po niebie.(Warmia) Droga do Olsztina Szyf Miw 152. żurawia. Droga Dusz (Pokutujących) Kup Astr 244. Kup Astr 244. Kup Pol 106. które Bóg przeniósł na niebo Sych SGKasz 288. które znalazły swój wyraz w różnorodnych nazwach oraz objaśniających je opowieściach wierzeniowych. SSSI 2/181. Furman (->Wielki Wóz) zawadził kołem wozu o piekło i rozlał mleko. biały obłok'). że jest drogą. Cesta Mleczna. Pasmuga s. Glad Wiedz 81 pow.Droga. Jerozolimy. Droga do św. Inaczej interpretują Drogę Mleczną Słowianie południowi. (wsch. Mroźna Droga Glad Wiedz 85. gęsia. Gościniec na Warszawę Kup Pol 105. Pochodzenie. Mgławica. Droga do Krakowa Mosz Kul 2/39. Odpowiadające takiej interpretacji nazwy to: słoweń. Kup Pol 103. Dibliografia. tworzone od: (a) w y g l ą d u : Droga Mleczna.M. Droga Gęsia Kup Astr 244. Droga do Jerozolimy 19. Droga Księżycowa. (d) mitycznych i domniemanych u ż y t k o w n i k ó w . Mosz Kul 2/39. przez którą widać niebiański ogień Herd Lek 33. b i a ł a 3 (z białego . KuP Astr 243 i 244. dla których Droga Mleczna jest usypana słomianą sieczką lub sianem. Kup Pol 105. Kup Pol 105. Kup Astr 243. Kup Astr 244. Kup Pol 104. Części. Strale. kumovska slama. serb. Litwy) dają jej nazwy: ptasia. Żurawia Mosz Kul 2/39. i chorw. w Małopolsce i wsch. (w centralnej Polsce) Droga (Gościniec) do Częstochowy 13.DROGA MLECZNA eksplikacja 253 Cesta GlaH wiedz Ri. ® D. = Najprostsze. Polska) Gościniec przez/bez niebo Kup Astr 243.M. osoby boskie i święte . Eliasza Kup Pol 104. Wygląd. Jest też traktowana jako dźwigar nieba Chev Dic 4/402 l u b szczelina w sklepieniu niebieskim. podob. 1/152. Anny. pas (pasmo) gwiazd jasnych 10. miejsca kultu -Droga do Rzymu 13. (pow. na niebie jest znakiem rzeki. 25. Dokumentacja: Legendy. . miejscowości bi b lij n e -Droga do Egiptu Kup Astr 243. Kup Pol 104. kumowa slama.M. Droga Dusz Umarłych 22. Droga Pana Jezusa Glad Wiedz 8i. węża. w pow.

M. 189. d es z c z na drugi dzień .M. a ludzie dostrzegają jedynie cztery rzędy 12. Glad Wiedz 82. 13 .W wigilię Bożego Narodzenia gdy droga mleczna wyraźna. obniża się ku południowi Giad wiedz 152.M.Mówili. Glad Wiedz 79 pow. a słabo będzie deszcz. wyraźna w Wigilię Bożego Narodzenia 2. p r z e m i a n y : D.] Zorza 1901/33/799. gęsta w lecie 5. wyraźna Glad Wiedz 139. wysoko na niebie . a jak za mgłą to pluta. wstępowali w niebo Pan Jezus i Matka Boska 21. Glad Wiedz 78. uńi tą drogą str\tncerii byl'i do p'ekya i na znak je ta droga. Kup Pol 103. to jaj będzie dużo. wyróżniane jest ramię zimowe i letnie. Krzyżu i jest nazywane Drogą Jerozolimską 18. Według niektórych wierzeń D. Kup Astr 245. widoczna w zimę.ciągnie się od północy ku południowi. śj'enty M'iko]faj. chodzą nią dzikie gęsi Kup Astr 244. mnóstwo. pasmuga muw'óm. Hrubieszów. RELACJE POTOCZNE I ZAPISY WIERZEŃ 2 . Sandomierz. a nisko nad ziemią nad ranem 4. pogoda pewna. Matka Boska Kup Astr 243. Szyf MiW 152. masa gziozdecek razem Szyf Trąd 51. św. gwiaździsta. jakby naprawdę droga. bardzo jasna Giad wiedz 139. 11 .do Bramy Betlejemskiej (która znajduje się przy największym zwężeniu D. Glad Wiedz 83 pow.M. podob. mocno śfeci 6. Trzej Królowie do Betlejem Glad wiedz 82. -^gwiazdy. Glad Wiedz 141. a on sam przyświecał wielką księżycową lampą. ZWAK 1882/174. Wisła 1900/465. wiedzie w dwóch kierunkach Lud 1895/170: od wschodu na zimowy zachód Glad Wiedz 141 i Z północy ku południowi 10.M. 8 . Glad Wiedz 141 pow. 4 . św. a druga do piekła. Stajenką Betlejemską. 20. jasna 3. biskupi jeździli do Ojca Świętego Glad wiedz 83. czyste idą do nieba 26.Jutrzenki.Ml'icno droga. Glad Wiedz 81. na Kalwarię. na wschodniej stronie .M. 192. rozwidla się na dwa szlaki przy św.M. Ramię zimowe biegnie od wschodu na zachód .eksplikacja 255 DROGA MLECZNA . MAAE 1908/132.M.M.nad ranem. ańoyov'e śe zbuntowafi i Pan Buk im droga wytyćuu 1 do p'ekya strąćiy. To jo nazywajo ta droga. m l e c z n y rok: D.M. Ramię letnie D. 3 . do Rzymu. k r ę c i się. W D. to rok będzie mleczny. t r a c i s i ę 'znika z nieba' jak wielkich odpustów nie ma 13 albo gdy aniołowie nie idą do Częstochowy 20.Droga ta wiedzie do tych wielkich odpustów do Częstochowy.M. Ramię to jest nazywane Drogą Betlejemską (lub Drogą Zimową) u. prowadzi do nieba. mleczna droga) jasna w dzień Jakuba (25 lipca). Od marca (rano) do września (wieczór) łuk D. 6 . bystra. 7 . Wtedy Pan Jezus polecił Michałowi Archaniołowi utworzenie hufca aniołów-górali i zabranie Matki Boskiej do nieba. po nich spieszą dusze zmarłych 19. Giad wiedz 81. to będzie susza.M. jest na środku nieba o północy. jedynie z daleka widniała blaskiem gwiazdy . Kup Astr 244 i 245. a jak na zranek idzie to nisko nad ziemnio.M. 5 .Droga ptasia. Szyf MiW 152. Wzdłuż D.dokumentacja asfaltu 29). jasno jo widać 8. To ona wróży na pogodę zawsze. wnioskuje się o czasie w ciągu doby: D. 23. podob. jasna w dzień Jakuba 3. Część D. że pierwy nie było ty drogi mleczny. gwiazdy 29. Gdy doszli do nieba.M.Jak mocno śfeci [Droga Mleczna] .gdy widać jedną drogę Glad wiedz 141 lub D. bystro świeci Glad wiedz 196. Red. Mikołaj 9. 15 . ■ D.zwany mleczną drogą dlatego.Droga bez niebo jak jest taka gwiaździsta w lecie.M. będzie pogoda! Etnl 1989 Bilg 120. Szyf MiW 152. D. 12 .M. Jesienią nad ranem D.187. to się tak kręci. Glad Wiedz 88 pow. wyraźna Wisła 1902/441. Matka Boska została na ziemi i pomagała biednym ludziom. jak tych wielkich odpustów nie ma. Michał Archanioł wybrał się na ziemię z góralami. to tak wyglunda. a my widzimy Ą rzędy.M.M.pogoda. Glad Wiedz 140. Lubliniec. podob. na wyraj i Z niego powraca Mosz Kul 2/39.[Po wniebowstąpieniu Pana Jezusa. tj.M. W świetle lampy księżycowej bieliła się ona w oddali jak mleczny pas. Jak wiatr jest. że jedna połowa D. 245. gęsta. ma szesnaście rzędów. "fc D.254 DROGA MLECZNA . między Gwiazdą Betlejemską. s u s z ę : D. przepowiednie. a jak gwiazd dużo.Jak mleczno drogę mocno jasno zidać. Bóg. Kup Astr 245. Zimą od września (rano) do marca (wieczór) część rozgałęziona pasma D. podob Giad wiedz 79. 184.pasmo gwiazd jasnych i słabszych . d e s z c z : D. miliardy małych i drobnych gwiazd Glad wiedz 88. nad horyzontem rozwidla się Glad Wiedz 142. Szczepana. D ł u ż s z ą p o g o d ę zapowiada D. Pszczyna. Po D. często cierpiąc głód i chłód. odwraca się Glad Wiedz 142. b u r z ę na trzeci dzień: D. jeździła słoneczkowa matka Glad wiedz 85. Białystok. Gwiazdami Trzech Króli i Gwiazdą św.Mlecna droga. to szczelina pękniętego nieba 27.M.M. 25). wyraźna 2 . jest obecna na niebie K 17 Lub 71. jest za mgłą 7. Wierzy się. Chodziła po świecie. rozwidla się Giad Wiedz 142 tworząc dwie połowy (= dwie drogi) Etni 1989 Biig 120. a droga do nieba była jeszcze bardzo długa.zob.Jest to droga przecięta w środku: jedna polowa jej wiedzie do nieba. podob. Po D.M. jag mlecna droga jest bystra. gdy jest jasna. 14 . gdy jest wiatr 12. druga do piekła (w zatracenie) u. która mlecznym światłem zalała cały świat między niebem a ziemią. A D.M. to się traci. s z e r o k a 29.M. widoczna na niebie Glad wiedz 195. jest na krzyż Glad wiedz 141. Glad Wiedz 141 pow. 9 .M. 00 Na podstawie położenia D. Matka Boska z Jezusem i św.M. to noco jest zidna wisoko.Krakowski gościniec . zaczęli pod stopy Maryi ciskać kamyczki aż się z nich utworzył bity gościniec. mocno jasno 7. potępione do piekła wisia 1904/79. . zwana gościńcem św. na niebie. W czasie drogi aniołowie zbierali do toreb płaskie i drobne kamyczki. na zachodniej stronie nieba . Szyf MiW 152. Ta mlyczno droga gwiazd 16 rzędów. aho gośćeńec tam śfeńći jeźjil'i. 21. 10 . Pan Jezus z krzyżem Glad wiedz 81. na niebie lub wyraźna Giad wiedz 139. codziennie idą po niej aniołowie i święci do Częstochowy 20. a gdy wreszcie stanęli na najwyższym szczycie. 19. Kup Astr 245. Droga mleczna. Jeździ po niej -*Wielki Wóz 28. Józefem uciekali do Egiptu Glad Wiedz 81. mróz: D. Kup Astr 245. że po niej przeszła Karmicielka Zbawiciela ludzkości. jest pocięta pośrodku 19. zapowiada dłuższą pogodę.Gdy biała droga na niebie (droga Jakuba.M. wszystkie kamyczki przemieniły się w gwiazdy i do tej pory świeci ten gościniec pośrodku błękitu .Gościniec szeroki z gwiazd prowadzi od wschodu na zimowy zachód. DOKUMENTACJA LEGENDY 1 . no ta mlecna. D. Eliasz 16.wieczorem 25. ptactwo leci do ciepłych krajów Kul MiW 437. święci. chodzą: mieszkańcy niebiescy Glad wiedz 82.w nocy. jasno jo w'idać to zapow'adajum mrus. jest na krzyż Giad wiedz 88. Jezus Kup Astr 245.M. ZWAK 1889/77. Dereźnia 1984. Po tej Drodze szli Żydzi z Mojżeszem do Ziemi Obiecanej Kup Astr 245.mówio -droga bez niebo. Jakuba.Mlecna droga to je kumuś utorowana. ♦ Dobra p o g o d a będzie jeśli: D. Twardowski Kup Astr 245. Aniołowie-górale wiedli Maryję przez góry i skały. Giad wiedz 139.M. O . W wierszu współczesnego poety ludowego D. słabo świeci 6. podob. Mosz Kul 2/50. Kup Astr 245. Postrzegana jako dużo. Maryja szła między nimi prawie niewidzialna.

176-179. N i e b r z e g o w s k a Stan.E'jas pśyjeje tom drogom na źem'e i beje trob'iu na sot. 6/367-374. / Kapłan modły / kończył świtem / i wieś rosą / święcił. Kup Astr 245.lubię chodzić na łąki złote / w wieczory jasne / . a me mleczna. Glad Wiedz 193. / Ta droga zwać się Krwawa / powinna. KpM» Mi. Sitkowski] Ad Złote 237. 23 .. do szybkiej jazdy.s. gdzie z mlecznej drogi . nazywana jest od dawnych czasów gościńcem św. Kup Astr 1958/5/243-245.139-143. W Chełmskiem zaś powiadają.Mleczną drogą idą do Częstochowy codziennie anieli i święci.. WIELKI WÓZ Stanisława Niebrzegowska . 16 . bo droga rozdziela się w dwa kierunki. / A w reflektorach pędzą. głupia to zabawa. Szczepana (Syriusz) ku horyzontowi dość równym szlakiem. przechodzące ponad nasz horyzont od wschodu ku zachodowi zimą. [T. Porcjon) a Gwiazdą św. / nocą bez przerwy.Drogą tą schodzą na Ziemię aniołowie z poselstwem do ludzi i przez nią prowadzą do nieba dusze ludzi sprawiedliwych. Nazwy te zyskało dlatego. Kai Lim 31. 22 . 25 . Mosz Kul 2/39-40. / Śmierć czyha na krawędzi.Mleczna droga. letnie. 61-62. a druga do piekła. gdy przechylił się na stronę zachodnią. Droga ta wiedzie do Bramy Niebieskiej. to było jeszcze wczas (wczesna pora) (Dębiany pow. Kup Pol 102-108. -+GW1AZDY. 21 .. znajdującej się przy jej największym zwężeniu. że przebiega od Bramy Niebieskiej między Gwiazdą Betlejemską (Kapella) a Stajenką Betlejemską (Orion) i dalej między gwiazdami Trzech Króli (Kastor. 18 ./ szczeliny pękniętego nieba .Stoi noc / na skraju wsi / i parasol wznosi. / a na niebie / srebrny kapłan / mszały / gwiazdom głosi. zwane ((Drogą Jerozolimską*). jakby wielki pas widniejący w pogodną noc przez całe niebo. / Wiele gwiazd jest pijanych. że cala droga mleczna wiedzie zmarłych do nieba. Wisła 1900/465. K 34 Chel 255. Machnowski] Szcz Ant 496. Chcąc przy tym wyjaśnić to zjawisko mówią. / a na drodze po bokach / przeglądają się gwiazdy. BIBLIOGRAFIA: Glad Wiedz 77-89. gdy z chmur zejdzie. 26 .DROGA MLECZNA 256 DROGA MLECZNA dokumentacja dokumentacja _______________________ '^]_ / Świeć się wam światłość wieczna. 17 . zresztą każda dusza wstępuje na niego. [W. i jedna jej polowa wiedzie do raju./ wieczność kapie / wielkimi kroplami / sosnom na piersi / światom na głowy / ludzie mówią: gwiazdy spadają / uczeni meteory / a my poeci że to wieczność kapie / otulona w ostatni / blask zorzy. biegnące blisko siebie.Gdy krakowski gościniec był na środku nieba. podob. / Ech.Szeroka świecąca pręga (mleczna droga)..Jedno ramię tego luku. pow. gwałtem. 24 . a gdy stal na wschodniej stronie. ile razy ją tylko widać na niebie. to nią tak kręci. Glad Wiedz 88. w tych dniach jak jej nie widać. z tych jeden wiedzie w ((zatracenie)). Zwano je też ((Drogą Zimową)). Jakuba. I Zbawiciel szedł nim wstępując w niebo i Matkę Boską aniołowie wiedli tym gościńcem. 19 . Lud 1898/414. / tą drogą gwiazdy jeżdżą. tą mleczną drogą)) Grzawa. to była późna pora. wiązano z gwiazdami pasyjnymi.Na Śląsku obserwuje się łuk Drogi Mlecznej w związku z przepowiednią pogody: «Jak jest na krzyż (to znaczy jak widać rozgałęziony łuk Drogi Mlecznej). 80. którzy prowadzili życie zgodne z przykazaniami boskimi Stąd wprowadzono drugą spotykaną w naszym powiecie [limanowskim] nazwę Galaktyki -«Droga Duszo. Ramię to rozwidla się przy Świętym Krzyżu na dwa szlaki.Droga mleczna to gościniec do nieba prowadzący. PISANA POEZJA CHŁOPSKA 27 . Kai Lim 31. Lud 1900/66. / A jeżdżą jak te szatany. Trzeba jednak wielkiej przezorności do tej pośmiertnej podróży. Lud 1895/170. Pszczyna. nosiło nazwę «Drogi Betlejemskiej*. / Wielki Wóz / robotnic pełen / w Drogę Mleczną / skręcił.Natomiast drugie jej ramię luku.Mleczna droga jest pociętą pośrodku. Kai Lim 31. Wort Hof. one po niej w kształcie ptaków krążą. 20 . on tam jeźji po ty drodze oŚO)fam'i. NIEBO. 29 . [w:] JOS. Tok 1/116-118. s. że «jak wiatr jest. Sandomierz). 159-160. to północ. to i aniołowie do Częstochowy nie chodzą. Or L 1938/160. 77.awa G-mazdy ZZdwym jakowym obL. to na drugi dzień padaD (Bukowiec koło Jabłonkowa). / Droga z białego asfaltu / niesłusznie nazwana Mleczną. to droga dusz umarłych. Szyf Trąd 58.Pośrodku nieba jest droga / szeroka. Polluks. a inni że jest to droga do Jerozolimy. Poc Poez 197. 28 .c i^ata.

miesiąc . przez które widać światło niebieskie i przez które Bóg patrzy na ziemię. aby odebrały od dziecka morzyczki 25. gdzie się narodził Jezus Bart Lub 365. Wstęp. zgaśnie światłe zorze 12. 1. fi Z... Z. Pieśni miłosne i zalotne. Atrybut nieba 20. m a l o w a n a 24. zarja 'blask'. Z. gwiazdy .siostrami) 23.mn. jest matką. także ZWAK 1885/241. Pieśni żołnierskie. 13. dziadowskich Nyr Kar 266 i żołnierskich Świr Pies 308. Lokalizacja. w tym drugim znaczeniu na terenach Polski wschodniej. jako światło. Symbolika. płonie 31. powstrzymać zarazę K 10 Poz 375 lub zabezpieczyć wieś przed nią K 57 RUŚC 1254. Zapisy wierzeń i praktyk. z ł o t a (złote) 30. wtórnie też: 'blask bijący od czegoś' (wtedy często obocznie w l. Pisana poezja chłopska. źarija 'zarzewie') Vas ES 2/81. szabla jak zorza 19. b ł y s k a j ą 4. zorzyć się. A Z. Pieśni weselne. zorza'. k r w a w e . jest rano i w i e cz or em Górn Maib 2/322. litew. csłow. 16. też zarza etymologicznie związane jest z nazwami 'blasku. jaśniejsza niż zorza ZWAK 1879/60. Dek sier 182. piękniejsza K 17 Lub 6 jak zorze jest żonka. zorze . -►zorza północna. ■ Z. 29. mienić'.siostrami) 21. Zorzyczki. trzy was jest: porankowa. także LL 1957/2/47. ros. W gwarach słowo zorza znaczy tyle co: (1) 'blask na niebie przed wschodem lub po zachodzie słońca'. •U Z. 21. światła 12. 15) oraz (2) . spotykają się kochankowie 30-31. Do rannej zorzy trwa zabawa żeńców w czasie dożynek 14. świtają. wieczorna Mosz Kul 2/52. Formuła z wiersza F. gaśnie 12. o g n i s t a 31. Kołysanki. zarjewo 'luna') oraz 'ognia' (por. ♦ Przepowiednią w i a t r u jest: Z. Lokalizacja. czerwona w Nowy Rok 3.są oznaką śmierci K 10 Poz 375. zorja. Dokumentacja: Zagadki. na n i e b i e 19. np. w n i e b i e 20. Wygląd. rumiana LL 1966/2-3/64. A. Opozycje. litew. podob. Kolędy bożonarodzeniowe i noworoczne Pieśni wiosenne Pieśni sobótkowe. także w r. widoczna na niebie rano lub wieczorem'. ukr. spoglądaniem'. ws t a je (wstają). te zorza le. 00 Z. śmieł Opól 36. co jest zgodne z wyobrażeniem -►nieba jako kopuły z dziurami („oknami"). żara i paźaras 'blask'. . zorja 'gwiazda. Gdy gasną Z. Rodzaje. O rannej zorzy (podobnie jak o -+wschodzie słońca) jest czas modlitwy 29. polegającego na zmianie barw nieba bezpośrednio przed zmrokiem i w czasie jego trwania lub w czasie świtu i bezpośrednio po nim' SJP Szym 3/1054. 28. Pieśni sieroce. Kategoryzacje. Pochodzenie. słońce . tzn. zarza 18.matką. Karpińskiego Kiedy ranne wstają zorze jest typowym początkiem pieśni religijnych. ++ * Z.bratem. Czas.. utożsamiana z -ł Jutrzenką lub -*Gwiazdą Wieczorną.mn. w o k n i e dziewczyny 22. 15. A W zamawianiu płacznic: Zorze. zarja. Rozmówca. pali się świr Piel 296. Można wtedy skurzyć z drzewa pszczoły do ula Kot San 209. Zdrobniałe formy: zarzyce 28. zorzyczki 25. CUtfna LL 1957/3/33. Przysłowia. rodzinę żołnierza (księżyc jest ojcem. jasne zorze i miesiąc świecą chłopakowi. z polskimi wyrazami wzrok. porannej. b ł y s z c z ą 4. funkcjonuje też nazwa zdrobniała Zorka. 'blask na niebie przed wschodem i po zachodzie słońca' = Zorza r. w o j n y: Z. wyróżniane są ze względu na czas i miejsce pojawiania się: zorza ranna/poranna/porankowa. g w i a z d a m i i m i e s i ą c e m Z. idą od s ł o ń c a Kuc Mlp 34. morągowata 'pstra' z wieczora K 48 Ta-Rz 259. goreją 15. żei-eti 'lśnić'.: zorze świeciły itp.eksplikacja ____________________________ 259 ZORZA + Razem ze s ł o ń c e m . l. otwarte zorze (czyli otwarte niebo) w momencie narodzin Chrystusa 10. 656. Przepowiednie. np. z a c h o d z ą 2. Czynności. wieczornej do Z. podob. ® J a s n a (jasne) 11. świecą się s.n. Bruckner łączy też zorzę z 'patrzeniem. zaczyna zabawa sobótkowa 13. jest uznawany za m a g i c z n y Dek Sier 77. płaczenie 28. Słowo zorza w stpol. Kolekcje. wstają. spozierać Briic SB 651.ZORZA . świeci się Rog śląsk 232. światło z nieba 29. . i wieczorowa/wieczorna 28. silnego wichru: czerwona Z. 21. chłopiec śliczny jak zorze K 12 Poz 238. widoczne. światła' (np. zorzyczki. jasność jest przeciwieństwem c i e m n o ś c i 7. n i e p o g o d y : czerwona w Nowy Rok 3. czerwona na wschodzie w Nowy Rok ZWAK 1882/161. południowa.ż. Pieśni dożynkowe. Śliczna K 48 Ta-Rz 195. Ilość. wzrok dziewczyny jak poranne zorze K 36 Woł 145. gwiazdy . zaczyna się dzień 4. W języku ogólnopolskim zorza występuje głównie w znaczeniu 'zjawiska świetlnego. na topieliskach zorzyła się woda Dek Sier 137. zorza węgierska (zlotaworóżowy blask na niebie od strony Węgier) K 48 Ta-Rz 260. 'Wenus': Nazwy. wita Dzieciątko ZWAK 1880/104. by mężczyzna nie pokochał innej kobiety 27. Porównania: dziewczyna jak zorza 17. Eksplikacja: 1. sporad. stprus. piękna Kur Opól 123. gdzie zorze zachodzą 2. wyście trzy panny 27. (gdy Chrystus się rodzi) K 27 Maz 1 IG. c z e r w o n a 3.'gwiazda. 2. z miesiącem i gwiazdami tworzą rodzinę sieroty (Z. 22.mn. dlatego Bóg wszystko widzi LSE 1965/29. to światłość. kończy się praca 12. Z. Wygląd. obfitych p o ł o w ó w ryb: gdy w czerwcu grzmi. Z. sari 'żar'.bracia. Bibliografia. i gwiazda wskazują miejsce. 'blask na niebie przed wschodem i po zachodzie słońca1: Nazwy.zorze.'błyszczeć się. Sliczniejsza K 24 Maz 82. Wyrażenie gwarowe na zarzach znaczy 'w promieniach zachodzącego słońca' ŁSE 1962/124. południowa i wieczorowa 28. gdy się żeni 15. gdy Bóg patrzy na ziemię ŁSE 1965/29. podobnie jak od -^zachodu do --wschodu słońca. Gdy Z. z n i e b a LSE 1965/29.32. Dziecina Boża jako zorza 9. walka świr Pies 307-308. Z. pod wpływem gwar ukraińskich. często w l. Matka Boska jako zorza K 33 Cheł 155. 0 O wschodzie lub zachodzie słońca zwracają się do Z. 31. praca stef WarmPś 1/18I. 18. płacznice 26. bieluchna K 28 Maz 272. z prośbą. zorze 15 i in. W ogród spokoju i zorzy wchodzi partyzant poległy w boju 20. Czas od Z. Czynności. zerkać. czerwone Z.

są traktowane jako złowrogie znaki niebieskie wisia 1889/495. Lom Śląsk 165. kolczyki zgubiła.. PIEŚNI SODÓTKOWE = 2.. PIEŚNI WIOSENNE 12 . wychodzi tam śliczna panna z niebieskiego dworza. czysta . 11. tam Maryja przybywała z niebieskiego dwora. Z tamtej strony dwora świeci jasna zora. za dworem 5..A wy pasterze mali. Wiem ja w lesie młynarza. presup. bedc kąpieleczką krasna. Ow obłok. j a s n a 5. wychodziła krasna panna . za morzem. W pieśniach weselnych Z. Jak ja pójdę od . zorza wolności się pali świr Pies 296). . Zorniczka. 4 ... 3 . Rog Śląsk 5. Zornica Kup wiM 24. Ma Kasinkę .. Jasne zorze gorzały.. NKPP wstać 3. Pani . Pies Śl 1/495. Ta ni mniała kąpieleczki Panna Maryja . Jak się bawiła. K 18 Kieł 180... Me żałuj. niebożę. znak częstych niepogod. 6 .. A jak ci mię oddas do króla cesarza.. TN Gorajec 1978. -^słońce. kochaneczko. świeci. b. weselmy się! A ciemność już przeszła. Lom Śląsk 184. w pieśniach miłosnych . Aże do świtania. -^Gwiazdą Wieczorną.. w pieśniach żołnierskich i kolędach okupacyjnych . Na wojnę mnie dacie Pod króla. 20 . tam jest córka . Panno Maryja. DOKUMENTACJA ZAGADKI 1 . TN Korytniki 1985. Zgaśnie świeczka . 10 ... Pies Śi 2/671. zabłysną wolności zorze świr Pieś 249.Spicwajże skowroncczku. symbolizuje p a n n ę m ł o d ą Chód śp 77. gdzieście tę nockę spali? A wy pasterze. K 2 San 56. Rog Śląsk 92.. panie. Wit Baj 297.Przy onej górze świecą się zorze. zgaśnie zorza. war..dokumentacja 260 ZORZA dokumentacja 261 Z. a poślej choćby za morze po muzykanta.Czerwiec gdy zagrzmi. (Poranna. . -+rosa. Pies Śl 2/685. Glad Wiedz 75.: TN Konopnica 1979. rano. Roku zorza czerwono wschodzi. Ro wnet dla mnie i dla ciebie Zgaśnie światłe zorze..dziewczynę 01 Pódl 28 i jej u r o d ę (zgaśnie tobie twoja zarza is).: TN Zaboreczne 1979.. swego drygania. Tańcujcie na dworze Aż do rannej zorze. Zgaśnie świeczka. podob. PIEŚNI ŻOŁNIERSKIE 19 .Zorza/zarza dziewczyny gaśnie. war... przy górze 8. PIEŚNI WESELNE 15 ..Porodyła panna Syna. pozbierało. -••gwiazdy.. sami królowie trzej ocuceni. a jeśli słońce piękne świeci.. KOLĘDY BOŻONARODZENIOWE I NOWOROCZNE 5 .. wstawaj. Wieczorna) utożsamiana z -+ Jutrzenką.Wszyscy snem twardym leżą uśpieni.Jak ci ja spoźre (spojrzę) pod jasną zorzę.: ZWAK 1882/136.. K 18 Kieł 161. W tym mynecku . błysceć . TN Księżpol 1984.. war. gdzie jako zorza Dziecina Róża na świat cały rzuca blask. Wiem ja w lesie . jest tam Kasia jak zorza. Kog Śląsk 201. Zgaśnie zarza i słoneczko. a. •^ Jest znakiem s ł o ń c a .. ZWAK 1878/182. Jakem się żenił młody. Ster WarmPś 3/43. TN Korczów 1984.. jest d z i e w c z y n a i.. wtenczas miesiączek spełnił się. Zorza jasna weszła. K 42 Maz 35. PIEŚNI DOŻYNKOWE 14 . war. zileni si zorza. pono mój Jasio jedzie. Jak na niebie zarza. Mój najmilejszy jeszcze jedzie. NKPP Nowy Rok 5. Jest tam dziołcha .Stonce zbiera kolczyki [= rosę]. 8 .Narodził się Chrystus. Oddajcie mnie na wojnę.. zgubione przez dziewczynę [= zorzę].Z tamtej strony dwora/morza świeci/kąpie się jasna zora/zorza... ogród zorzy to r aj 20. war. pasterze się uwijają i na mulłankach grają. war.... K 28 Maz 151. 7. K 5 Krak 250. Jeżeli w dzień N. rano. gdy się żeni.... K 48 Ta-Rz 159. jedzie.Gdy Nowy Rok nastąpi z czerwoną zorzą. 10. Spyta: skąd? Z partyzantki jam jest! Wejdziesz w ogród 13 . Lud 1903/226. Z tamtej strony morza kąpała się zorza. Jak ja mlodziuchny żenił się. z ł o t a 6 wskazuje miejsce narodzenia Jezusa. ze snu powstajcie Pana witajcie z nieba. PIEŚNI MIŁOSNE I ZALOTNE 17 . Jak ty pójdziesz do ołtarza. Jak błyszczą . K 40 MazP 551. nadto war. będzie mi sie sabla michtać (migotać) .: . war. 'Wenus' Zorza (Ranna. kochaneczko. cesarza. -^księżyc. Ize ci się źle wiedzie. Co ma Kaśkę . Zostań z Rogem.. 9. A w tym lesie młynorza . 18.: Kiedy jo spojrzą pod jasne zorza. (Zorza. w tym roku niepogody i wiatry się mnożą. 11 . byśmy tam śli.. K 16 Ka-S 6. weselmy się! . radujmy się! Rog Śląsk 208.W niebie jest ogród ciszy i zorzy. rosa).. K 49 Sa-Kr 151.. 18 ...: ZWAK 1882/171.Gwiazdka na wschodzie tam jasno lśni ji mruga na nas. Pies Śl 1/494. ma-ć ta Kasię .ZORZA . już mój wianeczek dopłynął do morza. . Miesiąc pełnił się wtedy. Zgaśnie zarza we słoneczku Wspomnisz sobie. A ja niechże orzę. wyglądała śliczna Panna . księżyc wiedział nie powiedział.: LL 1957/3/41. NKPP czerwiec 1. Ale nie bez grania. Poranna.. 9 . . gdzie zorze zachodzą. Jak przyklękniesz . w sch o dzi K 33 Cheł 155. a jasne zorze.. rok dobry obiecuje. A Z. k ą p i e się 5. U jednego . ryby się znacznie i obficie zrodzą.. Pies Śl 1/494. kochancczku. K 24 Maz 350. K 48 Ta-Rz 157.. Pies Śl 1/425. Gwiazdy niebo zasiały..Zachowany w nim piorun Ciemną śmiercią grozi.. U Marcina . TN Michalówka 1980. ->Gwiazda Betlejemska..w o l n o ś ć (zorza wolności zaświeci Bart Lub 329.. Słońce wzeszło. otwarte zorze. PRZYSŁOWIA 2 . olkuski. Płakać będziesz. TN Dereźnia 1984. gdy ta wychodzi za mąż.Jasne zorze świecą/goreją chłopakowi. najjaśniejse przez całą nockę świeciły. ZWAK 1885/197. Rano... rano powstają.Szabla żołnierza błyszczy/migocze jak zorza.Do rannej zorzy bawią się / tańczą żeńcy podczas dożynek. A wiemcić ja .. Jest na niebie zora jasna.. podob. W zagadce symbolem Z.Jeszcze nie zgasła wieczorowa zorza. bo my tu bawić się będziem do rannej zorze. TN Korytniki 1984. K 24 Maz 106..Jak błysną zorze. 7 . Święty Pieter ci niebo otworzy. co na sklepie Niebieskim się wozi. ® Z. nadto war.: K 12 Poz 194. zorza. K 41 Maz 21.. U naszego młynarza. ■ Z. Redzie mi się szabla błyskać. na niebie 11. Piękna dziewczyna na polu się bawiła. . Pies Śl 2/701. war. K 46 Ka-S 234. 16 .U młynarza jest Kasia/córka/dziołcha jak zorza. war. złoty blask złotej zorzy mile witają. Zgaśnie tobie twoja zarza.. Chód Śp 204.gdyż może być kąpieleczką dla Jezusa 11.: NKPP Urszula Sw 7.. Ma Kasinkę . Panna Maryja . ZWAK 1886/288 pow.: Pies Śl 1/447. Bart Lub 165.. ZWAK 1882/161. . Wieczorna). Zgaśnie z ciebie wszystka zarza. n i e b a i B o g a 7.: Pies Śl 1/502...

gdyż nowy święty zosta! przyjęty do ZAPISY WIERZEŃ I PRAKTYK jednego z siedmiu chórów anielskich K 7 Krak 22. Gwiazdy szląskie siostrami memi.siostrami żołnierza. Trzy zorze dziewicze. 92. Święty Pioter ci bramę otworzy. I śpij mi do rana. . a widoczny kawałek światłości różowej. Wisła 1889/502. maki pachniały ognistą zorzą / miłością wierzbowe bazie. należy je wieczorem wykąpać. jasne słonko boże. ZWAK 1878/100. iżby nie mógł ni pić. Gdy jest obecna na niebie./ szczeliny pękniętego nieba . s. Ranna zorza pobudzać powinna do modlitwy. przed wschodem słońca. K 17 Lub 74. średniowieczny: Żarze. druga południowa. -/ Już przestało bić Jej[M. 29 . jedynie do samej Łucyjej. Poszła Matka Boża po morzu zbirając złote pianki. Tam dziewczę nuci piosnkę swą I ciężko wzdycha: Ach. Potkał ją święty Jan: ( ( A gdzie idziesz. spyta kto? . trzecia wieczorowa. Matka mi zorza. tj. że chmury się ściągnęły i odpoczywają. ZACHÓD SŁOŃCA. GWIAZDA WIECZORNA. Jeśli Z. Poc Poez 404. s.Miesiąc . BIBLIOGRAFIA: De Vries Dic 130. war : TN Gorajec 1972. widziane z wnętrza ziemi K 14 Poz 135.płonie zorza na niebie sinym / pod zorzą kwitną jabłonie / oj całowałem kraśną dziewczynę / gdy gnała gąski przez błonie / . PIEŚNI SIEROCE -►GWIAZDY. In ńomine Patris.. 26 . war. WSCHÓD SŁOŃCA. KSIĘŻYC. słońce . K 15 Poz 241. uśnijże mi. idźcież mi do tego Filipa. / Błonia. ZORZA PÓŁNOCNA KOŁYSANKI 24 . nędzę K 46 Ka-S 462. Kot Las 195. ni do wdowy.. uśnij.matką.Jeśli dziecko ma morzenie. Stanisław. zanieść wodę na skrzyżowanie dróg.lubię chodzić na ląkt złote / w wieczory jasne / . gronia. utożsamiana ze światłem niebieskim. ma światło p u r p u r o w e K 1 7 Lub 74. Jak na niebie jasne gwiazdy wzejdą. -+NIEBO.. 22 . ni do żadnego stworzenia. ZORZA S. to światło z chórów anielskich.. zarzyce. Wórt HofT 6/1118-1121. Rano.. wodę zlać do wiaderka. trzy siestrzyce. Stanisława Niebrzegowska 23 . WSrt HofT 1/55-59. JUTRZENKA. 58 62.O zachodzie słońca matka idzie z dzieckiem w pole. 25 . trzy was jest: jedna porankowa.Zapłakajcie. SŁOŃCE./ wieczność kapie / wielkimi kroplami / sosnom na piersi / światom na głowy / ludzie mówią: gwiazdy spadają / uczeni meteory / a my poeci że to wieczność kapie / otulona w ostatni / blask zorzy.. tam wylewać wodę i mówić: ((Zorze.P.. Chev Dic 1/142-143. iżby nie miał wolej ni do dziewki. Zorza północna to jasność widoczna na północnej części nieba. wystąpi na niebie. Dziewczyna nuci rzewny ton I wzdycha: ach. 28 . ŚWIATŁO. Odejmcie od niego płakanie. wyście trzy panny. Wisła 1901/75. mo mocny Boże. Poc Poez 197. mówiąc: „Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus".. / I ty. S. zorznice.Kiedy małe dziecko. żołnierzowi rodni bracia będą .Przy drodze stoi biały dom. należy o zachodzie słońca wyjść z nim na dwór lub podejść do okna i trzykrotnie powiedzieć: « Zorze. należy modlić się dopóki niebo będzie otwarte..N. war : . podob. Vrtel-Wierczyński. oddajcie mu spanie. Miesiąc mi jest miłym bratem. żołnierzowi rodne siostry będą. Wisła 1900/467. Weźcie od mego dziecka płaczenie. K 18 Kieł 182. Boś jest Polak i walczyłeś fest! Świr Pies 313. 31 .. Was Jag 228. żołnierzowi rodna matka będzie . Odejmcie mojemu dziecku morzyczki. przetrzymać ją do rana. złote zorze. TN Kol. a sama odpowiada: „Na wieki wieków".ojcem. płacze. -+światło. 27 .ZORZA PÓŁNOCNA eksplikacja ________________________ 263 262 ZORZA dokumentacja spokoju i zorzy. PISANA POEZJA CHŁOPSKA 30 — przy blasku złotej zorzy / jabłuszka rwałam w sadzie / i przez płot kochankowi / podatkiem sypałam w trawę. ni jeść przez niej.braćmi. roztargnicież mu serce. zorzyczki. wzdychanie. A dajcie mu dobre wyspaniem. łąk kobierce.Zorza to znak. Z. Poc Poez 403. NIEBO. Konopnickiej] serce. nie śpi. Dziecko przestaje płakać.[O wschodzie czarownica chcąc pozyskać miłość mężczyzny do proszącej ją o to kobiety mówiła te słowa:] Witajcie żarze. 33 . Jak na niebie jasne słońce wzejdzie... BIBLIOGRAFIA: De Vries Dic 30. mój Boże! Świr Pies 351. C z e r n i k 1984. zorzyczki. gdzie z mlecznej drogi .Zorza matką sieroty. Średniowieczna poezja polska świecka. LL 1976/1/46. Wisła 1889/502. żołnierzowi rodnym ojcem będzie . 9/13-16. W okienku błyszczą ranne zorze. w baśni do niej podobne jest ogniste sklepienie. jego żądze. zabierzcie od dziecka płacznicen. matuchno?)> ((Idę synaczka swego łęczyca. Jak na niebie jasne żarzy wzejdą. LL 1972/3/53. zapowiada woj ny K 46 Ka-s 462. gwiazdy . Kup WiM 28-29.ZORZA PÓŁNOCNA. 32 . jest niespokojne. Świr Pies 350. Następnie z twarzą zwróconą do zachodzącego słońca woła: Zorzyczki. często popłakuje. mór 1 głód K 17 Lub 74.Hej.. Wrocław 1952. Jak na niebie miesiąc jasny wzejdzie.P. zorze . Łódź 21 . Galęzów 1979. Niechże ci się przyśni Zorza malowana. jego troję dziewięć sił. Pig Wyb 155..

zapał. zakazy rozpalania. Formuły witania i żegnania ognia. niekiedy z epitetami: święty i9Ab. ogniście 'czerwono. (5) 'płonący lub świecący przedmiot (pochodnia. kochany 20d. otaczany czcią i szacunkiem połączonym z bojaźnią. Nazwa ta odnosi się do zjawiska przyrody.'bóg ognia'. Ogień ofiarny identyfikowany był z centrum świata Kemp sind 315. świadczy nazywanie go świętym ogniem Mosz Kul 2/498. rozjaśnić ciemności. zakazy gaszenia. 'podniesiona temperatura ciała. ognić się 'o ranie: być w stanie zapalnym. Ballady. Zachowania i działania sprawcze. Pieśni sobótkowe. Szacunek dla ognia. ros. pożyczanie ognia. (4) 'ognisko. purpurowo'. metaforykę domu jako ogniska domowego s SFr 1/581. jątrzyć'. -tpożar. świeci i grzeje'. Jahwe ukazał się Mojżeszowi w postaci ognia [krzew gorejący) For Sym 73. które przejmuje najważniejsze dla człowieka funkcje ognia i pozostaje równocześnie pod kontrolą człowieka. będący wyrazem takich uczuć' (ogniste oczy. 'niebieskie światło'. gorączka'. W pozytywnym aspekcie ogień dostarczający ciepła jawi się jako warunek życia i traktowany jest jako oczyszczający i odnawiający. nazywa się również gościem pożądanym i9Aa. W micie australijskim jest kawałkiem słońca Mif Tok 2/239. W ogólnym języku polskim słowo ogień prócz znaczenia podstawowego (1) 'coś. ognik 'choroba skóry. jak i piekielny (->ogień piekielny). car ogon' 'car ogień' i uwydatnia się jego aktywność Gamlv ind 274. Pieśni miłosne. w starożytnej Grecji i Rzymie bogami związanymi z ogniem była Hestia. duszenie ognia. ale wyklucza na zawsze regenerację chev Dic 2/310. żarliwie'. łączony ze sferą sakralną. Wulkan Herd Lek 107. Dokumentacja: Zagadki. 'upał. lampa. Zamówienia. które było prawdopodobnie epitetem Swarożyca Giey Mit 129. np. co można porównać z dwuczłonowym imieniem Radgost.'blask. Swarożyc (dosłownie 'syn Swaroga' albo 'maty Swarog') miał też nazwę Dadźbóg Giey Mit 130 134. Pieśni dziadowskie. -t-nowy ogień. niebo. niszczy. formy zdrobnień używane w formułach witania i żegnania O. Panem. zamieszki. W tradycji s t a r o s ł o w i a ń s k i e j łączono kult ognia ziemskiego i ognia niebieskiego. Zapisy wierzeń i praktyk. co pali się i spala (p a li ). np. jak w ind. -łogień czyśćcowy. Eksplikacja: Nazwy. rozżarzony. Opowieści wierzeniowe.obarczona jest dwuznacznością. obrzędowej i leczniczej. w mitologii greckiej przez Prometeusza. sennik.miłym gościem Lud 1908/49. Narzędzie. Obdarzany był czcią. namiętności. 20a-c. Zastosowanie w sferze bytowej. Personifikacje te ucieleśniały ogień kultowy i domowy. Agni w Indiach chev Dic 2/309. Swaroga i Swarożyca. w jaki człowiek wszedł w posiadanie ognia: powtarza się motyw wykradzenia go bogom. znaczy też (2) 'płomień'. Jezusiń/ciem i9Aa. W gwarach notowane jest nadto znaczenie 'choroba świń. Pieśni zaduszkowe. ->ogień sobótkowy.VIII) (dzień odpoczynku ognia). ('rad gostb). Czas i obiekt: rozpalanie ognia. Pieśni żartobliwe. nie goić się. Relacje potoczne. krost i strupów'. ognica 'robaczek świętojański' (świeci w nocy). Symbolika. podtrzymywanie i odnawianie ognia. ognista mowa). Ludy s t a r o ż y t n e czciły bóstwa ognia. 'czerwone znamię na skórze'. Pieśni o świętych. 'mający barwę ognia. np. Wszystkie te znaczenia są ze sobą powiązane. W domach podtrzymywany z największą troską. łac. żar'. jako ogień (płomień) . Modlitewki Proroctwa. ognisty 'pałający ogniem. pod postacią których Duch Święty zstąpił na apostołów w dniu Zielonych Świąt. Ważne Nazwa ogień ma zasięg ogólnosłowiański i jest wywodzona z praindoeuro-pejskiego rdzenia kontynuowanego np.: ogienek i9Ab. Atar w Persji. Próba ognia. Agni. Ogień wiecznie palący się w domu wyznaczał najświętsze miejsce rodziny. energii. w stind. Kategoryzacje. W mitologiach pojawiają się różne ujęcia sposobu. Charakterystyka ognia w kulturze ludowej podobnie jak i innych żywiołów -zwłaszcza wody i ziemi . pożoga wojenna'. płomienisty'. por. = W kulturze j u d e o c h r z e ś c i j a ń s k i e j ogień jest jednym z symboli Boga. słońce' Giey Mit 131 . darowanie ognia. łopuch' (rośliny o żółtych kwiatacłi). podtrzymywany rytualnie. ogniopiór albo ognie pióro. by się ogrzać. Traktowany jak istota żywa. nie pożerając. O sakralizacji O. gaszony w wyjątkowych sytuacjach. (3) 'pożar' (puścić co z ogniem). ognicha albo ognik 'gorczyca albo łopian. Duf SNT 449. Duf SNT 449. 'gwałtowne uczucie. świeca)'. żarliwy. Vas ES 3/118. ugotować/upiec jedzenie'. rudy' (ogniste włosy). siawiony 'błogosławiony' 20b. wypieki na twarzy' (stanąć w ogniu 'zarumienić się gwałtownie'). także zakazem dzielenia się nim (pożyczania). Legendy. Ogień piekła czyni śmierć ostateczną. wskazują na dary jakich udzielają: jako języki dar mówienia we wszystkich językach dla szerzenia wiary. ignis 'ogień'. fraz. pali. Równocześnie ogień to znak gniewu i kary Doga. która pali. Władza nad ogniem.. Bibliografia. 'błyskawica' Gamlv ind 274. Kemp sind 315. Przekleństwa. któremu nadaje się cechy bóstwa. 'bóg ognia'. O. Pochodzenie i przemiany ognia. Westa. Własności. Lokalizacja i lokalizator. 450. strzec ognisko domowe.OGIEŃ eksplikacja 265 OGIEŃ miejsce zajmuje ogień eschatologiczny. Inne wyrazy p o c h o d n e utrwalają podstawowe cechy ognia. na terenach wschodniej Polski . 'namiętnie. który posiada własności oczyszczające. Pieśni weselne. występująca na twarzy i głowie w postaci pęcłierzyków. czująca. Przepowiednie. svar. Przysłowia. np. Kolekcje. Wygasanie ognia utożsamia się z wygasaniem życia. Nazwa Swainga i Swarożyca jest wiązana z ind. gaszenie ognia.światło i płonący zapal miłości For Sym 75. uniesienia). świat/ością Pana i9Aa. luna'. 'blask. ogieniaszek 19B. W polskiej kulturze ludowej ogień to dar od Boga. Wawrzyńca (10. Hefajstos. namiętność' (ogień gniewu. Wygląd. 'rumieniec. zakazy pożyczania. rytualnie w dniu św. ->ogień piekielny. Bajki. Wstęp. słowo ogień przyjmuje też znaczenia przenośne: 'wojna. Agni. stos zapalony' (ognie świętojańskie). czerwonka' Karl SGP 3/416. założyć. Ogień jest jednocześnie niebiański. Nazwa Zygmunt/Zygmant Karl SGP 6/427 pojawiająca się w formułach powitania . w doktrynie hinduskiej Brahma jest identyczny z ogniem. Natomiast w aspekcie negatywnym ogień to siła. szatański (->ogień demoniczny). w innych przez ptaki Mif Tok 2/240. objęty szeregiem zakazów. Najważniejszym kulturowo derywatem jest ognisko 'stos zapalony po to. z imionami dwóch powiązanych ze sobą bóstw. Ogniste jeżyki. ogicneczek 20e. szanowany.'ogień'. pożera. słońca. boski (->ogien niebieski). święcenie ognia. mówiąca. Kolędy bożonarodzeniowe i pastorałki. 'pełen temperamentu. był symbolem życia rodzinnego. Opozycje. gorliwy.

: (a) palenie. Stanisławie: Świeco kochania boskiego! Ogniu żarliwości! Lom Śląsk 434. Słaby ogień lada wiatr zgasi. zapałka'. świeci się: w por. nie chodzić do sąsiada 2od.Nie zgasi ognia olej. w formule witającej rozpalany O. światłość Pana i9a. określa się również jako złoty. ® Najsilniej ustabilizowaną cechą wyglądu O. za pomocą czerwonej chusty Wisla 1889/514.^ p o w i e t r z e m . podob. blady. zielony 29. lampa. (b) poruszanie.> w o d ą i ~* z i e m i ą 74a oraz . we fraz. -»ogniowi czyśćcowemu oraz -togniowi demonicznemu. by O. kategoryzowany jest jako żywioł 'coś żywego': to jest żywioł niszczący i jest dobrodziejstwem dla człowieka. -+pożar. kieby uogieniasek ZWAK 1892/133. ściany pieca 6d-f. lecz domowego O. (d) wydawanie specyficznych dźwięków. N i e c z y s t y m jest O. jak łogiyń błyszczały klejnoty sim Gad 53.. 'rumieniec. zapomnieć. żółty. ponadto (e) zachowania właściwe istocie żywej. fioletowy. Za ś w i ę t y uważa się O. namawiać kogo do popełnienia przestępstwa'. W celu zdobycia zaczarowanych ziół pozorowano płonący O. może opiekować się krasnoludek. określany jest także jako dar boży 74c. dar nieba 78. -łogień demoniczny. towarzyszą określone d ź w i ę k i : O. ogieniek śniegowy 32c. p o r u s z a się: idzie do góry. może go zesłać jako karę. bruka się przez zetknięcie ze światem" 81. a także O. Z jego skalaniem związany był zwyczaj corocznego krzesania nowego ognia oraz wiara w to. także ci. w górę pała 16. O traktowaniu O. ogień demoniczny. złoto błyszczy się jak ogień K 17 Lub 153. (b) O. kaszubskie wid Tred Kasz 44 oraz znaczenia wtórne słowa ogień. chyba woda NKPP ogień 5b. obłok. nie wolno nią zalewać ZWAK 1886/114. Ze względu na lokalizację i właściwości ogień ziemski przeciwstawiany jest ogniom zaświatowym: -^ogniowi niebieskiemu. las. jako istoty aktywnej. kojarzony z istotami demonicznymi. niecony drewnianymi świdrami. ani me zapómnim. zsyłany na ziemię w postaci -+pioruna. święcony w kościele Kul Wiel 3/524. np. O. fraz. rzucanych za siebie przedmiotów dla stworzenia przeszkody utrudniającej pościg 70. + O. W baśniach częsty motyw z a m i a n y w O. w przysl. pała 16. w wodzie ognia szukać NKPP szukać 17.OGIEŃ OGIEŃ . . bucha Gaj Rozw 248. zygać/zyzać 'wyciągać na kogo rękę. która szuka swego świata. Woda jest przeciwstawiana O. W pieśniach miłość gorętsza niż O. Wedle wierzeń zmniejszyć lub zwiększyć moc O. W barokowej kolędzie (formuła łączenia przeciwieństw) krzepnie 30. lila TN Krasiczyn 1985. sowizdrzały Czub Aneg 32. wisla 1902/418. np. por. garnek z wodą. zyga 'bąk (zabawka). 'blady odblask czego. świętą rzeczą wisla 1898/151. niżej. mówi 73. podpalać' SJP Dor 6/774. Kolor O. Pośrednio O. magiczna moc. ogień. ogromny. tleje IOA. jako istoty żywej zob. np. we fraz. -łiskrą. może być: duży Czub Aneg 88. Jako źródło światła: błyszczy K 42 Maz 420. ale gdy stoi mu na przeszkodzie diabeł idzie bokiem Czub Aneg 87. (a) O. jest g o r ą c y 21. niecony przy użyciu siarki Kul wiel 3/525. np. powinien siedzieć na kominku. 'czerwone znamię na skórze'. gore. ->dyrmern 9. wywołany uderzeniem pioruna (-+ogień piorunowy. co go wse trza sanować Baz Tatr 83. W przysl. O. z którymi ma kontakt Lud 1908/46. -łogniowi piekielnemu. O. znajduje się w podstawowej opozycji z . np. nie szkodzi budynkom Krz PBL nr 504A. *•* O. języki ognia s SFr 1/577. to c z y s t o ś ć i ś w i ę t o ś ć . to świenty ogień. bez którego nie można żyć TN Motycz 1985. w złoto lub gady 60. Trudna zgoda z ogniem woda 7A. 24-25. (d) Paleniu się O. : lód 32. jest źródłem ś w i a 11 a i często występuje jako jego synonim. (c) świecenie. drażnić go' Karl SGP 6/427. W i e l k o ś ć . krowy. pali się. judzić kogo przeciw komu. (->pożar) indywidualizuje O. srogi K 8 Krak 109. Istnieje wierzenie. albo nie ma nóg ani rąk 4. Nyr Kar 158. -zwęglę. wzniecony poświęconą hubką 75. krzesany krzesiwem Kul Wiei 3/524. łuna'. świeca. wytryska LL 1974/2/41. W pieśni zaduszkowej dusza. buzuje. skarbicek boży I9b. (c) O. „jest samą czystością. W pieśni religijnej o Św. czemu. wyłazi na najwyższy drąg 4. -►nowy ogień. kręcący się. w opow. mogą czarownicy. czyścił się Lud 1908/44. wesoło w górę bucha Sim Gad 184. dziedzica. K 51 Sa-Kr 214. uświęca przedmioty. Wisla 1904/103. huczy ZWAK 1886/91. z ę b y . świconco. O. gorący jak ogień NKPP ostry 5.eksplikacja eksplikacja żbi 266 i zażegnywania O. kościół 40. TN Motycz 1985. jest jego c z e r w o n a b a r w a : stale w zagadkach 6 i we fraz. g ł o w ę i r a m i o n a Mosz Kul 2/502. w zależności od intensywności: powsz. O. roba-ska 6. nikły s SFr 1/577. (2) 'podkładać. w formule: zaklinam cię straszny żywiole ognia [tu stosowna prośba] K 1 Krak 207. oraz zamiany O. ->pożar. jest stworzony przez Boga dla wygody człowieka 74. i łączy się z postrzeganiem O. wątły. O. ma zapewne związek ze słowami zygi || żegi 'długie iskry przy watrze' Karl SGP 6/439. O. 1t O. Zapomnieć. ->popiołem 10. Pochodną jest opozycja O. niebieskawy. błyska K 3 Kuj 155. pryska ZWAK 1886/91. ma o c z y n. x O. w por. O Podstawowe własności O. por. -»ogień niebieski. że O. Tę stereotypową cechę utrwalają znaczenia pochodne. którymi w zag. jarzy się K 17 Lub 79. 439. TN cholowice 1985. sprawuje Bóg. niecony przez tarcie Baz Tatr 143. dlatego w domach na noc stawiano przy O. co mają uroczne oczy Czub Aneg 155. obfity. cmentarz.v w o d ą . ciołka. jako jeden z praelementów świata funkcjonuje w zespole z . tworzy zespół z -^płomieniem.. diabeł Jaz Spis 300. -*ogień sobótkowy. ■ Podstawowe zachowania O. podżegać (1) 'podburzać. Bo moji serdeczko gorętsze niż łogiyń Pies śl 2/417. jako i s t o t a żywa porównywany do panny. owczarze. 'płonący lub świecący przedmiot. bo złe się w nim odzywa K 33 Chel 75. taki O. wypieki na twarzy'. gryzie /żre /uje jak bąk 4. jako siła go poskramiająca . strzela ZWAK 1879/28. ->nowy ogień). -►ogień piorunowy. ziemię. że wraz z jego zanieczyszczeniem zmniejsza się jego ochronna. piekło. a wielki się od wiatru mnoży 17. który osądza i wymierza sprawiedliwość. Opozycja ta jest znoszona w cudownościowych formułach kolędowych: ogień lodowy 32t>. Dek Sier 286. którym lizę np. -►ogień piorunowy. w kulturze ludowej jest ogniem b o ż y m Czap Mat 122. czerwony jak ogień NKPP czerwony 19. O innych cechach: O. j ę z y k . furczy K 48 Ta-Rz • Władzę nad O. wielki lub mały. wzniecać ogień. niespokojny człowiek' Vas ES 2/109. prosi o przyjęcie kolejno wodę. drzewa.

W pieśniach miłosnych spalenie w O. w pieśniach wianka/cnoty panny 36. tedy się me sparzysz HB. także dlatego. by były mocne i długie. gdy się go pożycza TN Motycz 1985. ale jest to życie swoiste. W żart. Jako ogień wszytko pali. bałwana ze słomy. tzn.serca chłopaka. LL 1964/1-2/56. np. powoduje. W obrzędzie nowego latka palono śmierć/śmiercichę. . spala: spalanie wiąże się z unicestwieniem. jest zawsze u kowala. obrazu N. ->ogień piekielny. co oddaje dobrze zag. podob. też 29. Nie wolno w O. ros. co spalone trafia na „drugi świat". zob. Mowę O. -+piorun. np. zdycha 'gaśnie' Tred Kasz 44. trzaska Kot Las 120. prosi się go o to podczas rozpalania 19B. które w baśniach wabią podróżnych do O. boby ręka uschła ZWAK 1892/266. (b) Jako źródło ciepła O. lub też sama się w tym ogniu miota K 5 Krak 311. g r z e j e . palić skorupek z jaj. podob ZWAK 1878/127. -»-nowy ogień. Tred Kasz-44.kóźmychą. na którym leży 31. lokalizowany jest: (a) w/na n i e b i e . albo gdy nie postawi mu się na noc garnka z wodą Lud 1908/44. mówią. rodzi się 2. jak się go traktuje: z ł o ś c i się. bo rana się zaogni K 42 Maz 334. np. bo mleko wodmeje Baz Tatr 187.. tzn. też nc-D. zob. palono obcięte włosy. więc: śpi por Wisła 1898/ IGI . i (e) we wnętrzu ziemi. Musi regenerować swoje siły. O. gdy się nim miga ZWAK 1892/253. hartuje stal 12. żarzy się w s e r c u zakochanego Lom śląsk 398. żalą się na złe traktowanie i postanawiają zemścić się spalając chałupę 72. że to. W kolędowej formule cudowności Bóg ogniem bywszy .O. czegoś jak ognia bać się NKPP ogień 9. że należy palić obcięte paznokcie. nie chce kija palić 48. zgodnie z wierzeniami. -►ogień sobótkowy. oddycha. pochłania 28. że to dusza je wyrzuciła. Schnie jak od ognia woda NKPP schnąć 4. Wierzono. 73. w przekazach wierzeniowych dwa O. będzie miał wrzody na głowie ZWAK 1886/94. by nie psuć świętości Baz Tatr 1R0. jak w ogień rzucił 'znikło. pódźmyz tam. w o j u j e . podob. Do O. drzewa krzyża świętego K 20 Rad 274. któreby ją zjadło. ->ogień niebieski.kryla się w tym wiara. K 10 Poz 271. demony. Wulkan . w przysł. tłumi się w nim K 28 Maz 230. która służyła za podkładkę pod trumnę na wozie pogrzebowym Kul wiel 3/187. przysl. 6e. ZWAK 1887/31. zawiązanego powrósła. 56. wodę święconą. jest straszny K 7 Krak 207.eksplikacja OGIEŃ eksplikacja 268 260J SyCZy Wisła 1889/491. by nie było w domu biedy K 7 Krak 135. kuźmiszką. z różnych domostw. w legendzie . W Wielkopolsce palono słomę. Nie przyjmuje grzesznika. (a) O. samca . nie wolno wkładać przedmiotów mających związek ze śmiercią: słomy spod umarłego. topi. bo ten. np. kuznec 'kowal' Mif Tok 2/21). wysusza. człowiek obdarzony specjalnymi zdolnościami. nieconego przez tarcie Lud 1908/44. podarunków od ukochanej/ukochanego jest znakiem odrzucenia miłości ZWAK 1884/81. bo pszenica się zasnieci. a następnie napadają na swą ofiarę K 51 Sa-Kr 251. Wisła 1905/168. cnoty. ziele itp. co ilustrują przysłowia i frazeologizmy.Marii Panny i obrazu św. budzony (= rozpalany) prośbą o wstanie i witany specjalnymi formułami 19-20. na kominie. 68. musi jeść 4 i pić Mosz Kul 2/501. w y s u s z a : por. (= namiętność) rzuca się/wdaje w kulawą/chorą/trzecią nogę chłopca 46. mści się za nieuszanowanie Wi»la 1898/150. odpoczywa w dniu św. bydziemy sie grzołi stoin Żyw 51. wywołuje s t r a c h . O. bo bydło. wyobrażenie zimy Kul Wiel 3/50. rozgrzeję ja jeziorecko do dna K 40 MazP 139. przez ogień się rodzi. płótna zdjętego z rany. wieczny ogień w wnętrzach swych żarzy K 50 Sa-Kr 361. Kasinko. paradoksalne. w baśni jest ojcem bohatera obdarzonego niezwykłą siłą 62. pieśni O. trzeszczy Wisła 1892/396. podob. ZWAK 1878/127. co utrwala fraz. Wawrzyńca 19. który zabił rodziców 59. podobnie jak ziemia i woda 40.269 OGIEŃ . umiera 3. Określenie ostawić ogiń prze zecym oznacza zostawienie ognia na noc. W O. Dy żyć O. Także należało palić stare łyżki. w ludowych wyobrażeniach jest ż y w y . chraści 'igliwia' ze smrecyny. z matką się zobaczy i umiera (Sól) Folf Zag nr 40. nauki 8. przekazuje życie: jest ojcem dymu 2. W uprzyslowionym ostrzeżeniu . dusze: Gdy głownia w ten dzień [Zaduszki] lub węgielek z pieca lub komina wypadnie.kozmeciem K 34 Chel 160 (por. zob. wszystkie włosy wyjdą lub będzie bolała głowa K 35 Przem 235. przedmiotów symbolizujących czystość. bo owce się rozejdą Baz Tatr 187. niemowlę 73. kto to zrobi. przy zmartwychwstaniu znalazły się i one także i nie potrzeba było szukać ich po świecie nie wiadomo gdzie K 34 Chel 165. 41. por. (c) hartuje. Rytualne s p a l a n i e symbolicznych przedmiotów. rzuca się w O. tak zły człowiek żadnego nie chwali NKPP zly 70. (e) 0. Udz Krak 88. ( c ) w c z y ś ć c u . Oj. W szczególnych sytuacjach ogień g a d a pod kominem Dek sier 158. s p r z e c i w i a s i ę TN Motycz 1985. ale pożeram. (b) w p i e k l e . przysł. O. fraz. żyją lub przebywają d u c h y żywiołowe K 15 Poz 189. nazywanie żywym ogniem O. . opiekuńcze 75. gdy się go gasi 20f. ale dla kogoś można chcieć w ogień i wodę skoczyć/pójść NKPP ogień 51. wołają o ratunek. w kuźni 34. (b) grzeje i parzy. -^słońce. całe me życie z głodu umieram 3. A O. O. starej miotły. O wykorzystaniu działań sprawczych. jest układany do snu (= gaszony).. W O.. Na Warmii w dniu Zaduszek palono krzyż misyjny (węgle z niego służyły jako uniwersalne lekarstwo) Szyf MiW 73. W pieśniach miłosnych O. parzy: Nie dotykaj ognia. że O.samicę i samca. czasem po kilku dniach leżenia słomy w rowie pali ją babka siedząca nocą przy zmarłym K 16 Lub 134. (d) na ziem i: w domu najczęściej w piecu. w pieśni: "ogienek sie poli. n Działania sprawcze: (a) spala. Odczuwa emocje i reaguje na to. 316. W Siedleckiem w Wielki Czwartek spala się Judasza 'kukłę ze słomy' Lud 1898/185. r o z m a w i a TN Motycz 1985. Cudzy ogień nie grzeje HA. Barbary K 10 Poz 132. 6h-j. g n i e w a się TN Cholowice 1985. ->ogień czyśćcowy. nie spala przedmiotów świętych. Wierzono. (c) O.nie spala siana. w metaforze pieśniowej O. które wyrosło z mogiły zabitego 67. nazywając odpowiednio samicę . podob. w baśniach nie spala drzewa. rozgrzewa. 20. na Podhalu: kija pasterskiego. przepadło' NKPP ogień 11.. ale w przysl. nie wolno palić: obrazów świętych. wiór od trumny K 6 Krak 6. zastosowania. zaś usmircec ogiń to 'zgasić ogień na noc' Tred Kasz 44. W Chełmskiem odróżniano O. ZWAK 1887/31 . na Pogórzu K 44 Gór 93. Na Podhalu nie zużyte sakramentalia. jest nienasycony 7B. straciłoby zęby ZWAK 1884/281. kogoś przeklina się: Ażeby cie ogień pochłonął 28.. aby kiedyś. rozumie dziad wędrowny. że ze słonej wody rośnie sól: Z wody pochodzi. Wisła 1896/137. że gdyby ptaki zbierały je do gniazd. wywołuje pożar Wisła 1898/151. wezmę ja w skorupecke ognia. bo w węźle pokutuje dusza ZWAK 1890/127. i g r a 72. Żyję nie żyję. 5.

. Zalewać wodą O. że jeśli żaba. rozpala go sobie kolo miejsca swej śmierci Lud 1911/62. kto na hale przyszedł po zachodzie słońca nie mógł od O. w której miał płonąć: żegnano się znakiem krzyża 78. O. że wiatr gasi O. żegnano się TN Cholowice 1985. w baśni wiatr pojawia się w cudowny sposób. W pieśni miłosnej rozpalenie O. np. za pomocą odkładanych w tym okresie kloczków 'powróseł ze słomy' i guzeczków 'główek koniczyny' ZWAK 1882/301. witano go słowami Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus K 16 Lub 22. -łogień demoniczny Duch człowieka. siekiery i huby Baz Tatr 81. bo tak Duch Sw. . Bóg nauczył człowieka niecić O. by ogrzać Jezusa w cudowny sposób krzeszą. Baz Tatr 83.1) K 23 Kai 66. na ha li . Na Podhalu wierzono. traktowano jak wygasanie życia. że diabeł wznieca O. podob.bo rozpleni się oset i chaber Karw Dobrz 197. oliwa/olej. O. temu zboże będzie się śnieciło ZWAK 1891/49. to w takim piecu nie można już go rozpalić zanim nie odmówi się koronki Czub Aneg 88. TN Motycz 1985. e. Wit Baj isi. podob Lud 1926/89. że woda poświencona przez sól Baz Tatr 182. rozpalano O.. w domu przez cały rok. mogło wedle wierzeń sprowadzać czarownice. żeby ten spokój był w domu TN Motycz 1985. którą uderzano sierpem ZWAK 1879/34. Stary ogień gaszono wieczorem w wigilię Trzech Króli (6. O. na hali musi się palić przez cały czas obecności tam pasterzy i bydła. Baz Tatr 88. Powsz. ale wierzono. polegał na zastąpieniu starego ognia . składanie Rog śląsk 9. jest jego zamrożenie.na znak odmowy 42a i gaszono podczas oczepin 42b. że dmuchany O.V I I I ) K 9 Poz 142. Zwyczaj corocznego o d n a w i a n i a O. -vnowy ogień. bo to przyjente. MAAE 1898/IOO. ->nowy Ogień. bo by szałas się zapalił albo owce wyginęły Baz Tatr 188. Na Podhalu wierzono. który nie pojednał się z Bogiem przed śmiercią. ->nowy ogień. czarownica wskoczy do pieca garncarskiego i zgasi O. Wawrzyńca 19B. ZWAK 1886/87. odnawiano w domu przez rozdmuchiwanie żaru TN Motycz 1985..nowym. Piotr i Paweł / pszczółki. Łucji (13. W baśniach kogut wypija wodę ze studni. gdy w domu był zmarły ŁSE 1965/29. a potem wrzucony do O. wypowiadano formułę W imię Ojca 1 Syna i Ducha Świętego Czap Mat 119. w pieśni . anioła 20a-c.czyli o nie-odrzucanie miłości 43d. gdy przyjeżdżali swaci .in. Wierzono. że umiejętność tę człowiek posiadł sam 57. Podczas codziennego (porannego) rozpalania O. G a s z e n i e O. np. pożyczania. ten. rozgarniano żar na krzyż i przygarniano popiołem. która przychodzi do swoich dzieci Nyr Kar 307. ze to sie oddaje cześć zmarłym. Stara panna po śmierci musi go na miysiónczku połlić Śmiel Opól 76. świeżo. Kul Miw 425. do ognia oliwy dolewać NKPP ogień 5a. niecą O. Wierzono. dla ukochanej/ukochanego posiada sens naddany. krzesze kopytem LL 1975/1/53. w Wielką Niedzielę. O. K 3 Kuj 92. O. hubki święconej 75. Mosz Kul 2/714. rozpalania. żegnano rozpalony O. naklod go Jasinek ku dziywcyny woli 44.. uroczyście wzniecony był uważany za silniejszy i żywotniejszy Mosz Kul 2/506. a wielki się od wiatru mnoży 17. 78. gasi go i wychodzi z pieca cało 71. P o d t r z y m y w a n i e O. ale gdy mu się posypie mąki i soli święconej przestaje wiać Baz Tatr 88. 44. by ugasić O. W Wigilię nie wolno było O. W przysł. Ciężarnej nie wolno dmuchać na O. odnawiania. Wawrzyńca. darowania. może zamrozić Mróz (baśniowy pomocnik) 65. Wygasanie O. by w dzień Bożego Narodzenia rozpalić z nich O. cegłę. W pieśniach miłosnych pojawia się motyw prośby o niegaszenie O. zalewano. por.. odkładano po jednym drewienku. to niescyńście jest Baz Tatr 84. oddawano go pod opiekę św. W polskiej kulturze ludowej nie występuje (częsty w wielu mitologiach) motyw wykradzenia O. np. które chroniły gaszony O. zgasić święconą wodą K 7 Krak 24. W Dniu Zmarłych nie palono O. zagrażający bohaterom K 14 Poz 155. podtrzymywania. Podob. krzesiwa. gdy jesienią pasterze opuszczali hale żegnano O. farcie 57a. złożenie Mika Oraw 71. K 17 Lub 79. hubki z buku Baz Tatr 83 nazywanej zogiew Hajd Nie 220. Nie gasi O. fraz. należało gasić. w Kieleckiem kładziono na O. Wawrzyńca (10. krzemienia i huby albo noża. 94-95. i zalewano święconą wodą Baz Tatr 83 lub rosołem z oscypków. należało go tylko przysypać popiołem . i9Aa. oznacza odwzajemnienie miłości: Na holi. Na Podhalu. Baśniowym sposobem ugaszenia O. gaszenia. w domu wykonywano szereg czynności sakralizujących O. 45. ogólnie zapalanie powsz. kładzenie Kom Tatr 56. Szyf Miw 157. z lodu/kamienia 32. a czarownica krzesze go paznokciem K 7 Krak 95. O. służący wzmożeniu jego dobroczynnych sił. żelaznej monety z rąbkami na obwodzie Lud 1952/432.. krzemienia TN Krasiczyn 1985. O. nic zapalić. Szyf Miw 91. w wigilię Bożego Narodzenia ze zbieranych codziennie od dnia św. w pierwszym dniu Wielkanocy . był to dzień odpoczynku dla O. była praktyka podtrzymywania O. krzesiwa 1 hubki wierzbowej TN Motycz 1985. Słaby ogień łada wiatr zgasi. Bar ŚrodP 280. Rozpalenie w specjalny sposób O. że gdy w tym dniu wypadnie z pieca głownia. niecenie 32d. rozpalano za pomocą: strzałki piorunowej (-^kamień piorunowy) i kawałka metalu TN Cholowice 1985. na holi ogienek sie poli.XII) do Bożego Narodzenia gałązek osiki Lud 1937/73. rytualnie witano nowy ogień rozpalany w dniu św. żeby czarownica nie miała dostępu do O. Garncarze wierzyli też. Gasząc O. przynosi szczęście TN Moniatycze 1979. i przestrzeń. w której m. dlatego czynność jego gaszenia była zrytualizowana. zakładanie/nakładanie 32b-c. Na całą dobę gaszono go rytualnie w wigilię św. Wisła 1916/74. że O. Niech będzie pochwalone światło/święty ogień Mosz Kul 2/498 i formułami specjalnych modlitewek 19. bo dziecko będzie rozdęte ŁSE 1963/132. Także rozpalano O. Wykonywano również czynności. domowego nie wolno było. torfu TN Krasiczyn 1985. Jak się zagasi. należy O. rozniecać słomą ŁSE 1961/90. nie mogła rozpalać położnica przed wywodem ZWAK 1885/55. O.O. Lud 1908/44. R o z p a l a n i e O. niekiedy rozbudowywaną. W kolędach Matka Boska / aniołowie / św. żegnano go wtedy specjalnymi formułami 20a. kto pierwszy rozpali O. bez użycia rąk K 7 Krak 271. nie wolno zapalać w domu w pierwszy dzień świąt Bożego Narodzenia ŁSE 1965/31. wierzy się też. jest obiektem szeregu czynności wykonywanych w ściśle określonym czasie.. klepanie Rog śląsk 53. Bar środp 312. wręcz go wzmaga.271 OGIEŃ OGIEŃ eksplikacja eksplikacja 270 °o ♦ O. w Dzień Zaduszny nie należało palić O. Nazwy tej czynności wskazują na różny sposób jej wykonania: krzesanie 32a. okazywania szacunku. w domu rozpala nieboszczka. rozkazał i tak od lat kazują. tj. do którego przystawiano garnek z powązką nabitą szpilkami wit Baj 281.

Dlatego n i e w o l n o : pluć w O. Lud 1924/63. K 52 Br-Pol 433. Wisla 1898/150. -*pożar. 68. Na Warmii zachował się zwyczaj święcenia wody i O. np. bo po śmierci każą łizać kamień rozpalony do czerwoności ZWAK 1878/126. Nie wolno o d d a w a ć m o c z u na O. M SparSZyWieje ZWAK 1892/253. a także jak żywą istotę. bo się zboża nie udadzą Wisla 1892/772. LSE 1974/65. Zakaz ten trwał czasem do dziewięciu tygodni Lud isps/419 i dotyczył również połogu K 17 Lub 80. w zamian za złotą koronę. przeklinać przy O. że gdy kobieta w ciąży pożycza O. konie me darzą się ZWAK 1885/40. Pożyczany O. Nie można też: d r a ż n i ć O. wisla 1898/150. spiesząc się NKPP ogień 10. s t a w a ć t y ł e m do O. Za pożyczony O. Skarbnikowi górnik może podać O. bo przez cały rok grożą rodzinie kłótnie i ogień by się kupki nie trzymał Bart Lub 19. Lig śląsk 93. kiedy prosił. Lud 1924/73. w której nie ma słowa prawdy 61. bo słońce kwiaty opalizwAK 1891/47. Baz Tatr 83. TN Motycz 1985. szczęścia K 17 Lub 80. nie dziękuje się. Nic tak po ogień chodziła. O. D u s z e n i e O. przyjmuje znaczenie naddane szukania miłości chłopca: W stodole świta biały dzień. w Boże Narodzenie. 73. TN Motycz 1985. to na tego spada kara Lud 1924/74. w dniu przyjścia na świat istoty żywej. Baz Tatr 188. z rondlem lub rynką nie wolno chodzić po O. we wszystkie dni Matki Boskiej K 51 Sa-Kr 69. Wymiatać pomiotłem umoczonym w pomyjach Lud 1908/46. w Boże Ciało K si Sa-Kr 42.. TN Krasiczyn 1985. ale robi to w specjalny sposób: Trza mu było podać ogień na łopacie. Jakeś tego nie miał ze sobą. w Wielki Poniedziałek i Piątek K 51 Sa-Kr 69. w które nie wolno przekładać pożyczonego O. K 32 Pok 320.272 ________________________ OGIEŃ eksplikacja OGIEŃ eksplikacja _________________________ 273 80. np. O. . żebyś się z nim bawił I3b. udzieliłeś wiernym ognia Twojej światłości. w wi g i l i ę Trzech Króli (5. bo plującego O. Zakaz pożyczania O. Zakaz dotyczył przedmiotów. bo tę część ciała spryszczy Wit Baj 151. Bar środP 280. darują sierocie bracia-miesiące w zamian za wymienienie ich imion lub odpowiedź na pytanie. chce mu wyrwać rękę Lig śląsk 93. Nie można przekładać O. albo w czapce. Chodzenie po ogień było praktykowane w codziennym życiu wiejskim. Lubartów 1995. zmora oskopuje (rozrzuca) ogiń na kominie ZWAK 1887/20. by odpalił Lig śląsk 139. abyśmy z czystym sercem mogli dostąpić świąt wiekuistej światłości" For Sym 75. bo ból OCZU jest nieunikniony Wisla 1889/491. bo to grzech Wisla 1891/628. bo krowa mleko straci K 17 Lub 79. gorącą wodą ZWAK 1892/253. Nie pożyczano O. spali Sych SGKasz 3/300. W bajkach występuje motyw darowania O. bo to niedobrze TN Krasiczyn 1985.. nieszczęściem Baz Tatr 84. b a w i ć się O.. bo cały oparszywiejesz TN Cholowice 1985. W pieśni motyw chodzenia dziewczyny po O. wbrew zasadzie utrwalonej w przysł. tym. O. Lud 1908/46. K 57 Ruśc 1270.. krzesano tradycyjnie krzesiwem wista 1897/802. w Wielki Piątek Szyf Miw 56. bo cały rok trzeba by po niego chodzić ZWAK 1886/215. w Dzień Wniebowstąpienia K 51 Sa-Kr 42. gdyż zmarli członkowie rodziny przyjdą się do niego ogrzać Red. . np. zalewać n i e c z y s t o ś c i a m i TN Cholowice 1985. np. ŁSE 1963/134. Lud 1924/59. w dniu urodzin dziecka Lud 1924/62. na którego głos pojawia się wojsko cisz Krak 185. podob. por. D a r o w a n i e O. traktuje się jak ś w i ę t o ś ć . w czasie zasiewu. może kiedyś pożar być TN Motycz 1985. Ś w i ę c e n i e O. bo jeśli skarbnik chce od kogoś O. bo go po śmierci będzie dość 15. bo OprySZCZy Wisla 1890/109. zmarły ojciec prosi syna o przyniesienie na grób O. w Wielkim Tygodniu (Wielką Sobotę) . krzesze się i poświęca słowami następującej modlitwy: „Boże. podczas pierwszego wyjścia bydła na pole. w ciągu trzech dni od urodzenia dziecka. gniewa TN Motycz 1985.-i 3/32. bohater baśniowy otrzymuje w prezencie gwizdek. podaje się lampą zawieszoną na kilofie ZWAK 1887/21. w Przemienienie Pańskie K 51 Sa-Kr 42. głóg Karw Dobrz 195. LSE 1974/65. Wisla 1890/109. co miało (i ma) oparcie w katolickich praktykach liturgicznych. jak swego Jasia budziła 38. ale także z szacunku dla O. pomyjami 72. miał być obiektem działania sił demonicznych. Dotyczyło to zwłaszcza pory po -►zachodzie słońca Wisla I890/100. O. żeby dziecku szczęścia nie odebrać ŁSE 1953/1. bo mleko będzie zaczarowane K 51 Sa-Kr 42. podob. miało grozić śmiercią domowników Lud 1924/73. z watry do szałasu. bo krety w stodole i chlewie ziemię będą toczyły ZWAK 1885/44 oraz osób. poświęć ten nowy ogień wykrzesany z kamienia dla naszego użytku i przez te święta wielkanocne rozpal w nas pragnienia. podob. nie tylko z obawy przed zemstą. albo d . Wisla 1893/141. 79. O. który jest prawdziwym kamieniem węgielnym.34. bo się szałas spali Baz Tatr 188.1) K 23 Kai 66. TN Motycz 1985. zbójcy w zamian za gadkę.byto objęte z a k a ż e 111. obraża się. TN Motycz 1985. że dzieci spać nie będą i będą płakać K 7 Krak 141. Nie pożyczano O. w Wigilię (szczególnie kobiecie) TN Motycz 1985. bo to tak. rozpala się go obok kościoła i wrzuca doń tarninę (Pan Jezus nosił cierniową koronę) TN Tyszowce 1985. stąd zwrot wpaść/przyjść jak po ogień 'na krótko.. Gaj Rozw 56. w dni święte: w niedzielę TN Motycz 1985. wierzy się. który z nich najpiękniejszy 60. a nawet w okresie jej rozwoju w łonie matki. bo słonko kwiaty opali Lud 1924/GO. 69. ZWAK 1892/253.. której nie wolno znieważyć. dusi go mara/zmora LL 1962/1-2/63. której nie wolno krzywdzić. bez pozwolenia domowników nie dziękując. w przysł. jakby w Pana Jezusa TN Krasiczyn 1985. Nie należało gasić ognia w noc wigilijną. Ty przez swojego Syna. Ognia każdemu 1 wody użycz. TN Motycz 1985. Wyniesienie go z domu traktowano jako wynoszenie zeń życia. bo sie co złego stanie TN cholowice 1985. O. bo to jest żywe TN Motycz 1985. 43. gdy przybyło coś z inwentarza. Bieg Lecz 18. święci się również w okresie Bożego Narodzenia Baz Tatr si. ŁSE 1961/205. Wierzono też. P o ż y c z a n i e O. Lud 1924/64 lub woły na karki zachorują K 51 Sa-Kr 68 i 69. Baz Tatr 187. 122. Pożyczenie O. Grodź Lecz 73. bo się oba spalą Baz Tatr 188 lub owce się targają Baz-Tatr 188. Wynoszenie O. np. ani z innego szałasu. 73b. bo język SprySZCZy Wit Baj 80 i 151. S z a c u n e k d 1 a O. Czap Mat 117. ale kto zabiera O. Ogień nic twój brat. w piekle oddawać musi I4a. bo w tym nie masz szkody I4b . zmieniając się w złoto i rzeczy wartościowe lub paląc i zmieniając się w gady 60. deptać Baz Tatr 188. który osądza i wymierza sprawiedliwość. będzie beczeć późni TN Motycz 1985.. zaczarowane trzewiczki cisz Krak 185. że Kto za życia ognia pożycza. w zamian za ogrzanie się przy O. K 31 Pok 150. bo oddaje się całe powodzenie ZWAK 1891/47. był przestrzegany w czasie rozpoczynania corocznych czynności gospodarskich. bo ciele zawsze głodne by było K 51 Sa Kr es. trza było lampę zdjąć ze stojaka 1 dać onemu. porodzi dziecię glinę jedzące K 32 Pok 320. poszła Kasieńka po ogień. bo się ogień zagniewa TN Cholowice 1985. Lud 1924/73. Szyf Miw 120. bo szczęście wyszłoby z domu Kul wi. bo krowom na wymiona szkodzi K 51 Sa-Kr 69. TN Cholowice 1985. Zalewać wodą Wisla 1891/628. brudną Wodą Wit Baj 151. złote ubranie i strzelbę MAAE 1908/259. Lud 1908/46.i w inne święta. Mosz Kul 2/501. Kul MiW 429.

O. O. truciznę trucizna 18 praktykowanej przy leczeniu oparzeń Bieg Lecz 91. ->ogień czyśćcowy. Można było przy jego pomocy zakląć ducha. Węgle z poświęconego O. ułożoną w tzw. K 57 RuśC 1255. -►gradem. podobny skutek dawało spalenie ułożonych na krzyż patyków Baz Tatr 87 albo mąki Peł Dem 63 i 73. 40. -+burzę. Gwizd. gdy drzewo znajduje się w O. które następnie palono w O. ->ogień niebieski. ZWAK 1887/28. Przy leczeniu kołtuna należało spalić obcięte włosy K 7 Krak 169. „która w dymie jako czarna. przez zanadrze Wit Baj 271. 66. których siedliskiem jest woda. Wierzono. gdy drzewo piszczało w O. ts. ♦ Zastosowania: w sferze bytowej. leczono różę (czerwone plamy na skórze) poprzez spalanie nad gromnicą gałeczek Inu/pakuł/konopi. Z ogarków robiono krzyżyki i wbijano je w Wielki Poniedziałek na polu. podob. np. Odpowiednio użyty O. albo <złym duchem będące K 17 Lub 149. i przeciw złemu on pomaga Baz Tatr 83. Uważano. należy to trzy razy przepuścić przez ogień zanim przyniesie się to do domu Wisła 1902/414. obejście z nimi domu wokół . ziarno podarowane biedakowi przez Najświętszą Pannę K 42 Maz 490. leczniczy. odpędzał ->deszcz. podob. nidzem ci nie zrobiul złego. dusze żyjących. męczeńskiej ś m i e r c i i pokuty: . zanokcicy Bieg Lecz 29. pisząc jego imię na karteczce i paląc ją w O. ZWAK 1882/283.. Kul Wiel 3/439. K 46 Ka-S 494. ->chmury. podob. gdzie ktoś popełnił samobójstwo. zalecano także rzucanie szczypty soli raz do ognia. płonął nieprzerwanie. istoty demoniczne. że jeśli znajdzie się coś na drodze. W przypadkach traktowania choroby jako istoty żywej straszono ją albo wyganiano z ciała za pomocą O. że należy palić w nim zwłoki samobójców podejrzanych o chodzenie po śmierci K 51 Sa-Kr 36. bo igrający będzie w nocy posianie moczył I3a. gdzie ono leżało. sosny i ziela. Wyszła piękniejsza niz była 51. w trakcie zamówienia płaczki 22. włożywszy ją w O. wykorzystywano jako n a r z ę d z i e t o r t u r. wielka jest moc Boża przez ogień K 21 Rad no. że ma moc i łeczy. np. gromadzono drewno i palono je w miejscach..ma moc o c z y s z c z a n i a . Zapalenie O. że O. motyw odmładzającej kąpieli we wrzącym mleku K 19 Kieł 236.zapewniać szczęście na cały rok Wisła 1897/802.. Uważano. Bieg Lecz 130. i zatykane na rogach pola Lud 1898/321. w ok. że jeden ogień drugi zwalczy TN Motycz 1985. Wierzono. np. wkładano chorego do pieca chlebowego i gdy ten zaczynał krzyczeć. gotowania. W baśni mnoży się włożone w O. Górale wierzą. W baśni za podkucie konia Chrystus odmładza kowalowi starą żonę. że O. wierząc. chronić przed cierpieniem LSE 1961/206. wił -demon zamieszkujący w wierzbie lub brzozie żałośnie piszczy. . wkładać noża: bo ogień ostry i nóż ostry. naokoło izby z ape w n i a 1 o z d r o w i e Baz Tatr 165. K 15 Poz32. brodawki. złaź z oka mojego ZWAK 1889/70. dlatego dzieci kąpano w wodzie. Wierzono. ZWAK 1881/161. oczyści duszę samobójcy i trafi ona do nieba K 51 Sa-Kr 38. jako od złego ducha pochodzące. wytrzeć chlebem i spalić go w O. że to dusza pokutująca odzywa się i litości błaga K 17 Lub 124. podob. zalecano przy żółtaczce Wisła 1899/81. wystraszona febra miała porzucić chorego K 34 Cheł 209. bulgotanie i inne odgłosy wydobywające się z garnka podczas gotowania uważano za pisk dusz potępionych przebywających w wodzie. O. n i s z c z y z ł e m o c e . do grzania. wierząc. I3c. Żartować z O. Dorocie: Dorotka w ogień wstąpiła.. miał także wypłaszać złe moce. by zboże się darzyło ZWAK 1892/261. analogicznie po urodzeniu dziecka dbano. W magii p l o d n o ś c i o w e j : palono kości pozostałe po zjedzeniu święconego mięsa i rozrzucano popiół po polu ZWAK 1878/21. Dymienicę 'wrzód w pachwinie' leczono przez trzykrotne przerzucenie O. MAAE 1908/142. że niemoc z nóg ogień święty wyciągnie Bieg Lecz 28. leczono z otrzęsienia powstałego w wyniku jazdy lub biegania Bieg Lecz 28. Wierzono. wtedy O. Obejście z poświęconym O. Podobnie leczono febrę K 48 Ta-Rz 302.należało rozkrwawić. W zamówieniach uwku wysyłano go na ogień gorący 21. w sposób cudowny słup ognisty spadający z nieba rozsypuje się w kłosy. Podob. Zakładano działanie reguły. (nawet fajki. podob. migać. Wrzucano doń butelkę ze złapaną zmorą. miały chronić przed -^pożarem. namioty a następnie zapali. długa pręga uchodzi kominem" Wój Klech 284. Funkcję ochronną przejmowały także przedmioty mające kontakt z (). odmawianymi trzy dni z rzędu po zachodzie słońca Bieg Lecz 133.. w wierszowanej legendzie o Św. por. nadto: Bieg Lecz 22. Wpatrywanie się w palący O. papierosa) podczas wyruszania w podróż miało zabezpieczać przed złymi przygodami. że można leczyć przez spalanie rzeczy zostających w kontakcie z chorym Bieg Ucz 29. Wit Daj 80. to lepiej tego nie łączyć TN Motycz 1985. oświetlenia. Dąbrówna zamawiano różę słowami: Jezus szedł ogrodem koprowym z głownią w ręku 1 mówił (do róży): Nie będziesz więcej ogniem pustoszyła. jako środek magiczny. gałązki wyjmowane z poświęconego w Wielką Sobotę O. TN Motycz 1985. bowiem oczyszcza wszystko ZWAK 1878/126. bo będzie się gniewał ZWAK 1892/253. do której przedtem wrzucano rozpalony węgielek. kłuć łasko. Oczyszcza z grzechu dusze zmarłych K 51 Sa-Kr 38. Śmiel Opól 42. ma moc o d m ł a d z a n i a i czynienia pięknym. że Ogień leczy ogień. ZWAK 1886/ns. albo: zjedz jęczmień ZWAK 1887/55. Ogień pochodzi od Boga i temu ma takie przywileje. tak np. ->-wiatr. a nie jęczmień wit Baj 272. K 7 Krak 207. albo pomiędzy nogami chorego klęczącego na miotle i siekierze wit Baj 75. powodować. że jeśli w miejscu. . ->grad. mówiono. że zły duch nie ma przystępu Grodź Łęcz 73. ZWAK 1878/138. Leczyć miało samo spalenie ziaren jęczmienia MAAE 1908/141. O. do którego wrzucono święcone zioła miał odpędzać płanetników Baz Tatr 86. Wisła 1897/350. kurzajki. ZWAK 1884/297. c h r o n i p r z e d z ł y m i mocami: dlatego płonął w domu przez całe święta. przed końcem świata 26. np. gdzie ktoś został zamordowany K 23 Ka 263. Czap Mat lis. brodawki dotykając grochem i spalając go Bieg Lecz 29. raz do garnka z wodą Sim Wierz 268. w sferze kulturowej. 284. leczono: jęczmień poprzez potarcie chorego miejsca ziarnami jęczmienia i spalenie ich 82. z gałązek tarniny. by do chrztu w izbie.OGIEŃ OGIEŃ . podob. Karw Dobrz 141. podob. 38. pałko bo się sprzeciwi TN Motycz 1985. igrać z nim. Palono w nim ropuchy. W m e d y c y n i e ludowej. zgromadzi się przez okres kilku lat pewną ilość chrustu. -»ogień sobótkowy. przejście przez matkę idącą z dzieckiem do chrztu przez rozżarzone węgle położone na siekierze Lud 1908/43. mówiono przy tym: Mam jęczmień na oku. Kokoszanki. dla dodatkowego zabezpieczenia taką wodę wylewano w O. na ból nóg zalecano chodzenie boso po O. O. ZWAK 1892/253. w k ł a d a ć doń o s t r y c h p r z e d m i o t ó w (bo można go skaleczyć). K 39 Pom 389. że się pali.cksplikacja cksplikacja 275 274 K 17 Lub 79. a ktoś obcy odpowiadał: Masz gówno. np.wedle rozpowszechnionych wierzeń . Suchoty leczono huśtając dzieckiem nad rozpalonym na rozstajnych drogach O. że choroby mogą przechodzić na odpowiednio dobrane przedmioty. ZWAK 1879/14.

K 7 Krak 98. bucha z komina Gaj Rozw 248. chorobę Etni 1994 Nieb 152.modrawemu drogę przepychó. 252. dusz. 1962/1-2/87.OGIEŃ eksplikacja OGIEŃ dokumentacja 276 277 np. Porzucona dziewczyna chcąc doznać oczyszczenia prosi o spalenie 54. 138. gaśnie ZWAK 1882/199. nowinę ZWAK 1878/136. pogodę. Czerwony ciołeczek sadą górkę liże. podob. tamże war. chodzenie po O. Folf Zag nr 107. ^ W polskiej kulturze ludowej O. Corzy uje. za zabicie rodziców i przyjaciela 59. Chodzenie po O.u. ugryzie. Czerwone łacisko w czarnym dupisku.: ZWAK 1890/246. kąpiel w O. P r ó b ą o g n i a .. radość. (b) za czary. O miłości mówi się. LI. jeśli O.: Ogień i woda dobrzy słudzy. czerwony robasek 6g. ♦ Z obserwacji O.co wolisz. Jako podstawa bytu człowieka jest symbolem domu. (Ogień). O. wynoszenie. Folf Zag nr 365. złodzieja TN Krasiczyn 1985. sypnąć trzy garstki soli. (Ogień).Dobry gospodórz a lichy gosc. choćby w ogniu gorzał.. tamże war.. gdy pryska. czerwiony . 27. (Bióly . 7-10. J e z u s a . ZWAK 1879/37. -►ogień demoniczny. j. Gdy cię dotknę.. dobrze się pali 78. 4 . Folf Zag nr 946. Folf Zag nr 83. Św. Wisła 1887/61. ZWAK 1878/176.. oznacza też namiętność miłosną. z ł e g o człowieka. a w lesie mi przeszkadzają. ZWAK 1881/137. jeno swajt majt. 2 . e. Cisz Krak 343. zapowiada generalnie coś n i e d o b r e g o : złodzieja K i7Lub 119. sprawdzaniem czystości/cnoty było włożenie wianka panny do ognia / rzucenie na wodę 41. w kolędzie 31. "'e żyję. panienka w czerwonych sukienkach 6b. Kul ognisko domowe) życia i szczęścia (zob. jest jednym ze sposobów zadawania śmierci: w baśni teściowa . b.1. O. -»ogień czyśćcowy. (Ogień w piecu). Lud 1927/72. (Ogień).pickórz. (Ogień na łuczywie). Józef K 15 Poz 250. ogon odwróci K 42 Maz 403. zob. 40.. należy wówczas na O. Zęby ci się ogień nie wdał w tę kulawą nogę 46. Czerwony dziedzic na żerdzi jedzie. Wawrzyńca 52. z i m n o . i. Wiel 3/451. Folf Zag nr 580. Jechała panienka w czerwonych sukienkach. cierpieć musisz. .WAK 1882/199. bruny . będzie k ł ó t n i a . np. 3 . 139.. (Ogień i czeluście). jeśli się kurzy K 48 Ta-Rz 260. d. mały małą kłótnię. a wylezie na najwyższy drąg. dlatego przyczepiano do słupa kartkę z napisem Jezus. nie będzie cie mu żal 47. ogień namiętności. Czerwony robasek ma ze sobą piasek. w piecu ZWAK 1878/133. ciemny smutek. Nie ma nóg. szukanie. Etnl 1994 Nieb 152. a syn po dachu chodzi. przepowiadano: (a) stan p o g o d y : będzie pogoda. miał jeździć konno za karę duch nieuczciwego geometry ZWAK 1883/26. S p a l e n i e wO. czerwony koral 6h. fraz. jako obraz m i ł o ś c i pojawia się w pieśniach ludowych.czy w ogień 53. -»ogień piekielny. a obmawiającego zaboli język Wisła 1889/491. A gorzy zre. jak bąk. LL 1957/3/37. k ł ó t n i ę .. Folf Zag nr 1140. glena zakale (zakalec)). a. (Ogień i dym). o b m o w a . że diabeł może uratować czarownicę z O. w balladzie: A ty wójtówna . czerwony ciołeczek 6f. gdy kot do O. (b) w y d a r z e n i a : np. Bo jak cie uwiedzie. Folf Zag nr 364. (Ogień i iskry). d e s z c z . gdy koty pchają się do O. Bióly bez czerwiony go zapychó. mróz. 299.. ogień gniewu.królowa. język SprySZCZy Wisła 1892/396. każe spalić synową K 8 Krak 37. czerwony dziedzic 6a. jest symbolem Boga np.ogiń.O. lecz czuwać nie mogę. czórny . por. 6 . po O. gOŚcia Etnl 1994 Nieb 152. strzela Wisła 1904/103. Czerwony koral po piecu orał.dziecko 10 ogień wrzuciła K 22 Lecz 160. też przekleństwa 28-29. Folf Zag nr 955. symbolizuje n i e n a w i ś ć i niską namiętność. pożyczanie. Stoi w kąciku w czerwonym gorseciku. ale pożeram. powsz. np. za zabicie pasierbicy 64. obraz Apokalipsy św.chleb. w śnie może też wg sennika ludowego zapowiadać coś d o b r e g o : słońce K 46 Ka-s 489. w pieśni: Posiać ci się nie odrzekam. trzeSZCZlJ Wisła 1892/396. O. Jana Ap 20. (Ogień i dym). ś n i e g . Jak czerwiony łecho nagrzeje.. 250. syczy Wisła 1889/491. Folf Zag nr 741. h. jak bąk. (Ogień i ścierka). spalenie w ogniu św. lecz źli gospodarze. . czy tu iv tę wodę . g. Ojciec się rodzi. dziewucho. war. Doroty 51. tamże war. przysł. zapała duszę zakochanego K 4 Kuj 234. . c. gaszenie i zapalanie O. DOKUMENTACJA ZAGADKI 1 . (Ogień).Ogień to czerwony dziedzic / panienka w czerwonych sukienkach / ktoś w czerwonym gorseciku / czerwona krowa / czerwony ciołeczek / czerwony robasek I czerwone łacisko / . jeśli O. z której furczy O. gdy czerwony O. nadto ś m i e r ć kogoś z rodziny Czap Mat 120. w i a t r będzie wiał z tej strony. Dodatkowo ogień jasny oznacza obmowę. 141 i 173. Wedle ludowych proroctw ziemia na końcu świata będzie spalona przez O. Folf Zag nr 962. (Ogień). Folf Zag nr 198. fraz.dym. f. wyżej o zakazach pożyczania ognia i sposobach jego gaszenia). Wierzono. zebe czerwiony modrawym dobrze oddychół.y grzesznej 2-1. USta OprySZCZą się Wisła 1896/137. strzelający na kominie ZWAK 1879/28. ZWAK 1892/9.. w pieśniach macocha chce spalić pasierbicę 50. K 48 Ta-Rz 260. ogień z dymem chorobę TN Cholowicc msr. myszy. ś m i e r ć . ZWAK 1892/197. przybycie g o ś c i zapowiada O. K 17 Lub 79. (Ogień). stratę materialną LL 1964/3/4. trzeszczy K 7 Krak 254. a matka . palono czarownice K 15 POZ 246. juz syn po dachu chodził. O. jarzy 7. Folr Zag nr 533.gień i dym jak ojciec i syn.: Jeszcze się ojciec me narodził. np. ani rąk. w i a d o m o ś ć .: Cerwone uacisko skubie w carnem d. ZWAK 1878/180. gdy O. Folf Zag nr 1194. por. myli tylkiem piasek. ale wodą mnie zadusisz.Ogień nie ma nóg ani refk. K 16 Lub 150.: . Wisła 1904/103. cale me życic: że z głodu umieram. jak bąk. są (w zagadkach): czerwona krowa 6e. W pieśni miłosnej: Nie wierz mu. (Ogień). 5 . tzn.kominiórz. czórny . że aż iskry wylatują ZWAK I88S/91. to bruny bez glene nie je. Jezusa 25. Wisła 1905/168.. Lud 1911/81. s ł o t a . Czerwone czarne liże. huczy. a duży wielką k ł ó t n i ę Etnl 1994 Nieb 153. gdy O. a łazi/gryzie/żre/je. np. że rozpala TN Łęka 1979. Maria. nadto war. W s e n n i k u O. Wiała 1896/137. (Ogień). w formule powitalnej i9Aa. modry . Wisła 1900/322.. Symbolami O. Czerwona krowa czarne ciele lizy. por.Żyję. nikt do niej nie dojdzie. za urodzenie dziecka przez pannę i za wyrzeczenie się go 55. ogień żądzy. list TN Krasiczyn 1085. bezpieczeństwa (por. jeśli O.. gdy O. Wisła 1905/168. źle się pali 78. to figury zalecania się i akcji miłosnych 43. Spalenie było karą i jednocześnie narzędziem o c z y s z c z e n i a grzesznika (-»popiół): (a) za morderstwo dziecka.: .W piecu mnie jest zamykają.

. FORMUŁY WITANIA I ŻEGNANIA OGNIA 19 A . b. a śpij.Bóg się rodzi.: Kot Zn 72. Zęby ze mnie tak krew kapała. Wiedźcież mnie na ogień gorący. NKPP ogień 45. NKPP trucizna 3b. [W Żywieckiem wygłasza się modlitwę] do tylko co rozpalonego ognia: Ogieńku święty. Nie igraj z ogniem. Kot Zn 246. Pan Niebiosów obnażony. war. K 11 Poz 44. Kto wybierze pierwsze. NKPP ogień 24. kto drugie. powinien go przeżegnać i powitać słowami: witajże. Ogień Z oka Ze wszystkich kotów [kątów]. czorcie! Idź w ogień wiechy Z tego niewinnego ciała! Idź za lasy. Rzecz to dziwniejsza.Daleka woda ognia nie gasi. 18 . Gorsze moje zamierzenie. siedzę na stołecku.. 7 C . NKPP cnota 40b. 115.Uroki! Urocyska!. NKPP nauka 33. K 9 Poz 144.Na rok przed końcem świata. A paliła byś ty sie! TN Krasiczyn 1985. c. war. 22 . Przez ogień gorący.Stal w ogniu się hartuje. czy też ma ich wrzucić do ognia. Karpińskiego]. blask ciemnieje. pod najświętszą twoją opiekę. będzie jeździł człowiek z wozem żelaznym. 19 B .Nie ma dymu bez ognia. Nie chodź do sąsiada. Wodzono Go przez tarki kolące. Cnota skarb wieczny . K 9 Poz 144. Czap Mat 115. Kot Zn 285. Zamowiom!. Sych SGKasz 3/300. W imię Ojca i Syna. Wisła 1895/507 Poznańskie. c. nadto war. Przyjdzie czas na wszystko. 27 . KOLĘDY BOŻONARODZENIOWE I PASTORAŁKI 30 . Kto się raz sparzył.: Wit Baj 297. TN Hutków 1978 [kolęda F. Z ogniem i złym człowiekiem żartować nie trzeba.OGIEŃ dokumentacja OGIEŃ dokumentacja 279 278 PRZYSŁOWIA 7 A .: ZWAK 1889/65. Etnl 1989 Bilg 133.Ogień tleje i w popiele.. a grzej. 20 — Ogieniaszku. Siedź w kominku.: K 20 Rad 99. war.. Ogień krzepnie.. Na kamienie gorące. bo popuścisz wodą. Żebyś ty zielonym ogniem spalił się! ZWAK 1891/191. a ogień nie spali. TN Lubcze 1978. Og'mku. czemu przynajmniej Pana nie ogrzejesz.nie spalisz się. 114. war. PRZEKLEŃSTWA 28 . Kot Zn 484. w siano sie ukrył. war. NKPP cudze 6d.[Zamówienie łuszczki:] Przyszła święto Jewka Ze siekiramy. 17 .Cnoty/nauki ogień nie spali. b. jaki ogiyń. . Nie spali ogień. skąd początek dala: kamień ku ziemi leci. taki syn. Bodaj cię ognie spiekły! K 28 Maz 31. moc truchleje. f. . NKPP ogień 49g. Ogień nazywa się Zygmunt. duszyczko. bo w tym nie masz szkody. Wyszła duszyczka z ciała . śpij/ siedź w kominku. 9 B . Ognia każdemu i wody użycz. Na ludzkie slipie!. ZWAK 1892/253. ten się ognia boi. Nad wszystkim inszym panuje przygoda. Jezusieńku nasz kochany. 31 . gdy się ma iść spać. 23 . Zakrzykom! Na ogień gorący. ń'e bąjkej złi. NKPP niewiasta 55.Rozniecali go [po wygaszeniu w wigilię św. Polom sobie nogi! Niech to kadzenie wyjdzie na pożytek. czy wolą z nim jechać.: TN Michalówka 1980. war. . Wycinała. nadto: Wisła 1893/141.Daleko od ognia . NKPP ogień 23. NKPP ogień 23.. b. Człowiek będzie się ludzi pytał. ogień wzgórę pala. a. [Podczas gaszenia ognia mówi się:] Święty Janiolecku..: ZWAK 1878/178.Cudzy ogień nie grzeje. 10 B . lobie oddaję ogieniaszek sławiony. Jako ogień bywa z wodą. NKPP ogień 22. w którym będzie ogień. NKPP parzyć 6i. ZAMÓWIENIA 21 .Nie należy igrać/bawić się/żartować z ogniem.Ażeby cie ogień pochłonął! TH Krasiczyn 1985. PROROCTWA 26 . 29 . skarbicku boży. bo go po śmierci będzie dość. pójdzie do piekła. NKPP ogień 2. NKPP wrzeszczeć 18. [Wieczorem po kolacji gasi się ogień ze słowami:] W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego.Nie dotykaj ognia. C. TN Ułów 1967. NKPP woda 13. ma granice Nieskończony. jakby go ogniem posypano.. Na bagna. nie dejże nas też nigdy zubożyć.Wrzeszczy.Za ogień się nie dziękuje. NKPP ogień 48. d. war. 88. idź z Bogiem. będzie oczyszczony z grzechów przez ogień i pójdzie do nieba. tak i stary z żoną młodą. NKPP stal 1.Witaj ogieńku święty / gościu / Jezusieńku / skarbiczku boży / Zygmuncie . [Wieczorem gasi się ogień ze słowami:] Ogieńku kochany.Jezus [= ogień] położony na sianie. zapalając zapałką trzaski sosnowe i olszowe lub z dwojga innego drzewa i mówiąc: W imię Ojca i Syna i Ducha Św. 11 D . i najgłupszy przyzna. Wypolala. 13 . i Ducha Świętego! . Kto za życia ognia pożycza.cz 73.. w piekle oddawać musi.: Kot Zn 293. Na rozstajne drogi! Nie wracaj tu nigdy. nie zabierze woda.Jaki ojciec. kto od niego stroni. A czemu ty. 8 . a. a. Oj siano siano. Kot Zn 472.Slaby ogień lada wiatr zgasi. idź z Bogiem ogieniaszku.: Milk Pas 458-460. Amen. gościu pożądany. Z brzytwamy.. tedy się nie sparzysz. komentarz w Mosz Kul 2/498. NKPP ogień 38. że ogień leczy ogień. Wawrzyńca]. 489. 449.Dusza pokutuje na ogniu gorącym. Jak rozpalom to też przeżegnam ogień i tak mówię: Witoj. taki dym. śpij tu ogieniaszku z Panem Jezusem i ze wszystkiemi Swiętemi. Wawrzyńca ogień wieczorem gaszono mówiąc: W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego. Ogień nie twój brat./ teraz tak przewiadujo. Witamy Pana naszego i światłość jego.[Zamówienie płaczki:] Idź.Woda. przi tern „ogienecku".. 10 A . NKPP ojciec I3m. jis ja ce gaśą.Trudna zgoda: z ogniem woda. Jak Pana Jezusa na mękę wodzono.. war. . 310. W wigilię dnia św. siana nie spaliwszy. war. a.. 14 A . a wielki się od wiatru mnoży. gdzie się podziała. Niech sie stanie wolo Bożo! Kot Zn 190. e.. Amen.W Wielki Piątek zimno było.Doktorska to reguła. czemu nie gorejesz.: Nie sparzyć ogień. podob. Za góry. 12 . żebyś się z nim bawił.Po ogniu i popiół pozbieraj. Nauki woda nie zabierze.: Nie igraj z ogniem. 16 . Wisła 1897/346. NKPP ogień 49. NKPP natura 12. plączesz1? Bom się na matkę zamierzyła. 11 C . K 20 Rad 76. Święty Wawrzeńcze przeblogo~ sławiony. og'inku. że ogniem ta ziemia zniszczona będzie.Nie widzą. vitro ja ce nazed złożą. NKPP żona 36.: Trudnoć w przyjaźni ma być ogień z wodą.Ognia nie należy pożyczać. NKPP ogień 17. MODLITEWKI 24 . NKPP dym 12. c. to gospodyni powinna ogieniaszek przeżegnać temi słowami: W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego.. Bom ja tobie rada. nie pali go. NKPP ogień 41.Tam ciągnie natura. że Bóg ogniem bywszy. nie zabierze woda. Mosz Kul 2/499. Łuszczkę. 25 . K li Poz 44. 15 . ZWAK 1886/114. NKPP ogień 53.. b. Co wieczór.. Ze ustanie ten plac wszystek. Zygmunciu. 7 B. ogień i niewiasta nigdy nie powiedzą basta. 9 A . Tylko ^ogniem.a. nadto war. Niźli czyje uderzenie. 11 A .Ognia nie należy odmawiać. 14 B . truciznę trucizna.. Grodź Le.. wstań z Bogiem ogieniaszku. 11 B . Jak mojej matki łzy kapały. b. NKPP ogień 23c. Kto wstanie rano i roznieca ogień.

280
OGIEŃ - dokumentacja

281
OGIEŃ - dokumentacja

32 - Maria/aniołowie/św. Piotr i Paweł/pszr.zółki krzeszą/niecą ogień z lodu/śniegu/kamienia, by ogrzać Jezusa lub ugotować mu obiad. a. [Maryja] Z lodu ognia wykrzesała, Pana Jezusa wygrzewała, w pieluszki go powijała
i do siebie przytulała. Bart Lub 163; war.: TN Michalówka 1980, TN Konopnica 1979, TN Aleksandrów 1978, TN Okale 1986, TN Motycz 1981, TN Motycz 1985, TN Częstoborowice 1980, TN Dereźnia 1981, TN Nasutćw 1979, TN Potoczek 1979, TN Zawada 1965, TN Krasiczyn 1984; nadto war.: Przyszła Maryja

PIEŚNI ZADUSZKOWE

40 - Dusza, która szuka swego świata, prosi las, wodę, ogień, by ją przyjęły. Gołębica (dusza) juz wylata sukający swego świata. Sukający pociesenia i swych grzechów odpuscenia. ... Ogień, ogień przyjmnij-ze mnie, bo Pan Jezus nie wie o mnie. w ciągu dalszym też: ... / wleciała do ognia sukający ogrzania. O Najświętsa Matko Boska, raluj-ze mnie
Cęstochowska. K 23 Kai 12fi, war : Biel Kasz nr 35; por z tekstem roty: Jeżeli nie mówię prawdy,

w ciemny las ... Zrobiła sobie wielki czas. Z kamienia ognia ukrzcsala. Pana Jezusa ogrzewała — Hej, lelija. Kot Rzesz 215; A Maryja uchadzała, w ciemnym lascńku nocowała. Z kamienia ognia wykrzesała, i z lodu drew narąbala. I Pana Jezusa ogrzewała. K 33 Chel 117. b. Anieli ogień składali, objad gotowali. ... stał im się ogień lodowy, a płomień wiatrowy. K 5 Krak 235. c. Ty Piętrze i Pawle, złóż ogień lodowy. ZWAK 1885/15, nadto war.: K 5 Krak 235; Zakładaj Piętrze ogieniek, ogieniek śniegowy. Święt Nadr 75. d. Jare pcółecki toć jej rade były - Matuchnicce Boży światełko sprawiły - Z lodu ognia unieciły. Kot Rzesz 498. 33 — Józef daje ognia z fajeczki/fajerki, by podgrzać Dziecinę. Józefie stareńki, daj "ognia z fajeczki, podegrzejmy tą dziecinę, by mu było cieplij. Bart Lub 164, war.: TN Dereźnia 1984; nadto: ... weź ognia w fajerkę ... K 49 Sa-Kr 126. 34 - Kowal kuje w kuźni, w której nigdy ogień nie jest gaszony [= symbol drzewa życia]. A w tej kuz'ni kowal kuje, ... nigdy ogniu nie zgasuje, ... Oj, ty zlolny kowalczyku, ... ukujze mnie złotny piers'c'ień. EtnI 1992 Pódl 111, war.: Etnl 1992 Pódl 112, por. nr 5fi. PIEŚNI SOBÓTKOWE 35 - Tam na górze ogień gore, noceł moja, kopie! moja. Na tej górze dwoje drzewa, ... Jedno drzewo, boże drzewo ... K 28 Maz 92, war.: K 28 Maz 86. 36 - Oj sobótka, sobótecka, pójdźze do mnie, dziewusecka. A cyś godna, cy me godna me uciekaj-ze od ognia. Nie uciekaj-ze od środka, nie spali się twoja cnotka. K 5 Krak 295. 37 - Płynie, mój wianeczku, po tej modrej fali, póki się ten ogień świętojański pali. Piat Krak 136. 38 - Dziewczyna idzie/chodzi po ogień [= szuka miłości chłopca]. a. W stodole świta biały dzień, poszła Kasieńka po ogień. Nie tak po ogień chodziła, jak swego Jasia budziła. Ol Pódl 115, war.: K 20 Rad 233, Krzyż Kuj 1/214, K 24 Maz 290, K 42 Maz 85, K 27 Maz 160, 184 i 239, K 16 Lub 231, Piat Krak 92, ZWAK 1891/152; ... Po ogień chodziła, Janeczka budziła. TN Jacnia 1965; W niedzielę rano, w biały dzień, Chodziła Kasieńka po ogień. Kot Rzesz 422; ... posła do karcmy po ogień. Oj, nie po ogień chodziła, jeno kochanka budziła. K 40 MazP 204; ... posła do stajni po ogień. Wstań-ze Scepanku, umyj się ... K 24 Maz 183; Wstań-ze Rozyno, bo juz dzień, idź do Antosiaka po ogień. Ona po ogień nie poszła, jeno Józieńka budzić szła. K 22 Łęcz 77. b. W stodole świta w brogu dzień, poszła Marysia po ogień. Ni ognia szukała, młodego
Iwasia dostała. K 35 Przem 65.

niech mnie mc przyjmie po śmierci ani ogień, ani woda, ani ziemia, ani piekło, ani niebo. K 45 Gór 555. PIEŚNI WESELNE 41 - Panna/chłopiec wkłada wianek panny do ognia / rzuca go na wodę [= próba niewinności]. a. A za dworem siwy kamiń, modra lelija, uwijze mi z ruty wieniec, moja jedyna. A nie daj go dworakoju, bo go nie godzien, jeźli mnie go w rękę nie dasz, włóż go na ogień. Jeźli w ogniu nie zgorzeje, puść go na wodę, jeźli z wodą nie popłynie, włóż go na głowę. A z gloweczkt do piwniczki, co nie zwiędnieje, mechajże się hultaj dworak z niego nie śmieje. K 27 Maz 253; Nie dajze ich [wianeczków] chłopu na wieś, bo ich niegodzien - zawińze je w te chusteckę, włóż je na ogień. A wyjmij je z ogieniaska, niech nie więdnieją, zanieśze je do piwnicki, niech ojędrznieją. K 18 Kieł 72; Uwijze go [wianek] w zapaseckę, wlóz go na ogień. A weźze go z ogieniaska, niech ci nie tleje, zanieśze go do piwnicy, niech ci rumieje (rumieniejc). K 18 Kieł 100, war.: Biel Kasz nr 40; nadto: A nie daj go [wianka] dworakowi, bo go nie godzien, jeźli mnie go w rękę nie dasz, włóż go na ogień. Jeźli w ogniu nie zgorzeje, puść go na wodę. K 40 MazP 532; Me dajze go [wianka] chłopcu na wieś, bo go nie godzien, A jak ci ja nie przyjadę, rzuć go na ogień, A jak w ogniu me zgorzeje, puś go na wodę. A jak z wodą nie popłynie, list pisać będę. Święt Nadr 200; Przede wroty - kamień zloty, ślicna lelija, uwij-ze mi jeden wianek, panna Zojija. Nie daj-ze go chłopu ze wsi, bo go nie godzien, a skoro ja. nie przyjadę, wlóz go na ogień. A jak w ogniu nie zgorzeje, puść go na wodę; a jak z wodą nie popłynie, list pisać bandę. K 26 Maz 212; Kiedy nie das mnie młodemu, włóż go na ogień. K 28 Maz 240. b. Aleś już ty, dzieweczko, Wianka niegodna. Jach go godna, ... Tyś go niegodzien, Toż go weź z mojej głowy, Włóż go na ogień. Pies Śl 1/467, nadto Rog Śląsk 233; war.: Jest tam szelma, nie młodzieniec, co mi wziął wieniec. Ale wejźcie mu go, włóżcie go na ogień. Pies Śl 2/745. 42 - Gaszenie/zalewanie ognia, a. gdy przyjeżdżają swaci na znak odmowy; b. podczas oczepin. a. Oj zalej, matko ogień, bo w zaloty jadą, Zalej-ze go, zalej - niechaj jadą dalej! Chyba bym, mateńku, rozumu nie miała, bym przed zalotnikami ogień zalewała. K 16 Lub 227,
war.: K 1 Pies 434.

b. Zagaś ogień, zagaś, niechże się nie pali, niechże się matula z córeczką nie chwali. Chód Śp 95. PIEŚNI MIŁOSNE 43 - Dziewczyna/chłopiec a. chodzi po ogień, b. szuka ognia, pożycza komuś ogień, c. prosi o wyniesienie ognia, d. gasi/zapala ogień [= kocha i zaleca się]. a. Moja matulu, moja kochana, przeehowajże ten ogień, niechajże nie chodzę do sąsiada po niego co dzień, bo u sąsiada ... parobeczek tam gładki, dałam wianeczek, dałam ruciany, nie radząc się matki. Chód Śp 126, war.: K 25 Maz 72, K 34 Chel 69; Kazes mu [staremu kawalerowi] po wodę, wytknie sobie nogę, kazes mu po ogień, opali se brodę. K 6 Krak 143, 513, war.: Mika Oraw 57, Sad Podh 115. b. Córulino, dziecię moje, chto w okienko puka? Matulmo najmilejsza, dziewka ognia szuka. K 39 Pom 152; war.: [ognia szuka] kowal ... K 4 Kuj 43; ... sąsiada [sąsiadka] ... K 42 Maz 40, K 22 Lecz 124.

39 - Palenie w ogniu ziół (bylicy, ruty) ochroną: a. przed zabraniem mleka przez czarownicę, b. przed śniecią pszenicy. a. Niechaj ruta w ogniu trzeszczy, czarownica z złości wrzeszczy. Niech bylicy gałąź pęka, czarownica próżno stęka. Myśrńa tu przyszły z daleka, popalili zioła święte; nie zabiorą już nam mleka czarownice te przeklęte. Spokojnie nam ogień świeci i zióleczko każde tleje. Oj nie pomrą nasze dzieci, oj nie będzie swaru w doma. K 27 Maz 135, nadto: K 24 Maz 349. b. [Sobótkowa pieśń, śpiewana w dniu św. Szczepana:] Na mojej grządeczce rosła w lecie rutka, Dziś wśród ciężkich mrozów płonie mi sobótka. Dziś mojej pszeniczce sobótkę-m spaliła, Pamiętajże o tern, byś się nie śniecila. Ty, moja sobótko, rzuć płomień w niebiosy, Na świętego Jana zakwitną tu kłosy. Zieleńże się, zieleń - ty, pszeniczko złota, Przyjdę ja tu znowu, gdy minie sobota. Lud 1898/318.

OGIEŃ

dokumentacja OGIEŃ dokumentacja

282 283

c. Wynieś-ze mi, wynieś, okrzejanko ognia. Nte będę ja tobie ognia wynosiła, będzie ci na niebie gwiazdecka świeciła. LL 1960/2-3/78. d. Nie zagaszaj, Maryś, "ognia, jadę dó ciebie, dó ciebie. Jak zagaszę, tak za]Kił'e, "o ciebie, Janku, nie stoję. Krzyż Kuj 1/146; Ej, jak ci ja pojadę, da, z konikami do dnia, ej, da, moja dziewcyno, da, nie zagasaj ognia, war.: K 41 Maz 470, TN Rozkopaczew 1982. 44 - Na holi, na holi ogienek sie poli, naklod go Jasinek ku dziywcyny woli. Stoin Żyw 51, war.: Sad Podh 58, Mika Oraw 70, MAAE 1898/100. 45 - Tancerz prosi karczmarkę o niegaszenie ognia w karczmie. Kaczmareczka guodna, ńe zalewaj uogńa, bądzem pic, tańcować caló nocka do dńa. Kam Pom 243, war.: K 25 Maz 173, K 45 Gór 150, MAAE 1898/98, ZWAK 1890/225. 46 - Ogień wdaje się/dostaje się w kulawą/chorą/trzecią nogo chłopca [= fal-

54 - Rozpalcie ogień, ... Z smolnych drew, z smolnych szczyp. Wrzućcie mnie w niego, ... na ten wstyd. ... Będzie tam ze mnie garsteczka popiołu. I rozsiejcie go ... po polu. Kot Rzesz 253. 55 - Bracia spalają występną siostrę w ogniu. Tarnowy ogień napalemy, swoje siostrzyckę w nim spalemy. - O nie palcie mnie o północy, o bo już mnie nikt nie zobacy. Oj jeno palcie na świtaniu, jak panny wołki wygieniają, jak skowroneńkl zaśpiewają. K
16 Lub 292, nadto war.: Biel Kasz nr 90.

56 - Kowal kuje w kuźni, w której nigdy nie jest gaszony ogień [= symbol drzewa życia]. Na podolu w szczyrcm polu stoi kuźnia na kamieniu. A w tej kuźni kowal kuje, nigdy ognia nie zgasuje. Ty kowalu, kowalczyku, ukuj ze mi trzech koników. Ukuj że mi bardzo rano, na wojenkę nakazaną.
K 1 Pies 234, war : K 25 Maz 107, K 26 Maz 108 i 276, K 40 MazP 200, Ol Pódl 164, por. nr 34.

lus].
LEGENDY

a. Posiać ci się nie odrzekam, lecz czuwać nic mogę, Zęby ci się ogień nic wdał w tę kulawą nogę. A nie bójże się, dziewczyno, nie bój się ognia, Będę ściskał i przytulał, choćby
do samego dnia. Pies Śl 1/246, war.: K 12 Poz 25, K 4 Kuj 16, Krzyż Kuj 1/198, K 40 MazP 139 i 520, TN Janowiec 1979, K 18 Kieł 78, K 21 Rad 7, Piat Krak 153, ZWAK 1878/ 44-45, ZWAK 1880/243, LL

1961/3/30; Posłać ci się nie wymawiam, Gadać nie mogę, ... Boby ci się ogień dostał W kulawą nogę. Piel Śl 1/342, nadto: K 25 Maz 18, Rog PieS 249. b. Jak się ogień wrzuci w nogę, poratujes mnie. K 27 Maz 258. c. Nie bój ze się, Kasiu, ognia, ani puchliny, położę ja chorą nogę wedle pierzyny. K 2 San 131, war.: K 12 Poz 25, K 22 Łęcz 90, K 40 MazP 201, K 21 Rad 6. 47 - Nie wierz mu, dziewucho, choćby w ogniu gorzał, Bo jak cie uwiedzie, nie będzie cie
mu Żal. Pies Śl 1/356, nadto: ZWAK 1885/178, K 40 MazP 252, Pies Śl 2/719. PIEŚNI ŻARTOBLIWE

57 - Wzniecenie pierwszego ognia: a. przez tarcie leszczyny; b. krzesanie kamieni. a. O pochodzeniu ognia powiadają: że wygnany przez ojca syn kupiecki, puściwszy się na morze został wyrzucony na bezludną wyspę. Gdy tam bez myśli żadnej począł trzeć leszczynę o leszczynę, wzniecił on ogień, który się stamtąd rozszerzył po całym świecie. K 34
Chel 257-258.

48 - Woda nie chce ognia lać, ogień nie chce palić kija. Stworzył Pan Bóg grusze, żeby gruszki były, żeby gruszki miała. Stworzył Pan Bóg kozę, żeby gruszki trzęsła. Koza nie chce gruszek strząsać, gruszki nie'padają ... Stworzył Pan Bóg ogień, żeby pałę palić. Ogień nie chce pały palić, pala nie chce piesa walić, pies nie chce kozy kąsać, ... Stworzył Pan Bóg wodę, żeby ogień zalać. Woda nie chce ognia lać, ogień nie chce pały palić ... TN Krasne 1966, war.: Kupiul se Zyd wody, zęby ogień gasić, Woda nie chce gasić, Ogień nie chce kija spalić. MAAE 1908/222; por. motyw bajki łańcuszkowej Krz PBL nr 2030D oraz podob. motyw o babie, która nie może zapędzić prosięcia do chlewika i prosi o pomoc psa; gdy ten odmawia, zwraca się do kija itd. Krz PBL nr 2030. PIEŚNI DZIADOWSKIE 49 - [Przed Sądem Ostatecznym:] Mówią wciąż, że ciemność przez trzy dni nastanie, Ze grzesznemu żaden ogień nie ożyje. Nyr Kar 112. 50 - W zbrodnicze ręce sierotkę porwała, I żywcem w ogniu spalić ją chciała. Nyr Kar 299. PIEŚNI O ŚWIĘTYCH 51 - Św. Dorota wstępuje w ogień i pięknieje. Kazał król ogień napalić, Kocioł ołeju przystawić, Świętą Dorotkę w nim smażyć. Kot Zn 150, war.: LL 1972/4-5/10, K 22 Łęcz 171, K 26 Maz 342, K 19 Kieł 140, Kot Zn 152; Kazał oleju nawarzyć, Świętą Dorotę usmażyć. Dorotka w ogień wstąpiła, Wyszła piękniejsza niż była. Kot Zn 151. 52 - Lewito święty oraz męczenniku, sługo Chrystusów, wiary miłośniku, Wawrzyńcze, ogniem dla wiary palony, srodze męczony. K 22 Lecz 177. BALLADY 53 - Dzieciobójczynię karze się śmiercią przez spalenie w ogniu/utopienio. A ty wójtówna - co wolisz, czy tu w tę wodę - czy w ogień? A ty wójtówna - co wola, CZy ty popłyniesz czy spłoniesz? K 4 Kuj 51, nadto war.: Biel Kasz nr 85.

b. Ali on [mądry człowiek] sobi pomyśliał, jakby to ten ogień zdobyć? Znaliaz taki dwa kamieni i miał przy sobi knota takiego z wełny takiej. [Udało mu się wykrzesać pierwszy ogień.] Czap Mat 114. 58 - Burśtyn [który powstał podczas potopu z łez ludzkich] ocysca sie w ogniu cy na zazących węglach i z tego, co dobre było w ludzioch, wydaje dym psijemny dla nosa i oców, a ze złek reśtek zostoje na dnie trochę smrodliwych woglów i carnech sadzy. PSL 1973/4/198. 59 - [Syn zabił swoich rodziców i swego kołczana, ksiądz wyznaczył mu pokutę] Będzies zbawiony ... ale jeżeli .się drugi raz na świat narodzis. [W tym celu ksiądz polecił] Idź do lasu, napal ogień, a jak sie to drzewo będzie dopalać, skoc w niego i spal się na popiół, a jak się spalis, wtenczas odpokutujes i znajdzies matkę i zonę. [Gdy chłopak tak uczynił] zgorzał, tylko serce jego zostało całe pod węglami. K 21 Rad 182. BAJKI 60 - Ogień osądza i wymierza sprawiedliwość: I. podarowany sierocie/ubogie mu zamienia się w złoto, rzeczy wartościowe; II. podarowany niegodnej osobie spala ją lub zmienia się w gady. a. I. [Sierota wysłana przez macochę po ogień, prosi o niego: a) mróz, wiatr i miesiąc, b) dwanaście miesięcy; odpowiada trafnie i grzecznie na zadane pytania i otrzymuje w darze pełną zapaskę ognia, który w domu okazuje się złotem, odzieżą lub rozrzucony po polu zamienia się w budynki. II. Córka macochy, która niegrzecznie odpowiada na zadane pytania, otrzymuje ogień, który ją spala lub zmienia się w kłąb gadów.] Krz PBL nr 480B. b. [1. Ogień daruje biednemu za grzeczną rozmowę Bóg, św. Piotr i Paweł; ogień zmienia się w złoto, budynki. II. Bogatego brata, który był niegrzeczny dla wędrowców ogień
spala.] Cisz Krak 136, war.: K 42 Maz 493.

61 - Ogień podarowany za opowiedzenie historii bez słowa prawdy. Krz PBL nr 1922. 62 - Bohatera o nadludzkiej sile poczęła matka zapłodniona przez ogień. Krz
PBL nr 301, nadto war.: ZWAK 1878/151.

63 - I. Chrystus (i św. Piotr) w zapłatę za nocleg młócą zboże ogniem. II. Chłop chce ich naśladować i wznieca pożar. Krz PBL nr 752A. 64- Zamordowane dziecko (ptak) zrzuca na głowę macochy-zbrodniarki ogień.
Krz PBL nr 720.

285
284 ________________________ OGIEŃ - dokumentacja OGIEŃ dokumentacja

65 - Bohater ma nadzwyczajnych pomocników, m.in. człowieka zamrażającego Ogień. Kra PBL nr 513, nadto war.: K 51 Sa-Kr 214. 66 - I. Za podkucie konia Chrystus odmładza kowalowi starą żonę włożywszy ją w ogień. II. Kowal próbuje odmładzać innych, ale to mu się nie udaje. Krz PBL nr 753; nadto war.: [diabeł odmładza kowalowi żonę] TN Kawęczyn 1964. 67 - Ogień nie chce spalić drzewa wyrosłego z grobu zamordowanego, ZWAK 1878/143. ' 68 - Ogień nie chce przyjąć ciała krzywoprzysiężcy. K 45 Gór 555. 69 A - Wrzucenie węża w ogień. [Bohater służy u staruszki przez rok, ma zbudować płot i wrzucić wypelzle z niego węże w ogień, z chwilą wrzucenia w płomienie węża ze złotą koroną, staruszka zmienia się w królewnę.] Kra PBL nr 421. 69 B — Za uratowanie węża z ognia bohater otrzymuje dar rozumienia mowy zwierząt, LL 1961/4-6/74. 70 - Ścigany bohater rzuca za siebie przedmioty, które zamieniają się w ogień. Kra PBL nr 314. 71 - I. Kogut chce odebrać pożyczone pieniądze. II. Zostaje przez dłużnika skazany na spalenie. III. Zalewa ogień wodą. Krz PBL nr 715. OPOWIEŚCI WIERZENIOWE 72 - Dwa ognie rozmawiają o złym traktowaniu przez gospodynię i postana wiają zemścić się spalając jej chałupę. Ognie rozmawiają między sobą. Nie godzi się pożyczać ognia z innej chałupy. Pewna kobieta pożyczyła sobie ognia. Na kominie pożyczony ogień zaczął rozmawiać z miejscowym. „Moja gospodyni, mówi pierwszy z nich, co wieczór i poranek oczy mi przemyje, przeżegna." „A moja, mówi drugi, pomyjami mię zachlapie." - „Co jej za to zrobić?" „Trzeba z nią poigrać!" Wziena się chałupa i spaliła. Opowiadająca uważa tę karę za bardzo słuszną, gdyż ogień powinno się na noc zalewać czystą wodą i „ogarniać". Wisła 1889/307 Łuków, war.: Wisła 1898/151, K 53 Lit 403, K 17 Lub 79, K 33 Che! 75, wg Mosz Kul 2/502 motyw zachodnio-i wschodnioslowiański. 73 - Mowę ognia rozumie dziad/niemowlę/... a. Raz jeden człowiek rozumiejący mowę zwierząt, ptaków i ognia podsłuchiwał, jak rozmawiały ze sobą dwa ognie. Czy dobrych masz gospodarzy? - pytał ogień przeniesiony [z innego domu]; ja swoich będę palił - mówił dalej - źle się ze mną obchodzą; gospodyni leje wszelkie brudy na pomiołę, a potem nią mię zamiata, dzieciom dozwala ze mną swawolić i bić mię. Ze mną inaczej się obchodzą - mówił drugi - i nie mam potrzeby uskarżać się za to, więc gdy go będziesz palić, zostaw mego gospodarza kolasy, które są twemu pożyczone. Wkrótce spłonął ów dom i wszelkie zabudowania, a kolasy pod powiatką [wiatą, szopą] ani tknięte zostały. K 53 Lit 403; [Mowę ognia rozumie też miemowlę.j Wisła 1905/168; b. Baba żebraczka opowiadała, jako: Raz pewien dziad wędrowny zapowiedział we wsi, że nazajutrz spali się jedna z chat, którą wskazał. Zapytany: z czcgoby to wnosił? Odpowiedział, że siedząc w przyległej chacie przy kominie, ujrzał ogień z owej zagrożonej chaty, przychodzący tam w odwiedziny. Przybyły ogień miał mówić: „jutro spalę moją chatę, bo moja gospodyni źle się ze mną obchodzi, nie żegna mię wieczorem, pomyjami mnie zalewa". Drugi ogień ... odpowiedział ... „Ja zaś zachowam się spokojnie, bo nie mam się za co żalić ani mścić; moja gospodyni codziennie mnie znakiem krzyża św. żegna, pomiotło w czystej macza wodzie, popiołem pięknie zagarnia". [Następnego dnia wskazana przez dziada chałupa spłonęła.] K 38 Chel 75. RELACJE POTOCZNE 74 - Bóg stworzył ogień. a. Ogień? Jest tyż stworzony przez Pana Boga dla człowieka. Pan Bóg stworzył uogień, wodę i ziemie. TN Krasiczyn 1985. b. Ogień stworzył Pan Bóg dla człowieka, dla jego wygody. TN Motycz 1985.

c. Prawie święcono ten ogień, że to był wielki dar Boży ten ogień. TN Krasiczyn 1985. 75 - Hubkę - to sie jom gotuje. Jom sie bierze z bukowego drzewa i we wodzie gotuje, a pote susy i tłuce na mientko, wie sie łatwo ogień hyta. I to ino po malej drobince nosili bacowie w poście - to opiekunowało kie poświęcili. Hubę sie święciło - bo to „dobry ogień" dawało. ... Wengiel drzewiany opiekunuje tyz bydło i owce na holi - temu musi sie stale tamoj ogień palować w sałasie, bo w nim duk mięsko i sytko opiekunuje. Baz Tatr 166. 76 - [O rozpalaniu ognia 23 czerwca:] Bo jak Chrystus przyjmywał chrzest na rzeki Jurdanie, to zejszed Duch w ogniu i słyszę, ze to Syn mój ukochany i jego słuchajcie. To zamiast tego Świętego Ducha to palio ten ogień. Czap Mat 121. 77 - Na Świętego Jana były sobótki, myśmy pletly takie wieńce. U nas jest tutaj przewóz i szło sie na środek Sanu, jechało sic na tym promie, i rzucało sie, i w tym wieńcu była świeczka ..., a myśmy mieli ogień rozpalony na brzegu. TN Krasiczyn 1985. ZAPISY WIERZEŃ I PRAKTYK 78 - Nim krzesać ogień zaczną, żegnają się wprzódy. Skoro rozdmuchają iskrę między węglami i skoro już ... łuczywo zapalą, żegnają się także, jak gdyby dla pobłogosławienia szczególnego daru nieba, który utrzymuje życie tyla ludzi i zwierząt. Jeżeli rozniecony ogień dobrze się pali, mówią, że będzie pogoda, w przeciwnym razie słota. K 17 Lub 79. 79 - Wieś ma ... wielki szacunek dla ognia, np. gdy w Wielkopolsce dzieci bawią się ogniem, mówi się: Daj spokój, ogień nie twój brat, żebyś się z nim bawił. Kul Wiel 3/17. 80 - Zalewać ognia nie wolno, bo to grzech; chcąc zaś ogień przygasić, należy go tylko przysypać popiołem. ZWAK 1886/114. 81 - Choć ogień jest samą czystością, bruka się przez zetknięcie ze światem i musi się oczyszczać, a „czyści się" w wodzie: gdy woda wre, to on właśnie, kąpiąc się w niej, wywraca koziołki. Lud 1908/44. 82 - [Jęczmień leczono spalaniem jęczmienia lub pocieraniem chorego miejsca ziarnami jęczmienia, które potem wrzucano w ogień.] K 7 Krak 160, podob. K 34 Chel 211, Pęk Bilg 236, TN
Krasiczyn 1985, K 52 Br-Pol 441, K 51 Sa-Kr 18, K 31 Pok 163, MAAE 1908/141, ZWAK 1882/261, ZWAK 1885/46, ZWAK 1892/259, Lud 1908/183, Lud 1931/51, ŁSE 1966/110.

BIBLIOGRAFIA: Aian Poet 1/193-194, 204-206, 2/1-51 Briic Mit 238-239; C i s z e w s k i Stanisław, Ognisko. Studyum etnologiczne, Kraków 1903; Chev Dic 2/309-314; De Vries Dic 186-188; Duf SNT 449-450; Duf STB 615-620; For Sym 72-76; Gamlv Ind 274; Giey Mit 127-136; Grav Mit 79-80, 133-138; H e c k o w a K.W., Pod znakiem świętego słońca. Dawne wierzenia śląskie, Wrocław 1961; Herd Lek 107-108; IvTop Slav 140-147; IvTop Issł 18, 48, 95-96, 99, 100, 103, 118, 121, 148-149, 158-163, 172, 173, 199, 207, 218, 236, 240, 241; Kemp SInd 315, 394; Kop SMit 777; Kop SSym 266-270; K o z i o ł Maria, „Gość w czerwonym płaszczu". Pogańskie i chrześcijańskie elementy w ludowym stereotypie ognia, „Akcent" 1986, nr 26, s. 48-51; L a t e r n e P., Pochodzenie światów, Warszawa 1951; Lur Slow 149-151; Low Rei 218 220, 2 2 4 - 2 2 5 ; f , u k a Leon Jan, Wierzenia pogańskie na Pomorzu Wschodnim w starożytności i uie wczesnym średniowieczu, Gdańsk 1973, s 41-43; Mif Mel 402; Mif Tok 2/239-240; M l e c z k o Teofil, Ogień. Wierzenia l u d u związane z ogniem, Lud 1904/95; Mosz Kul 2/493 509; R e m i s z e w s k a Urszula, Konotacja semantyczna ognia w polszczySnie ludowej, praca magisterska napisana w ZJP UMCS, Lublin 1986; S K S I Lec 272; SSSI 462-463; Slav Mif 284-285; S zy d e I s k i J., Kult ogniska domowego i przodków, Poznań 1917, s. 45; Tom Drz 28, 40, 58-59, 170; Usp Rus 106-107, 124, 196, 267; W al I i s S , Krzesanic ognia, „Na tropie", R. 2: 1947, nr 4, s. 8; Woź Low 171-174, 218-220, 225; Wórt Hofl 2/1389-1402.

-►DYM, ISKRA, NOWY OGIEŃ, OGIEŃ CZYŚĆCOWY, OGIEŃ DEMONICZNY, OGIEŃ NIEBIESKI, OGIEŃ PIEKIELNY, OGIEŃ PIORUNOWY, OGIEŃ SOBÓTKOWY, PIORUN, PŁOMIEŃ, POPIÓŁ, POŻAR, SŁOŃCE, WĘGLE, WODA, ZACHÓD SŁOŃCA, ŻAR.

Joanna Szadura

286 _________________ OGIEŃ SOBÓTKOWY - eksplikacja OGIEŃ SOBÓTKOWY I 00 O.S. najczęściej rozpalano nocą w wigilię św. Jana (23.VI) 76, Etn Pol 2/145, K 27
Maz 133, K 28 Maz 92, K 16 Lub 119, K 20 Rad 1 1 6 , K 43 Śl 19, K 5 Krak 308 OraZ W dniu Św. Jana

eksplikacja

287

OGIEŃ SOBÓTKOWY

Wstęp. Eksplikacja: Nazwy. Czas. Miejsce. Rozpalanie i żegnanie. Funkcje magiczne: oczyszczające i ochronne. Wróżby. Dokumentacja —Vogień. Bibliografia.

W polskich ludowych obrzędach sobótkowych dokonało się zespolenie słowiańskiego kultu ognia i wody z kultem świętego Jana Chrzciciela. Za powód rozpalania ogni świętojańskich podaje się upamiętnienie ochrzczenia Jezusa przez św. Jana 76, pamiątkę dnia narodzin św. Jana PSL 1983/3-4/175, lub jego męczeńskiej śmierci Lud 1898/322; śmierci św. Jana Nepomucena, który był palony i smażony w ogniu K 19 Kieł 195. Ognie rozpalane w Zielone Świątki miałyby upamiętniać zesłanie Ducha Świętego w postaci języków ognistych Lud 1898/322. Wzmaganie sil słońca poprzez rozpalanie na ziemi ogni (ognisk) w momentach letniego i zimowego przesilenia słonecznego, podczas równonocy jesiennej i wiosennej było praktyką stosowaną w r ó ż n y c h k u l t u r a c h Kop ssym 268. Ognie rozpalano: w czasie głównych świąt rzymskiego boga słońca - Sola (obchodzonych 24-25.XII); - celtyckiego święta ognia w starożytnej Brytanii i Irlandii obchodzonego w Nowy Rok; 31.X - w wigilię Wszystkich Świętych, późniejsze ang. Halloween; w wigilię Bożego Narodzenia spalano wielkie kloce na ogniskach, staczano ze wzgórz koła ogniste (naśladowanie obniżającego się biegu słońca); w noc świętojańską; w kościele katolickim przyjęto poświęcać ogień przed kościołem w Wielką Sobotę zgodnie z terminem pierwotnego obchodu narodzin wiosennego słońca Kop ssym 268. W kulturze s ł o w i a ń s k i e j rozpalanie ognia sobótkowego miało na celu wzmaganie siły słońca w okresie letniego przesilenia, zapewnienie sobie zdrowia na cały rok, zapewnienie płodności zwierząt gospodarskich oraz upraw; ognie te rozpalano, by uczcić połączone żywioły: niebieski ogień (słońce) i wodę wisla 1916/150. — Nazwa ogień sobótkowy lub krótko sobótka K 43 śl 19 wiąże się ze zwyczajem rozpalania O. (ognisk) w kolejne soboty od Wielkanocy do Zielonych Świątek, tj. przez siedem sobót Lud 1898/312. Zwyczaj ten jest znany w Polsce do dziś Etn Pol 2/145. O. rozpalane w wigilię św. Jana Chrzciciela (23.VI) nazywane są ogniami świętojańskimi 37, K 27 Maz 133, K 43 śl 19; oraz na zasadzie zwężenia zakresu - nazwami całych obrzędów, którym towarzyszą: sobótka 36, 39b, 77, Karl SGP 5/186, sobóteczka 36, kupalnocka, kopalnocka, kupalonecka, kopiclnocka, kopernocka, kąpała, kupała, kupalina Karl SGP 2/526, K 28 Maz 92. Nazwa sobótka występuje na terenie północno-wschodniej Polski, nazwa kupała, kąpała, kupalnocka, etymologicznie związana z ruskim imieniem św. Jana Chrzciciela: Iwan / Janko Kupała, występuje w pasie wschodniej Polski Etn Poi 2/145. Inne nazwy to: ognie Jcupaine K 5 Krak 308, K 33 Chel 149, na obszarze graniczącym z Białorusią i Ukrainą - palinocka Etn Poi 2/144. Z czasem rozpalania tych O. wiąże się nazwa ognie czerwcowe K 20 Rad 1 te; też ognie byłiezne, tj. takie do których wrzuca się bylicę K 16 Lub 119.

(24.VI) 77, K 49 Sa-Kr 267; ponadto rozpalano obrzędowe ognie w innych istotnych momentach obrzędowego cyklu dorocznego: w okresie l e t n i e g o i z i m o w e g o p r z e s i l e n i a s ł o n e c z n e g o , podczas równonocy jesiennej i wiosennej, a więc: w Wielkim Tygodniu lub w Niedzielę Wielkanocną - w Kieleckiem, Sandomierskiem i Krakowskiem, na Podlasiu Etn Pol 2/145; w każdą sobotę od Wielkanocy aż do Zielonych Świątek, tj. przez siedem sobót Lud 1898/312; w wigilię lub dzień Zielonych Świąt - na Podlasiu, w Kieleckiem, Sandomierskiem, Krakowskiem, Rzeszowskiern i na Pogórzu Etn Pol 2/145 na pamiątkę zesłania Ducha Świętego w postaci ognistych języków K 19 Kici 194; w dniu św. Piotra (29.VI) K 49 Sa-Kr 271, 284; w dniu św. Rocha (16.VIII) na Kurpiach, Mazowszu Etn Pol 2/145; w okresie świąt Bożego Narodzenia - w Zamojskiem Etn Pol 2/145; sporad. w dniu św. Szczepana (26.XII) 39b, Lud 1898/313, np. paliła je na polu dziewczyna z resztek wigilijnej słomy i siana wyniesionych z domu Lud 1898/318. Na Lubelszczyźnie sobótki palono jesienią, po zbiorach K 17 Lub 100, K 16 Lub 120. A Ogień świętojański (w wigilię św. Jana) rozniecano w miejscach kulturowo

„ważnych": W pobliżu WÓd, strumieni K 27 Maz 135, K 28 Maz 97, K 24 Maz 180, K 52 Br-Pol

124, 125, na wzniesieniach K 49 Sa-Kr 268, na szerokich miedzach między polami Kot Las 228, na drogach K 49 Sa-Kr 278. W wigilię Zielonych Świątek rozpalano O. przy drogach, rzadziej za wsią pod krzyżami K 28 Maz 34, 89. W dniu św. Rocha (16.VIII) na drodze przed wsią K 27 Maz 138, na placu przed kościołem PSL 1962/2/93. Na Lubelszczyźnie palono je na polach K 17 Lub 100, K 16 Lub 120. ♦ R o z p a l a n i e ognia świętojańskiego. O. świętojański rozpalano w rytualny sposób. Rozpalano go z czterech stron, na cztery rogi, co symbolizowało strony świata i ruch słońca Lud 1898/315. O. ten krzesano deskami Pei Dem 14, przez tarcie drzewa K 24 Maz 347, Lud 1898/315, co nazywano żywijm rozpaleniem. Do rozpalenia używano słomy zdartej ze strzechy i zabranym gospodarzom bez ich wiedzy starym płotem K 20 Rad ni, tzw. stopkami, tzn. szczątkami łapci, które przez rok cały były rzucane na strzechę K 52 Br-Pol 126. Wrzucano do niego zioła takie, jak bylica 39, K 2 San 112, ruta 39, łopucha K 49 Sa-Kr 281, przestęp, mikołajek Kul Wiel 3/527, dziurawiec - zioła lecznicze wspomagające siły magiczne O.; rośliny, których użyła Matka Boska chcąc, aby głowa św. Jana napowrót do ciała przyrosła PSL 1983/3-4/178. Tańczono wokół O., co symbolizowało ruch słońca PSL 1985/1/67, 69. Z e g n a n i e ognia świętojańskiego. O. świętojański żegnano znakiem krzyża, by diabeł nie miał do niego przystępu i nie zaniósł go na budynki gospodarskie Lud 1898/321, 1899/258. Przeżegnanie O. miało uniemożliwić dostęp do O. czarownicy, która tej nocy miała obowiązek zawiezienia do piekła wozu pełnego masła i sera, na którego zrobienie musiała ogrzać kwartę kwaśnego mleka przy ogniu świętojańskim wisla 1892/924. ł Funkcje magiczne: O. sobótkowemu przypisywano własności: (a) oczyszczające i (b) ochronne. (a) Wierzono, że przeskakiwanie ogni kupalnych K 33 Che! 149 o c z y s z c z a Szyf MiW 67. Uważano, że jest to kąpiel przez ogień dla oczyszczenia z grzechów K 5 Krak

by był urodzaj K 19 Kieł 195. SŁOŃCE. 194. Rozpalanie ognia przez pocieranie wiązano w wielu kulturach z seksualnością. ZWAK 1878/22. K 27 Maz 138. Zabiegu tego dokonywano w dniu św. by chronić uprawy przed zarazą.VIII). OGIEŃ. Sobótka.XII) chroniło pszenicę przed śniecią 39b. W i s ł a 1892/923 927.NOWY OGIEŃ 288 OGIEŃ SOBÓTKOWY eksplikacja eksplikacja 289 296. miały one chronić rośliny od robactwa K 49 Sa-Kr 268. zapalonym z patyków wierzbowych. Sobótka. ziarno przesypywano przez płonący O. łączono z puszczaniem przez panny na wodę wianków z wstawionymi weń świecami 37. Rozpalanie O. Ś w i c t e k Jan. Dodatkowo mieszano O. by nie odbierały krowom mleka 39a. 1983/3 4/175 184. rozpalany w wigilię Zielonych Świątek miał oczyścić bydło i zachować je od zarazy K 5 Krak 294. by niedźuńadki (owady) korzeni u zboża nie podgryzały K 19 Kieł 191. aby w ich ogniu spłonęły czary i czarownice Szyf MiW 67. Sobótko w Galicji. uciekaj śnieć! albo: Uciekaj kąkolu. Rozpalenie O. Gdzie sobótki zapalają. nikt krowom nie Nowy ogień to ogień obrzędowy rozpalany tradycyjnymi sposobami przez tarcie. (b) Wierzono. D e k o w s k i Jan Piotr. R.. sobótkowych w dniu św. K r ć e k Franciszek. Na Podhalu owce przepędzano przez O. ażeby bydła nogi nie bolały ZWAK 1886/224. Rocha (16. Popiół z O. obnoszono po granicach pól. W niektórych okolicach przed 24. K 48 Ta-Rz 82 czy: Sobótki na Zielone Świątki! Lud 1898/320. że jak przez ogień nie przechycme. nie ma siły TN Motycz 1985. także uspokajało to nie dające się doić krowy PSL 1962/2/93. podob. Przepędzano bydło obok O. O. prosa podczas wigilii Bożego Narodzenia. Ogień w ten sposób rozpalany był potem podtrzymywany w domach przez cały rok. podob. Wierzono. Obrzędy świętojańskie. w okresie Wielkanocy na polach służyło oczyszczeniu miejsca już przed wiosennym wyprowadzeniem koni Ha pastwiska Gaj Rozw 57. nr 7. tego dnia. świętojańskie obnoszono po polach i wokół ogrodów. W Olkuskiem praktyka ta była stosowana w Zielone Świątki. PSL 1985/1/67-75. Maria Kozioł. bo cię będę smolił! ŁSE 1967/294. a także by zapewnić im p ł o d n o ś ć . rozpalany na drodze pod odbierze mleka ŁSE 1961/207. Przyczynek do badań nad problematyką świętojańska. by nie przechodzić przez wodę K 49 Sa-Kr 272.VI palono wszystkie miotły Kul Wiei 3/66. i p r z e z O. PSI. Praktyki takie wykonywano w Wielki Poniedziałek lub w Wielką Sobotę ŁSE 1967/294. Uważano przy tym. bo bez ognia wianek na nic. 77. Bart TLub 28. wzniecano pocieraniem np. żywego ognia miało na celu wzmożenie jego siły. aby ziarenka w kłosach zaczęły twardnieć Udz Krak 56. Wykorzystywano do tego jeden ze snopów przyniesionych w tym dniu do domu. co znalazło utrwalenie w przysł. jeśli podczas przeskakiwania przez O.B. Karw Dobrz 203. WODA. do którego wkładano rózgę drużby weselnego. Mosz Kul 2/3U. ŁSE 1962/131-145. Obrzęd sobótkowy. Sobótka. aby czarownice nie mogły polecieć do piekła. wyjdzie w ciągu roku za mąż K 4 Kuj 267. LL 1966/2-3/69. Jan chrzci wodę i przepędza z niej demony czyniąc ją bezpieczną dla kąpieli Lud 1907/91. K a l i n o w s k a . Lud 1899/256-258. śnieci. podob. Joanna Szadura NOWY OGIEŃ Wsią K 27 Maz 138. Z a w i s t o w i c z K.J. Dzień narodzin głowy. a teraz osuszona została Lud 1898/316.N. gradobicia i złych duchów ŁSE 1962/139. podob. sobótkowych miało chronić przed ->gradem. PSL 1962/2/93 przez dogasające O. Palenie przez mężczyzn O. źe tego dnia św. Etn Pol 2/143-146. Przeskakiwanie przez O.. główka go boleć wciąż będzie NKPP sobótka 2. drąga osicowego [? osikowego . W Krakowskiem zachował się zwyczaj huśtania i przenoszenia przez chłopców dziewcząt nad O. świętojańskie palone są dla czarownic. świętojańskich z a p o b i e g a wzmożonemu w tym dniu działaniu czarownic.K l o s i e w i c z Danuta. Ziarna te wykorzystywano do wiosennego siewu Gaj Rozw 99.VIII). Wórt Holi 4/733 740. DOKUMENTACJA-tOGIEŃ BIBLIOGRAFIA: Briic Mit 309-310. podob. że palenie O. lub palono ciernie (drzewo męki Pańskiej) K 24 Maz 187. M a t u s i a k Szymon. Kop SMit 759. świętojańskie traktowano jako wróżbę o wczesnym lub późniejszym małżeństwie: która dziewczyna łatwo przeskoczy przez O. a przeskakiwanie przez ogień sobótkowy chroniło przed bólem nóg Lud 1898/316. ZWAK 1887/30. K 20 Rad no. Rodzajem magii ochronnej było o b n o s z e n i e O. ♦ Przeskakiwanie przez O. szkodnikami czy gradobiciem. do naczynia stojącego na podłodze Gaj Rozw 98. podob. Rozpalano O. po g r a n i c a c h pól i przepędzanie przez 0. Na Pomorzu zapisano wierzenie. O. war. Obrzędy i zwyczaje świętojańskie w Piotrkowskiem. K II Poz 44. „Wiedza i Zycie". wołano przy tym: Uciekajcie niedźwiadki (owady) w Kubowe ziemniacki lub śpiewano nabożne pieśni Lud 1907/89. W Pinczowskiem proso przepalano bezpośrednio przed sianiem . w śmigus pokropiona. Robiono to po to. K 27 Maz 133.] o bal osicowy albo sosnowy K 27 Maz 138. w dniu przyjścia na hale Baz Tatr 81. sobótkowego zmieszany z pokrzywą (żegawką) i solą dawano bydłu do żłobu w wigilię Bożego Narodzenia.przesypywano je nad O. For Sym 73. LL 1976/1/45. Udział w obrzędzie chronił przed bólem głowy: Kto na sobótce nie będzie. by na krew nie chorowało K 49 Sa-Kr 269. Szczepana (26. -+NOWY OGIEŃ. 1929. O. w wigilię Zielonych Świątek. które niewidoczne tańczą przy ogniskach K 39 Pom 69. Lud 1898/308 322. że O. W środkowej Polsce zabezpieczano ziarno przed śniecią oraz zapewniano urodzaj zboża przez przepalanie (nazywane też kadzeniem) np. ŁSE 1957/294. słomę z włożonym zielem święconym w dniu Matki Boskiej Zielnej (15. ten poświęcał ksiądz Grodź Lecz 74. S. O. bo to bydło się przeczyszcza i czainwnice nie mają dostępu Szyf MiW 67.: Lud 1898/320. wokół prosa. Lud 1898/320. O. K u b i a k Krzysztof. tj. 4. ogniska palono. Na Huculszczyźnic przepędzano bydło przez żywy ogień rozniecany w wigilię Bożego Narodzenia Wisła 1897/354. która nie przychodzi do O. Taniec w aspekcie ruchu obrotowego. Świętojańskie Bar ŚrodP 302 wierząc. kiedy to obnoszono płonące smolne szczapy lub stare miotły wokół pól z okrzykami: Świeć się świeć. to czary się imają LL 1963/4/26. Toin Drz 195-200. świętojańskich jest czarownicą K 27 Maz 135. ze słowami: W ostatki oproszona. W polskiej kulturze ludowej rozpalanie nowego. Lud 1907/87-97. . Uważano to za skuteczne lekarstwo przeciw zarazie Karw Dobrz 60. L i s n o w s k i Leon. K 49 Sa-Kr 268. a także: Sobótki! Maju! Raju! K 44 Gór 94. wpadła do ogniska K 10 Poz 204. by się ziarno zapaliło. że kobieta. tam grady nie przeszkadzają NKPP sobótka 1.. lub popiół z ognisk bydła. sierpem lub palmą weselną ZWAK 1885/36.

Wisła 1899/666 669. że ognia od piorunu nie należy gasić ZWAK 1887/3. np. OGIEŃ Joanna Szadura OGIEŃ PIORUNOWY W polskiej kulturze ludowej ogień wywołany uderzeniem pioruna jako pochodzący z nieba jest uznawany za święty. C i s z e w s k i Stanisław. laskowego lub osikowego wit Baj 149. zanieczyszcza się. pożar piorunowy / od pioruna Pel Dem 45.P. Jednocześnie jest to dzień. tylko o swoje bogactwo Sim Gad 46-47. K 48 Ta-Rz W sposób specjalny rozpalano pierwszy O. nazywany inaczej: ogień od pioruna TN Motycz 1985. Lud 1908/44. Kul Wiel 3/520. Wawrzyńca (patrona ognia).O. 2/18. wiąże się z wiarą. Mosz Kul 2/489. TN Motycz 1985. For Sym 73. olszowego. K 46 Ka-S 462. W Lubelskiem i Chełmskiem wierzono. żywe rozpalenie. TN Choiowice 1985. Pierwszy ogień pod kuchnią w Wielką Niedzielę rozpalano z zeszłorocznych wianeczków z cierni Karw Dobrz 195. Dzień św. ale i wartościujący. Ogień uzyskany tą techniką był ogniem sakralnym. O 00 A O. świeżo. = Ogień piorunowy K 14 Poz 160. Szyf MiW 156. Zdrobnienia: ogieniaszek.eksplikacja 290 OGIEŃ PIORUNOWY . przez bronienie jeszcze więcej zabudowań zapalić się może K 46 Ka-s 462. był gaszony 10. Inaczej niż u Słowian wschodnich.P. co je poświęcona 1 cetynki 'igliwie' ze skorusy i smerka Baz Tatr 83. O. po czym rytualnie rozpalany pod gołym niebem K 23 Kai 103.P. poświęconego w tym dniu w kościele. Pan JeZUS Zapali K 17 Lub 153. ->ogień. gdyż święty ogień musiał być nieskalany For Sym 73. podob. TN Krasiczyn 1985. Wawrzyńca był dniem odpoczynku O. ■ Nazwa żywy ogień Lud 1908/44 wiąże się z techniką otrzymywania ognia poprzez pocieranie (obraz aktu płciowego). niebieski Ogień. IvTop Siav 144. na tym terenie został zanieczyszczony i nie spełniał swojej ochronnej funkcji. O. że epidemia zarazy. ale oszczędza człowieka. w kulturze polskiej to narzędzie kary Bożej Wisła 1889/491. Lud 1908/46. -^piorun. K 34 Chel 159. uroczyście wzniecony uważano za silniejszy i żywotniejszy Mosz Kul 2/502. 262. Był rozpalany tarciem o bont lub belkę w stodole K 3 Kuj 92. Zwyczaj rozpalania nowego O. drzazgę z laski cisowej. że ugasić go nikt nie jest w stanie Wit Baj . Pel Dem 45. Nowy ogień przez tarcie rozniecano także w Wielką Sobotę w obejściu Wisła 1891/432. pierwszy ogień LSE 1963/113. podob. Wawrzyńca O. jest znakiem laski Bożej Mosz Kul 2/489. podob. K 3 Kuj 90.P. Slav Mif 285. BIBLIOGRAFIA: Afan Poet 1/257. krzesano go na hubę Baz Tatr 140. ♦ O. K 42 Maz 402. spala K 39 Pora 22. -►GWIAZDY. Baz Tatr 83 i 140 mają charakter nie tylko opisowy. Baz Tatr 83. Na hali pirsy ogień trza zapolować samemu w salasie.VIII w wigilię św. za to. traktowany jest jako święty. a jako święty i czysty w opozycji do o g n i a d e m o n i c z n e g o Kul wie] 3/524. wieczorem K 22 Lecz 176. cholery była znakiem. gaszony przeciwia sie Etn! 1989 Bi!g 124. Taki O. coby nifto nie widzwl. nigdy żarem wziętym z innego ogniska. z rozkazu Boga ZWAK 1890/189. że O. dlatego należy wzmóc jego siłę poprzez tzw. ZWAK 1890/189. K 24 Maz 187 i przenoszony do domów. (młody) uważany jest za silny i stawiany w podstawowej opozycji do s t a r e g o O.P. dwu drążków leszczynowych. jest z nieba rzucony TN Choiowice 1985. gdzie O.P. W dniu św. p r z e c i w i a sie w razie gaszenia Etn! 1989 Biig 124. np.1) powrozem zapalonym od O. Obawiano się kar za gaszenie O. nie gaszono K 17 Lub 78. K 7 Krak 136. boski Ogień K 7 Krak 278. potem przenoszono do domów. pozbawionego siły Mosz Kul 2/506. jako istoty żywej. W domu nowy ogień rozpalano w dniu Trzech Króli (6. TN Choiowice 1985. Niecenie ognia przez tarcic. ZWAK 1878/125. Usp Rus 120. De Vries Dic 339. Bar środP 280. nie spala obrazu Matki Boskiej K 39 Pom 22.P. Stary O. Pel Dem 45. z dopuszczenia Boskiego wynika i< 17 Lub 78. bo pochodzi od Boga Kul wiel 3/524. boży Ogień ZWAK 1887/217. Kul Wiel 3/520 i 524.: bo by piorun samych gaszących zabił ZWAK 1890/189. co święcony bel.VI) Kul Wiei 3/35. Wisła 1891/432-433. TN Banachy 1984. rozpalano przez tarcie specjalnego rodzaju drzewa.NOWY OGIEŃ . Uważano. 196. podob. TN Motycz 1985. W Karpatach i na Podhalu żywy albo boży ogień rozpalano w dniu przyjścia na halę Baz Tatr 81. to miało porazić człowieka TN Motycz 1985.: w nowym domu wrzucano doń święcone zioła ŁSE 1963/113. L u b i c z Rafał. Wisła 1897/242. ogienek świadczą o pozytywnym stosunku do ognia. IvTop Issi 18. czysty ogień. K 34 Chel 159.eksplikacja 291 powstawanie. żyka 'rozchodzi się. bo to ciężki grzech Sprzeciwiać Się Woli Boga Wisła 1890/109. Wisła 1889/501.III) Pontifei Maiimus rozpalał nowy ogień za pomocą wklęsłego lustra od promieni słonecznych albo przez tarcie owocującego drzewa. -►ogień. powsz. z których jeden przywiązany był do płotu Wisła 1891/432. W s t a r o ż y t n y m R z y m i e z początkiem nowego roku (l. 117. że O. Wisła 1891/628. 154. Pel Dem 45. narodziny ognia kojarzono z aktem płciowym mitologicznych istot lub zwierząt Herd Lek 108. O traktowaniu O. x O. Lud 1907/88. i rozniecić nowy ogień przez tarcie drewna o drewno. ->piorun. że panowie nie troszczyli się o chłopów. TN Choiowice 1985. *+ N. w ciągu roku traci swą moc ochronną. Lud 1908/49. O. dlatego należało zgasić wszędzie O. pryska'. Nazwy boży ogień Wisła 1890/245. K 48 Ta-Rz 262. jest bowiem wierzenie. TN Motycz 1985. podob. ten utrzymywano w domu przez rok K 23 Kai 66. gdy widać najwięcej spadających gwiazd. Wzniecanie ognia za pomocą tarcia. Jana (23. który ulitował się nad głodnymi dziećmi K 14 Poz 160. lub do wigilii św. ■ O. K 48 Ta-Rz 262. za: odmówienie sierotom chleba K 14 Poz 160. O. za boskie narzędzie kary lub łaski. wrzucić do niego węgiel. np. ->ogień demoniczny. TN Motycz 1985 dobytek ludzi złych i grzesznych ZWAK 1890/189.

którym np. który nie paląc świeci 5.P.wognistyj deszcz na cały świat pójdzie. 116. Przed O. Dokumentacja: Pieśni dziadowskie. war. świecą ->księżyc i -(-gwiazdy. Wtenczas z nieba i pierony będą bardzo bili. Pel Dem 45. że jest to możliwe.. słupa ognistego 2. -►kamień piorunowy. kulą ognistą Etnl 1989 Bilg 100. Panna i święci (szczególnie św. K 30 Pok 285. słońce zachodziło krwawo. 2/560. (b) przedmiotów mających związek z drogą: ustawiają wozy w kierunku. proroctwa o zniszczeniu -►świata przez ogień 8.Snop zboża w postaci słupa ognistego spada na ziemię w czasie wielkiego głodu. Maria Panna w Obrazie Piękoszowskim K 21 Rad 236 oraz o b r a z y i f i g u r y ś w i ę t y c h . zesłanego na grzeszników nikt ni e jest w stanie ugasić.N. Lud 1896/326. woda. Wierzy się. Własności Przyczyna. Wtenczas góra i z górami będzie sie zbijała. podtrzymuje. pierwszy zapala.jak można sądzić . na Rusi przypisywano zdolność poskramiania O. olkuski.N. któremu towarzyszy gwiazda z ogonem. K 17 Lub 78. Usp Rus 172. a grom gasi ZWAK 1878/125 ziemia Dobrzyńska.Ognisty deszcz spadnie na ziemię w dniu Sądu Ostatecznego. gdy w to samo miejsce uderzy Pel Dem 45. podob.148.. 3. -►słońce. którą wypełnione jest niebo. „spada" na ziemię w postaci pioruna (nazywanego też ogniem niebieskim) SFr s 1/577. 172-173. Pan Bóg zaczął karać ludzi za ich grzechy. k W a Ś n e/(zsiadłe)'Kul Wiel 3/521. atrybutami Wołosa (boga bydlęcego) .. Joanna Szadura odpowiednikiem -►ogniem ziemskim.. Jezus. K 48 Ta-Rz 262. jęk ziemi 2. por. a nie niszczy życie 3. prędzej się piwo w chłodnym sklepie skwasi. Lud 1905/214. (b) kozi I Ój ZWAK 1892/253 Wieliczka.wielki snop rozprysł się w milijonowe OGIEŃ NIEBIESKI Wstęp. równaniem dolin i zbijaniem się gór 1. K 17 Lub 78. -►słońcem. 667-668.. 716. Afan Poet 1/538.: K 50 Sa-Kr 341.. 667-668. mz piorunowy ogień kto ugasi K 10 Poz 383. (= piorun) zabija/ściga zło. jeśli d o g a s z e n i a z a s t o s o w a ć : (a) m 1 e k o: ZWAK 1878/125. Jako zapowiedź kary bożej na ziemię spada slup ognisty. ->pożar. Relacje potoczne i zapisy wierzeń. Samo słońce traktowano jako ogień płonący na niebie Mosz Kul 2/440. Nadto moc ugaszenia O. 228. -►dym. Florian. Hajd Nie 242. -►piorun. W celu odwrócenia gromów i piorunów wystawiano w oknach zapalone g r o m n i c e K 11 Poz 143. jest wtedy zapowiedzią bądź n a r z ę d z i e m kary. że piorun zapala. ziemia jęczała głucho. aby na początku pożaru ktoś rozebrany do naga obiegł trzy razy palący się budynek" K 34 Chel 255. św. ->pożar. Jana Ap 20. topieniem obłoków. DOKUMENTACJA PIEŚNI DZIADOWSKIE 1 . O O. i wieczny K7 Krak 28. W ludowych wyobrażeniach Bóg reprezentuje ogień niebieski..ma swe podłoże w starosłowiańskim micie o walce Peruna z Wołosem. -►ogień piorunowy. i mniasteczka i klasztorze będą si palili. mają: (a) o s o b y ś w i ę t e . ->pożar. np. 131. 124. TN Krasiczyn 1985. 7.N. por. A g a t a ) . POŻAR. deszczem ognistym.N. Kompleks i kolekcje. 3 . błyskawicy o. uważano. ZWAK 1892/253. Czap Mat 119. Eksplikacja: Nazwy i pochodzenie. LEGENDY 2 . -»ogień czyśćcowy). ZWAK 1887/217: k o z i e K 15 Poz 181. oblaki będą si topili. pali 1. dlatego śmierć lub pożar od pioruna uważano za karę bożą. O. Usp Rus 71. -►OGIEŃ. inny charakter ma określenie świat/o niebieskie. które uosabia szatan/czarownica/grzesznik 4. W kulturze ludowej ogień niebieski jest praogniem. -►pożar.N. wierzy się bowiem. A g a t y i ś w i ę c o n e g o c h l e b a . zioła. Wg pieśni piędzć] UŚtlic jadący po grudzie. -►pożarami. S ł od k i e Baz Tatr 145. 687. 687. pall się ->s!ońce. obraz z Apokalipsy św. palono ś w i ę c o n e z i o ł a K 11 Poz 147. 8. Kop SSym 269. sierść i nawóz bydlęcy. podob. Nowego Targu gasi się „mlekiem kozy zupełnie białej. Synonim świat/ość wskazuje na metafizyczny charakter O. PIORUN. 560. od którego pali się -łsłońce. jednocześnie utożsamiano go ze światłością. N. . K 48 Ta-Rz 262. 7-10. + W obrazie Sądu Ostatecznego deszcz ognisty współwystępuje z -+piorunami. podob. chleb. 0 Od O. O. pierwszym z ogni zaświatowych (-»ogień piekielny.N. na niebie pokazała się gwiazda z długim ogonem i jakieś slupy ogniste. jest ś w i ę t y K 7 Krak 28. . Równolegle utrzymuje się wiara. -łpiorunem. ale „potrzeba przytem. ->błyskawicą. deszczu ognistego 1.Słup ognisty na niebie [= zapowiedź kary Bożej]. ogniskiem K 34 Chel 254. jak iz nieba . K 42 Maz 402.M. stąd nazywano je ogniem. pozostaje w ścisłym związku ze swym . Wierzenie to . = x Nazwy ogień niebieski i ogień z nieba 7 uwydatnają pochodzenie i mają charakter wartościujący. drugi gasi ogień ZWAK 1887/3 pow. W legendzie O. Legendy. Wtenczas przed skończeniem [świata] wielka ufność będzie. Atrybutem Peruna był piorun. a dolina z dolinami będzie sie równała. jest jego uosobieniem Tom Kos no. kręgiem ognistym Kul Wiel 3/508. Bibliografia. deszcz ognisty 1. krwawy zachód słońca. komety TN Krasiczyn 1985. De Vries Dic 466. O W C Z e Lud 1897/143. 716. ognistą planetę K 26 Maz 356. K 46 Ka-S 462. -►światło. . któraby ani włoska ciemnego na sobie nie miała" Wisła 1893/115. c h r o n i ą : Bóg. Wtem słup ognisty w kształcie wielkiego snopa ukazał się na sklepieniu niebios i tak pędził z hukiem ku ziemi. slupem ognistym. O. 2/516. w który ma iść ogień Pel Dem 63. (b) p r z e d m i o t y p o ś w i ę ć on e jak: sól. np. BIBLIOGRAFIA: Afan Poet 1/538. ale nie zawsze spala 3. że O.OGIEŃ NIEBIESKI OGIEŃ NIEBIESKI eksplikacja dokumentacja 293 292 152. (c) d r u g i p i o r u n .N. oraz ->kometą. że piorun bywa ognisty i wodny. Etn] 1989 Bilg 124. K 52 Br-Pol 31. Zabiegiem stosowanym w przypadku pożaru od pioruna było wyprowadzanie ognia w pożądaną przez siebie stronę za pomocą: (a) przedmiotów poświęconych. Wreszcie huk się ponowił .P. o b r a z u Św. -►piorun. w ok. Straszno było wtedy [za rządów młodego Sicińskiego] na świecie. ZWAK 1881/139.mleko.P.

Panem. ugaś gorączkę niezmierno aby z litości.. Ale ginąć mogły i od niebieskiego ognia. Powszechnym dniem modlitwy za dusze przebywające w O. że jeżeli dziecko trzymane do chrztu przeżyje chrzestnych rodziców.OGIEŃ CZYŚĆCOWY eksplikacja OGIEŃ CZYŚĆCÓW V dokumentacja 294 295 snopki. OGIEŃ CZYŚĆCOWY. Bracie i siostro w jednyj wnętrzności. . o. pali 4b przebywające w nim dusze 2. 58. Więzień w cyjśćcu zatrzymany prosi na Jezusa rany: ratuj z ognia moje duse. na ogień w czyścu gorejący. Tylko "ogniem. syny nie ratują. DOKUMENTACJA -^BŁYSKAWICA. co za "ogiń w czyjścu piecze przybywający. Bibliografia. Maria Kozioł. GWIAZDY. że ogniem ta ziemia zniszczona będzie. Własności. TN Motycz 1985. podaj w czyścu duszom rękę. .C. 4 . niech się cieszę z Tobą. Powsz. co ludzie nieraz i w snach widzo to raczej to w ogniu.. W lamencie żałobnym Matka Boska podaje grzesznym duszom różaniec w środę i sobotę.C. Warszawa 1994. inni krewni. «■* O. . BIBLIOGRAFIA: De Vries Dic 187. podob. 39. jest Dzień Zaduszny K 7 Krak 23. For Sym 74. Opozycje. 3 . 8-7 teraz tak przywiadujo.Krwawy to glos. Poczucie winy w kulturze Zachodu X1!1-XVII1 w. w którym każda dusza ma swoją celę K 7 Krak 23. o Jezu! TN Rudzienko 1953. które zostają. O. KSIĘŻYC. srogą mękę. i sprawiać. TN Cholowice 1985.C. kieby ogień rażący. o. lecz nic w mm me spłonie K 7 Krak 23. i zesząd mnie ogień pali. córki z płaczym sie żali. by wydostać je z O. podaj rynkę miłosierno. i< 8 Krak 126. o.. Joanna Szadura . jak w czyścu pałą płomienie. na syny. Jezu! Mają z pisma ogłoszenie. a mc się od niego nie spali. W pieśniach pogrzebowych (określanych też jako pieśni do ognia czyśćcowego TN Krasiczyn 1985) prosi się Jezusa 1. K 7 Krak 23. X Według wierzeń krakowskich O.. Jezu! Etnl t. SŁOŃCE Joanna Szadura PIEŚNI WIELKOPOSTNE 1 . Amen. PIEŚNI POGRZEBOWE OGIEŃ CZYŚĆCOWY Wstęp... różne też insze bywały ukarania Boże i nawet ooieri z nieba złatował na grzeszników. g o r e j ą c y Ah. K 15 Poz 90. KOMETA. kiedy jest afekt wspólny w miłości. nikt o duszy mej nie wspomni.. . . 3. Przyjdzie czas na wszystko..Krzyż okrutny dźwigający. że n i e s p a l a : Słońce tam pali [w czyśćcu] 2 . tam za moment grzechu płonąc. Działania. W Krakowskiem zapisano wierzenie.C. wybawiajcie nas z tej okrutnej męki. 7 .9 Szym. 6 .Potem znowu zepsuło się pokolenie ludzkie. oraz do -vognia niebieskiego. Tak dusze w czyścu smutnie narzekają. aż na wieki wieków. Pieśni pogrzebowe. tak wam się stanie. OGIEŃ PIEKIELNY. A podajcież nam szczodrobliwą rękę.C. spalenie starych mioteł miałoby wzmagać O. smutna nuta jego.. K 7 Krak U. s u r o w y 5. że dusze w czyścu pozostające więcej cierpieć będą K 7 Krak 91. do -+ognia piekielnego. bracia..Więzień prosi Jezusa o wybawienie z ognia czyśćcowego. 5 . O. w i e l k i LL 1978/4-6/177. . 192. nie odkupi się śreblem ani zlotem. który jest święty i wieczny. OGIEŃ NIEBIESKI. OGIEŃ PIEKIELNY. Czap Mat 115. gdy z grzechów się o c z y s z c z a . wyobrażenie czyśćca jako pustyni pełnej spiekoty Wisła 1901/485. podob. obszernego pola. którą jest oczyszczanie z grzechów dusz przebywających w czyśćcu na pokucie K 3 Kuj 177. b. Dodaj ratunku duszom tym czyścowym w ogniu surowym. jak sie tam pali. D e l u m e a u Jean. ogień w czyśćcu 2 uwydatniają miejsce jego lokalizacji... .. to znowuż te różne objawienia były. o Jezu! Przez ten ciężar krzyża Twego. 2-4.. jeżeli umrze. Wort Hoff 2/1294-1299. Jezu! Wyprowadź z twej świętej miłości. otoczył mnie płomień bystry. rozpalany jest od promieni słonecznych K 7 Krak 23 (por. ile kto w O. chociaż gorzeje K 1 Krak 23. wyciągnij je zranionemu.C. Istotną cechą jest to. także św.Cioty ginęły zwykle przez wodę lub ogień naniccony przez ludzi. por K 7 Krak 39).[Do św. narzędzie pokuty.Słuchaj. lud zgłodniały pokryły cały pełnymi swymi kłosami. co jak gwiazdy spadające leciały ku ziemi i nie tylko nie uszkodziły nikogo. DESZCZ. co mnie dziś. Córki. przechodzi za nich jeden raz upały czyśćcowe K 7 Krak 21. Oj. w światłości. Dokumentacja: Pieśni wielkopostne. we łzach gorzkich długo tonąc. . do niebieskiej wesołości. NIEBO. OGIEŃ. a tym samym funkcję. bo jo barzo cirpić muse.Ogień niebieski to według tego tutaj były uznawane błyskawice. po trzykroć upadający.C. a. bo nie spala K 7 Krak 23. że błyskawica to już otwiera się niebo. budynku. ale owszem. bo trwa tylko określony czas 1-5. uważaj każdy żyjący. wybył 1 co wytrzymał K 7 Krak 23. żyjący człowiecze. z czyśca rękami swojemi. przejściowej kary i oczyszczenia. Jezu! Dekret Boski nic przeminie. Pochodzenie.. -+OGIEŃ.. PIEŚNI DZIADOWSKIE 5 . Pieśni dziadowskie. Ogień w czyścu bardzo ostry. Za chwilę znikły ciemności. Tom Drz 29. a aniołowie zapisują. o Jezu! TN Lu beze 1978. PIORUN. wiecznego.. diabli wymierzają karę. ■ A Nazwy ogień czyśćcowy i. ten zewsząd p i e c z e 2. Wawrzyńca 5. OGIEŃ PIORUNOWY. 39.C. pozostaje w opozycji do -rognia ziemskiego. wierzy się w skuteczność próśb patronów i aniołów stróżów K 7 Krak 23 oraz modlitw o wybawienie dusz z O. ale też i dusz w czyścu zostających.. K 49 Sa-Kr 546. Grzech i strach.. rzeszowskie]. cierpi matka. RELACJE POTOCZNE I ZAPISY WIERZEŃ 4 . 4 o wybawienie z O. . Jezu! Przez Twą. Jezu.No ogień niebieski. a lud zdumiony z radością wykrzykiwał „ Chleb z nieba! Chleb z nieba! Chleb!" K 46 Ka-S 498. Eksplikacja: Nazwy i lokalizacja. bardzo o s t r y 4b. Tom Kos 110-112. W kulturze c h r z e ś c i j a ń s k i e j ogień czyśćcowy to jeden z ogni zaświatowych (-►ogień niebieski. modli się za ich dusze. Starzy ludzie mówili. o. nikt się nade mną me użali. wezwól z ognia czyśćcowego. Według wierzeń z Krakowskiego każda dusza wysiaduje w czyśćcu na popiele rozpalonym i coraz zimniejszym. siostry też nie dbają. K 22 Łęcz 177. Ad Pies 103 [Grodzisko Dolne woj. przyjaciele. Co wy nam dzisiaj. któren unika [wynika] z ognia czyścowego. my wam zaraz potem. O ■ Opisuje się go jako s t r a s z n y . promienie słoneczne oświeciły miasto. BIBLIOGRAFIA: Kop SMit 778. -rogień piekielny). Wawrzyńca] Wszakżeś Patronem nie tylko żyjących.

'pali. 14: w niebie dusze kwiatki zbierajo i śpiewajo. K 34 cheł 255. podob.„Jcscern ci go nie bijała. p o d t r z y m u j e chłopiec/sierota będący na służbie u diabła K 8 Krak 127. Na rozstajne drogi! Nie wracaj tu nigdy. 9. TN Motycz 1985. 17. MODLITEWKI 3 . zgodnie z przekonaniami ludowymi można zobaczyć przez szpary w drodze Bąk śląsk 20.P.Po kolącym!" Święt Nadr 255. w których gotują/smażą się dusze K 8 Krak 127. Idze duso po ogniu. u gar a i. Eksplikacja: Nazwy. ale nic tak tez bardzo ugara [tj. Wisła 1904/79 (-+podziemie) lub gdzieś na ziemi LL 1975/1/51. w ludowych wyobrażeniach piekło mogło mieć kilka poziomów por. Bibliografia. pioruński LL 1975/2/48. Baśnie.Ino jedna [duszyczka] nie rada była. otwórz dusze. . Działania. ogniem wieczystym 19. że O.P. 13. który nie spala i nie daje światła 19. Relacje potoczne. Jest Wieczny ZWAK 2. diabla ZWAK 1889/62. bogacza 12 i innych grzeszników 7. Tę jedną weź pod boczeńki I ciś w ogień głęboczeńki! Kot Zn 477. ogniem wiecznym 13. np. gdzie morze się pali 15. piekielne tonie 16. i ogień diabelski buchał Baz Tatr 95. Kolekcje. 9. też dno beze dna Śmie! Opol 61.Pawlcpiotrze. a granicę między piekłem a czyśćcem jako ognistą rzekę polną wody jak sadze czarne. W s ł o w i a ń s k i e j mitologii chrześcijańskiemu piekłu odpowiadał ad (z grec. I'.Jest ci wprawdzie ogień w piekle. Baz Tatr 95. które ma pochłonąć wszystko. noże) jest narzędziem męki 6. ducha: Bodajś w ogniste piekła przepadło! K 14 Poz 379. Obiekt. por 4. prosi się o wstawienniectwo Matkę Boską 11. Wisła 1899/73. które jest gdzieś pod ziemią K 7 Krak 38. warzą się K 8 Krak 127.P. Na Podhalu wierzono. Wedle pieśni z widowisk bożonarodzeniowych gasi go krew z ran Jezusa. Wszyscy byście marnie pogmęłi 1 w piekielny ogień się dostali Kot Zn 459. p i e c z e . Sim GŚląsk 30. którą najwięcej grzeszyły MAAE 1908/124. -+ogień niebieski) posiada specjalne własności. Nieśli ojca i matkę uderzenie. pod tyglami z węglami (= duszami) K 42 Maz 479. 17. W c h r z e ś c i j a ń s k i c h wyobrażeniach piekła ogień jest jego nieodłącznym atrybutem i narzędziem wiecznej męki. 4. O. weź te klucze. TN Motycz 1985. Pig Wyb 20. jest n a r z ę d z i e m mę k i dusz przebywających w piekle PSL 1956/3/135: złej macochy 14. w liście niebieskim: Zęby się moja Matka nie modliła. znajduje się w piekle 1. czorcie! Idź w ogień wieczny Z tego niewinnego ciała! Idź za lasy. wieczysty 19. PSL 1956/3/136. Wejście do niego wyobrażano sobie jako paszczęki węża/smoka/robaka dyszącego ogniem Mif Tok 2/266. że gwiazdy spadające to głownie porwane z nieba przez szatana na podsycenie O. żeby cię wieczny ogień nie ominął TN Krasiczyn 1985.P. O. nazywany inaczej ogniem czartowskim PSL 1956/3/136. nie daje ś w i a t ł a Wisła 1904/79. Nie spala tylko p a r z y 18. które płoną ognisto w różnych kolorach K 8 Krak 126. Własności. p a l i . 474.P. TN Jacnia 1965. g ó r z e powsz. ♦ O.mn. pali się pod kotłami. obydwa te obrazy łączą się. . pieką 14. A Wierzy się. g o r e j e . Pieśni pogrzebowe. TN Motycz 1985. NKPP piekło 9. K 14 Poz 207. pali. Zamówienia.P. W zamówieniu płaczkę 'płacz u dziecka' wysyła się w ogień wieczny 2. Pieśni miłosne. b u c h a 15. 1889/62. + Razem z s i a r k ą . wchodzi w podstawowe opozycje piekło : niebo. Na Kaszubach wierzono. Widowiska bożonarodzeniowe. metaf. celuść okropna i ś niej śmierdziało okrutnie. duso. Czap Mat 125. Poprzywiązywani są w piekle do słupków ognistych za tę część ciała. krwawe Izy Jezusa 5. Dokumentacja: Przysłowia. Połom sobie nogi! LL 1973/3/53. 17. ludzi: ażeby cie ogień piekielny pochłonął TN Motycz 1985. Ogień jako narzędzie męki. Udz Krak 95. piekielna toń I6a. jako ogniste jezioro Czap Mat 125. Piotr może cisnąć grzeszną duszę w ogień 3. podob K 7 Krak 23. służy też określeniu piekła jako miejsca kary wiecznej i gehenny Duf SNT 270. Po cierniu . ogień piekła 12.P. Modlitewki. którzy wieki w ogniu piekielnym gorzeć będą MAAE 1908/123. Dopierom Sie powierzała"'. że gdzieś (od strony słowackiej) było wejście do piekła.P.P.P. także w l. TN Jacnia 1965. 449. jest d i a b e ł . Wisła 1899/216. w piecu ognistym 11. W przekleństwach wysyła się w O. ZAMÓWIENIA 2 . siarczysty TN Motycz 1985. jego dysponentem jest diabeł. ognie piekielne PSL 1956/3/135 Beskidy. złych dzieci 3. ® Piekło wyobrażano sobie jako miejsce wypełnione ogniem. Pieśni dziadowskie. Za góry.. piecze'] jak mówią.[Zamówienie płaczki u dziecka:] Idź. W baśniach O.OGIEŃ PIEKIELNY eksplikacja OOIEN PIEKIELNY dokumentacja 297 296 O 216. Wisła 1904/79. = Ogień piekielny.P. pozostaje w opozycji do -+ognia niebieskiego. pomierzenie. Ballady. ZWAK 1890/224. mordercy ojca 13. o s t r y m i p r z e d m i o t a m i (brzytwy. g ł ę b o c z e ń k i 3.„Gorse. szumi Kul wiel 3/513. ♦ W ludowych wyobrażeniach szafarzem O. palą się LL 1975/1/51. Tak jak inne ognie zaświatowe (->ogień czyśćcowy. . Także św. ogniem diabelskim Baz Tatr 95. W Chełmskiem zapisano wierzenie. DOKUMENTACJA PRZYSŁOWIA 1 . a nie żywi K 3 Kuj 286. ** O. Wyobrażenie morza ognia. 407. pod łożem Madejowym Sim GŚląsk 30. który jaśnieje. że widać go w miejscu. że O. Próby wydostania się z O. kara : nagroda 6. OGIEŃ PIEKIELNY Wstęp. ■ Wierzy się.P. K 10 Poz 79. Wygląd. Wisła 1899/73. są nieudane 16. Na bagna. 16. Opozycje. W modlitwach: zachowaj nas Parne od ognia piekielnego TN Krasiczyn 1985. Grzesznicy smażą się w O. Idź do raju. I nie upraszała za wami. Co ojca i matkę bita. Wisła 1889/113. a w piekle poprzywiązywane są do słupków ognistych MAAE 1908/124. Lokalizacja. ha-ides 'świat podziemny'). 4 . Pogłos tych wierzeń obserwuje się w polskiej kulturze ludowej. W piekle O. s m o ł ą . świat w którym dusze odbywały karę wyobrażano sobie również jako ogniste jezioro.

Usp Rus 93. 211-216. idą.: Słuchajcie. -+OGIEŃ. Opowieści wierzeniowe i zapisy wierzeń. by się w ogniu piekła. K 48 Ta-Rz 209. „O Jezu Chryste ukrzyżowany! Co ja mordował ojca swojego. ale z nimi i owa niegodziwa kobieta gwoli zawiści. np. Sad Podh 148. 12 .. piekic!neguo "ognia. A kiedy przyńdzie ów dzień ostateczny.. BIBLIOGRAFIA: De Vries Dic 187. Sim Gad 185.: . Krz PBL nr 804. 18 . żywych i umarłych. też ognistemu wężowi Pel Dem 54. Piotr/ksiądz próbuje wydostać swą matkę z ognia piekielnego: a. Zem [bogacz] nie dawał ofiary.. lataniec 6.I natychmiast wszystkie duszyczki spadły. oj wzięni sierotkę prościuchno do nieba. że się także kilka dusz kolo niej uwiesiło. że mu się nie udało porwać duszy do pieklą. Herd Lek 107-108.Czerwieńce i talary Narobiły tej kary. Mosz Atl 2/35. Idą oni. a. 19 . ścielą. TN Krasiczyn 1985. już nie ujdę ognia wiecznego". W polskiej kulturze ludowej ognistość/iskrzenie się przypisywano istotom mitycznym. Lokalizacja. zli na uodzin wjeczn i.to syn u Boga łaskę wyprosił. 16 . K 21 Rad 88. Bibliografia.. Eksplikacja: Pochodzenie. 10 . TN Motycz 1985. a gdy w rękach pozostanie nie więcej nad dwa ogniwa owego łańcucha przy spuszczaniu go do morza. Pieśni dziadowskie. ich funkcje i więź z bogactwami zbliżają je do żar-ptaka WTop siav 140-141. nie wam!" I otrząsnęła się mocno. za który się matka uchwyciła. jak płacze niebo usilno. wyrzuć kotew z łańcuchem. w Kociewskiem. LL 1957/2/38. Za perły i łańcuchy Krępują mnie złe duchy. zambów zgrzytanie. b. For Sym 74. war. dobrych wraz sądzić zasiądzie . brzytwy. smolę. gdzie ja się przeniosę! . Piotra] odezwała się w gniewie: „Idźcie precz. grześnicy.leży więc i gryzie go do dziś dnia na dnie morskim tak.. kiej carci okrutni na strasny sąd idą. Bo ta w piekle siarkę. jakeś zasłużyło. Warszawa 1994. kiedy w tym spostrzegła. że w piekle będzie. każ czartowi zatrzymać statek. nadto war. oj wzięni macochę. tyn święty ogiń . Wrjrt HofT 4/184-257. Nyr Kar 57. gdzie lichota.. Mosz Atl 2/35. że zawsze będzie miał dobrą bryzę. Oto krew leją zbawienne rany. D e l u me a u Jean.Posłuchajcie. war.„A wy przeklęte dusze. . Bart Lub 255..OGIEŃ PIEKIELNY dokumentacja OGIEŃ DEMONICZNY eksplikacja 299 298 WIDOWISKA BOŻONARODZENIOWE 5 . począł gryźć ów nieszczęsny łańcuch . tak i teraz zawołała: . Obiekt.: K 15 Poz 172. 218. inaczej chobołd. 13 . BALLADY 14 .ogień.[O ogniu piekielnym:] Ten ogień nie pali. po co się za mną wieszacie? Nie jesteście godne przenieść się tam. Oj.po coś ku mnie chodził. Spojrzyj na obraz krwawemi łzami. to sprawa twoja przegrana . Piotr spuścił nitkę do piekła] Ale óna [matka św. Narzędzie. na matkę swego narzekania. Kapitan nie chciał dotrzymać umowy. RELACJE POTOCZNE 17 . Nyr Kar 164. też na Białostocczyźnie latawiec 8.. zły.Ogień wieczny będzie zalany przez krew / krwawe łzy Jezusa. dusze potępione. Uczą mnie w piekle skruchy. a wtedy nitka urwała się i ona jeszcze głębiej do ogieniaszka spadła. Ale kiedy już ksiądz wychodził z tą laską [dziewięć razy święconą] ku bramie piekielnej. .A wy. będzie tam wtenczas płacz i narzekanie Lud 1934-1935/52. Dy una nie minie piekiclncg"o "ognia. pilno. a .W dniu Sądu Ostatecznego . . proszę. aleś i ty g" odzień .A syn niedobry na śmierć skazany. Zaczął więc najprzód za pierwszy szczypiorek ciągnąć. 8 .. matka obejrzała się i rzekła: . PIEŚNI MIŁOSNE 7 .dobrzy do nieba. Bart Lub 224. np. demonom powietrznym. PIEŚNI POGRZEBOWE 6 . gdzie dobrota. kiedy na tym sądzie sam Pan Jezus będzie. 94. war: Po to krew toczysz z najświętszej rany. OGIEŃ CZYŚĆCOWY. a jako była zawsze zawistną kobietą. demonom sporzącym dobytek Mosz Kul 2/611. Są to: na Warmii i Mazurach kłobuk 6. Maria Kozioł. wołając: „Dyweł stop!" Jeżeli mu się wtedy uda okręt wstrzymać. Matka Piotrowa za życia tylko raz jednemu ubogiemu trzy szczypiorki od cebuli dala. Przysłał-ci Pan Jezus dwóch czartów z piekła. na ojca. godna. Postawion tam piec ognisty pójdzie w niego lud nieczysty..Przysłał-ci Pan Jezus dwóch aniołów z nieba. zła robota. a zaraz do pieklą napowrót. K 46 Ka-S 329. za pomocą trzech szczypiorów. Za te trzy szczypiorki miał Piotr święty matkę swoją wyciągnąć z piekielnych toni .. Dokumentacja: Przysłowia. 11 . Szyf MiW 107. OGIEŃ NIEBIESKI. ostre noże. ten ogień . proszę was o straszliwym sądzie. to kiedyś mówili..Dy mie uomówiyła ta jedna pr"qh"ownia.W dniu Sądu Ostatecznego diabli dusze grzeszników porwą/wrzucą w ogień piekielny. będzie tam placu dość i zębów zgrzytania. Oj. Wygląd. Joanna Szadura OGIEŃ DEMONICZNY Wstęp. Poczucie winy tu kulturze Zachodu XIII-XV1II w.. Otóż krew broczy zbawienne rany. Tom Drz 132. w piekle . Tam jest ogień wieczysty. LL 1957/2/39 [Poznańskie]. 247. Z aksamitu załeczony(m). długości najmniej 200 metrów. będą duse wrzucać w ten ogień okrutny. By nam dała ubłagać Syna Swego. Ballady. Malborskiem i Ziemi Chełmińsko-Dobrzyńskiej Mosz Atl 2/35. Jak Pan Bóg złych. okrutni. wszystkich sądzić będzie. tylko parzy. Najświętszej Panny błagajmy. tak ci płacić będą. TN Chołowice 1985. Ach jakież to wtenczas bandzie narzekanie.. ale ten się zerwał. a wy potępieńce. Mosz Atl 2/35. w Wielkopolsce skrzat K 15 Poz 28. Posłuchajcie. Który jest z każdej strony. Biel Kasz nr 69.Godna jo se.[Kapitan okrętowy. Ognistemu Żmijowi.Idcie-z dobrzy. nadto ZWAK 1890/224.. ze aż ogień piekielny w tym miejscu bucha. źli na ogień wieczny. W ogień piekła wrzucony. BAŚNIE 15 . po nitce. na koniec na trzecim już się prawie wydostała. jako źli. [Sw. PIEŚNI DZIADOWSKIE 9 .] Zażądaj od djabła jak najsilniejszego wiatru i wypłyń zaraz na morze pod wszystkiemi żaglami.. tak samo i drugi. Czas. na Lubelszczyźnie diabeł 9. zalany. A wy gorsi. Ten ogień wieczny będzie zalany. podob. Działania. otworzą się rajskie wrota. Wtenczas czarci porwą duszę do piekła w ten płomień okrutny. K 17 Lub 208. mnie . Bart Lub 271.Św.Wieczny ogień. nalewają. dobrzy do nieba. tamże war. Za radą przyjaciela postawi! warunki.. Skoro statek twój pocznie biec bardzo chyżo. c. djabeł ze złości.. złych lat doczekać nam nie dała. K 4 Kuj 68. o straśliwym sądzie. a zazdrośnica przepadła się aż na samo dno piekielne.Piekło to jest po prostu ciemność ta m straszna. źli na ogień wieczny. bo człowiek by sie spalił w nim. na Śląsku diabeł Sim Gad 29. smokowi K 14 Poz 101. któremu źle się wiodło zgodził się oddać duszę diabłu pod warunkiem. Mika Oraw 40. O! Nie pali. Nie dla was niebo!" Spadły dusze do piekła. b. K 19 Kieł 147. i gorąco bardzo. Wisła 1916/115. ścielą strasne łozę: miece.. ŁSE 1965/198. por.. Grzech i strach.

nozdrzy zwierząt pod których postaciami kryje się diabeł. że przybiega w ognistej osłonie K 40 MazP 59. jest n i e b i e s k i święt Nadr 105. towarzyszącego istotom demonicznym interpretowana była jako rodzaj miernika. który za sobą prowadzi płomień O. 110. w którym przepalają się skarby.. w dziupli starego dębu Dek Sier 54 i na cmentarzu LL 1958/2-3/79. ma najczęściej c z e r w o n ą barwę Mosz Kul 2/615. Wisła 1903/565. ogień w garle ji zbonek zielony pimęndzy przi sobie susyl Lud 1899/366. zioiu z ust potępieńca ZWAK 1885/61. K 34 Chel 138. Pel Dem 107. choć obrażony kłobuk może ukarać człowieka pożarem Mosz Kul 2/675. ® Wygląd O. -»pożar. Szyf MiW 113. z ocy i z nosa i z piska stracha ZWAK 1880/200. podob. Pel Dem 206.D. czarnego psa. Piat Cechy 10. raroga). nagle pojawia się i równie nagle znika. z ust upiora K 17 Lub 96. Sim Gad 185. zazwyczaj o północy 6. O. ślepia potwora pilnującego zaklętych skarbów ziały ogniem. Cisz Krak 254. Są to „ognie prawdziwe". W baśniach i wierzeniach szeroko rozpowszechniony motyw ognistego p t a k a (kłobuka. zianie O. bucha/idzie z pyska. Ognistość to jedna z istotnych cech diabelskości i demoniczności. pali się skarb K 40 MazP 80. bucha z gęby/ust diabła/Boruty 5. sim wierz 255. 121. O. plewy Mosz Kul 2/612. związek z bogactwem (przynoszenie pieniędzy i ziarna) K 40 MazP 59.. 101. Przysługują tym istotom również ogniste atrybuty. Diabeł/Z?o. albo nawet miota z siebie iskry naokół. Wierzy się. że smok suje na zmianę ogniem i mrozem ZWAK 1881/226-227. K 17 Lub 74. O. z ust wstającej z grobu zmarłej (strzygi) K 51 Sa-Kr 169. oczy ogniste/świecące/płomienne/czerwone (=pałające ogniem piekielnym) w obrazie diabla Mosz Kul 2/615.. np. niekiedy opisywany jako czerwony Wisła 1904/525. ogień mu z pyska wybuchał i czorne mrókwie z tego łognia śmiel O pol 80. towarzyszący kłobukowi nie szkodzi mu Mosz Kul 2/675.: ogniste pióra. por. K 34 chel 258. Lig Śląsk 120.eksplikacja 300 OGIEŃ DEMONICZNY eksplikacja 301 x W baśniach i opowiadaniach wierzeniowych d i a b e ł ma pełno ognia w pysku Lud 1982/116. zawsze się przesuwa Lud 1965/267. ptaka o ognistym ogonie łub grzywie. por. ale nic. podob. me robi Plut Glog 120. Ognista drapaka Kul MiW 428. por. s k a c z e Kon wiM 54. gdy diabeł jest na ewangelii w kościele . sinawy ZWAK 1880/4. Inny bajkowy obraz: Smok pyrskoł logniym i smołom. na bagnach I2c. na rozstajach Dek Sier 48. podob Wisła 1903/564. ŁSE 1963/109. bucha z ust różnych istot demonicznych np. Lucyper nieci go Z paSZCZy 2. z pyska czarnego b a r a n a Lud 1899/365. świeci się jak O. boginek a nawet wodników Mosz Kul 2/615. O. że podczas każdego takiego „pożaru" skarbu jedna moneta zostaje na ziemi 4. chucha O.D. z nozdrzy K 15 Poz 2ii. W i e l k o ś ć O. iskry szły i palii się Dob Niem 114. zapalając snopy. w którym przepalają się pieniądze. latawca.. podob. np. Golęcin 1993. z którego paszczy zionie O. kolo południa. jeśli jednak człowiek mu nie podziękował. W czasie suszy. któremu przysługuje szereg atrybutów związanych z O. ale też uwarunkowana jest ich specyfiką. taki srogi. Z pyska CZamegO konia K 15 Poz 198. a ogień tego co zostanie nań rzucone nie spala 12. K 7 Krak 62.. upiora. -►płomień demoniczny. K 7 Krak 204. część odzieży. Też źrebięciu (=diabeł) ogień zieloniaty z kufy buchał Pig Wyb 223. jak miotła ognista Sypiąca iskrami Mosz Kul 2/676. nie pozostawia po sobie żadnego śladu na ziemi ZWAK 1890/135. 118-121. możliwe jest. demona sporzącego dobytek (kłobuka.1). ale bywają też okresy/momenty szczególnej ich aktywności. np. Widziano go jak przylatywał jako wietrzny wąż z ogniem Pel Dem 53. U a r w a 0. O. S k r z a t pokazuje się z błyszczącymi oczyma i pałającymi ogniem ustami K 15 Poz 28. 151. np. zależy od tego. ogień zieloniaty Pig Wyb 223. wyschnięcia studni na Śląsku Opolskim spodziewają się nadejścia Ognistego Chłopa 1. wielkość ognistego ogona kłobuka zależy od wartości przynoszonych swemu gospodarzowi dóbr 6.: ognistość/iskrzenie się przypisywane jest kłobukowi w momencie powrotu do domu z łupem Szyf MiW 113. jego lot porównywany jest do lotu spadającej gwiazdy Mosz Kul 2/675. którego płomienie były całkiem zielone Dek Sier 146. Podczas swego lotu wygląda jak -►błyskawica. ale również manifestowała się w ich wyglądzie. którym posługuje się diabeł. pluje ogniem K 14 Poz 6i. zawierający w sobie złote monety Sych SGKasz 5/98-99. ■ Działanie O. 54-55. z ognistymi ślepiami Pet 00 Czasem działania istot demonicznych jest noc. Lud 1911/65. Piat Cechy 8. pojawiają się też relacje. C z a r o w n i c a sunie 'zionie' ogniem ZWAK 1881/254. ł Ogień towarzyszący przepalaniu się skarbu jest narzędziem jego oczyszczenia. Pel Dem 91. zwroty diabeł skarby pali Kul Wiel 3/443. ale nie spalanie. O g n i s t e g o Ż m i j a na terenach północno-wschodnich opisuje się jako człowieka z parą skrzydeł lub ptaka o wężowym ogonie Tom Kos 118-119. że gdy leci nocą. który mioł ozór wywalony. podob. 9.u(a miesza wtedy złoto w O. Mówi się o nim. Sim Gad 144. Wierzy się też. nie pali domu. W baśniach częsty jest motyw s m o k a ziejącego ogniem K 14 Poz 101. Piat Cechy 7.OGIEŃ DEMONICZNY . w którym czyszczą się pieniądze. z pyska psa pokazującego się o północy Sim Gad 20. Też smok ma ogniste ślepia Pel Dem 79. por. też przestrzega się: elito przi świycy lygać idzie. O. pilnujący skarbów potwór zieje zielonym ogniem Dek Sier 146. K 40 Mazi' 57. że jego kolor zależy od zakopanego metalu Red. wedle których ma on kolor z i e l o n y : np. z pyska okrutnego zwierza pilnującego skarbów LL 1962/3/41. Sim ŚlOpol 133. gdzie przebywa. daje ognia z gęby. który towarzyszy istotom demonicznym to przede wszystkim palenie się. którymi diabeł oczyszcza z rdzy i wilgoci zakopane pieniądze K 17 Lub 74. O. Na Kaszubach zanotowano wierzenie o smoku. A Skarby palą się na polu I2a. ale nie spala. diabeł ma ognistą czapeczkę 3. ciągnięcie za sobą ognistego ogona. ale wierzy się. Np. towarzyszący istotom demonicznym p a l i s i ę : Ognisty Chłop zrobił się jak snop słomy. sunie przed czarnymi końmi bez łbów śmiel Opól 82. Piat Cechy 7. czy wiła.. Dem 110. krzesze go paznokciem K 7 Krak 95. Skarby wydobywać się mają na powierzchnię ziemi i przepalać wedle relacji ludowych w Kwietną Niedzielę. ->gwiazda spadająca. Dek sier 48. tego Łognisty Chop ze spanio łozbudzi śmiel Opól 42. O. diabelskie konie sypią ogień z podków K 8 Krak 152. skarb diabelski tli się Dek sier 48. np. spod kopyt LL 1962/1-2/77. chobołda) na Warmii i Mazurach opisuje się jako słup o g n i s t y 8. 9. 6. O. Sim Wierz 255. to się taki ogień zrobił Plut Glog 99. zależy od tego jakim istotom i zjawiskom towarzyszy. O. na przepalający się skarb należy rzucić. czarownicy.. Przejawia się ona nie tylko w możności ziania nim przez istoty demoniczne. Kul Wiel 3/448. na łąkach Kon WiM 54. gdy coś niesie swemu gospodarzowi wygląda jakby płonął 6. ->złoto. jakim istotom towarzyszy. diabeł prycha/zionie ogniem Kot Podg 58. Ognisty Chłop odprowadzający nocą wędrowców do domu otrząsa obok drzwi iskry.

Dek Sier 146. D'iło zidać w noc'i o dwunastej godzinie. 160. . nożem 1.. łańcuch zabrzęczał. Z pyska mu [diabłu] "ogiń buchoł LL 1962/1-2/76. skarb zapada się odpowiednio głęboko 7. to Lognisty Chop do drzwiyrzi klupie.Kłobuk/chobołd/lataniec [=demon sporzący dobytek] wygląda jak ognista miotła i sypie iskrami. Wierzono. leci jak płonąca drapaka lub tylko jego ogon wygląda jakby płonął. Wił się Lucypcr. co roku od momentu złożenia w ziemi ZWAK ISSO/4. co sunie w powietrzu poniżej księżyca. Jana Lud 1965/269 Kartuzy. Szyf MiW 107. co za sobo prowadził płomnień ognia. OPOWIEŚCI WIERZENIOWE I ZAPISY WIERZEŃ 4 . nóż. Kłobuk. to mówili: lataniec. podob Hajd Nie 260. chustką.. POŻAR. Święt Nadr 104.] Śmiel Opól 41-42. I przyjechał do nij pan. [Czas suszy jest okresem częstych pożarów. że taki szum i ogień. nad nim należało przyrzucić/przykryć pierścionkiem/czapką/chustką/butem (jakąś częścią odzieży).dokumentacja 7a. Kon WiM 72. będzie kopal po kolana.Diabłu ogień bucha z pyska. Po czem żeś mnie poznała. Wierzy się też. W6rt Hoff5/29-47. a jest kto odważny. a.: ZWAK 1880/4. nadto war. -►GWIAZDA ZŁOTO SPADAJĄCA. a dla poznania w którem miejscu kopać. byle tylko przybiegł na miejsce. [W Kwietną Niedzielę. zostawił tam jakąś część ze swojej odzieży. bułami lub w ogólności takimi rzeczami..Jak piorun trzasnął. OGIEŃ. Szyf MiW 114. Pieniądze takie można sprzątnąć dyabłu . -»płomień demoniczny. Joanna Szadura DOKUMENTACJA PRZYSŁOWIA 1 . siedem lat K 42 Maz 410. 675. Wisła 1902/62. że komuś diabeł pieniądze niesie. czapką.Latawiec . mówią. w niedziele poszła panna na ziele. z piekła rodem sam szatan. gdy coś niesie. niech czemprędzej spieszy w to miejsce i płomień ten przerzuci pierścionkiem. OGIEŃ PIEKIELNY.Kej dno studnie zaszkrobie. K 25 Mn?. pasem. Kto śmiały. skri takie wpadali przez konin do tego gospodarza. Krz PBL nr 8014. jak sam jest wysoki. 9 . Wszystkim złym duchom w piekle złorzeczył.. Sim Gad 27. Kto rzucił . że czyszczą się tyle razy.: Biel Kasz nr 86. ile było złych uczynków przy nabywaniu ich K 15 Poz 48. Jeżeli się więc w Kwietnia Niedzielę podczas czytania ewangelii w kościele. Sypie on iskrami tym więcej. będzie kopal po szyję. 8 . ♦ By zdobyć diabelski skarb O. przed rezurekcją ZWAK 1887/217. które służą do ubrania.to slup ognisty. BALLADY 3 . K 17 Lub 74. a kto zdążył rzucić but. kiedy diabeł jest na ewangelii w kościele i jego skarby pozostają bez opieki] z wnętrza ziemi coraz więcej dobywając się ku wierzchowi. jak mu ogień z gęby buchoł i jak mu ślepia świeciły..Jeżeli prędko ognik przelatuje. Po uzdecce złocisty.OGIEŃ DEMONICZNY dokumentacja au. tilko kołbuk prziszedł do niego.Diabelskie pieniądze przepalają się/płoną w ogniu i można je zdobyć rzucając na nie części ubrania. zobaczy w polu płonący ogień. jak wściekły jęczał. 6 . czapkę. co trzy lata K 17 Lub 74 albo co sześć. np. PŁOMIEŃ DEMONICZNY. Płonąca beczka tocząca się po drodze ukazała się o dwunastej w południe Sim Gad 132. K 17 Lub 74. Nyr Kar 322. żeś mnie takim nazwała? Po koniku po wronym. po capecce ognisty. skarb ten otrzymać może. sypiąc iskry. war. przepalają się. będzie kopal do pieniędzy tak głęboko. że w zależności od rodzaju rzeczy rzuconej na O. Szyf MiW 132. kto sukmanę rzucił. ballada o dzieciobójczyni porwanej do pieklą.j 302 OGIEŃ DEMONICZNY . BIBLIOGRAFIA: Mosz Kul 2/615.. kolo św. Czasem taki ptak leciał. im cięższy niesie łup na ogonie. PIEŚNI DZIADOWSKIE 2 . Tom Kos 118-119. 7 . 5 . i po siodle smolonem. Przez spełnienie tej czynności ma tracić dyabel moc do swych pieniędzy.W niedziele. b. Usp Rus 235-237. a odznacza się ognistym ogonem. widzieli. Siarczysty ogień z swej paszczy niecił. także W noc przednoworocziią K 29 Pok 122. .Śladem po przepalaniu się pieniędzy jest zlota/srebrna moneta znaleziona W miejSCU palenia się Ognia.

P. Eksplikacja: Nazwy. jest jako j a s n y . ochronną i niszczącą. co wyrazy palić. wypieki na twarzy'. był niegaśliwy górale przy zapalaniu ognia żegnają watrzisko Baz Tatr 83. i znaczenie płomień 'drogi kamień' Lin SJP 4/160. Aby P. a zgodnie z garncarskimi doświadczeniami w zależności od stopnia rozgrzania 1'. np. lecz także (2) 'rumieniec. w zag. gwałtownie'. smgi Kap Baj 72. płonące serce jest również atrybutem niektórych świętych For Sym 76. P. P. ginąć w płomieniach 'spalić się żywcem'. ->ogień. b u c h a . Obiekt Zastosowanie. Sztuki plastyczne za pomocą płomienia wydobywającego się z serca. czerwona krowa 3B. chciwości. j a s k r a w y 7. przymiotniki płomienisty i płomienny znaczą min. pień *pel-. = Płomień. Częstym motywem malarskim jest obraz Ducha Świętego w postaci ognistych języków Lur slow 150. wytryska ZWAK 1882/198. gdy P. płomyk 'czerwony bursztyn'. Tyto'. Tę samą równoważność P. płumię Dek Sier 240 i 327. nienawiści. 'płonący'. coś płomieni innych nie znała. Na Śląsku wierzy się. formy ze zmianą rodzaju: płomię Karl SGP 4/139. to (a) palenie się. W tradycji b i b l i j n e j ogień jest plastycznym symbolem Doga. (2) 'bursztyn czerwony'. Kart SGP 4/139. czerwony kulas 1. Symbolem gorącej miłości są płomienie otaczające Serce Jezusa i IVlaryi. ale również grzechu. 'świetlisty. jest związany z życiem. (d) wydawanie charakterystycznych odgłosów oraz (e) wynikające z przypisania mu cech istoty żywej: (a) P a l e n i e s i ę P. w porównaniach płomień czerwony jak krew Lig śląsk 78. bije ZK. płomieniek Karl SJP 4/261. cerwone lelitko 3C. por. morze płomieni s SFr 1/691. (c) ruch. oczu. i ognia wyraża przysł. że zjada świece z ołtarzy..: b ł y s k a . czerwono jak płomień. płomiennie to 'żywiołowo.PŁOMIEŃ eksplikacja 305 PŁOMIEŃ płomieni: oddać ro na pastwę płomieni. płonie w karbidce skarbnika Lig śląsk 78. w płomienie wpisywany jest znak Jahwe. sowy. cerwony koral 3D. najpierw jest czerwony. płomie Karl SGP 4/139. świecący'. wybucha. W przysł. stać się pastwą . że czerwony jak ki-ew P. a syn po dachu chodzi. Wyrazy pochodne to: płomieńczyk (1) 'jeden z gatunków jaskra o drobnych żółtych kwiatach i wąskich liściach. rośnie e. gwałtownie' Karl SJP 4/261. neutralne: chodzi 2. + Występuje w kolekcji z -tdymem. płomik Sych SGKasz 4/9o. żółto-niebieskawym Lig śląsk 129. Na Mazowszu. For Sym 76. języków ognistych K 22 Łęcz 33. o której mówi się. miłości. powsz. por. gorący jak płomień s SFr 1/691. określany powsz. niechaj pożar dom nasz omija K 41 Maz 516. żywy płomień. ma moc oczyszczającą. Baśnie Opowieści wierzeniowe i zapisy wierzeń. potem żółty. Wygląd i właściwości. śmiercią i silą. {Dym i płomień) 2. W dużym stopniu jest identyfikowany z -►ogniem jako jego podstawowa postać. 'namiętny'. Ranunculus flammula '. w zgrubieniach płomienisko 3A. zapał. blask. określana głównie jako c z e r w o n a : w zag. to kierunek góra : dół . W proroctwie. Działania sprawcze. Określenia powolności ruchu O. we fraz. we fraz. fraz. p ł o n i e i g a ś n i e powsz. bujny Kot San 108. płomyk (1) 'floks. 'gorący'. W polskiej kulturze ludowej płomień. węgiel zaś palić się P.. namiętność' płomień entuzjazmu. błyszcząco'. niekiedy . np.. iść płomieniem s SFr 1/691. Ojciec się rodzi. (5) 'czerwone znamię na ciele'. zapali się płomieniem..ciemny. spraw. np. Jeden z ogniem. Typowy kierunek ruchu P. a płomień wiatrowy 10. bucha w górę. Przepowiednie i wróżby. Fraz. Kolekcje. (c) I'. • Metaforyzacja miłości i namiętności jako ognia i towarzyszącego mu P. ■ Typowe czynności P. z kościelną pieśnią maryjną Ty. i pieśniach słońce i cnota goreją bez płomienia 7. z pasją. że duch pilnujący spraw ludzkich jest w izbie K 42 Maz 398. 'jaskrawo. we fraz. T e m p e r a t u r a . Dokumentacja: Zagadki. fraz. płomykówka 'gat. charakterystyczne określenia: P. diament'. tetragram YHWH Kop ssym 267. Porównywany do węży ognistych Nyr Kar 286. z ogniska może być niebieskawo--zielony ZWAK 1882/198. płomyczek Kot Podg 55. (3) 'gwałtowne uczucie. na Pomorzu płoni K 39 Pom 500. (b) Jako źródło ś w i a t ł a P. przed sądnym dniem krew ludzka potoczy się strumieniami . W kolędowej formule cudowności obraz ognia rozpalanego przez aniołów: Oj stał im sie ogień lodowy. beczki smolnej K 5 Krak 295.: płomień uderza komuś na twarz znaczy 'ktoś czerwieni się' s SFr 1/692 i w znaczeniach wtórnych: płomień 'czerwone znamię na ciele'. ® O 13 a r w a P. np. idzie PSL 1965/2/m. był płomień i z płomienia dym TN Cholowice 1985. Vas ES 3/273. Gniew do płomienia równy z imienia NKPP gniew 2. 1 palić będzie wśród najstraszniejszej WOjny K 7 Krak 27. Phlox'. P. jak płomień 'szybko.: przyłazi 1. żar płomienia s SFr 1/691. grzech za lubieżnym pojrzemem 5. polano. Przysłowia Kolędy i widowiska bożonarodzeniowe. Symbolika. skacze. Sych SGKasz 4/89. Czynności. wychodzi słupem ponad komin Jan śląsk no. W potocznym języku polskim słowo płomień oznacza nie tylko (1) 'czerwony język ognia unoszący się nad płonącym przedmiotem'. a na końcu biały Jan śląsk 170. W i e l k o ś ć charakteryzowana przez zdrobnienia i zgrubienia. zdrobniale płomyk. (b) świecenie. Pospołu te rzeczy chodzą: dym za płomieniem. pełga 'pełznie po ziemi' SJP Dor 6/509. wznosi się K 2 San 110 i opada K 46 Ka-s 498. p o r u s z a się: językowo utrwalony jest szybki ruch P. szerzy się. zawiści czy lubieżności. roślina ozdobna. m i g a . 'lśniąco. Pieśni miłosne. Barwa utrwalona we fraz. sennik. jak i przemocy Herd Lek 12-1. Bibliografia. tylko miłością Boską gorzała. płomyszek. W kulturze c h r z e ś c i j a n s k i e j symbolika płomienia łączy się z obrazem Boga i miłości. nadto określenia: wątły SJP Dor 6/509. słów w sensie niezwykłej siły. wymienia się z -►ogniem. miłosne płomienie. w przysł. popiół Briic SE 421-422. palącej się świecy jest błękitny wierzy się. c h o d z i powoli Baz Tatr 83. W zag. podobnie jak ogień. stanąć w płomieniach 'palić się'. ma ten sam psł. Wstęp. a drugi z płomieniem 'jeden wart drugiego' NKPP ogień 14. migocze powsz. ust wyrażają zarówno żarliwość uczuć. (4) 'drogi kamień.

Krzywe 1993. przepowiadano stan p o g o d y : pogoda będzie jeżeli z palącego się drzewa na ognisku wytryska płomyk niebieskawo--zielony ZWAK 1882/198. war. [w pieśni sobótkowej:] Oj.Cerwony koral po piecu orał. że mocno skaczące P. także na powale lub na górnej futrynie okna ZWAK 1886/89. watry c h r o n i ą owce i mleko przed zauroczeniem Baz Tatr 181. gdy zapalona zapałka zajmie się płomieniem buchającym ZWAK 1882/200. na ognisku „chodzą powoli. ->pogoda. a syn po dachu chodzi. W dzień św. poświęconej gromnicy. (Kamień. gada. ginąć w płomieniach s SFr 1/691 czy płomień pochłania K 51 Sa-Kr 78. że myszy coś zjedzo Etnl 1994 Nieb 152.. że będzie siew wczesny i dobry Urodzaj Bart Lub 27. podob. s t r z e l a s s F r 1/692. (Płomień). 2 .. mówiono. że ogień jest jej Żywiołem) NKPP salamadra 1. (Bije płomień w kocieł). który będzie ją ogniście kochał K 42 Maz 396. wiem gadeczkę. ogarnia coś Jan śląsk 170. Podobnie gdy P.. P. czy salamandry (wierzono.chory umrze. 3 . jak się która [świeca] dopala i zgaśnie to i umiera człowiek 17. -»6lońce. nadto war. słońce.. K 45 Gór 557. (Dym i płomień).to znaczy. Wróżono także z kierunku pochylania się P. w r ó ż o n o o urodzajach. Nie parzy demonicznych istot ogniowych np. nachylał się w jego kierunku .czerwona krowa / cerwone lelitko / cerwony koral . obejmuje Nyr Kar 157. ale wraca gdy pokropi się drzewo w palenisku tłuszczem lub wodą Czub Aneg 147. Folf Zag nr 1221.. a następnie wróżył kiedy zacznie się siew. gromnicy/świecy. zamążpójściu i śmierci: (a) W r ó ż b y a g r a r n e . odgadnij mnie siedem zagodynkow . ł W l e c z n i c t w i e ludowym (w celach profilaktycznych) przesuwano pod brodą P. symbolizuje ś m i e r ć . słońce piece/pali bez płomienia 4a. nagle buchający spod komina -znak śmierci kogoś bliskiego Kuk Pow 189. za który Jezus trzyma złodzieja swojej korony K 24 Maz 309. spala: fraz. Jeżeli P. Na św. jak oparzony' Kap Baj 68. ♦ Na podstawie wyglądu i zachowania się P. (b) Podobnie jak ogień P. DOKUMENTACJA ZAGADKI 1 . mogą nachylać się ZWAK 1885/21. świecy zapalonej w Wigilię zwrócony był w kierunku drzwi. (c) pełni funkcje ochronne. zapalonej gromnicy gospodynie czyniły znak krzyża nad wiankiem przyczepionym do rogów krowy. woda). Jana (24. jest chybotliwy SJP Dor 6/509. oddać na pastwę płomieni.wyzdrowieje ZWAK 1885/21. . (d) od g ł o s y : P. ucieka [przygasaj. pali bez płomieni. MAAE 1908/117. że noszenie pod językiem kawałka ścierwa ze smoka przytępia gorąco płomieni słonecznych Baz Tatr 102. latańca) Mosz Kul 2/675. Szymonowi. 3 D . W s e n n i k u P. 3 B Czerwona krowa czarne ciele liże. 20.Bije cyrwone płomienisko w corne rzicisko. P. gdy węgle na pierwszej kupce żarzyły się jasnym P. Folf Zag nr 318. (a) P.VI) P. rozszerzać K 48Ta-Rz73. ale w przysł.Czerwony kulas od Bartosza do nas przylazl. temu będzie się szczęściło K 24 Maz 114. t r z a s k a K 14 Poz 207. W formule zag. Kto w dniu Oczyszczenia Najświętszej Panny (2. (c) Z wielkości P. 3 A . Co gore bez płomienia . woda).: K 24 Maz 349. skrzatów latających (kłobuka. drży. wił się jak gadzina w płomieniach NKPP wić się 7.Płomień .Cerwone lelitko bije w carne sitko. (Płomień i czeluście). to owce dobrze się pasą. (Płomień). Oj. Na Podhalu wierzono. jak płomieniem ogarnięty 'szybko. Wg legendy P. słońce. który na złotym koniu przez P.Słońce/cnota pali/gore/piecze bez płomienia. Rośnie bez korzeni. -»dym. obgryza K 14 Poz 258. (b) grzeje i parzy. por. -+woda. g r z e j e i p a r z y 8.: ZWAK 1886/140. P. 4 . Nadto P. a sumi bez wiatru. Bartłomiej słońce żywy płomień NKPP Bartimiej św.. np. Wisła 1899/672. (c) Na Podhalu wierzono. MAAE 1908/324.. że nie szkodzi św. podob. zapowiada. powiewają K 42 Maz 390. nieskażony K 7 Krak 324. nie przepala włosa. zbliżały się ku sobie. Eliaszowi.. że stado się rozproszyło. •£ G a s n ą c y P. P. 3 C . war : tamże. (