W NUMERZE
TEMAT WYDANIA – Naprawa i ochrona konstrukcji budowlanych
P. Łukowski – Materiały i systemy do naprawy i ochrony konstrukcji betonowych – wdrażanie norm europejskich EN 1504 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . L. Courard, A. Garbacz, T. Piotrowski – Inżynieria Powierzchni Betonu. Część 3. Termodynamiczne uwarunkowania adhezji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Z. Mielczarek, M. Lange – Naprawa oraz wzmacnianie elementów i konstrukcji drewnianych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . W. Brylicki, A. Łagosz, M. Rembiś, A. Smoleńska – Nowe zaprawy naprawcze do rekonstrukcji cegieł i spoinowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . C. Madryas – Współczesne materiały konstrukcyjne w podziemnej infrastrukturze sieciowej miast . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . A. Fleszar, A Królikowski – Zabezpieczanie konstrukcji żelbetowych za pomocą migrujących inhibitorów korozji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . A. H. Gerdes – Impregnacja betonu za pomocą silanów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . B. Chmielewska, J. Koper – Naprawa rys w konstrukcjach żelbetowych metodą iniekcji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . A. Kozkova, M. Rorke – Radcon # 7 – innowacyjna technologia hydroizolacji betonu . . M. Karpała – Sprężyste mocowanie szyn kolejowych i tramwajowych . . . . . . . . . . . M. Kałuża, T. Bartosik – Wzmacnianie konstrukcji materiałami na bazie włókien węglowych, szklanych i aramidowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . A. Foremny – Kompozyty FRP do wzmacniania konstrukcji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . J. Olesiak – Zasady stosowania farb krzemianowych w renowacji zabytków . . . . . . K. Danielewska, A. Pszczółkowska, T. Górecki – Nanotechnologia w budownictwie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Z. Owsiak – Badanie efektywności hydrofobizacji powierzchni cegieł . . . . . . . . . . . . A. Fojutowski – Zabezpieczanie konstrukcji drewnianych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 6 8 12 15 21 24 26 29 32 36 39 42 46 49 52

ISSN 0137-2971 Nakład do 14 500 egz.

Cena 16,00 zł (w tym 0% VAT)

Adres redakcji 00-950 Warszawa, ul. Świętokrzyska 14 A skr. poczt. 1004 tel./fax (022) 827-52-55, 826-20-27 e-mail: materbud@sigma-not.pl www.materialybudowlane.info.pl Ogłoszenia przyjmuje redakcja tel./fax (022) 826-20-27, 827-52-55 oraz Dział Reklamy i Marketingu ul. Mazowiecka 12, 00-950 Warszawa, skr. 1004 tel./fax (022) 827-43-66, 826-80-16 e-mail: reklama@sigma-not.pl Redaguje zespół: Redaktor Naczelny mgr inż. Krystyna Wiśniewska Z-ca Redaktora Naczelnego mgr Danuta Kostrzewska-Matynia Sekretarz redakcji mgr inż. Ewelina Kowałko Kierownik Działu: prof. dr hab. inż. Lech Czarnecki Rada Programowa mgr Zbigniew Bachman, inż. Maria Bajszczak, mgr Mariola Berdysz, mgr inż. Andrzej Dobrucki (przewodniczący Rady), dr inż. Zbigniew Giergiczny, dr inż. Mariusz Jackiewicz, mgr inż. Przemysław Konopka, inż. Józef Kostrzewski, dr Alina Muzioł-Węcławowicz, prof. dr hab. inż. Adam Zbigniew Pawłowski, mgr inż. Andrzej Podobas, dr inż. Stanisław Zieleniewski Redakcja zastrzega sobie prawo skracania i adiustacji artykułów oraz nie odpowiada za treść zamieszczonych reklam Wszystkie zamieszczone materiały są objęte prawem autorskim, a ich przedruk w jakiejkolwiek formie i jakimkolwiek języku jest zabroniony. Skład i łamanie: FOTOSKŁAD Pracownia Poligraficzna www.ksiega.com.pl Przygotowanie w technologii CTP, druk i oprawa LOTOS Poligrafia Sp. z o.o. www.drukarnia-lotos.pl SIGMA-NOT Sp. z o.o. Wydawnictwo Czasopism i Książek Technicznych 00-950 Warszawa, ul. Ratuszowa 11 skr. poczt. 1004, tel.: (022) 818-09-18 Internet: http://www.sigma-not.pl Prenumerata: e-mail: kolportaz@sigma-not.pl

ENERGOOSZCZĘDNOŚĆ W BUDOWNICTWIE
J. A. Pogorzelski – Myślmy kompleksowo o mieszkaniach, energii i kredytach . . . . . . 56 A. Węglarz – Możliwości finansowania projektów z dziedziny efektywności energetycznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57 P. Cieślewicz – Termoizolacja typu PIR – materiał nowej generacji . . . . . . . . . . . . . 62

PRAKTYKA BUDOWLANA
Z. B. Kohutek – Trwa Kampania Znaku Jakości SPBT „Dobry Beton” . . . . . . . . . . . 68 Z. Szparkowski – Tendencje rozwoju budynków biurowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 69

PODRĘCZNIK FIZYKI BUDOWLI
M. Kosiorek, A. Kolbrecki – Bezpieczeństwo pożarowe – część XVI. Środki ogniochronne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 71

TARGI BUDMA 2007
K. Wiśniewska, E. Kowałko – Bogaty program BUDMY 2007 . . . . . . . . . . . . . . . . . Posadzki przemysłowe z betonów kompozytowych Bautech . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Kształtki wieńcowe – wygodne i łatwe w użyciu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Okno o zwiększonej izolacyjności akustycznej firmy Stolbud S.A. Włoszczowa . . . . . Nowości FAKRO . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Gala Laureatów Konkursu Perły Ceramiki UE 2006 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 74 77 78 80 82 84

RYNEK BUDOWLANY
SOLBET zwiększa produkcję i umacnia markę – wywiad z Markiem Małeckim, Prezesem Grupy SOLBET . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . M. Kowalska – Produkcja materiałów budowlanych w 2006 roku . . . . . . . . . . . . . . . J. Kobylarz – Sprzedaż produkcji budowlano-montażowej i produkcja sprzedana budownictwa w 2006 roku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . M. Kowalska – Efekty budownictwa mieszkaniowego w 2006 roku . . . . . . . . . . . . . K. Fronczak – Drewno w internetowej sieci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 85 87 90 93 97

EKOBUDOWNICTWO
H. Piekut – Zanim zabraknie węgla . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 98

VADEMECUM UNIJNE
J. Tworek – Ocena regulacji prawnych i funkcjonowania rynku wyrobów budowlanych w Polsce w świetle przepisów UE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 100

PRAWO W BUDOWNICTWIE
P. Swaczyński – Odzyskanie należności na drodze sądowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . 103
Zapraszamy do odwiedzenia: www.materialybudowlane.info.pl oraz Portalu Informacji Technicznej: www.sigma-not.pl

2 ’2007 (nr 414)

1

tłumaczenie przygotowane do publikacji w 2007 r. a następnie wprowadzane metodą tłumaczenia. Czarnecki. przetłumaczona i opublikowana w 2006 r. a zatem przewidziane do wprowadzenia metodą tłumaczenia. a ich wersje polskie są obecnie w fazie ankietyzacji i powinny być opublikowane w 2007 r. Bardziej skomplikowana jest sytuacja w przypadku normy ENV 1504-9. dwie kolejne normy (EN 1504-6 i EN 1504-7) wprowadzono metodą uznania. L. uznano z oczywistych powodów za przeznaczone do powszechnego stosowania. Obecnie siedem norm z serii EN 1504 jest wdrożonych do stosowania w polskiej wersji językowej (w tym norma PN-EN 1504-1 doczekała się już wydania uzupełnionego i poprawionego). opublikowana przez Europejski Komitet Normalizacyjny CEN jako norma do tymczasowego stosowania (ENV). Czarnecki. ostęp osiągnięty w ostatnich 15 latach w zakresie napraw konstrukcji z betonu znalazł wyraz w opracowaniu przez Europejski Komitet Normalizacyjny (CEN) zbioru 10 norm pod ogólnym tytułem EN 1504: Products and systems for the protection and repair of concrete structure. betonu Naprawy konstrukcyjne i niekonstrukcyjne Łączenie konstrukcyjne Iniekcja betonu Kotwienie stalowych prętów zbrojeniowych Ochrona zbrojenia przed korozją Sterowanie jakością i ocena zgodności Ogólne zasady stosowania wyrobów i systemów Stosowanie wyrobów i systemów na placu budowy oraz sterowanie jakością prac przetłumaczona i opublikowana w 2006 r. Zgodnie z ustawą z 12 września 2002 r. dotyczące materiałów i systemów do napraw i ochrony betonu. Termin ostatecznego zatwierdzenia do stosowania był już kilkakrotnie przekładany i obecnie trudno przewidzieć. przyjęcie wersji polskiej przez odpowiedni Komitet Techniczny. Normy z serii EN 1504 są obecnie wprowadzane do stosowania w Polsce. na podstawie doświadczeń zebranych w różnych krajach. wprowadzanie Norm Europejskich do stosowania w Polsce odbywa się metodą uznania lub tłumaczenia. W niniejszym artykule przedstawiono aktualny stan wdrożenia Norm Europejskich dotyczących materiałów do napraw i ochrony betonu do stosowania w Polsce. tłu* Politechnika Warszawska P Tabela 1. Paweł Łukowski* Materiały i systemy do naprawy i ochrony konstrukcji betonowych – wdrażanie norm europejskich EN 1504 maczeniu na język polski podlega tylko tytuł dokumentu.TEMAT WYDANIA – Naprawa i ochrona konstrukcji budowlanych dr inż. Normy z serii EN 1504. wymagania. Sasse. wprowadzona metodą uznania (bez tłumaczenia). Opracowaniem polskich wersji norm zajmuje się zespół pod kierunkiem prof.R. Naprawy i ochrona konstrukcji betonowych w świetle normy EN 1504-10 („Materiały Budowlane” 7/1999). w tym zwłaszcza opracowanie polskiej wersji językowej dokumentu. Wprowadzenie Normy Europejskiej metodą uznania (dawniej nazywaną też metodą „okładkową”) polega na jej opublikowaniu w języku oryginału. sterowanie jakością i ocena zgodności). Z drugiej strony. tłumaczenie przygotowane do publikacji w 2007 przetłumaczona i opublikowana w 2006 r. Definitions. ich wprowadzenie uznano także za pilne. i dlatego były one publikowane metodą uznania. Naprawa konstrukcji betonowych w świetle norm europejskich („Materiały Budowlane” 9/2005). wreszcie zatwierdzenie przez Prezesa Polskiego Komitetu Normalizacyjnego. Norma ta zawiera ogólne zasady stosowania materiałów i systemów do napraw i ochrony betonu. najnowsze wydanie 2006 r. Definicje. przez Polski Komitet Normalizacyjny – Komitet Techniczny nr 274 ds. weryfikację merytoryczną i językową. W 2007 r. jako Normy Europejskie o statusie Norm Polskich. quality control and evaluation of conformity (Wyroby i systemy do ochrony i napraw konstrukcji z betonu. Czarnecki. mija 10 lat od chwili opublikowania normy ENV 1504-9 przez CEN jako normy przeznaczonej do tymczasowego stosowania. wprowadzona metodą uznania (bez tłumaczenia). wymagania. ankietę wśród instytucji zainteresowanych tematyką normy i wprowadzenie ewentualnych poprawek. uzupełniona i poprawiona. Systemy ochrony powierzchnowej przetłumaczona i opublikowana w 2006 r. kiedy ten dokument utraci tymczasowy charakter. Normy eurpejskie z serii EN 1504 Wyroby i systemy do ochrony i napraw konstrukcji betonowych. Wprowadzenie Normy Europejskiej metodą tłumaczenia obejmuje szereg etapów. Projekt europejskiej normy ENV 1504-9:1997 („Materiały Budowlane” 11/1998). Definicje. Betonu. nietłumaczona przetłumaczona i opublikowana w 2005 r. (tabela 1). o normalizacji. sterowanie jakością i ocena zgodności Numer EN 1504-1 EN 1504-2 EN 1504-3 EN 1504-4 EN 1504-5 EN 1504-6 EN 1504-7 EN 1504-8 EN 1504-9 Definicje Tytuł Status normy w Polsce przetłumaczona i opublikowana. requirements. np. Czarneckiego z Politechniki Warszawskiej Problematyka napraw betonu w świetle Norm Europejskich była niejednokrotnie prezentowana na łamach czasopisma „Materiały Budowlane” – por. przetłumaczona i opublikowana w 2006 r. L. L. L. H. W tym czasie miała ona zostać. dlatego jej pozycja wobec pozostałych norm jest w pewnym sensie nadrzędna. EN 1504-10 2 2 ’2007 (nr 414) . Łukowski. P.

1. skażonych (chlorki) lub zobojętnionych (karbonatyzacja).Naprawa i ochrona konstrukcji budowlanych – TEMAT WYDANIA Struktura zbioru norm z serii PN-EN 1504 Naprawa budowli to złożony sposób postępowania. • wyroby i systemy do kotwienia: wyroby i systemy. • wyroby i systemy do napraw niekonstrukcyjnych: wyroby i systemy stosowane do napraw powierzchniowych. przywracające ciągłość i/lub trwałość konstrukcji. • wyroby i systemy do napraw konstrukcyjnych: wyroby i systemy stosowane do napraw konstrukcji betonowych. stosowane metody i odpowiadające im normy z serii EN 1504 Rys. gruntowanie podkładu betonowego. których zastosowanie poprawia trwałość konstrukcji betonowych i żelbetowych. • wyroby i systemy do ochrony zbrojenia przed korozją: wyroby i systemy nakładane na niezabezpieczone zbrojenie w celu zapewnienia ochrony przed korozją. które kotwią zbrojenie w betonie. Etapy naprawy. Złożoność zagadnienia znajduje odzwierciedlenie w dużej liczbie różnorodnych rozwiązań materiałowych w zakresie napraw i ochrony betonu przed korozją. po usunięciu fragmentów luźnych. Wyroby i systemy ochronne i naprawcze zajmują w strukturze norm PN-EN 1504 centralne miejsce (rysunek 1). wiele operacji naprawczych: iniekcję rys. 2. W każdej naprawie betonu lub żelbetu można wyróżnić. • wyroby i systemy do iniekcji betonu: wyroby i systemy wprowadzane do konstrukcji betonowej przez iniekcję. oferowanych na rynku. Rys. Struktura zbioru norm z serii EN 1504 przywracające geometrię powierzchni lub estetyczny wygląd konstrukcji. ochronę zbrojenia. zastępujące uszkodzony beton i przywracające ciągłość i trwałość konstrukcji. zapewniając odpowiednią współpracę obu materiałów lub przez wypełnianie pustek zapewniają współodkształcalność stali i betonu. wypełnianie ubytków. • wyroby i systemy do łączenia konstrukcyjnego: wyroby i systemy stosowane w celu zapewnienia trwałej konstrukcyjnej przyczepności między betonem a dodatkowo stosowanym materiałem. mający na celu całkowite lub częściowe przywrócenie obiektowi wyjściowego lub wymaganego projektem stanu użytkowania. 2 ’2007 (nr 414) 3 . Założeniem serii norm europejskich EN 1504 jest kompleksowe ujęcie tematyki napraw i ochrony konstrukcji betonowych. Operacje te wyznaczają funkcje używanych materiałów i są podstawą ich klasyfikacji wg PN-EN 1504-1: • wyroby i systemy do ochrony powierzchniowej betonu: wyroby i systemy. W dziesięciu częściach przedstawiono całość problematyki – od definicji do wykorzystania materiałów i systemów na placu budowy. ochronę powierzchniową betonu (rysunek 2).

bez zmian w betonie PN-EN 14068:2004 (U) Oznaczanie wodoszczelności spękań. cd. wypełnionych iniekcyjnie. Normy Europejskie Wyroby i systemy do ochrony i napraw konstrukcji betonowych – Metody badań i ich powiązanie z normami EN 1504. na str. z uwzględnieniem cyklu termicznego lub bez cyklu termicznego. wyrobów iniekcyjnych – Przyczepność oznaczana za pomocą oceny wytrzymałości spoiny na rozciąganie PN-EN 12637-1:2005 (U) Kompatybilność wyrobów iniekcyjnych – Część 1: Kompatybilność z betonem PN-EN 14068:2004 (U) Oznaczanie wodoszczelności spękań. wyrobów iniekcyjnych – Przyczepność oznaczana za pomocą oceny wytrzymałości spoiny na rozciąganie PN-EN 12636:2001 Oznaczanie przyczepności betonu do betonu PN-EN 13412:2006 (U) Oznaczanie modułu sprężystości przy ściskaniu PN-EN 13733:2004 Oznaczanie trwałości konstrukcyjnych materiałów klejących PN-EN 1504-5 Iniekcja betonu PN-EN 1543:2000 Oznaczanie narastania wytrzymałości na rozciąganie polimerów PN-EN 1767:2002 (U) Analiza w podczerwieni PN-EN 1771:2005/AC:2005 (U) Oznaczanie iniekcyjności z zastosowaniem warstwy piasku PN-EN 1877-1:2002 (U) Reakcyjne działanie związane z żywicami epoksydowymi – Część 1: Oznaczanie równoważnika epoksydowego PN-EN 1877-2:2002 (U) Reakcyjne działanie związane z żywicami epoksydowymi – Część 2: Oznaczanie funkcji aminowych o całkowitej liczbie zasadowości PN-EN 12190:2000 Oznaczanie wytrzymałości na ściskanie zaprawy naprawczej PN-EN 12614:2005 (U) Oznaczanie temperatury zeszklenia polimerów PN-EN 12617-2:2005 (U) Rysy skurczowe polimerowych wyrobów iniekcyjnych: skurcz objętościowy PN-EN 12618-1:2004 (U) Przyczepność i wydłużalność stosowanych do iniekcji wyrobów o ograniczonej plastyczności PN-EN 12618-2:2005 (U) Oznaczanie przyczepności. wypełnionych iniekcyjnie.TEMAT WYDANIA – Naprawa i ochrona konstrukcji budowlanych Tabela 2. bez zmian w betonie 4 2 ’2007 (nr 414) . 5 PN-EN 1504-2 Systemy ochrony powierzchniowej betonu PN-EN 1542:2000 Pomiar przyczepności przez odrywanie PN-EN 1770:2000 Oznaczanie współczynnika rozszerzalności cieplnej PN-EN 1877-1:2002 (U) Reakcyjne działanie związane z żywicami epoksydowymi – Część 1: Oznaczanie równoważnika epoksydowego PN-EN 1877-2:2002 (U) Reakcyjne działanie związane z żywicami epoksydowymi – Część 2: Oznaczanie funkcji aminowych o całkowitej liczbie zasadowości PN-EN 12190:2000 Oznaczanie wytrzymałości na ściskanie zaprawy naprawczej PN-EN 12192-1:2004 Metoda badania suchych składników gotowych zapraw PN-EN 12617-1:2004 (U) Oznaczanie skurczu liniowego polimerów i systemów zabezpieczeń powierzchniowych (SPS) PN-EN 13057:2004 Oznaczanie odporności na absorpcję kapilarną PN-EN 13294:2004 Oznaczanie czasu tężenia PN-EN 13395-2:2004 Oznaczanie urabialności – Część 2: Badanie płynności zaczynu lub zaprawy PN-EN 13529:2005 Odporność na silną agresję chemiczną PN-EN 13578:2004 (U) Kompatybilność z betonem wilgotnym PN-EN 13579:2004 Badanie schnięcia przy impregnacji hydrofobizującej PN-EN 13581:2004 Oznaczanie ubytku masy betonu hydrofobizowanego przez impregnację po działaniu zamrażania-rozmrażania w obecności soli PN-EN 13687-1:2002 (U) Oznaczanie kompatybilności termicznej – Część 1: Cykliczne zamrażanie-rozmrażanie przy zanurzeniu w soli odladzającej PN-EN 13687-2:2002 (U) Oznaczanie kompatybilności termicznej – Część 2: Cykliczny efekt burzy (szok termiczny) PN-EN 13687-3:2002 (U) Oznaczanie kompatybilności termicznej – Część 3: Cykle termiczne bez soli odladzającej PN-EN 13687-5:2002 (U) Oznaczanie kompatybilności termicznej – Część 5: Odporność na szok termiczny PN-EN 1504-3 Naprawy konstrukcyjne i niekonstrukcyjne PN-EN 1542:2000 Pomiar przyczepności przez odrywanie PN-EN 1767:2002 (U) Analiza w podczerwieni PN-EN 1770:2000 Oznaczanie współczynnika rozszerzalności cieplnej PN-EN 1877-1:2002 (U) Reakcyjne działanie związane z żywicami epoksydowymi – Część 1: Oznaczanie równoważnika epoksydowego PN-EN 1877-2:2002 (U) Reakcyjne działanie związane z żywicami epoksydowymi – Część 2: Oznaczanie funkcji aminowych o całkowitej liczbie zasadowości PN-EN 12190:2000 Oznaczanie wytrzymałości na ściskanie zaprawy naprawczej PN-EN 12192-1:2004 Metoda badania suchych składników gotowych zapraw PN-EN 12617-4:2004 Oznaczanie skurczu i wydłużenia PN-EN 12637-1:2005 (U) Kompatybilność wyrobów iniekcyjnych – Część 1: Kompatybilność z betonem PN-EN 13294:2004 Oznaczanie czasu tężenia PN-EN 13295:2005 Oznaczanie odporności na karbonatyzację PN-EN 13395-1:2004 Oznaczanie urabialności – Część 1: Badanie rozpływu zapraw tiksotropowych PN-EN 13395-2:2004 Oznaczanie urabialności – Część 2: Badanie płynności zaczynu lub zaprawy PN-EN 13395-3:2004 Oznaczanie urabialności – Część 3: Badanie płynności mieszanki betonowej stosowanej do napraw PN-EN 13412:2006 (U) Oznaczanie modułu sprężystości przy ściskaniu PN-EN 13687-1:2002 (U) Oznaczanie kompatybilności termicznej – Część 1: Cykliczne zamrażanie-rozmrażanie przy zanurzeniu w soli odladzającej PN-EN 13687-2:2002 (U) Oznaczanie kompatybilności termicznej – Część 2: Cykliczny efekt burzy (szok termiczny) PN-EN 13687-4:2002 (U) Oznaczanie kompatybilności termicznej – Część 4: Cykle termiczne na sucho PN-EN 1504-4 Łączenie konstrukcyjne PN-EN 1767:2002 (U) Analiza w podczerwieni PN-EN 1770:2000 Oznaczanie współczynnika rozszerzalności cieplnej PN. z uwzględnieniem cyklu termicznego lub bez cyklu termicznego.PN-EN 1799:2000 Badanie przydatności konstrukcyjnych materiałów klejących do stosowania na powierzchniach betonowych PN-EN 12188:2001 Oznaczanie połączenia stali ze stalą w celu określenia właściwości konstrukcyjnych materiałów klejących PN-EN 12189:2000 Oznaczanie czasu przydatności do użycia PN-EN 12190:2000 Oznaczanie wytrzymałości na ściskanie zaprawy naprawczej PN-EN 12192-2:2002 (U) Metoda badania wypełniaczy do spoiw polimerowych PN-EN 12614:2005 (U) Oznaczanie temperatury zeszklenia polimerów PN-EN 12615:2000 Oznaczanie wytrzymałości na ścinanie PN-EN 12617-1:2004 (U) Oznaczanie skurczu liniowego polimerów i systemów zabezpieczeń powierzchniowych (SPS) PN-EN 12617-3:2004 Oznaczanie wczesnego skurczu liniowego konstrukcyjnych materiałów klejących PN-EN 12618-2:2005 (U) Oznaczanie przyczepności.

Zakres badań uzależniony jest od zasady. którym przyporządkowano odpowiednie metody technicznej realizacji. Dotychczas opracowano ok. Określono także etapy naprawy oraz czynniki. metody zdefiniowanie sposobu użycia poszczególnych materiałów. prace zapobiegawcze.in. które powinny być sprawdzone. fikacja i przyczyny możliwości. dokumentacja. materiałów naprawczych. aby zapewnić właściwy przebieg robót. normy dotyczące badań. Jednym z podstawowych warunków powodzenia naprawy lub ochrony jest właściwe przeprowadzenie prac. iż sformułowano w niej zasady dotyczące naprawy betonu i ochrony zbrojenia. Normy Europejskie Wyroby i systemy do ochrony i napraw konstrukcji betonowych – Metody badań i ich powiązanie z normami EN 1504 cd. Niemal połowa norm na metody badań jest wprowadzona do stosowania w Polsce metodą tłumaczenia. jakie powinny być brane pod uwagę w poszczególnych fazach realizacji przedsięwzięcia (tabela 3). 4 PN-EN 14117:2005 (U) Oznaczanie czasu wyciekania cementowych wyrobów iniekcyjnych PN-EN 14406:2005 (U) Oznaczanie współczynnika rozszerzalności i ocena rozszerzalności PN-EN 14497:2005/AC:2006 (U) Oznaczanie stabilności filtrowania PN-EN 14498:2005 (U) Zmiany objętości i masy wyrobów iniekcyjnych po cyklach suszenia w powietrzu i przechowywania w wodzie PN-EN 1504-6 Kotwienie stalowych prętów zbrojeniowych PN-EN 1544:2007 (U) Oznaczanie pełzania syntetycznych wyrobów żywicznych (PC) przy długotrwałym obciążeniu rozciągającym prętów zbrojeniowych kotwienia PN-EN 1767:2002 (U) Analiza w podczerwieni PN-EN 1877-1:2002 (U) Reakcyjne działanie związane z żywicami epoksydowymi – Część 1: Oznaczanie równoważnika epoksydowego PN-EN 1877-2:2002 (U) Reakcyjne działanie związane z żywicami epoksydowymi – Część 2: Oznaczanie funkcji aminowych o całkowitej liczbie zasadowości PN-EN 1881:2007 (U) Badanie wyrobów kotwiących metodą wyrywania PN-EN 12190:2000 Oznaczanie wytrzymałości na ściskanie zaprawy naprawczej PN-EN 12192-1:2004 Metoda badania suchych składników gotowych zapraw PN-EN 12614:2005 (U) Oznaczanie temperatury zeszklenia polimerów PN-EN 13294:2004 Oznaczanie czasu tężenia PN-EN 13395-2:2004 Oznaczanie urabialności – Część 2: Badanie płynności zaczynu lub zaprawy PN-EN 1504-7 Ochrona zbrojenia przed korozją PN-EN 1767:2002 (U) Analiza w podczerwieni PN-EN 1877-1:2002 (U) Reakcyjne działanie związane z żywicami epoksydowymi – Część 1: Oznaczanie równoważnika epoksydowego PN-EN 1877-2:2002 (U) Reakcyjne działanie związane z żywicami epoksydowymi – Część 2: Oznaczanie funkcji aminowych o całkowitej liczbie zasadowości PN-EN 12614:2005 (U) Oznaczanie temperatury zeszklenia polimerów PN-EN 13062:2004 (U) Oznaczanie tiksotropii wyrobów do ochrony zbrojenia PN-EN 15183:2006 (U) Badanie ochrony przed korozją PN-EN 15184:2006 (U) Przyczepność otulonej stali do betonu przy ścinaniu (badanie wyrywania) PN-EN 1504-10 Stosowanie wyrobów i systemów na placu budowy oraz sterowanie jakością prac PN-EN 1542:2000 Pomiar przyczepności przez odrywanie PN-EN 1766:2001 Betony wzorcowe do badań PN-EN 1881:2007 (U) Badanie wyrobów kotwiących metodą wyrywania PN-EN 12190:2000 Oznaczanie wytrzymałości na ściskanie zaprawy naprawczej PN-EN 14630:2007 (U) Oznaczanie głębokości karbonatyzacji w betonie metodą fenolftaleinową Część 8 normy EN 1504 Sterowanie jakością i ocena zgodności podaje procedury kontroli jakości wyrobów. stosowanych materiałów i otoczenia. sposoby kontroli jakości prac. z faktu. W normie EN 1504-10 zestawiono metody napraw i ochrony konstrukcji przed korozją. ze str.in. konserwacja i utrzymanie konstrukcji uszkodzenia. normy te są przywoływane w odpowiednich częściach normy EN 1504 (tabela 2). Praca została wykonana w ramach grantu rozwojowego MNiSW nr R04 020 01 2 ’2007 (nr 414) Odbiór prac naprawczych 5 . otoczenia oraz stosowanych materiałów. zagadnienia BHP badania odbiorcze. prowadzenia prac wybór i zastosowanie materiałów i sprzętu. Właściwości te dotyczą podłoża. Wykonanie prac naprawczych z wymaganiami. opracowanie dokumentacji Diagnostyka stanu konstrukcji Wstępne planowanie naprawy Projekt naprawy Postępowanie naprawcze w świetle norm europejskich Znaczenie normy ENV 1504-9 wynika m. Badania sprawdzające obejmują łącznie 45 cech podłoża. 60 Norm Europejskich na badania wyrobów i systemów do ochrony i naprawy konstrukcji betonowych. Do tego celu stosuje się m. Etapy naprawy wg ENV 1504-9 Etapy naprawy Użytkowanie konstrukcji Elementy istotne na danym etapie naprawy warunki i przebieg użytkowania. Na ogół są to proste próby przeprowadzane bezpośrednio na placu budowy. zasady. W komentarzach do norm podkreśla się także znaczenie przyczepności do podłoża i międzywarstwowej jako warunku powodzenia naprawy. odnosząc je do zasad naprawy i ochrony. W 18 przypadkach metoda badania polega na wizualnym sprawdzeniu danej cechy.in. ich klasy. której przyporządkowana jest metoda naprawy lub ochrony. Do każdej metody podano zestaw cech wraz Tabela 3. Podobny pogląd był prezentowany również przed opublikowaniem tych norm. kontrola jakości. sformułowanych w normie ENV 1504-9. Wymagania dotyczące: podłoża. W normie EN 1504-10 określono m.Naprawa i ochrona konstrukcji budowlanych – TEMAT WYDANIA Tabela 2. pozostałe metodą uznania i są one na różnych etapach przygotowania do publikacji w wersji polskiej.

objętości kropli i konstrukcji przyrządu. cosα = 1. W celu uzyskania dobrej przyczepności ciekłego materiału naprawczego do mineralnego podłoża naprawianego (beton) stosuje się materiały dobrze zwilżające podłoże. tworzą wypadkową. Fn określa się ze wzoru: Fn = F – Q = 2γL (l + d)cos α [N] gdzie. kąt zwilżania będzie stosunkowo duży (rysunek 2). α – kąt między powierzchnią płytki i płaszczyzną styczną do powierzchni cieczy. jaką trzeba wykonać. Schemat stanu zwilżenia ciała stałego przez ciecz 6 2 ’2007 (nr 414) . zwany stałą stalagmometryczną danego przyrządu. Przyjmując d << l można obliczyć napięcie powierzchniowe cieczy γL ze wzoru: γL = F −Q 2l skuteczności naprawy. Wzór określający wagę kropli w ma postać: w = mg = k2π rγL [N] Innym sposobem pomiaru jest metoda odrywania płytek metalowych. Napięcie powierzchniowe wynika z sił wzajemnego oddziaływania występujących między cząsteczkami cieczy. wyrażonym wzorem: ∆W γL = . Siły przyciągania. w tym napięcia powierzchniowego. Praca. obok struktury geometrycznej powierzchni podkładu („Materiały Budowlane” 9/2006) i stopnia jego mikrozarysowania („Materiały Budowlane” 12/2006). 2. że ich wypadkowa równa się zeru. które można zmierzyć za pomocą wagi torsyjnej Wihelmy’ego. natomiast w praktyce należy również uwzględnić empiryczny współczynnik k. Na cząsteczkę znajdującą się wewnątrz cieczy działają siły przyciągania pochodzące od otaczających ją cząsteczek. Ze względu na symetrię sferyczną siły te kompensują się tak. aby utworzyć jednostkową powierzchnię cieczy.długość zanurzonej części płytki w momencie odrywania [m]. W przypadku cieczy zwilżającej płytkę. d – grubość płytki [m].1. ** Uniwersytet w Lie `gie ** Politechnika Warszawska O Międzyfazowa energia powierzchniowa γSL na granicy faz ciało stałe/ciecz jest miarą siły przyciągającej cząsteczki cieczy do podłoża. Część 3. Rozkład sił działających na cząsteczkę na powierzchni cieczy jest inny. Swobodna energia powierzchniowa jest więc tą częścią energii. Opisany jest równaniem Younga-Dupre’a jako zależność między napięciem powierzch- [N/m] Rys. Właściwość ta jest efektem współdziałania napięcia powierzchniowego (swobodnej energii powierzchniowej SFE – Surface Free Energy) cieczy i podłoża oraz międzyfazowej energii powierzchniowej. wem Tate’a waga kropli Schemat pomiaru w jest wprost proporcjonalna do siły napięcia po. [J/m2 = N/m] ∆A gdzie: A – pole powierzchni [m2]. Andrzej Garbacz** mgr inż. l . Zgodnie z praRys. W przypadku gdy swobodna energia powierzchniowa jest równa lub większa niż napięcie powierzchniowe cieczy następuje efekt pełnego zwilżenia i kąt zwilżania jest zerowy. Polega ona na wyznaczeniu siły potrzebnej do oderwania płytki (o znanym obwodzie) od powierzchni cieczy. na skutek działania sił adhezji. Zjawisko zwilżania można opisać jako zmianę stanu energetycznego na skutek zmiany powierzchni rozdziału ciało stałe/gaz i ciecz/gaz na skutek powstania nowej ciało stałe/ciecz.TEMAT WYDANIA – Naprawa i ochrona konstrukcji budowlanych dr Luc Courard* dr inż. decyduje fizykochemiczna kompatybilność podkładu betonowego i materiału naprawianego. Siła od napięcia powierzchniowego Fn równa jest różnicy między siłą F potrzebną do oderwania płytki od cieczy i ciężarem płytki Q. która w wyniku zmian nie została zrównoważona. Tomasz Piotrowski** Inżynieria Powierzchni Betonu. nazywa się napięciem powierzchniowym. pochodzące od cząsteczek cieczy. Przeniesienie cząsteczek z wnętrza na powierzchnię cieczy jest związane z wykonaniem pracy przeciw wypadkowej sił międzycząsteczkowych. Natomiast jeżeli ciecz o dużym napięciu powierzchniowym (woda) znajdzie się na podłożu o niskiej energii powierzchniowej (teflon). zależny od promienia kapilary. która jest skierowana do wnętrza cieczy wzdłuż normalnej do powierzchni cieczy. Można ją podzielić na dwie składowe odpowiadające oddziaływaniom międzycząsteczkowym: polarną (dipolową) γp i dyspersyjną γd. Jej wartość można określić przez pomiar kąta zwilżania jednej lub kilku cieczy o dobrze znanych właściwościach. cząsteczki cieczy przylegają do metalu i wówczas α = 0. W – praca potrzebna do utworzenia powierzchni A [J].w stalagwierzchniowego γL oraz mometrze obwodu przewężenia. γL – napięcie powierzchniowe [N/m]. jaki tworzy styczna powierzchni cieczy i powierzchnia ciała stałego. Definicję swobodnej energii powierzchniowej opisuje równanie Owensa i Wendta: p γ SL = γ S + γ L − 2 λdS ⋅ γ d − 2 λp ⋅ γ L [N/m] L S Kąt zwilżalności to kąt. Termodynamiczne uwarunkowania adhezji Pomiar napięcia powierzchniowego cieczy γL można przeprowadzić bezpośrednio na podstawie kształtu kropli tuż przed jej oderwaniem się od końcówki dozującej stalagmometru (rysunek 1).

2 relacji między wartościami napięcia powierzchniowego wody i mieszanki materiału naprawczego.in.6 92. Pomiar kąta zwilżalności przeprowadza się bezpośrednio w goniometrze (fotografia). 2 ’2007 (nr 414) 7 . 3. owocną dyskusję i opiekę merytoryczną. Objawia się to zmniejszeniem pracy adhezji. C3 – naftalenem. pracę określa się ze wzoru: WA = γL + γS – γSL [N/m] a po wprowadzeniu γS = cosθγL + γSL z przekształcenia wzoru na kąt zawilgocenia otrzymuje się: WA1 = γL (1 + cosθ) [N/m] Wynika z tego. Na rysunku 3 przedstawiono wyniki pomiaru napięcia powierzchniowego γL wody (W) i zaczynów cementowych (C) z różnymi domieszkami obniżającymi lepkość oraz wyniki pomiaru kąta zwilżenia tych materiałów na różnych podkładach. iż siła adhezji jest tym większa. co może zwiększyć pracę adhezji. a także parowania. Obliczona na ich podstawie wartość pracy adhezji za pomocą równań wyrażających WA1 i WA2 wskazuje na możliwość wykorzystania wyniku pomiaru kąta zwilżenia na podkładzie betonowym do celów porównawczych między mieszankami materiału naprawczego (rysunek 4). Czynniki te mają przeciwny wpływ na zwilżalność. Na wartość kąta zwilżalności wpływają m. γSL – międzyfazowa energia powierzchniowa ciało stałe-ciecz [N/m]. C6 – kopolimerem winylowym [N/m] mogą odpowiednio zmieniać napięcie powierzchniowe lub kąt zwilżania.7 21.4 52. Uwzględniając natomiast oddziaływania polarne i dyspersyjne wg równania opisującego swobodę otrzymuje się energię powierzchniową: p W A 2 = 2 λdS ⋅ γ d + 2 λp ⋅ γ L L S Rys. znacznie obniża pracę adhezji. Autorzy składają podziękowania prof. Praca powstała w ramach pracy statutowej w Katedrze Inżynierii Materiałów Budowlanych WIL PW – 2007. gdzie: γS – napięcie powierzchniowe ciała stałego [N/m]. Praca adhezji określa stabilność powierzchni zespolenia.7 53.4 56 – 22. Wyniki badań napięcia powierzchniowego w przypadku wody i zaczynów cementowych z domieszkami oraz kąta zwilżalności na zróżnicowanych podłożach: W – woda destylowana. zaczyn z: C1– melaminą. Na podstawie rozważań termodynamicznych można także wykazać niekorzystny wpływ obecności warstewki wody na powierzchni podkładu w przypadku stosowania kompozytów polimerowych. należy przeprowadzić oddzielne badanie zaprawy cementowej i kruszywa.8 74. rodzaj podłoża i cieczy oraz czas pomiaru. C4 – melaminą wielkocząsteczkową. W przypadku gdy adhezja jest wynikiem jedynie sił van der Waalsa. przyjmuje się wartość zmierzoną po 1 lub 2 min od naniesienia cieczy na podłoże. na skutek adsorpcji powierzchniowej i mikrochropowatości.2 79.1 80. C – zaczyn bez domieszki. Ciecz o wyższym napięciu powierzchniowych wypiera ciecz o niższym napięciu. Obecnie w Katedrze Inżynierii Materiałów Budowlanych Politechniki Warszawskiej i na Uniwersytecie w Lie prowadzone są badania nad `ge ustaleniem tej zależności. Modyfikatory materiałów naprawczych Rys. 4. Hydrofobizacja podkładu betonowego zwiększając wartość kąta zwilżania. γL – napięcie powierzchniowe cieczy [N/m]. co upraszcza zjawisko zwilżania tylko do oddziaływań dyspersyjnych.7 66. zależnie od Wartości pracy adhezji w przypadku podkładów suchych (WaV) i z warstewką wody na powierzchni (WaVL) UKŁAD NAPRAWIONY WaV WaVL materiał naprawczy/podkład [mJ/m2] [mJ/m2] Zaprawa cementowa/beton Akryl/beton Akryl/akryl Akryl/beton hydrofobizowany Żywica epoksydowa/beton Żywica epoksydowa/podkład epoksydowy Żywica epoksydowa/beton hydrofobizowany 87. C2 – kwasem maleinowym. że powierzchnia betonu nie jest jednorodna. co potwierdzają wyniki badań (tabela).Naprawa i ochrona konstrukcji budowlanych – TEMAT WYDANIA niowym cieczy i ciała stałego oraz międzyfazową energią powierzchniową (rysunek 2): cos θ = γ S − γ SL γL Wyznaczenie składowych równania polega na pomiarze kata zwilżenia na podkładzie o zerowej składowej polarnej – γSp. W celu określenia rzeczywistej pracy adhezji należy jednak uwzględnić dipolowe i dyspersyjne oddziaływania międzycząsteczkowe. im mniejszy jest kąt zwilżania i im większe napięcie powierzchniowe cieczy. Zależność między obliczonymi wartościami pracy adhezji WA1 i WA2 Pomiar kąta zwilżalności W związku z tym. Ze względu na zmienność kąta zwilżenia w czasie. Lechowi Czarneckiemu – Kierownikowi Katedry za inspirację. przeprowadzone na Uniwersytecie w Lie `ge. Można ją opisać jako pracę konieczną do pokonania sił adhezji cieczy do ciała stałego. więc konieczne jest określenie pewnego optimum. C5 – lignosulfonianem sodowym.8 53 42. Czynniki wpływające na pracę adhezji Stosując odpowiednią modyfikację materiału naprawczego lub obróbkę powierzchniową podkładu betonowego można kontrolować właściwości termodynamiczne w układzie naprawianym.

Obecnie można nabyć wiele rodzajów nowoczesnych łączników. Kratownice. Przyczyny uszkodzeń drewna można podzielić na: mechaniczne. zawierać rysunki robocze. Czasem do okresowego podtrzymania (podstemplowania) wysoko położonych konstrukcji można użyć dźwigów mostowych. stosuje się podnośniki śrubowe. ubytki przekroju (duże otwory po sękach. stropów. które podwyższają odporność konstrukcji na huragany i drgania sejsmiczne. Wykonawstwo konstrukcji drewnianych jest stosunkowo łatwe. Słupy ustawia się najczęściej na szerokich klinach z twardego drewna. * Politechnika Szczecińska K Technologie wzmacniania i naprawy Przed przystąpieniem do napraw i wzmocnień należy opracować projekt. • stan całej konstrukcji nośnej. Przy ustaleniach ostatecznych należy dokładniej oceniać główne elementy konstrukcyjne budynku. odporność ogniowa (pod warunkiem zwartych przekrojów o dużych wymiarach). pokrycia i poszycia dachowego. Belki złożone. szczegóły wzmocnień i wytyczne robót. Po zakończeniu prac wzmacniających należy stopniowo. Wytrzymałość na ścinanie drewna równoległe do włókien jest niewielka i wiele węzłów kratownic połączonych na wręby czołowe i belek uległo zniszczeniu na skutek ścinania. inż. Zwiększa to bezpieczeństwo ich wykonywania i ułatwia wprowadzenie nowych elementów wzmacniających. zmiany kształtu i położenia: wygięcia. zmiany w elementach metalowych (korozja.TEMAT WYDANIA – Naprawa i ochrona konstrukcji budowlanych prof. W przypadku gdy zachodzi potrzeba podniesienia konstrukcji na znaczną wysokość. ugięcia. biotyczne. których obustronne dobijanie pozwala na ich podniesienie wraz z konstrukcją. a przyszłościowe modyfikacje nie są kosztowne. a szczególnie rozciąganie w kierunku prostopadłym do włókien również jest znacznie mniejsza niż wzdłuż włókien. Właściwości drewna zmieniają się w trzech wzajemnie prostopadłych kierunkach: podłużnym. Liczba i wymiary słupów zależą od rozpiętości i obciążenia konstrukcji i są obliczane. W projekcie należy uwzględnić zalecenia dotyczące zabezpieczenia przed korozją biologiczną oraz eksploatacji i przepisów bhp. Wytrzymałość na ściskanie. otwory wiercone. wręby. Małgorzata Lange* Naprawa oraz wzmacnianie elementów i konstrukcji drewnianych Określenie stanu technicznego budowli Badania stanu technicznego budowli stanowią podstawę przyporządkowania konstrukcji do jednego z poziomów stanu technicznego. Wytrzymałość drewna wzmacnianych konstrukcji powinna być określona na 8 2 ’2007 (nr 414) . czy remont jest opłacalny. Projekt wzmocnienia powinien uwzględniać warunki eksploatacji konstrukcji. Decyzje dotyczące naprawy (od małej naprawy do wyburzenia) mogą być określone na podstawie zestawienia uszkodzeń i wyznaczonego poziomu stanu technicznego budowli. szczególnie w przypadku gdy konstrukcja jest poddana nietypowym obciążeniom. Powoduje to problemy z łącznikami. za pomocą klinów lub podnośników. onstrukcje drewniane mogą być odporne na wpływy atmosferyczne pod warunkiem prawidłowej budowy i eksploatacji. Najlepiej do tego celu zastosować nowoczesną aparaturę do nieniszczących badań diagnostycznych (np. dobre właściwości termoizolacyjne. • stan łączników i złączy. W przypadku sztormów lekkość konstrukcji jest wadą. które powodują korozję stali i niszczą beton. Dalszą zaletą drewna jest odporność na związki chemiczne. dachu. Przy ocenie stanu technicznego bierze się pod uwagę: wiek budynku. rezystograf). w wyniku czego następują wgniecenia i poprzeczne pęknięcia. promieniowym i stycznym. Niektóre z zalet drewna to: korzystny stosunek wytrzymałości do gęstości pozornej. na podstawie danych o uszkodzeniach uzyskanych podczas oględzin. Pierwszym niezbędnym etapem prac wzmacniających jest odciążenie konstrukcji. chociaż ich zachowanie w dużym stopniu zależy od jakości łączników. takim jak trzęsienia ziemi i ekstremalne wiatry. konstrukcję i stan: ścian. obtarcia). Poziom stanu technicznego poszczególnych części budowli należy określić oddzielnie. a w kratownicach w pobliżu węzłów pasa górnego. chemiczne. estetyczny wygląd i inne. lekkie szkieletowe konstrukcje drewniane zachowują się dosyć dobrze nawet przy silnych huraganach. łuki i ramy powinny być podparte szeregiem słupów. fizyczne. Ocenie podlegają: • stan drewnianych elementów budowli. bez gwałtownych szarpnięć usunąć stemple. kratownice. rodzaj gruntu (soczewki torfowe) itp. próbkach wyciętych z nieobciążonych części konstrukcji. poluzowania). Istotne znaczenie ma przy tym kierunek działania obciążeń w stosunku do przebiegu włókien. kształt i wymiary. W wyniku niewielkiej wagi i podatności konstrukcje drewniane dobrze znoszą trzęsienia ziemi. Zbigniew Mielczarek* dr inż. skręcanie. do oceny. a następnie ustalić jeden poziom ogólny np. załamania. na które przekazuje się całe obciążenie działające na konstrukcję wraz z ciężarem własnym. łuki i ramy zaleca się podpierać słupami dwugałęziowymi z przewiązkami. posadowienie budynku. umieszczonymi po obu stronach konstrukcji. dr hab. Przy wzmacnianiu części podporowych belek jednolitych można ograniczyć się do pojedynczych stempli umieszczonych pod belką w pobliżu podpory. przemieszczenia. Odciążenie wykonuje się najczęściej przez podpieranie (lub podwieszanie) konstrukcji tymczasowymi podporami z krawędziaków lub żerdzi. liczbę kondygnacji. ale jeśli połączenia zostały wykonane prawidłowo. specyficzne dla materiału oraz oddziaływania nadzwyczajne.

Obliczenia Rys. Moskwa 1980]: a) dolna „proteza”. Proteza metalowa składa się np. bocznych przymocowanych za pomocą gwoździ lub innych łączników mechanicznych (podatnych). Berlin 1980]: a) stalowymi ceownikami połączonymi za pomocą śrub. d) prefabrykowanymi „protezami” stalowymi. nazywanym niekiedy „protezą”. b) przekrój podłużny Pęknięcia skurczowe w belkach drewnianych Rys. w których występują pęknięcia przebiegające równolegle lub skośnie w stosunku do podłużnej osi pręta (fotografia). Konstrukcji iz dieriewa i płastmas. które przymocowuje się do końca belki dwiema śrubami. Wzmacnianie podporowych części podciągów i belek opartych na ścianach zewnętrznych i przegrodach wykonuje się w sposób pokazany na rysunku 1. Inne przykładowe sposoby wzmacniania końców belek pokazano na rysunku 2. Rozkład naprężeń normalnych i tnących w prętach o złączach podatnych jest odmienny niż w elementach jednolitych. Przykłady różnych metod połączeniowych płyty betonowej z belką drewnianą za pomocą prętów ze stali żebrowanej: a) przekrój poprzeczny. gdy nie występują żadne defekty.Naprawa i ochrona konstrukcji budowlanych – TEMAT WYDANIA Wzmacnianie przekryć belkowych w przypadku ich przeciążenia. Wzmocnienie końców belek [Zubariew G. W celu zilustrowania tego zagadnienia na rysunku 5 przedstawiono m. 2 – nakładka stalowa. Wzmacnianie elementów drewnianych. w jakim stopniu nakładki współpracują z elementem bezpośrednio obciążonym. e) „ protezami” wykonanymi z żywicy poliestrowej Rys . 1. Wzmacnianie końców (główek) belek drewnianych [Mönck W. Lialin J.. Wykresy zależności pomiędzy naprężeniami normalnymi a długością: a) prętów z przekładką ciągłą. a pomiędzy stalą i drewnem umieszcza się warstwę hydroizolacji. VEB Verlag für Bauwesen. Teoria prętów o złączach podatnych jest stosunkowo skomplikowana. Przykłady połączeń płyty żelbetowej z belką drewnianą podano na rysunku 3 i 4. W tym celu można zastosować dodatkowe belki pod lub w przestrzeniach pomiędzy istniejącymi. wykonuje się zwykle za pomocą nakładek lub przykładek Rys. Grundlagen für Bemessung und Konstruktionen. z odcinków stalowego ceownika lub dwóch kątowników. b) prętów z nakładkami: σg – naprężenia w prętach bezpośrednio obciążonych. zależności pomiędzy wielkością naprężeń normalnych w osiowo ściskanych prętach złożonych: dwugałęziowego pasa górnego kratownicy (a) i jednogałęziowego słupka lub krzyżulca kratownicy. długości pręta. jest najbardziej celowe przez zmniejszenie działających na nie obciążeń. c) gwoździowanymi nakładkami drewnianymi. rodzaju i liczby łączników. b) gwoździ Rys. 3 – śruba Niekiedy zachodzi konieczność wzmocnienia drewnianych konstrukcji stropowych lub dachowych jako całości. N. b) za pomocą kształtowników stalowych i lekkiego betonu. dlatego trudno jest określić redystrybucję naprężeń w elementach o przekroju złożonym i w efekcie obliczyć. i tak np. Taki sam efekt daje zamiana ciężkiej warstwy ocieplającej lub zasypki na lżejszą. b) górna „proteza”: 1 – belka. Wielkość naprężeń. dwukrotne zwiększenie przekroju (przy analogicznym obciążeniu) nie oznacza dwukrotnego zmniejszenia naprężeń. a długością prętów. M. zależy od kilku parametrów. 2. σn – naprężenia w przekładkach lub nakładkach 2 ’2007 (nr 414) 9 .in. W przypadku stropów stosowane są zazwyczaj wzmocnienia za pomocą płyty żelbetowej współpracującej z belkami w przenoszeniu obciążeń. jakie występują w przykładkach. 5. Po podparciu odcina się przegniły koniec belki i zastępuje nowym (stalowym lub drewnianym). Wpływ podatności złączy na pracę drewnianych elementów zespolonych jest bardzo duży. 4. Połączenie płyty betonowej z belką drewnianą: a) za pomocą wrębów i gwoździ.: Holzbau. rodzaju obciążenia i konfiguracji przekroju poprzecznego pręta. 3. Wydanie „Wysszaja Szkoła”.

ponieważ wykonywane są zwykle z drewna niedostatecznej jakości. że te nadbitki praktycznie nie biorą udziału w pracy konstrukcji. dlatego też osoba wykonująca ekspertyzę czy opracowująca opinię techniczną powinna uwzględnić (w obliczeniach sprawdzających nośność i sztywność konstrukcji) specyfikę wymiarowania takich konstrukcji. Wymagają one wzmocnienia miejscowego lub na całej długości. w których obciążenie przyłożone zostało albo do gałęzi skrajnych (rysunek 5a).TEMAT WYDANIA – Naprawa i ochrona konstrukcji budowlanych wykonano wg metody A. Jeżeli pęknięcia są głębokie (przechodzą na wylot). Można nimi również wzmacniać złącza klinowe w belkach klejonych. Montreux. Najczęściej wręby podporowe wymagają naprawy i wzmocnień. należy np. które zapewniałyby przeniesienie sił rozwarstwiających. dlatego odległość od miejsca podcięcia do końca belki powinna być odpowiednio duża. Miejscowe osłabienia czy uszkodzenia mogą być również wzmacniane za pomocą laminatów włóknistych. b) ukośnie przybitymi nakładkami z desek [Stefanovic B. W niektórych przypadkach (elementach krępych z małą liczbą łączników) może się okazać. Po- Rys. gdy w pła- 10 2 ’2007 (nr 414) . Przy wykonywaniu napraw elementów i konstrukcji dachowych nie należy ograniczać się do przywrócenia stanu pierwotnego. naprawę węzła można wykonać.: Practical use of comopsite Timber-Concrete Beam connected by Nail. np. że do wzmocnienia zastosowano obejmy stalowe. połowę). której wskaźnik wytrzymałości i moment bezwładności są znacznie mniejsze niż dla przekroju jednolitego. Czasem przy wzmacnianiu konstrukcji stosuje się jednocześnie kilka metod. Wykresy ilustrują zależność pomiędzy wielkością naprężeń normalnych występujących w przekrojach położonych w środku rozpiętości prętów. 1998] wierzchnia przekroju nakładek powinna być nie mniejsza niż powierzchnia przekroju wzmacnianego elementu. 1998] Rys.R. ale również mimośród spowodowany podcięciem. np. Przy obliczeniach węzłów podporowych na wręby czołowe. konstrukcje drewniane hal przemysłowych. W niektórych przypadkach stosuje się styki z dodatkowymi prętami ściągającymi (rysunek 8). Wpływ podatności łączników jest jeszcze bardziej widoczny w przypadku zginanych prętów złożonych. Wykresy te mają charakter poglądowy. Wzmacnianie węzła podporowego kratownicy może być również wykonane w sposób pokazany na rysunku 9. 7. i obliczenia przeprowadzać jak dla rozciągania ze zginaniem. a przy zginaniu schemat pręta odpowiada belce wielokrotnej. 6. co w efekcie powoduje ogromny wzrost naprężeń i zmniejszenie sztywności. a nawet obiekty przemysłowe. nie tylko uwzględnić zmniejszenie przekroju pasa dolnego. Montreux. W przypadku gdy uszkodzeniu węzła podporowego towarzyszy zniszczenie głównych belek i końców krokwi. Rżanicyna. ale jego nośność jest znacznie mniejsza. ale jednocześnie weryfikować zastosowane rozwiązanie konstrukcyjne. Z wykresów tych wynika. że w przypadku ściskania smukłość pręta składającego się z dwóch części jest znacznie większa niż jednolitego. Najczęściej wzmocniena wymagają pasy dolne wiązarów kratowych. Szwajcaria. Szwajcaria. wówczas pręt jednolity zamienia się w dwa niepołączone pręty o znacznie mniejszej grubości (zwykle o ok. które z reguły bardzo znacznie osłabiały elementy w miejscach połączeń. taśm CFRP. np. Wzmocnienie wrębu podporowego: a) śrubami ściągającymi. których sumaryczny przekrój jest wprawdzie niezmieniony. stosowane są często wklejane pręty stalowe. Linią ciągłą zaznaczono naprężenia określone wzorami ścisłymi. Spotyka się również przypadki. albo środkowych (rysunek 5b). Oddzielne części przekroju pękniętego (rozwarstwionego) będą współpracowały ze sobą. które są narażone na rozrywanie w poprzek włókien. b) przybitymi do krokwi i belki [Stefanovic B. w których zastosowano górne i dolne nakładki ciągłe połączone gwoździami. Bardzo często czynnikiem decydującym o nośności węzła podporowego jest ścinanie. jeśli zostaną wzmocnione łącznikami. Szczególnie w budownictwie tradycyjnym stosowano wiele rozwiązań typu ciesielskiego. które wykonuje się zwykle przez stosowanie przykładek węzłowych przymocowanych za pomocą gwoździ lub śrub (rysunek 6 i 7).: Practical use of comopsite Timber-Concrete Beam connected by Nail. a obejmy tego nie gwarantują. które bardzo często ulegają uszkodzeniom. ponieważ zbudowane zostały dla konkretnego rodzaju i liczby łączników oraz konfiguracji przekroju poprzecznego. a linią przerywaną – uproszczonymi. 5th World Conference on Timber Engineering. Bardzo niekorzystna i niebezpieczna sytuacja jest wówczas. Jest to spowodowane tym. Miejscowe wzmocnienie wykonuje się w postaci nakładek połączonych śrubami. 5th World Conference on Timber Engineering. stosując polimerobeton. wzmacnianie stropu przez przymocowanie (przybicie) do belek obustronnych przykładek i płyty żelbetowej współpracującej z belkami. Wzmacnianie wrębów podporowych nakładkami gwoździowanymi: a) przybitymi do krokwi. że im większa długość (smukłość) prętów. tym bardziej efektywne jest stosowanie nakładek lub przekładek łączonych na gwoździe. Do wzmacniania stref elementów drewnianych.

Berlin 1980] sposób. Wzmocnienie nadmiernie ugiętego wiązara kratowego dodatkową podporą wewnętrzną: a) schemat ugiętego wiązara. tak aby dochodziły do węzłów pasa górnego. W przypadku większych sił w krzyżulcach. VEB Verlag für Bauwesen. b) wiązar po wzmocnieniu [Mönck W. Mogą się one znajdować znacznie poniżej dolnej krawędzi konstrukcji. Grundlagen für Bemessung und Konstruktionen. Prawidłową i wadliwą konstrukcję takiego węzła ilustruje rysunek 13.: Holzbau. VEB Verlag für Bauwesen. Rys. Wzdłuż całego pasa umieszcza się z boków dwa ściągi stalowe. W przypadku zniszczenia konstrukcji dachowej łatwo ją zastąpić prostą konstrukcją złożoną z dwóch belek klejonych. Ponadto pokazane na rysunku 11b ukośne pręty dodatkowe będą powodowały zginanie pasa górnego. Berlin 1980]: a) nakładkami i przekładkami połączonymi na śruby i pierścienie zębate. Lialin J. Należy się wówczas liczyć ze zniszczeniem węzła. c) nakładkami z ceowników stalowych i drewnianej przekładki połączonymi na śruby i pierścienie zębate.: Holzbau. VEB Verlag für Bauwesen. Wysokość konstrukcji wówczas wzrasta i odpowiednio maleją siły w ściskanym pasie górnym. Ogólne wzmocnienia pasa dolnego stosuje się w przypadku. 2 – przepona. 3 – kratownica. 4 – śruby. Konstrukcja takich wzmocnień jest bardzo indywidualna. 5 – spaw szczyźnie ścinania węzła podporowego występują pęknięcia (np. połączonymi w kalenicy w układ krokwiowy ze ściągiem stalowym (rysunek 12). Połączenie krzyżulców z pasem górnym kratownicy: a) nieprawidłowe.4 – śruby. 8. b) nakładkami i przekładkami drewnianymi połączonymi na gwoździe. Zastąpienie zniszczonej drewnianej konstrukcji dachu szedowego konstrukcją trójkątną trójprzegubową z drewna klejonego [Mönck W. Wzmocnienie pasa dolnego kratownicy [Zubariew G. śrub i pierścieni oraz stalowych śrub ściągających Rys. 12. W przypadku dużych ugięć wiązara dachowego można go podeprzeć dodatkowym słupem ustawionym w środku rozpiętości. 3 – kratownica. W tym przypadku wskazane byłoby profilaktyczne wzmocnienie rozpatrywanego węzła. Wydanie „Wysszaja Szkoła”.: Holzbau. b) prawidłowe 2 ’2007 (nr 414) 11 . 10. d) nakładkami stalowymi połączonymi z końcami belek za pomocą blach stalowych. że dodatkowe podparcie kratownicy w środku rozpiętości może (w wyniku zmiany schematu statystycznego) spowodować w skrajnym przypadku zmianę znaku sił. 5 – spaw Rys. które zapobiegłyby zginaniu pasa dolnego dodatkowej podpory (rysunek 11). Wzmacnianie całych wiązarów dachowych wykonuje się w przypadku wielu defektów i niedostatecznej ogólnej nośności. Konstrukcji iz dieriewa i płastmas. zamocowane w węźle podporowym kratownicy. N. W celu uniknięcia tego zjawiska należałoby zmienić kąt ich na- Rys. wzmocnionych cięgnami stalowymi. M. 9. pochodzenia skurczowego). Konstrukcję wiązara należy wówczas wzmocnić za pomocą ukośnych prętów. 13. Moskwa 1980]: 1 – stalowa „proteza” z ceowników. Najczęściej wystarczające jest założenie ściągów stalowych z nakrętkami na końcach. Grundlagen für Bemessung und Konstruktionen. Wzmocnienie węzła podporowego kratownicy stalowymi „protezami”: 1 – „proteza” stalowa z ceowników. a co za tym idzie uszkodzeniem nawet całej konstrukcji. Naprawa rozerwanych prętów rozciąganych [Mönck W.Naprawa i ochrona konstrukcji budowlanych – TEMAT WYDANIA a) b) Rys. Grundlagen für Bemessung und Konstruktionen.. gdy na długości pasa występują liczne defekty i wykonanie miejscowych wzmocnień nie jest celowe (rysunek 10). W każdym przypadku złącza elementów powinny być kształtowane w taki Rys. 11. Należy jednak pamiętać. 2 – przepona. która może wywołać przekroczenie smukłości. i pręt trzeba będzie zabezpieczyć przed wyboczeniem. Berlin 1980] chylenia. aby nie dopuścić do wystąpienia rozciągania w poprzek włókien. płytę węzłową należałoby umieścić bliżej krawędzi górnej pasa.

– mielony granulowany żużel wielkopiecowy. finansowanego przez Komitet Badań Naukowych. • charakteryzować się jak największym udziałem składników naturalnych i tradycyjnie stosowanych w sztuce budowlanej oraz zawierać jak najmniejszą ilość żywic syntetycznych i domieszek chemicznych. że zastosowanie nieprofesjonalnie przygotowanych mas naprawczych powoduje wręcz skutek odwrotny i zamiast poprawy stanu obiektu prowadzi do jego dalszej destrukcji. trzy rodzaje domieszek chemicznych: retentory na bazie eterów celulozy. Witold Brylicki* dr inż. oczywiste jest. o najbardziej istotnych zadań konserwatorów zajmujących się rekonstrukcją murów ceglanych i spoinowania należy nie tylko określenie głębokości i charakteru zmian destrukcyjnych. Powszechnie uważa się. powinny odznaczać się: • zbliżoną lub niższą wytrzymałość niż elementy poddane renowacji. – piasek do zapraw budowlanych o uziarnieniu 0 – 2. oraz odporność na procesy starzeniowe. Dodatkowo preparatami uzupełniającymi mogą być impregnaty do wzmacniania strukturalnego osłabionej cegły oraz preparaty do wykonania izolacji hydrofobizującej odnowionej powierzchni. Niejednokrotnie zaprawy uzupełniające wykonywane są „na poczekaniu” przez dowolny wybór przypadkowych składników. redyspergowalna żywica proszkowa na bazie octanu winylu. • zbliżoną nasiąkliwością. • twardnieć w warstwach o dowolnej grubości i objętości i wykazywać dobrą przyczepność do podłoża.1 – 0. „Wdrożenie do produkcji zapraw mineralnych do uzupełniania ubytków w cegle”.5R. * Akademia Górniczo-Hutnicza im. skażone środowisko. Obecnie użytkowane zaprawy uzupełniające do rekonstrukcji cegieł i spoinowania dobierane są na zasadzie podobieństwa zewnętrznego bez uwzględniania właściwości materiału poddanego naprawie. mączka kwarcowa jako dodatek schudzający. Stanisława Staszica w Krakowie D Surowce wyjściowe Do przygotowania zapraw naprawczych do cegieł zastosowano następujące surowce wyjściowe: cement portlandzki biały CEM I 32. Anna Smoleńska* Nowe zaprawy naprawcze do rekonstrukcji cegieł i spoinowania • mieć wygląd. Zakłada się. tzn. etylenu i estrów kwasów akrylowych oraz domieszka napowietrzająco-hydrofobizująca. Artur Łagosz* dr Marek Rembiś* dr inż. Do przygotowania zapraw naprawczych do spoinowania zastosowano: – cement portlandzki biały CEM I 32. – wapno hydratyzowane. wapno hydratyzowane. • wykazywać zbliżoną rozszerzalność termiczną do rewaloryzowanego materiału (cegła lub spoina). takich jak woda. ale także określenie ich przyczyn. Podczas ustalania składu obydwu rodzajów zapraw naprawczych zwrócono szczególną uwagę na kształtowanie właściwości oczekiwanych i żądanych przez konserwatorów. • stopień białości umożliwiający odpowiednie ich wybarwienie. • być łatwe w użyciu oraz poddawać się obróbce mechanicznej.5R. – chłonne kruszywo diatomitowe o granulacji 0.TEMAT WYDANIA – Naprawa i ochrona konstrukcji budowlanych dr inż. a jednocześnie nie uszczelniać rewaloryzowanych cegieł. oraz odpowiednimi właściwościami stwardniałych mas mineralnych. mikrostrukturę i teksturę zbliżoną do rewaloryzowanych cegieł. Często zdarza się. i naszym zdaniem nie bez racji. takimi jak dobra plastyczność i urabialność. że w celu dużej skuteczności prac rewaloryzacyjnych cegieł i spoinowania masy mineralne stosowane do uzupełniania ubytków powinny charakteryzować się odpowiednimi właściwościami użytkowymi. W związku z tym w Polsce podejmowane są prace badawcze dotyczące opracowania różnych renowacyjnych zapraw mineralnych bazujących na krajowych surowcach i dostosowanych do poszczególnych materiałów budowlanych.5 mm jako kruszywo. piasek kwarcowy o granulacji 0. – domieszki chemiczne o takim samym charakterze jak w przypadku mas naprawczych do rekonstrukcji cegły. takich jak mikrostruktura czy cechy fizykomechaniczne. 12 2 ’2007 (nr 414) . dobra nakładalność i zachowanie właściwości roboczych w odpowiednio długim czasie.5 – 2. że rekonstrukcja cegieł i spoin należy do najtrudniejszych zadań konserwatorskich. odporność na działanie czynników atmosferycznych. W tabeli 1 przedstawiono ogólne składy zapraw naprawczych do cegieł i spoinowania stanowiące przedmiot badań. • być bezpieczne dla zdrowia użytkowników i niezbyt drogie. barwę. Ponadto nie powinny zawierać rozpuszczalnych w wodzie soli i innych substancji mogących wywierać szkodliwe oddziaływanie na cegłę i spoinowanie.0 mm. mikroorganizmy. Uwzględniając wymienione wymagania. która służy do spoinowania muru). uziarnienie. wskazanie metody wzmocnienia stref osłabionych oraz uzupełnienia istniejących ubytków. a także mieć niski skurcz lub nawet lekką ekspansję w celu zapewnienia dobrej współpracy z podłożem. • wykazywać dużą trwałość. Badania nad nowym rodzajem mas naprawczych do rekonstrukcji cegieł i spoinowania zostały zrealizowane w ramach grantu celowego KBN nr 285/CT 07-10/2000 pt. że system zapraw naprawczych do rekonstrukcji cegieł i spoinowania musi składać się z co najmniej dwóch rodzajów materiałów różniących się właściwościami materiałowymi (cegieł oraz zaprawy murarskiej.0 mm. a stwardniała masa naprawcza do cegły i spoinowania powinna pełnić funkcję „kompresu” odciążającego mury obciążone solami rozpuszczalnymi podobnie jak tynki renowacyjne. a więc mrozoodporność. co zapewni prawidłowy transport wilgoci z podłoża.

.

06 1. Wyniki badań zapraw naprawczych Badana cecha i przyjęta metodyka badania Właściwości użytkowe zapraw naprawczych do cegły do spoinowania Cement biały CEM I 32. kapliczek i innych obiektów zabytkowych w Warszawie.1 – 0.15 – 11. galanterii kamiennej i elementów małej architektury.76 67. odporność na działanie soli. krajowe aprobaty techniczne i instrukcje wykonawcze.9 0.5 – 2 mm Mączka kwarcowa Domieszki chemiczne Wyniki badań stwardniałych zapraw naprawczych do cegieł i spoinowania Zaprawy naprawcze stosowane do rewaloryzacji zabytków nie są w żadnym kraju przedmiotem standaryzacji na poziomie norm krajowych oraz standardów międzynarodowych.80 4. Skład badanych zapraw naprawczych Składniki wyjściowe Udziały masowe składników w stanie suchym [% masowe] zaprawa zaprawa naprawcza do naprawcza spoinowania do cegły 12. zastosowano w przypadku konserwacji wielu obiektów zabytkowych.31 Wytrzymałość na zginanie wg PN-85/B-04500 [MPa] 3. m.). Zaprawy są stosowane również jako materiał rzeźbiarski w produkcji detali architektonicznych.12.i grubowarstwowy RT400 EKO-TYNK firmy RenoTech.1 0. takie jak zdolność pochłaniania i magazynowania oraz odporność na działanie soli czy paroprzepuszczalność. oferowany przez firmę RenoTech.70 – 0. test krystalizacyjny. Michałowicach.65 – 3.22 – odchylenie standardowe 0. a dokumentami odniesienia są w tym przypadku wymagania obowiązujące w poszczególnych krajach i/lub wymagania stawiane przez niemieckie instrukcje WTA.76 – 1. Tychach.0 – odchylenie standardowe 0.21 Opór dyfuzyjny względny wg PN-B-10106 [m] 0.7 Podciąganie kapilarne wg PN-85/B-04500 po 24 h [mm] 5. Specyficzny charakter prac rewaloryzatorskich oraz dążenie do stworzenia jasnych i przejrzystych kryteriów oceny jakości zapraw naprawczych powoduje. we wnętrzach kaplicy Zygmuntowskiej na Wawelu.0 5.003 0.20 – 1.25 1.0 – 6.0 2. Synagodze Wysokiej na Kazimierzu oraz rekonstrukcji zabytkowych pomników. Więckowicach. przeznaczony jest do wszystkich typów murów.15 33. W tabeli 2 przedstawiono wyniki badań cech użytkowych zapraw naprawczych do cegieł i spoinowania będących przedmiotem badań autorów pracy.1 – odchylenie standardowe 0.003 Odporność na działanie soli brak śladów brak śladów soli wg WTA soli na na powierzchni powierzchni próbki po 10 próbki po dniach moczenia 10 dniach moczenia Test krystalizacyjny brak zmian nie stosuje się wg normy DIN 52111 po 10 dniach moczenia i suszenia Wnioski Zaprawy naprawcze do rekonstrukcji cegieł i spoinowania spełniają wymagania normy europejskiej dotyczącej zapraw budowlanych powszechnego użytku. Dzięki dużej liczbie dużych porów nie następuje rozsadzenie tynku pomimo krystalizacji wewnętrznej.5 – 41.6 2. w klasztorze ss.24 0.5 16.8 19.3 Współczynnik wnikania wody wg WTA po 24 h 4. Radziszowie.06 Mrozoodporność zapraw wg PN-85/B-04500 po 15 cyklach mrożenia bez zmian bez zmian Porowatość stwardniałych zapraw określona wg metodyki WTA 38.7 18.21 – 0. Szreniawie.068 0. Przykłady zastosowania zapraw naprawczych System zapraw mineralnych. Dominikanek. że w ocenie ich jakości jako dokument odniesienia obowiązuje standard europejski na zaprawy budowlane powszechnego użytku.7 4. że spełniają one także wymagania innych powołanych norm i instrukcji WTA. Poszerzone badania dotyczące niektórych cech użytkowych.3 [% obj. 14 2 ’2007 (nr 414) .4 – 20.42 0.3 46.in.049 – odchylenie standardowe 0.] – odchylenie standardowe 3. Technologia zapraw naprawczych do rekonstrukcji cegieł i spoinowania została zgłoszona do opatentowania przez AGH w Krakowie (nr zgłoszenia patentowego 381 303 z okresem ochronnym od 15.0 Przyczepność do podłoża wg PN-85/B-04500 [MPa] 0. Oleśnicy.38 [g/cm3] – odchylenie standardowe 0. Ich stosowanie regulowane jest przez krajowe wymagania techniczne. co zapobiega pojawianiu się wykwitów i plam na powierzchni.0 1. Tynk cienko. Kalwarii Zebrzydowskiej. Floriana.23 Tabela 2.1 Nasiąkliwość wg PN-85/B-04500 [% masowych] 17. wykazały. Wytrzymałość na ściskanie wg PN-85/B-04500 [MPa] 6.5R Wapno hydratyzowane Mielony granulowany żużel wielkopiecowy Piasek do zapraw 0 – 2 mm Piasek do zapraw 0.72 0. EKO TYNK RT 400 działa jako powolny kompres odsalający. w kościołach Mariackim i św.5 mm Diatomit 0.0 – odchylenie standardowe 0. opór dyfuzyjny względny.4 – 5. Uzyskane wyniki badań weryfikujących w pełni upoważniają autorów technologii do podjęcia prób produkcyjnych i stosowania mas naprawczych w rekonstrukcji cegieł i spoinowania.TEMAT WYDANIA – Naprawa i ochrona konstrukcji budowlanych Tabela 1.2006 r. produkowany na bazie krajowych surowców mineralnych i odpadowych. na Zamku Żupnym w Wieliczce oraz w katakumbach Teatru Wielkiego w Warszawie.14 0.1 – 3.056 – 0.10 – 0.05 Gęstość objętościowa stwardniałych zapraw wg PN-85/B-04500 1. W strukturze tynku jest strefa odparowania.02 – – 53.0 – 4.0 – 13. Stosowany jest bez tynku podkładowego. a ponadto weryfikuje się ich cechy szczególne. takich jak porowatość.

stosowana jest sporadyczne. kamionka). jest obecnie stosowana w przypadku rekonstrukcji studni. Dolnośląskie Wydawnictwo Edukacyjne. gdy prędkość przepływu ścieków zapewnia samooczyszczanie. dr hab. – Madryas C. Rozprawy 13.2 m oraz wykładziny stosowane do naprawy przewodów. Cezary Madryas* Współczesne materiały konstrukcyjne w podziemnej infrastrukturze sieciowej miast Materiały ceramiczne W grupie materiałów ceramicznych najdynamiczniej rozwija się produkcja wyrobów z kamionki do zastosowań w kanalizacji. nawet na wysoką. Monografie. Konstrukcje przewodów kanalizacyjnych. węglanowego. poprawę odporności betonu na korozję siarczanową można uzyskać przez zastosowanie odpowiedniego kruszywa. 2 ’2007 (nr 414) 15 ..2 becnie do budowy nowych lub odnawiania starych przewodów podziemnych na terenach zurbanizowanych stosuje się: – materiały ceramiczne (cegła. W celu ochrony konstrukcji przewodów betonowych przed kokrozją. np. Natomiast w przypadku zwiększonego zagrożenia ścieków. Bielsko-Biała 2006. Problemy bezwykopowej odnowy przewodów kanalizacyjnych. a w przypadku małych spadków. Więcej informacji na temat współczesnych rozwiązań materiałowych dotyczących tego obszaru budownictwa można znaleźć w publikacjach: – Kuliczkowski A. głównie w przypadku realizacji nowych kanałów metodami tradycyjnymi (w wykopach) i bezwykopowymi. inż... powłoki cienkowarstwowe (nakładane metodami malarskimi). Kielce 1998.in. s.Naprawa i ochrona konstrukcji budowlanych – TEMAT WYDANIA prof.. poza ochroną materiałowo-strukturalną.in. gdzie zachodzi rozkład osadów przy braku skutecznej wentylacji. Kolonko A. – Madryas C. powłoki grubowarstwowe. – tworzywa sztuczne (duroplasty i termoplasty).. granit). a przy wysokiej agresywności. rury średnicy nawet do 1. Można także wykonać okładziny z cegły i kształtek klinkierowych osadzanych na zaprawie chemoodpornej. Szot A. co implikuje wzrost zainteresowania tym tworzywem. podając ich wybrane cechy oraz przykłady wykonywanych z nich produktów. szczelności. Do budowy nowych obiektów. Renowacja przewodów wodociągowych metodą cementowania. s. m. nazywana dawniej kanalizacyjną. stosuje się ochronę materiałowo-strukturalną.. Politechnika Świętokrzyska. Studia. – polimerobeton. Kolonko A. Wysocki L. dużej wytrzymałości oraz małej szorstkości i bezproblemowego recyclingu. podobnie jak materiały skalne. – materiały skalne (bazalt. Wrocław 2002. 245.. W przypadku konieczności wykonania izolacji w środowisku o silnej agresywności bardzo dobre rezultaty uzyskuje się przez kotwienie w konstrukcji przewodu okładzin z płyt polietylenowych łączonych przez spawanie. co jest jego przewagą w porównaniu z innymi tworzywami. a przewód jest skutecznie wentylowany. powłoki zbrojone (laminaty) oraz wykładziny. Przykładem takiego zastosowania betonu mogą być tubingi służące do montażu obudów segmentowych w tunelach o większej średnicy. s 58. 377. s. Coraz szersze zastosowanie kamionki wynika z jej zalet. Wrocław 2006. m. Beton umożliwia wykonywanie konstrukcji zarówno prefabrykowanych. Podstawowe właściwości fizyczne kamionki Właściwości Ciężar objętościowy [KN/m3] Wytrzymałość na rozciąganie przy zginaniu [MPa] Wytrzymałość na ściskanie [MPa] Twardość w skali Mohsa Moduł sprężystości [MPa] Współczynnik rozszerzalności termicznej [1/K] Współczynnik przewodności termicznej [W/(m • K)] Wartość 22 15 – 40 100 – 200 ≅7 ≅ 50 000 5 • 10-6 ≅ 1. W artykule przedstawię wyłącznie podstawowe informacje o najczęściej stosowanych materiałach. Wysocki L. – betony (żelbet. – metale (stal. Kolonko A. beton sprężony). Mikrotunelowanie. komór i przewodów kanalizacyjnych wykonanych z tego materiału. odporności na korozję i ścieranie.. W infrastrukturze sieciowej miast beton stosowany jest przede wszystkim do bu- * Politechnika Wrocławska dowy obiektów gospodarki wodno-ściekowej. Oficyna Wydawnicza Politechniki Wrocławskiej. konstrukcje warstwowe tworzone ze współpracujących materiałów oraz kompozyty materiałowe. żeliwo). jak i monolitycznych. dużej trwałości.. Podstawowe właściwości kamionki przedstawiono w tabeli.. Beton Dynamiczny rozwój technologii betonu w ostatnich latach doprowadził do produkcji betonów wysokowartościowych. Wydawnictwo Akademii Techniczno-Humanistycznaj. Do ochrony powierzchniowej przy średniej agresywności środowiska należy stosować. poza ochroną materiałowostrukturalną. z których wykonuje się praktycznie tylko konstrukcje prefabrykowane. W ramach wymienionych grup materiałów stosowane są ich liczne odmiany. Nowością jest wytwarzanie rur kamionkowych do mikrotunelowania. O Wytrzymałość na rozciąganie [MPa] 10 – 20 Specjalnej odmiany cegła. 287. W przypadku przewodów sanitarnych i ogólnospławnych beton może być narażony na lekką lub średnią agresywność środowiska. – Madryas C.

.

.

Przykład tunelu wieloprzewodowego z tubingów betonowych przedstawiono na fotografii 1. Do produkcji przewodów używane są: tworzywa poliwinylowe: nieplastyfikowany polichlorek winylu PVC-U (oznaczenie krajowe PCW-U).TEMAT WYDANIA – Naprawa i ochrona konstrukcji budowlanych Nasiąkliwość betonu nie może być większa niż 4%. komór. Podstawowe zalety polimerobetonu to duża odporność na agresję chemiczną i biologiczną. 2. rekonstrukcji oraz wymiany obiektów eksploatowanych. Odporność polimerobetonu na korozję (pH = 1 – 10) powoduje. 23 kN/m3 i wytrzymałość na ściskanie 60 – 150 MPa. jak i rozciąganie. b) prefabrykat do rekonstrukcji przewodów o niekołowym przekroju w technologii relining 18 2 ’2007 (nr 414) . Są to konstrukcje wrażliwe i ich aplikacja wymaga wysokich kwalifikacji. kompozyty – duroplasty wzmacniane włóknem szklanym (ang. homopolimer polipropylenu PP-H. a o zawartości mniejszej od 3% wysoką odpornością.2 – 32 mm. Konstrukcje z tworzyw sztucznych zaliczane są zazwyczaj do grupy podatnych i w związku z tym konieczne jest zapewnienie im współpracy z ośrodkiem gruntowym w przypadku nowych Fot. zarówno na etapie projektowym. Analiza tych założeń wskazuje. Ideę tych technologii opracowano w Anglii na zlecenie koncernu British Gas. że cement o zawartości C3A mniejszej od 8% charakteryzuje się średnią odpornością na korozję siarczanową. Szczególnie istotna jest zawartość C3A w cemencie. jest jednym z najnowszych materiałów konstrukcyjnych stosowanych w budownictwie. szczególnie CEM IIIB. ma podstawowe znaczenie. budowli lub konstrukcją naprawianą w przypadku budowli odnawianych. Kruszywo powinno składać się z frakcji 0. Udział żywicy poliestrowej stanowi zaledwie 10 – 12% masy polimerobetonu. że kolektorów kanalizacyjnych nie należy wykonywać z betonów o w/c większym od 0. takimi jak mikrotunelowanie lub metoda przeciskowa. w literaturze angielskojęzycznej oznaczany najczęściej skrótem PRC (Polyester Resin Concrete). kopolimer polipropylenu PP-Co. Przez zmniejszenie stosunku w/c z wartości 0. Tunel wieloprzewodowy z tubingów betonowych Polimerobeton Polimerobeton. Do produkcji betonów przeznaczonych do kanalizacyjnych należy stosować cementy o podwyższonej odporności na korozję. Na rynku dostępne są rury o przekroju: kołowym. a także wysoka wytrzymałość zarówno na ściskanie. ułatwiający montaż. Uzyskuje się go w wyniku spojenia żywicą poliestrową zazwyczaj kruszywa kwarcowego wysuszonego do wilgotności w ≤ 0. co w przypadku.40 (beton obecnie stosowany do produkcji rur przez uznanych producentów) obniża się podatność betonu na ścieranie i przesiąkliwość o ok. Wyroby z duroplastów firmy Hobas Polska: a) system (studnie. tak aby stos okruchowy wykazywał możliwie małą porowatość. Tworzywa sztuczne są stosowane w przypadku budowy przewodów w technologii HDD oraz technologii rekonstrukcji z grupy close fit. Zaletą technologii z grupy close fit jest minimalizacja zmiejszenia przekroju poprzecznego odnawianego przewodu. studni i zbiorników. rolldown. W wyniku impregnacji otrzymuje się trójwymiarową siatkę włókien z wypełnionymi przestrzeniaa) Tworzywa sztuczne Tworzywa sztuczne wykorzystywane są zarówno do budowy nowych obiektów. Glasfaserverstärkte Kunststoff – GFK): utwardzane żywicą epoksydową GRP-EP lub żywicą poliestrową GRP-UP. przyłącza i przewody) do wykonywania kanalizacji. W infrastrukturze podziemnej miast wykorzystuje się go do budowy przewodów kanalizacyjnych. Dużą odpornością na korozję siarczanową charakteryzują się cementy hutnicze. absorbujących żywice i pokrytych z jednej strony folią z tworzywa sztucznego. wykonywane są z tkanin o strukturze filcowej. typu V z wyprofilowaną kinetą oraz jajowym. Wykładziny w technologii insituforn i jej pochodnych (np. że gotowy produkt może pracować praktycznie w każdym środowisku. polipropylen PP.50 (przeciętny beton) do 0. niem. process phenix).2%.45. chlorowany polichlorek winylu PCW-C. 1. do tradycyjnego układania w wykopach otwartych oraz do układania technologiami bezwykopowymi. duża odporność na ścieranie. które dodatkowo pozwalają uzyskać beton o wyższej szczelności. Technologia ta została nazwana insituforn i dała początek opracowaniom następnych technologii z zastosowaniem wykładzin (linerów) ściśle pasowanych (np. b) Fot. polietylen wysokiej gęstości PEHD (HD – High Density). uniemożliwiającą odpływ żywicy do wnętrza przewodu. gdy obciążenie hydrauliczne jest graniczne. Glass Reinforced Plastic – GRP. Na fotografii 2 przedstawiono przykłady wyrobów z duroplastów. polibutylen PB. compact pipe czy U-liner). poliolefiny: polietylen niskiej gęstości PELD (LD – Low Density). jak i wykonawczym. polietylen wysokiej gęstości sieciowany PE-X. a wodoszczelność należy dostosować do przewidywanego zagrożenia korozyjnego. Podstawową zaletą tworzyw sztucznych jest ich duża odporność na działanie czynników chemicznych i biologicznych oraz mały ciężar objętościowy. jak i naprawy. Polimerobeton ma gęstość ok. polietylen średniej gęstości PEMD (MD – Middle Density). swagelining. i zawierać co najmniej 98% SiO2. 50%. Przyjmuje się.

ropy naftowej. jak ceramika i betony najnowszych generacji czy tworzywa sztuczne i polimerobetony. ale również stosowane materiały dodatkowe. czyli rozkruszonych fragmentów rur. są stosowane najczęściej do budowy przewodów ciśnieniowych do przesyłania gazu. Na fotografii 3 przedstawiono widok linera w technologii insituforn wprowadzanego techniką rewersji. Stosuje się wtedy technologię berstlining lub pipe eating. o napędzie pneumatycznym lub hydraulicznym. Linery z kompozytu Tworzywa sztuczne są dotychczas używane jedynie jako materiały konstrukcyjne w bezwykopowych wymianach przewodów infrastruktury podziemnej miast. Stale na rury powinny być w pełni uspokojone i wykonane w technice kontrolowanego walcowania jako stale drobnoziarniste. Do transportu ścieków stosowane są stosunkowo rzadko. Rury produkuje się ze stali niestopowych i niskostopowych przez ich formowanie z blach lub taśm stalowych. robotyzacja itp. Drugi rodzaj technologii z grupy close fit wykorzystuje jako konstrukcje nośne. w których pierwszą warstwę ochronną stanowi zwykle powłoka cynkowa. Polega 2 ’2007 (nr 414) 19 .2%). telewizyjne systemy kontroli stanu technicznego i postępu robót. W celu zwiększenia trwałości wyrobów z żeliwa. które stają się technologiami dominującymi. wody zimnej i gorącej oraz instalacji przemysłowych w przemyśle chemicznym i petrochemicznym. Specjalny system wewnętrznych bypassów umożliwia. skorup. estrów winylowych lub żywice epoksydowe. poliuretanu. zabezpieczone antykorozyjnie. wykonuje się rury żeliwne z powłokami ochronnymi zewnętrznymi i wewnętrznymi. W niektórych technologiach przekrój wciąganego przewodu z PEHD zostaje wstępnie zniekształcany do przekroju przypominającego literę U (U-liner) lub C (compact pipe). jest przyjazna dla środowiska. PEHD czy PCW albo być uciągloną konstrukcją z PEHD. najczęściej jako ciśnieniowe przewody tranzytowe. Fot. laserowe systemy kontroli kierunku przewiertów. Berstlining statyczny lub dynamiczny polega na rozkruszaniu za pomocą głowicy. Metale Wyroby metalowe (stalowe lub żeliwne) są używane wyłącznie do budowy nowych sieci infrastruktury podziemnej miast oraz armatury. a po procesie utwardzenia niejednorodną konstrukcję. gdyż nie pozostawia fragmentów niszczonej rury w gruncie i umożliwia powiększanie średnicy przewodów przez wprowadzenie w miejsce przewodów niszczonych rur o większej średnicy (takiej jak średnica głowicy). W efekcie nastąpił rozwój technologii wykonawstwa i odnowy podziemnych systemów sieciowych. Nie było to możliwe bez wyposażenia budownictwa w najnowsze maszyny (zdalnie sterowane głowice do urabiania gruntu. w przypadku przepływów grawitacyjnych. Powłoki ochronne zewnętrzne to najczęściej systemy dwuwarstwowe. waniu rur i rurociągów należy mieć na uwadze nie tylko równoważnik węgla CE. Stale niskostopowe. Rury stalowe. zużytego przewodu i pozostawianiu jego fragmentów w gruncie. w zależności od materiału konstrukcyjnego. wymianę przewodu bez zatrzymywania przepływu mediów. inicjując ich pękanie. Technologia nie generuje wstrząsów. którą można zakwalifikować do wykładzin laminowanych. Za głowicą rozkruszającą stary przewód wciągany jest nowy przewód z PEHD. W takim przypadku stosuje się najczęściej rury stalowe z wykładziną wewnętrzną z zaprawy cementowej z zewnętrzną powłoką antykorozyjną z tworzywa sztucznego. a drugą wykonuje się z masy bitumicznej lub z tworzyw sztucznych. rury z polietylenu dużej gęstości (PEHD). Średnica przewodów nie przekracza 500 mm. że dzięki budowie strukturalnej żeliwo sferoidalne przy zginaniu i rozciąganiu może plastycznie odkształcać się po przekroczeniu granicy plastyczności (wydłużenie powyżej 0. Uważane są za stale spawalne. Na rynku dostępne są także rury żeliwne. Wymieniana rura może być wówczas skonstruowana z krótkich modułów z GRP. przewodowe rury spawane i zgrzewane do transportu mediów o ciśnieniu poniżej 16 MPa i temperaturze niższej od 300 °C.Naprawa i ochrona konstrukcji budowlanych – TEMAT WYDANIA mi żywicą termoutwardzalną. Wadą technologii jest pozostawianie w gruncie tzw. Technologia pipe eating jest bardziej uniwersalna i powstała jako pochodna technologii mikrotunelowania. których ostre krawędzie mogą rysować wprowadzane rury z PEHD. Korzystną ich właściwością mechaniczną jest to. Powłoki wewnętrzne są wykonywane z zaprawy cementowej. drobnoziarniste należą do grupy stali o podwyższonej wytrzymałości (SPW) o granicy plastyczności do 500 MPa. Referat powstał dzięki środkom na badania przyznanym autorowi przez Fundację na rzecz Nauki Polskiej w ramach subsydiów profesorskich. ale przy spa- Podsumowanie Różnorodność nowych materiałów konstrukcyjnych stosowanych w infrastrukturze podziemnej miast wynika przede wszystkim z ogromnego zapotrzebowania na ten rodzaj budownictwa. i usuwaniu rozkruszonych części przez system transportu hydraulicznego poza ośrodek gruntowy. na rozkruszaniu wymienianego przewodu głowicą podobną do stosowanych w mikrotunelowaniu. Mogą być stosowane żywice z grupy poliestrów nienasyconych. technologie spawania oraz warunki odbioru. Połączenia rur stalowych wykonywane są najczęściej przez spawanie. 3. które jest skutkiem nieprzewidzianie dynamicznego rozwoju aglomeracji miejskich. Implikuje to zapotrzebowanie na nowe tereny wyposażone w media oraz konieczność dostosowania istniejącej infrastruktury sieciowej do potrzeb przyszłych miast. w tym technologii bezwykopowych. polietylenu lub żywicy epoksydowej. Nowe konstrukcje „wciągane” są do wnętrza przewodu bezpośrednio (nie techniką rewersji) przez zastosowanie obróbki mechanicznej (rolldown) lub mechaniczno-termicznej (swagelining). Stale niestopowe przeznaczone są na rury konstrukcyjne.) oraz bez zastosowania najnowszych rozwiązań materiałowych.

.

Powoduje ona zmniejszenie przekroju poprzecznego elementu. Na rysunku 2 przedstawiono schematycznie rozwój procesu korozji stali po zastosowaniu migrujących inhibitorów korozji. Ze względu na niejednorodność betonu korozja stali zachodzi bardzo nierównomiernie. Zakłada się. co może prowadzić do zniszczenia konstrukcji. Wydział Chemii J Rys. gdyż w nowych konstrukcjach żelbetowych stal jest pokryta warstwą pasywną i inhibitor jest niepotrzebny. W tych warunkach na powierzchni stali zbrojeniowej. Otulina betonowa działa jak powłoka ochronna i uniemożliwia wnikanie czynników korozyjnych z otoczenia. 1 – inhibitor MCI. Przenikają one przez otulinę betonową do prętów zbrojeniowych i powodują zahamowanie procesów korozji stali.5 i wówczas stal ulega korozji ogólnej. W ostatnich latach zaproponowano stosowanie migrujących inhibitorów korozji (MCI – migrating corrosion inhibitors). Przy przekroczeniu krytycznych wartości stężenia jonów chlorkowych lub pH następuje zniszczenie warstwy pasywnej i rozpoczyna się intensywna korozja stali. Jest to działanie zapobiegawcze. 2.5. Do betonu wnikają chlorki i dwutlenek węgla. Po zastosowaniu inhibitora okres trwałości konstrukcji wydłuża się (wzrost czasu do awarii o ∆t). tworząc roztwór nasycony o pH ≈ 12. Ten naturalny mechanizm ochronny może jednak w niesprzyjających warunkach zostać zakłócony i korozja stali zbrojeniowej spowoduje zniszczenie konstrukcji żelbetowej. wżerów.in. prowadzącemu do obniżenia jego wysokiej wartości pH i zaniku warstwy pasywnej na stali. która jest powiązana m. Przy ** Politechnika Warszawska. • iniekcyjne. Proces korozji rozpoczyna się. które oddziałują nie tylko w rejonach nadmorskich. Wydział Inżynierii Lądowej ** Politechnika Warszawska. Szybkość transportu czynników korozyjnych przez beton zależy od jego przenikalności. Na rysunku 1 przedstawiono schematycznie rozwój procesu korozji stali w betonie. że zbrojenie przestaje być pasywowane już przy pH < 11. Ich źródłem są też środki odladzające (działające bezpośrednio na konstrukcje drogowe. która silnie hamuje korozję. 1. edną z podstawowych przyczyn destrukcji żelbetu jest korozja stali zbrojeniowej. Z upływem czasu beton podlega procesowi karbonatyzacji. lecz nie naruszają jeszcze działania ochronnego warstwy pasywnej. ze stopniem zawilgocenia.Naprawa i ochrona konstrukcji budowlanych – TEMAT WYDANIA dr inż. Schemat rozwoju procesu korozji stali w betonie po zastosowaniu migrującego inhibitora korozji: 0 – bez inhibitora. tzw. W procesie wiązania cementu portlandzkiego powstaje wodorotlenek wapniowy. tworzy się szczelna warstewka pasywna. Wodorotlenek ulega rozpuszczeniu w wodzie porowej. gdy stężenie czynników korozyjnych przekroczy wartość krytyczną. mosty czy wiadukty). a ich stężenie przy powierzchni stali rośnie. który nadaje betonowi odczyn wysokoalkaliczny. W przypadku powierzchniowego wprowadzenia inhibitora (strzałka na rysunku) moment jego działania jest opóźniony ze względu na konieczność transportu inhibitora przez otulinę betonową i osiągnięcia odpowiedniego stężenia przy powierzchni stali. Początkowo – przy wysokim pH betonu i małym stężeniu jonów chlorkowych – stal jest w stanie pasywnym i korozja zachodzi bardzo powoli. Jony chlorkowe powodują lokalne zniszczenie warstwy pasywnej i powstanie niewielkich powierzchniowo. składniki zanieczyszczeń przemysłowych. Inhibitory korozji stali w betonie W celu ochrony konstrukcji żelbetowych przed korozją stosuje się m. • polegające na nakładaniu powłok ochronnych na konstrukcję lub bezpośrednio na pręty zbrojeniowe. lecz głębokich uszkodzeń korozyjnych. Inhibitor został wprowadzony do betonu po przekroczeniu krytycznych wartości stężeń czynników korozyjnych i inicjacji procesu korozyjnego stali. Początkowo bezobjawowy charakter korozji wżerowej może mieć bardzo gwałtowny i niebezpieczny w skutkach przebieg. Inhibitory mogą być dodawane w procesie wytwarzania mieszanki betonowej. Andrzej Królikowski** Zabezpieczanie konstrukcji żelbetowych za pomocą migrujących inhibitorów korozji nieznacznym ubytku masy stali następuje poważne obniżenie jej wytrzymałości mechanicznej. Przyczyną korozji stali zbrojeniowej są również jony chlorkowe. Agnieszka Fleszar* dr inż.in. ↓ oznacza moment zastosowania inhibitora 2 ’2007 (nr 414) 21 . Wnikanie chlorków i karbonatyzacja betonu powodują zniszczenie warstwy pasywnej i stwarzają warunki do korozji stali (do rozwoju procesu korozyjnego niezbędny jest dostęp tlenu). Rys. Schemat rozwoju procesu korozji stali w betonie • inhibitory korozji. Stal jest chroniona przed korozją przez alkaliczne środowisko otaczającego ją betonu. metody: • elektrochemiczne. Związki te nanosi się na powierzchnie konstrukcji żelbetowych narażonych na korozję.

a w efekcie zwiększenia skuteczności zabiegu. w których proces korozyjny już się rozpoczął lub dopiero może się rozpocząć. Informacje o dużej szybkości wnikania migrujących inhibitorów okazały się 22 2 ’2007 (nr 414) . można oczekiwać wyższej skuteczności ich działania. tyczną wartość. jaka dostała się do betonu i powierzchni stali zbrojeniowej. górną powierzchnię konstrukcji żelbetowych pokrywa się woskami syntetycznymi. wytrzymałość czy mikrostrukturę. Różnią się one zdolnością penetracji betonu i wykazują odmienne mechanizmy hamowania korozji stali. tworzenie warstw adsorpcyjnych i wypieranie wody (warstwy hyGrupa inhibitorów Aminy i aminoalkohole Azotany (III) – azotyny Fluorofosforany Zdolność penetracji betonu znaczna Tabela 2. Ocena skuteczności działania migrujących inhibitorów korozji może być zarówno rozbieżna. a także azotany (III) (obowiązująca obecnie nazwa azotynów). Preparaty handlowe dostępne na rynku zawierają zwykle mieszaniny inhibitorów. W celu uniknięcia takiego zjaStan stali szybkość korozji zniszczenia korozyjne brak Stosowanie inhibitorów Zasady stosowania W tabeli 2 wskazano. np. Niezależnie od sposobu nanoszenia. Zasadność stosowania migrujących inhibitorów korozji znikoma – stal pokryta warstwa pasywną znikoma – stal pokryta brak warstwą pasywną początek intensywnej korozji – niewielkie warstwa pasywna zniszczona zaawansowana korozja stali znaczne pozbawionej warstwy pasywnej niepotrzebne wskazane wskazane nieskuteczne wej za pomocą powszechnych metod elektrochemicznych. Stosuje się je w przypadku istniejących konstrukcji żelbetowych. Literatura podaje również rozbieżne informacje na temat mechanizmu działania ochronnego oraz szybkości dyfuzji migrujących inhibitorów korozji w betonie. Efekt ochronny powinien być wyraźny przy niewielkim stężeniu inhibitora i znacznym stężeniu czynników korozyjnych i utrzymywać się przez długi czas. odbudowanie zniszczonych warstw pasywnych (repasywacja). że lotne związki organiczne (aminy i aminoalkohole) będą szybko wnikać do betonu w fazie gazowej. w jakich warunkach zasadne jest użycie migrujących inhibitorów korozji. związki uszczelniające beton nie tylko utrudniają wnikanie czynników korozyjnych. że transport tych związków odbywa się głównie przez dyfuzję ich rozpuszczonych form w fazie wodnej. które utrudniają ich odparowywanie z konstrukcji. Działanie ochronne migrujących inhibitorów jest związane ze spowalnianiem reakcji korozyjnych na powierzchni stali i obniżeniem przepuszczalności otuliny betonowej. Ich stosowanie może przynieść oczekiwane efekty. aminoalkohole. W związku z tym istnieje konieczność monitorowania procesów korozyjnych stali zbrojenioStan betonu Stężenie chlorków i/lub postęp karbonatyzacji Znacznie poniżej wartości krytycznych Bliskie wartościom krytycznym Przekraczające wartości krytyczne przez krótki czas Przekraczające wartości krytyczne przez dłuższy czas Charakterystyka migrujących inhibitorów korozji Jako migrujące inhibitory korozji stali w betonie stosuje się m. kwasy karboksylowe. aminy. Wzbudza duże zainteresowanie praktyków. blokujące pory betonu i uniemożliwiające odparowanie inhibitora. Przypuszczano. Stosuje się również dodatki. Oczekuje się. tj. odbudowanie uszkodzonej warstwy pasywnej uszczelniane betonu przez tworzenie trudno rozpuszczalnych związków w porach uszczelniane betonu przez tworzenie trudno rozpuszczalnych związków w porach znaczna mała Kwasy karboksylowe mała wiska. W tabeli 3 zestawiono czynniki wpływające na skuteczność działania migrujących inhibitorów korozji. postępu karbonatyzacji).in. że dodatek inhibitora opóźni moment zapoczątkowania korozji lub zatrzyma rozpoczęty już proces korozyjny (jest to więc działanie naprawcze). dawki inhibitora. W przypadku gdy aplikacja inhibitorów korozji nastąpi. jak i sprzeczna. Potrzebne jest też monitorowanie stopnia skażenia betonu (stężenia chlorków. a coraz częściej bardziej wyrafinowanych technik. zanim stężenie czynników korozyjnych przekroczy kryUwagi aplikacyjne związki trujące i bardzo lotne – ryzyko odparowania związki trujące. Wprowadzenie inhibitorów nie powinno niekorzystnie wpływać na fizykochemiczne właściwości betonu.TEMAT WYDANIA – Naprawa i ochrona konstrukcji budowlanych Migrujące inhibitory korozji to prosta i tania technika ochrony konstrukcji żelbetowych przed korozją. drofobowe) i agresywnych jonów z powierzchni stali. możliwość wymywania z betonu Tabela 1. lecz także ograniczają odparowanie lub wymywanie innych inhibitorów. fluorofosforany. gdy zniszczenie stali zbrojeniowej jest jeszcze niewielkie. Przeważa jednak pogląd. Migrujące inhibitory korozji mogą być nanoszone na elementy żelbetowe jako składniki zapraw naprawczych lub w postaci zawiesin wodnych (rysunek 3). W tabeli 1 scharakteryzowano działanie tych związków. jeśli zostaną wprowadzone we wczesnej fazie procesu korozyjnego.in. inhibitory MCI zawsze powinny docierać do prętów zbrojeniowych. niż pomiar potencjału korozyjnego stali. Inhibitory zmniejszają szybkość korozji stali przez wzmacnianie tlenkowych warstw pasywnych. Charakterystyka podstawowych grup migrujących inhibitorów korozji Mechanizm działania ochronnego tworzenie warstwy adsorpcyjnej na powierzchni stali ograniczającej dostęp czynników korozyjnych wzmacnianie tlenkowej warstwy pasywnej. Jednym z problemów jest lotność stosowanych związków oraz możliwość ich odparowania z powierzchni betonu. Wykorzystuje się w ten sposób synergię działania różnych związków. Ważne są m. jego ilość. tworzące trudno rozpuszczalne produkty. po nałożeniu zaprawy naprawczej lub zawiesiny wodnej zawierającej inhibitory korozji.

Autorzy biorą udział w realizacji projektu finansowanego przez Ministerstwo Nauki i Informatyzacji. W szczególności badania te powinny być ukierunkowane na określenie skuteczności działania inhibitorów w warunkach odwzorowujących ich praktyczne zastosowanie. inni zaś stwierdzają nieznaczny wpływ lub wręcz brak efektu ochronnego (przyspieszanie korozji) po wprowadzeniu inhibitorów. iż skuteczność inhibitorów określana na podstawie badań laboratoryjnych w roztworach symulujących. Rys. wiaduktów i budynków publicznych.Naprawa i ochrona konstrukcji budowlanych – TEMAT WYDANIA i na świecie. 3. ograniczona skuteczność. przy różnych narażeniach korozyjnych. Wyniki badań wskazują. ważny jest stosunek stężeń jonów chlorkowych i inhibitora Postęp karbonatyzacji spadek skuteczności przy obniżeniu pH betonu wskutek karbonatyzacji Przepuszczalność betonu wyższa skuteczność dla szczelnych betonów Trwałość inhibitora w betonie stopniowy spadek skuteczności wskutek odparowania. nie są miarodajne. gdy inhibitor zostanie dodany przed inicjacją korozji. co utrudnia porównanie. przy których inhibitory są skuteczne. Wobec wielu sprzeczności na temat skuteczności działania migrujących inhibitorów korozji i wciąż niepełnego poznania mechanizmu ich działania wskazane jest zachowanie ostrożności przy podejmowaniu decyzji o ich zastosowaniu. w celu ochrony mostów. Podawane w nielicznych pracach okresy (dni – lata). co utrudnia miarodajną ocenę samego efektu inhibicji. bo efekt inhibicji występuje dopiero po osiągnięciu określonego stężenia inhibitora przy powierzchni stali. Schemat migracji inhibitorów – jako składników zapraw naprawczych lub zawiesin wodnych – do elementu żelbetowego Tabela 3. natomiast szybkość transportu takich inhibitorów przez beton – od kilkudziesięciu mm/dzień do mniej niż 1mm/dzień. Określane są podstawowe czynniki decydujące o działaniu ochronnym inhibitorów. gdy korozja została już zapoczątkowana Stężenie chlorków w betonie spadek skuteczności przy większym stężeniu chlorków. gdy proces korozji stali został już zapoczątkowany. 2 ’2007 (nr 414) 23 . pomijających fazę transportu inhibitora przez beton. Ponadto istnieją dość znaczne różnice w ocenie skuteczności działania inhibitorów w modelowych badaniach prowadzonych w laboratoriach badawczych oraz w rzeczywistych warunkach. takie jak szybkość transportu inhibitora w betonie. Lechowi Czarneckiemu za inspirację i merytoryczną opiekę. Czynniki wpływające na skuteczność migrujących inhibitorów korozji stali zbrojeniowej (wpływ danego czynnika określony jest przy założeniu stałości pozostałych czynników) Czynnik Moment dodania inhibitora Wpływ wyższa skuteczność. w których migrujące inhibitory korozji są często stosowane wraz z innymi metodami ochrony (np. Lecha Czarneckiego. w ramach którego prowadzone są badania modelowe wybranych migrujących inhibitorów korozji. przepuszczalności. Podobnie skuteczność inhibicji w betonie szacowana jest przez niektórych naukowców na ok. zapewniającego skuteczną i trwałą naprawę elementów żelbetowych. zabezpieczenia powierzchniowe – woski syntetyczne). skuteczność inhibitowania procesu korozyjnego i wpływ na właściwości betonu. przesadzone. Działanie migrujących inhibitorów korozji jest przedmiotem intensywnych badań prowadzonych w wielu laboratoriach. W tym przypadku dane literaturowe są również bardzo rozbieżne. Skuteczność działania inhibitora zależy od stężenia jonów chlorkowych i stopnia karbonatyzacji otuliny (tabela 3). 80% (spadek szybkości korozji o taką wartość po dodaniu inhibitora). Wątpliwości co do mechanizmu działania inhibitorów spowodowały. po których stwierdzono pojawienie się inhibitora na określonej głębokości otuliny. Praca finansowana ze środków na naukę w latach 2005 – 2008 jako projekt badawczy nr 4 TO7 E 04829. w przypadku zaawansowanej korozji stali. Innym kierunkiem badań powinno być określenie minimalnego stężenia inhibitorów. Pomimo sprzecznych opinii o skuteczności działania migrujących inhibitorów korozji są one stosowane w Polsce Podziękowania Autorzy wyrażają wdzięczność prof. są obecnie nazywane inhibitorami stosowanymi powierzchniowo lub systemami powłokowo-inhibitującymi. że preparaty handlowe określane do niedawna jako migrujące inhibitory korozji. zależnego od stopnia skażenia chlorkami i karbonatyzacji betonu. w tym w Politechnice Warszawskiej pod kierunkiem prof. tj.4 do 3% w stosunku do masy cementu). Bez tych informacji trudno jest oszacować skuteczność stosowania inhibitorów w warunkach. Zaprezentowane rozbieżności dotyczące skuteczności działania migrujących inhibitorów korozji stali w betonie tłumaczy się przede wszystkim różnicami w stosowanej metodyce badawczej (badania betonów różnej jakości. wymywania lub zużywania się inhibitora. konieczność powtarzania aplikacji inhibitora Podsumowanie Ze względu na problemy podczas eksploatacji wielu obiektów budowlanych prace badawcze związane z migrującymi inhibitorami korozji są potrzebne i uzasadnione. Współczynnik dyfuzji aminoalkoholi w betonie wg różnych danych wynosi 10–12 – 10–8 cm2/s i nie jest większy niż współczynnik dyfuzji jonów chlorkowych. różne dawki i sposoby aplikacji inhibitorów oraz odmienne metody określania skuteczności inhibicji). jest wyższa niż w badaniach polowych. Ważne jest też określenie trwałości efektu ochronnego. Podawane są bardzo różniące się wartości maksymalnego stężenia chlorków (od 0.

Po kilku go- Rys.7 23 25. Kształt profili penetracji zależy od: czasu kontaktu silanu z powierzchnią betonu. natomiast absorpcja silanu po 6 – 8 h znacznie odbiega od idealnej krzywej absorpcji. O długoterminowym ich działaniu decyduje głębokość penetracji i zawartość substancji aktywnej. Napięcie międzyfazowe mieszaniny etanolu i wody γ L ⋅ reff ⋅ t lub x = Ai ⋅ t 2η l * Uniwersytet Nauk Stosowanych. Na skutek zmniejszenia współczynnika Badania W celu scharakteryzowania przenikania impregnatów w wewnętrzną strukturę kapilarną betonu przeprowadzono doświadczenia z różnymi silanami. 5 razy większy niż grup etoksylowych. Zmniejszenie napięcia międzyfazowego (rysunek 2) powoduje nawet niewielka ilość alkoholu (> 5% ciężaru). które można scharakteryzować za pomocą profili penetracji. Reakcje chemiczne zachodzące w porach betonu mogą być podzielone na dwie grupy: hydroliza trialkoksilanów do silantrioli i etanolu. co można wytłumaczyć reakcjami chemicznymi silanów. wykonanej na bazie kruszywa o maksymalnej frakcji 16 mm. 2.dynamiczniowe na [mP*s] [mN/m] 22. Absorpcja wody odpowiada stosunkowi pierwiastka kwadratowego czasu w ciągu 24 h.9 15 dzinach ulega hydrolizie i rozkłada się na rozpuszczalne w wodzie silanole oraz etanol. a następnie wartości poboru roztworu wodnego impregnatu w g/m2 i oznaczono je jako funkcję pierwiastka kwadratowego długości kontaktu wg wzoru: x= gdzie: x – głębokość penetracji [m]. Stopień występowania odchyleń zależy od typu silanu. Silan wsiąka w beton na skutek podciągania kapilarnego i formuje granicę międzyfazową: ciecz/ciecz (silan/woda). reaktywności chemicznej użytych silanów. a nie ciało stałe/ciecz (stwardniały zaczyn cementowy/silan). Niemcy Rys. Al – współczynnik absorpcji cieczy [kg/m2s]. tzw. 2) oczyścić powierzchnię i nanieść warstwę wzmacniającą. silany. współczynnik hydrolizy w przypadku grup metoksylowych jest ok. reakcja zachodzi najwolniej przy pH 7. Pobór kapilarny różnych cieczy absorpcji cieczy następuje odchylenie absorpcji silanów od idealnej linii absorpcji w zależności od reaktywności chemicznej silanów. Napięcie międzyfazowe nie jest wartością stałą. 1. W celu przywrócenia uszkodzonej struktury betonu do stanu pierwotnego należy: 1) usunąć warstwę zewnętrzną metodą oczyszczania wysokociśnieniowego za pomocą wody. Każda zmiana pH o 1 w skali pH w którymkolwiek kierunku powoduje dziesięciokrotne zwiększenie współczynnika hydrolizy. t – długość kontaktu [s]. 0. • struktura grupy alkilowej – wraz ze zwiększającą się liczbą atomów C 24 2 ’2007 (nr 414) . S Propylotrietoksysilan Izo-butylotrietoksysilan n-oktylotrietoksysilan n-oktylotrietoksysilan – emulsja wodna 27. Gerdes* Impregnacja betonu za pomocą silanów Tabela 1. maleje podczas przesiąkania silanu do porów. W kolejnym stadium następuje kondensacja silantrioli do siloksylanów. Zanurzano je w różnych impregnatach na 24 h i wyznaczano poziom poboru płynu. cementu portlandzkiego CEM I 42. Właściwości testowanych impregnatów Produkt Napięcie Lepkość powierzch. reff – efektywny promień poru [m]. Badano próbki betonu z mieszanki betonowej o w/c odpowiednio 0. γL – napięcie powierzchniowe cieczy [mN/m].TEMAT WYDANIA – Naprawa i ochrona konstrukcji budowlanych prof.35. • struktura grup alkoksylowych – duże grupy alkoksylowe wolniej ulegają hydrolizie niż małe.5 (zawartość 350 kg/m3). W rzeczywistości w równaniu na głębokość penetracji należy zastąpić napięcie powierzchniowe γL napięciem międzyfazowym γSL. typu zastosowanego rozpuszczalnika.50. Współczynnik hydrolizy zależy od: • wartości pH – hydroliza może być katalizowana przez współczynnik pH. Wyniki badań Na rysunku 1 pokazano wyniki doświadczeń w przypadku stosowania różnych silanów. Stadium decydującym o polimeryzacji silanów jest reakcja hydrolizy. Karlsruhe.40. Na rysunku 1 przedstawiono przebieg doświadczenia z reagentem. Andreas H. dr inż. Wybrane produkty i ich właściwości zestawiono w tabeli 1. 3) nałożyć nową warstwę zewnętrzną w celu odbudowy betonu.5 0.08 kuteczną metodą zapobiegającą przedostawaniu się do betonu wodnych roztworów soli drogą podciągania kapilarnego są organiczne komponenty krzemianowe. ηl – lepkość dynamiczna cieczy [mPas]. Boczne powierzchnie próbek uszczelniono klejem na bazie żywicy epoksydowej i wysuszono do stałej masy. które są związane z żelami CSH.45 i 0. 0.95 – 2.

Naprawa i ochrona konstrukcji budowlanych – TEMAT WYDANIA
zmniejsza się współczynnik hydrolizy; przeszkoda przestrzenna krzemu w rozgałęzionych cząsteczkach, takich jak grupy izobutylowe, prowadzi do zmniejszenia reaktywności. Współczynnik hydrolizy wzrasta w następującej kolejności: izo-butyl >> n-octyl >> propyl; w takiej samej kolejności zmniejsza się wpływ czasu dla badanych silanów w przypadku odchyleń od idealnej linii absorpcji w zależności od reaktywności chemicznej silanów. W celu scharakteryzowania kinetyki procesu hydrolizy przeprowadzono różne doświadczenia za pomocą tzw. urządzenia reakcyjnego. Ustalono, że nie występuje ulatnianie się silanów, wykryto wyłącznie etanol. Maksymalne wartości uwalnianego etanolu zaobserwowano po 8 h w przypadku propylotrietoksysilanu, po 16 h w przypadku izo-butylotrietoksysilanu i po 7,5 dniach w przypadku oktylotrietoksysilanu. Wyniki te są niezgodne z założeniem sformułowanym dla współczynnika hydrolizy. Istnieją również znaczne różnice w ilości etanolu uwalnianego podczas hydrolizy propylotrietoksysilanu lub izobutylotrietoksysilanu oraz izo-oktylotrietoksysilanu. Z porównania teoretycznych ilości uwolnionego etanolu z wynikami otrzymanymi na podstawie analizy chemicznej wynika, że prawie 100% propylotrietoksysilanu oraz izo-butylotrietoksysilanu i tylko ok. 50% izo-oktylotrietoksysilanu reaguje i formuje polisiloksan, znany również jako żywica krzemowa. Wskazuje to, że budowa chemiczna badanych silanów silnie wpływa na ich reakcje chemiczne. W celu wyjaśnienia mechanizmów chemicznych, które pojawiają się podczas reakcji chemicznych, wykonano badania dystrybucji polisiloksanów w kolumnie za pomocą metody spektroskopii w podczerwieni z transformacją Fouriera (FT-IR). Wyniki przedstawiono na rysunku 3. W przypadku propyltrietoksysilanu profil penetracji jest zupełnie inny niż profil izo-oktylosiloksysilanu. Oznacza to, że nie tylko współczynnik hydrolizy jest w znacznym stopniu uzależniony od struktury chemicznej, ale również interakcje pomiędzy makrocząsteczkami. W ostatnich latach do impregnowania betonów, przede wszystkim ze względów ekologicznych, zalecano i stosowano wodne emulsje silanowe o niskiej lepkości. Doświadczenia praktyczne i laboratoryjne wykazały, że głębokość pene-

• adsorpcja emulgatora – emulgator może być absorbowany na powierzchni przez pory kapilarne; stężenie pozostałego w roztworze emulgatora nie jest wystarczające do stabilizacji emulsji. W związku z tym nie powinno się zalecać stosowania emulsji do impregnowania materiałów zawierających cement.
Rys. 3. Dystrybucja siloksanu w kolumnie

Zastosowanie środków impregnujących w praktyce
W przeszłości uważano, że jednokrotne pokrycie powierzchni betonu środkiem impregnującym zapewnia wystarczające zabezpieczenie. Impregnaty nakładano za pomocą aparatów natryskujących aerozol bez powietrza. Maksymalna głębokość penetracji substancji aktywnej wynosiła 2 mm i dlatego stosowano różnorodne procedury i produkty zwiększające głębokość penetracji. Obecnie sposoby nakładania środków impregnujących dzieli się na dwie grupy: nakładanie środków impregnujących o znacznej lepkości, w postaci kremów, żelów i past, techniką natryskiwania lub nakładania wałkiem; kilkakrotne nakładanie środka impregnującego zawierającego 100% silanu, o niewielkiej lepkości, techniką natryskiwania. Wybór metody nanoszenia środka impregnującego zależy od indywidualnych cech obiektu oraz możliwości finansowych. Szybką i pewną metodą kontroli jakości jest spektroskopia w podczerwieni z transformacją Fouriera (FT-IR), co potwierdzają badania (rysunek 5). Profile penetracji otrzymane dla dwóch próbek pobranych w dwóch różnych miejscach ściany są bardzo zbliżone do linii wzorcowej, co oznacza, że osiągnięto zamierzony efekt.

tracji nie przekracza 0,5 – 1 mm przy czasie kontaktu 24 h. Profile penetracji ustalone metodą radiografii neutronowej w doświadczeniu ze ssaniem kapilarnym wskazują, że głębokość penetracji cieczy wynosi ok. 3 mm podczas kontaktu w czasie 4 h i 7 mm podczas kontaktu w czasie 24 h (rysunek 4).

Rys. 4. Profile penetracji cieczy betonu podczas stosowania emulsji obserwowane metodą radiografii neutronowej

Z danych doświadczalnych wynika, że podczas procesu podciągania zachodzi na powierzchni betonu proces demulsyfikacji, zapobiegający przenikaniu silanów do wewnętrznych struktur. W efekcie oddzielania stanów woda wsiąka tylko w zewnętrzną warstwę betonu, natomiast silan odparowuje na powierzchni betonu. Przyczyną oddzielania stanów są następujące zjawiska: • efekt filtra – materiały porowate, takie jak beton z porami średnicy 01 ÷ 10 µ mogą działać jak filtr oddzielający cząstki silanu w stanie uwodnionym; • efekt elektrolitu – kationy rozpuszczone w roztworze w porach mogą destabilizować emuslję przez redukcję sił odpychających pomiędzy cząsteczkami; • efekt składników organicznych – niektóre składniki, takie jak alkohole, działają jak demulgatory;

Rys. 5. Wyniki kontroli jakości w praktyce (dokończenie na str. 33)
2 ’2007 (nr 414)

25

TEMAT WYDANIA – Naprawa i ochrona konstrukcji budowlanych
dr Bogumiła Chmielewska* mgr inż. Jerzy Koper**

Naprawa rys w konstrukcjach żelbetowych metodą iniekcji
noszenia przebiegu rys. Każda rysa powinna być ponumerowana i opisana. Opis powinien zawierać informacje umożliwiające identyfikację elementu obiektu i przebiegu rysy. W przypadku gdy przyczyną spękań jest korozja zbrojenia, należy określić jego położenie przez usunięcie warstwy betonu i bezpośrednią obserwację stali oraz otaczającego ją betonu. Wykrywanie pustek w betonie przez lokalizację głuchego dźwięku podczas ostukiwania powierzchni młotkiem stosuje się w przypadku defektów usytuowanych płytko pod powierzchnią. Większe możliwości wykrycia rys i pustek w betonie, określenia głębokości przebiegu rys widocznych na powierzchni, dają metody nieniszczące, m.in. metoda ultradźwiękowa i badanie radiograficzne. Umożliwiają one zlokalizowanie obszarów betonu, które wymagają bardziej szczegółowej oceny, np. przez wykonanie otworu rdzeniowego i pobranie próbki do oględzin, co pozwoli bezpośrednio zmierzyć szerokość i głębokość rys. Oględziny i analiza materiału próbki umożliwiają identyfikację mechanizmu powstawania rys, przyczyn ewentualnie stwierdzonej korozji. Rdzenie, w których stwierdzono rysy, nie mogą być użyte do określenia wytrzymałości betonu na ściskanie, jednak można na ich podstawie ocenić skład betonu, stan powierzchni rys, rodzaj zalegających zanieczyszczeń i osadów. Wycinanie rdzeni osłabia jednak konstrukcję, co może być przyczyną zawężenia obszaru wykonywania odwiertów.

N

aprawa metodą iniekcji polega na wprowadzeniu materiału iniekcyjnego w miejsca nieciągłości materiałowej betonu i wypełnieniu pustek. W artykule jest kontynuowana tematyka zaprezentowana przez autorów w nr. 12/2006 „Materiałów Budowlanych” oraz na Warsztatach Pracy Projektanta Konstrukcji Ustroń 2006. Zalecenia dotyczące zastosowania iniekcji jako metody naprawy konstrukcji betonowych oraz wymagania dotyczące materiałów iniekcyjnych zawarte są w normach serii PN-EN 1504 Wyroby i systemy do ochrony i napraw konstrukcji betonowych. Iniekcja jest także przedmiotem opracowań Amerykańskiego Instytutu Betonu (ACI).

Analiza stanu technicznego naprawianej konstrukcji betonowej
Przed przystąpieniem do naprawy konstrukcji betonowej niezbędne jest przeprowadzenie diagnostyki budowli i przygotowanie projektu naprawy. Ocena stanu technicznego konstrukcji wymaga analizy dokumentacji technicznej i oględzin obiektu. Sprawdza się jakość betonu i grubość otuliny zbrojenia oraz czy aktualne obciążenia, które oddziałują na konstrukcję, odpowiadają projektowanym. W przypadku braku dokumentacji przeprowadza się inwentaryzację w celu określenia rodzaju i rozkładu zbrojenia czy przebiegu kabli sprężających. Zarysowania konstrukcji naprawianej widoczne są z reguły na powierzchni (fotografia 1) i dlatego prace wstępne polegają na jej czyszczeniu przez odkucie lub umycie wodą. Pomocne w prowadzeniu prac, szczególnie na dużej powierzchni, jest przygotowanie siatki regularnych linii do na-

Wykonywanie iniekcji
Prace przygotowawcze. Ocena stanu konstrukcji, przyczyn uszkodzeń i inwentaryzacja rys jest podstawą do przygotowania projektu naprawy, który powinien uwzględniać rodzaj obiektu, jego kubaturę, funkcję, zalecenia dotyczące użytkowania, oraz określać m.in.: • harmonogram prac iniekcyjnych; • niezbędny personel; • zestawienie sprzętu do iniekcji; • rodzaj materiałów iniekcyjnych i pomocniczych; • rodzaj i rozmieszczenie końcówek iniekcyjnych (pakerów); • technikę naprawy, • bezpieczeństwo i higienę prac; • sposób przeprowadzenia kontroli jakości. Przed rozpoczęciem prac iniekcyjnych należy przygotować powierzchnię i wnętrze rys, ustalić rozstaw pakerów, sposób ich montażu i ocenić, czy trzeba zamknąć powierzchniowo rysy. Zanieczyszczenia rys usuwane są przez odessanie (nie zatyka się mikrorys) lub, jeżeli rysa przebiega na wskroś, za pomocą sprężonego powietrza. W przypadku gdy jest to konieczne (i po rozpoznaniu ograniczeń wykonania zabiegu), rysę można przepłukać wodą, alkoholem lub środkiem myjącym, a następnie usunąć roztwór sprężonym powietrzem i przesuszyć rysę. Przepłukanie rys wodą pod ciśnieniem jest zalecane, gdy materiałem iniekcyjnym jest zaczyn cementowy.

Fot. 1. Charakterystyka rys: a) oznaczenie położenia; b) pomiar szerokości; c) badanie głębokości i stanu rys w konstrukcji
** Politechnika Warszawska ** Polbet Sp. z o.o.

26

2 ’2007 (nr 414)

Naprawa i ochrona konstrukcji budowlanych – TEMAT WYDANIA
Przesklepienie rys zapobiega wyciekowi materiału iniekcyjnego przed związaniem. Czynność ta jest zalecana w celu uzyskania wymaganego ciśnienia w przypadku iniekcji monolityzującej konstrukcję, gdy powstałe połączenie ma przenosić naprężenia. Rysę można zostawić otwartą lub częściowo otwartą, jeżeli jest wilgotna lub zawodniona, a iniekcja prowadzona jest za pomocą szybkowiążącej żywicy poliuretanowej. W zależności od rodzaju rys oraz przyjętej technologii iniekcji do uszczelnienia stosowane są: gips, szpachlówki cementowe, polimerowo-cementowe lub szybkowiążące, wymagające suchego podłoża szpachlówki żywiczne. Powinny charakteryzować się dobrą przyczepnością do podłoża (>1,5 MPa). W niektórych przypadkach niezbędne jest poszerzenie, a nawet rozkucie rysy (w kształcie litery V) po obu jej krawędziach. W zależności od wybranej metody iniekcji jako końcówki iniekcyjne stosowane są pakery naklejane lub mocowane wgłębnie. Mogą one być jednorazowe lub wielokrotnego użycia, np. do iniekcji żeli akrylowych lub zaczynów mineralnych. Sposób ich mocowania przedstawiono na rysunku 1 i 2. W przypadku pakerów naklejanych w rysę wbity zostaje metalowy pręcik, a następnie nakładany jest paker, który przykleja się za pomocą kleju epoksydowego. Drożność końcówki zapewniona jest po związaniu kleju i wyjęciu drucika. Istotne jest odpowiednie przygotowanie powierzchni do przyklejenia pakera: oczyszczenie powierzchni i obrzeża rysy np. przez szlifowanie i jeżeli to konieczne odtłuszczenie oraz zagruntowanie podłoża betonowego. Odległość między pakerami powinna być mniejsza od grubości (d) iniektowanego elementu (ok. 0,9d) lub od głębokości iniektowanej rysy. Ze zmniejszaniem się rozwartości rys odstępy te powinny maleć: przy szerokości rys poniżej 0,2 mm orientacyjny odstęp miedzy pakerami wynosi ok. 15 cm, a gdy rozwartość rys wynosi powyżej 1 mm, rozstęp ten można zwiększyć do ok. 50 cm. W zależności od sposobu montażu wyróżnia się pakery wgłębne: udarowe (wbijane w rysę), najczęściej z tworzyw sztucznych; otworowe: stalowe lub aluminiowe, mocowane w wywierconych otworach za pomocą gumowych pierścieni; mocowane ręcznie (śrubowe) lub maszynowo („popnit”); po wywierceniu otworów konieczne jest ich oczyszczenie z pozostałych w nich zwiercin. Na fotografii 2 przedstawiono rodzaje pakerów iniekcyjnych. Połączenie końcówki iniekcyjnej z urządzeniem iniekcyjnym odbywa się przez kalamitki zaopatrzone w wentyle zwrotne, które zapobiegają wypływowi materiału. Rozmieszczenie i średnica otworów iniekcyjnych zależą od rodzaju naprawianego elementu, rodzaju stosowanych pakerów oraz od geometrii rys. Pakery rozmieszcza się zwykle naprzemiennie wzdłuż przebiegu rysy, w odstępach odpowiadających 1/2 grubości elementu. Powinny

Fot. 2. Pakery iniekcyjne: a) naklejany; b) otworowy wbijany; c) otworowy rozprężny; d) otworowy z przedłużką; e) pistolet iniekcyjny

Rys. 1. Sposób montowania pakerów naklejanych

Rys. 2. Sposób montowania pakerów wgłębnych

przecinać rysę najlepiej pod kątem 45°, w połowie grubości iniektowanego elementu konstrukcyjnego. W elementach znacznej grubości otwory iniekcyjne mogą być usytuowane w dwóch rzędach i pod różnymi kątami, dobranymi tak, aby maksymalnie zwiększyć możliwość penetracji. Dopuszczalne jest również przedłużanie otworów za pomocą wiertła o mniejszej średnicy. Należy zachowywać zasadę, aby odległość między dwiema końcówkami iniekcyjnymi była równa lub mniejsza od zasięgu penetracji materiału iniekcyjnego w naprawianym elemencie. Przed rozpoczęciem iniekcji badana jest drożność wykonanych otworów oraz szczelność miejsca zamontowania pakerów, np. za pomocą suchego powietrza lub wody. Przebieg iniekcji. Iniekcję rozpoczyna się od najniżej położonego pakera (w przypadku rys pionowych) lub od pakera skrajnego (w przypadku rys poziomych). Końcówka pakera jest zakręcana, gdy iniekt wypłynie z następnego otworu. Otwór taki staje się kolejnym punktem iniekcji. Iniekcja powinna być prowadzona w kolejnych otworach w miarę wypełniania się rysy materiałem iniekcyjnym. W przypadku braku iniektu w sąsiednim otworze należy iniekcję powtórzyć w otworze poprzednim lub wywiercić nowy otwór iniekcyjny. W celu uzyskania pełnej skuteczności konieczne jest przeprowadzenie reiniekcji, tzn. ponownego doiniektowa2 ’2007 (nr 414)

27

5 MPa. Pakery z tworzyw sztucznych można odciąć przy powierzchni. Po zakończeniu robót pakery należy usunąć. Innym rodzajem zbiorników są zbiorniki ciśnieniowe. Pakery naklejane są odbijane. wypłukiwanie cementu i w efekcie niewłaściwe wiązanie. liczbę pakerów. Konieczne jest wcześniejsze osuszenie rys lub zastosowanie specjalnych żywic epoksydowych do podłoży wilgotnych. O potrzebie wykonania dokumentacji decyduje zleceniodawca. Obecność wody w rysach lub jej brak wpływają na sposób prowadzenia i skuteczność zabiegów iniekcyjnych.TEMAT WYDANIA – Naprawa i ochrona konstrukcji budowlanych nia już zainiektowanych otworów. spalinowe. pompy iniekcyjne. Wykonanie iniekcji monolityzującej materiałem epoksydowym w obecności wody może spowodować niezwiązanie kompozytu iniekcyjnego lub obniżenie jego właściwości mechanicznych i przyczepności do betonu. wartość ciśnienia początkowego i końcowego. membranowe. temperaturę otoczenia i warunki podczas prowadzenia prac. metalowe usuwa się z konstrukcji. Przy wykonywaniu iniekcji zaczynami cementowymi lub polimerowo-cementowymi wskazane jest przed rozpoczęciem prac nawilżenie suchych rys w celu zapobieżenia odciągania przez beton wody z zaczynu cementowego. a w przypadku iniektu cementowego w czasie co najwyżej do początku wiązania cementu. Urządzenia do prowadzenia prac iniekcyjnych można podzielić na zbiorniki iniekcyjne oraz pompy ręczne i mechaniczne: elektryczne. W zależności od rodzaju podawanego materiału wyróżnia się urządzenia jednokomponentowe i dwu. jednakże istotnym ograniczeniem pracy jest czas żelowania mieszanki. kolanowe i próżniowe. Zbiorniki iniekcyjne stosuje się do iniekcji grawitacyjnej. Ocenia się stopień wypełnienia rys oraz wytrzymałość betonu na rozciąganie przy rozłupywaniu. a otwory i uszkodzenia naprawiane. w przypadku stosowania żywic poliuretanowych wysoko spienialnych. spienienie materiału. Prace kontrolne podczas wykonywania zabiegów iniekcyjnych pozwalają na prawidłową ocenę przebiegu robót oraz umożliwiają korygowanie na bieżąco występujących błędów lub zaniedbań. a następnie zasysany i tłoczony wężem wysokociśnieniowym do pistoletu iniekcyjnego.in. W przypadku zaczynów cementowych wypełniania szczeliny jest zakończone. aby w dokumentacji znalazła się informacja dotycząca osoby prowadzącej prace iniekcyjne oraz osoby nadzorującej je i kontrolującej. w których zaczyn iniekcyjny jest tłoczony za pomocą sprężonego powietrza o ciśnieniu < 0. ich stan zawilgocenia. temperaturowych) zmian rozwartości rysy może skutkować prowadzeniem prac naprawczych w czasie jej minimalnego rozwarcia. 20 min. Pompy ciśnieniowe mogą być tłokowe. Nawet w przypadku zaczynów na bazie cementów nadmierna ilość wody w rysie może spowodować niekorzystną zmianę stosunku wodno-cementowego. gdy otwór nie wchłania mieszanki w ciągu ok. Pompy dwukomponentowe wyposażone są w dwa niezależne zbiorniki i dwie oddzielne instalacje tłoczące. Powierzchniowe uszczelnienie rys jest usuwane. Dostawca zobowiązany jest określić te warunki w karcie materiałowej. Sprzęt powinien zapewniać bezawaryjną pracę i uzyskanie wymaganej efektywności i jakości robót. Czasami. Duża wytrzymałość materiału iniekcyjnego na rozciąganie przy niewielkich Kontrola wykonania robót Firmy wykonujące prace iniekcyjne powinny posiadać odpowiednie certyfikaty i uprawnienia wydane przez producenta wyrobu iniekcyjnego i instytuty branżowe. czasie wiązania i stopniu usieciowania. ilość wtłoczonego iniektu oraz uwagi o procesie iniekcji. pneumatyczne. Kontroli podlega technika prac. Błędy w praktyce napraw metodą iniekcji Częstym błędem podczas prowadzenia iniekcji jest nieprzestrzeganie zaleceń producenta dotyczących warunków stosowania i przechowywania materiałów. W takim przypadku skuteczność wykonanego zabiegu iniekcyjnego jest znikoma. Materiały stosowane do iniekcji o ściśle określonej charakterystyce technicznej powinny być dopuszczone do obrotu i stosowania. Poza analizą dokumentacji najczęściej stosowanym sposobem kontroli skuteczności zabiegów iniekcyjnych jest wykonanie wierceń w miejscu iniekcji. Zabieg ten należy przeprowadzić przed zakończeniem procesu żelowania żywic w rysie (z wyjątkiem szybkowiążących żywic spienialnych). W przypadku pomp jednokomponentowych materiał iniekcyjny po wstępnym wymieszaniu jest wlewany do zasobnika pompy. Wskazane jest. Temperatura i skład mieszanki decydują o lepkości. nych prac iniekcyjnych są dane zawarte w dokumentacji roboczej oraz wizualne sprawdzenie skuteczności wypełnienia. Powinien być osobny zapis przebiegu iniekcji każdej iniektowanej rysy oraz szkic przedstawiający rysę i rozstaw wentyli iniekcyjnych. Innym sposobem jest wykonanie badań nieniszczących. Dokumentacja obejmuje m. hydrauliczne. Przyczyną jest skurcz chemiczny i cieplny wiążących materiałów lub jak w przypadku poliuretanów. ich rozmieszczenie i rodzaj. oprzyrządowanie i środki pomocnicze. tak aby nie korodowały. inwentaryzację rys. Pompy takie są bardzo proste w obsłudze i w konserwacji. Ocena stabilności rozwartości rys oraz zmiany ich szerokości decyduje o skuteczności naprawy. Podstawą oceny jakości wykona- 28 2 ’2007 (nr 414) . Nieuwzględnienie krótkookresowych (np. a więc właściwościach mechanicznych materiału. ślimakowe. Ręczne lub nożne pompy iniekcyjne stosowane są przy naprawie małej ilości rys lub w miejscach mało dostępnych. Dopuszcza się wkręcenie pakerów głęboko. korzystne jest również wprowadzenie wody w rysy przed rozpoczęciem prac iniekcyjnych w celu efektywnego wykorzystania zjawiska przyrostu objętości w czasie wiązania. które łączą się przed końcówką iniekcyjną w mieszalniku statycznym. dysponować zespołami fachowców oraz niezbędnym sprzętem do prowadzenia skutecznych napraw.lub więcej komponentowe z możliwością doboru ilościowego składu mieszanki. a pozostałe po nich otwory wypełnia uszczelniającą zaprawą szybkowiążącą. Kontrola obecności wilgoci i wody w rysach ma duże znaczenie w przypadku doboru materiałów iniekcyjnych i efektywności przeprowadzonego zabiegu naprawczego.

wysokospenialnych. skutecznie poprawiając odporność na uszkodzenia przez cykle zamrożeniowe. Jest aktywny. W takich przypadkach ziarna mikrocementu tworzą konglomeraty. które nie mają właściwej zdolności penetracji. Podsumowanie Naprawa konstrukcji żelbetowych metodą iniekcji jest skuteczną i wszechstronną techniką umożliwiającą wypełnianie rys i ubytków w wewnętrznej strukturze betonu. W przypadku gdy wytrzymałość materiału jest niewielka. cykliczne zmiany wymiarów rysy. Powoduje to powstawanie tzw. mającej na celu wypełnienie powstałych nieszczelności. zbiorniki wody pitnej. a izolacja nie jest podatna na uszkodzenie przez podwykonawców. Radcon # 7 zamyka rysy do 2 mm szerokości. W porównaniu z innym hydroizolacjami wyróżnia się unikalnymi cechami zapewniającymi ochronę i uszczelnienie betonu zbrojonego przez cały okres eksploatacji konstrukcji.Naprawa i ochrona konstrukcji budowlanych – TEMAT WYDANIA zmianach wymiarów poprzecznych rys pozwoli na skuteczne połączenie ścianek rys.W. otworów „ślepych”. Dyrektor Generalny Radcrete Pacific. światowego dystrybutora. które należy uwzględnić. Podobne negatywne zjawiska wewnątrz rys mogą występować. jest bezpieczny dla środowiska i ekonomiczny. Niedopuszczalne jest rozcieńczanie zaczynów iniekcyjnych w celu uzyskania odpowiednio niskiej lepkości. Radcon # 7 jest skuteczny również w przypadku konstrukcji narażonych na duże naprężenia termiczne. jest skurcz materiałów iniekcyjnych. w którym występują liczne przejścia temperatury przez 0 °C. Jego głównym obszarem zastosowania są nadziemne części budynków i budowli. Radcon # 7 zastosowano m. Specyfiką metody jest „niepoprawialność” zabiegu iniekcyjnego. Osiąga się to. powstawanie nowych zarysowań. płyty parkingów i stropodachy. Często się zdarza.. ponieważ redukuje nasiąkliwość betonu.pl. generalny dystrybutor preparatu w Polsce. jeżeli wystąpi w nich woda. natryskiwany na powierzchnię penetruje w beton i tworzy podpowierzchniową membranę w zewnętrznej warstwie betonu. certyfikat ISO 9001. natomiast zbyt wysokie ciśnienie początkowe – niepełne wypełnienie rys oraz segregację zaczynu iniekcyjnego. Kolejnym zjawiskiem.in. w celu ochrony czterdziestu mostów kolei norweskich i pasa startowego lotniska w Pittsburghu. Andrea Kozkova i Michael Rorke tłumaczenie Agnieszka Filippovits-Szpila www. jeżeli czas wiązania kompozycji iniekcyjnej w stosunku do czasu.beton. centra handlowe. Podczas prowadzenia prac iniekcyjnych bardzo ważna jest kontrola czasu przydatności iniektu do tłoczenia. Praca została przygotowana w ramach grantu Politechniki Warszawskiej nr 504 G/1080/7007. takie jak mosty. Z uwagi na długi czas wiązania zaczynów cementowych iniekty nie są stosowane w obiektach.radcon. Firma dr. A. W takim przypadku pomimo drożności rys iniekcja jest mało skuteczna ze względu na ograniczony zasięg migracji iniektu. biochemicznie zmodyfikowany krzemian sodu. Radcon # 7 został uznany przez projektantów jako skuteczna technologia ochrony betonu architektonicznego. Łatwo daje się aplikować. że przed rozpoczęciem prac iniekcyjnych nie została prawidłowo dobrana lub sprawdzona drożność otworów. instalacje uzdatniania wody. Doświadczenia ze stosowania Radconu # 7. na które oddziałują obciążenia dynamiczne. uszczelnianie struktury betonu i scalanie konstrukcji. naprawa będzie nieskuteczna.pl tel. gdy zespoły prowadzące prace iniekcyjne są odpowiednio przeszkolone i doświadczone.beton@radcon. rozstaw i kąt nachylenia. Częstym zaniedbaniem wykonawczym jest przygotowywanie zaczynów mikrocementowych za pomocą tradycyjnych mieszadeł. dzięki czemu eliminuje konieczność napraw i konserwacji. a materiały i sprzęt użyty do prac iniekcyjnych najwyższej jakości. Europie i Ameryce. nieprzecinających rysy. zapewnia kompleksową usługę izolacji i naprawy powierzchni betonowych. zwiększa jego trwałość zamykając pęknięcia i umożliwia dyfuzję pary wodnej z betonu. dr. ma zdolność uszczelniania nowo powstałych rys. gdyż eliminuje on konieczność stosowania ekranów chroniących membranę.beton 29 . Doskonale chroni zbrojenie przed korozją wywołaną przez jony chlorków i jest odporny na duże ciśnienie wody w przypadku budowli hydrotechnicznych. a w skrajnym wypadku odspajanie się niewielkich elementów konstrukcji. Radcon # 7 jest szczególnie zalecany w środowisku. Radcon # 7. Obecnie jest szeroko wykorzystywany w Azji. wskazuje na przewagę Radconu # 7 nad tradycyjnymi membranami. ich głębokość. 603 971 600 2 ’2007 (nr 414) dr. Smith w 1975 r. jest zbyt długi. w którym mogą występować np. Ed Byrne. Innowacyjna technologia hydroizolacji betonu Radcon # 7 stosowany jest od 30 lat w ponad 75 krajach świata. współpracując z doświadczonymi firmami wykonawczymi. potwierdziły skuteczność działania produktu. a nie za pomocą miksera koloidalnego. Powierzchnie mogą być użytkowane w kilka godzin po natrysku Radconu # 7. Zastosowanie zbyt wysokiego ciśnienia iniekcji może powodować propagację rys. W takim przypadku konieczne jest przeprowadzenie dodatkowej iniekcji (reiniekcja) żywicą poliuretanową o niskim stopniu spienienia i wydłużonym czasie wiązania lub żywicą epoksydową (gdy rysa jest już osuszona w wyniku pierwotnej iniekcji żywicą poliuretanową). od czasu wynalezienia go przez dr. a firma Radcrete Pacific uzyskała w 2000 r. szczególnie w przypadku iniektów poliuretanowych.

wzmocnienia wyrobisk i korytarzy w górnictwie. pionowych (sufity wyrobisk korytarzowych w kopalniach. konstrukcyjna – przy naprawach. Parametry fizykomechaniczne torkretu lepsze niż tradycyjnego betonu oraz możliwość układania na powierzchniach skośnych (np.pl www. W celu eliminacji ognisk korozji stali zbrojeniowej stosuje się mieszanki torkretowe zawierające migrują- Podpora naprawiona w technologii torkretowania ce inhibitory korozji typu MCI (Migrating Corrosion Inhibitor).). – stan po wstępnym związaniu.j. przypominającym fakturą tynki strukturalne. Zabezpieczenie skarpy w technologii torkretowania wznoszenia nowych konstrukcji cienkościennych i skorupowych (kopuły. w tym wiele zagrożonych awarią budowlaną. Doświadczenie. prac konserwatorskich.com. Umożliwia ono: • wypełnienie ubytków po skorodowanym i odkutym betonie. sklepienia itp. a w przypadku niewystarczającej otuliny uzupełnienie jej na całej konstrukcji lub jej fragmentach. Majchrzak sp. że cząsteczki MCI penetrują obszar nie tylko w miejscu. Torkretowanie polega na dynamicznym narzucaniu wcześniej przygotowanej mieszanki na odpowiednie podłoże lub deskowanie w przypadku wykonywania nowych konstrukcji. jest znaną i cenioną na rynku polskim firmą.).). Naprawianą powierzchnię można wykończyć jedną z metod: – stan po wystrzeleniu z dyszy „As Shot”. Można stosować mieszanki typu SPCC. kominy. chłodnie kominowe. Majchrzak sp. Specjalistyczne Przedsiębiorstwo Budowlane „TORKRET” W.. j. • odtworzenie geometrii i architektury elementu/konstrukcji. S Składniki mieszanki wyrzucane są z dyszy wylotowej pod ciśnieniem roboczym 0.torkret.TEMAT WYDANIA – Naprawa i ochrona konstrukcji budowlanych Zastosowanie torkretowania w naprawie obiektów pecjalistyczne Przedsiębiorstwo Budowlane „TORKRET” W. a także w przemyśle metalurgicznym i budownictwie tunelowym. W przypadku kompleksowej naprawy obiektu technologią torkretowania oprócz zalet technicznych i użytkowych torkret nadaje naprawianemu obiektowi również estetyczny wygląd.6 – 1 MPa. W zależności od uszkodzeń grubość wypełnień może sięgać nawet do 50 cm. ponowne natryśnięcie w celu uzyskania faktury „Cut and flash”. wzmacniania skarp i głębokich wykopów. silosy itp. – stan po jednokierunkowym ścięciu „Cut”. zbiorniki. W przypadku ubytków większych niż 5 cm należy stosować zbrojenie z siatki o oczkach co najmniej 10 x 10 cm. że Specjalistyczne Przedsiębiorstwo Budowlane „TORKRET” W. 061 897-81-02. rzek). często w powiązaniu z funkcją reprofilującą. działające na rynku polskim od 1989 r. gdzie wizualnie stwierdzono ognisko korozji. tunelach) spowodowały. nadbrzeża kanałów. • wzmocnienie naprawianego obiektu. kwalifikacje i specjalistyczna kadra w połączeniu z najwyższej klasy sprzętem powodują. lecz docierają również do stali nieodsłoniętej. łuki. zabezpieczająca – polega na odtworzeniu lub zwiększeniu otuliny betonowej. fakturowa – w połączeniu z funkcją zabezpieczającą lub w przypadku odtwarzania faktury zewnętrznej elementów architektonicznych np.. fax 061 897-81-01 e-mail: torkret@torkret. że technologia torkretowania jest powszechnie stosowana w budownictwie. w przypadku: naprawy i rekonstrukcji obiektów żelbetowych i betonowych (mosty. tel.com. które powodują. • zwiększenie przekroju poprzecznego w przypadku dodatkowego zbrojenia elementów. Podstawowe funkcje naprawcze torkretu: reprofilująca – polega na uzupełnieniu betonem większych ubytków. naprawia obiekty budowlane w technologii torkretowania.j. muszle koncertowe itp.pl 30 2 ’2007 (nr 414) . w obiektach zabytkowych (stare poręcze betonowe lub żelbetowe. Przez osiemnaście lat działalności firma naprawiła kilkaset obiektów inżynierskich. Majchrzak sp. • odtworzenie otuliny. Celem torkretowania jest przywrócenie naprawianemu obiektowi pierwotnych właściwości użytkowych.

Rzemieślnicza 1 62-081 Przeźmierowo tel.pl . Polskich Marynarzy 12/3 71-050 Szczecin tel. (022) 31 00 700 fax (022) 31 00 800 Biuro Gdynia ul. (061) 652 38 22 fax (061) 652 37 78 Biuro Bydgoszcz ul. Marszałka Focha 1 81-403 Gdynia tel. (012) 644 37 40 fax (012) 642 16 91 Biuro Poznań ul. trwałe.sika. Karczunkowska 89 02-871 Warszawa tel. (091) 486 85 59 fax (091) 486 86 37 Biuro Wrocław ul. Gdańska 125/7 85-022 Bydgoszcz tel./fax (052) 349 32 29 Biuro Szczecin ul. (071) 363 39 61 fax (071) 363 25 99 Biuro Warszawa ul. (058) 622 93 57 fax (058) 662 25 25 www. Łowińskiego 40 31-752 Kraków tel. ciche nawierzchnie torowe Biuro Kraków ul.Nowoczesne. Ojca Beyzyma 10/3 53-204 Wrocław tel.

z o. 10 dB. Ponadto mocowanie wykonane przy użyciu podlewów poliuretanowych systemu Icosit KC charakteryzuje się właściwościami dźwiękochłonnymi oraz tłumiącymi drgania i wibracje. kiedy cały układ komunikacyjny jest ciągle przeciążony i każde zakłócenie powoduje duże problemy dla całej lokalnej społeczności. iż system wykazuje cechy redukujące hałas średnio o ok. Maciej Karpała* Sprężyste mocowanie szyn kolejowych i tramwajowych w Polsce nie nie wykazuje ubytku sprężystości. Podczas remontów i modernizacji torowisk kolejowych i tramwajowych w Polsce stosowane są coraz powszechniej nowoczesne rozwiązania konstrukcyjne z technologią sprężystego mocowania szyn systemem Icosit KC firmy Sika na czele. wiadukt w ciągu ul. W tej sytuacji jednym z warunków wyboru technologii remontu. Odcinki torów szynowych zamocowane za pomocą systemu Icosit KC w normowej temperaturze mogą być oddane do użytkowania po upływie 24 h. Pomiary porównawcze (przed remontem i po remoncie) wykonane na istniejących obiektach komunikacji zbiorowej potwierdziły.o. sprężystymi. wykonane przez Politechnikę w Monachium. zielony tramwaj. Zaskakujące okazały się także wyniki sprawdzających badań zmęczeniowych. Kościuszki nad ul. Obecnie stosowanym powszechnie w budownictwie komunikacyjnym rozwiązaniem jest tzw. Szczególnie ważne jest to w sytuacji. Na podstawie prawie trzydziestu lat doświadczeń można mówić o co najmniej trzydziestoletniej trwałości torowisk wykonywanych w technologii sprężystego mocowania szyn Icosit KC. Do dziś na terenie Polski ok. Okazało się. Każda ingerencja w system komunikacyjny związana jest z dużymi utrudnieniami dla wszystkich użytkowników. Balickiej i Bronowickiej w Krakowie (fotografia 2).TEMAT WYDANIA – Naprawa i ochrona konstrukcji budowlanych inż. to m. Obok walorów estetycznych i proekologicznych gwarantuje on redukcję drgań. na próbkach jednych z pierwszych torów mocowanych systemem Icosit KC.in. Taki system stosuje się w przy- 32 2 ’2007 (nr 414) . Armii Krajowej w Krakowie. mocowanie na podkładkach żebrowych (fotografia 1). Przykładem takiego rozwiązania może być modernizacja torowiska tramwajowego w ciągu ul. 1. Kędzierzyn-Koźle – bocznica przy dworcu PKP. iż system wykazuje cechy izolatora elektrycznego. Podstawowym elementem mocującym jest specjalna. jest czas zamknięcia ciągu komunikacyjnego dla ruchu. Balickiej nad ul. Linia kolejowa Poznań – Katowice montowana na podkładach żebrowych * Sika Poland Sp. Innym często stosowanym rozwiązaniem jest tzw.: linia kolejowa Poznań – Katowice. torowisko suwnicy bramowej w Stoczni Gdynia. można dopasować rozwiązanie do przewidywanych ugięć szyny w zależności od założeń projektowych i lokalnych wymagań użytkowych. w którym tradycyjne kotwy i połączenia sztywne stanowią jedynie dodatkowy element stabilizujący. powstałymi przez wprowadzenie pomiędzy dwa elementy materiału łączącego o odpowiednich parametrach fizycznych i wytrzymałościowych. miejscowość Sieraków. torowisko tacy nalewaków w Rafinerii Gdańskiej. obok jakości i trwałości wybranego rozwiązania. linia E30. które zaprezentuję w artykule. Polega ona na całkowitym zespoleniu szyn z podłożem. znacznie ogranicza hałas oraz zapewnia długi okres bezawaryjnego użytkowania. Prawie wszystkie realizacje zastosowań technologii sprężystego mocowania szyn. Dworzec Warszawa Wileńska. szyna zatopiona lub podparcie ciągłe. np. W Polsce pierwsze realizacje wykonano w połowie lat dziewięćdziesiątych. że materiał praktycz- Fot. Wybierając odpowiedni materiał z grupy produktów należących do systemu Icosit KC. chemoutwardzalna. W wielu dziedzinach produkcji coraz powszechniej zastępowane są tradycyjne połączenia sztywne połączeniami elastycznymi. wiadukt w ciągu ul. Równie ważną cechą jest odporność na paliwa. co pozwala na stosowanie tego typu materiałów w przypadku torowisk specjalistycznych – tac nalewaków oraz napraw przez sklejenie spękanych płyt lotniskowych lub drogowych. kolejowych i podsuwnicowych) zostało zrealizowanych w oparciu o system Icosit KC. trwale elastyczna podlewka poliuretanowa. linia E20. Badania praktyczne i laboratoryjne prowadzone przez uznane instytucje naukowe na kilku kontynentach potwierdziły też. które zrealizowano. Po 28 latach eksploatacji ubytek sprężystości określono na 6% w stosunku do wartości pierwotnej. były związane z warunkami realizacji remontu torowiska lub modernizacji lokalnego układu komunikacyjnego. Górnośląską w Katowicach oraz obiekty realizowane w ramach zadania Drogowa Trasa Średnicowa w Katowicach. Warszawa Grochów – Dalekobieżna Stacja Postojowa. węzeł „Żaba” w Warszawie. obiekty komunikacji tramwajowej. 110 projektów (remonty torowisk tramwajowych. Obiekty.

W związku z tym nie zaleca się stosować emulsji do impregnowania konstrukcji betonowych. zależą od czasu kontaktu. Balickiej i Bronowickiej wie). w Krakowie w ciągu Fot. a także jako przejazdy na skrzyżowaniach jezdni z torami tramwajowymi. Gerdes 2 ’2007 (nr 414) 33 . teren aglomeracji śląskiej oraz wiele innych miast Polski w których jest infrastruktura torowa. W takim systemie wykonano przejazd tramwajowy przez ul. prof. Do mocowania szyn użyto żywicy Icosit KC 340/45. jeżeli nie przekracza on 8 h i znany jest współczynnik absorpcji silanów AS. • emulsje nanoszone na powierzchnię betonu mogą ulegać rozbiciu na skutek procesów chemiczno-fizycznych w wyniku oddzielania fazowego do wewnętrznych struktur zewnętrznej powierzchni betonu. 2. Nawierzchnie prefabrykowane są stosowane przede wszystkim w przypadku torów tramwajowych zabudowanych w jezdni. Równie często w Krakowie ul. dr inż. prawidłowe wykonawstwo prac i dokładną kontrolę jakości. 25) Wnioski Z przeprowadzonych badań wynika. Łodzi. szynę zatopioną stosuje się w przypadku wykonywania nawierzchni torowej w powierzchni jezdni. Stosowane materiały pozwalają na skuteczne. Stradom.Naprawa i ochrona konstrukcji budowlanych – TEMAT WYDANIA padku obiektów mostowych o konstrukcji żelbetowej (np. Szyna zatopiona na nowo wybudowanym widukcie Izydora Stelli-Sawickiego w ciągu al. 3. obciążonej normalnym ruchem kołowym. np. Toruniu. W celu dobrania właściwych parametrów impregnacji zaleca się wykonywanie badań. Rakowickiej. Przykładem zastosowania tego rozwiązania są remonty torowisk we Wrocławiu. natomiast silany paru- ją z powierzchni betonu. jak i interakcje pomiędzy makrocząsteczkami odgrywają istotną rolę w procesach zachodzących podczas impregnacji betonu. Grzegórzeckiej. Pawiej.wego w ciągu ul. • właściwości fizyczne wpływające na proces przenikania. takie jak napięcie międzyfazowe σ oraz lepkość dynamiczna η. Modernizacja torowiska tramwajoprzez Wisłę w Krako. Nawierzchnia prefabyrkowana torowiska łączy zalety prefabrykowanych płyt wielkowymiarowych z podlewem ciągłym szyny. Gdańsku. • przy planowaniu impregnacji należy uwzględnić „efektywną głębokość penetracji” oraz „minimalną zawartość substancji aktywnej”. betonowej oraz w kostce brukowej. Przykładem może być ok. Kocmyrzowską w Krakowie Impregnacja betonu za pomocą silanów (dokończenie ze str. remont torowiska na moście Powstańców Śląskich Fot. nowo wybudowany wiadukt Izydora Stelli-Sawickiego w ciągu al. Fot. co jest wynikiem reakcji chemicznych za- chodzących podczas przenikania do systemu porów. Przejazd tramwajowy z płyt prefabrykowanych przez ul. Krakowie. że: • absorpcję silanów można przewidzieć za pomocą pierwiastka kwadratowego czasu kontaktu. Ze względu na niewielką wysokość konstrukcji i stosunkowo mały ciężar. Jana Pawła w Krakowie tzw. Kocmyrzowską w Krakowie (fotografia 4). 4. Andreas H. natomiast do uszczelnienia styku płyty wykorzystano materiał bitumiczny Icosit KC FM. nawierzchnie te nadają się również doskonale do budowy linii tramwajowych na mostach i wiaduktach. Lubicz. Jana Pawła w Krakowie – fotografia 3) lub stalowej (np. co gwarantuje długotrwały efekt. Gertrudy. 50 odcinków wyremontowanych linii tramwajowych w całej Polsce. sprężyste mocowanie szyn w nawierzchni bitumicznej. • zarówno współczynnik hydrolizy. a mianowicie: trwałość i stabilność nawierzchni drogowej oraz doskonałe warunki mocowania sprężystego szyny. św.

.

.

maty węglowe (CFRP) maty węglowe (CFRP). żebra. strefy zagrożone wybuchami otwory wycinane w istniejących konstrukcjach Rodzaj stosowanego materiału FRP taśmy węglowe (CFRP). węglowych (CFRP) oraz aramidowych (AFRP). w skład których wchodzą materiały FRP (taśmy.TEMAT WYDANIA – Naprawa i ochrona konstrukcji budowlanych mgr inż. maty) oraz specjalnie dobrane kleje na bazie żywic epoksydowych. Często też wykonanie tradycyjnego wzmocnienia jest bardzo trudne lub wręcz technologicznie niemożliwe. do prac wzmacniających wykorzystuje się gotowe systemy FRP. maty węglowe (CFRP) maty aramidowe (AFRP) taśmy węglowe (CFRP) taśmy węglowe (CFRP). Gliwice ** Euro-Projekt siły ścinające strefy oddziaływania obciążeń udarowych. wykonanych na bazie polimerów węglowych. zmianie schematu statycznego (wprowadzenie dodatkowych podpór) lub wprowadzaniu dodatkowego zbrojenia w postaci elementów stalowych. „L” kształtki (CFRP) maty aramidowe (AFRP) maty węglowe (CFRP) taśmy węglowe (CFRP). maty szklane (GFRP). że doskonale sprawdzają się jako materiały wykorzystywane do wzmacniania konstrukcji narażonych na oddziaływania udarowe i wybuchy. Główne obszary zastosowania materiałów FRP w konstrukcjach żelbetowych Rodzaj konstrukcji Płyty. Włókna węglowe ze względu na bardzo wysokie parame** Politechnika Śląska. strefy zagrożone wybuchami Kratownice pręty rozciągane pręty ściskane i węzły taśmy węglowe (CFRP). strefy zagrożone wybuchami skręcanie Ściany siły rozciągające Aplikacja materiałów FRP Kompozyty włókniste FRP stosowane w budownictwie do wzmacniania konstrukcji inżynierskich bazują na włóknach: szklanych (GFRP). maty węglowe (CFRP) maty węglowe (CFRP) maty aramidowe (AFRP) radycyjne techniki wzmacniania konstrukcji polegają przede wszystkim na zwiększeniu wymiarów przekroju poprzecznego (dotyczyło to głównie przekrojów żelbetowych – dobetonowanie). Metoda ta zastępuje popularne w ostatniej dekadzie XX w.taśmy węglowe (CFRP) jących konstrukcjach Słupy siły rozciągające. Obecnie w Polsce systemy FRP dopuszczone są do stosowania w budownictwie na podstawie ważnych Aprobat Technicznych wydawanych przez Instytut Techniki Budowlanej lub Instytut Badawczy Dróg i Mostów oraz obowiązujących w Unii Europejskiej. siły rozciągające (strefy wsporniki oddziaływania momentów dodatnich i ujemnych) siły ścinające (strefy przypodporowe oraz strefy przekazywania obciążeń skupionych) strefy oddziaływania obciążeń udarowych. Jedną z nowych metod wzmocnienia elementów konstrukcyjnych jest zastosowanie doklejanego zbrojenia zewnętrznego w postaci taśm lub mat z kompozytów włóknistych FRP – Fibre Reinforced Plastic (lub Fibre Reinforced Polymer). Cecha ta powoduje. ze względu na wysokie parametry wytrzymałościowe oraz niższy niż w przypadku włókien węglowych i stali moduł sprężystości. Należy stosować wyłącznie produkty z danego systemu. Włókna aramidowe. stosowane są głównie do wykonywania wzmocnień konstrukcji murowanych. W przypadku konstrukcji betonowych i żelbetowych stosuje się je wówczas. Tomasz Bartosik** Wzmacnianie konstrukcji materiałami na bazie włókien węglowych. Wzmocnienia te wymagają wielu prac przygotowawczych i montażowych oraz zwykle długiego okresu pielęgnacji. Materiały kompozytowe zalecane są do wzmacniania niemal każdego rodzaju konstrukcji (tabela 1). aplikacje dodatkowego. maty aramidowe (AFRP) maty aramidowe (AFRP) taśmy węglowe (CFRP) maty węglowe (CFRP) 36 2 ’2007 (nr 414) . szklanych i aramidowych try wytrzymałościowe oraz bardzo wysokie moduły sprężystości stosowane są głównie do wzmacniania elementów betonowych i żelbetowych. Ze względu na specyfikę materiałów kompozytowych. Najczęściej wykorzystuje się je do zwiększenia nośności w konstrukTabela 1. ściskające siły poprzeczne strefy oddziaływania obciążeń udarowych. Włókna szklane. strefy zagrożone wybuchami otwory wycinane w istnie. jako jedyne z wymienionych polimerów cechują się wysoką wytrzymałością w kierunku prostopadłym do kierunku włókien. T Podciągi. kiedy beton podłoża charakteryzuje się małą wytrzymałością. Niedopuszczalne jest wykorzystywanie materiałów FRP i klejów z różnych systemów wzmacniających. poza wysoką wytrzymałością na rozciąganie. zewnętrznego zbrojenia w postaci płaskowników stalowych. powłoki Rodzaj oddziaływania/ /przypadki szczególne siły rozciągające (strefy oddziaływania momentów dodatnich i ujemnych) strefy oddziaływania obciążeń udarowych. szklanych i aramidowych. taśmy aramidowe (AFRP) maty węglowe (CFRP). Marta Kałuża* mgr inż.

Naprawa i ochrona konstrukcji budowlanych – TEMAT WYDANIA cjach żelbetowych i drewnianych. • występowania. naklejanie mat CFRP metodą na mokro (wet lay up) na powierzchni wzmacnianego elementu – maty o masie powierzchniowej 400 – 800 g/m2. co może prowadzić nie tylko do braku oczekiwanych rezultatów. 2. W przypadku stwierdzenia uszkodzeń elementów konstrukcji (np. 3. kominy. • grubości i stanu otuliny betonowej prętów zbrojeniowych. naklejanie wstępnie naprężonych wstęg AFRP na powierzchnię wzmacnianego elementu (fotografia 2b). rury i zbiorniki. Podczas określania stanu konstrukcji pod kątem planowanych robót remontowych związanych z aplikacją materiałów FRP. Czynne wzmocnienie: a) taśmami CFRP – elementy zginane. A4 – wzmocnienie na zginanie taśmami CFRP wklejonymi w bruzdy. bardzo ważna jest ocena: • wymiarów wzmacnianych elementów. pęknięć) niezwykle ważna jest prawidłowa ocena przyczyn ich powstawania. szklane. ściany. w zależności od potrzeb. • wytrzymałości betonu na odrywanie metodą „pull-off” (wymagania dotyczące wytrzymałości podłoża na odrywanie podano w tabeli 2). wklejanie taśm CFRP we wzmacniany element w bruzdy nacięte piłą diamentową. Najczęściej wzmacniane są belki. 1. aramidowe) w stanie suchym na powierzchni wzmacnianego elementu – maty o masie powierzchniowej do 400 g/m2. polegające na doklejeniu materiału wzmacniającego oraz czynne. • wilgotności betonu w miejscach przeznaczonych do aplikacji materiałów kompozytowych (w przypadku większości klejów wilgotność podłoża powinna być mniejsza niż 4% masowe). np. B3 – wzmocnienie na zginanie taśmą CFRP i na ścinanie matą CFRP (bez zakotwienia maty oraz z zakotwieniem maty w strefie ściskanej przekroju). Fot. słupy. • równości podłoża (wymagane jest. kratownice oraz konstrukcje obiektów specjalistycznych. aby na odcinku długości 2 m nie wystąpiły nierówności przekraczające 5 mm). Błędy w tej ocenie prowadzić mogą do przyjęcia niewłaściwej technologii naprawy. Naklejanie taśm CFRP na powierzchni elementu w strefie rozciąganej – wzmocnienie bierne a) b) Fot. rys. za pomocą stalowych blach kotwiących (po prawej) Ocena stanu istniejącej konstrukcji i technologia realizacji robót wzmacniających Przyjęcie rodzaju i sposobu wzmocnienia powinno być każdorazowo poprzedzone wnikliwą analizą stanu technicznego istniejącej konstrukcji. Przy wzmacnianiu konstrukcji materiałami kompozytowymi rozróżnia się dwa podstawowe typy wzmocnienia: bierne. rzadziej używane są do wzmacniania konstrukcji murowych oraz stalowych. w momencie bardzo szybkiego przyrostu momentu zginającego w pobliżu podpory. naklejanie mat FRP (węglowe. Taśmy oraz maty mogą być naklejane na elementy konstrukcyjne jednokierunkowo lub krzyżowane w różnych kierunkach. Jest to konieczne najczęściej w przypadku zastosowania dwóch warstw taśmy naklejonych na siebie. Dodatkowe kotwienie końców taśm CFRP: przy użyciu mat CFRP (po lewej). W przypadku wykonywania czynnego wzmocnienia wykorzystuje się: naklejanie wstępnie naprężonych taśm CFRP na powierzchnię wzmacnianego elementu (fotografia 2a). płyty. bądź inną przeszkodą. ale także spowodować powstanie kolejnych uszkodzeń. Na rysunku przedstawiono metody wykonania rożnego rodzaju wzmocnień biernych i czynnych. A3 – wzmocnienie na zginanie taśmą CFRP naklejoną na dolną bądź dolną i boczną powierzchnię belki. b) wstęgami AFRP – ściskane słupy Metody biernego wzmocnienia strefy zginanej i ścinanej w elementach zginanych: A1. B1. lub w sytuacji nagłego skrócenia taśmy ze względu na kolizję z otworem. W przypadku wzmocnień biernych stosuje się następujące sposoby aplikacji taśm i mat FRP: naklejanie taśm CFRP na powierzchnię wzmacnianego elementu (fotografia 1). B2. wymagane ze względu na niewystarczającą długość zakotwienia taśmy (fotografia 3). B4 – wzmocnienie na zginanie taśmą CFRP z jej zakotwieniem w strefie przypodporowej 2 ’2007 (nr 414) 37 . A2. usytuowania i rozwartości rys i pęknięć. polegające na wprowadzeniu dodatkowych wstępnych sił ściskających do układu. Ostatnio wprowadza się dodatkowe kotwienie końców biernie przyklejonych taśm. Fot.

nr partii itp. • bardzo dokładne wymieszanie składników kleju mieszadłem wolnoobrotowym (do 300 obr. dzięki bardzo dobrej stabilności kleju nie trzeba stosować żadnych pomocniczych podpór. a następnie jest on usuwany szpachelką. np.TEMAT WYDANIA – Naprawa i ochrona konstrukcji budowlanych Tabela 2. kielni lub specjalnego przyrządu (klej na taśmie powinien być ułożony w postaci daszka dwuspadowego. W celu poprawy przyczepności kolejnej warstwy. że może być stosowany do uszczelniania i ochrony konstrukcji betonowych. Nadmiar kleju usuwa się. stosując iniekcję ciśnieniową. polegające na wzmocnieniu elementu konstrukcji przez naklejenie taśm CFRP na jego powierzchnię. sprawdzić wilgotność podłoża (dopuszczalna wilgotność na głębokości do 20 mm w zależności od wymagań producenta kleju). Technologia stosowania materiałów kompozytowych FRP jest prosta i bardzo szybka. Prace przygotowawcze są identyczne. temperatura podłoża wyższa od temperatury punktu rosy o przynajmniej 3 °C). oleje. Przy wzmacnianiu matami elementów o ostrych krawędziach powinny one zostać wyoblone przed naklejeniem maty FRP. Długotrwała skuteczność działania preparatu wynika z aktywności żelu. aby świeży jeszcze klej wyciskany był z obu stron taśmy. 80% nośności po 24 h w temperaturze ok. 38 2 ’2007 (nr 414) . przygotować urządzenia niezbędne do kontroli temperatury powietrza i podłoża podczas klejenia i twardnienia kleju (temperatura powietrza w zależności od wymagań producenta kleju. przygotować instrumenty niezbędne do kontroli wilgotności względnej powietrza (dopuszczalna wilgotność względna powietrza w zależności od wymagań producenta kleju). • oczyszczenie i odtłuszczenie taśm specjalnymi preparatami. tak aby nastąpiło całkowite zalaminowanie włókien w żywicy epoksydowej). tłuszcze itp. Uszczelnienia i izolacje wykonane Radconem # 7 w Stanach Zjednoczonych 30 lat temu działają skutecznie bez napraw i konserwacji.0 MPa minimum 0. przy większych materiały PCC. tym wyższa będzie skuteczność wykonanego wzmocnienia. Im większy jest ten promień. wypełnić ewentualne rysy i pęknięcia w konstrukcji betonowej lub żelbetowej żywicą epoksydową. 23 °C po 7 dniach. frezowania lub inną gwarantującą właściwe przygotowanie powierzchni betonu. Wykonanie wzmocnienia za pomocą mat węglowych przebiega w podobny sposób. kiedy w otoczeniu są wolne jony wapnia. natomiast główne prace wzmacniające są następujące: przygotowanie i precyzyjne docięcie mat (należy zwrócić uwagę na przebieg włókien). 23 °C. aby nie napowietrzać mieszanki (należy uzyskać całkowicie jednorodną mieszankę). Wymagana wytrzymałość podłoża przy stosowaniu materiałów FRP Rodzaj materiału Taśmy węglowe (CFRP) Maty węglowe (CFRP) Maty aramidowe (AFRP) Maty szklane (GFRP) Wytrzymałość na odrywanie minimum 1. Minimalny promień wyoblenia wynosi 10 mm./min). Nanoszenie powłok malarskich na taśmy bądź maty nie wymaga żadnych dodatkowych zabiegów. i od tego czasu ma aprobatę techniczną IBDiM. bardzo dokładne wymieszanie składników kleju (żywica laminująca). Radcon # 7 otrzymał atest Państwowego Zakładu Higieny stwierdzający.5 MPa minimum 1. 24 stycznia br. Żel ten jest aktywny zawsze. Radcon # 7 do uszczelniania i ochrony betonu Radcon # 7 dostępny jest w Polsce od 2005 r. W ramach przeprowadzenia prac przygotowawczych należy: oczyścić podłoże z materiałów utrudniających przyczepność (stwardniały zaczyn cementowy. Prace technologiczne. przydatność do użycia. Większość klejów żywicznych osiąga ok. zaleca się odkurzyć podłoże bezpośrednio przed klejeniem taśm..) metodą piaskowania. wykonać ewentualne reprofilacje powierzchni wraz z wyrównaniem nierówności na obszarze aplikowania taśmy (przy mniejszych nierównościach stosuje się żywiczne szpachlówki systemowe. ułożenie ręczne maty na warstwie żywicy (za pomocą specjalnego wałka należy docisnąć matę do podłoża.2 MPa • rodzaju i stężenia soli szkodliwych dla materiału budowlanego (w uzasadnionych przypadkach). który środek tworzy w betonie po aplikacji. • naniesienie kleju na taśmę za pomocą szpachelki. można świeżo ułożoną matę posypać piaskiem kwarcowym. obejmują: • przygotowanie i precyzyjne docięcie taśm. co zapobiega powstaniu pęcherzy powietrza w spoinie pod taśmą). tynku. przy naprawach całopowierzchniowych materiały SPCC lub beton natryskowy). Większa liczba warstw mat może być nakładana metodą mokre na mokre. Przyjmuje się. jak taśm węglowych. prowadząc wałek wzdłuż włókien). i ma zdolność pęcznienia w kontakcie z wodą. dociskając taśmę wałkiem z utwardzonej gumy w taki sposób. mających kontakt z wodą przeznaczoną do spożycia. sprawdzić stan kleju: data dostawy. nanoszenie drugiej warstwy żywicy na wcześniej naklejoną matę i ponownie dociśnięcie jej wałkiem (żywica musi przesączyć warstwę włókien w macie. Sytuacja taka ma miejsce najczęściej w przypadku wzmacniania na ścinanie belek oraz przy wzmacnianiu słupów o przekroju prostokątnym. że pełną nośność kleje te osiągają w temperaturze ok. nanoszenie pędzlem żywicy laminującej na powierzchnię spoiny klejowej. przeprowadzić kontrolę wytrzymałości oczyszczonego podłoża metodą „pull-off” oraz kontrolę jego równości. • naklejenie taśmy na odkurzone podłoże.

Tkaniny aramidowe znajdują specjalne zastosowanie ze względu na ekstremalnie wysoką wytrzymałość i odporność na uderzenia.8 127 2.5 XX w. zniszczenie materiału następuje 2 ’2007 (nr 414) 39 .0 231 1. Włókna są umieszczone jednokierunkowo. Jest to związane z liniowym charakterem pracy. Właściwości różnych rodzajów włókien Włókno Typ Średnica Gęstość [µm] [kg/m3] Szklane Węglowe Aramidowe E S PAN PITCH Kevlar 49 Twaron 10 10 7 10 11. przejmujące naprężenia rozciągające lub ścinające. zatopionych w matrycy z żywicy epoksydowej. szwajcarski instytut badawczy EMPA zaczął prowadzić badania pod kątem zastosowania taśm w budownictwie. natomiast spoiwem jest najczęściej klej na bazie żywicy epoksydowej. Taśmy w budownictwie występują w postaci prefabrykowanych produktów kompozytowych. materiałami wybuchowymi. ponieważ są najtańsze. Zwykle taśmy są układane obok siebie. żelbetowych.Naprawa i ochrona konstrukcji budowlanych – TEMAT WYDANIA Andrzej Foremny* Kompozyty FRP do wzmacniania konstrukcji ką Wiar (wykorzystano technologię Sika CarboDur). które mają praktycznie taką samą wytrzymałość w kierunku poprzecznym jak podłużnym. słupy. Należy wówczas wykoWytrzymałość na rozciąganie [MPa] 3450 4300 3650 2400 3620 3600 Moduł Wydłużenie Younga przy zerwaniu [GPa] [%] 72 4. zawierających zawiesiny. Tkaninami wzmacnia się i naprawia zarówno zwykłe belki. drewnianych oraz murowanych. rzadziej aramidowe ze względu na wysoką cenę (ponad 200 zł/m2). Najczęściej przykleja się je na powierzchnię elementu. Zwiększają nośność konstrukcji i ograniczają odkształcenia. Taśmy można także przyklejać w głębi przekroju.49 1.9 12 2.76 2. Wyjątkiem są włókna aramidowe. Oprócz zalet kompozyty FRP mają też wady. Dzięki temu może powstać indywidualny system naprawczy do danej konstrukcji. ale jeśli jest mało miejsca.00 1. Stanowią one dodatkowe zbrojenie. Jest to dobry materiał ze względu na dużą wytrzymałość na ciśnienie wewnętrzne oraz na odkształcenia spowodowane obciążeniem z zewnątrz. kiedy to pod kierunkiem prof. takie jak kominy i zbiorniki.5 131 2. Wojciecha Radomskiego dokonano wzmocnienia stropu w Lubinie. Tkanina składa się z włókien ułożonych dwukierunkowo. W 1996 r. można je również naklejać warstwowo jedna na drugiej w ilości do 3 szt. jak i elementy o skomplikowanych kształtach. Uzyskano bardzo korzystne wyniki i w 1991 r. Bardzo korzystne jest stosowanie wzmocnień. wzdłuż taśmy. W połowie lat osiemdziesiątych XX w. a tym bardziej aramidowych. składających się z włókien węglowych.8 87 5. Istnieje duża dowolność montażu – tkaniny można łączyć z innymi tkaninami oraz taśmami na zakład. lotniczej i stoczniowej. nastąpił bardzo dynamiczny rozwój kompozytów włóknistych (FRP – Fibre Reinforced Polymers). W budownictwie stosuje się głównie taśmy z włóknami węglowymi. wstrząsami sejsmicznymi oraz w podporach wiaduktów. • AFRP (Aramid Fibre Reinforced Polymers) – kompozyty polimerowe wzmacniane włóknami aramidowymi (głównie Kevlar). w zależności od rodzaju włókien. jak i taśm. Miało to miejsce na moście w Ibach w Szwajcarii. • GFRP (Glass Fibre Reinforced Polymers) – kompozyty polimerowe wzmacniane włóknami szklanymi. Znajdują się one wtedy wewnątrz wzmacnianego przekroju. na 3 grupy: • CFRP (Carbon Fibre Reinforced Polymers) – kompozyty polimerowe wzmacniane włóknami węglowymi. nastąpiło pierwsze w historii wzmocnienie budowli przy użyciu taśm węglowych. Istnieje też możliwość wklejania taśm „na sztorc”.45 W Sprężanie taśm Źródło: S&P Reinforcement Taśmy kompozytowe Taśmy kompozytowe zostały wymyślone na potrzeby techniki kosmicznej. Najpowszechniej stosowane są tkaniny z włóknami węglowymi i szklanymi. a w roku następnym wzmocniony został most w Przemyślu nad rze* Politechnika Warszawska nać we wzmacnianym elemencie zagłębienie o szerokości i głębokości wklejanej taśmy. Stosowane kleje wykazują zwykle zbyt małą wytrzymałość na ścinanie i oderwanie i nie może być w pełni wykorzystana nawet wytrzymałość włókien węglowych. Materiały FRP możemy podzielić. Należą do nich: • brak fazy płynięcia plastycznego. Ich ilość i grubość zależy od wymaganej nośności oraz wymiarów wzmacnianego przekroju. najczęściej ortogonalnie. składających się zarówno z tkanin.45 1. stalowych. Stosuje się je w konstrukcjach zagrożonych zamachami terrorystycznymi. Taśmy wykorzystywane są do wzmacniania konstrukcji betonowych.54 2. Kluczową rolę ma tu również odporność na działanie mediów agresywnych oraz mała ścieralność w momencie przepływu mediów. Niewątpliwie zaletą tego rozwiązania jest dwustronne działanie kleju oraz brak możliwości odklejenia się taśmy. Tkaniny Tkaniny z FRP są jeszcze powszechniej stosowane niż taśmy.4 380 0. Składają się one z elementu nośnego (włókna w ilości 45 – 70% objętości kompozytu) oraz matrycy (spoiwa scalającego włókna). płyty. sprężonych. Warto również zwrócić uwagę na zastosowanie tkanin szklanych do wzmacniania zbiorników oraz rur. co ma miejsce w przypadku aplikacji powierzchniowej. technologia ta dotarła do Polski. Obecnie rolę elementu nośnego pełnią nowoczesne włókna (tabela). Matryca przekazuje obciążenia zewnętrzne na włókna oraz ochrania je przed szkodliwym wpływem czynników zewnętrznych. narażonych na uderzenia pojazdów ciężarowych.

Kościół ma bardzo bogate. Stanisława Biskupa (tzw. W czasie odbudowy poznańskiej katedry po II wojnie światowej fara pełniła rolę prokatedry. o łącznej wadze ok. Bardzo ważne są również koszty społeczne. Rzeczywiście włókna węglowe czy aramidowe są kilkakrotnie droższe od stali zbrojeniowej. Rusztowania zapewniły bezpieczeństwo oraz dostępność do wszystkich miejsc poddawanych renowacji. co pozwoliło znacznie zmniejszyć koszty montażu. co widać dobrze na przykładzie mostów. przy użyciu rusztowań wypożyczonych od firmy JACKBUD.5 tys. 180 °C traci swoje właściwości. który jest jednym z najcenniejszych zabytków architektury barokowej w Polsce. Specyfika miejsca wymagała wysokiej precyzji montażu. poprawy wytrzymałości złącza. Cechują się bardzo dobrymi właściwościami mechanicznymi i odporno- Przykład zastosowania rusztowań Blitz Rusztowania typu Blitz firmy LAYHER są obecnie stosowane przy renowacji wnętrza poznańskiego kościoła św. ścią na korozję. Najważniejszy jest sumaryczny koszt wykonania całej naprawy lub wzmocnienia. który w przypadku kompozytów FRP jest o wiele niższy niż tradycyjnych metod. Często pojawiają się zarzuty.in. • podatność na lokalne nierówności (taśmy muszą być przyklejane na równe podłoża. m2 rusztowań. Lekkość elementów oraz duży wybór rozwiązań systemowych przyczyniły się do szybkiego montażu i skrócenia czasu realizacji. trójnawowe i obszerne wnętrze. Wewnątrz fary ustawiono ok. a długość 55 m. żywica epoksydowa przy temperaturze ok. żelbetu. Fara została wybudowana przez jezuitów. dlatego też bardzo ważna jest ochrona przeciwogniowa konstrukcji. Lecha Czarneckiego (Politechnika Warszawska) Podsumowanie Kompozyty FRP znajdują bardzo szerokie zastosowanie we współczesnym budownictwie. Wysokość świątyni wynosi 34 m. poznańskiej fary). 2. 40 2 ’2007 (nr 414) . ale nie można brać pod uwagę tylko kosztu materiału. bez ostrzeżnia. mocniejszego spoiwa. 30 t. że nowoczesne materiały kompozytowe są drogie. Dalsze badania dotyczą m. Kluczową rolę pełni odpowiednie przygotowanie podłoża i warunki atmosferyczne. która zapewniła optymalne zaplecze materiałowe oraz wysoki profesjonalizm obsługi. Jej budowa. Warunkiem uzyskania żądanych właściwości jest jednak odpowiednia kultura wykonania i eksploatacji. Badania naukowe powinny iść w kierunku poprawy wytrzymałości kleju lub opracowania innego. Wzmacnianie mostów czy wiaduktów taśmami i matami FRP nie wymaga zamknięcia ich dla ruchu oraz trwa stosunkowo krótko. ponieważ obiekt jest zabytkowy i wydzielona część cały czas służy wiernym.TEMAT WYDANIA – Naprawa i ochrona konstrukcji budowlanych w sposób nagły. rozpoczęta w 1649 r. • wrażliwość na wysoką temperaturę. Najsłabszym elementem kompozytów FRP jest strefa połączenia z materiałem naprawianym. trwała z przerwami ponad 50 lat. Mimo skomplikowanego wnętrza budowli nie było konieczności użycia rusztowań modułowych. tak jak to ma miejsce w przypadku np. W wyniku zastosowania systemu rusztowań Blitz uzyskano optymalne warunki prowadzenia prac konserwatorskich. Opracowanie powstało w ramach przedmiotu „Inżynieria materiałów budowlanych” – prof. zagłębienia należy wyrównywać). Prace konserwatorskie rozpoczęto w grudniu 2006 r. Szybkość i łatwość montażu była możliwa dzięki zastosowaniu rozwiązań systemowych rusztowań ramowych typu Blitz firmy LAYHER. Rusztowania zmontowała firma Tomasza Kubińskiego ze Skoków..

.

2. a w efekcie niewielką głębokość wnikania. na warstwę grubości jedynie kilku milimetrów. aby nakładać farby krzemianowe na specjalny „podkład malarski”. 3. 150 °C przy ciśnieniu 5 atm. Szkło wodne żeluje w amorficzny żel krzemionkowy. farb organicznolub dyspersyjno-krzemianowych. Z kolei w przypadku zbyt dużej ilości szkła wodnego może ono dotrzeć aż do właściwego podłoża. z o. np. w przypadku stosowania systemów 42 2 ’2007 (nr 414) . niepotrzebny i często szkodliwy wzrost wytrzymałości (rysunek 3). gdy szkło wodne całkowicie przeniknie przez podkład malarski. należy dodać znaczne ilości dyspersji polimerów. jako „szkło wodne”. Założenie: optymalna ilość dostarczonego szkła wodnego jako spoiwa Dobre rezultaty można jednak uzyskać tylko wtedy. Takie roztwory zawierają nadmiar jonów OH– i dlatego reagują silnie alkalicznie. Od ok. Do wzmacniania kamienia naturalnego i tynku było ono stosowane przez krótki okres. Z roztworów szkła wodnego wytrąca się amorficzny żel krzemionkowy. Farbom krzemianowym przypisane zostało jednak określenie „farby mineralne”. Wytrzymałość podłoża mineralnego z podkładem malarskim w przypadku zbyt dużej głębokości wnikania szkła wodnego Zagrożenie tym zjawiskiem wzrasta wraz z nakładaniem kolejnych warstw renowacyjnych na istniejącej powłoce krzemianowej.TEMAT WYDANIA – Naprawa i ochrona konstrukcji budowlanych mgr Jacek Olesiak* Zasady stosowania farb krzemianowych w renowacji zabytków kowy („krzemionkuje”). A. Wzrost wytrzymałości podkładu malarskiego wynika z wcześniej opisanego tworzenia żelu krzemionkowego (rysunek 1). Rys. w przypadku nakładania niewystarczających ilości spoiwa nie można wykluczyć powstawania „profili łuskowych” – znanych z opisów wietrzenia kamieni naturalnych (rysunek 2). W celu uzyskania nadających się do magazynowania. 1300 °C. zawierający sól alkaliczną. jony sodowe i hydroksylowe wg reakcji: Na4SiO4 + 3H2O → 4Na+ + 3OH– + H3SiO4–. np. Szkło wodne jako spoiwo farb Warunkiem koniecznym „funkcjonowania” dwuskładnikowych farb krzemianowych jest mineralne. Szkło wodne wnika w wierzchnie warstwy ziaren podłoża i reaguje tam. Szkło wodne można uzyskać przez stopienie mieszaniny piasku kwarcowego i soli alkalicznych (węglanu sodu lub potasu) w temperaturze ok. S Wytwarzanie szkła wodnego Szkło wodne (alkalikrzemiany) to zbiorcze określenie dla szkliście twardniejących stopów alkalikrzemianów o zmiennym składzie oraz ich roztworów.o. Rys. W 1878 r. Podczas rozpuszczania krzemianu sodowego w wodzie uwalniane są: kwas krzemowy. jednoskładnikowych farb krzemianowych. W handlu dostępne są prawie wyłącznie „płynne szkła wodne”. a) b) zkło wodne zaliczane jest. podobnie jak cement lub wapno. Wytrzymałość podłoża mineralnego z podkładem malarskim w przypadku zbyt małej głębokości wnikania szkła wodnego jako spoiwa Rys. tzw. możliwość stosowania szkła wodnego w budownictwie.W. Po ostudzeniu i stwardnieniu stopu szkliste alkalikrzemiany określane są w języku potocznym. Keim zgłosił do opatentowania „farbę krzemianową” na bazie szkła wodnego. Zachodzi wówczas reakcja: SiO2+2Na2CO3→Na4SiO4+2CO2. 1840 r. Wytrzymałość podłoża mineralnego z podkładem malarskim przed (a) i po (b) naniesieniu farby krzemianowej. 1818 r. ponieważ z powodu swojej struktury cząsteczkowej i wielkości cząsteczek ma dosyć dużą lepkość. tak że zachodzi w nim niepożądany. tworząc żel krzemion* Remmers Polska Sp. który jednak nie ma mineralnej natury! Naukowiec Nepomuk Fuchs odkrył ok. farby „czysto” krzemianowe. wykonaną z chudej zaprawy przygotowanej z piasku kwarcowego o ostrym ziarnie i wapna. podejmowano pierwsze próby zastosowania szkła wodnego jako spoiwa farb. Z tego powodu istnieje zalecenie z pierwszych lat malowania farbami na bazie szkła wodnego. ze względu na rozpuszczalność w wodzie. który przypomina produkt reakcji preparatów do wzmacniania kamienia. Ze względu na niską stabilność tego spoiwa. 1. do lat sześćdziesiątych XX wieku można było oferować farby krzemianowe wyłącznie jako układy dwuskładnikowe. tzw. do spoiw nieorganicznych. które uzyskuje się przez rozpuszczenie „stałego szkła wodnego” w przegrzanej wodzie. porowate i chłonne podłoże. tzn.

0600 826 131. z o. Łódź – 0660 428 412. że wartości podawane w instrukcjach technicznych z reguły nie dotyczą kolejnych powłok i powłok renowacyjnych. faks (061) 816 81 34 http://www. Nieraz uzasadniane jest to dobrymi właściwościami techniczno-wilgotnościowymi (zdolność dyfuzji pary wodnej. udokumentowane i opisane w literaturze fachowej. W efekcie już przy nakładaniu pierwszej powłoki istnieje ryzyko tworzenia niekorzystnych profili wytrzymałości (rysunek 6). warunki te wyraźnie się pogarszają. kapilarność) charakterystycznymi dla dwuskładnikowych farb krzemianowych.remmers. na kamieniu naturalnym i miękkich tynkach (np. Świdnica – 0663 750 594. Inną niekorzystną cechą farb krzemianowych jest to. Kielce – 0605 487 516. Omówione zagrożenia i procesy oraz konkretne przykłady. Warszawa – 0601 370 688. Poznań – 0601 777 301. Bydgoszcz – 0609 877 888. Częstochowa – 0602 386 911. ul. ze względu na „historyczny charakter” szkła wodnego jako spoiwa. akrylowe i wapienne • żywiczne powłoki posadzkowe • chemoodporne powłoki ochronne. Funcosilu Historic Kalkfarbe (patrz „Zaprawy i farby wapienne do prac renowacyjnych”. Koszalin – 0604 414 858. że parametry techniczno-wilgotnościowe mianowej REMMERS POLSKA Sp.pl. Wytrzymałość podłoża po drugim naniesieniu farby krzemianowej na wcześniej wykonaną powłokę W przypadku obiektów zabytkowych tego typu zagrożenie stanowi szczególnie duże niebezpieczeństwo.Naprawa i ochrona konstrukcji budowlanych – TEMAT WYDANIA powłokowych na bazie tego samego spoiwa krzemianowego (rysunek 4 i 5). W ten sposób pory są zwężane i uszczelniane. gdzie już wcześniej je raz zastosowano. aby nakładać „miękkie na twarde”. W wyniku nakładania każdej kolejnej powłoki i uszczelnienia powierzchni spowodowanego przez wytrącanie się żelu krzemionkowego.zauważa się przy tym skiego po naniesieniu farby krze.w ogóle. Sowia 8 tel. których autentycznie mineralny skład i pełna odwracalność technologiczna nie stwarza jakiegokolwiek zagrożenia dla malowanego podłoża. renowacji elewacji. nr 9/2005). Wrocław – 0603 633 779. gdyż wraz z utratą powierzchniowej warstwy traci się dużą część informacji dotyczącej pierwotnej stratygrafii. dwuskładnikowe farby krzemianowe. problemy i szkody. odnoszą się tylko do powłoki nakładanej po raz pierwszy. ważnego w konserwacji zabytków. Rys. Legnica – 0602 156 361. Wytrzymałość podłoża mineralnego bez podkładu malar.o.pl Materiały i systemy firmy REMMERS są znane i stosowane od ponad 50 lat. farb krzemianowych na bazie szkła wodnego. 4. Gdynia – 0501 391 313. Olsztyn – 0663 759 770. W zaskakujący sposób „krzemionkowanie” – pomimo zagrożeń związanych z nim w przypadku farb – często nadal oceniane jest jako „pozytywne”. obiekty przemysłowe. co łamie zasadę tynkarską. Oferujemy pomoc w doborze technologii i bezpłatne doradztwo techniczne. Żagań – 0691 505 619 2 ’2007 (nr 414) 43 . Rybnik – 0691 505 614. Można więc uznać. co bardzo często prowadzi do niekorzystnych zmian wizualnych (przenikania „rdzy”). Nasza oferta obejmuje: • preparaty do iniekcji przeciw wilgoci podciąganej kapilarnie • mineralne zaprawy uszczelniające • bitumiczno-polimerowe hydroizolacje grubowarstwowe • systemy tynków renowacyjnych • zaprawy do naprawy betonu • pasty czyszczące do kamienia i cegły • impregnaty wzmacniające i hydrofobizujące • zaprawy do uzupełniania ubytków i spoinowania • farby silikonowe. Organizujemy szkolenia w dziedzinie hydroizolacji. 6. Obecnie farby krzemianowe stosowane są na ogół bez podkładu malarskiego. 62-080 Tarnowo Podgórne. naprawy betonu i wykonywania posadzek żywicznych. gmachy urzędów i budynki mieszkalne. np. jak i liczne budowle inżynierskie. „Materiały Budowlane”. im bardziej miękkie jest podłoże. Ze względu jednak na właściwości techniczne związane z „krzemionkowaniem” nie powinny być one nakładane tam. Jednocześnie wzrasta wytrzymałość przesyconej. (061) 816 81 00. Na naszej liście referencyjnej znajdują się zarówno czołowe zabytki europejskie. że stosowanie farb krzemianowych np. niezależnie od tego. podane w instrukcjach technicznych. że nie spełniają one warunku odwracalności. Rzeszów – 0507 147 706. są szczególnie cenione z punktu widzenia konserwacji zabytków. Zagrożenie tworzeniem łusek jest tym większe. przypowierzchniowej strefy. 0663 750 162. Takich ograniczeń nie ma w przypadku stosowania farb wapiennych. Podczas stosowania farb krzemianowych na kamieniu naturalnym powstaje dodatkowe zagrożenie: związki żelaza obecne w podłożu mogą zostać uruchomione w wyniku alkalicznego odczynu farby. Przedstawicielstwa w Polsce: Białystok – 0663 750 842. 0601 370 415. Jelenia Góra – 0605 267 579. Nie Rys. Lublin – 0602 458 237. wapiennych) jest oceniane bardzo krytycznie. Szczecin – 0663 759 092. e-mail:budowle@remmers. 0 663 758 060. Wytrzymałość podłoża po pierwszym naniesieniu farby krzemianowej na wcześniej wykonaną powłokę krzemianową Rys. kamień czy inne podłoże mineralne. czy jest nim tynk. Wniosek: niezawierające tworzyw sztucznych. Przy każdym kolejnym cyklu roboczym szkło wodne wnika w podłoże i w porach wytrąca się żel krzemionkowy. Nadmiernie wzmocniona warstwa powierzchniowa może się w dłuższym czasie odspajać w postaci łusek. Kraków – 0602 767 827. sprawiają. 5.

we współpracy z przedsiębiorstwem budowlanym DOMBUD. Pozwoliło to na ustabilizowanie konstrukcji rusztowania. 10 m. Rusztowanie Layher Blitz umożliwiające wykonanie izolacji termicznej zbiornika Fot. 2. które omówimy w tym artykule. współpraca firmy Budosprzęt z firmami partnerskimi zaowocowała kilkoma ciekawymi realizacjami. we współpracy z firmą Inox Instal. wykonała platformę roboczą o powierzchni ok. W przypadku remontu filarów wiaduktu nad torami PKP w Jastrzębiu Zdroju przy al. Wiadukt Jastrzębie 2 44 2 ’2007 (nr 414) . Do wykonania sufitów podwieszonych zamontowano (za sceną. 5. Prace montażowe utrudniał stalowy pomost komunikacyjny usytuowany na drodze rusztowania na wysokości ok. Zastosowano rusztowanie Layher Blitz 70. zamontowała rusztowania Layher Blitz 70 o wysokości roboczej 22 m. natomiast przy budowie platformy dźwigary kratowe z wyłożeniem oraz przerzuty podestów. mimo okresu zimowego. na wysokości 9 m) platformę roboczą o powierzchni 50 m2. Kolumny rusztowań połączono dźwigarami kratowymi i wyłożono podestami na całej powierzchni. Jako dźwigary zastosowano profile stalowe IN400 bezpośrednio podpierające prefabrykowane belki WBS.TEMAT WYDANIA – Naprawa i ochrona konstrukcji budowlanych Zastosowanie rusztowań w pracach budowlanych ostatnim czasie. W celu maksymalnego zbliżenia rusztowania do ścian zastoso- wano rusztowanie Layher Blitz 100 i konsole. 4. Platforma robocza pod zbiornikiem nowej warzelni na terenie Browarów Tyskich wanie wolno stojące (gdyż nie można było zakotwić rusztowań do ścian zbiornika) o wysokości roboczej 16 m. W celu wykonania instalacji pod zbiornikiem nowej warzelni na terenie Browarów Tyskich firma Budosprzęt. 1. 3. Wiadukt Jastrzębie 1 Fot. Kolumny rusztowania połączono przerzutami podestów. Do wykonania tynków na ścianach wewnętrznych w Centrum Kultury w Chorzowie firma Budosprzęt. Przy budowie filarów wiaduktu wykorzystano również deskowania dostarczone przez firmę Budosprzęt. 100 m2 na wysokości 3. Piłsudskiego (fotografia 4 i 5) zastosowano podpory mostowe trójjarzmowe H20 stężone odpowiednio ze sobą rurami stalowymi (dwa rzędy podpór pod przęsłem środkowym oraz po jednym rzędzie pod przęsłami skrajnymi).5 m (fotografia 1). umożliwiającą wykonanie polichromii na ścianach i sklepieniach. Rusztowania Layher Blitz 100 z platformami w Bazylice Królowej Jadwigi Fot. z dodatkowymi wieżami na całej długości stężonymi rurami stalowymi z rusztowaniem głównym. Natomiast w celu wykonania izolacji termicznej zbiorników (fotografia 2) zmontowano ruszto- W Fot. W celu przekazania obciążeń z górnej części rusztowania na dolną dodatkowo podparto pomost wykorzystując rury stalowe i podstawy śrubowe w osiach pól rusztowania. Fot. W Bazylice Królowej Jadwigi w Dąbrowie Górniczej zmontowano platformę na wysokości roboczej 16 m (fotografia 3).

.

czyli karzeł) to jednostka długości równa jednej miliardowej metra (10 –9 m). Rozwój nanotechnologii wpływa m. State-of-the-art report 2003. Dzięki nanorurkom można także wzmacniać ceramikę oraz metale. przy czym jest znacznie tańsza.in. materiałoznawstwo. została opracowana przy użyciu nanotechnologii przez profesora Garetha Thomasa z University of California (Berkeley). Celem nanotechnologii jest wykorzystanie właściwości materiałów na poziomie atomowym do uzyskania doskonalszych cech fizycznych. N Wenzhong Zhu. Laboratorium Materiałów Uniwersytetu w Helsinkach zaproponowało Katedrze Inżynierii Materiałów Budowlanych Poiltechniki Warszawskiej współpracę nad modyfikacją betonu nanorurkami węglowymi w celu otrzymania samozagęszczalnego betonu wysokiej wytrzymałości. Symulacje badań cech wytrzymałościowych nanorurek (www.in. tzw.nasa. Universtiy of Paisley. Z tego względu stal MMFX2 osiąga lepsze właściwości mechaniczne niż inne stale wysokowytrzymałościowe. na takie dziedziny techniki.gov) 46 2 ’2007 (nr 414) . 1. które zachowują się do Fot. m. np. Stal ta wyka- Fot. Dzięki swoim właściwościom omawiana stal cieszy się dużym zainteresowaniem w USA. chemicznych i biologicznych. RILEM CC197-NCM przygotowanym przez * Politechnika Warszawska zuje odporność na korozję. Ze względu na bardzo duży stosunek długości do średnicy i zbliżone rozmiary do CSH. School of Engineering and Sciences. wyższą wytrzymałość na rozciąganie. ciągliwość i wytrzymałość zmęczeniową. materiałach ceramicznych. zbliżoną do sklejki. Na fotografii 1 przedstawiono symula- Stal MMFX2 Stal MMFX2 (fotografia 2). Dodanie 5% masy zawierającej nanorurki do matrycy polimeru znacznie zmniejsza przepuszczalność powstałych z niej kompozytów. medycyna. takie jak nanoporowe komponenty krzemianowe i aerożel.TEMAT WYDANIA – Naprawa i ochrona konstrukcji budowlanych Katarzyna Danielewska.* Anna Pszczółkowska*. Na świecie środki przeznaczone na badania i rozwój nanotechnologii rosną z roku na rok. Tomasz Górecki* Nanotechnologia w budownictwie cję badań cech wytrzymałościowych nanorurek. robotyka. zwiększa ich odporność ogniową i właściwości mechaniczne. 2. Zalicza się do niej działania na elementach mniejszych niż 100 nm. Izolacje Ważnym obszarem rozwoju nanomateriałów są izolacje. niedostępne dotąd możliwości. zbliżoną do odporności stali nierdzewnej. elektryka. nanorurki w hydratyzowanym zaczynie cementowym mogą utrudniać powstawanie i rozwój rys w betonie. zaś nanotechnologia to technologia zajmująca się zagadnieniami na poziomie budowy atomu. elektronika. O przykładach naturalnych systemów możemy przeczytać w raporcie Application of Nanotechnology in Construction. Prowadzi się wiele badań zastosowania nanotechnologii w polimerach. jak informatyka. które mogą być przydatne w modyfikacji rozwiązań materiałowych. Stal MMF2 Nanotechnologia naśladująca naturę Niektóre nanotechnologie mają na celu skopiowanie lub naśladowanie materiałów naturalnych. japończyk Sumoi Iijima oglądając za pomocą mikroskopu elektronowego (w Laboratorium Badań Podstawowych Firmy NEC w Tsukubie w Japonii) próbkę rozmazanej sadzy.nas. John C Gibbs and Peter JM Bartos. ACM Centre. metalach i betonach. których struktury zostały zoptymalizowane przez wiele milionów lat ewolucji. Wykorzystanie nanotechnologii może prowadzić do rewolucyjnego ulepszenia wielu produktów i procesów oraz otwiera zupełnie nowe. Jej właściwości umożliwiają dłuższy okres użytkowania w środowisku agresywnym i w efekcie obniżają koszty konstrukcji. Nanometr (od greckiego słowa nanos. USA. podobnie jak jej zastosowanie w produktach komercyjnych. dostrzegł w niej dziwne nici o rozmiarach rzędu nanometrów. natomiast dodanie 15% objętości nanorurek do tlenku glinowego zwiększa przewodność elektryczną o 13 rzędów wielkości. produkowana przez firmę MMFX Steel Corp. Marynarki Wojennej oraz Departamentów Transportu różnych stanów. anotechnologia to nowa metoda podejścia do projektowania i wytwarzania materiałów przez modyfikację ich mikrostruktury na poziomie nanometrycznym. Federalnej Administracji Autostrad. W porównaniu ze zwykłą stalą węglową ma zupełnie inną strukturę w skali nano. nanorurki (carbon nanotubes – CNTs). Celem artykułu jest przedstawienie możliwości. Nanorurki W 1991 r.

1. Powłoki i materiały do napraw Przez wprowadzanie nanocząsteczek lub nanowarstw w pokrycia można ulepszyć ich właściwości i rozszerzyć zastosowanie.88 mld euro na rozwój inteligentnych materiałów budowlanych. Charakteryzują się one małą gęstością i dużą porowatością.Naprawa i ochrona konstrukcji budowlanych – TEMAT WYDANIA dziesięciu razy lepiej niż konwencjonalne izolacje. produkowana w średniowieczu. Wykorzystane są np. które można będzie nanieść na dowolną powierzchnię. Klej można stosować bez użycia podkładu. większą gęstość i lepPrzykłady istniejących impregnatów i powłok Rodzaj powłoki Powłoki na powierzchniach szklanych Powłoki na powierzchniach różnych Działanie powłoki – samoczyszczące – termoizolacyjne – antyrefleksyjne – łatwo czyszczące. fotokatalitycznego. w tym antygraffiti – bakteriobójcze – utwardzające – ochronne – antykorozyjne – farby o zwiększonej trwałości Inne zastosowanie NANO-HOUSE to dom przyszłości – wykorzystujący nowoczesne materiały budowlane opracowane dzięki nanotechnologii. Pracują one w sposób zbliżony do fotosyntezy. Szkło samoczyszczące Samoczyszczące szkło „Activ” firmy Pilkington zostało pokryte specjalną warstwą grubości 50 nm. Inne mogą zmieniać kolor na komendę lub generować elektryczność w ciągu dnia. Inne przykłady zastosowania nanotechnologii: twarde i wytrzymałe powłoki nanokrystaliczne wytwarzane z aluminium i tytanu oraz pokrycia nanoceramiczne wykazujące od 4 do 6 razy większą odporność na zużycie i dwukrotny wzrost wytrzymałości w porównaniu z ceramiką konwencjonalną. likwidując konwekcję i obniżając całkowite przewodnictwo cieplne. Powłoki tworzy się. jest nieprzepuszczalny. Podczas wiązania powstają w nim drobne nanostruktury. ich dużej liczby i małych wymiarów (10 – 100 nm). efektywność cieplna. • stal damasceńska. firma ITALCEMENTI pokryła 6750 m2 nawierzchni drogowej na przedmieściach Mediolanu mieszanką betonową na bazie cementu Podziękowania Artykuł powstał w ramach przedmiotu Inżynieria Materiałów Budowlanych. który można wykorzystać w tunelach. ma mniejszy skurcz. Jednym z produktów nowej generacji przeznaczonych do naprawy betonu jest Emaco Nanocrete firmy BASF Construction Chemicals Polska Sp. gdy istotne były bardzo dobre właściwości termiczne. z o. • baterie słoneczne zbudowane z nanokryształów dwutlenku tytanu pokrytych barwnikami organicznymi. w oknach do odbijania promieniowania cieplnego lub w innych rozwiązaniach oszczędzających energię. Lechowi Czarneckiemu za cenne uwagi i sugestie podczas przygotowywania artykułu. znana z twardości. Zachęcona tymi wynikami Unia Europejska przeznaczyła w 2004 r. co jest niemożliwe w przypadku materiałów tradycyjnych. Powłoki zawierające srebrny nanoproszek zapewniają ochronę antybakteryjną.o. W procesie fotokatalitycznym nanocząsteczki TiO2 reagują z promieniowaniem ultrafioletowym pochodzącym z naturalnego światła dziennego i rozkładają zanieczyszczenia organiczne. W 2003 r. która działa dwuetapowo. Bardzo dobre właściwości izolacyjne tych materiałów wynikają z unikalnego kształtu porów. materiały budowlane o właściwościach oczyszczających powietrze pod wpływem słońca i deszczu. Zastosowano również nanoproszki czyszczące powłoki oraz chroniące szyby przed promieniami UV. Zastosowane w nim materiały reagują na sygnały z otoczenia. Są bardziej efektywne od baterii słonecznych starego typu oraz działają nawet w pochmurne dni. Badania wykazały spadek poziomu CO2 nawet o 60% w zależności od warunków pogodowych. które praktycznie eliminuje wymianę energii w gazie. które wnikają w pory materiału (zbyt małe dla tradycyjnych wypełniaczy) i klinują się w nich. Podobny eksperyment przeprowadzono we Francji. stworzony przez Australian Commonwealth Scientific and Research Organization (CSIRO) i University of Technology w Sydney (UPS). czyniąc ją użyteczną w nocy. a wykorzystujące nanocząsteczkowe złoto mają właściwości dezodorujące. Jako przykład można podać farbę. takie jak benzen. Autorzy dziękują Kierownikowi przedmiotu. Wykazuje on lepszą przyczepność. że poziom tlenków azotu na ścianie pokrytej zaprawą tynkarską na bazie cementu fotokatalitycznego był o 20 do 80% niższy niż na powierzchni ze zwykłego cementu. Naukowcy z University of California pracują nad elastycznymi bateriami słonecznymi. szą kompatybilność z betonem oraz większą tiksotropię w porównaniu z innymi zaprawami naprawczymi. prof. gdzie okazało się. wykładanego na Wydziale Inżynierii Lądowej Politechniki Warszawskiej. minimalna grubość izolacji. Powłoki tworzone przy użyciu nanotechnologii (tabela) mogą być wykorzystane do selektywnego odbijania i przesyłania światła o różnej częstotliwości. która alarmuje o wycieku gazu lub przebiciu elektrycznym. które rozkładają tlenki azotu i inne toksyczne substancje. zawdzięczała swoje właściwości nanorurkom. 2 ’2007 (nr 414) 47 . Firma SKANSKA pracuje nad betonem niszczącym spaliny. • klej do glazury o bardzo dużej wytrzymałości opracowany przez firmę Degussa. używając nanocząsteczek albo formując warstwy metali i dielektryków. Cząsteczki gazu wewnątrz porów doświadczają zjawiska znanego jako efekt Knudsena. Dzięki właściwościom hydrofilowym powłoki woda deszczowa równomiernie spływa i zmywa brud. większą wytrzymałość na rozciąganie i mniejsze skłonności do zarysowań. Do dziś materiały te wielokrotnie stosowano jako izolację.

max 50 mm (sufity). molo. przywraca środowisko wysokiego pH w celu aktywnej pasywacji stali oraz zawiera aktywne inhibitory korozji. max 80 mm (sufity). Emaco® Nanocrete zastosowano do naprawy konstrukcyjnej i reprofilowania belek i słupów w hotelu Grand w Warszawie. z o. fc > 18 MPa po 24h E > 20 GPa. Zaprawy Emaco® Nanocrete można stosować do napraw m. • Emaco® Nanocrete AP – jednoskładnikowy preparat gruntujący zabezpieczający na bazie cementu do stali zbrojeniowej i jednocześnie klejąca zaprawa sczepna stosowana przed nałożeniem Emaco® Nanocrete R2 i R3. linię produktów wykorzystującą nanotechnologię stosowaną – Emaco® Nanocrete do napraw betonu. po PCI Nanolight i PCI Nanofug do klejenia i spoinowania okładzin ceramicznych. rur.. płyt nośnych jezdni. spoin i pokryć wodoszczelnych konstrukcji mostów i wiaduktów. kolektorów oraz wszystkich konstrukcji podziemnych. R3 grubość warstwy min 5 mm. wysoka odporność na karbonatyzację i siarczany reprofilacyjna zapra. tel. R3 klasa wg PN-EN 1504-3 Inne grubość warstwy min 3 mm. wałów nadmorskich i zbiorników retencyjnych wielkich budowli morskich i konstrukcji rezerwuarów wody. powstających podczas twardnienia zaprawy.pl Struktura stwardniałej zaprawy Emaco® Nanocrete Naprawa słupa za pomocą zaprawy Emaco® Nanocrete 48 2 ’2007 (nr 414) . tuneli.EMACO® NANOCRETE BASF Construction Chemicals Polska Sp. 061/845 10 40 fax 061/845 10 36 www. zapewniając dalszą ochronę stali. Są to: • Emaco® Nanocrete R2.lekka konstrukcyjna wa naprawcza zaprawa naprawcza fc > 25 MPa fc > 35 MPa E > 15 GPa. mrozoodporność. Emaco® Nanocrete AP. R3 i R4 – jednoskładnikowe workowane zaprawy naprawcze do napraw konstrukcyjnych i niekonstrukcyjnych.: elewacji i balkonów budynków mieszkalnych. stacji uzdatniania wody i obiektów kanalizacyjnych w agresywnym środowisku wysokosiarczanowym. 100 mm (ściany) prefabrykowanych płyt elewacyjnych.basf-cc. wprowadza na rynek kolejną. chłodni kominowych i kominów. jednoskładnikowy zabezpieczający aktywny preparat gruntujący na bazie cementu do stali zbrojeniowej.o. filarów wsporczych i belek oraz barier. 75 mm (ściany) Moduł elastyczności. w tym: wytrzymałość na rozciąganie i ściskanie. E < 15 GPa. R4 przyczepność > 2 MPa po 50 cyklach zamrażania. Charakterystykę zapraw naprawczych Emaco® Nanocrete przedstawiono w tabeli. Emaco® Nanocrete R3 Rodzina produktów Emaco® Nanocrete Charakterystyka zapraw naprawczych Emaco® Nanocrete R4 ciężka konstrukcyjna zaprawa naprawcza fc > 60 MPa. BASF Construction Chemicals Sp.in. z o. Może być on również używany jako wysokowytrzymała zawiesina sczepna do zapraw naprawczych Emaco® Nanocrete. filarów wsporczych i belek konstrukcji parkingów wielopoziomowych. Wprowadzenie do zaczynu cementowego modyfikatorów polimerowych oraz Cecha R2 Ogólna charakterystyka Wytrzymałość na ściskanie (po 28 dniach) technologia nowej generacji odpowiednio dobranych dodatków nieorganicznych powoduje zwiększenie gęstości i zmniejszenie ilości mikrodefektów w strukturze zhydratyzowanej oraz na powierzchni rozdziału stwardniały zaczyn cementowy/mikrokruszywo.o. Dodatkowe mikrozbrojenie włóknami o żebrowanej powierzchni i nerkowatym przekroju eliminuje ryzyko powstania rys w wyniku naprężeń skurczowych. Efektem tej modyfikacji są bardzo dobre parametry techniczne. przyczepność do podłoża.

Do badań nasiąkliwości powierzchniowej zabezpieczono tylko jedną powierzchnię próbki. masowej i czasu wnikania kropli wody w powierzchnię cegieł. zwana też kapilarną. Ocenia się go m. Wyraża się ją w kg/m2 i oznacza po określonym czasie. czyli niezwilżalności. porównując ją z nasiąkliwością takiej samej próbki bez hydrofobizacji. malowania lub przez zanurzenie. niepoddanych hydrofobizacji. tn – czas absorpcji przez powierzchnię próbki bez hydrofobizacji [min]. natrysk i malowanie zestawiono w tabeli 4. W celu obliczenia wskaźnika absorpcji kropli wody przez badaną powierzchnię korzystano z następującego wzoru: WA(%) = tn 100% tx Materiały i metody badań Do badań efektywności preparatów do hydrofobizacji w odniesieniu do nasiąkliwości powierzchniowej * Politechnika Świętokrzyska gdzie: np – nasiąkliwość powierzchniowa [kg/m2]. Wyniki badań nasiąkliwości masowej próbek cegieł bez i po hydrofobizacji przez zanurzenie powierzchni próbek w preparacie. Przed nałożeniem preparatu próbki zostały wysuszone do stałej masy w temperaturze 70 °C ± 5 °C w suszarce laboratoryjnej. która w dalszych badaniach stykała się z wodą. Badanie czasu wnikania kropli wody przez powierzchnię cegieł z naniesionym preparatem przedstawiono na fotografii. bez i po hydrofobizacji. Ze względu na ograniczone możliwości pobrania próbek z obiektu przeprowadzono porównawcze badania modelowe dotyczące wpływu sposobu nanoszenia preparatów do hydrofobizacji na powierzchnię cegły na efektywność ich działania. jest to nasiąkliwość materiału oznaczona jako podciąganie kapilarne wywołane przez przenikanie wody do powierzchni próbki stykającej się z wodą. Zbadano także nasiąkliwość powierzchniową kolejnych trzech próbek. a w tabeli 5 wyniki badań czasu wnikania kropli wody w powierzchnię cegły bez i po hydrofobizacji przez zanurzenie powierzchni w preparacie. 2 ’2007 (nr 414) 49 . Preparatem do hydrofobizacji zabezpieczono po 3 próbki metodą natrysku. Jako wynik przyjęto średnią arytmetyczną z 20 pomiarów dla każdej metody nanoszenia preparatów do hydrofobizacji. Badania skuteczności działania preparatów do hydrofobizacji powierzchni cegieł oceniono również na podstawie wskaźnika absorpcji kropli wody. Badania przeprowadzono na dwóch próbkach cegieł o powierzchni 24 cm2 i grubości 6 cm w przypadku każdej metody nanoszenia preparatu do hydrofobizacji. Nasiąkliwość powierzchniową próbki bez i po hydrofobizacji obliczono ze wzoru: np = mw − m s F ydrofobizacja powierzchni materiału polega na nadaniu jej właściwości odpychania wody. Pomiar nasiąkliwości przeprowadzono po 6 i 24 h. Nasiąkliwość powierzchniowa. na podstawie obserwacji zachowania się wody na zhydrofobizowanej powierzchni. na podstawie porównania nasiąkliwości powierzchniowej wodą powierzchni materiału bez i po hydrofobizacji. Wyniki badań W badaniach zastosowano cztery preparaty do hydrofobizacji oznaczone od 1 do 4 oraz preparat wzmacniający oznaczony 5. mw – masa wilgotnej próbki [kg].5 cm. Na powierzchnię próbek cegieł. Zdzisława Owsiak* Badanie efektywności hydrofobizacji powierzchni cegieł zastosowano próbki sześcienne o boku 6 cm wycięte z cegieł klasy 15. w odległości co 1 cm kropla. F – powierzchnia próbki stykająca się z wodą [m2]. Badania efektywności hydrofobizacji dotyczyły bardzo zniszczonego obiektu konserwatorskiego. naniesiono po 20 kropli wody destylowanej o masie 0. Nasiąkliwość powierzchniową próbek po hydrofobizacji oceniono.Naprawa i ochrona konstrukcji budowlanych – TEMAT WYDANIA dr inż.in. w którym największą grupę materiałów budowlanych stanowiły cegły. Po jednej dobie wykonano badania gdzie: WA – wskaźnik absorpcji kropli wody [%] tx – czas absorpcji przez powierzchnię zhydrofobizowaną próbki [min].in. Próbki wysuszono do stałej masy w temperaturze 70 ± 5 °C. Wyniki badań nasiąkliwości powierzchniowej próbek bez i po hydrofobizacji różnymi preparatami i różnymi metodami zestawiono w tabelach 1 do 3. a następnie po 3 i 7 dniach. Badania skuteczności działania preparatów do hydrofobizacji powierzchni cegieł ocenia się również na podstawie wskaźnika absorpcji kropli wody. natrysk i malowanie. Efekt hydrofobizacji oceniono na podstawie wyników badań nasiąkliwości powierzchniowej. Po 24 h zbadano nasiąkliwość powierzchniową próbki po hydrofobizacji. Z wyników uzyskanych w przypadku próbek bez i po hydrofobizacji obliczono średnią arytmetyczną. Zastosowano trzy sposoby nanoszenia preparatów: natrysk. Mierzono czas potrzebny na całkowitą absorpcję kropli wody przez powierzchnię zhydrofobizowaną (tx) i przez powierzchnię bez hydrofobizacji (tn). malowanie i zanurzenie powierzchni w preparacie. który określa się na podstawie czasu wnikania kropli wody w powierzchnię materiału bez i po hydrofobizacji. H wnikania kropli wody w hydrofobizowaną powierzchnię.02 g każda za pomocą mikropipety automatycznej z wysokości 0. ms – masa suchej próbki [kg]. Efekt hydrofobizacji określa się m.

34 11.36 11.773 11.073 13.206 0.906 15. najmniej zwiększyła się nasiąkli- Hydrofobizujący 1 Hydrofobizujący 2 Hydrofobizujący 3 Hydrofobizujący 4 Wzmacniający 5 Bez hydrofobizacji Tabela 4.201 8.806 3 dniach 7.021 – 0.249 0.323 15.56 13.21 2. Zestawienie wyników badań nasiąkliwości powierzchniowej bez i po hydrofobizacji – zanurzenie powierzchni próbki Rodzaj preparatu Ilość preparatu [kg/m2] 2.987 7 dniach 13.30 – 14.646 0.11 12.036 5.117 0.50 2.59 4.051 13.983 0.23 0.889 0.15 0.678 14.05 4.210 14.61 0.79 8.120 0. a po 7 dniach kilkadziesiąt razy.768 13.407 0. W tym przypadku zmiana nasiąkliwości w czasie jest bardzo zróżnicowana.987 7 dniach 14.395 14.306 15.31 4.646 Hydrofobizujący 1 Hydrofobizujący 2 Hydrofobizujący 3 Hydrofobizujący 4 Wzmacniający 5 Bez hydrofobizacji Badanie czasu wnikania kropli wody przez powierzchnię cegieł z naniesionym preparatem 3 Tabela 2.070 0.138 0. Tabela 3.034 0.41 0.034 0.947 0.036 kg/m2 i zwiększa się z czasem (po 7 dniach wynosi 0. że nasiąkliwość powierzchniowa próbek po hydrofobizacji jest znacznie mniejsza od nasiąkliwości próbek bez tego zabezpieczenia i w dużym stopniu zależy od sposobu nanoszenia preparatu.262 11.99 10.987 7 dniach 0.049 15.325 0.065 0.286 14.021 0.066 0.36 0.072 0. Zestawienie wyników badań nasiąkliwości powierzchniowej bez i po hydrofobizacji – dwukrotne malowanie powierzchni próbki Rodzaj preparatu Ilość preparatu [kg/m2] 0. Zestawienie wyników badań nasiąkliwości masowej próbek cegieł bez i po hydrofobizacji – różne metody nanoszenia preparatu Rodzaj preparatu Nasiąkliwość masowa [%] metoda nanoszenia preparatu zanurzenie natrysk malowanie powierzchni 6.339 14. Czas wnikania kropli wody w powierzchnię cegły zhydrofobizowaną (różne metody nanoszenia preparatu) i bez hydrofobizacji Rodzaj preparatu Nasiąkliwość masowa [%] metoda nanoszenia preparatu zanurzenie natrysk malowanie powierzchni 235 185 330 270 2 225 155 220 210 1 1 188 165 215 220 1 Hydrofobizujący 1 Hydrofobizujący 2 Hydrofobizujący 3 Hydrofobizujący 4 Wzmacniający 5 Bez hydrofobizacji Hydrofobizujący 1 Hydrofobizujący 2 Hydrofobizujący 3 Hydrofobizujący 4 Wzmacniający 5 Bez hydrofobizacji 50 2 ’2007 (nr 414) .079 11.726 1 dniu 13.421 0.726 1 dniu 1.TEMAT WYDANIA – Naprawa i ochrona konstrukcji budowlanych Tabela 1. jest bardzo zróżnicowana i wynosi 0.319 14.185 0. 2 i 3 przedstawiono procentowe zmniejszenie nasiąkliwości powierzchniowej cegły po naniesieniu preparatów do hydrofobizacji.038 0.9 kg/m2 po 7 dniach.806 3 dniach 0.957 8.038 0.64 0 Nasiąkliwość powierzchniowa [kg/m2] po 6h 0.237 14.646 Podsumowanie wyników badań Na podstawie laboratoryjnych badań modelowych zależności efektywności preparatów do hydrofobizacji od sposobu ich nanoszenia na powierzchnię próbek cegieł klasy 15 stwierdzono. na których powierzchnię preparaty zostały naniesione metodą natrysku.124 14.306 14.038 – 0.187 11.77 10.806 3 dniach 14. Zanurzenie powierzchniowe próbek w preparatach do hydrofobizacji powoduje zmniejszenie nasiąkliwości odpowiednio po 6 h kilkaset razy.868 8.200 0.046 0.79 13.35 0.68 13.33 Tabela 5. Zmiany nasiąkliwości poszczególnych preparatów w czasie były podobne.12 – 0.77 0.983 kg/m2 po 6 h oraz 0.081 0. Obliczony wskaźnik absorpcji kropli wody przez powierzchnię cegły zhydrofobizowanej przez zanurzenie w preparacie.042 13.257 12. Nasiąkliwość powierzchniowa próbek. natrysk i malowanie zestawiono w tabeli 6.646 Na rysunku 1.301 14.26 0 Nasiąkliwość powierzchniowa [kg/m ] po 2 Hydrofobizujący 1 Hydrofobizujący 2 Hydrofobizujący 3 Hydrofobizujący 4 Wzmacniający 5 Bez hydrofobizacji 6h 0.26 kg/m2).51 13.44 9. Zestawienie wyników badań nasiąkliwości powierzchniowej bez i po hydrofobizacji – dwukrotny natrysk preparatu na powierzchnię próbki Rodzaj preparatu Ilość preparatu [kg/m2] 0.264 15.726 1 dniu 0. Po 6 h wynosi 0.034 0.90 0.95 4.444 0.148 0.05 0 Nasiąkliwość powierzchniowa [kg/m2] po 6h 0.42 0. Najniższa jest w przypadku próbek powierzchniowo zanurzonych w preparatach.073 14.986 14.201 0.48 12.258 0.

51%. Z tego względu wybór preparatu do hydrofobizacji zależy od sposobu jego nanoszenia. Procentowe zmniejszenie nasiąkliwości powierzchniowej cegły po naniesieniu preparatu przez dwukrotny natrysk na powierzchnię próbki (wg danych z tabeli 2) Hydrofobizujący 1 Hydrofobizujący 2 Hydrofobizujący 3 Rys. • Na podstawie przeprowadzonych badań wpływu sposobu nanoszenia preparatu do hydrofobizacji na efektywność działania tych preparatów stwierdzono. 3. a najmniej skuteczne jest natryskiwanie. Jedynie w przypadku preparatu wzmacniającego wynosi 2 min.44% do 0.54 0.58 kg/m2 w przypadku preparatu wzmacniającego.60 0.21 kg/m2). Po 6 h wynosiła ona 0. których powierzchnia była hydrofobizowana przez dwukrot- Zużycie preparatu było największe w przypadku zanurzenia powierzchni próbki w preparacie (przez 0. w porównaniu z próbką bez hydrofobizacji.56 – 13. że najefektywniejszym sposobem hydrofobizacji cegieł jest zanurzenie ich w preparacie.034 – 0.47 100 0.30 0.64% w zależności od rodzaju użytego preparatu. Następnie obserwowano wzrost nasiąkliwości i po siedmiu dniach największą nasiąkliwość wykazały próbki pokryte preparatem nr 1 (13.44 0. Próbki cegieł po hydrofobizacji metodą dwukrotnego malowania powierzchni osiągnęły nasiąkliwość masową 8.42 0. natomiast po jednym dniu nasiąkliwość próbek po hydrofobizacji jest zbliżona do nasiąkliwości bez hydrofobizacji. w porównaniu z próbką bez hydrofobizacji.5 h na głębokość do 1 mm) i wynosiło od 2.41 kg/m2.23 kg/m2 w przypadku preparatu nr 1 i 2.51%. Jedynie w przypadku preparatu wzmacniającego wskaźnik ten wynosi 50%. w zależności od rodzaju preparatu. Przy nanoszeniu preparatów metodą natrysku zużycie preparatów było bardzo zróżnicowane i wynosiło 0. 2. w zależności od stosowanego preparatu. Procentowe zmniejszenie nasiąkliwości powierzchniowej cegły po naniesieniu preparatu przez zanurzenie powierzchni próbki (wg danych z tabeli 1) Rys. W przypadku pozostałych preparatów następuje wzrost nasiąkliwości już po 1 dniu.46 0. 1. Próbki pokryte preparatem mającym działanie wzmacniające. a wskaźnik absorpcji kropli wody od 0. której nasiąkliwość masowa wynosi 13. Czas wnikania kropli wody w przypadku próbek bez hydrofobizacji wynosi 1 min. wykazały duży spadek nasiąkliwości.59 kg/m2 w przypadku preparatu nr 1 do 4. Wskaźnik absorpcji kropli wody przez powierzchnię cegły zhydrofobizowaną metodą zanurzenia powierzchni.40 50 0. obserwuje się po 6 h spadek nasiąkliwości od 230 razy w przypadku preparatu nr 3 do 9 razy w przypadku preparatu nr 1. a wskaźnik absorpcji od 0.95 kg/m2 w przypadku preparatu nr 4.04 kg/m2 preparatu wzmacniającego i 0.64 0. następnie malowanie (mokre na mokre).53 0. Wnioski • Skuteczność preparatów do hydrofobizacji wynika ze sposobu ich nanoszenia na powierzchnię cegieł. miały nasiąkliwość podobną jak próbki bez hydrofobizacji.45 100 Rys.36%. metodą natrysku czy malowania.36%. Nasiąkliwość pozostałych próbek była podobna i wynosiła 0. Procentowe zmniejszenie nasiąkliwości powierzchniowej cegły po naniesieniu preparatu przez dwukrotne malowanie powierzchni próbki (wg danych z tabeli 3) Hydrofobizujący 4 Wzmacniający 5 Nasiąkliwość masowa próbek cegieł po hydrofobizacji wykonanej przez zanurzenie powierzchni próbki wynosiła 0. a próbki bez hydrofobizacji – 13. 51 . Natomiast przy dwukrotnym malowaniu powierzchni (mokre na mokre) zużyto 0. W przypadku próbek cegieł zhydrofobizowanych metodą dwukrotnego natrysku nasiąkliwość masowa wynosiła 9. Jedynie w przypadku preparatu wzmacniającego wynosi 100%. Natomiast czas wnikania kropli wody w powierzchnię cegły zhydrofobizowanej metodą natrysku wynosi od 155 do 225 min. natomiast zanurzenie próbek w preparacie spowodowało niewielkie zmniejszenie nasiąkliwości powierzchniowej. dla której wartość ta wynosi 13.26 – 0. Tabela 6.99% – 13.45 0. Próbki cegły.61 kg/m2 w przypadku preparatu nr 2.30% do 0.Naprawa i ochrona konstrukcji budowlanych – TEMAT WYDANIA ne malowanie.066 kg/m2. natrysku lub malowania Rodzaj preparatu Nasiąkliwość masowa [%] metoda nanoszenia preparatu zanurzenie natrysk malowanie powierzchni 0. 2 ’2007 (nr 414) wość w przypadku preparatu nr 3.34%. W badaniach modelowych porównano także wpływ sposobu nanoszenia preparatu na jego zużycie na 1 m 2 w przypadku zastosowania trzech sposobów nanoszenia preparatów do hydrofobizacji i wzmacniających na powierzchnie próbek cegły.36%. W zależności od rodzaju preparatu czas wnikania kropli w przypadku próbek zhydrofobizowanych przez zanurzenie wynosi od 185 do 330 min.77 – 10. Porównując nasiąkliwość powierzchniową próbek bez i po hydrofobizacji.33% w zależności od rodzaju preparatu.

częste nieprzykryte nawilżenie w kontakcie stale narażone z gruntem na nawilżenie lub wodą w kontakcie słodką z gruntem lub wodą słodką w wodzie stale narażone morskiej na nawilżenie wodą morską stale poniżej 18% okresowo ponad 20% często ponad 20% stale ponad 20% stale ponad 20% grzyby owady P Z S Ch1) T – – – U L świdraki – U – U U L – U U – U U U U U L L – – U U U U L U Legenda: P – podstawczaki. powiązane z klasą zagrożenia wg tej normy i naturalną trwałością drewna omówioną w normach PN-EN 460 Trwałość drewna i materiałów drewnopochodnych –. inż. Czynniki biotyczne powodujące pogorszenie właściwości drewna to grzyby. W normie PN-EN 335-1 Trwałość drewna i materiałów drewnopochodnych – Definicja klas zagrożenia ataku biologicznego – Postanowienia ogólne zagrożenie drewna czynnikami niszczącymi podzielono na 5 głównych klas z narastającym ryzykiem zaatakowania drewna przez czynniki biolo* Instytut Technologii Drewna. UV. U – zagrożenie w Europie uniwersalne.in. retencja. W normie PN-EN 351-1 Trwałość drewna i materiałów drewnopochodnych – Drewno lite zabezpieczone środkiem ochrony – Klasyfikacja wni- Tabela 1. Instrukcja ta ustala żądaną klasę bioodporności oraz klasę zabezpieczenia drewna na powierzchni i w głębszych warstwach drewna. ale inny podział klas zagrożeń: 5 klas zagrożeń powodowanych przez grzyby domowe. porosty. śluzowce. powodujące zmiany barwy drewna. – ciepło (ogień). Grzyby mogą być szkodliwe nie tylko dla drewna. stwarzające zagrożenie pożarowe.TEMAT WYDANIA – Naprawa i ochrona konstrukcji budowlanych dr hab. wpływająca na zawartość wilgoci w drewnie. T – termity. S – powodujące siniznę i/lub pleśnienie. owady – techniczne szkodniki drewna. Krajowe wymagania dotyczące zabezpieczania chemicznego drewna przedstawia „Instrukcja ITB nr 355/98 – „Ochrona drewna budowlanego przed korozją biologiczną środkami chemicznymi. IR. Ch – chrząszcze. powodujące m. 4. 5. roztocze. Naturalna trwałość drewna litego. małże. a przy długim i intensywnym działaniu zwiększenie chropowatości. sucho bez kontaktu czasem z gruntem. metody impregnacji. Norma PN-EN 350-2 ustala m. Poznań 2. Wymagania i badania”. Z – rozkładu szarego. raki. obniżające wytrzymałość drewna. 4 klasy nasycalności drewna (podatno- odczas eksploatacji konstrukcje drewniane są narażone na działanie abiotycznych i biotycznych czynników niszczących. głębokość wnikania) zależą od wielu czynników. 3. nicienie. 3 klasy zagrożeń powodowanych przez grzyby pleśnie i 2 klasy zagrożeń powodowanych przez owady. narażone na przykryte nawilżenie (ryzyko nawilżenia) bez kontaktu narażone na z gruntem. która wprowadza zbliżony. – promieniowanie (świetlne – światło widzialne. pęcznienie i kurczenie drewna oraz jego pękanie na różną głębokość. ale przede wszystkim i najczęściej od stopnia narażenia drewna na zaatakowanie przez czynniki niszczące. przykryte. Wytyczne dotyczące wymagań w zakresie trwałości drewna stosowanego w klasach zagrożenia i PN-EN 350-2 Trwałość drewna i materiałów drewnopochodnych – Naturalna trwałość drewna litego – Wytyczne dotyczące naturalnej trwałości i podatności na nasycanie wybranych gatunków drewna mających znaczenie w Europie. w związku z rozwojem zarodników i wytwarzanych przez grzyby mykotoksyn. Klasy zagrożenia Wymagania dotyczące zabezpieczenia drewna i jakości tego zabiegu (dobór środka ochronnego. Klasy zagrożenia drewna niszczącym działaniem czynników biotycznych wg PN-EN 335-2 Klasa zagrożenia Warunki użytkowania drewna i klasy zagrożenia biologicznego Warunki ogólne Warunki dla drewna litego zakres stosowania opis sytuacji wilgotnościowej podczas użytkowania wilgotność drewna organizmy 1. i zmienne warunki termiczne. ale także glony. Ważniejsze czynniki fizyczno-chemiczne to: – zmienna wilgotność otoczenia. ale także dla ludzi przebywających w pomieszczeniach z zapleśnionymi elementami. jonizujące). ryzyko zagrożenia waha się od wysokiego do nieznacznego 52 2 ’2007 (nr 414) . docent ITD Andrzej Fojutowski* Zabezpieczanie konstrukcji drewnianych kania i retencji środka ochrony drewna określono również wymagania dotyczące stopnia chemicznego zabezpieczenia drewna. bakterie.in. bez kontaktu stale sucho z gruntem. – kwasy i zasady. P giczne (tabela 1). L – zagrożenie regionalne/lokalne 1) chrząszcze występują w większej części Europy powszechnie.

a w konstrukcjach usytuowanych na otwartym powietrzu 23%. że do elementów wymagających zabezpieczenia próżniowo-ciśnieniowego najczęściej zalicza się: • drewno podwaliny na płycie fundamentowej. W deskowaniach połaci dachowych wymaga się zabezpieczenia desek przed rozkładem biologicznym i ułożenia ich stroną dordzeniową ku dołowi. biologicznych oraz ognia powinny być podane w projekcie budowlanym (dokumentacji technicznej). stropy nad piwnicami i strop ostatniej kondygnacji (zwłaszcza miejsca koło okapu i świetlików). wykonywać wkładki. czynników chemicznych. Stanowi ono. Konstrukcje z drewna. szczególnie niewentylowane.06/2005 Środki ochrony drewna przed korozją biologiczną wyrobów budowlanych z drewna. aby wyeliminować możliwość wtórnego nawilżania elementów drewnianych. szczególnie podwaliny i konstrukcje szkieletowe. w konstrukcji stropów wymaga się. Wymaganie zabiegów ochronnych dotyczy także elementów więźby dachowej stykających się z murem. o klasie sortowniczej zgodnej z podaną w dokumentacji projektowej i trwale oznakowanej. Przestrzeganie tych wymagań bardzo ogranicza rozwój grzybów (za minimalną wilgotność potrzebną do ich rozwoju przyjmuje się 20%). Kontrole i badania zabezpieczania konstrukcji drewnianych powinny być przeprowadzane w ramach odbiorów międzyoperacyjnych. Zabiegi ochronne i zabezpieczenie przed czynnikami biologicznymi powinny także odpowiadać wymaganiom Instrukcji ITB nr 355/98. być zabezpieczone przed długotrwałym zawilgoceniem we wszystkich stadiach wykonywania elementów. grochodrzewu (lub innego o zbliżonych właściwościach) należy np. oraz górne części ścian ostatniej kondygnacji. na ścianach fundamentowych oraz podwaliny stropu. W konstrukcjach podłóg takie same wymagania jak w przypadku belek stropowych stawiane są legarom stykającym się z murem lub murowanymi słupkami podpór. małą architekturę. Wskazane powinny być miejsca wykonania i wymagania dotyczące zabezpieczeń. końcówki belek międzystropowych oraz miejsca przy instalacjach wodno-kanalizacyjnych. Rozwiązania konstrukcyjne wymagające zabezpieczenia. W opracowanych w Instytucie Techniki Budowlanej „Warunkach technicznych wykonania i odbioru robót budowlanych” wskazuje się. Do zabezpieczania drewna i materiałów drewnopochodnych przed czynnikami biologicznymi należy stosować preparaty: • posiadające pozwolenie Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych.U. • zgodne z rekomendacjami technicznymi ITB i związanymi z nimi zaleceniami udzielania aprobat technicznych – ZUAT – 15/VI. metody i technologie zabezpieczania elementów przed działaniem wilgoci. W tym samym celu wymagane jest ich składowanie w czasie budowy w warunkach zabezpieczających przed zawilgoceniem. a jednocześnie ułatwia wprowadzanie do drewna ciekłych środków ochronnych.Naprawa i ochrona konstrukcji budowlanych – TEMAT WYDANIA ści na impregnację).WMiPB) na obrót produktami biobójczymi. a drewno twardzieli do klasy 3 – 4 (klasa 3: trudne do nasycenia. co najmniej na długości oparcia w murze. Zebrano w tej normie dane dla kilkudziesięciu gatunków drewna. żeby końce belek stropowych. poz. • słupki i podpory w pomieszczeniach poniżej poziomu terenu. że konstrukcje z drewna litego należy wykonać z tarcicy iglastej lub topoli. – elementy drewniane stropodachów. § 322). drewniane elementy poniżej gruntu. częściowych i w odbiorze końcowym. elementy konstrukcji przy balkonach. krokwie koszowe. ze względu na większe narażenie na rozkład biologiczny. 2 ’2007 (nr 414) Wymagania budowlane dotyczące zabezpieczania konstrukcji Wymaganie dotyczące zabezpieczania konstrukcji drewnianych przed działaniem czynników biotycznych wynika z rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych. klasa 4 – prawie nieprzepuszczalne dla cieczy impregnacyjnej). – murłaty. • elementy drewniane zewnętrzne tworzące tzw. sortowanej wytrzymałościowo. do których zalicza się środki ochrony drewna. które w miejscu styku powinny być zaimpregnowane przeciwgrzybowo i odizolowane papą. drewniane przegrody piwniczne. • elementy ścianek działowych piwnic oraz inne elementy narażone na kontakt z betonem. szczególnie oczepy. np. klocki. były zabezpieczone środkami przeciwgrzybowymi oraz odizolowane od bezpośredniego styku z murem przez zastosowanie papy lub podobnego materiału. Warto przy tym wziąć pod uwagę. a także materiałów drewnopochodnych. 2002. końcówki dolne krokwi (całość drewna narażona na działanie owadów). jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. być odporne lub uodpornione na działanie korozji biologicznej. Najpowszechniejsze w Polsce drewno sosny zwyczajnej zaliczono pod względem nasycalności do klasy 1 dla drewna bielu (łatwe do nasycenia). Poza tym elementy konstrukcji drewnianych powinny być izolowane od kontaktu z częściami konstrukcji z innych materiałów chłonących wilgoć. Powierzchnie czołowe belek stropowych i boki tych belek powinna dzielić od muru szczelina powietrzna szerokości minimalnej 30 mm. przy czym górne płaszczyzny desek nie powinny mieć flisów (oblin). powinny 53 . to: – dolne części ścian parteru. Preparaty. że wilgotność drewna iglastego w konstrukcjach chronionych przed zawilgoceniem nie powinna przekraczać 18%. Z drewna dębowego. nr 75. • odpowiadające wymaganiom PN-C-04906:2000 Środki ochrony drewna – Ogólne wymagania i badania. drobne elementy konstrukcyjne. Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych (URPL. Istotne z punktu widzenia ochrony i impregnacji drewna jest wskazanie. Inne rodzaje drewna powinny być stosowane w sytuacjach uzasadnionych technicznie. – inne miejsca zagrożone nawilżaniem i utrudnionym odsychaniem. • legary podpodłogowe i kratownice na murach piwnic. w zależności od klasy zagrożenia ataku biologicznego. W przypadku drewna liściastego górną granicę wilgotności określono na 15%. że elementy tych konstrukcji powinny. 690. płatwie stropowe. – podłogi w suterenach i na niepodpiwniczonym parterze.

stosowanie specjalnych powłok chroniących czoła elementów itp. Środki ochrony drewna są wprowadzane metodami powierzchniowymi (smarowanie – malowanie. Zalecane są okapy. do których można zaliczyć wyroby malarskie. a nawet mgły (aerozole). Chronią one drewno przez tworzenie bariery mechanicznej niedopuszczającej w początkowym okresie eksploatacji do kontaktu drewna z opadami atmosferycznymi (swoista hydrofobizacja powierzchni). Efekty działania tego typu środków w ochronie drewna konstrukcji przed działaniem promieniowania świetlnego przedstawiono na rysunku. tworzące przezroczyste powłoki o dość dużej grubości. oznaczonych od P1 do P9 i opisanych w PN-EN 351-1. środki ochrony drewna itp. zagrożenia toksyczne dla wykonawców (opary) oraz zagrożenie pożarowe w przypadku środków rozpuszczalnikowych. farby. dotycząca chemicznych środków stosowanych do zabezpieczania przed biotycznymi czynnikami ochrony drewna. Jego wniknięcie jest często mniejsze i strefa ochronna płytsza. z unikaniem zagłębień powierzchni. ukośnych płaszczyzn. tamponu lub szczotki w określonych odstępach czasu (od 2 do 24 h). m.in. Efekty nasycania są podzielone pod względem głębokości penetracji środków zabezpieczających na 9 klas. Klasa P4 i wyższe wymagają nasycenia bocznego na głębokość minimum 6 mm. Stosuje się bardzo różne czasy nasycania i temperaturę roztworów. 4c – jasny barwnik + lakier. 4a. wymagają całkowitego zanurzenia zabezpieczanego elementu w cieczy impregnacyjnej. nawiercanie otworów i wprowadzanie przez nie w różny sposób środków zabezpieczających. choć nie najlepszych metod zabezpieczania powierzchni drewna eksponowanego w warunkach zewnętrznych należą wyroby lakierowe. Metoda jest zalecana do stosowania m. emalie. O – oleiste (także o charakterze zbliżonym do oleju kreozotowego). b – układy pigmentowane) 54 2 ’2007 (nr 414) . Występują większe straty środka (zużycie 25 – 30% większe niż przy smarowaniu). sufitowych. metody próżniowo-ciśnieniowe. zabezpieczaniu powierzchniowym są substancje stosowane do malowania drewna. 20 °C do 80 °C oraz różne przebiegi procesów obniżania ciśnienia („próżni”) w celu usunięcia powietrza z drewna i zastosowania ciśnienia w celu wtłoczenia impregnatów. Natrysk (lub opryskiwanie) polega na naniesieniu roztworu środka zabezpieczającego na powierzchnię drewna w postaci rozproszonych mikrokropel. natrysk. krótkotrwała kąpiel) i impregnacji wgłębnej (długotrwałe kąpiele zimne. Często konieczne jest zabezpieczanie drewna środkami chemicznymi. stanowiącego główne zabezpieczenie przed czynnikami biotycznymi. Metody zabezpieczania drewna konstrukcji Metoda smarowania (malowania) to zazwyczaj kilkukrotne naniesienie na powierzchnię zabezpieczanej konstrukcji środka ochrony drewna w postaci roztworu wodnego (powszechnie stosowane stężenie ok. b. metody dyfuzyjne). Sw – środki w roztworach wodnych gotowe do użycia lub gotowe do użycia po rozcieńczeniu. od kilku minut do kilkunastu godzin. w miejscach trudno dostępnych. Konstrukcje drewniane są zabezpieczane przez naniesienie najpierw środka bezbarwnego. głęboko penetrującego w drewno. P2 (minimum 3 mm bocznie i 40 mm wzdłuż włókien w bielu) lub P3 (minimum 4 mm bocznie w biel). 5a. na 4 grupy: S – solne. Metody specjalne to metody stosowane mniej powszechnie. substancje aktywne są rozpuszczone w rozpuszczalnikach organicznych. 6a. Przy zabezpieczaniu powierzchniowym (bez zabiegów dyfuzyjnych) można zwykle osiągnąć wnikanie klasy P1 (brak wymagań dotyczących penetracji). kąpiele gorąco-zimne. R – rozpuszczalnikowe. d – alkidowe lakiery przezroczyste. Wskutek różnic temperatury i efektów erozyjnych two- Efekt działania zabezpieczenia drewna konstrukcji przed zmianami barwy wywoływane działaniem promieniowania świetlnego (4b. lakiery. jak np. przy użyciu opryskiwacza. w postaci proszku lub granulatu.TEMAT WYDANIA – Naprawa i ochrona konstrukcji budowlanych Środki zabezpieczające W celu zapewnienia estetyki i wytrzymałości drewna ważne jest stosowanie odpowiednich rozwiązań zmniejszających stopień naświetlenia drewna i narażenia na opady atmosferyczne. a następnie środka zabezpieczającego i barwiącego drewno. zwłaszcza przez użytkowników indywidualnych. dzieli te środki. Wśród nich do popularnych. 10 – 20%) lub gotowego preparatu rozpuszczalnikowego dekoracyjno-impregnacyjnego czy oleistego za pomocą pędzla. Czasami jest stosowany tylko środek pigmentowany zabezpieczająco-dekoracyjny. Metody kąpieli i próżniowo-ciśnieniowe mają zastosowanie do zabezpieczania konstrukcji przed zamontowaniem. pod względem składu i formy użytkowej. zadaszenia. Polska norma PN-C-04906:2000 Środki ochrony drewna – Ogólne wymagania i badania.in. Stosowanie środków w celach ochronno-dekoracyjno-impregnacyjnych Bardzo ważną grupą w często stosowanym. Jest to trudno osiągalne klasycznymi metodami powierzchniowymi i dlatego należy stosować metody wgłębnego nasycenia drewna.

Naprawa i ochrona konstrukcji budowlanych – TEMAT WYDANIA rzą się w powłoce mikropęknięcia prowadzące do nawilżenia drewna. ługujące. wybarwianie aktywnych składników preparatów na przekroju drewna przez przeprowadzenie odpowiednich reakcji chemicznych. żółty. warunków składowania drewna po zabiegu. wietrzenie itp. Stosowane bywają w postaci dyspersji wodnych w celu ograniczenia zagrożeń związanych ze stosowaniem rozpuszczalników organicznych. np. które sorbują się na powierzchni zabezpieczanego elementu i nie określają wniknięcia składników aktywnych. olej. standardowo do P3 (minimum 4 mm bocznie w biel). a także powierzchniowym szarzeniem drewna. nieprzykryte w kontakcie z ziemią lub wodą słodką w słonej wodzie Tabela 2. Niektóre. 20% 2 sporadycznie > 20% 3 4 5 często > 20% stale > 20% stale > 20% jego roztworu) zużytego do zabezpieczania partii drewna i oznaczenie objętości lub powierzchni zabezpieczanego drewna. z zmianami powodowanymi przez czynniki atmosferyczne (działania fotolityczne. Zabezpieczenie konstrukcji z drewna przeprowadzone w sposób zgodny z wymaganiami wydłuża okres jej użytkowania i przyczynia się do zmniejszenia zużycia drewna oraz zachowania estetyki wyrobu. miedzi lub chromu zmieniają barwę drewna na kolor szarozielony na tyle wyraźnie. następuje wzrost wilgotności drewna. zwłaszcza solne środki ochronne zawierające jony np. przebiegu i wykonania impregnacji. Zależy ona również od stanu drewna przed nasycaniem (zwłaszcza wilgotności). Na powierzchnię przekroju zabezpieczanego drewna nanosi się wówczas odpowiedni reagent. Głębokość przesycenia charakteryzuje się. nie kryją całkowicie rysunku drewna. Nasycenie drewna najłatwiej oznaczać w toku realizacji zabezpieczania przez określenie masy preparatu (lub retencji środka w drewnie pozostaje. Preparaty te nie tworzą nieprzepuszczalnej dla wody powłoki. W okresie początkowym gruba powłoka utrudnia wymianę wilgoci i w przypadku kondensacji pary wodnej pod powłoką. oznaczając na przekroju elementu głębokość penetracji preparatu w drewno lub powierzchnię przesyconej części przekroju. woski. Zabezpieczona (zawierająca dany składnik aktywny) część drewna barwi się na jeden kolor. a z drugiej postać charakterystyczną dla farb i lakierów. W przypadku środków renomowanych firm metody te są ustalone i podawane przez producentów. 2 ’2007 (nr 414) 55 . Do pewnego stopnia mieszczą się one w pojęciu środków grupy R – rozpuszczalnikowych. podpowłokową. pod przykryciem (sucho) nad ziemią. Jest to ogólnie biorąc grupa substancji przeznaczonych do zabezpieczania powierzchni drewna i materiałów drewnopochodnych. metoda chemicznej analizy ilościowej. Często środki ochronne nie zmieniają wyraźnie barwy drewna i do oznaczenia głębokości ich wniknięcia konieczne jest tzw. Współczesne środki dekoracyjno-ochronne (dekoracyjno-impregnacyjne) zawierają wysoko zdyspergowane pigmenty. a niezabezpieczona część np. pod przykryciem (ryzyko zawilgocenia) nad ziemią. Jakość i kontrola zabezpieczenia Jakość zabezpieczenia konstrukcji oznacza się przez ustalenie jednostkowego nasycenia drewna. fungicydy i insektycydy nowej generacji o stosunkowo niskiej toksyczności. choć częste mogą być niższe klasy. W przypadku gdy ilość preparatu nie została oznaczona w toku zabezpieczania drewna. a także tiksotropowych żeli ograniczających kapanie preparatów podczas ich stosowania. zaatakowania go przez niewidoczne gołym okiem grzyby.) Przy stosowaniu wszystkich rodzajów środków ochrony drewna konieczne jest zwrócenie szczególnie dużej uwagi na przestrzeganie przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy oraz ochrony środowiska. środków zabezpieczających drewno przed czynnikami atmosferycznymi i biotycznymi zaliczane są środki o charakterze pigmentowanych wyrobów lakierowych tworzących powłoki kryjące rysunek drewna. umożliwiający rozwój grzybów powodujących siniznę tzw. przeznaczone są do stosowania najczęściej w warunkach 1 – 3 klasy zagrożenia (tabela 2). dzięki czemu ułatwiają desorpcję wilgoci z drewna. a nawet P1 (żadne wnikanie nie jest wymagane) wg PN-EN 351-1 Trwałość drewna i materiałów drewnopochodnych – Drewno lite zabezpieczone środkiem ochrony – Klasyfikacja wnikania i retencji środka ochrony. trudniejsza w realizacji. żywice naturalne i syntetyczne. W klasach zagrożenia 1 – 3 należy się więc liczyć z możliwością zaatakowania drewna przez grzyby powodujące jego siniznę. metody impregnacji oraz jej parametrów. akrylowe itp. tj. Klasy zagrożenia atakiem biologicznym wg PN-EN 335-1 i PN-EN 335-2 Przy powierzchniowym stosowaniu trzeba się liczyć z osiągnięciem co najwyżej klasy P5 wnikania (minimum 6 mm bocznie w biel i 50 mm osiowo w biel). Skuteczność ich działania związana jest z ochroną przed wodą (stabilizacja wymiarów. a w dalszej konsekwencji do łuszczenia powłok i szarzenia drewna. których istotnymi składnikami są żywice alkidowe. że głębokość wniknięcia takich środków w drewno można orientacyjnie oznaczyć bezpośrednio na przekroju elementu. Nie odnosi się to jednak do barwników dodawanych do środków ochronnych. Klasa zagrożenia Wilgotność drewna 1 max. Są wśród nich jednak także dekoracyjno-impregnacyjne środki wodorozcieńczalne. i choć są pigmentowane. uważanych za bardziej skuteczne. posiadające z jednej strony cechy właściwe dla środków ochrony drewna. głębokości wniknięcia środka i jego rodzaju. Środki te. Rozwijająca się grzybnia tworzy utwory mogące powodować pękanie i niszczenie powłoki. na kolor czerwony. Norma na środki ochrony drewna nie wyodrębnia środków dekoracyjno-impregnacyjnych. zmniejszenie higroskopijności) i przed zmianami fotochemicznymi powierzchni dzięki ochronnemu działaniu pigmentów. w celu oznaczenia Ogólne warunki użytkowania nad ziemią. Do często stosowanych.

– istnienie Dyrektywy 2006/32/WE w sprawie efektywności końcowego wykorzystania energii i usług energetycznych.in. to nie objęły one zagadnień dotyczących oszczędności energii i izolacyjności cieplnej. w Niemczech przewiduje się kontynuację. biernego wykorzystywania zysków ciepła od promieniowania słonecznego (odpowiednie rozmieszczenie okien i transparentne izolacje ścian). obniżania zapotrzebowania na ciepło do wentylacji (systemy wentylacji mechanicznej z rekuperacją ciepła i ew. Ministerstwo Budownictwa przygotowało nowelizację rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 12 kwietnia 2002 r. na bardzo atrakcyjnych warunkach. energii i kredytach! odpowiedniej znajomości fizyki budowli i nie przygotowuje do prawidłowej oceny energetycznej budynków. a zarazem jakby oddzielnie: – nowelizacja rozporządzenia w sprawie warunków technicznych. W 1993 r. – przygotowywanie rządowego programu budownictwa mieszkaniowego. Ma on obejmować budownictwo socjalne. np.ENERGOOSZCZĘDNOŚĆ W BUDOWNICTWIE prof. Należałoby więc wprowadzić nowe wymagania dotyczące ochrony cieplnej budynków (szczególnie mieszkalnych) w postaci limitowania zapotrzebowania energii pierwotnej.in. który ma sporządzać charakterystykę energetyczną budynku.). z: obniżania strat ciepła przez przenikanie (przegrody pełne i okna o niskiej wartości współczynnika przenikania ciepła). jedynym racjonalnym rozwiązaniem byłoby wymaganie od eksperta energetycznego odbycia (kursów lub studiów podyplomowych) i potwierdzenia znajomości zagadnień dotyczących fizyki budowli egzaminem państwowym. Będzie to spójne z wymaganiami Dyrektywy 2002/91/WE w sprawie charakterystyki energetycznej budynków. Choć było już kilka zmian rozporządzenia w sprawie warunków technicznych.r. Zasadniczy problem to powracający wątek wymagania uprawnień budowlanych od eksperta. Sezonowe zapotrzebowanie na ciepło obliczono. W planach jest również wprowadzenie ustawy o wsparciu remontów budynków mieszkalnych przez 40% refundację kosztów. 60 kWh/(m2·a). jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. 70) ilka działań dotyczących budownictwa w Polsce rozgrywa się obecnie jednocześnie. Warunkiem uzyskania tego typu pomocy byłaby modernizacja instalacji grzewczej. o której wdrażaniu jeszcze nie myślimy. Dorzućmy tu od razu hasło: termomodernizacja budynku! (dokończenie na str. Wdrażanie Dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków. Dyrektywa 2006/32/WE w sprawie efektywności końcowego wykorzystania energii zastępuje Dyrektywę Rady 93/76/EEC i zakłada w ciągu najbliższych 9 lat spadek zużycia energii w krajach Unii średnio o 1% rocznie. dr hab. Ekspertem może zostać inżynier z uprawnieniami. W związku z tym np. systemem podatków ekologicznych na paliwa. Rządowy program rozwoju budownictwa mieszkaniowego. nowe uregulowania kredytowe w ramach programu KfW CO2). pod warunkiem że zda egzamin. W efekcie został opracowany i wprowadzony „V Program środowiska zrównoważonego i rozwoju”. obniżania zapotrzebowania na ciepło do przygotowania ciepłej wody użytkowej (kolektory słoneczne). przetwarzania promieniowania słonecznego na energię elektryczną (systemy fotowoltaiczne). inż. Wiadomo. 690 z późn. w sprawie warunków technicznych. W związku z tym.. wymiennikami gruntowymi). a więc racjonalne jest budownictwo o małych kosztach eksploatacji. W ten sposób użytkownicy energii kierują się względami opłacalności i jednocześnie wpisują w proekologiczną politykę państwa. ogłoszone w 1997 r. aby użytkownik mieszkania płacił jak najniższy czynsz. stosowania wydajnych źródeł ciepła (piece gazowe kondensacyjne. Polityka różnych krajów dotycząca rozwoju zrównoważonego w budownictwie i gospodarce komunalno-bytowej wyraża się m. pompy ciepła). przyjęta została Dyrektywa Rady 93/76/EEC w sprawie ograniczenia emisji CO2. w tym o małych wydatkach na użytkowanie energii. a nawet już jest nowelizowana. ustawa o finansowym wsparciu rodzin w nabywaniu własnego mieszkania. A może połączmy te wątki? Nowelizacja rozporządzenia w sprawie warunków technicznych. Jerzy A. poz. – wdrażanie (od trzech lat!) Dyrektywy 2002/91/WE w sprawie charakterystyki energetycznej budynków. jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. co podyktowane było głównie ewolucją zbioru Polskich Norm dotyczących klasyfikacji pożarowej. pozwoli na uniknięcie kłopotliwych zapisów o ścianach jednorodnych i warstwowych oraz zapewni faktyczną oszczędność energii w eksploatacji budynków. i wykorzystania w systemie oceny energetycznej izb architektów i inżynierów budownictwa. Instytut Techniki Budowlanej K 56 2 ’2007 (nr 414) . Zmiana wymagań ochrony cieplnej budynków w krajach UE następuje stopniowo i wynika m. że obecnie kształcenie architektów i inżynierów budownictwa nie gwarantuje absolwentom * Politechnika Białostocka. Dyrektywa 2006/32/WE. Wiele emocji budzą też inne wymagania dotyczące ścian zewnętrznych jednorodnych i warstwowych. Pogorzelski* Myślmy kompleksowo o mieszkaniach. przyjmując maksymalne wartości współczynnika przenikania ciepła przegród zewnętrznych wg PN-91/B-02020. – istnieje od września ub. W efekcie są tylko kosmetyczne zmiany w odniesieniu do Działu X „Oszczędność energii i izolacyjność cieplna” oraz załącznika nr 2. zm. Obecnie wymagania te są przestarzałe i zapóźnione w stosunku do norm. i wprowadzone w życie w 1998 r.U. rezygnując z określenia wartości współczynnika przenikania ciepła poszczególnych przegród. odpowiednimi przepisami budowlanymi i systemami kredytowania modernizacji (w tym termomodernizacji) starych zasobów budowlanych oraz wznoszenia nowych budynków energooszczędnych. nr 75. W tym przypadku ważne jest. Wymagania zawarte w Dziale X były przygotowywane w latach 1996 – 1997. kredytowania termomodernizacji i wznoszenia budynków energooszczędnych (od 1 stycznia 2007 r.

• 16 Regionalnych Programów Operacyjnych – EFRR.A. W województwie dolnośląskim w ramach priorytetu „Poprawa stanu środowiska naturalnego oraz zachowanie różnorodności biologicznej i ochrona przyrody na Dolnym Śląsku” realizowane będą działania przyczy2 ’2007 (nr 414) W Polsce nie ma funduszu efektywności energetycznej.2). czyli ok. Nie oznacza to.. Z tytułu realizacji NSRO corocznie (do 2015 r. • efektywna dystrybucja energii (działanie 10. Europejskiego Funduszu Społecznego (EFS) oraz Funduszu Spójności w ramach budżetu Wspólnoty na lata 2007 – 2013. 5. • termomodernizacja obiektów użyteczności publicznej (działanie 10. które zapewnią osiągnięcie celów podstawowych.1) – w ramach działania wspierane będą inwestycje w zakresie modernizacji i budowy jednostek wytwarzania energii elektrycznej oraz ciepła.2) – w ramach działania realizowane będą kompleksowe projekty z zakresu rozbudowy lub modernizacji sieci dystrybucyjnych wysokiego.ENERGOOSZCZĘDNOŚĆ W BUDOWNICTWIE dr inż. XI – Bezpieczeństwo energetyczne. natomiast mniejsze – w ramach Regionalnych Programów Operacyjnych. obszary wykorzystania oraz system wdrażania funduszy unijnych: Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR). w tym zmiany wyposażenia obiektów w urządzenia o najwyższej klasie efektywności energetycznej. umożliwiających przyłączanie rozproszonych źródeł energii. ze szczególnym uwzględnieniem wtórnego wykorzystania ciepła odpadowego (w ramach działania 4. średniego i niskiego napięcia. Programy Operacyjne w Ramach Narodowej Strategii Spójności Narodowa Strategia Spójności (NSS) jest dokumentem strategicznym określającym priorytety. Z funduszy europejskich przewiduje się finansowanie do 85% kwalifikowanych kosztów projektu. • Programy Operacyjne Europejskiej Współpracy Terytorialnej – EFRR.3 mld euro z budżetu UE. 11. 85. X – Infrastruktura energetyczna przyjazna środowisku.3). umożliwiającego finansowanie. • Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka – EFRR. Przy określaniu wielkości dotacji z funduszy europejskich brane będę pod uwagę limity i zasady pomocy publicznej oraz korzyści finansowe dla beneficjenta. mające na celu ograniczenie strat sieciowych i czasu trwania przerw w zasilaniu odbiorców. Wręcz przeciwnie. które można wykorzystać.3). ok. Działania związane z poprawą efektywności końcowego użytkowania energii mogą być w największym stopniu finansowane w ramach PO Infrastruktura i Środowisko w osi priorytetowej: IV – Przedsięwzięcia dostosowujące przedsiębiorstwa do wymogów ochrony środowiska. • ograniczenie zużycia surowców naturalnych oraz energii (w ramach działania 4.1). W ramach programu operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko” finansowane będą duże inwestycje.5 mld euro. Istnieją jednak pewne inicjatywy i rozwiązania prawne. Dodatkowo przewiduje się możliwość realizacji inwestycji w zakresie sieci elektroenergetycznych. 9.93 mld euro z budżetu państwa). • Program Operacyjny Rozwój Polski Wschodniej – EFRR. Chodzi przede wszystkim o fundusze z Unii Europejskiej. które umożliwiają likwidację źródeł niskiej emisji. w tym kogeneracji z odnawialnych źródeł energii. ze szczególnym uwzględnieniem kogeneracji. • wysokosprawne wytwarzanie energii (działanie 10. W artykule przeanalizuję możliwości finansowania projektów z dziedziny efektywności energetycznej w ramach Regionalnych Programów Operacyjnych (RPO). wynikające z realizacji danego projektu. Suma środków przeznaczonych na realizację NSS w latach 2007 – 2013 wyniesie ok. takich jak wzrost konkurencyjności i promowanie zrównoważonego rozwoju. że każdy projekt otrzyma maksymalne dofinansowanie. Do Programów Operacyjnych wchodzących w skład NSS należą: • Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko – EFRR i FS. * KAPE S. tylko nieliczne mogą na to liczyć.) będzie wydatkowane ok. W ramach Regionalnych Programów Operacyjnych dofinansowywane mogą być działania dotyczące efektywności energetycznej.56 mld euro: 67. 6. Arkadiusz Węglarz* Możliwości finansowania projektów z dziedziny efektywności energetycznej • zmiany technologii w celu zmniejszenia zapotrzebowania na energię.86 mld euro z krajowych środków publicznych (w tym ok. • Program Operacyjny Pomoc Techniczna – EFRR. o wartości przekraczającej 5 mln euro. • Program Operacyjny Kapitał Ludzki – EFS. Przykładowe rodzaje projektów: • związane z wprowadzeniem ekoetykiet (w ramach działania 4. 5% produktu krajowego brutto.4 mld euro z podmiotów prywatnych. Wspierane będą również inwestycje dotyczące modernizacji i rozbudowy sieci dystrybucji energii elektrycznej lub ciepła o największym potencjale obniżenia strat energii oraz projekty. Politechnika Warszawska 57 .

Jednym z celów Regionalnego Programu Operacyjnego dla województwa podkarpackiego jest równomierny rozwój infrastruktury energetycznej. W województwie łódzkim będzie wspierany rozwój efektywnego systemu energetycznego. urządzeń i obiektów służących do produkcji i przesyłu skojarzonego wytwarzania energii.ENERGOOSZCZĘDNOŚĆ W BUDOWNICTWIE niające się do poprawy jakości powietrza. • budowa. zastosowanie biomasy lub gazu 58 2 ’2007 (nr 414) . W województwie kujawsko-pomorskim przewidziana jest realizacja projektów mających na celu ograniczenie emisji zanieczyszczeń gazowych i pyłowych do atmosfery. co pozwoli na zwiększenie atrakcyjności regionu. zharmonizowanych z planami rozwoju przedsiębiorstw energetycznych. w tym budowa źródeł energii z wykorzystaniem biomasy. służące ograniczeniu nadmiernego zużycia paliw. W województwie małopolskim wsparcie w ramach RPO będzie ukierunkowane na modernizację. • tworzenie strategii energetycznych przez samorządy. W województwie lubuskim finansowane będą następujące rodzaje projektów: • rozbudowa i modernizacja miejskich systemów ciepłowniczych wraz z infrastrukturą towarzyszącą. – mające wpływ na tereny objęte siecią Natura 2000. • istniejących sieci ciepłowniczych i węzłów cieplnych oraz urządzeń do produkcji i przesyłu energii z odnawialnych źródeł energii. Preferowane będą przedsięwzięcia: – realizowane na obszarach o dużej gęstości zaludnienia. W województwie podlaskim skoncentrowano się na rozwoju odnawialnych źródeł energii. dzięki obniżeniu wielkości emisji z obiektów użyteczności publicznej przez modernizację zlokalizowanych w nich źródeł ciepła. • budowie nowych i przebudowie istniejących sieci ciepłowniczych i węzłów cieplnych. • modernizacji obiektów spalania paliw z wyjątkiem zakresu wymienionego w załączniku XII do Traktatu o przystąpieniu Rzeczpospolitej Polskiej do UE. energooszczędne urządzenia i technologie. zwiększenia jakości dostarczanej energii i bezpieczeństwa energetycznego. • rozbudowie i modernizacji wiejskich sieci średniego i niskiego napięcia (reelektryfikacja wsi). urządzeń i obiektów (w tym infrastruktury mieszkaniowej i lokalowej). sieci ciepłowniczych. rozbudowę i przekształcanie komunalnych systemów ciepłowniczych oraz rozwój odnawialnych źródeł energii. jak również modernizacji w obiektach publicznych. • budowie systemów dystrybucji gazu ziemnego na terenach niezgazyfikowanych oraz modernizacji istniejących sieci dystrybucji. przebudowa i remont instalacji. • budowa. dotyczące rozbudowy i modernizacji infrastruktury energetycznej. rozbudowa i modernizacja źródeł wytwarzania i przesyłu energii w celu minimalizacji emisji zanieczyszczeń. Zakłada się zmniejszenie udziału paliw stałych oraz uwzględnienie wymagań ochrony środowiska w procesie uzyskania energii. W Regionalnym Programie Operacyjnym dla województwa lubelskiego przewidywane są inwestycje związane z poprawą efektywności energetycznej robót budowlanych (z wyjątkiem budowy) lub modernizacji: • obiektów spalania paliw wraz z zakupem urządzeń (z wyjątkiem zakresu wymienionego w załączniku XII do Traktatu o przystąpieniu Rzeczpospolitej Polskiej do Unii Europejskiej). mające na celu ograniczenie energochłonności. słonecznej i innych zasobów odnawialnych. przebudowa i remont instalacji. szczególnie na obszarach wiejskich. W ramach Regionalnego Programu Operacyjnego dla Dolnego Śląska celem priorytetu „Regionalna infrastruktura energetyczna przyjazna środowisku” będzie podniesienie bezpieczeństwa energetycznego regionu przez zwiększenie udziału gazu i odnawialnych źródeł w wytwarzaniu energii oraz poprawę dystrybucji i obrotu energii. związanych z wytwarzaniem energii cieplnej na cele bytowe i gospodarcze. których efektem będzie pozyskanie i wykorzystanie energii ze źródeł odnawialnych. Wydaje się jednak. przebudowie i wymianie urządzeń wytwarzających energię w celu zmniejszenia energochłonności i negatywnego oddziaływania na środowisko (np. który przyczyni się do optymalnego wykorzystania istniejących w regionie źródeł energii. gazowniczej oraz ciepłowniczej. a także umożliwiające przyłączanie OZE do sieci elektroenergetycznej. prowadzące do ograniczenia emisji gazów i pyłów do atmosfery. • działania dotyczące poprawy funkcjonowania oraz modernizacji lokalnej infrastruktury elektroenergetycznej. Zgodnie z Regionalnym Programem Operacyjnym planowana jest systematyczna poprawa czystości powietrza w województwie opolskim. Dofinansowanie uzyskają kompleksowe projekty dotyczące sieci ciepłowniczych oraz modernizacji źródeł ciepła. energii geotermalnej. rozbudowa i modernizacja lokalnej infrastruktury służącej do wytwarzania i przesyłu energii odnawialnej. sprzyjającej prowadzeniu działalności gospodarczej i zamieszkaniu. jak również oszczędne i racjonalne gospodarowanie energią cieplną na lokalnym rynku. że możliwe jest finansowanie projektów dotyczących efektywności energetycznej zawierającej komponent OZE. – zlokalizowane na terenach turystycznych czy uzdrowiskowych. • jednostek skojarzonego wytwarzania energii elektrycznej i ciepła. w tym rozwoju sieci wysokiego napięcia. Wspierany będzie również rozwój i modernizacja systemów (źródła i sieci) infrastruktury cieplnej wykorzystujących nowoczesne. w szczególności geotermii. • termomodernizacji budynków publicznych. • realizacji inwestycji. Działania koncentrować się będą przede wszystkim na: • rozbudowie infrastruktury związanej z zapewnieniem bezpieczeństwa energetycznego regionu. • budowa. W województwie mazowieckim realizowane będą inwestycje w technologie wykorzystujące energię pochodzącą ze źródeł odnawialnych i kogeneracyjnych o wysokiej sprawności. szczególnie na obszarach wiejskich i małych miast. • budowa. W województwie pomorskim wsparcie obejmować będzie projekty polegające na rozbudowie.

• wydajność energetyczna i oszczędność energii. 28 września 2005 r. rozwoju technologicznego i demonstracji (2007 – 2013). instalacji urządzeń filtrujących gazy (np. • Projekty CRAFT dla MŚP – wzorem 6. Program ten jest aktualizowany co cztery lata i obecnie powinna nastąpić jego aktualizacja na lata 2007 – 2010. Przewidziano więc wsparcie głównie inwestycji w infrastrukturę wytwarzania i przesyłu energii odnawialnej. jak: • wodór i ogniwa paliwowe. jedynie zaznaczono. • granty indywidualne (Frontier/Basic research – „Ideas") – UE wprowadziła system grantów indywidualnych podobny do systemu grantów oferowanych przez KBN (Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego). jest duża. Warto zauważyć. Przewidywane działania priorytetu energia obejmować będą takie kierunki. Indykatywny budżet projektu powinien wynosić 4 – 50 mln euro. Umożliwiona będzie również kompleksowa termomodernizacja budynków użyteczności publicznej. przedsiębiorstwa. W 7. COM(005) 440 wersja ostateczna. programu wsparcia polityki dotyczącej ICT (technologii informacyjnych i komunikacyjnych) oraz programu Inteligentna Energia – Europa.ENERGOOSZCZĘDNOŚĆ W BUDOWNICTWIE w źródłach ciepła). W planie operacyjnym dla województwa świętokrzyskiego przewidziano wspieranie projektów mających wpływ na zmniejszenie emisji zanieczyszczeń do powietrza oraz poprawę stanu technicznego infrastruktury energetycznej. w odpowiedzi na pilne wy1) Wniosek w sprawie decyzji Rady. Dofinansowanie znajdą również projekty z zakresu termomodernizacji i zastosowania OZE. odsiarczanie) i urządzeń odpylających itp. • wytwarzanie energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii. Tworzona jest Europejska Rada Badań (European Research Council). 12 października 2006 r. Wniosek powinno złożyć międzynarodowe konsorcjum. O finansowanie mogą się ubiegać podmioty ze sfery finansów publicznych. termomodernizacji. W Wielkopolsce prowadzone będą działania zmierzające do ograniczenia emisji szkodliwych gazów i pyłów do atmosfery przez realizację projektów dotyczących instalacji nowoczesnych systemów grzewczych z elementami odnawialnych źródeł energii oraz systemów przesyłowych energii cieplnej. Bruksela. • wytwarzanie paliw z odnawialnych źródeł energii. W województwie warmińsko-mazurskim przyjęto. bazujący na różnorodnych źródłach i dostawcach energii w połączeniu ze wzmacnianiem wydajności energetycznej. PR badań i rozwoju technologicznego w latach 2007 – 2013 przewiduje się wiele działań zmierzających do1) przekształcenia obecnego systemu energetycznego opartego na paliwach kopalnych na bardziej zrównoważony system. Lista beneficjentów i podmiotów.in. 2 ’2007 (nr 414) 59 . • inteligentne sieci energetyczne. chociaż jest on zakamuflowany pod nazwą „Research Potential". ustanawiająca program ramowy na rzecz konkurencyjności i innowacji (2007 – 2013). W województwie zachodniopomorskim wsparcie uzyskają inwestycje z zakresu ochrony powietrza i odnawialnych źródeł energii. • technologie wychwytywania i sekwestracji CO2 w celu bezemisyjnego wytwarzania energii. Możliwość uczestniczenia podmiotów polskich w nietechnologicznych projektach dotyczących m. PR zostanie przeznaczona na program stypendialny i wsparcie mobilności naukowców. związki celowe i stowarzyszenia. Decyzja Parlamentu Europejskiego i Rady. że KE chcąc jak najściślej powiązać zagadnienia efektywności energetycznej z mechanizmami rynkowymi. Nie podano szczegółowego zakresu inwestycji. Bruksela. przy jednoczesnym wzmocnieniu konkurencyjności sektorów europejskiego przemysłu energetycznego. • czyste technologie węgla. • wiedza na rzecz polityki energetycznej. PR utrzymany będzie schemat pomocy dla MŚP w postaci projektów CRAFT (co najmniej trzy MŚP wynajmują jednostki naukowe do wykonania badań i prac rozwojowych). zwania w zakresie bezpieczeństwa dostaw i zmian klimatycznych. zamierza włączyć IE-E do programu ramowego na rzecz konkurencyjności i innowacji2) w 2007 r. organizacje społeczne. „niskiej emisji” na skutek zmiany systemów ogrzewania obiektów użyteczności publicznej oraz wykorzystania odnawialnych źródeł energii. że wszystkie projekty powinny wynikać z Programu Ochrony Środowiska województwa zachodniopomorskiego. wdrażającego siódmy program ramowy Wspólnoty Europejskiej w dziedzinie badań. • Centra Doskonałości – Komisja Europejska powtórzy konkurs na Centra Doskonałości. poza obiektami administracji publicznej. Program ramowy na rzecz konkurencyjności i innowacji (The Competitiveness and Innovation Framework Programme – CIP) będzie składał się z: programu na rzecz przedsiębiorczości i innowacji. O grant indywidualny będzie mógł się ubiegać pojedynczy zespół badawczy bądź też konsorcjum składające wniosek bezpośrednio do ERC. W województwie śląskim poprawa jakości powietrza będzie osiągana przez przedsięwzięcia na rzecz systemów ciepłowniczych. • odnawialne źródła energii wykorzystywane do ogrzewania i chłodzenia. dotyczącej programu szczegółowego „Współpraca”. które mogą otrzymać dofinansowanie projektów w ramach RPO. 2) Udział w międzynarodowych programach badań i rozwoju W 7. • Stypendia Marie Curie (program „People") – znaczna część środków 7. że na ochronę przed zanieczyszczeniami powietrza decydujący wpływ będzie miała realizacja projektów dotyczących odnawialnych źródeł energii. co doprowadzi także do wzrostu jej udziału w bilansie energetycznym regionu. PR proponuje się następujące instrumenty: • projekty badań stosowanych (collaborative projects). efektywności energetycznej istnieje w programie Inteligentna Energia – Europa (IE-E).

. polegające na inwestycji bądź modernizacji. • finansowanie kosztów audytu energetycznego z komponentu pomocy technicznej. oraz paliwa odnawialne i wydajność energetyczna w transporcie („STEER”). o budżecie 2 mln USD. umowy z Ministerstwem Gospodarki i Pracy zarządza Projektem Efektywności Energetycznej GEF o budżecie 11 mln USD.3 mln USD. począwszy od 1 stycznia 2008 r.ENERGOOSZCZĘDNOŚĆ W BUDOWNICTWIE Na mocy art. W polskiej gospodarce wartość zużycia energii finalnej ma od 2000 r. np. Projekt Efektywności Energetycznej GEF Bank Gospodarstwa Krajowego w ramach podpisanej w marcu 2005 r. United Nations Environment Programme oraz United Nations Development Programme. jak i wykorzystanie zasobów energii. gwarancji na działania powodujące wzrost efektywności energetycznej.o. że osiągnięcie celu indykatywnego wymagać będzie wzmożonych działań rządu prowadzących do zwiększenia efektywności wykorzystania energii finalnej przy dbałości o zachowanie wzrostu gospodarczego. w kolejnych dziewięciu latach jej obowiązywania. • wspieranie finansowania procesu inwestycyjnego mającego na celu ochronę środowiska. Projekt obejmuje: • komponent poręczeń. udzielonych przez współpracujące z BGK banki komercyjne na określone inwestycje realizowane na terenie całej Polski. dotacji budżetowych. mające na celu zmniejszenie strat bądź poprawę efektywności wykorzystania energii w budynkach. wpłat Zakładów Energetycznych i innych dystrybutorów energii oraz wpływów z systemu białych certyfikatów. Celem dyrektywy jest ograniczenie zużycia energii finalnej przez użytkowników końcowych o 9% w okresie dziewięciu lat. o budżecie 3. Program Inteligentna Energia – Europa koncentruje się na usunięciu pozatechnicznych barier.7 mln USD. małopolskim przez Przedsiębiorstwo Oszczędzania Energii ESCO sp. bezpieczeństwa dostaw i konkurencyjności. Celem projektu jest finansowe wsparcie (do 30 czerwca 2011 r. Konieczne wydaje się powołanie Krajowego Funduszu Efektywności Energetycznej. • zwiększenie dostępności kredytów i wzbogacenie oferty banków kredytujących. co oznacza. samorządy. pożyczek. spółdzielnie oraz przedsiębiorstwa działające w formule ESCO. • komponent grantu. redukcji emisji gazów oraz oświetlenia przestrzeni publicznej. 60 2 ’2007 (nr 414) . Realizując Projekt Efektywności Energetycznej GEF. tam gdzie dostarczana energia jest przynajmniej w 50% wykorzystywana do zapewnienia komfortu cieplnego w pomieszczeniach i podgrzewania wody w budynkach. • łatwe i tanie zabezpieczenie kredytu. na podstawie których będzie udzielać poręczeń do 70% kwoty kredytów na przedsięwzięcia energooszczędne. przeznaczony na wsparcie oraz monitoring Projektu. Fundusz GEF (Global Enviroment Facility) powstał w 1991 r. tj. Program będzie składał się z trzech następujących dziedzin: • wydajność energetyczna i racjonalne wykorzystanie energii. 1 Traktatu. Wypływy do funduszu pochodziłyby z podatku od użytkowania energii (jeśliby taki został wprowadzony). osoby fizyczne. z o. nakłada na Polskę obowiązek podjęcia intensywnych działań prowadzących do ograniczenia zużycia energii finalnej przez odbiorców końcowych. jako mechanizm finansowy zarządzany przez trzy agendy ONZ: Bank Światowy. W ramach komponentu poręczeń.) wszystkich podmiotów realizujących inwestycje energooszczędne. Na realizację programu „Inteligentna Energia – Europa w latach 2007 – 2013 przewidziano 780 mln euro. sieciach cieplnych. przez: • zwiększenie grupy dopuszczalnych inwestycji o inwestycje realizowane w obszarze oświetlenia ulic i przestrzeni publicznej i tym samym poszerzenie zakresu finansowania przedsięwzięć niekwalifikujących się do uzyskania premii termoodernizacyjnej z Funduszu Termomodernizacji. tworzeniu możliwości rynkowych i zwiększaniu świadomości. która weszła w życie 17 maja 2006 r. Dyrektywa 2006/32/WE w sprawie efektywności końcowego wykorzystania energii i usług energetycznych. dzięki nowym rozwijającym się i odnawialnym źródłom energii. • aspekty energetyczne w transporcie. BGK wspiera działania rządu w obszarach obejmujących zarówno ochronę środowiska. osoby prawne. przede wszystkim w sektorze budowlanym i przemysłowym („SAVE”). Fundusz powinien być ulokowany w Banku Gospodarstwa Krajowego i wchłonąć Fundusz Termomodernizacji. którego administratorem jest Bank Światowy. o budżecie 5. Środki na realizację projektu pochodzą z Funduszu na rzecz Globalnego Środowiska. • nowe i odnawialne źródła energii dla scentralizowanej i zdecentralizowanej produkcji elektryczności i ciepła oraz ich integracja ze środowiskiem lokalnym i systemami energii („ALTENER”). miejskich systemach grzewczych. • komponent pomocy technicznej. Wyrównanie poziomu efektywności energetycznej polskiej gospodarki do poziomów starych krajów członkowskich Unii Europejskiej (UE15) wymagać będzie jednak znacznie większych nakładów finansowych. tendencję wzrostową. dywersyfikacja paliw. realizowanych w woj. BGK zawrze z bankami komercyjnymi ramowe umowy współpracy. w Krakowie. celem programu Inteligentna Energia – Europa jest wspieranie stałego rozwoju w powiązaniu z energią i przyczynianie się do realizacji ogólnych celów ochrony środowiska. dysponującego możliwością przyznawania dofinansowania. przeznaczony na wsparcie inwestycji energooszczędnych o długim (10-letnim) okresie zwrotu. lokat bankowych. przeznaczony na zabezpieczenie poręczeń spłaty kredytów Podsumowanie Przedstawione mechanizmy finansowe wspierające efektywność energetyczną budzą pewną nadzieję na osiągnięcie przez Polskę większych sukcesów w tej dziedzinie niż dotychczas. 175 ust.

Syreny 26 w Warszawie nego i reprezentatywnego wskaźnika. Test został przeprowadzony metodą porównawczą. śniegu i ekstremalnej temperatury ulega stopniowemu niszczeniu. Z łatwością można zauważyć. Urządzenie to symuluje działanie warunków zewnętrznych: wilgotności. materiały wypełniające. Pytanie. spowodowanego dezintegracją spoiwa. Erozja jest procesem dynamicznym. że każde ziarno zaprawy jest dokładnie otoczone mieszaniną składającą się z żywicy. zawierające 100% kopolimery akrylu. wypełniacza i pigmentów (tzw. im dłużej tynk wystawiony jest na działanie czynników zewnętrznych. Tajemnica jakości tych rozwiązań to odpowiednia kompozycja surowców oraz reżim technologiczny i kontrola jakości. promieniowania UV oraz pozwala na ich cykliczne zmiany. nośnik). W końcu właściciel zauważa. Są one osiągane przez dobranie odpowiedniej kompozycji powłok. Proces erozji rozpoczyna się od kredowania. tel. Metoda umożliwia otrzymanie w krótkim czasie powtarzal- N Budynek mieszkalny w Warszawie przy ul. w której spoiwo nie będzie w stanie spełniać swojej roli. W celu udowodnienia jakości rozwiązań Dryvit przeprowadzono długoterminowe badania przyspieszonego starzenia. że tynk nie spełnia już swojej roli. W przypadku stosowania wyrobów firmy Dryvit inwestor ma zapewnioną dłuższą ochronę obiektu. takie jak niespójność powierzchni większych obszarów pokrycia (zanik nośnika). W trakcie jej działania widać zmiany w wyglądzie. Syreny 26 Zerodowany tynk akrylowy na budynku w Warszawie Powierzchnia tynku akrylowego Dryvit po 15 latach eksploatacji budynku przy ul. aż dojdzie do sytuacji. temperatury. Pro- ces kredowania postępuje tak długo. pigmenty.dryvit. że w niektórych próbkach nastąpiła znaczna erozja nośnika. Twierdzenie. polegającej na łączeniu pigmentów i wypełniaczy w powłoce. czyli wystąpienia formy pyłu na powierzchni powłoki. Podczas dalszej degradacji powłoki występują spękania i odsłonięcie kruszywa. a w przypadku powłoki Dryvit niewielka. tzn. z o. Podczas procesu degradacji erozja zachodzi w różnym tempie. Standardowo przyjmowanym czasem ekspozycji w przypadku powłok zewnętrznych w komorze Weather-Ometer jest 2000 h. Firma Dryvit produkuje tynki akrylowe. na które powinien odpowiedzieć sobie inwestor po obejrzeniu tych próbek.o. Kolor zmienia się tym bardziej. na którą składają się: żywice. brzmi: „Jakie to wszystko ma dla mnie znaczenie?”. jak wyglądała w stanie przed testem i po ekspozycji przez 5000 h. Każda para zdjęć przedstawia powłokę. Dryvit Systems USA (Europe) Sp. określającego zachowanie powłok wystawionych na działanie warunków zewnętrznych. zagęszczacze. w komorze umieszczono powłoki Dryvit oraz inne powłoki polimerowe. 0 801 37 98 48. Jego wyniki zostały udokumentowane serią zdjęć. wiatru. Nośnik wystawiony na działanie słońca. wg nowoczesnych formuł DPR. która wiąże wszystkie składniki powłoki i wpływa na trwałość tynku. wygląd i łatwość nakładania. że zastosowanie jakichkolwiek żywic akrylowych da powłoce bardzo dobrą jakość.ENERGOOSZCZĘDNOŚĆ W BUDOWNICTWIE Tynki akrylowe Dryvit – zauważ różnicę ajważniejsze cechy wykończenia powierzchni zewnętrznych to: trwałość.pl 2 ’2007 (nr 414) 61 . Przed badaniem widać było. jest daleko idącym uproszczeniem. odczynniki zwilżające itp. Próbki zostały umieszczone na 5000 h w komorze do badań klimatycznych Weather-Ometer®. 022 453 39 50 do 53 www. deszczu.

jednostce straży pożarnej w Katowicach – 1000 m2. Pionierem tej technologii w Europie jest holenderska firma EcoTherm.023 W/mK. Płyty Vapohterm przyklejone do stropu nad piwnicą nie ograniczają wysokości podpiwniczenia. Wrocławia – 10 000 m2. o rosnącym udziale płyt Vapotherm w rynku izolacji ściennych w krajach. a po sprowadzeniu jej przez firmę EcoTherm do Europy także rynki krajów Beneluksu czy Wielkiej Brytanii. Ich stabilny montaż w murze szczelinowym umożliwiają kotwy i klipsy. na którego dachu zastosowano 990 000 m2 płyt. Oddział EcoTherm w Polsce dostarczył na krajowe budowy ponad 1 mln m2 płyt typu PUR i PIR w ciągu ok. Różnorodność okładzin wynika z różnych zastosowań płyt Vapotherm. określonej jako HR Insulation (High Result Insulation). Posadzka z góry i z dołu Płyty Vapotherm coraz częściej doceniane są jako izolacje posadzek ogrzewanych. natomiast z innych powszechnie stosowanych materiałów izolacyjnych jest kilka ra- • klasy ogniowe S2 i d0. świadczące o braku zagrożenia w postaci szkodliwych gazów i płonących kropli. m. gdzie mury szczelinowe stanowią podstawowe rozwiązanie. Płyty Vapotherm w okładzinie z włókna szklanego można również stosować w ścianach dwuwarstwowych w układzie z systemowym klejem i siatką.in. Europie pod nazwą Vapotherm. Szczególną rolę odgrywają w procesie termorenowacji. wyposażonych w przewody grzejne. Decyduje to Pianka PIR została wynaleziona pod koniec XX w. gdzie grubość izolacji ogranicza np. mgr inż. Dowodem na rosnące zainteresowanie płytami Vapotherm jest magazyn kwiatów w Holandii. W Polsce płyty Vapotherm zastosowano m. w: hali produkcyjnej w Kobierzycach – 38 000 m2. 10 lat. posadzek i ścian. w Polsce znanej jako MR Izolacja. • łatwość i bezpieczeństwo obróbki.23 W/m2K i powierzchni 1000 m2 wykonana z płyt Vapotherm grubości 10 cm waży tylko 3.2 t. czyli Maksymalny Rezultat zy cięższa. wysokość istniejących otworów drzwiowych. wytwórni frytek k. należąca do światowej grupy CRH.Termoizolacja typu PIR materiał nowej generacji Izolacji z 1 m2. że płyty mają: • rekordową wartość współczynnika λ = 0. • odporność na nacisk minimum 15 t/m2. • niską nasiąkliwość – minimmum 90% zamkniętych porów. Produkowane są jako panele z rdzeniem PIR w okładzinach elastycznych typu papier ekranowany aluminium. szpitalach. i szybko podbiła rynek w USA. • aprobatę ITB i świadectwo PZH. Izolacja dachu Przykład: izolacja o U = 0. gdzie jakość izolacji decyduje o skuteczności ogrzewania. Fenomen tego materiału polega na tym.in. • niewielką masę – 32 kg/m2. Materiał raz wbudowany nigdy nie będzie wymieniany. Kolejnym istotnym argumentem przemawiającym za stosowaniem płyt Vapotherm jest korzystna cena materiału termoizolacyjnego. Płyty z pianki PIR produkowane przez firmę EcoTherm dostępne są w całej Skuteczna izolacja ścian Płyty Vapotherm z powodzeniem są stosowane jako termoizolacja przegród. Te zalety pianki zdecydowały o utworzeniu w Europie nowej grupy termoizolacji. Piotr Cieślewicz 62 2 ’2007 (nr 414) . • wysoką trwałość i stabilność wymiarową. • klasę ogniowa Broft1 (dawniej NRO) oraz REI 30. Płyty Vapotherm nie rozprzestrzeniają ognia i uzyskują klasę E30. teatrze w Katowicach – 1800 m2. gdzie stanowi już 25% stosowanych izolacji. W efekcie nie zachodzi ryzyko oberwania się ocieplenia. szkołach. włókno szklane czy wreszcie folia aluminiowa. jako izolacje dachów. Ich odporność na nacisk przy 10% odkształceniu (standardowy test termoizolacji) wynosi 150 kPa i w związku z tym można bezpiecznie konserwować i odśnieżać dach bez ryzyka uszkodzenia pokrycia.

garderobie. łazience? Świetlik tunelowy VELUX dostarcza naturalne światło do pomieszczeń Dwa rozwiązania do każdego rodzaju dachu: TWF z tunelem elastycznym i TWR z tunelem sztywnym Więcej informacji: www.VELUX.Naturalne światło w przedpokoju.pl TWR 014 TWF 014 .

Pręty stanowiące część rozwiązania są dostępne w standardowej długości: 250. 1500 mm. w skład których wchodzą następujące elementy: profile i akcesoria metalowe. w którym zastosowano łączniki ES. Jest on droższy i bardziej pracochłonny od systemu wykorzystującego wieszaki obrotowe ze sprężyną i pręty. lecz zapewnia zdecydowanie większe bezpieczeństwo. przeznaczony do podwieszenia konstrukcji poddasza do krokwi. Jednym z najczęściej stosowanych elementów systemu NIDA jest wieszak do poddaszy. Powszechnie stosowanymi akcesoriami metalowymi są łączniki ES. Są one dostępne w 3 wymiarach. Zastosowanie łączników ES 60 w konstrukcji sufitu: 1 – profil nośny NIDA CD 60. 1000. W związku z tym wykonawcy coraz częściej decydują się na wybór tego rozwiązania. taśmy i elementy mocujące. 2. Używa się ich zarówno w konstrukcjach okładzin sufitowych. W przypadku potrzeby system ten może być uzupełniony o przedłużacze noniusza wraz z łącznikami. Przykład poddasza wykończonego z użyciem tego rodzaju wieszaków 64 2 ’2007 (nr 414) . Sufit z płyty gipsowej pełni funkcję ogniochronną w przypadku kiedy wieszaki obrotowe ze sprężynką i prętem zastąpione są przez system noniuszowy (rysunek 3). jak i ściennych oraz poddaszy. W razie potrzeby można zamówić pręty dłuższe lub wykonać przedłużenie przez połączenie dwóch prętów za pomocą sprężynki NIDA. 3 – wieszak obrotowy ze sprężyną. 1. Wieszak górny noniusza NIDA WGN 20 lub NIDA WGN 30 (umożliwiają regulację wysokości podwieszenia o 160 – 380 mm) + dwie przetyczki + wieszak obrotowy dolny z noniuszem NIDA WON 60 Rys. 500. Parametry akustyczne sufitu wykonanego przy użyciu łącznika EL również są lepsze niż podobnego sufitu. Element NIDA ES może. Sufit podwieszany: 1 – profil NIDA CD 60. Elementy te pozwalają na szybki i tani montaż konstrukcji sufitów podwieszanych.PRAKTYKA BUDOWLANA Akcesoria systemu suchej zabudowy NIDA irma Lafarge Gips oprócz płyt gipsowych oferuje systemy suchej zabudowy. nawet gdy nie są stawiane wymagania ogniowe. 3. 1. Rys. Przykład zastosowania łącznika ES 60 w konstrukcji sufitu pokazano na rysunku 1. mają większą wytrzymałość konstrukcyjną i w związku z tym zaleca się je stosować zwłaszcza w przypadku grubości opłytowania co najmniej 25 mm. masy szpachlowe. Zaletą tego rozwiązania Rys. 2 – profil przyścienny UD 27. a niekiedy powinien być zastąpiony przez łączniki elastyczne NIDA EL (fotografia 1). Elementy NIDA EL w porównaniu z typowymi łącznikami ES. Przykład takiego sufitu pokazano na rysunku 2. System mocowany za pomocą F Fot. pozwalających na uzyskanie pomiędzy konstrukcją a płytą odległości 40. 2 – łącznik NIDA ES 60 łączników NIDA ES 60 pełni funkcję ogniochronną pod warunkiem użycia jako okładziny płyty gipsowej typu F wg PN-EN 520. Do wykonywania sufitów podwieszanych powszechnie stosuje się wieszaki obrotowe ze sprężyną w komplecie z prętem. 70 lub 100 mm. Łączniki NIDA EL. 4 – płyta gipsowa jest możliwość bezstopniowej regulacji wysokości podwieszenia.

Stopień tłumienia drgań elementów zależy od wielkości obciążenia. Inna kombinacja profili. Optymalny dobór poszczególnych akcesoriów do konkretnej aplikacji zapewniają Doradcy Techniczni Lafarge.lafargegips. Szczegółowych informacji dotyczących sufitów akustycznych udzielają Doradcy Techniczni Lafarge Gips (kontakt dostępny na stronie www. Akustyczny sufit podwieszany Lafarge Gips przedstawiono na rysunku 4. 5.lafargegips. obok funkcji nośnej. Dzięki temu firma udziela gwarancji na cały system. Gwarancja na system NIDA obejmuje elementy wyszczególnione w instrukcji montażu systemów suchej zabudowy NIDA. Rys. Przykład sufitu wykonanego przy użyciu wieszaków akustycznych pokazano na rysunku 5. Szczegóły dotyczące rozwiązań dostępne są w dokumentacji technicznej Lafarge Gips. których zastosowanie w pewnych przypadkach jest niezbędne.PRAKTYKA BUDOWLANA Optymalnego doboru wieszaków i ich rozmieszczenia dokonuje się przez analizę ciężaru sufitu. 6 – blachowkręty Rys. W ofercie firmy Lafarge znajdują się trzy odmiany wieszaka akustycznego: Phonilight. w którym jest zastosowany. tel.pl). 4 – paroizolacja. płyt gipsowych i akcesoriów nie jest w stanie dokładnie odtworzyć systemu NIDA w zakresie odporności na ogień. Celem ich stosowania. Phonistar. Każdy element z gamy akcesoriów NIDA jest testowany indywidualnie i jako integralna część systemu. • 50 – 140 daN (Phonistar). W ofercie firmy Lafarge Gips znajdują się również bardzo specjalistyczne akcesoria. Na szczegól- ną uwagę zasługują łączniki i wieszaki akustyczne. • 30 – 50 daN (Phonissimo). Redukcja drgań przenoszonych przez sufity zawieszone na wieszakach akustycznych przy optymalnym obciążeniu wynosi 99%. jego prawidłowe działanie w zakresie odporności ogniowej oraz izolacyjności akustycznej. którzy uczestniczą w rozwiązywaniu bardzo szczegółowych problemów i przygotowują gotowe rozwiązania systemowe. jest ograniczenie przenoszenia dźwięków przez stropy.pl 2 ’2007 (nr 414) 65 . Zakresy obciążeń w przypadku poszczególnych odmian wieszaków akustycznych są następujące: • 15 – 25 daN (Phonilight). +48 (41) 357 82 00 www. 2 – profil NIDA CD 60. 5 – płyta gipsowa. Phonissimo. parametrów akustycznych oraz odporności na uderzenia. 4. Przykład zastosowania wieszaka do poddaszy: 1 – wieszak do poddaszy NIDA WP 60. 3 – wełna mineralna.

.

sztywnych połączeń. stosując tanie wypełnienie o niskiej gęstości i małej grubości. do mocowania płyt do konstrukcji stalowej (wyłącznie do profili CW) należy stosować wkręty samogwintujące. Badania ogniowe wykonywane wg norm EN i bazujące na nich europejskie klasyfikacje ogniowe potwierdzają wysoką ja- rozwiązania osiąga się.xella. 15 i 18 mm.pl 2 ’2007 (nr 414) 67 . poziome. krawędzie płyt na narożnikach nie wymagają zabezpieczenia kątownikami ani siatkami wzmacniającymi.5. nadają się do poszycia przegród budowlanych od zewnątrz oraz w budynkach nieogrzewanych w zimie. Optymalne Charakterystyka płyt gipsowo-włóknowych FERMACELL • Mają one jednorodną strukturę – powstają ze sprasowanej mieszanki gipsu. Właściwości płyt gipsowo-włóknowych. • Odpowiadają europejskim standardom w zakresie ekologii – zarówno na etapie eksploatacji. oszczędności na materiałach pomocniczych powodują.com. Spoiny. o stożkowych łebkach skuteczne zagłębiających się na odpowiednią głębokość i eliminujących szpachlowanie. Zastosowanie Jeden rodzaj płyt może być wykorzystany do poszycia przegród o określonych klasach odporności ogniowej i właściwościach akustycznych. np. Ten sam materiał można wykorzystać jako konstrukcyjne poszycie drewnianych ścian szkieletowych zarówno od strony wewnętrznej. poza typowym obszarem suchej zabudowy. www. że warto je stosować. Xella systemy suchej zabudowy tel. • Charakteryzują się dużą gęstością i wytrzymałością mechaniczną. Płyty GW.5 mm. Nadają się także do recyklingu. w celu uzyskania żądanej klasy odporności ogniowej i izolacyjności akustycznej nie jest niezbędne wypełnienie pustki ściany wełną mineralną pomiędzy elementami szkieletu. 12.: 022-645 13 38 (9). ale do zabudowy wnętrz najczęściej wystarczają 10 oraz 12. 250. fax: 022-645 15 59 fermacell-pl@xella. Zastosowanie płyt GW do budowy ścian działowych wymaga uwzględnienia różnic pomiędzy metodami montażu płyt GK i GW. • Są niepalne (klasa materiału A2). przed malowaniem. w pomieszczeniach suchych i o podwyższonej wilgotności. nakładaniem tapety lub glazury można pominąć gruntowanie podłoża. • Są odporne na wilgoć – w stanie nasycenia nie puchną i nie rozwarstwiają się.fermacell. gdzie gromadzi się duża liczba osób. E – szczelności oraz I – izolacyjności ogniowej od 30 do 120 min. 260.5 mm. płyty mocuje się w ustalonej kolejności. mogą być naprzeciw siebie. Wymiary płyt – od 100 x 150 cm do 120 x 200. niepalne. pod kątem mechanicznym i ogniowym.pl. Połączenia pionowe. www. a jednocześnie nie blokują strumienia pary wodnej i reagują na zmiany poziomu wilgotności w pomieszczeniu. małe koszty robocizny. Dzięki takim parametrom mają znacznie szersze zastosowanie niż płyty GK. Producent oferuje płyty grubości 10. F kość materiału. a jako podkład pod glazurę wystarcza pojedyncze poszycie z płyt 12.Płyty gipsowo-włóknowe dlaczego warto je stosować? ERMACELL to płyty gipsowo-włóknowe (GW). i wody. Uniwersalne cechy płyt gipsowo-włóknowych oraz ich wyjątkowy sposób łączenia pozwalają w 96% wykorzystać materiał na budowie. bez dodatkowych profili. Właściwości płyt gipsowo-włóknowych FERMACELL zostały przebadane. • Zapewniają przegrodom budowlanym dobre właściwości akustyczne – materiał o dużej gęstości ogranicza emisję fal dźwiękowych. zwłaszcza o niskiej częstotliwości w paśmie ≤100 Hz. Oto one: węzły elementów konstrukcji ze stalowych zimnogiętych profili poziomych UW i pionowych CW nie mogą mieć stałych. Płyty FERMACELL są odporne na wilgoć. po obu stronach ściany. które wstrzeliwuje się za pomocą pistoletu pneumatycznego. o ile nie zaleca tego producent warstwy wykończeniowej. włókien celulozy uzyskanych z rozdrobnionego papieru. pod obciążenia użytkowe zbędne są dodatkowe wsporniki czy wzmocnienia (pojedynczy wkręt z kołkiem rozporowym do pustej przestrzeni przenosi obciążenia użytkowe do 50 kG). ukośne można wykonać jako klejone nawet poza konstrukcją. Spełniają wysokie wymagania bezpieczeństwa. sprawdzone i są potwierdzone Europejską Aprobatą Techniczną ETA-03/0050. na podstawie której uzyskały znak CE. Stabilność mechaniczna płyt oraz metoda klejenia spoin zapewniają przegrodom budowlanym klasy odporności ogniowej w zakresie R – nośności. jak i od zewnątrz. wszędzie tam. Klejenie krawędzi na styk zapewnia dokładność i gwarantowaną wytrzymałość połączeń bez użycia taśm wzmacniających oraz redukuje zużycie masy szpachlowej do powierzchniowego wygładzenia. stanowiące alternatywę dla powszechnie znanych płyt gipsowo-kartonowych (GK). lub klamry długości 30 mm lub 35 mm. jak i w procesie produkcji. zazwyczaj od lewa do prawa. zapewniają wysoki wskaźnik izolacyjności akustycznej i charakteryzują się wytrzymałością mechaniczną zbliżoną do drewna. w obiektach sportowych czy widowiskowych. 300 cm – dostosowano do potrzeb rynku.

o. wg którego beton towarowy nie jest wyrobem budowlanym. Jak co roku. Znaku Jakości oraz przez Zarząd SPBT. Wszystkie kandydujące wytwórnie zostały już ocenione przez audytora. W ubiegłych latach Grupa maxit była reprezentowana na rynku przez takie europejskie marki. a także materiały i systemy do napraw konstrukcji oraz wykonywania izolacji wodoszczelnych – reprezentujące markę Deitermann. W Polsce maxit zatrudnia obecnie 244 osoby i ma trzy zakłady produkcyjne: wytwórnię keramzytu oraz dwie fabryki gotowych mieszanek chemii budowlanej. Wskazując pozytywne wzorce. Kielc. na galę.. Wykorzystanie dotychczasowych doświadczeń oraz potencjału obu zespołów pozwoli na jeszcze lepszą obsługę klientów. Łodzi. SPBT walczy w ten sposób z pojawiającą się zbyt często patologią na krajowym rynku betonu towarowego.). przy ul. prezes Ryszard Pazdan („Atmoterm” S. godne naśladowania. a także przyniesie wymierne oszczędności. wieńczącą IV edycję Kampanii „Dobry Beton”. Deitermann. Przedsięwzięcie to jest kontynuacją zachodzącego w całej Europie procesu konsolidacji lokalnych podmiotów należących do maxit Group – znanego w Europie producenta materiałów budowlanych. natomiast pozostałych ośmiu to zakłady. dr inż. Laureaci zostaną zaprezentowani w specjalnym „Katalogu wyróżnionych Znakiem Jakości – Liderzy betonu towarowego”. Vetonit. Kahi. podkłady podłogowe. które po raz pierwszy poddają się procedurze kwalifikacyjnej.”. Osiemnaście wytwórni spośród 26 zainteresowanych wyróżnieniem to laureaci II edycji Kampanii „Dobry Beton”. Stowarzyszenie Producentów Betonu Towarowego w Polsce zaprasza wszystkich. produkty elewacyjne. wzmocni pozycję maxit wśród rodzimych producentów materiałów budowlanych. Serpo. którzy obecnie z dwuletnim stażem starają się o prolongatę ważności certyfikatu. sprawność urządzeń. dr hab. Na etapie finału włączają się do niej także partnerzy spoza środowiska betonu towarowego. Opola i Rzeszowa oraz po jednej ze Szczecina. ABS DuroSystem. Zdzisław B. Kampanię „Dobry Beton” wspiera swym autorytetem Europejska Organizacja Betonu Towarowego ERMCO.in. maxit Group działa w 29 krajach europejskich oraz w Rosji i Chinach. pracowników. Foksal 2 (siedziba Stowarzyszenia Architektów Polskich). poziom kompetencji personelu. zatrudnia ok. inż.A. wyrobów z kremzytu. ma 109 zakładów produkcyjnych (chemii budowlanej. a także ignorowaniu nowoczesnych standardów normalizacji europejskiej. w tym: cztery z Aglomeracji Górnośląskiej. Bezcenny jest także patronat Stowarzyszenia Architektów Polskich SARP. wyniosła ponad 111 mln PLN. Uroczystość odbędzie się 22 marca 2007 r. prof. spółki maxit i Deitermann Polska działają na rynku polskim pod nazwą maxit sp.. maszyn i urządzeń budowlanych). Skierniewic. m-tech. Do zamknięcia procedury potrzebna jest jeszcze rekomendacja Kapituły Znaku Jakości. wiarygodność bazy surowcowej. kleje do płytek i kremazyt – oferowane pod marką maxit (dawniej Optiroc). Roczny obrót firmy przekracza 1. Marmoran. a w jej skład wchodzą: prezes Andrzej Balcerek (Stowarzyszenie Producentów Cementu). Wrocławia. dla których bardzo dobra jakość jest wartością uniwersalną. polegającą na zaniżaniu jakości betonu. W obecnej edycji bierze się pod uwagę przede wszystkim poziom wdrożenia europejskiej normy PN-EN 206-1 „Beton . Często pojawiają się też Patronat honorowy zaniedbania w sferze ochrony środowiska. 5 tys. w sali wystawowej oraz pomieszczeniach recepcyjnych Pałacu Zamoyskich w Warszawie. Bogata oferta firmy zawiera ponad 300 produktów i systemów bardzo dobrej jakości. Jan Małolepszy (Akademia Górniczo-Hutnicza). Beamix. Optiroc. Polyment. dr hab. Krakowa. Strategia firmy zakłada dalszy rozwój marek maxit i Deitermann oraz utrzymania dotychczasowych kanałów dystrybucji.: maxit. Heidelberger Bauchmie. 68 2 ’2007 (nr 414) . która po przeanalizowaniu wyników dotychczasowych zmagań rozstrzygnie o przyznaniu wyróżnienia lub też nie. po dwie z Warszawy. Arlita. Lubina. z o. wchodzącego w skład HeidelbergCement Group. do eliminacji przystąpiło 26 wytwórni betonu towarowego. Jesienią 2006 r. a następnie zweryfikowane przez Komisje SPBT ds. Słupska. Skonsolidowana sprzedaż w 2006 r. Walki nie ułatwia urzędowe stanowisko Ministerstwa Budownictwa i Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego. keramzytu. prezes Jerzy Grochulski (Stowarzyszenie Architektów Polskich SARP). jak m. Lublina i Nowego Targu. Leca. Kontrolowany jest też stan przygotowania produkcji. jej rezultaty w stosunku do oczekiwań klientów oraz spełnienie wymagań kryteriów ochrony środowiska. którym zależy na dobrej jakości betonu dostarczanego na budowę. Gorzowa Wielkopolskiego.in. inż. zawsze godną poparcia. Jeleniej Góry. Kohutek Stowarzyszenie Producentów Betonu Towarowego w Polsce Patronat medialny Połączenie spółek maxit i Deitermann Polska Od stycznia 2007 r. Kapitule przewodniczy prof. Fibo. Lech Czarnecki (Politechnka Warszawska).2 mld euro. Zgromadzeni będą świadkami wręczenia atrybutów wyróżnienia (certyfikat oraz pieczęć jakości) reprezentantom nagrodzonych wytwórni. nieuczciwej konkurencji czy braku poszanowania podstawowych zasad kupieckich. m. organizatorem Kampanii „Dobry Beton” jest Stowarzyszenie Producentów Betonu Towarowego w Polsce (SPBT).PRAKTYKA BUDOWLANA Trwa Kampania Znaku Jakości SPBT „Dobry Beton” Dobiega końca regulaminowa kwalifikacja kandydatów do wyróżnienia Znakiem Jakości „Dobry Beton” w ramach IV edycji (2006/2007).

wyposażenie elektroniczne trzydziestopiętrowego budynku biurowego NTT Shinjuku Headquarters Building w Tokio jest droższe niż sam budynek (fotografia 2). inż. która zmieniła oblicze wielu dużych miast. jak i w pionie. Natomiast centrale (fotografia 1). podpodłogowych. 2. 1. m. która ma podłączenia kablowe zarówno w poziomie. emisja ciepła i hałasu). które zwykle zatrudniają mniejszą liczbę pracowników. dr hab. Pracownicy. autor) Fot. Wraz z wprowadzeniem komputerów w biurach warunki pracy uległy pogorszeniu. a także mogą wytwarzać niekorzystne środowisko fizyczne (jonizacja powietrza. arch. Pojawiają się problemy związane ze środowiskiem pracy.PRAKTYKA BUDOWLANA prof. np. Obecnie następuje decentralizacja biur. Pracownicy domagają się dostępu do światła dziennego i umożliwienia widoku na zewnątrz. Jest to spowodowane tym. że komputery zabierają wolną przestrzeń. Budynek NTT Tokio (fot. ze względów reklamowo-prestiżowych. do których doprowadza się świeże powietrze. kanałów w ściankach działowych itp. Zygmunt Szparkowski* Tendencje rozwoju budynków biurowych ostatnich latach nastąpił gwałtowny rozwój architektury budynków biurowych. Centrale biurowe w Tokio (fot. Na każdym pię- Fot. Nowoczesny projekt budynku biurowego zawiera trójwymiarową sieć połączeń. Rozprowadzanie kabli odbywa się ze specjalnych miejsc. wolą pracować w środowisku bardziej spokojnym na przedmieściach miast lub w parkach przemysłowych. a także stosowania raczej wentylacji naturalnej niż okna klimatyzacji (rysunek). Lokalizacja w śródmieściu poszczególnych oddziałów biur staje się coraz bardziej kosztowna i trudno dostępna ze względu na komunikację.in. Rozwój elektroniki wpływa na budownictwo biurowe w sposob nieoczekiwany. lokalizuje się nadal w centrach miast. Obserwuje się również zmiany W w rozplanowaniu indywidualnych miejsc pracy w otwartej przestrzeni biurowej. Znajduje się w nim więcej przestrzeni na pracownika niż w jakimkolwiek budynku w Japonii. Dzięki odpowiedniej formie budynku wszyscy pracownicy mają zapewniony dostęp do widoków na zewnątrz i do światła dziennego. rozmieszczonych w przestrzeniach międzysufitowych. szczególnie programiści. autor) * Politechnika Warszawska Wymagania środowiska świetlnego (Źródło „Green Vitruvius”) 2 ’2007 (nr 414) 69 .

jak i towarzyszące jej trzypiętrowe muzeum. Elewacja podwójna chroni przed zewnętrznym hałasem. oświetlenia i wentylacji. Jeżeli chodzi o zastosowanie komputerów na stanowiskach pracy. z „ciepłym kredytem” Fortis Banku. Wnioski Można rozwiązać wiele problemów. Obecne jej ceny gwarantują oszczędności rzędu 1800 – 5200 zł/r. podłączonej do Internetu. dr hab. Myślmy kompleksowo o mieszkaniach. stosownymi oknami. Akcja ta wymaga tylko upowszechnienia. W przypadku oświetlenia znane są już i wprowadzane tzw. Na każdym piętrze trzonu instalacyjnego znajdują się przestronne pokoje wypoczynkowe. gaz ziemny – ok. zagrażająca otaczającej przestrzeni powietrznej ze strony instalacji budynku. Ze względu na to. Można w ten sposób wydatnie zmniejszyć zużycie energii lub też wykorzystywać źródła pasywnej energii słonecznej do ogrzewania. Wśród wydatków ważną pozycję stanowią rachunki za ogrzewanie. W jednorodzinnym budynku energooszczędnym o powierzchni 150 – 200 m2. gaz płynny – ok. zapyleniem. taryfa nocna – ok. to obserwowana jest daleko posunięta decentralizacja. 3. W przypadku budowy budynku energooszczędnego koszt inwestycji i wysokość kredytu są większe do 10% w stosunku do standardowego. że cień budynku mógł padać na pobliskie budynki mieszkalne. 1800 zł. Ważne jest więc zmniejszenie zużycia energii do ogrzewania budynku. Być może zaistnieje wkrótce również możliwość utworzenia tzw. Projekty tzw. różnego rodzaju oświetlenie miejscowe itp. a także do Internetu. olej opałowy – ok. Jest to związane również z trendami proekologicznymi. W Polsce mamy doświadczenia eksploatacyjne z budynków energooszczędnych. Stąd rozciąga się panoramiczny widok Tokio. Klimatyzacja ulega ograniczeniu do tych obszarów. inteligentnych budynków biurowych przewidują wykorzystanie komputerów do sterowania instalacjami w całym budynku. W zależności od używanego nośnika energii. ale jest przesunięty do jednego z narożników. Dotychczasowe główne pomieszczenia komputerowe zostały od pewnego czasu zastąpione komputerami PC na każdym stanowisku pracy. 5200 zł. Pogorzelski 70 2 ’2007 (nr 414) . w którym zastosuje się wentylację mechaniczną z odzyskiem ciepła. poniesione dodatkowe koszty na inwestycję zwrócą się po 7 – 20 latach. Grzegorczyk). Wsparcie polega na częściowym pokrywaniu przez państwo odsetek od kredytu. energii. Można to uzyskać w wyniku obniżenia strat ciepła przez przenikanie i wentylację oraz polepszenia wykorzystania zysków ciepła. umożliwia wentylację naturalną przez otwieranie okien od strony wewnętrznej fasady. Konieczna była także eliminacja emisji fal radiowych. Można też zaobserwować przykłady zintegrowanego projektowania. biurowej przestrzeni wirtualnej. Podłogi rusztowe pozwalają na podłączenie stanowisk pracy do najnowszego wyposażenia elektronicznego. jego forma musiała uzyskać odpowiedni kształt. na budynku biurowym Saski Buisness Park w Warszawie (arch. powstał program wznoszenia takich budynków z inicjatywy BASF Polska i TERMOORGANIKI. W związku z oszczędnością energii wznosi się budynki bardzo szczelne. cieplejsza i mniej błyszcząca niż większość metalowych ścian na innych budynkach wieżowych w Japonii. 2300 zł. Obiekt został zlokalizowany przy skrzyżowaniu bardzo ruchliwych miejskich autostrad. (dokończenie ze str. z odpowiednio grubą warstwą izolacji termicznej. oprawy z soczewek parabolicznych. Fot. a więc przed zakończeniem czasu spłaty kredytu. prawidłowo ocenionych przez wykwalifikowanego eksperta! prof. autor) Nowe możliwości pojawiają się w produkcji szkła o dużej przewodności. Jest ona ciemniejsza. że podwójna wentylowana fasada została po raz pierwszy zastosowana w Polsce w 1999 r. a w dłuższym okresie przyniosą właścicielowi wymierny zysk. jego ogrzania i naturalnej wentylacji. a zarazem dobrej izolacji cieplnej. podłączonymi do ogólnej sieci komputerowej. Wysokość kredytu udzielanego przez bank jest zwykle uzależniona od tzw. inż. Przestrzeń biurowa jest otwarta na wielu kondygnacjach. 3000 zł. większej zdolności kredytowej inwestora i obniżeniu nakładów eksploatacyjnych w wyniku uzyskania rzeczywistych oszczędności energetycznych. energooszczędne żarówki. W związku z tym jego architektura podlegała ograniczeniom zarówno jeżeli chodzi o wieżę biurową. Zdolność kredytowa zależy od przewidywanych dochodów i wydatków kredytobiorcy. 2700 zł. Ze względu na szerokość trzonu nie leży on w centrum budynku. biura inteligentnego. w zależności od nośnika energii i taryfy: energia elektryczna: taryfa całodobowa – ok. Powstają budynki atrialne o dużej wolnej kubaturze wewnętrznej (fotografia 3). zmniejsza konieczność klimatyzacji. odpowiedniego do zapewnienia światła dziennego. Atrium Centrum Biurowo-Kongresowego w Tokio (fot. które powinny być odizolowane od zewnętrznych warunków środowiskowych. można zaoszczędzić rocznie 9000 – 12 000 kWh energii w porównaniu z budynkiem standardowym. 56) Finansowe wsparcie rodzin w nabywaniu własnego mieszkania.. Jerzy A.. zmniejsza ich rozmiary i wielkość powierzchni przeszklonych. M.PRAKTYKA BUDOWLANA trze znajdują się indywidualnie sterowane wentylatornie. jeśli będziemy myśleć o nich łącznie. które zmierzają do stworzenia tzw. Należy wspomnieć. Myślmy o energooszczędnym budownictwie mieszkaniowym. która tworzy zarazem zbiornik do wymiany zużytego powietrza. Ściana osłonowa budynku została wykonana z fluoropolimerów. zdolności kredytowej kredytobiorcy i ceny/wartości kredytowanej nieruchomości.

np. badania odporności ogniowej tych ścian. stopów aluminium. zmniejszać intensywność spalania się materiałów. w tym: – środki aktywizowane termicznie. odpowiadającemu początkowej fazie pożaru. zasłonom i różnego rodzaju okładzinom (boazerii) z drewna i materiałów drewnopochodnych. zmieniać właściwości oraz barwy zaimpregnowanego materiału. Po części Podręcznika fizyki budowli poświęconej bezpieczeństwu pożarowemu ukaże się cykl artykułów dotyczących izolacyjności akustycznej w budownictwie. a w dalszej kolejności klimatu miasta i oświetlenia. tlenki molibdenu. – powłoki barierowe. obniżające strumień ciepła dopływający do powierzchni ochronnej. klasyfikację wyrobów budowlanych z uwagi na ich udział w rozwoju pożaru. Część 1: Klasyfikacja na podstawie badań reakcji na ogień. • okładziny ogniochronne – pokrycie powierzchni zabezpieczanego wyrobu okładziną grubości co najmniej 1 mm. inż. głównie drewno i materiały drewnopochodne poddane oddziaływaniu termicznemu o niewielkiej intensywności. dzięki pochłanianiu energii na przemiany fazowe.. prof. borany amonu. Cl. wydzielać substancji nadmiernie toksycznych podczas rozkładu termicznego w wysokiej temperaturze. halogenowe (Br. które po zastosowaniu na zabezpie* Instytut Techniki Budowlanej czanym elemencie poprawiają jedną lub kilka charakterystyk reakcji na ogień zabezpieczanego wyrobu. polifosforany amonu. funkcje elementów budynku w warunkach pożaru. polifosforany. a po wysuszeniu lub przereagowaniu nadają zabezpieczonemu elementowi określoną klasę reakcji na ogień. Jako zabezpieczenie ogniochronne stosuje się: • środki ogniochronne (retardanty) – wyroby w postaci cieczy. wydzielać toksycznych substancji w normalnych warunkach eks- ploatacji. żelbetowych i murowych. Przykładowo okładziny z drewna o gęstości powyżej 800 kg/m3 i grubości nie mniejszej niż 12 mm są trudno zapalne. spoiwa mineralne. zagadnienia dotyczące projektowania dachowej wentylacji oddymiającej. łączące cechy obu wymienionych grup. Mirosław Kosiorek* dr inż. które po naniesieniu na wyrób zabezpieczany penetrują pod jego powierzchnię. trójtlenkiem antymonu. Wszystkie wymienione środki chronią przed spalaniem płomieniowym. klasyfikację i zastosowanie urządzeń wentylacyjnych z uwagi na bezpieczeństwo pożarowe. które w procesie produkcji są dostosowywane do wymagań. tj. Dotyczy to dużej grupy wykładzin podłogowych. Inne wyroby uzyskują odpowiednią klasę w wyniku dodania w procesie produkcji tzw. pochodne fosforowe. są zdolne do związania się ze strukturą polimeru i przekształcenia jej w trudno zapalną. zabezpieczenia ogniochronne konstrukcji stalowych. odcinające dopływ tlenu. efekty oddziaływania termicznego na beton. Zalicza się do nich związki amonowe. natomiast nie powinny: być szkodliwe dla ludzi i zwierząt. połączenia). który rozpoczął się w październiku 2005 r. metody projektowania budynków z uwagi na bezpieczeństwo pożarowe. mają działanie inhibitujące palenie. w celu zwiększenia efektu halogenowego łączy się chlorowce z tlenkiem metalu. izolujące. połączenia fosforanów z mocznikiem. zwęgloną warstwę ochronną. która nadaje określoną klasę reakcji na ogień (na skutek ochrony warstw pod okładziną przed ogniem). właściwości stali. pasty lub sypkiej. takie jak: fosforany amonu. Niektóre materiały i wyroby uzyskują odpowiednią klasę bez konieczności stosowania specjalnych środków zabezpieczających. funkcje ścian zewnętrznych w warunkach pożaru. Andrzej Kolbrecki* Bezpieczeństwo pożarowe – część XVI Środki ogniochronne Po raz szesnasty zapraszamy do lektury artykułu z cyklu „bezpieczeństwo pożarowe”. są to: związki boru (kwas borowy. zawierające włókna mineralne. powodować korozji stali (gwoździe. kwas wolframowy.PODRĘCZNIK FIZYKI BUDOWLI dr hab. klasyfikację wyrobów budowlanych z uwagi na odporność ogniową. • ogniochronne powłoki pęczniejące – wykonane ze środka ogniochronnego o takiej budowie. W tym numerze omówimy środki ogniochronne. w zależności od miejsca ich zastosowania w budynku. poziomom chwilowym. boraks). Ze względu na mechanizm działania wyróżnia się następujące środki ogniochronne: wytwarzające w podwyższonej temperaturze gazowe powłoki ochronne z gazów niepalnych. F). • impregnaty – preparaty w postaci cieczy lub past. że wskutek działania ognia i promieniowania cieplnego pęcznieją i nadają wyrobom określoną klasę reakcji na ogień (na skutek ochrony warstw pod powłoką przed ogniem). wytwarzają węglowe warstwy ochronne oraz piany izolacyjne. Obejmuje ona nie tylko materiały . hamujące wzrost temperatury cząstek lignocelulozowych. w ramach Podręcznika fizyki budowli. szkło granulowane. PW. retardantów. a także odporność ogniową przegród przeszklonych. Klasyfikację materiałów budowlanych (także wyposażenie wnętrz) z uwagi na reakcję na ogień. np. siarczany organiczne. biuretem itp. kaolin lub inne materiały nieorganiczne. np. melaminą. małych źródeł 2 ’2007 (nr 414) 71 . Niekiedy zachodzi potrzeba zapewnienia odpowiedniej klasy wyrobom gotowym. które pod wpływem ciepła pęcznieją i tworzą grubą. reguluje PN-EN 13501-1 Klasyfikacja ogniowa wyrobów budowlanych i elementów budynków. rozkładowi oraz zdolności przechodzenia w temperaturze płomienia w niepalne formy ciekłe. Preparaty stosowane w celu ochrony przed ogniem powinny: opóźnić moment zapalenia się materiału. klasyfikację ogniową ścian kurtynowych. a także okładzin ściennych. betonu i elementów murowych w podwyższonej temperaturze. zmniejszać szybkość powierzchniowego rozprzestrzeniania się płomienia. Dotychczas omówiono: oddziaływanie pożaru. podobnie duża grupa wyrobów z PVC.

Z uwagi na bezpieczeństwo pożarowe są one stosowane w celu zwiększenia nośności konstrukcji podczas pożaru. Niektóre farby i lakiery ogniochronne mogą być stosowane na istniejące powłoki. cementu itp. W przypadku gdy nie wystąpią wymienione objawy. kąpieli lub ciśnieniowo-próżniową.PODRĘCZNIK FIZYKI BUDOWLI ognia bądź pojedynczych płonących przedmiotów. b) poddanych oddziaływaniu zmiennych warunków cieplno-wilgotnościowych i promieniowania ultrafioletowego w komorze klimatyzacyjnej. mogą ją nawet przyspieszać. serii próbek: a) niepoddanych działaniu zmiennych warunków cieplno-wilgotnościowych i promieniowania ultrafioletowego w komorze klimatyzacyjnej. Najskuteczniejszym sposobem zabezpieczenia elementów i konstrukcji drewnianych przed ogniem jest impregnacja wyrobu w trakcie procesu produkcyjnego. związki fosforowe. że w celu odpowiedniego zabezpieczenia elementu drewnianego przed ogniem należy nałożyć na jego powierzchnię następującą ilość środka ogniochronnego: • 800 ÷ 1500 g/m2 w przypadku powłok uniwersalnych (wapno. natomiast gdy pojawi się którykolwiek z wymienionych objawów. łyko. szklanej. Uwagi: a) wyroby. sprawdzenie stopnia wilgotności drewna. • pokrywanie wyrobu warstwą materiału niepalnego. po kilku godzinach i po kilku dniach). jeżeli oddziaływania odpowiadają rozwiniętej fazie pożaru. nie można stosować zabezpieczenia na istniejące warstwy (należy je bezwzględnie usunąć przed zastosowaniem środka ogniochronnego). W przypadku gdy nie jest konieczne zachowanie faktury i wyglądu drewna. gdy wchłoną (zależnie od rodzaju oraz gramatury) od 5 do 15% suchego preparatu lub co najmniej 50 g środka na 1 m2 tkaniny. Taki efekt uzyskuje się po wykonaniu 3 ÷ 5 zabiegów w odstępach kilkugodzinnych. O skuteczności powlekania decyduje głównie grubość nałożonej warstwy. • Z2 – zabezpieczenia ogniochronne wewnętrzne o wilgotności klas mniejszych niż 5 wg normy PN-EN ISO 13788:2003. Niejednokrotnie jednak zabezpieczenia wymagają wyroby już gotowe lub wbudowane w obiekt. Uwaga: Drewno przed wbudowaniem powinno być doprowadzone do stanu powietrznosuchego. • pokrywanie wyrobu farbą lub lakierem. Przy ustalaniu stopnia wilgotności drewna należy uwzględnić. zewnętrznych z częściową ekspozycją i zewnętrznych z pełną ekspozycją). 72 2 ’2007 (nr 414) . resztki zaprawy. – drewno o wilgotności powyżej 30% można nasycać tylko niektórymi roztworami o wysokim stężeniu. • Z1 – zabezpieczenia ogniochronne wewnętrzne o wilgotności klasy 5 wg normy PN-EN ISO 13788:2003.). – potwierdzono szczelność i trwałość ich przylegania. zabezpieczenie uzyskuje się przez pokrycie powierzchni drewna warstwą materiału niepalnego – natryskiwane masy ogniochronne. lecz jeszcze niewbudowanych. Ograniczają strumień ciepła docierającego do palnej powierzchni. • Y – zabezpieczenia ogniochronne przewidziane do warunków wewnętrznych i zewnętrznych z częściową ekspozycją. że mogą one powodować kondensację pary wodnej na powierzchni drewna. gdy wyniki badań próbek 1b) spełniają kryteria podane w tabeli 1. Drewno i materiały drewnopochodne należy odpowiednio przygotować do wykonania zabezpieczeń ogniochronnych przez: oczyszczenie powierzchni drewna z wszelkiego rodzaju zanieczyszczeń (kora. W przypadku zabezpieczania drewna wbudowanego preparatami solnymi należy je starannie oczyścić (również ze starych powłok malarskich) i odtłuścić. Wieloletnie próby i doświadczenie praktyczne wykazały. płyt gipsowo-kartonowych i wapienno-piaskowych itp. • 300 ÷ 500 g/m2 w przypadku farb olejnych. Materiały zabezpieczone pędzlem lub natryskowo powinny wchłonąć 150 ÷ 200 g suchej masy na 1 m2 powierzchni.12/2006: 1) trwałość zabezpieczeń ogniochronnych z uwagi na oddziaływanie środowiska określa się przez porównanie wyników badań w zakresie reakcji na ogień. 2) wprowadza się cztery kategorie zastosowania zabezpieczeń ogniochronnych z uwagi na oddziaływania środowisk: • X – zabezpieczenia ogniochronne przewidziane do wszystkich warunków (wewnętrznych. Natomiast w przypadku stosowania tynków i okładzin zewnętrznych należy zwrócić uwagę. Nasycane tkaniny będą skutecznie zabezpieczone przed działaniem ognia. Nasycanie polega na nanoszeniu impregnatu pędzlem. nie stwierdzono zmętnienia czy zmatowania (bezpośrednio po malowaniu. Farby oraz inne powłoki ogniochronne nanosi się pędzlem lub metodą natrysku. że: – drewno do nasycania w roztworze środków solnych powinno być (bez względu na stosowaną metodę) powietrznosuche (w szczególnych przypadkach dopuszcza się impregnację drewna do 30% wilgotności. W takich przypadkach stosuje się następujące technologie: • nasycanie drewna specjalnymi roztworami. tynki na siatce okładziny z płyt gipsowo-kartonowych lub z wełny mineralnej. • 250 ÷ 400 g/m2 w przypadku farb na bazie fosforanu amonowego. Poświadczenie trwałości zabezpieczenia ogniochronnego wydaje się wówczas. co sprzyja jego degradacji biologicznej. Wystarczające zabezpieczenie zapewnia wchłonięcie co najmniej 17 kg suchego preparatu na 1 m3 nasycanego drewna. spełniają także wymagania kategorii Y oraz Z1 i Z2. metodami: natryskiwania. a w razie potrzeby doprowadzenie jej do wymaganego zakresu. • 200 ÷ 300 g/m2 w przypadku powłok z żywic syntetycznych. • 500 ÷ 800 g/m2 w przypadku farb na bazie szkła wodnego i wypełniaczy mineralnych. glina). Metody kąpieli oraz ciśnieniowo-próżniowe są stosowane do zabezpieczania elementów i konstrukcji gotowych. Środki zawierające np. Odrębną grupę stanowią izolacje ogniochronne z wełny skalnej. Środki te nie zapobiegają destrukcji drewna i materiałów drewnopochodnych. pod warunkiem że: – istniejące powłoki są w dobrym stanie (nie łuszczyły się). przed malowaniem należy każdorazowo przeprowadzić odtłuszczenie i zmatowanie istniejących powłok. zwiększając czas kąpieli lub krotność nanoszenia). które spełniają wymagania kategorii X. Trwałość zabezpieczeń ogniochronnych w czasie określa się na podstawie Ustaleń Aprobacyjnych UA GW VII.

PODRĘCZNIK FIZYKI BUDOWLI Tabela 1. sucho 1i2 Cykle oddziaływania temperatury i wilgotności II – 6 h III – 6 h 70 °C. UV – oddziaływanie promieniowania słonecznego. 95% wilgotności względnej Tabela 2. – pięć poddaje się oddziaływaniu warunków środowiskowych określonych w dalszej części. Natomiast próbki do analizy IR powinny mieć postać pa- Tabela 3. 40% wilgotności względnej 40 °C. – deszczu – powietrze o kontrolowanej temperaturze wdmuchuje się przez osłonę komory. 20% wilgotności względnej 30 °C. 95% wilgotności względnej -20 °C. Próbki do analizy termograwimetrycznej powinny być nagrzewane w atmosferze azotu. Analizę wykonuje się w zakresie 4000 ÷ 600 cm-1 i przy rozdzielczości < 4 cm-1. 95% wilgotności względnej 20 °C. 3) oddziaływania środowiskowe dla poszczególnych kategorii zastosowania zabezpieczeń ogniochronnych podano w tabeli 2. stosując stożkowy grzejnik wg normy ISO 5660-1. Cykliczne warunki oddziaływania temperatury i wilgotności dla zabezpieczeń kategorii X i Y Dzień I–6h 20 °C. d) kategoria Z2 – próbki badawcze poddaje się kolejno działaniu następujących warunków cieplno-wilgotnościowych: – 4 h przechowywania w temperaturze 5 ± 3 °C. Identyfikacja polega na porównaniu wykresów termograwimetrycznych i widm IR próbki badanej i próbki odniesienia. Identyfikacji zastosowanego środka ogniochronnego można dokonać przez: – analizę termograwimetryczną i/lub – analizę w podczerwieni IR (wskazane zastosowanie techniki FTIR) np. W przypadku FTIR można stosować technikę ATR. – 4 h przechowywania w temperaturze 23 ± 3 °C i wilgotności względnej powietrza 80 ± 5%. b) kategoria Y – próbki poddaje się cyklicznemu oddziaływaniu zmiennych warunków cieplno-wilgotnościowych zgodnie z tabelą 1. ale bez działania deszczu i promieniowania UV. próbki poddawane są 6-godzinnym cyklom. Badania próbek zabezpieczeń posadzek wykonuje się przy strumieniu ciepła o mocy 30 kW/m2. spełniają także wymagania kategorii Z2. a próbki spryskuje wodą destylowaną i zdemineralizowaną. a wartości średnie powinny być obliczane dla 20 min. powtarzanym 112 razy bez przerw. przy czym wprowadzanie nowych warunków powinno nastąpić w ciągu 30 min po ustaniu warunków poprzednich. 6 i 7 -20 °C. 2 ’2007 (nr 414) 73 . e) pełna ekspozycja obejmuje działanie temperatury poniżej zera. Badanie powinno trwać 22 min. Oddziaływania środowiskowe dla poszczególnych kategorii zastosowania: a) kategoria X – próbki eksponuje się przez cztery tygodnie w komorze klimatycznej uwzględniającej oddziaływanie: – promieniowania UV – wg normy PN-EN ISO 11507:2000 (lampa typu 2) przez cały okres cyklu. deszczu i promieniowania UV. okładzina lub impregnacja Kategoria zastosowania X Y Z1 Z2 T R UV H T H T H T T – oddziaływanie temperatury. spełniają także wymagania kategorii Z1 i Z2. Warunki oddziaływań środowiskowych. H – oddziaływanie wilgotności stylki z bromku potasu. Oddziaływanie środowiskowe dla poszczególnych kategorii zastosowania zabezpieczeń ogniochronnych Rodzaj zabezpieczenia ogniochronnego Powłoka z farb lub lakierów. c) kategoria Z1 – próbki badawcze poddaje się działaniu następujących warunków cieplno-wilgotnościowych: – 8 h przechowywania w temperaturze 40 ± 3 °C i wilgotności względnej powietrza 98 ÷ 100%. Próbki badawcze poddaje się oddziaływaniu środowiska. przy czym każdy obejmuje: • 5-godzinną fazę bez deszczu w temperaturze otoczenia 40 ± 3 °C. 20% wilgotności względnej 30 °C. w ramie w pozycji pionowej. sucho IV – 6 h 70 °C. – 4 h przechowywania w temperaturze 5 ± 3 °C i wilgotności względnej powietrza 50 ± 5%. wg Procedury Badawczej ITB LP-28/06. które spełniają wymagania kategorii Y. zgodnie z normą PN-ISO 11507:2000. Warunki badania reakcji na ogień: Z dziesięciu próbek przygotowanych do badań: – pięć nie poddaje się oddziaływaniu warunków środowiskowych. Następnie próbki poddaje się cyklicznemu oddziaływaniu zmiennych warunków cieplno-wilgotnościowych zgodnie z tabelą 3. 95% wilgotności względnej 40 °C. Kryteria badania próbek poddanych oddziaływaniu zmiennych warunków cieplno-wilgotnościowych i promieniowania ultrafioletowego Właściwości Szybkość wydzielania ciepła – RHR Całkowita ilość wydzielonego ciepła – THR1200s Zabezpieczenia Zabezpieczenia posadzek inne niż posadzek kryteria przy strumieniu ciepła 30 kW/m2 50 kW/m2 ≤ 60 kW/m2 większa nie więcej niż o 20% od wyniku uzyskanego na próbkach niepoddanych oddziaływaniom cykli środowiskowych b) wyroby. 95% wilgotności względnej 5. – 18 h przechowywania w otwartej lub wentylowanej szafce badawczej w warunkach wilgotności i temperatury otoczenia wg normy PN-ISO 11503:2001. z szybkością 10 K/min do temperatury 800 °C. R – oddziaływanie deszczu. które spełniają wymagania kategorii Z1. Oddziaływaniu warunków środowiskowych poddaje się tylko powierzchnie zabezpieczone ogniochronnie. c) wyroby. osłaniając jednocześnie inne powierzchnie. 40% wilgotności względnej 40 °C. a badania próbek zabezpieczeń innych niż posadzki – przy strumieniu ciepła o mocy 50 kW/m2. 95% wilgotności względnej 3 i 4 20 °C. przy czym wprowadzanie nowych warunków powinno nastąpić w ciągu 30 min po ustaniu warunków poprzednich. Podobieństwo wykresów i widm wskazuje na identyczność próbek. • 1-godzinną fazę z deszczem w temperaturze otoczenia 20 ± 3 °C. d) częściowa ekspozycja obejmuje działanie temperatury poniżej zera. powłoka pęczniejąca.

Celem konkursu jest promowanie kolekcji płytek ceramicznych dostępnych na polskim rynku. Rosji. Ma 2 cementownie. odebrał Nicolas Suret. skierowanych do różnych grup zwiedzających. Mołdawii i Rumunii. SAINT-GOBAIN ISOVER Polska od dawna pracuje nad takimi rozwiązaniami technologii produkcji. Certyfikat środowiskowy jest przyznawany bezterminowo. potwierdziła. W porównaniu z 2006 r. gości z 34 państw). nowy prezes zarządu SAINT-GOBAIN ISOVER Polska. Fakro. Hoermann. W br. Salon Stolarki Otworowej. Aluplast. Certyfikaty Środowiskowe przyznawane są przez Instytut Techniki Budowlanej. Prowadzi do zmniejszenia zużycia energii grzewczej podczas eksploatacji budynku. Po raz drugi w historii targów BUDMA odbył się BudShow – Dom dla każdego. odbywających się pod patronatem Ministra Budownictwa Andrzeja Aumillera i Ministra Transportu Jerzego Polaczka. 100). Podstawą do przyznania certyfikatu jest przeprowadzenie dokładnych. SO2). Jej zastosowanie w przegrodach zewnętrznych obiektu budowlanego daje wymierne efekty ekologiczne w całym cyklu użytkowania. Salon Usług Budowlanych. Wystroju i Małej Architektury. W przedsięwzięciu tym wzięły udział następujące firmy: Alpol. Rintal. eksponująca najnowsze produkty wystawców. Z myślą o przedstawicielach samorządów lokalnych zaprezentowano dwa programy rządowe: jeden dotyczący socjalnego budownictwa mieszkaniowego. Cemex Polska należy do krajowej czołówki producentów cementu.. Solbet. zorganizowane przez Polskie Stowarzyszenie Dekarzy i Międzynarodowe Tragi Poznańskie (MTP). zorganizowany przez Ardo-Studio i MTP. powierzchnia wystawiennicza targów zwiększyła się o 15% i wyniosła ok. m2. Obowiązuje do momentu zmiany przez producenta deklaracji środowiskowej. Dokumenty te z rąk Ministra Budownictwa Andrzeja Aumillera.TARGI BUDMA 2007 Bogaty program BUDMY 2007 L iczba wystawców (ok. 84. Wielkiej Brytanii. że nadal jest to największa w Polsce i najbardziej prestiżowa impreza targowa branży budowlanej. na przykładach już zrealizowanych obiektów. Niemiec. Ich uzupełnieniem była Wyspa Nowości. Jednym z narzędzi mających prowadzić do tego celu jest ocena cyklu życia produktów przeprowadzona przez Zakład Ochrony Środowiska Instytutu Techniki Budowlanej. Dużo widzów przyciągnęły Pokazy Sztuki Dekarskiej. Imprezy towarzyszące Profesjonalny charakter targów potwierdził interesujący i bogaty program imprez towarzyszących. Codziennie prezentowano wybrane etapy budowy jednorodzinnego domu modelowego wykonanego z nowoczesnych i energooszczędnych materiałów. z o. Stowarzyszenia Architektów oraz Sekcji Architektury Wnętrz Związku Polskich Artystów Plastyków. W drugim dniu targów (24. Targi odwiedziły również delegacje z Uzbekistanu. Plannja. usystematyzowanych badań i za pomocą metody LCA (ang. rynny oraz montować okna dachowe. 24 stycznia br. Ceramika Paradyż. Firma Cemex Polska Sp. Centrum Budownictwa Sportowego oraz Salon Nieruchomości i Inwestycji INVESTFIELD. CAD Projekt. odbyła się też uroczystość wręczenia Certyfikatów Środowiskowych spółce SAINT-GOBAIN ISOVER Polska. Bułgarii. oprócz tytułu Perły Ceramiki UE 2006 po raz pierwszy w historii konkursu przyznano Perły Ceramiki Dystrybutorów 2006. CO2. podczas których prezentowano jak prawidłowo układać dachówkę. mocować obróbki blacharskie. Centrum Budownictwa Drogowego i Inżynieryjnego. Life Cycle Assessment – cykl życia produktu) określenie wpływu wyrobów na środowisko. Roca. projektowania. Salon Wykończenia.). Wśród zwiedzających nie zabrakło gości z zagranicy. Ukrainy.o. 1300 z 28 państw w tym 327 firm zagranicznych) i zwiedzających (ponad 50 tys. Zwiedzający mieli również okazję uzyskać informacje i zasięgnąć porad na temat prezentowanych produktów i technologii.in. wyróżniających się parametrami technicznymi i walorami estetycznymi oraz wpisujących się w światowe trendy wzornicze. Instytut Techniki Budowlanej zorganizował konferencję poświęconą ocenie regulacji prawnych i funkcjonowaniu rynku wyrobów budowlanych w Polsce w świetle przepisów UE (artykuł Jadwigi Tworek na str. którzy wzięli udział w Międzynarodowych Targach Budownictwa BUDMA 2007 (23 – 26 stycznia 2007 r. kiedy przejęła grupę RMC. która jest obecna na polskim rynku od marca 2005 r. skierowany do inwestorów indywidualnych.2007 r. poinformowała podczas konferencji prasowej o wynikach 2006 r. Ekspozycja targów BUDMA 2007 została podzielona na: Salon Materiałów Budowlanych – Ściany i Dachy. 74 2 ’2007 (nr 414) . planowania. Rockwool.. a także zagadnienia dotyczące zarządzania i odnowy dużych osiedli mieszkaniowych. Zgodnie z opinią Zakładu Ochrony Środowiska Instytutu Techniki Budowlanej wełna mineralna Isover jest wyrobem przyjaznym dla środowiska. finansowania rewitalizacji.) odbyła się uroczystość ogłoszenia wyników i wręczenia nagród w konkursie Perły Ceramiki UE 2006 zorganizowanym przez kwartalnik „Wokół Płytek Cramicznych” pod patronatem Ministerstwa Budownictwa. aby w maksymalnym stopniu wykorzystać surowce wtórne. 10 kopalni kruszyw oraz sieć 40 wytwórni betonu towarowego. Omówiono również uwarunkowania prawne i społeczne budowy dróg i autostrad. Firma ISOVER Polska otrzymała je za wyroby z wełny mineralnej: skalnej i szklanej. a liczba wystawców o 18%. finansowania i realizacji obiektów sportowych i rekreacyjnych. Legrand.in. 40 tys. betonu towarowego i kruszyw. Więcej informacji o laureatach na str. a drugi budowy dróg ekspresowych i autostrad w latach 2007 – 2013. m. Steico. co (oprócz niewątpliwych korzyści finansowych) przyczynia się do ograniczenia emisji szkodliwych związków (m.01. Viessmann i Xella. Połączono je ze zwiedzaniem wykończonej części budynku i poradami dotyczącymi wykonawstwa. i planach na 2007 r. Litwy i Łotwy.

a ponadto występuje niewielkie prawdopodobieństwo popełnienia błędów wykonawczych. Zrezygnowano z udziału pośredników. Roczna wielkość produkcji to ponad 2 mln m3 betonu. Politechnika Poznańska. W cementowni Rudniki również zbudowany zostanie nowy hermetyczny magazyn klinkieru. Politechnika Warszawska i Politechnika Wrocławska oraz cztery ośrodki badawcze: Instytut Badawczy Dróg i Mostów. m. Dla Cemexu był szczególny również z innego powodu. że był to bardzo dobry rok dla całej branży. pochłoną ok. Poza efektami finansowymi bardzo ważne jest to. Politechnika Krakowska. dzięki czemu jej potencjał wytwórczy zwiększył się o 9 wytwórni betonu towarowego i jedną kopalnię kruszywa. Koszt inwestycji szacowany jest na 64 mln zł. za co najmniej 8 tys. przy braku siły roboczej na polskim rynku. W Chełmie powstanie m.. Podczas targów Budma 2007 prezesi firm: Lafarge Dachy – Wojciech Gątkiewicz oraz Viessmann – Roland Krause.27 W/m2K). Sześć wyższych uczelni: Akademia Górniczo-Hutnicza. wypełniania nieużywanych podziemnych zbiorników oraz do wykonywania skomplikowanych detali architektonicznych. Spółka zamierza przede wszystkim zwiększyć o ok. którzy zakupią dachówki cementowe Braas i akcesoria dachowe.in. a w tym przypadku nie bez znaczenia jest również znana i ceniona marka Braas. zamknięty. ale w związku z prognozowanym wzrostem popytu na beton towarowy planuje też inwestować w rozwój sieci betoniarni. inwestycje w cementowniach w Rudnikach i Chełmie. W jego skład. Ponadto dzięki jednomilimetrowej tolerancji wymiarów i wyprofilowaniu powierzchni czołowych na pióro i wpust bloczki Solbet Ideal muruje się na cienką spoinę bez wypełniania spoin pionowych. do podgrzewania wody użytkowej. a obecnie również kolektor słoneczny. Nowości na Budmie Targi Budma 2007 były opatrzone podtytułem „Targi wiedzy i zastosowań”. podpisali umowę o współpracy. zmodernizowane będą młyny cementu oraz rozbudowana instalacja magazynowa i dozowania paliw alternatywnych. Cemex wprowadzi na rynek nowe mieszanki betonowe do specjalnego zastosowania. materiały oparte na wiedzy”. wchodzą: membrany i folie dachowe. Tak ciepła ściana gwarantuje zmniejszenie zużycia energii na ogrzewanie budynku. Nowy model sprzedaży spowodował trzykrotny wzrost liczby klientów – przedsiębiorców i hurtowni budowlanych – kupujących cement bezpośrednio u producenta. zł brutto. elementy uszczelniające kalenice i grzbiety. Instytut Mineralnych Materiałów Budowlanych. Solbet Ideal to bloczki o gęstości 400 kg/m3 i grubości 36 cm – dotychczas produkowane oraz po raz pierwszy zaprezentowane na BUDMIE 2007 – grubości 42 cm. przewyższający wszystkie dotychczasowe prognozy rynkowe.23 W/m2K (w przypadku bloczków grubości 36 cm U = 0. Natomiast z 10 kopalni należących do Cemex Polska można wydobyć ok. sprawił. system rynnowy. Politechnika Łódzka. W przypadku betonu towarowego jest największym krajowym producentem. Po raz pierwszy z inicjatywy Sekcji Materiałów Budowlanych Komitetu Inżynierii Lądowej i Wodnej Polskiej Akademii Nauk została przedstawiona ekspozycja „Nauka dla materiałów budowlanych. dostępny z „jednej ręki”. Gwałtowny wzrost popytu na cement w 2006 r. Firma przejęła spółkę Unicon. Firma wprowadziła pionierską w polskim przemyśle cementowym strategię sprzedaży. W odpowiedzi na zwiększające się potrzeby krajowego rynku budowlanego Cemex zapowiada kolejne inwestycje w Polsce. jest to ogromnym atutem ścian jednowarstwowych. mające na celu zwiększenie wydajności oraz ochronę środowiska. zgodnie z którą od 1 lutego br. W 2007 r. oprócz siedmiu modeli dachówek cementowych w bogatej gamie kolorystycznej. Może dostarczyć na rynek ponad 3 mln t cementu rocznie z cementowni w Rudnikach i Chełmie. mają prawo do jednego kolektora słonecznego Vitosol100 firmy Viessmann w cenie 1 zł. dzięki czemu Cemex może lepiej i szybciej dostosowywać swoją ofertę rynkową do potrzeb odbiorców. Ponadto w 2006 r. Instytut Techniki Budowlanej i Centrum Naukowo-Badawcze Ochrony Przeciwpożarowej prezentowały swoje najnowsze osiągnięcia i ofertę partnerskiej współpracy z przemysłem. Grupa kapitałowa Solbet – największy producent betonu komórkowego w Polsce – zaprezentowała dwie grupy produktów: Solbet Ideal do wznoszenia ścian jednowarstwowych oraz Solbet Optimal do wykonywania tradycyjnych ścian warstwowych.TARGI BUDMA 2007 Spółka jest czwartym co do wielkości producentem cementu w naszym kraju. Obecnie. a nawet wspomagania centralnego ogrzewania. oferowane przez Lafarge Dachy. że Braas to kompletny system dachowy. 4 mln t kruszyw rocznie. Zastosowanie systemu elementów pochodzących od jednego producenta daje gwarancję. Cemex zainwestował w rozwój technologii produkcji cementu i ochronę środowiska w cementowniach w Chełmie i Rudnikach. pochodzącego z energii słonecznej. które umożliwiają uzyskanie ściany jednowarstwowej o współczynniku przenikania ciepła U = 0. Budowanie jest więc szybkie i łatwe. obróki ścian i kominów. do układania rurociągów. unowocześnione będą piece obrotowe oraz zwiększona wydajność załadunku cementu. zabezpieczenia przeciwśnieżne oraz elementy komunikacji na dachu. W 2007 r. 10% produkcję cementu. odpylany skład klinkieru. że zostały one optymalnie dopasowane.in. Dach z systemem solarnym Braas – Viessmann umożliwia otrzymywanie taniego ciepła. wszyscy klienci indywidualni. 2 ’2007 (nr 414) 75 . 200 mln zł. a także produkcję kruszyw. której celem jest dotarcie bezpośrednio do klienta końcowego.

z o. z o. Zgodnie z raportem z badań laboratoryjnych. Opoczno. Więcej informacji w artykule „Nowości Fakro” na str. z o. • system balustrad ze stali nierdzewnej HABOE.. producent: ROTO FRANK Sp. Wynika to z niezbyt rygorystycznych polskich wymagań. Niemcy i HARALD BŐHL GmbH.. Medaliści targów Tradycyjnie podczas targów BUDMA przyznano Złote Medale MTP za wyroby i technologie wyróżniające się innowacyjnością i jakością. Niemcy. Zakłady Tworzyw Sztucznych Gamrat SA. Jest to bardzo cenne rozwiązanie. znany producent okien dachowych. Konstancin Jeziorna. Fakro. wybudowanych zgodnie z wymaganiami normowymi (wg PN-B-02151-3:1999 wymagana minimalna wartość izolacyjności akustycznej ścian międzymieszkaniowych wynosi R’A1 ≥ 50 dB). • teleskopowe zadaszenie basenu „OPERA”. Wienerberger..o. z o. że izolacyjność akustyczna ściany międzymieszkaniowej grubości 25 cm wykonanej z SILIKAT-ów A spełnia wymaganie obowiązujące w większości krajów europejskich R’A1 ≥ 53 dB. Sopro Polska Sp. firma zgłaszająca produkt: PHU „GLOBAL-TECH”.. skarży się na nieodstateczną izolacyjność akustyczną przegród. 82. tarasów. uhonorowane zostały najbardziej rozpoznawane marki oraz najczęściej wybierane przez klientów w 2006 r. z o. producent: Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowo-Usługowe „ERGOBUD” Sp. firmy: Atlas. Ewelina Kowałko 76 2 ’2007 (nr 414) . Sucha zaprawa cementowo-styropianowa POLYTECH produkowana jest na bazie bardzo lekkiego granulatu styropianowego połączonego w fazie produkcji z dodatkiem TECH i cementu portlandzkiego 32.. m. producent: JADAR TECHMATIK s. Lubartów. co jest szczególnie zalecane przez przecięcie warstwy konstrukcyjnej ściany zewnętrznej ścianą międzymieszkaniową. • wysokoosiowe okno dachowe 735.in. producent: DORMA GMBH. Grupa Silikaty zaprezentowała nowe bloczki wapienno-piaskowe SILIKAT A o bardzo dobrych właściwościach akustycznych. producent: REHAU AG + Co.o. Radom. • system posadzek przemysłowych BAUTECH (jednowarstwowe monolityczne utwardzone powierzchniowo posadzki przemysłowe z betonów kompozytowych). firma zgłaszająca produkt: INOX DESIGN Sp. • geowłóknina TYPAR SF. termoizolacja stropów..o. z o. z o. Poznań.o.o. Ściany wykonane z bloczków SILIKAT A łączy się ze ścianami bocznymi za pomocą wiązania murarskiego lub. który powinien zapewnić redukcję bocznego przenoszenia dźwięków. W rankingu Budowlana Marka Roku 2006.o. z o. przeprowadzonych w Zakładzie Akustyki ITB. producent: ALUNA ARTUR NOWAK. Cemex Polska Sp. Niemcy.o. producent: HABOE EDELSTAHL-SYSTEME GmbH. Jarosław Kupidura. producent: BAUTECH Sp. • wentylacja COMFORT MAX. Częstochowa.. z o. Tytuł „Budowlanej Marki Roku 2006” otrzymały m. producent: DuPont de Nemours. Poznań. promowała technologię polegającą na wykorzystaniu odpadów styropianu w produkcji zapraw budowlanych oraz maszyny i urządzenie do produkcji betonów lekkich. zaostrzonego wymagania dla ścian międzymieszkaniowych na poziomie R’A1 ≥ 53 dB. przeprowadzonym przez ASM – Centrum Badań i Analiz Rynku. zewnętrznymi). firma zgłaszająca produkt: DORMA Polska Sp. Pruszyński Sp. dachów/stropodachów.o. • system kosztorysowania (oprogramowanie i bazy danych) pt. Samolicz Kosztorysowy SYKAL. Piaseczno. Nagrody ACANTHUS AUREUS za najciekawsze stoiska przyznano szesnastu firmom.in. międzymieszkaniowej) ze ścianami bocznymi (np. • kształtki wieńcowe do wykonywania wieńców stropowych KZE i KWE. • gruntowy wymiennik ciepła AWADUKT THERMO (w wersji antybakteryjnej). • okno jednoramowe systemu WS-6000 z drewna klejonego warstwowo o zwiększonej izolacyjności akustycznej AKUSTIK. Włoszczowa. Dariusz Kupidura. na podstawie tych danych. z o. Przy określaniu izolacyjności akustycznej przegrody w budynku wartość tę należy pomniejszyć o poprawkę K uwzględniającą wpływ bocznego przenoszenia dźwięków. Wskaźniki oceny izolacyjności akustycznej właściwej obliczone wg PN-B-02151-3:1999. z o. producent: SOFTBUD – Biuro Oprogramowania Mikrokomputerowego.in. charakterystyka izolacyjności akustycznej właściwej w postaci wskaźników jednoliczbowych (wg PN-EN ISO 717-1:1999) ścian z bloczków Silikat A grubości 25 cm wynosi Rw = 60 (-2. Lubartów. RA2R = 53 dB.o.c.TARGI BUDMA 2007 Firma Tech Service Polska sp. ponieważ ponad 30% osób mieszkających w budynkach wielorodzinnych.o. firma zgłaszająca: GRILTEX Polska Sp. Niemcy.o. Poznań. producent: STOLBUD SA. z o. Zaprawa POLYTECH może być stosowana wewnątrz i na zewnątrz budynków mieszkalnych oraz przemysłowych jako podkłady podłogowe. Firma Fakro. Górażdże Cement. Luksemburg.o.o. kanałów. z o. pokazała na BUDMIE 2007 aż piętnaście nowych wyrobów.. Warszawa. producent: DOSPEL Sp. Knauf.. Krystyna Wiśniewska. z o. • maszyna do produkcji betonowych elementów wibroprasowanych TECHMATIK WIB 1411. Dąbrowa Górnicza. W najbliższym czasie przewiduje się nowelizację normy PN-B-0215-3 i wprowadzenie do niej.. akustyczny współczynnik bezpieczeństwa) i wówczas RA1R = 56 dB. m. Otrzymały je następujące wyroby: • samozamykacze krzywkowe z szyną ślizgową z funkcją „EASY OPEN”..: Lafarge Dachy Sp.. Projektant może bez obaw przyjąć. Zgodnie z PN-B-02151-3:1999 wyniki badań laboratoryjnych wykorzystywane przy projektowaniu należy pomniejszyć o 2 dB (tzw. Dodatek TECH pozwala na przygotowanie lekkich zapraw o podwyższonych właściwościach termicznych i akustycznych. O dobrej izolacyjności akustycznej przegrody decyduje również sposób połączenia ściany oddzielającej pomieszczenie (np. wzorem innych krajów. Mapei Polska Sp.5R.o. Poznań. przeznaczone do wznoszenia ścian międzymieszkaniowych. wypełnienie gzymsów.. firma zgłaszająca produkt: ROTO FRANK Okna Dachowe Sp.. wynoszą: RA1 = 58 dB dla ścian wewnętrznych i RA2 = 55 dB dla ścian zewnętrznych. -5) dB.

pl 2 ’2007 (nr 414) 77 . własnymi autoryzowanymi wykonawcami oraz spójnej polityki działów badawczo-wdrożeniowych i handlowo-marketingowych. chłodniach. 022 716 77 91. Józef Jasiczak – Przewodniczący Kapituły Konkursu. oleje itp. BAUTECH Firma udostępnia również na swojej stronie internetowej specjalny formularz „Dane wyjściowe do wykonania opracowania projektu powierzchniowo utwardzanej monolitycznej posadzki przemysłowej z betonu kompozytowego w technologii BAUTECH”. Ireneusz Lickiewicz – Dyrektor firmy BAUTECH. czasie i sposobie ich wykonania. a w efekcie trwałością. z o. bogata kolorystyka. w którym jako dane wyjściowe przyjmuje się m. fax 022 716 77 90 e-mail: bau@bautech. ponaddwudziestoletnia żywotność bez stosowania specjalnych zabiegów konserwacyjnych. ze względu na swoje specyficzne właściwości.bautech. www. supermarketach. W efekcie eksport stanowi ponad 30% obrotów firmy. magazynach. rozbudowana sieć wykonawcza umożliwia szybką realizację inwestycji. utwardzaczy posadzkowych. materiałów do pielęgnacji i impregnacji nawierzchni betonowych. który należy wypełnić i odesłać do firmy.pl. tel. browarach.). odporność na substancje agresywne. • wykonawstwo – dzięki wysoko wyspecjalizowanej autoryzowanej sieci wykonawczej inwestor otrzymuje gwarancję najwyższej jakości wykonywanych posadzek. co umożliwia kompleksowe zastosowanie systemu tak szybko. BAUTOP.o. EXTRATOP). inż. Specjalistyczne szkolenia teoretyczne i praktyczne prowadzone dla firm wykonawczych eliminują tzw. przemyśle spożywczym i farmaceutycznym oraz strefach zagrożenia wybuchem.in. przeznaczenie nawierzchni. odporność na ścieranie i udary. wszystkie produkty systemu BAUTECH® mają odpowiednie atesty i certyfikaty: ITB i PZH. Bogusław Zalewski – Prezes Zarządu MTP Fot. wizyty na placach budów i w betoniarniach mają na celu dopilnowanie bezwzględnego przestrzegania reżimów technologicznych i udzielenie pomocy technicznej w przypadku problemów podczas wykonywania posadzek. preparatach powłokotwórczych i impregnujących. materiałach do utwardzania powierzchni w technologii DST (MULTITOP. przeznaczony jest do stosowania w zakładach produkcyjnych. rozstawie szczelin dylatacyjnych.Posadzki przemysłowe z betonów Posadzki przemysłowe z betonów kompozytowych Bautech kompozytowych Bautech Jednowarstwowe monolityczne utwardzane powierzchniowo posadzki przemysłowe z betonów kompozytowych BAUTECH. „eksperymentowanie” podczas wykonywania posadzek. System BAUTECH obejmuje: • projektowanie – rozwiązania technologiczne nawierzchni projektowane są za pomocą specjalistycznego oprogramowania komputerowego. garażach. dr hab. Inne zalety posadzek Bautech to: odporność na duże obciążenia statyczne i dynamiczne. Andrzej Aumiller – Minister Budownictwa. • produkcję i dystrybucję – włókien zbrojeniowych (stalowych i polipropylenowych). Nieustająca aktywność firmy w promowaniu technologii oraz bardzo dobra jakość posadzek przyczyniły się do zainteresowania tym produktem rynków zagranicznych. oraz maszyn do układania i wykańczania nawierzchni. wypełnień dylatacyjnych. smary. jak jest to wymagane. takich jak: smary. stanowią barierę dla gęstych substancji. łatwość w utrzymaniu czystości. przewidywane obciążenia statyczne i dynamiczne oraz wymagania dotyczące nawierzchni (ścieralność. BAUTECH sp. wymaganej klasie i recepturze betonu płyty nośnej oraz jej grubości. arch. nagrodzone Złotym Medalem Międzynarodowych Targów Budownictwa BUDMA 2007. oleje. System BAUTECH opracowano na podstawie 15-letnich doświadczeń firmy zdobytych w wyniku współpracy z krajowymi i zagranicznymi jednostkami. Zainteresowany otrzymuje kompleksowe opracowanie techniczno-technologiczne. ich dozowaniu i obróbce mechanicznej. firma stale powiększa profesjonalny potencjał wykonawczy i w związku z tym jest w stanie sprostać rosnącemu i coraz bardziej wymagającemu rynkowi inwestycyjnemu. bezpośrednie kontakty z inwestorem. warunki gruntowe. zawierające informacje o: podłożu w zależności od istniejących warunków gruntowych. Uroczystość wręczenia Złotego Medalu Międzynarodowych Targów Budownictwa BUDMA 2007. • konsultacje i szkolenia – współpraca zespołów polskich i zagranicznych specjalistów o bogatej wiedzy teoretycznej i praktycznej pozwala na przekazywanie pełnych i rzetelnych informacji. Od lewej: prof. wyróżniają się innowacyjną recepturą i bardzo dobrą jakością dorównującą produktom wytwarzanym przez najlepszych światowych producentów. dzięki rozpatrywaniu indywidualnych wymagań i lokalnych warunków posadzki wykonywane są „na miarę”. ilości i rodzaju zbrojenia rozproszonego (stalowego BAUMIX i ewentualnie polipropylenowego BAUCON). System BAUTECH – jednowarstwowe monolityczne utwardzone powierzchniowo posadzki przemysłowe z betonów kompozytowych.

pozwalający na wygodne ułożenie zbrojenia i oparcie stropu z obu stron ściany. Teriva.o. Wręczenie Złotego Medalu MTP za kształtki wieńcowe. charakteryzujące się wysokim poziomem technologicznym oraz jakością na najwyższym poziomie. Andrzej Aumiller – Minister Budownictwa. że krawędź stropu jest zamknięta ścianą o wysokości dobranej do zastosowanego stropu i waha się od 225 mm (w przypadku stropów wysokości 160 mm) do 405 mm (w przypadku stropów wysokości 340 mm). inż. z Warszawy zostały uhonorowane Złotym Medalem Międzynarodowych Targów Poznańskich BUDMA 2007. Potwierdza to rekomendacja Instytutu Techniki Budowlanej (RT ITB-1058/2006 Wieńce stropowe KZE i KWE). Ich zastosowanie powoduje. Nowicki ski – Prezes Zarządu MTP Betonowo-keramzytowe.o. Do wieńca na ścianie jednowarstwowej wykorzystuje się kształtki węższe niż szerokość muru. Kształtki przeznaczone do wykonywania wieńców na ścianach zewnętrznych mają przekrój zbliżony do litery „L”. która poza nowatorskim podejściem do budownictwa gwarantuje trwałość i ekonomię przedsięwzięcia budowlanego. Józef Jasiczak – Przewodniczący Kapituły Konkursu. Kształtki można stosować w gęstożebrowych stropach belkowych (np. Bogusław ZalewFot. 2K. Betonowo-keramzytowe. Fert itp.). Z.TARGI BUDMA 2007 Kształtki wieńcowe – wygodne i łatwe w użyciu Betonowo-keramzytowe. co przyspiesza tempo robót budowlanych. Oba rodzaje kształtek są od wewnątrz profilowane w celu uzyskania dystansów zbrojeniowych. PSKJ itp. za nowatorskie rozwiązanie. Kształtki wieńcowe zapewniają równomierny rozkład obciążeń przekazywanych ze stropu na mur zastępując podkłady betonowe lub ceglane.. na której zostaną oparte. pozostawiając miejsce na izolację termiczną. na których spoczywa wieniec. Ceram. zbrojone kształtki to racjonalna inwestycja. Kształtki do wykonywania wieńców na wewnętrznych ścianach nośnych mają korytkowy kształt. zbrojone kształtki wieńcowe to dopasowany do wymiarów ściany oraz wysokości stropu szalunek tracony. Dostępne są dwa rodzaje kształtek: zewnętrzne i wewnętrzne. z o. dr hab. pozwalający na sprawne i bezpieczne wykończenie wieńca. W efekcie ułożone na nich pręty zbrojenia mają zagwarantowaną prawidłową otulinę betonową. rów wykonywanych z pustaków ceramicznych wysokodrążonych oraz bloczków z betonu komórkowego. Kształtki rozwiązują także problem ryglowania całego stropu podczas wykonywania opuszczonego wieńca stropowego.) oraz żelbetowych płyt kanałowych. zespolonych stropach żelbetowych wykonywanych z zastosowaniem prefabrykowanych płyt żelbetowych (np. Przy układaniu dolnego zbrojenia wieńca poniżej stropu nie ma konieczności używania stempli (wieniec opuszczony proponowany jest przez wielu producentów elementów ściennych). Od lewej prof. Stosowanie kształtek wieńcowych eliminuje drogie i czasochłonne deskowanie. Filigran. 300 lub 360 mm) zależy od grubości ściany. Mają one długość 600 mm. Krzysztof Bruzi – współwłaściciel firmy Ergobud Sp. z o. co jest ważne przede wszystkim w przypadku mu- 78 2 ’2007 (nr 414) . zbrojone kształtki wieńcowe firmy Ergobud Sp. a ich szerokość (240.

• eliminację dystansu zbrojenia wieńca.ergobud. Harmonizacji Rynku Wewnętrznego OHIM w Alicante i są zastrzeżone w całej Unii Europejskiej.P. ERGOBUD Sp. oraz zapewniają: bezpieczeństwo podczas montażu i zalewania stropu. z o. wymierne korzyści finansowe i estetykę wieńca. prefabrykowane kształtki wieńcowe są zastrzeżone w Urzędzie Patentowym RP oraz zostały zarejestrowane jako Wspólnotowy Znak Towarowy (TM) w Urzędzie ds.pl 2 ’2007 (nr 414) 79 . • eliminację skrajnych podpór montażowych. tel. P./fax (0-22) 646-20-40 e-mail: ergobud@ergobud. z którego wykonane są elementy ścienne. • równomierny rozkład obciążeń przenoszonych przez strop na ścianę.pl www. • możliwość wyprowadzenia ze ściany rdzenia bez naruszania konstrukcji kształtki. bez względu na materiał.i wielowarstwowych. • skrócenie czasu montażu stropu i wieńca. Żelbetowe. • możliwość każdorazowego wykonania wieńca opuszczonego bez konieczności ryglowania.U. • eliminację czasochłonnego i kosztownego deskowania lub obmurówki wieńca.H.TARGI BUDMA 2007 Kształtki wieńcowe umożliwiają: • zabudowę wieńca stropowego na ścianach jedno.o.

rozwieralne (R). prof. sosno- wego lub meranti. powstało we współpracy Stolbudu S. Można w nim zastosować: moskitierę. • okapnik aluminiowy soft w kolorze złotym. naklejane.pl www. Włoszczowa otrzymał ten certyfikat jako jedyny producent stolarki okienej w Polsce. uchylno-rozwieralne (UR). • osadzenie pakietu szkła we wrębie szybowym za pomocą hermetycznego kleju Instaweld 6613. przyklejona przed osadzeniem pakietu szkła do wrębu. Włoszczowa produkuje okna o zwiększonej izolacyjności akustycznej z drewna dębowego. Od lewej: Augustyn Zioło – Stolbud S.A. 10 dB osiągnięto bez gruntownych zmian w konstrukcji oraz zastosowaniu materiałów powszechnie dostępnych na rynku. okładzinę aluminiową. Wynik korzystniejszy o ok. międzyszybowe). fax 041 38 82 211 e-mail: wloszczowa@stolbud. Okno jest dwudzielne R+ UR.A. mająca na celu elastyczne zamocowanie szyby i wyeliminowanie rezonansu akustycznego. dr hab.A. Stolbud S. jaki jest na zewnątrz. w celu zapewnienia stabilności kształtu.2/16A/6). Wręczenie Złotego Medalu MTP za okno o zwiększonej izolacyjności akustycznej. podczas gdy standardowe okno WS-6000 ma Rw = 30 dB. srebrnym. • osłonki na zawiasy w kolorze: stare złoto. skutecznie chroniąca pod względem termicznym i akustycznym. złotym. • przekładka z gumy neoprenowej (Interhelam Antracyt 008). Andrzej Aumiller – Minister Budownictwa.A. Nowe okno powstało na bazie konstrukcji okna jednoramowego WS-6000 z drewna klejonego warstwowo. a efekt jest imponujący. 041 38 82 100. Nowe elementy zastosowane w konstrukcji to: • zestaw szybowy złożony z szyb niskoemisyjnych i dźwiękochłonnych (44.1 W/m2K). Są one impregnowane (w odrębnym procesie) i malowane w dowolnych kolorach wg palety RAL. szprosy (nakładane. że jest on o połowę mniejszy. Włoszczowa O kno drewniane o zwiększonej izolacyjności akustycznej 40 dB. Józef Jasiczak – Przewodniczący Kapituły Konkursu. oddzielonych ciepłymi ramkami i przestrzenią wypełnioną argonem (współczynnik przenikania ciepła zestawu szybowego wynosi 1. Bogusław Zalewski – Prezes Zarządu MTP Fot. brąz RAL 8022. klejonego warstwowo na grubość. konstrukcyjne.A. z wkładką termiczną i ukształtowaniem profilu skutecznie chroniącym przed działaniem czynników atmosferycznych. Włoszczowa z zespołem pracowników Zakładu Akustyki Instytutu Techniki Budowlanej. NCS lub lakierami transparentnymi z uwzględnieniem indywidualnych życzeń klienta (możliwość wykonania okien dwukolorowych). Okno drewniane o zwiększonej izolacyjności akustycznej 40 dB uzyskało Aprobatę Techniczną AT 15-2496/2006 oraz Certyfikat na Znak Jakości Akustycznej AQ-ITB. brąz RAL 8017.pl 80 2 ’2007 (nr 414) . Szczególną uwagę zwrócono na sposób szklenia okna i użytych do niego materiałów. Nowicki Profil okna o zwiększonej izolacyjności akustycznej Dzięki tym zmianom udało się w prosty i niezbyt kosztowny sposób osiągnąć okno o izolacyjności akustycznej Rw = 40 dB. inż.stolbud. okiennice. Włoszczowa.TARGI BUDMA 2007 Okno o zwiększonej izolacyjności akustycznej firmy Stolbud S. z możliwością wykonania jako: stałe (S). samozamykacz. 10 dB w stosunku do tego. to odnosi się wrażenie. Stolbud S. Z. tel. • uszczelka na obwodzie skrzydła okiennego. uchylne (U). charakteryzujące się nowoczesnym rozwiązaniem technologicznym i bardzo dobrą jakością. Włoszczowa. aby spełnić oczekiwania klientów narażonych na nadmierny hałas spowodowany przede wszystkim samochodowym ruchem ulicznym o dużym natężeniu. białym. z funkcją mikrouchylania na skrzydle UR. Ponadto w nowym oknie zastosowano: • okucia obwiedniowe o nośności 130 kG dla każdego skrzydła. możliwość zastosowania okapników w dowolnym kolorze wg palety RAL lub anodowanym. Marek Szczęsny – Prezes Zarządu Stolbudu S. elementy ozdobne. gdyż hałas w pomieszczeniu podlega następującej zasadzie: jeżeli zmniejszy się o ok.A.

.

schody nożycowe z klapą. superenergooszczędny pakiet szybowy. uszczelka obwodowa i uszczelka w profilach kryjących bok ościeżnicy). Charakteryzuje się wygiętą w kształcie łuku ościeżnicą. kołnierza paroprzepuszczalnego XDP i kołnierza paroszczelnego XDS. umieszczony w grubszej. Okno FTT ma konstrukcję obrotową. Okno można stosować również w pomieszczeniach. wyposażone jest w dwukomorowy. BXL Okna kolankowe przeznaczone są do montażu w ścianie pionowej (kolankowej) na poddaszu i stanowią dodatkowy element „przedłużający” okno dachowe. Wyposażone jest w specjalnie wyprofilowany jednokomorowy pakiet szybowy z dwiema szybami hartowanymi 4H-16-4HT. W nowych oknach kolankowych zastosowano podwójny system uszczelnienia. 82 2 ’2007 (nr 414) . świetlik dachowy. Uokna = 1. Uszyby = 1. wyłaz dachowy. co dodatkowo zwiększa bezpieczeństwo użytkowania. co umożliwia stosowanie w budynkach. skonstruowany i produkowany na indywidualne zamówienie klienta. Charakteryzuje się współczynnikiem przenikania ciepła Uokna = 0. których efektem jest 10 patentów zgłoszonych w 2006 r. okno kolebkowe. skrzydłem i pakietem szybowym. norma badań PN-EN 1026). Okno PTP wyposażone jest w: – jednokomorowy pakiet szybowy 4H-16-4T z zewnętrzną szybą hartowaną i wewnętrzną z warstwą niskoemisyjną. roleta ARP. Stoisko firmy Fakro na targach Budma 2007 Fot. – fabrycznie zamontowane dolne kątowniki do montażu okna na łatach w konstrukcji dachu. w których szczególny nacisk położony jest na zminimalizowanie strat ciepła. Okno kolebkowe otwiera się obrotowo i ma klamkę zamontowaną w dolnej części skrzydła. uszczelkę obwodową i uszczelkę przylgową. FAKRO parametry termoizolacyjności i najwyższą 4 klasę szczelności w zakresie przepuszczalności powietrza (klasyfikacja PN-EN 12207. Okna kolankowe BDL. Zanotowano ponad 10% wzrost sprzedaży i firma może pochwalić się pracowniami badawczymi. – profile trapezowe tłoczone z blachy aluminiowej grubości 1. firma FAKRO zajmuje pierwsze miejsce wśród najbardziej innowacyjnych polskich firm. umieszczona w dolnej części skrzydła.94 W/m2K. drewnianej ramie skrzydła.0 mm. Okno kolankowe BDL otwierane jest uchylnie i rozwiernie. schody segmentowe z metalową drabiną. jak i uchylne – identyczne jak pionowe. zaprezentowanych podczas tegorocznych targów BUDMA w Poznaniu. Okno FTT Termo montowane jest z wykorzystaniem specjalnie do tego przeznaczonych akcesoriów montażowych FAKRO. co wpływa na sztywność profilu oraz zwiększa odporność na uszkodzenia mechaniczne. Wykonane zostało z wielokomorowych profili PVC w kolorze białym. schody ognioodporne. które wewnątrz wzmocnione są ocynkowanymi profilami stalowymi. Nowa seria okien kolankowych charakteryzuje się nową konstrukcją ościeżnicy i skrzydła. arch. drzwi kolankowe. w których zgodnie z życzeniem klienta ma znajdować się białe. okno termo. BVL. dla firmy FAKRO był okresem dynamicznego rozwoju. okno kolankowe (uchylno-rozwierne.TARGI BUDMA 2007 Nowości FAKRO 2006 r. Okno PTP ma konstrukcję obrotową. umożliwiająca łatwą obsługę okna oraz dwustopniowe mikrouchylenie. Odpowiednio zaprojektowane i wykonane okno dachowe FTT Termo oraz system montażu zapewniają bardzo dobre Okno kolebkowe FCS Jest to produkt nietypowy. Nowości to: okno aluminiowo-tworzywowe.0 W/m2K wg EN 674. łatwe do utrzymania w czystości okno dachowe. Uszyby = 1. Dzięki zastosowaniu tego typu okien zwiększa się doświetlenie pomieszczenia i pole widzenia. – potrójny system uszczelnienia (uszczelka przylgowa ościeżnicy. nieotwierane). a okno BXL – nieotwierane. Mogą to być zarówno okna rozwierne. w których panuje okresowo zwiększona wilgotność.1 W/m2K. zapewniające dużą oszczędność energii cieplnej. Okno aluminiowo-tworzywowe PTP Okno idealnie nadaje się do stosowania w pomieszczeniach na poddaszu. uchylne. Łuk wygięcia okna kolebkowego dopasowany jest do promienia łuku dachu i idealnie komponuje się z połacią dachową. i aż 15 nowości. okno kolankowe BVL – uchylnie. okno oddymiające. innowacyjnymi okuciami oraz nowo zaprojektowaną klamką. – nowa klamka w kolorze białym. Uszyby = 1. np. szyba witrażowa.3 W/m2K. Biorąc pod uwagę liczbę patentów zgłaszanych rocznie. Oblachowanie jest również dopasowane do kształtu okna.5 W/m2K wg EN 12567-2. Nowe okna kolankowe wyposażone są w jednokomorowy pakiet szybowy 4H-14-33.1T z zewnętrzną szybą hartowaną i wewnętrzną ze szkła laminowanego. Okno FTT Termo Jest to okno dachowe o specjalistycznej i nowatorskiej konstrukcji. Okno PTP montuje się w dachu o kącie nachylenia 15 – 90° wraz z kołnierzem uszczelniającym identycznym jak do okien drewnianych FAKRO. w łazienkach czy w kuchniach.

Wówczas należy zainstalować w nim oprawę oświetleniową spełniającą funkcję lampy. Wymiary 50 x 80 cm uzyskane dzięki specjalnemu systemowi składania drabinki pozwalają na zamontowanie schodów w otworach o niewielkich rozmiarach. Bezpieczeństwo użytkowania zapewniają zaokrąglone kształty wsporników bocznych oraz pozostałych okuć. Do obsługi wysoko zamontowanej rolety ARP służy uniwersalny drążek ZST. Drabinka schodów ma konstrukcję nożycową. Zastosowanie tego rodzaju świetlików pozwala na doświetlenie wszystkich pomieszczeń w budynku. Wymiary wewnętrzne wyłazu 86 x 87 cm spełniają wymagania warunków technicznych zabudowy. Mogą być montowane w wersji otwieranej na prawą lub lewą stronę. nawet tych. Zamontowany w suficie rozpraszacz równomiernie rozprowadza promienie światła i doświetla pomieszczenie. Wyłaz WLI przeznaczony jest do pomieszczeń nieogrzewanych. Żadna z krawędzi okna. Umożliwia również przesuwanie wyłazu w czasie montażu w poziomie w celu lepszego dopasowania do profilu pokrycia dachowego. Świetlik rurowy SLT przenosi światło dzienne wpadające do rury światłonośnej przez kopułę zamontowaną na dachu. Następnie promienie słoneczne odbijają się od ścian giętkiej. która zapewnia szczelność podczas pożaru. po otwarciu skrzydła. jako klapa oddymiająca. łatwe i bezpieczne wyjście na dach w celu przeprowadzenia prac konserwacyjnych. Wolna przestrzeń wypełniona jest styropianem grubości 3 cm. Duże wymiary zapewniają wygodne użytkowanie wyłazu oraz umożliwiają doświetlenie wnętrza. Okno FSP wyposażone jest w dwa siłowniki elektryczne. odróżniającą je od innych okien dachowych.1 W/m2K w kolorze beżowym. wykonane z drewna sosnowego. Świetliki rurowe mogą być montowane na dachach o nachyleniu 15 – 60° lub na dachach płaskich (na zamówienie). Drzwi kolankowe DWK przeznaczone są do zabudowy w ścianie kolankowej. Prosty montaż na łatach nie wymaga wykonania wymianów czy nadbitek. Segmentowy system składania drabiny schodów oraz blokada klapy w pozycji pełnego otwarcia zapewniają prostą obsługę schodów. W standardowej wersji działanie rolety ARP-E możliwe jest tylko przy zamkniętym oknie. nie może znajdować się nad kalenicą dachu. który umożliwia dopasowanie go do każdego rodzaju pokrycia dachowego. Schody strychowe LWM zbudowane są z metalowej drabiny i energooszczędnej klapy o współczynniku przenikania ciepła 1. na jednej głębokości. Świetlik rurowy SLT Główną jego funkcją jest dostarczanie naturalnego światła do wnętrza budynku. najczęściej stosowane jest w klatkach schodowych. Schody nożycowe z klapą termoizolacyjną LST służą do wyjścia na poddasze (strych). Montowane jest na łatach. w których nie ma możliwości zamontowania okien dachowych czy pionowych. Doskonałe parametry termoizolacyjne (U = 1. biała klapa termoizolacyjna grubości 36 mm o współczynniku przenikania ciepła 1. dzięki czemu przypomina odwrócone okno klapowe.TARGI BUDMA 2007 Okno oddymiające FSP Najważniejszą cechą okna FSP. który osłania ościeżnicę oraz zapobiega poślizgowi w momencie wychodzenia na dach. Zastosowany ogranicznik obrotu stabilnie utrzymuje otwarte skrzydło oraz chroni przed przypadkowym zatrzaśnięciem klapy. Zalecane do stosowania w dachach o kącie nachylenia 20 – 60°. Są to pierwsze w Polsce schody o rozmiarze odpowiadającym warunkom technicznym zabudowy (86 x 130 cm). Segmentowy system składania drabiny schodów oraz blokada klapy w pozycji pełnego otwarcia zapewniają prostą obsługę schodów. Okno oddymiające FSP wykonane jest z drewna sosnowego. które automatycznie otwierają skrzydło. Klapa schodów wykonana jest z materiałów ognioodpornych oraz wyposażona na obwodzie w uszczelkę pęczniejącą. Ma konstrukcję klapową i otwierany jest na bok na prawą lub lewa stronę. Uszczelka obwodowa znajdująca się w podfrezowanej części skrzynki zapewnia schodom najwyższą klasę szczelności. garderoby. 2 ’2007 (nr 414) Roleta ARP Stanowi ona ochronę przed światłem i zapewnia przyjemne zacienienie wnętrza podczas słonecznych dni. jest umieszczenie zawiasów na dolnej jego krawędzi. Dostępne dwa rodzaje kołnierzy: do pokryć płaskich i profilowanych. Uszczelka obwodowa znajdująca się w dolnej części skrzynki zapewnia schodom najwyższą klasę szczelności. klatki schodowe. Oferowana jest w dwóch wersjach: – roleta ARP obsługiwana ręcznie. z dwóch stron oklejone płytą HDF w kolorze białym. Schody LWF posiadają odporność ogniową EI 30 min. Energooszczędna. Ze względu na dużą wagę okna oddymiającego powinny je montować dwie osoby. Jest wyposażony w uniwersalny kołnierz uszczelniający. Wyłaz może być montowany w dachu o kącie nachylenia 15 – 60°. ponieważ zostało fabrycznie wyposażone w kątowniki. Schody Schody strychowe ognioodporne LWF służą do wyjścia na poddasze (strych) oraz stanowią zaporę ogniową podczas pożaru wewnątrz budynku. Takimi po- 83 . korytarze. Świetlik rurowy może być wykorzystywany również wieczorami oraz w nocy. – roleta ARP-E sterowana elektrycznie po podłączeniu do jednego z urządzeń sterujących Fakro. Standardowo drzwi kolankowe wyposażone są w skrzydło termoizolacyjne grubości 36 mm. refleksyjnej rury i kierowane są ku dołowi na rozpraszacz. dwukrotnie malowanego lakierem akrylowym. a nawet piwnice. Zastosowanie siłowników elektrycznych w oknie oddymiającym umożliwia wentylację pomieszczeń. Policzki w kształcie litery „S” nadają schodom nowoczesny wygląd i pełnią rolę poręczy. W dolnej części wyłazu znajduje się specjalnie ukształtowany profil. Wyłaz dachowy WLI Wyłaz pozwala na szybkie. Umożliwiają one dostęp do pomieszczenia nieużytkowego znajdującego się za ścianą kolankową.1 W/m2K znacznie ogranicza straty ciepła.1 W/m2K) oraz wysoka szczelność maksymalnie ograniczają straty ciepła. impregnowanego próżniowo. mieszczeniami mogą być łazienki. Roleta ARP to również dodatkowa dekoracja wnętrza na poddaszu. Okno dachowe.

Nagrodę przyznaną firmie Polcorolit SA. producent: Ceramika Marconi Sp. Travertino. producent: Pamesa Ceramica S.A. producent: Ceramika Paradyż. Krystyna Wiśniewska . producent: Villeroy & Boch Fliesen GmbH (Niemcy). wybranym przez jurorów z nominowanych kolekcji w trzech równorzędnych edycjach konkursu.L. Tibet. producent: Ceramika Tubądzin Antares. producent: Zakłady Płytek i Wyrobów Sanitarnych Jacek Pilch. Wyróżnienie: Cabaret. Sophistic i Sugar. Tytuł Perła Ceramiki Dystrybutorów 2006 nadano kolekcjom: Travertino. podczas Międzynarodowych Targów Budownictwa Budma 2007 w Poznaniu. producent: Ceramika Tubądzin. Pozostałe osoby (od lewej): Jerzy Grochulski. Carnaby. Nowicki Prezes firmy Ceramika Paradyż – Stanisław Tępiński (pierwszy z lewej) dziękuje za przyznane wyróżnienia. producent: Venus Ceramica S. Z. Foresta/Forest. producent: Cooperativa Ceramica d’ Imola (Włochy) Etnica oraz Gres Real Cotto. producent Opoczno S. Minister Budownictwa Andrzej Aumiller wręcza Barbarze Marconi – członkowi Rady Nadzorczej 84 Fot. (Hiszpania) Geom. producent: Pamesa Ceramica S. pod patronatem Ministerstwa Budownictwa.A. Aumiller – Minister Budownictwa.o. odbyła się 24 stycznia 2007 r. Nagrody w postaci statuetek i certyfikatów wręczyli laureatom: Andrzej K. Maxima/Maxim. Madera. Calle.A. Stowarzyszenia Architektów Polskich oraz Sekcji Architektury Wnętrz Związku Polskich Artystów Plastyków. producent: Venus Ceramica S. Sophistic oraz Sugar.A. Jerzy Grochulski – Prezes Stowarzyszenia Architektów Polskich. Janusz Wójcik – Prezes firmy ARCER. producent: Ceramika Paradyż.A. Tytuły Perła Ceramiki UE 2006 i Perła Ceramiki Dystrybutorów 2006 zostały przyznane najciekawszym kolekcjom płytek ceramicznych.(Hiszpania).Gala Laureatów Konkursu Perły Ceramiki UE 2006 Uroczysta gala wręczenia nagród w prestiżowym konkursie Perły Ceramiki UE 2006. Towarzyszyła jej wystawa nagrodzonych kolekcji. Wielką Perłą Ceramiki UE 2006 nagrodzono firmę Ceramika Paradyż Nagrodę Ministra Budownictwa otrzymała firma Polcolorit S. Andrzej K. Przewodniczący Jury Dystrybutorów. Tibet. producent Ceramika Gres S. producent: Ceramika Nowa Gala S. Aumiller. Organizator konkursu KWARTALNIK Tytuł Perła Ceramiki UE 2006 zdobyły kolekcje: Corda oraz Flavia. organizowanym przez redakcję kwartalnika „Wokół Płytek Ceramicznych”.A. producent: Ceramika Nowa Gala S. Janusz Wójcik. Maxima/Maxim.L. z o. Homme. Foresta/Forest oraz Mustang. Krystyna Wiśniewska – Redaktor Naczelna kwartalnika „Wokół Płytek Ceramicznych”..A. Texas. producent: Tau Ceramica (Hiszpania) Cabaret.

ponieważ są one zupełnie odmienne. gęstości 600 kg/m3. betony ciężkie. a także zakłady mechaniczne wytwarzające maszyny i urządzenia na potrzeby przemysłu materiałów budowlanych i nie tylko. z tego względu. że o silnej pozycji Solbetu na rynku. zakład mechaniczny. posiadający również oddziały zamiejscowe – zakład w Podnieśnie. profesjonalny. SOLBET KOLBUSZOWA – beton komórkowy. Węgry oraz do Rosji. którzy są w stanie zrealizować najbardziej skomplikowane zamówienia na urządzenia do produkcji materiałów budowlanych. Marek Małecki: Historia firmy SOLBET to już ponad pięćdziesiąt lat doświadczeń w produkcji ściennych materiałów budowlanych. zdecydowało posiadanie w swojej grupie zakładu mechanicznego SOLBET-ZREMB. styropian. Efektem tego jest eksport maszyn tej firmy do Czech. W 2007 r. tzn. aczkolwiek udział w rynku może utrzymać się na dotychczasowym poziomie. a może raczej z braku nakładów na wypromowanie niewątpliwych zalet tego typu rozwiązania. wytwarzający beton komórkowy oraz zakład w Aleksandrowie Kujawskim. Jego specyfika wynika z braku tradycji budowania ścian jednowarstwowych. Jednostką macierzystą grupy jest SOLBET – SOLEC KUJAWSKI. stropy TERIVA. Co do kierunków rozwoju myślę. SOLBET LUBARTÓW – beton komórkowy. na Słowację. SOLBET ZREMB – zakład mechaniczny o dużych możliwościach produkcyjnych. że zarówno technologia ścian jednowarstwowych. Naszym celem jest podanie klientowi obiektywnej informacji na temat wad 2 ’2007 (nr 414) 85 . wielkość sprzedaży i udział w krajowym rynku betonu komórkowego? MM: Grupa SOLBET w 2006 r. oprócz wielkości produkcji. Widać zatem. sprzedała 1229 tys. Krystyna Wiśniewska Krystyna Wiśniewska: W ostatnich latach na bazie zakładu produkcji betonu komórkowego SOLBET i zakładu produkcji maszyn budowlanych SOLBET-ZREMB w Solcu Kujawskim powstała Grupa Kapitałowa SOLBET.RYNEK BUDOWLANY SOLBET zwiększa produkcję i umacnia markę Z mgr. Jakie są możliwości produkcyjne. Potwierdzają to konkretne dane: ok. KW: Jak jest struktura asortymentowa betonu komórkowego w SOLBECIE? Które odmiany są najpopularniejsze i jaki jest obecnie kierunek rozwoju tego wyrobu w Polsce i na świecie? MM: W tym momencie należy powiedzieć o specyfice rynków. m3 betonu komórkowego. 27% udziału w krajowej produkcji betonu komórkowego. gęstości 400 kg/m3. dysponujący wykwalifikowaną kadrą konstruktorów i technologów. KW: SOLBET jest liderem w produkcji betonu komórkowego w Polsce. że jest jeszcze wiele do zrobienia w dziedzinie marketingu. Kolejni członkowie grupy to: SOLBET STALOWA WOLA – beton komórkowy. stropy TERIVA. zdecydowało o silnej pozycji SOLBETU na rynku? MM: Uważam. które doceniają również zagraniczni producenci. pozostałe 34% stanowią odmiany cięższe. ale i inne materiały niezbędne do wznoszenia obiektów. poza poziomem sprzedaży i jakością produktów. jak i z ociepleniem będą istniały równolegle na rynku.5 mln m3. Natomiast rynek polski jest zupełnie inny. Proszę przybliżyć historię jej tworzenia. strukturę i profil produkcji. produkujący doskonałe linie technologiczne do wytwarzania betonu komórkowego. co stanowiło ok. produkujący wyroby chemii budowlanej. inż. że w 2006 r. na których działamy. którą Pan zarządza. W strukturze sprzedaży na rynek niemiecki czy skandynawski 66% stanowią odmiany lekkie. nowoczesny zakład dysponujący światowymi technologiami produkcji betonu komórkowego oraz stropów TERIVA. pozostali krajowi producenci również nie wykorzystali w pełni swoich zdolności produkcyjnych. Markiem Małeckim – Prezesem Grupy SOLBET rozmawia red. Jednostka ta to samodzielny zakład badawczo-rozwojowy. 95% rynku w Polsce stanowi beton komórkowy gęstości 600 – 650 kg/m3. aby zwiększyć sprzedaż odmian lekkich w Polsce. KW: Co. Współczesny SOLBET to Grupa Kapitałowa skupiająca przede wszystkim zakłady wytwarzające beton komórkowy. poziom sprzedaży może przekroczyć 1.

słowacki i czeski. to głównym naszym zadaniem jest utrzymanie obecnej pozycji betonu komórkowego przez promowanie jego bezspornych zalet. a z bloczków SOLBET IDEAL można uzyskać ścianę zewnętrzną o U = 0. Planujemy budowę lub przejęcie zakładu na jednym z rynków zagranicznych. Dowodzi tego fakt. ale możliwości ich realizacji zawsze zależą od kondycji całej gospodarki. Nie będzie to łatwe. aby utrzymać pozycję lidera na rynku betonu komórkowego? MM: Będziemy się skupiać przede wszystkim na promocji lekkich odmian betonu komórkowego przeznaczonych na ściany jednowarstwowe. Co do zmian na rynku materiałów ściennych. Dajemy klientowi dwa najlepsze produkty w swoich klasach: SOLBET IDEAL – do wznoszenia ścian jednowarstwowych. ale inwestorzy dostrzegają również inne zalety. a więc chemii budowlanej. jak i OPTIMAL. KW: Jak ocenia Pan 2006 r. Nasze wyroby trafiają przede wszystkim na rynek niemiecki. W 2006 r. szybkość prowadzenia prac budowlanych. Mogę powiedzieć. eksport w 2006 r. W Polsce beton komórkowy utożsamiany jest jeszcze z bloczkami z lat siedemdziesiątych. wyeksportowaliśmy 123 000 m3. a wyboru niech dokona sam. co kilkanaście cegieł. Na pewno będziemy robić wszystko. stąd wydłuża się czas oczekiwania na realizację zamówienia. stąd na bazie bardzo jeszcze krótkiego okresu koniunktury trudno wyrokować. na pewno zwiększymy na nich naszą obecność o kolejnych kilkadziesiąt procent. Będzie miało tylko skutki pozytywne. ponieważ dobra koniunktura powoduje. powinna ten wizerunek zmienić. że inni producenci betonu komórkowego też pójdą tą drogą i wspólnie przekonamy potencjalnych odbiorców do tego materiału. bez oczekiwania odbiorców. Konieczne jest przypominanie inwestorom na każdym kroku. że zwiększają się ceny surowców. KW: Jaki jest obecnie udział betonu komórkowego w rynku materiałów ściennych w Polsce i co decyduje o jego popularności? Jak zmienia się rynek materiałów ściennych i jak Pana zdaniem będzie się zmieniała pozycja betonu komórkowego? MM: Udział betonu komórkowego w rynku materiałów ściennych w Polsce oscyluje na poziomie ok. ponieważ spowoduje dalszy wzrost jakości bloczków naszej produkcji. że minione „chude” lata spowolniły procesy modernizacyjne. z pozycji Grupy Kapitałowej SOLBET i jakie są prognozy na 2007 r. Niewielu inwestorów zdaje sobie sprawę. Nie zaniedbamy też produkcji niezbędnych w budownictwie odmian ciężkich. KW: Jakie przedsięwzięcia planuje SOLBET. łatwość obróbki. co przy produkcji 1 229 000 m3 betonu komórkowego stanowi 10%. wiedza inwestorów jest bowiem bardzo ograniczona. KW: Życzę dalszych sukcesów na krajowym i zagranicznych rynkach. 70 %. ale również niezbyt wysoko ocenianymi pod względem jakości. O jego popularności w dużej mierze decyduje cena. Dziękuję za rozmowę 86 2 ’2007 (nr 414) . litewski i łotewski. aby dostawy naszych produktów dla naszych stałych odbiorców były rytmiczne. Pamiętać również należy. Ich doskonała izolacyjność akustyczna powinna decydować o zastosowaniu szczególnie do wzoszenia ścian wewnętrznych. Drugim ważnym produktem eksportowym obok maszyn do wytwórni materiałów ściennych jest oczywiście beton komórkowy. należącej do Grupy Kapitałowej SOLBET. Pamiętać jednak należy. a w dodatku ich podaż jest ograniczona. i ma małą masę. doskonałą akumulację ciepła. KW: Czy potencjał produkcyjny betonu komórkowego w Polsce jest wystarczający w stosunku do potrzeb? MM: Trudno to jednoznacznie ocenić. gdyż obecna bardzo dobra koniunktura w budownictwie powoduje. 42%.? Czy przy bardzo dobrej obecnej koniunkturze w budownictwie jesteście w stanie rytmicznie. zarówno w wersji IDEAL. betonów ciężkich. niskie nakłady pracy wynikające z faktu. osiągnął 70% obrotów. które są niezbędne w każdej branży. że przez prawie 10 ostatnich lat potencjał produkcyjny całej branży był wykorzystywany w ok. że beton komórkowy zapewnia bardzo dobrą termoizolacyjność. Mam nadzieję.RYNEK BUDOWLANY i zalet obu technologii. że bieżąca produkcja jest niższa niż zapotrzebowanie na bloczki z betonu komórkowego. a więc gęstości 700 kg/m3 czy w przyszłości 800 kg/m3.30 W/m2K. że szykujemy spore zmiany już w tym roku. szczególnie kiedy trzeba w ścianie wykonać bruzdy i otwory. maszyn? MM: Niewątpliwie drugim strategicznym produktem dla Grupy SOLBET będzie chemia budowlana. KW: Które wyroby firma eksportuje i do jakich krajów? Jaką część produkcji SOLBETU stanowi eksport i jakie są plany jego rozwoju? Czy w grę wchodzą również inwestycje na rynkach zagranicznych? MM: W spółce SOLBET-ZREMB.23 W/m2K. jak i przemysłowym są bardzo duże. był dobry dla Grupy SOLBET i prognozy na 2007 r. że jest on zbyt mały. styropianu. Obecnie trzeba będzie szybko nadrobić te zaległości. łatwość obróbki. że w Polsce nie jest dostatecznie powszechna wiedza na temat zalet betonu komórkowego. Na pewno nie spowoduje to organiczenia produkcji. SOLBET OPTIMAL do budowy ścian z ociepleniem. których celem jest zwiększenie mocy produkcyjnych. KW: Jakie są plany rozwoju pozostałych działów produkcji w SOLBECIE. Są to jednak rynki bardzo perspektywiczne i w 2007 r. Z pewnością potrzeby zarówno w budownictwie mieszkaniowym. tańszymi od innych materiałów ściennych. są równie obiecujące. Skuteczna promocja naszych systemów. realizować zamówienia na poszczególne wyroby? MM: 2006 r. Jak już wspominałem. ułatwiającą proces budowy. która na razie znana jest tylko regionalnie. takie jak: dobra izolacyjność termiczna przy relatywnie dużej wytrzymałości. że jeden standardowy bloczek to tyle samo powierzchni ściany. że z betonu komórkowego można wymurować ścianę jednorodną o współczynniku przenikania ciepła U < 0. skandynawski. Oczywiście logicznym krokiem jest wzrost nakładów na promocję klejów marki Gabit. Jeszcze w tym roku planujemy inwestycje. w mniejszym stopniu na ukraiński. ponieważ przy obecnym boomie budowlanym w Polsce bardzo trudno jest zaspokoić zapotrzebowanie naszych zagranicznych kontrahentów. Mamy świadomość. czyli ścian warstwowych. że w budownictwie dominuje model ściany warstwowej z dociepleniem.

pozostałe [tys. cementu – – o 70.RYNEK BUDOWLANY Produkcja materiałów budowlanych w 2006 roku W stępne wyniki badań GUS przeprowadzonych w dużych przedsiębiorstwach przemysłowych.4 80. 8.5 82. w 2005 r.3%. rur stalowych (o 21. m2] Wykładziny podłogowe z polimerów chlorku winylu [tys. Wzrost produkcji wyrobów przez kolejne trzy lata odnotowali producenci rur.8 90.4 63.5%. roku.9 76. – 20..4 79. betoniarek (odpowiednio o 34.8%).6%). przewodów i węży sztywnych z PVC (w 2004 r. uzyskano w branży materiałów budowlanych znacznie lepsze wyniki produkcyjne.1 63. a w 24 wyższą niż w grudniu ub. chemoutwardzalne.0%.4%.7%.4%. aż w 32 grupach wyrobów odnotowano produkcję niższą niż w listopadzie br. przewody i węże sztywne z polimerów chlorku winylu [t] Wykładziny podłogowe.3%. 61. m2] Płyty parkietowe z drewna.4%).0%) oraz tarcicy (o 9. 89) XII Wyroby liczby bezwzględne Tarcica [dam3] w tym: tarcica iglasta [dam3] Sklejka składająca się wyłącznie z arkuszy drewna [m3] Płyty wiórowe i podobne płyty drewnopodobne [dam3] Płyty pilśniowe z drewna lub innych materiałów drewnopodobnych [tys.6% oraz farb i pokostów chloro- Produkcja ważniejszych wyrobów przemysłowych używanych w budownictwie w 2006 r. 14. – tylko 20 grup).3 2 ’2007 (nr 414) 87 .7%. 1.4 99. Najwyższy wzrost.5 7 581 6 067 1 085 661 725 9 2 686 4 299 111 859 107 903 15 785 10 096 10 521 124 32 289 49 242 131. sklejki (o 4. 7. m2] Płyty parkietowe z drewna.5%.5 79. gazomierzy – o 38.6%).3 104.0%.5%. do podłóg mozaikowych [tys. W grudniu 2006 r. materace i płyty z włókna szklanego [t] Wyroby sanitarne.4%).5 80.5 104.7%.6 68. 12. Słabsze niż w poprzednich miesiącach wyniki notowane w grudniu nie zmieniły ogólnego. elementów ściennych silikatowych (o 0.0 97.6 102.5%). m2] Szyby zespolone jednokomorowe [tys.3 98.1%). wzrost produkcji osiągnęli producenci 24 grup wyrobów.. wyrobów izolacji termicznej z wełny mineralnej (o 22.2 116. w porównaniu z grudniem 2005 r.6 128. wykazały że w 2006 r.6%. 5. Roczna dynamika produkcji była bowiem w 22 grupach wyższa od notowanej za 11 miesięcy br.6 120.5%. z porcelany [t] 171 141 8 339 383 33 490 798 164 1 914 2 427 2 036 108 930 4 188 408 252 10 575 2 613 31 880 I–XII XII 2005 = 100 XII XI 2005 = 100 2006 = 100 97.5%. w których masa rozpuszczlanika organicznego przekracza 50% masy roztworu [hl] Rury. w których masa rozpuszczalnika organicznego przekracza 50% masy roztworu [hl] Farby i pokosty (łącznie z emaliami i lakierami) chlorokauczukowe. 15. 2. w 2006 r.5%). 8. 5.6 86 263 1 854 872 93. pozostałe [hl] Farby i pokosty (łącznie z emaliami i lakierami) na bazie polimerów akrylowych lub winylowych.4 65. w środowisku wodnym [hl] Farby i pokosty (łącznie z emaliami i lakierami) na bazie poliestrów o masie rozpuszczalnika organicznego większej niż 50% masy roztworu [hl] Farby i pokosy (łącznie z emaliami i lakierami) na bazie poliestrów.3%. dachówek ceramicznych (o 6.8%.6%.2% i 29. – o 97.0%).6%. epoksydowe oraz poliuretanowe. o liczbie pracujących 50 i więcej osób.2%.5 2 218 18 341 33 892 349 549 – – 81. m2] Szyby zespolone wielokomorowe [tys. (cd.1 82. W grudniu 2006 r.8 96. ceramicznych gąsiorów dachowych (o 5. wyrobów izolacji termicznej z wełny mineralnej – – o 32. o 30 – 50%. o ponad 50%.6 82. 8. masy betonowej (o 33.4%. 1.9 56.7 90. 32. cementu (o 8. 9. m2] Farby i lakiery (łącznie z emaliami i lakierami) na bazie polimerów akrylowych lub winylowych.5% oraz masy betonowej – – o 57. 37. 17.7 99..7%. 22.5 99.3%.6 118. na str..4 68. – o 2.6 83.6%.3%. Spośród 39 obserwowanych grup wyrobów rozmiary produkcji aż 30 grup były wyższe niż przed rokiem (w 2005 r. m2] Filce.8 1 790 33 439 118. bardzo dobrego obrazu całej branży w skali roku. zanotowano w produkcji elementów ściennych silikatowych – o 132. ścienne lub sufitowe z tworzyw sztucznych [tys.2 109.7%).0 77. w porównaniu z 2005 r.. 3. wyrobów sanitarnych z porcelany (o 24.4%.4 83. 80. ościeżnice i progi drewniane [tys. m2] Okna i drzwi. 3.4% . odnotowali producenci bloków ściennych z betonu lekkiego – o 47.5%). Znaczny wzrost.

88 2 ’2007 (nr 414) .RYNEK BUDOWLANY Produkcja ważniejszych wyrobów przemysłowych używanych w budownictwie w 2006 r.

1%.2% i sklejki – o 7. t] rury bez szwu [tys. filce i płyty z włókna szklanego – o 2.5%. cementu – o 15.9 157. chemoutwardzalnych. ściennych lub sufitowych z tworzyw sztucznych – o 17.7% oraz rur.2 84.3 86. ościeżnic i progów drewnianych – – o 10. o masie rozpuszczalnika organicznego powyżej 50% – o 0.5 138. t] Papa [tys. przy czym w produkcji szyb jednokomorowych odnotowano wzrost tylko o 6.8%.5 89.7%. Bardzo dobre wyniki. wyprodukowano tylko farb i pokostów chlorokauczukowych. cegły i elementów budowlanych. cegły i elementów budowlanych.5%.3% więcej. ceramicznych pustaków stropowych – o 29.4%. ale szyb jednokomorowych wyprodukowano o 17. szt.] Gąsiory dachowe.2 134. t] Masa betonowa [tys.6%. betoniarek – o 61. największy wzrost produkcji. wzrost o 20 – 30%. cegły ceramicznej i elementów stosowanych do li- cowania – o 15.4 95. osiągnęli również producenci masy betonowej – o 29.0 79. ceramiczne [tys.3 81. ceramicznych pustaków stropowych – o 10. przewodów. płyty pilśniowe – o 2.6 117. wypalane z gliny. wyrobów izolacji termicznej z wełny mineralnej – o 14.6% oraz szyb zespolonych wielokomorowych – o 57. ścienne lub sufitowe z tworzyw sztucznych – o 4. wodomierzy – o 30.3 104. ceramicznych gąsiorów dachowych – o 2. o 20 – 30% wyższymi niż w grudniu 2005 r. nieprzekraczający 5% produkcji ubiegłorocznej.2 132. wyrobów sanitarnych z porcelany – o 16.4%.9%. tarcicy – o 3.7 104.9%. chemoutwardzalnych.6%.] I–XII XII 2005 = 100 XII XI 2005 = 100 2006 = 100 259 243 33 467 14 905 316 1 140 163 63 253 86 1 611 4 943 44 33 18 15 63 1 804 46 75 2 822 2 614 361 7 911 145 338 3 597 14 372 1 956 668 3 158 1 142 19 106 65 075 434 417 211 206 921 41 923 494 1 051 117. gazomierzy – o 25.9 94. papa – o 4.2 77.5% oraz bloków ściennych z betonu lekkiego – – o 19.8%. wapna – – o 15.7%. betoniarek – o 23.2% mniej.5 128.4%.0% mniej wyprodukowano farb i lakierów na bazie polimerów akrylowych lub winylowych.1 89.0%.0 147.2 74.7 120.6%. szyb zespolonych wielokomorowych – o 28. osiągnęli producenci elementów ściennych silikatowych – o 80. w przypadku których odnotowano dynamikę produkcji ±5% poziomu ubiegłorocznego znalazły się sklejka – wzrost o 4. t] Wapno [tys. Znacznie mniejszy wzrost.1%. ceramicznych gąsiorów dachowych – o 14.7%.9 kauczukowych.7 85. stosowane pod oblicowaniem [dam3] w tym: pustaki ścienne. wodorozpuszczalnych – o 9. o masie rozpuszczalnika organicznego powyżej 50% – aż o 50. t] Bloki i płyty ścienne gipsowe [tys. szt. o ponad 50%. dachówek ceramicznych – – o 22.7%. (cd.3%. a do podłóg niemozaikowych aż o 34. t] Blachy walcowane na zimno [tys.6 232.0%. epoksydowych i poliuretanowych. O 10 – 20% więcej wyprodukowano farb i pokostów na bazie polimerów akrylowych lub winylowych.8% oraz okien. szt.6 170. rur.7%. a ze szwem tylko o 0. ościeżnic i progów drewnianych – o 20.9%.6%. m2] Wyroby izolacji termicznej z wełny mineralnej [tys. farb i lakierów na bazie polimerów akrylowych lub winylowych.6%.4 98. t] Elementy ścienne silikatowe [dam3] Bloki ścienne z betonu lekkiego [tys.2 123. szt.1%. wypalanych z gliny.4% mniej. papy – o 7.4%. płyt pilśniowych – o 2. wodomierzy – o 11.2%.] Gazomierze [tys. płyt wiórowych – o 18.2%.8%. rur stalowych – o 17. roku wystąpił w produkcji płyt parkietowych do podłóg mozaikowych – o 9. płyt parkietowych do podłóg mozaikowych – o 3. szt.. W grupie wyrobów.2 121. t] rury ze szwem [tys.8%.8%. ceramiczne. a o 7.8 96. o masie rozpuszczalnika organicznego powyżej 50% – o 31. drzwi.] Wodomierze [tys. blachy walcowanej na zimno – o 16.5%. wykładziny podłogowe. węży sztywnych z PVC o 20. a ze szwem spadła o 2. wypalanych z gliny. stosowanych pod oblicowaniem – o 9.0 100.8 122.] Dachówki ceramiczne [tys. 87) XII Wyroby liczby bezwzględne Cegły i elementy budowlane.0 91.6%.0%.5 97.9 83.3 100. blachy walcowanej na zimno – o 13.RYNEK BUDOWLANY Produkcja ważniejszych wyrobów przemysłowych używanych w budownictwie w 2006 r. w tym bez szwu – o 25.0%. a do podłóg niemozaikowych spadek o 3. tarcica – o 2. filców i płyt z włókna szklanego – o 0. stosowanych pod oblicowaniem – – o 17. o masie rozpuszczalnika organicznego powyżej 50% – o 18.2%. W ciągu całego 2006 r.7 86. O 10 – 20% więcej wyprodukowano wykładzin podłogowych. O 5 – 10% w skali roku wzrosła produkcja rur stalowych – – o 9.0%.7 98. wodorozpuszczalnych.9%. drzwi. ze str.5% i farb i pokostów na bazie polimerów akrylowych lub winylowych. wyrobów sanitarnych z porcelany – o 8. dachówki ceramicznej – o 12.2%. węży sztywnych z PVC – o 20.6%. ceramiczne [dam3] Ceramiczne cegły i elementy stosowane do licowania [dam3] Pustaki stropowe ceramiczne [tys.5% więcej.2%.4%. odnotowali producenci cegły ceramicznej i elementów stosowanych do licowania – – o 4.0 104.8%.5%.6%.3%.1 79. legitymowali się producenci wapna – o 28. przewodów.] Cement [tys.1 120.0%. epoksydowych i poliuretanowych. w tym rur bez szwu – o 34.7%.9%. ceramicznych.5%. t] Betoniarki z wyłączeniem drogowych [szt. płyt wiórowych – o 7.5%.0%.0%. bloków i płyt ściennych gipsowych – o 15.3 98.1% oraz okien. natomiast bloki i płyty ścienne gipsowe – spadek o 2. Spadek przekraczający 10% poziomu produkcji w grudniu ub. mgr Małgorzata Kowalska Główny Urząd Statystyczny 2 ’2007 (nr 414) 89 . t] Rury stalowe [tys.8 95. Mniej niż w 2005 r.2 115. ceramicznych. Bardzo dobrymi wynikami.

Po wyeliminowaniu wpływu czynników o charakterze sezonowym wzrost w skali roku wyniósł 26. – 17.. w całym 2006 r.0 112. – 5. 7%. inżynierii lądowej i wodnej – 44.8 99.8 110.6 118. wobec 7.8 108. 8%.2 111.8 109. Znaczne zwiększenie sprzedaży odnotowano we wszystkich grupach przedsiębiorstw budowlanych poza jednostkami zajmującymi się głównie Dynamika (w cenach stałych) i struktura (w cenach bieżących) sprzedaży produkcji budowlano-montażowej w jednostkach budowlanych o liczbie pracujących powyżej 9 osób Wyszczególnienie 2005 r. 98% i był zbliżony do notowanego przed rokiem.1 111.5 109.0%.0 125.0%.9 122.4 12.5%. W sektorze prywatnym sprzedaż produkcji zwiększyła się o ok.7 108.RYNEK BUDOWLANY Sprzedaż produkcji budowlano-montażowej i produkcja sprzedana budownictwa w 2006 roku 2006 r.2 123..6 107.3 115.5 114.4 116. produkcja budowlano-montażowa zwiększyła się o 17.0 163. I – XII struktura [%] 117.2 93.7 110.4 143.6 152.8 98.5 108.9 126.6 71. W stosunku do listopada 2006 r.1 112.2%. W grudniu 2006 r.0 92.6 181.7 1.9%. (wzrost o 8.2 154. inżynieria lądowa i wodna wykonywanie instalacji budowlanych wykonywanie robót budowlanych wykończeniowych 105. W styczniu i w lutym odnotowano spadek sprzedaży produkcji budowlano-montażowej (zrealizowanej na terenie kraju przez przedsiębiorstwa budowlane o liczbie pracujących powyżej 9 osób). a w przygotowaniu terenu pod budowę – 14.1 103.0%).5%. I – XII XII 2005 r.4 96.6 99. Udział produkcji zrealizowanej przez przedsiębiorstwa z przewagą własności zagranicznej zwiększył się o ponad 1 pkt – do ok. w II – 11.4%.7 93.0 108.6 148.4 108. do 70.4 29.3 104.8%.0% przed rokiem) niż inwestycyjnym (o 15.8 107. W porównaniu z grudniem 2005 r. poza jednostkami zajmującymi się głównie realizacją robót wykończeniowych. 12% wyższa niż w 2005 r.9 1. obserwowano już jej wzrost (w ujęciu rocznym) – szczególnie wysoki od września. a w efekcie.8 70. wzrost odnotowano we wszystkich grupach przedsiębiorstw. 12%. w specjalizujących się we wznoszeniu obiektów budowlanych.3 103. W strukturze produkcji budowlano-montażowej podobnie jak w latach poprzednich największy udział stanowiły roboty wykonane przez przedsiębiorstwa będące własnością krajowych osób fizycznych (ponad 66% przy ponad 1 pkt spadku) oraz wykonywane przez prywatne spółki krajowe (ok. wobec 7.5 107. a w porównaniu z listopadem 2006 r. w I kwartale wzrost sprzedaży produkcji budowlano-montażowej wyniósł 4.1 108. w III – 21.3 106.4 pkt.5 108.0 90 2 ’2007 (nr 414) .4%.4 115.5 117. w IV – 23. – o 44.3%. I – III I – VI I – IX I – XII I – III I – VI I – IX Sprzedaż produkcji budowlano-montażowej 2006 r.2 144.7 108. natomiast w porównaniu z listopadem 2006 r. sprzedaż produkcji budowlano-montażowej. wyniósł on 56. była o ok.1 107. w których produkcja była niższa niż przed rokiem.7 98.2 184.8 28. zrealizowana systemem zleceniowym przez wszystkie przedsiębiorstwa budowlane.7 84. w porównaniu z analogicznym okresem 2005 r.0 112.9 100. przy czym w jednostkach. a w sektorze publicznym – o ok.5%. wzrost produkcji odnotowano we wszystkich grupach przedsiębiorstw budowlanych.0%. W efekcie.8 1.4 84.9% w stosunku do grudnia 2005 r. Udział sektora prywatnego w ogólnej wartości produkcji budowlano-montażowej wyniósł ok. których podstawowym rodzajem działalności jest wykonywanie instalacji budowlanych. Szybciej rosła sprzedaż robót o charakterze remontowym (wzrost o 23. w realizacji robót wykończeniowych – 25.0 107.8 165.0 100.5 108.2 2.6% przed rokiem).8%.2 114.8%.4 109. 23% – przy nieznacznym spadku).1 98.9 117. Udział robót inwestycyjnych w ogólnej produkcji budowlano-montażowej zmniejszył się o 1.6 11. a przedsiębiorstw zaklasyfikowanych do własności mieszanej W w sektorze prywatnym utrzymał się na prawie niezmienionym poziomie – 2%.0 analogiczny okres poprzedniego roku = 100 Ogółem z tego roboty budowlane o charakterze: inwestycyjnym remontowym Z ogółem – grupy przedsiębiorstw: przygotowanie terenu pod budowę wznoszenie obiektów budowlanych.3%. natomiast w kolejnych miesiącach 2006 r.4 104.0 102.8 118.

7 11. przez przedsiębiorstwa o liczbie pracujących powyżej 9 osób) o 17. Struktura (w cenach bieżących) sprzedaży produkcji budowlano-montażowej wg rodzajów obiektów budowlanych Rodzaje obiektów Struktura [%] 2005 r. Przy ogólnym wzroście sprzedaży produkcji budowlano-montażowej (zrealizowanej w 2006 r.6%. a z budową obiektów inżynierii lądowej i wodnej – o 20.4 13. 100.11%). W podmiotach specjalizujących się w wykonywaniu podłóg i ścian oraz pozostałych robót wykończeniowych poziom zrealizowanych robót nie uległ zmianie. przy czym w podmiotach specjalizujących się w robotach budowlanych drogowych – o ok.7 Dużemu wzrostowi sprzedaży produkcji budowlano-montażowej towarzyszył wzrost przeciętnego zatrudnienia o 3.6 9. jak i mieszkalnych (z 13.4 2.9% do 13. Wzrost odnotowano we wszystkich grupach przedsiębiorstw.2 pkt. 7%. Duży wzrost sprzedaży w ujęciu rocznym obserwowano również w podmiotach.5% do 31.6 6.7 24. Spadek produkcji. wyniósł on 0. których podstawowym rodzajem działalności jest wznoszenie budynków i budowli. tunele i przejścia nadziemne i podziemne budowle wodne rurociągi i linie telekomunikacyjne oraz linie energetyczne przesyłowe rurociągi sieci rozdzielczej i linie kablowe rozdzielcze oczyszczalnie wód i ścieków kompleksowe budowle na terenach przemysłowych obiekty pozostałe.5 2. w jednostkach wykonujących specjalistyczne roboty budowlane – o ponad 23%.3 pkt.5 5.7 11.9 2006 r. ogólnodostępnych obiektów kulturalnych. w zajmujących się głównie wykonywaniem konstrukcji i pokryć dachowych – o ponad 25%.4% do 45.4 pkt. 20%. Udział robót wykonywanych przy realizacji budynków mieszkalnych wielomieszkaniowych zmniejszył się o 0.8 53.0 45. – udział robót dotyczących realizacji budynków (z 46.0 2. zadecydowały gorsze efekty jednostek specjalizujących się w montażu stolarki budowlanej (spadek o ponad 13%). inżynierią lądową i wodną – 3. Ogółem Budynki razem budynki mieszkalne w tym: mieszkalne jednorodzinne o dwóch mieszkaniach i wielomieszkaniowe budynki niemieszkalne w tym: biurowe handlowo-usługowe przemysłowe i magazynowe ogólnodostępne obiekty kulturalne. W ogólnej wartości sprzedaży produkcji budowlano-montażowej zmniejszył się – w porównaniu z 2005 r.2 2. realizujących obiekty inżynierii wodnej – o ok.4 pkt) i budynków pozostałych (gospodarstw rolnych i budyn2 ’2007 (nr 414) 91 .4 6.4 54. przy czym udział tej grupy w strukturze produkcji budowlano-montażowej jest niewielki.8 1.6 6.1%. 27%. 16% oraz w jednostkach specjalizujących się w wykonywaniu instalacji cieplnych.1 32. a w podmiotach zajmujących się głównie budownictwem ogólnym i inżynierią lądową – o ok. jednomieszkaniowych o 0.5%.5 1.8%. Wzrost produkcji w grupie przedsiębiorstw wykonujących głównie instalacje budowlane spowodowany był zwiększeniem sprzedaży wśród podmiotów zajmujących się głównie instalacjami elektrycznymi – o ok. budynków szpitali i zakładów opieki medycznej. wzrost produkcji wystąpił we wszystkich klasach. w których produkcja była niższa niż przed rokiem. których podstawowym rodzajem działalności jest przygotowanie terenu pod budowę. 26%. o ok. Wzrost sprzedaży produkcji odnotowano w firmach zajmujących się głównie malowaniem i szkleniem (o ponad 14%) oraz tynkowaniem (o ok.9 4. budynków kultury fizycznej (o 0.7 6.0 6. W przedsiębiorstwach.2%. gdzie indziej niesklasyfikowane 20. wykonujących roboty budowlane izolacyjne – o ok. wiadukty i estakady.9 4.0 3. drogi ekspresowe.2 1.4 pkt).9 1.1 4.5%.2 12. niż przed rokiem.3 13.0 12.7 2.RYNEK BUDOWLANY realizacją robót wykończeniowych. których podstawowym rodzajem działalności jest przygotowanie terenu pod budowę. roboty związane z realizacją budynków rzwiększyły się o 14.4%).9%). 9%. budynki o charakterze edukacyjnym. przy czym w firmach.4 10. Spadek udziału robót zrealizowanych na budynkach niemieszkalnych dotyczył budynków biurowych (o 0. wykonywaniem instalacji budowlanych – 2.8%. drogi kolei napowietrznych lub podwieszanych mosty.9 2.7 2. których podstawowym rodzajem działalności jest wykonywanie głównie robót budowlanych wykończeniowych.7 31. a zbiorowego zamieszkania o 0. w zajmujących się głównie wznoszeniem obiektów budowlanych. O niższej.7%. odnotowano natomiast w przedsiębiorstwach zajmujących się pozostałymi instalacjami budowlanymi. wodnych. sprzedaży robót w przedsiębiorstwach. inżynieria lądowa i wodna.8 1. wentylacyjnych i gazowych – o ok. budynki szpitali i zakładów opieki medycznej oraz budynki kultury fizycznej Obiekty inżynierii lądowej i wodnej w tym: autostrady. ulice i drogi pozostałe drogi szynowe. a w specjalizujących się w robotach wykończeniowych – 8.9 100. 16%.0 46. Spadek ten był wynikiem zmniejszenia udziału produkcji związanej zarówno ze wznoszeniem budynków niemieszkalnych (z 32.3%). budynków o charakterze edukacyjnym.

5 125.3% (wzrost o 18. ocenami bieżącego portfela zamówień.0 pkt).5%).5 pkt). z warunkami atmosferycznymi i niedostatecznym popytem.4% (wzrost o 1. Produkcja sprzedana budownictwa. największe wykorzystanie mocy produkcyjnych notuje się w przedsiębiorstwach. z ok. robót i usług.2 122.2 747. obejmująca przychody z działalności budowlanej i niebudowlanej.6 zowieckiego – o 23.4 pkt. roku. Zwiększył się natomiast udział produkcji związanej z realizacją budynków handlowo-usługowych oraz budynków przemysłowych i magazynowych (po 0.7%).RYNEK BUDOWLANY ków magazynowych rolniczych) – o 0.6%). których podstawowym rodzajem działalności jest wykonywanie instalacji budowlanych. budowli sportowych i rekreacyjnych (po 0. W styczniu 2006 r.6%.1 pkt). W najbliższych miesiącach oczekuje się poprawy portfela zamówień i produkcji budowlano-montażowej i ich prognozy są ko- rzystne.9 123.9 103. nieco niższy niż przed miesiącem. wykorzystanie mocy produkcyjnych w budownictwie w styczniu br. lubelskiego – o 27.7 109. Zwiększające się od kwietnia 2006 r.3 114. świętokrzyskiego – o 24. w porównaniu ze styczniem ub. tuneli i przejść nadziemnych i podziemnych – nie uległ zmianie (2.6 101.2 750.0 101.8% (przed rokiem wzrost o 4.3 909.0 I – XII 2005 = 100 120.6 240. o czym zadecydował wzrost udziału robót związanych z budową autostrad. Wzrósł także udział produkcji związanej z budową dróg szynowych.5% (przed rokiem wzrost o 19.4%). mgr Janusz Kobylarz Główny Urząd Statystyczny 92 2 ’2007 (nr 414) .5%).0 367. lubelskiego – o 7. lubuskiego – o 9.9% wyższa niż przed rokiem (w 2005 r.2% (wzrost o 0.2 pkt).1 107.9 288.2 112. Zmniejszył się natomiast udział produkcji związanej z budową rurociągów sieci rozdzielczej i linii kablowych rozdzielczych – o 1. jako najbardziej znaczące bariery w prowadzeniu działalności budowlanej przedsiębiorstwa nadal wskazują m.9 818.0%) i maProdukcja sprzedana i przeciętne zatrudnienie w budownictwie w 2006 roku Województwa Produkcja sprzedana [mln zł] Polska dolnośląskie kujawsko-pomorskie lubelskie lubuskie łódzkie małopolskie mazowieckie opolskie podkarpackie podlaskie pomorskie śląskie świętokrzyskie warmińsko-mazurskie wielkopolskie zachodniopomorskie 90 5 3 2 1 3 6 30 1 2 2 4 9 1 2 9 2 102.1 470. produkcji budowlano-montażowej i sytuacji finansowej. wobec spadku w 2005 r. 83%. wyższa o 11. warmińsko-mazurskiego – o 7.2 pkt) oraz dróg lotniskowych (o 0.9 107. przez przedsiębiorstwa budowlane o liczbie pracujących powyżej 9 osób. W strukturze produkcji budowlano-montażowej zrealizowanej w 2006 r. lecz lepszy niż w analogicznym miesiącu od 1994 r.8 115.).2%).in.8%).3 107. wiaduktów i estakad. (w tym znacznie wyższy od notowanego w styczniu 2006 r. koszty zatrudnienia. Wzrost sprzedaży odnotowano we wszystkich województwach (przed rokiem w czternastu).0 673.6 469. W styczniu br.7 124.9 942.5 113. spadło w porównaniu z grudniem 2006 r.2 059.8 pkt (przy spadku udziału robót związanych z budową oczyszczalni wód i ścieków – o 1. 88% do ok.8 123. dróg kolei napowietrznych lub podwieszanych. tj.2 123.4 053. wskaźnik ogólnego klimatu koniunktury w budownictwie nadal jest optymistyczny.6 pkt) oraz kompleksowych budowli na terenach przemysłowych i budowli wodnych (po 0. do 54.0 102.4% (spadek o 2. zrealizowana w 2006 r. Spowodowane jest to ostrożniejszymi niż przed miesiącem.1 pkt).4% (wzrost o 11. hoteli i budynków zakwaterowania turystycznego oraz budynków transportu i łączności (po 0.3 121.3%). lepsze od przewidywań z grudnia 2006 r.7% (wzrost o 5. zwiększył się udział robót związanych z realizacją obiektów inżynierii lądowej i wodnej (z 53. dróg ekspresowych. o 0. obiektów pozostałych (o 0.8%).8 104.4 223. ze sprzedaży wyrobów produkcji własnej.8%).2% (spadek o 42.] 329 21 15 13 6 17 29 65 6 14 7 19 53 8 12 34 11 I – XII 2005 = 100 103. wielkopolskiego – o 4.7%).9% (spadek o 0.1 pkt). przy czym największy w przedsiębiorstwach z siedzibą na terenie województwa: podkarpackiego – o 32.7 103.2 101.6% w 2005 r. była (w cenach bieżących) o 20. Znacznie zmniejszyła się natomiast. Wzrostowi przychodów ze sprzedaży wyrobów i usług towarzyszył także wzrost przeciętnego zatrudnienia w przedsiębiorstwach budowlanych (o 3.4 103.6%).2%).in.7% (spadek o 5.2 127.3 121.0 100. rurociągów i linii telekomunikacyjnych oraz linii energetycznych przesyłowych (o 1. a w przypadku budowy mostów.8%).6%) i mazowieckiego o 4. ale nadal korzystnymi. konkurencję ze strony innych firm oraz niedobór wykwalifikowanych pracowników.4 116. lubuskiego – o 24. uciążliwość barier związanych m. chociaż ostrożniejsze od tych z grudnia 2006 r. Formułowane prognozy związane z sytuacją finansową są nadal pozytywne.4 132. Podobnie jak w grudniu i styczniu 2006 r.0% (przed rokiem spadek o 4.2 pkt).2 796. odnotowany we wszystkich województwach (przed rokiem w sześciu).1 293. podlaskiego – o 7.0 104. przy czym dotkliwość tej ostatniej bariery zwiększyła się w skali roku najbardziej spośród wszystkich utrudnień wymienianych przez przedsiębiorstwa.1 116.7 101. Największy wzrost przeciętnego zatrudnienia wystąpił w firmach z siedzibą na terenie województwa: pomorskiego – o 9. ulic i dróg pozostałych (o 4.6 Przeciętne zatrudnienie [tys.4 109.

2% (26 521 mieszkań).7% wszystkich mieszkań (w ub. roku – 7. I–XII 2006 r.6 87.4 87. Bardzo dobrą koniunkturę na rynku mieszkaniowym potwierdzają wskaźniki określające wzrost liczby rozpoczętych budów i udzielonych pozwoleń na budowę nowych mieszkań.4 78. rokiem udział ten zmniejszył się o 5. oraz wydano pozwolenia na budowę 168.3 114. a przeciętna powierzchnia jednego mieszkania wyniosła 102.5 pkt.4 1 178 742 94. Ponad połowę wszystkich mieszkań wybudowano na terenie 4 województw: mazowieckiego – 23.5 144.1 7. ukształtowała się na poziomie 2005 r. pomorskiego – 9. chociaż w porównaniu z ub.2 41.6 95.8 102.6 102.0%). tj.4 95. którzy budują mieszkania na ogół 2.6 59.8 163 797 113. z wyjątkiem budownictwa indywidualnego i zakładowego.1 112.1 90.6 89.4 568 081 115.0 33. o 35.5 1 068 531 76. na str.2 97. roku – 29. W 2006 r. m 2 i była o 2. Na rynku mieszkaniowym panuje jednak znaczne ożywienie. Najmniejszy dział w przyroście ogólnej liczby mieszkań miały województwa: opolskie Budownictwo mieszkaniowe w okresie styczeń – grudzień 2006 r.2 128.2 64.3 124.0% (10 250).0 100. a zakładowe – zaledwie 0.5 557 582 96.9 0.0 137 962 9 794 6 250 5 522 2 700 5 338 17 255 33 388 1 274 5 122 3 796 15 050 8 062 2 361 5 832 11 296 4 922 Dane mogą ulec zmianie po opracowaniu danych ze sprawozdawczości rocznej.1% (w ub.7 5.6 484 761 90. mieszkania komunalne stanowiły 3. małopolskiego – 10. (cd.2 90. roku – 3. mieszkań.6% niższa niż przed rokiem.6 119. Wzrost liczby mieszkań oddanych do użytkowania odnotowano we wszystkich formach budownictwa.7 507 711 88.2 tys. i wyniosła 114. mieszkań.4 111. Formy budownictwa mieszkaniowego liczby struktura bezwzględ[%] ne 114 164 57 134 37 8 5 4 783 788 807 418 234 100.5 398 241 88. wybudowano zaledwie 100 mieszkań więcej niż przed rokiem.5-krotnie większe niż pozostali inwestorzy.3 106.6 117.4 95.5%).9 Ogółem Indywidualne Przeznaczone na sprzedaż lub wynajem Spółdzielcze Społeczne czynszowe Komunalne Zakładów pracy deweloperzy.5 97. wynikające z bardzo dużego popytu na nowe mieszkania.2% (10 529). wielkopolskiego – 9.2 I–XII przeciętna 2005 = 100 powierzchnia mieszkania [m2] 100.9 2 528 167 115.5 105.5 89.5 51.1 505 764 97.0 97..r.3 100.7%). a spadek przeciętnej powierzchni użytkowej mieszkania (o 2.2%).1 97. Spółdzielnie mieszkaniowe wybudowały 7.9 107.1 102.4 112. tzn.2 120. 94) Mieszkania Województwa liczby bezwzględne I–XII 2005 = = 100 PrzeciętPowierzchnia użytkowa na pomieszkań wierzchnia użytkoI–XII kowa 2005 = miesz[m2] = 100 kania [m2] Liczba mieszkań rozpoczętych Ogółem POLSKA dolnośląskie kujawsko-pomorskie lubelskie lubuskie łódzkie małopolskie mazowieckie opolskie podkarpackie podlaskie pomorskie śląskie świętokrzyskie warmińsko-mazurskie wielkopolskie zachodniopomorskie 114 8 5 4 2 4 12 26 1 4 3 10 8 1 4 10 5 164 469 055 776 914 767 390 521 340 630 047 250 321 626 472 529 057 100.RYNEK BUDOWLANY Efekty budownictwa mieszkaniowego w 2006 roku wstępnych danych GUS 1) wynika. TBS-y 5. We wszystkich formach budownictwa (z wyjątkiem budownictwa komunalnego) wznoszono mieszkania większe niż przed rokiem.8 m 2) wynikał ze zmiany struktury inwestorów – spadek udziału inwestorów indywidualnych.5 m2 (w ub.2 91. o 30. – 105.4% więcej niż w 2005 r. których udział wyniósł 33.7 192 632 100. że liczba nowo wybudowanych mieszkań w 2006 r.1%).5 109. wyniosła 11 702 tys.9% (w ub.0 43..5 293 044 104. Łączna powierzchnia użytkowa wszystkich mieszkań oddanych do użytku w 2006 r.2 782 817 112.1 11 701 976 123. rozpoczęto budowę 138 tys.9% więcej niż przed rokiem.4 118.2 % (wobec 0.9 106.8 90. Największy udział (50%) w przyroście nowych mieszkań mieli nadal inwestorzy indywidualni.0 50. 2 ’2007 (nr 414) 93 .8 1 206 980 93.0 95.4 tys.1% (wobec 4. oraz 1) Z Wyniki budownictwa mieszkaniowego w okresie styczeń – grudzień 2006 r.3 122.3 m2).5 92. tj.3 340 553 104.4 98.9% (12 390).1 3.2 924 573 97.

o 10 – 20% mniej w lubuskim – o 16.1 90.1% wszystkich mieszkań wybudowanych na tym terenie) i podkarpackim – o 3.0 168. lubuskie – 2.3% więcej (3499 mieszkań.4% (1626).7 m2 więcej niż przed rokiem).4%. wykazali inwestorzy indywidualni.7% (3047).9 110.3 51.7 87.7%.2 53.5 143.7 151.0 64.4% (2198 mieszkań) i warmińsko-mazurskim – 22.2% wszystkich mieszkań oddanych do użytkowania przez tę grupę inwestorów.6 43.1 60.2 86.6 – 74.2 m2 (o 1. Z porównania wojewódzkich efektów budownictwa mieszkaniowego w 2006 r.8 75.9 87.7 147.6 70. ze str.9 160.5 62. 57 134 mieszkania. lubuskim – 1599.2 147.2 92.0 93.4 953 775 788 631 560 928 7 754 17 627 87 319 1 134 8 621 1 128 276 2 112 2 111 2 102 52 4 1 1 4 12 5 1 1 3 1 – 1.3 55.2 93.1 146.RYNEK BUDOWLANY Budownictwo mieszkaniowe w okresie styczeń – grudzień 2006 r.2%.9 152. a w pozostałych województwach spadek nie przekroczył 10%.3 43.9% więcej (953 mieszkania.0 64.5 75.1%.7 262.0 65.2 97.7 238. Największą aktywność wykazali inwestorzy indywidualni z województwa mazowieckiego. świętokrzyskim – 1265.5 67.3 152. w porównaniu z 2005 r.7 123.8 195.2 91. łódzkim – o 12.5 287. m2.6 – 68.0 93.0 120. tj.9 131.0 90. którzy wybudowali 9822 mieszkania.7 163. to nadal zachowali pozycję lidera w zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych. tj.7 63.7 93.7 286. 10.4 94. w opolskim – o 11.1 144.1 129.2 92.0 114.2 173. spadek liczby mieszkań indywidualnych. a przeciętna powierzchnia mieszkania – 144.5 59.8 137.6 86.4 93. o 8. tj.3 149.5 68.6 93.5 104. tj.7 55.6 285.6 136.2 45. co stanowiło 71.8 69.2% (1340 mieszkań).2 110. świętokrzyskie – 1.4 68.4 85.7 110. Efekty budownictwa indywidualnego stanowiły po- 94 2 ’2007 (nr 414) . 2.8 63. wynika.6 82. wyrażającą się liczbą oddanych mieszkań.3 8 292 212 654 314 38 132 793 2 199 – 784 589 1 222 117 – 711 243 284 Budownictwo przeznaczone na sprzedaż lub wynajem POLSKA dolnośląskie kujawsko-pomorskie lubelskie lubuskie łódzkie małopolskie mazowieckie opolskie podkarpackie podlaskie pomorskie śląskie świętokrzyskie warmińsko-mazurskie wielkopolskie zachodniopomorskie 37 3 1 1 783 352 068 023 947 602 167 271 179 125 710 558 346 150 297 124 864 114.8 197.2 59.0 144.3 197.6 64.0 90. tj.4 55.7 61. (cd.2%.6 63.5%.1 83.9 522 55 22 21 7 19 69 171 2 45 25 6 13 9 23 11 18 457 372 096 790 543 351 171 567 076 265 266 900 165 567 308 855 165 112.2 111.3%. z wynikami osiągniętymi w 2005 r.9 59.6% mniej niż w 2005 r.1 44. dolnośląskim – o 15.5 77.5 69 4 3 3 1 3 7 12 1 3 1 4 6 2 2 7 2 365 354 381 368 741 933 518 779 162 965 620 689 366 085 507 485 412 Budownictwo spółdzielcze POLSKA dolnośląskie kujawsko-pomorskie lubelskie lubuskie łódzkie małopolskie mazowieckie opolskie podkarpackie podlaskie pomorskie śląskie świętokrzyskie warmińsko-mazurskie wielkopolskie zachodniopomorskie 8 788 758 367 409 142 253 1 219 2 812 32 801 519 124 187 140 471 200 354 106. wielkopolskim – o 13.6 8 238 455 353 410 217 476 820 1 451 143 495 257 534 911 166 278 929 335 624 100 048 247 591 963 757 091 892 906 655 335 766 804 607 769 093 91.9 136. że tylko w dwóch województwach wybudowano więcej mieszkań indywidualnych. największy w województwie zachodniopomorskim – o 24. Najmniej mieszkań inwestorzy indywidualni wybudowali w województwie opolskim – 953. 10.1 113.1%. tj.9 56.5 168. tj. i chociaż było to mniej niż w ubiegłym roku aż o 9.3 53.8% (2159).6% i małopolskiego – 5753.5 97. tj.9 170.8%. W pozostałych województwach odnotowano. tylko 1.4 142.5 48. 93) Mieszkania Województwa liczby bezwzględne I – XII 2005 = = 100 PrzeciętPowierzchnia użytkowa na pomieszkań wierzchnia użytkoI – XII kowa [m2] 2005 = miesz= 100 kania [m2] Liczba mieszkań rozpoczętych Budownictwo indywidualne POLSKA dolnośląskie kujawsko-pomorskie lubelskie lubuskie łódzkie małopolskie mazowieckie opolskie podkarpackie podlaskie pomorskie śląskie świętokrzyskie warmińsko-mazurskie wielkopolskie zachodniopomorskie 57 3 2 3 1 3 5 9 3 1 3 6 1 2 6 2 134 081 524 003 599 259 753 822 953 499 574 920 083 265 159 442 198 90.5 73.3 58. tj.5 102. 17. tj. Łączna powierzchnia użytkowa tych mieszkań wynosiła 8239 tys.4 85. tj.2 2 441 205 59 59 56 41 252 838 9 8 45 350 109 12 69 200 121 880 778 033 370 594 865 109 547 938 381 838 470 603 876 546 067 865 118.3 228.2 92.9 87.7 139.2 64.5 81.7 346.3 49.7 87.7% wszystkich mieszkań indywidualnych w kraju.3 141.3 84.6 241.3 92.8 53. 2. śląskiego – 6083.9 66.7 83.5 56.7 140.2 74.0 86.9 129.8 92.6 93..1 81.7 90.7 126.4 195.3 155. z wielkopolskiego – 6442.6% (2914) i podlaskie – 2.7 136.9 103.5 60.4 90.6 61.6% ogółu w województwie).0 59. Największą aktywność budowlaną.1 76. 75. 2.5 163.6 92..1 122.8% i podlaskim – 1574. 11. którzy wybudowali w 2006 r.1 157.0 64.0 141.7 92.6 50.2 72.7 88.

Największą ak2 ’2007 (nr 414) 95 .9% (3352).9%. dolnośląskim – 39.1%. m2 (o 18. Wybudowały one 8788 mieszkań. m2.5 tys.5 m2.6%.1% więcej). zachodniopomorskim – 36.2 m2 większa i wyniosła 59.9% (124 mieszkania). Największe mieszkania na sprzedaż lub wynajem. tj. podlaskim – 17. 11. Najmniejszy udział w przyroście nowych mieszkań mieli deweloperzy z województwa podkarpackiego – tylko 125. zachodniopomorskim – 152.8%. lubuskim – 54.0%. powyżej 150 m2.1% (3124).2% (801).2 m2 wobec 50. lubuskim – 136. m2.6 m2. mazowieckim – 46. łódzkim – 68. o 7.7% i małopolskim – 4167. deweloperzy wybudowali w województwie świętokrzyskim – o 54. a najmniejsze.0 m2.4% (124).2%.6%.3 m2 i opolskim – 55. Mieszkania wybudowane przez spółdzielnie stanowiły 7. o 14. Ponad połowę tych mieszkań wybudowały Towarzystwa Budownictwa Społecznego – 5807.8% więcej niż przed rokiem.1% (801). ok. W przypadku dynamiki spółdzielczych efektów budowlanych uwagę zwraca ożywienie. 130 m2. a przeciętna powierzchnia mieszkania zwiększyła się o 2 m2 i wyniosła 64. w warmińsko-mazurskim – 53. małopolskim – o 141.6% (142). Powierzchnia użytkowa tych mieszkań wyniosła 2442 tys. o 12.9% i podlaskim – 51. stanowiło wzrost o 9.9%.4%. co w porównaniu z 2005 r. warmińsko-mazurskim – o 97.6%.RYNEK BUDOWLANY nad 50% wszystkich mieszkań wybudowanych na terenie województw w następujących 9 województwach: świętokrzyskim – 77.7 m2.4% (ale było to 12 271 mieszkań) i wielkopolskim – o 6. kujawsko-pomorskim – 55. śląskim – 2.3% wszystkich nowych mieszkań w województwie (801). podkarpackim – o 128. co stanowiło 32.6% (2812). tj.2% (1864). Najwięcej mieszkań na sprzedaż lub wynajem oddano do użytkowania w województwie mazowieckim – 12 271.0% (2812).7% wszystkich efektów budownictwa mieszkaniowego w 2006 r.4% (1297). o ponad 100%. łódzkim – 12.6 m2. zakładowe) wybudowano w 2006 r.0% w 2005 r. Największy udział w zaspokajaniu lokalnych potrzeb mieszkaniowych miały spółdzielnie w województwie podkarpackim – 17.6% (1068) i dolnośląskim – o 55. małopolskim – 13. odnotowano w województwie łódzkim – o 185. którzy wybudowali 37 783 mieszkania. świętokrzyskim – 9. zachodniopomorskim – o 49. i był to największy wzrost wśród wszystkich inwestorów. lubuskim – o 63.2% wszystkich mieszkań deweloperskich.3% więcej niż przed rokiem.1 m2.6% (ale są to tylko 253 mieszkania). o 6.3% (ale są to tylko 602 mieszkania).1% (354) i kujawsko-pomorskim – o 40. a najmniejsze. podkarpackim – o 31. Powierzchnia użytkowa mieszkań społecznych czynszowych wyniosła 297. co łącznie stanowiło zaledwie 1.7% (tylko 150) . Małe zainteresowanie budownictwem spółdzielczym wykazano w województwie pomorskim – spadek o 56.9 m2..2%.1 m2 w 2005 r. opolskim – 71. świętokrzyskim – 1. Z ogólnej liczby mieszkań spółdzielczych najwięcej wybudowano w województwie mazowieckim – 32. pomorskim – 5558. W pozostałych formach budownictwa mieszkaniowego (społeczne czynszowe. o ponad 50%. tj. wielkopolskim – 61.1%.0% (519). mieszkań których budowę rozpoczęto oraz mieszkań.5 tys. lubelskim – o 13. budowano w województwie świętokrzyskim – 85.9% (200).7%. 14. świętokrzyskim – 131. powyżej 80 m2. do 33.3% (125).5% (1023).7% nowych mieszkań to lokale wybudowane przez deweloperów. mazowieckim – 10.2% (124 mieszkania). Mniej mieszkań niż w 2005 r.9% (1219). w warmińsko-mazurskim – 129. a przeciętna powierzchnia mieszkania była nieco większa niż w 2005 r.2% (367). tj. zachodniopomorskim – o 70.9% więcej niż w 2005 r. na których budowę wydano pozwolenia * – dane wstępne mazowieckim – o 9.0 m2. Łączna powierzchnia użytkowa tych mieszkań wyniosła 522.3% więcej niż w 2005 r.1% w 2006 r. Największe mieszkania. Liczba mieszkań oddanych do użytkowania. poniżej 60 m2. Największy udział w zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych w województwie mieli deweloperzy w pomorskim – 54.9% (1219) i podkarpackim – 9.6% (140) i lubuskim – 1. w województwie łódzkim – o 246. komunalne.9%. Udział tej formy budownictwa wzrósł z 29. a powierzchnia użytkowa mieszkania była o 3.6% (947).8 m2 i śląskim – 81. inwestorzy indywidualni budowali w województwie podlaskim – 163.5 m2.5% wszystkich mieszkań oddanych przez deweloperów w skali kraju.4% (32).3%.4 m2. lubelskim – 62.2% (187) i opolskim – 2. a najmniejszą lokalną aktywność wykazali deweloperzy w województwie podkarpackim – tylko 2.1%. łącznie 10 459 mieszkań. Największy przyrost nowych mieszkań na sprzedaż lub wynajem. śląskim – 73.5 m2 i opolskim – 151. a najmniejszy udział odnotowano w województwie pomorskim – 1. tj. świętokrzyskiego – 150 i opolskiego 179. a najmniej w pomorskim – 1. Na drugim miejscu w rankingu inwestorów budownictwa mieszkaniowego uplasowali się deweloperzy. tj. – 51. a udział w ogólnej liczbie mieszkań oddanych do użytkowania w kraju wyniósł 5. kujawsko-pomorskim – o 60. podkarpackim – 75.2% wszystkich mieszkań wybudowanych na tym terenie. wielkopolskim – 1.

a w zachodniopomorskim o 55% mniej (na 189 mieszkań). a ich udział w przyroście nowych zasobów mieszkaniowych stanowił zaledwie 0.1%. a najmniejszy w świętokrzyskim – o 2.9 m2 i było to o 14. mieszkań. tj. stanowiło wzrost o 35. Łączna powierzchnia użytkowa tych mieszkań wyniosła 18. małopolskim – 725 (4-krotnie więcej).3% i zachodniopomorskim – o 65. Prognoza dla rynku mieszkaniowego Na rosnące potrzeby mieszkaniowe społeczeństwa aktywnie reagują inwestorzy.7 m2 w warmińsko-mazurskim. 17. 10. a w mazowieckim 598.2% (4922 mieszkania) i świętokrzyskim – o 9. nieprzekraczający 10%. o 24. mieszkań. świętokrzyskim i wielkopolskim.4% więcej).1%. najwięcej w województwie wielkopolskim – 1155 (o 230% więcej pozwoleń niż przed rokiem). które rozpoczną budowę 4703 mieszkań.0% (4593). dolnośląskim – o 33. opolskim – o 59.5% (2361 mieszkań). wszyscy inwestorzy otrzymali łącznie pozwolenia na budowę 168. przy czym największy w zachodniopomorskim – o 72. tj.4% więcej.6 m2). o 20.2%. przy czym najwięcej zamierzają wybudować w województwie warmińsko-mazurskim – 991 mieszkań (o 42. tylko 234 mieszkania. śląskim. tj. W 2006 r. 9.1% (2054). W pozostałych województwach liczba nowych mieszkań społecznych czynszowych nie przekroczyła 500. natomiast liczba 5 nie została przekroczona w lubelskim. Były to mieszkania o najmniejszej powierzchni użytkowej: od 31. największą dynamikę nowo rozpoczętych budów zanotowali deweloperzy – wzrost o 66. mazowieckim – 23 i lubuskim – 22. łódzkiego – o 94. pomorskim – 624 (o 99. O prawie 8% mniej pozwoleń otrzymały TBS-y.5 tys. lubelskim – 88. o 56. tj. wybudowanych zostanie w województwie mazowieckim – 13 066.7%.4 m2 wobec 43. We wszystkich województwach liczba nowo rozpoczętych budów wzrosła.4%.9% mniej niż w 2005 r. Ponad połowę mieszkań komunalnych wybudowano na terenie 4 województw: mazowieckiego – 995.9%. małopolskim – na 9396 (o 72. 40%. 32.8% więcej.. śląskim – 548 (ale jest to o 45. tj.0% więcej niż w 2005 r.9% więcej niż w 2005 r. przy czym największy spadek odnotowano w lubuskim – o 67. w podkarpackim – tylko 48.2 m2 mniejsza niż przed rokiem (41.0%.6% (ale są to tylko 1403 mieszkania).8%. Powierzchnia użytkowa tych mieszkań wyniosła 183.5% mniej niż w 2005 r. o 15. o 49. spółdzielnie – o 7. o 56.RYNEK BUDOWLANY tywność wykazały TBS-y w województwie małopolskim. przy czym najbardziej w mazowieckim – 33 388 mieszkań.7% mieszkań w województwie.3% (2905 mieszkań).9% (4020) i łódzkim – o 8. świętokrzyskim – 68 i podlaskim – 81. Na mocy pozwoleń uzyskanych w latach 2005 – 2006 rozpoczęto budowę 138 tys. roku było to aż o 69. W 8 województwach wydano mniej pozwoleń niż przed rokiem. podlaskiego – o 120.1% wiecej.5% więcej). budownictwo komunalne – o 17.4% więcej).0 tys.. Ponad 45% tych mieszkań będzie budowanych w ramach budownictwa indywidualnego. wielkopolskim – 769 (2-krotnie więcej). dolnośląskim – na 9187 (o 38.1 tys. podejmując działania przygotowawcze do rozpoczęcia nowych budów. pomorskim – 15 050. łódzkim. tj. małopolskim – 17 255. a średnia powierzchnia mieszkania była o 2.8 tys.0% więcej. tj.4% więcej niż w 2005 r. opolskim – 30. m2. do 47. wielkopolskim – 11 296. tj. podkarpackim – 976 (ponad 6-krotnie więcej niż przed rokiem).2% wszystkich mieszkań oddanych do użytkowania w województwie. W pozostałych województwach wydano więcej pozwoleń na budownictwo komunalne. a w porównaniu do ub.2%. tj. podkarpackim – o 7. a przeciętna powierzchnia mieszkania wynosiła 78. wielkopolskim – 8202. Najwięcej mieszkań indywidualnych. co w porównaniu z 2005 r. inwestorzy indywidualni – o 17. dolnośląskiego – 449. których budowę rozpoczęto w 2006 r. ok. małopolskim – 7939 i śląskim – 6950. Połowa tych mieszkań przypada na budownictwo indywidualne – 69 365. Najmniejszy wzrost liczby mieszkań.4 m2 w opolskim.2 m2 więcej niż przed rokiem. o 5. przy czym w świętokrzyskim nie oddano żadnego mieszkania. odnotowano w ramach budownictwa komunalnego – 4418 mieszkań. śląskiego – 379. mieszkań. mgr Małgorzata Kowalska Główny Urząd Statystyczny 96 2 ’2007 (nr 414) . m2. nowych mieszkań. o 12.5 tys. a opolskim – 92. a najmniej w województwie lubuskim – tylko 42. mieszkań. Największą dynamikę wykazali jednak deweloperzy.1% (5505).8% mniej.5%. o 40% mniej niż w 2005 r. tj. na którego terenie wybudowano 1014 mieszkań.6 m2 w województwie lubuskim.1%. opolskim – 54. podkarpackim. Zakłady pracy wybudowały w 2006 r.7% więcej) i pomorskim – na 9076 (o 43. gdyż ci inwestorzy otrzymali pozwolenia na budowę 77 tys. W dolnośląskim TBS-y oddały 822 mieszkania. kujawsko-pomorskim – 508. mieszkań. tj. 17. otrzymali pozwolenia na budowę 74. Najwięcej nowych lokalizacji uzyskali deweloperzy w województwie mazowieckim – na budowę 25 588 mieszkań (o 71. o 30. tj. tj. Więcej pozwoleń niż przed rokiem otrzymały również spółdzielnie mieszkaniowe – na budowę 7. a największy wzrost osiągnęli inwestorzy z województwa pomorskiego – o 172. podlaskim. a prawie 40% przeznaczono na sprzedaż lub wynajem – 52 953. Najwięcej mieszkań zakłady pracy wybudowały w województwie warmińsko-mazurskim – 90. chociaż intensywność działań poszczególnych grup inwestorów jest zróżnicowana. W porównaniu z 2005 r.. W ramach budownictwa komunalnego zamierza się rozpocząć budowę 4.3%. co w skali województwa stanowiło tylko 2. kujawsko-pomorskiego – 574.).1 m2 w pomorskim i 46.3% wszystkich mieszkań.8% więcej). Największy wzrost liczby nowych mieszkań oddanych do użytkowania w 2006 r. Wzrost liczby wydanych pozwoleń odnotowano we wszystkich województwach.5% (8292). o 62. zanotowano w województwie zachodniopomorskim – o 7. W województwie mazowieckim spółdzielnie otrzymały pozwolenia na budowę tylko 633 mieszkań. tj. tj.5% wszystkich mieszkań społecznych czynszowych i 8.7% więcej).4 tys. Jedynie w ramach budownictwa społecznego czynszowego odnotowano spadek aktywności – rozpoczęto budowę 4106 mieszkań.2% (na 4046 mieszkań). którzy w 2006 r.

Lasom Państwowym daje to stabilizację zbytu surowca i łagodzi skutki wahań koniunkturalnych na rynku. przedstawiciele izb gospodarczych oraz stowarzyszeń drobnych producentów branży drzewnej. internetowej platformy portalu leśno-drzewnego. ten lepszy”. Wśród nowych zasad sprzedaży drewna na internetowej platformie portalu leśno-drzewnego znalazła się również formuła tzw. Informatyczny portal leśno-drzewny pozwala prowadzić rokowania w formie zbliżonej do mechanizmu giełdowego. Komisja Leśno-Drzewna przy dyrektorze generalnym LP. średniowymiarowego do przerobu mechanicznego. premiującą wcześniejszych odbiorców drewna i dyskryminującą oferty kupna składane w późniejszym terminie. Budziło to zastrzeżenia odbiorców drewna. Lasy Państwowe przedstawiają ofertę sprzedaży. Komisja ma wgląd zarówno w zasady kształtowania ofert sprzedaży drewna przez Lasy Państwowe. z powodzeniem stosowana była na terenie Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Poznaniu. jakie przetargi będą organizowane w najbliższym czasie. Z istotnym jednak zastrzeżeniem: charakterystyczna dla klasycznej giełdy swobodna gra podaży i popytu jest w tym wypadku ograniczona. W jej rękach spoczął mechanizm regulacji cen drewna. jak też w przyjęte kryteria oceny ofert składanych przez nabywców drewna. e-drewno Drewno niesprzedane w podstawowym. a każdej grupie przypisana jest stosowna waga. przemysłu drzewnego. Z powodzeniem działa on od dłuższego czasu. Stosowane jeszcze w 2006 r. W jej kompetencjach znalazło się również określenie procedur zbywania drewna w sytuacjach nadzwyczajnych. niż to wynika z etatów cięć zawarowanych w dziesięcioletnich planach urządzenia lasu. zapoznać wszyscy zainteresowani. gdyż rynkowa oferta drewna ma uwarunkowania przyrodniczo-leśne. z którą mogą się 97 . gdzie obowiązuje „koszyk” kryteriów wyboru oferty i nabywcy. Zebrane tam doświadczenia sprawiły. Taka formuła sprzedaży już od marca 2005 r. Na niej to. jakie drewno i w jakiej ilości będzie oferowane oraz jaka jest cena wywoławcza. powołana w zgodzie z § 10 statutu Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe. Jak wiadomo. W odróżnieniu od portalu. w prosty sposób. Na swym inauguracyjnym posiedzeniu 26 października 2006 r. organ doradczy dyrektora generalnego LP. Dzięki aplikacji e-drewno każdy klient może dowiedzieć się. W tej materii obowiązuje zasada „koszyka” trzech grup kryteriów (oceniana jest nie tylko cena zaoferowana przez klienta. niezbędne inwestycje itd. (dokończenie na str . Krytykowano zwłaszcza regułę „kto pierwszy. To właśnie Komisja Leśno-Drzewna zatwierdza kryteria i ich wagi. Bezstronność gwarantuje jej skład. ale także historia jego działalności na rynku. obsługuje wszystkie nadleśnictwa i dyrekcje regionalne. klęsk żywiołowych na obszarach leśnych. W skrajnych wypadkach własnymi zasadami zaczęły się też kierować nadleśnictwa. utworzono specjalną instytucję – Komisję Leśno-Drzewną. i „przy otwartej kurtynie” rozpatrywane jest zgłaszane zapotrzebowanie na surowiec. wiarygodność finansowa itd.99) 2 ’2007 (nr 414) Portal prawdę powie Lasy Państwowe są obecnie praktycznie jedynym dostawcą drewna na krajowym rynku. Lasy Państwowe nie mogą pozyskiwać więcej drewna. udostępnia nabywcom aplikacja informatyczna e-drewno. którzy zwracali uwagę na nadmierną uznaniowość i brak przejrzystości procesu negocjacyjnego i podważali przyjmowane w jednostkach organizacyjnych kryteria oraz wagę stosowanych ocen warunków sprzedaży drewna.). np. a leśnicy utworzyli klub sprzedawców surowca drzewnego. na ograniczenia podaży giełda reaguje po prostu zwyżką cen. np.RYNEK BUDOWLANY Drewno w internetowej sieci Z początkiem 2007 r. Obiektywizowaniu odbioru handlowego oraz optymalizacji jego kosztów znakomicie może pomóc informatyka i zdecydowano się ją wykorzystać i zdyskontować niemałe już doświadczenia we wdrażaniu informatyzacji gospodarki leśnej w ramach SILP (Systemu Informatycznego Lasów Państwowych). W komisji znaleźli się reprezentanci Lasów Państwowych. To rodzaj gwarancji udzielanej nabywcom. zasady sprzedaży drewna. że w czerwcu 2006 r. Chcąc uniknąć takiej sytuacji na rynku drzewnym. że również w przyszłości będą mogli liczyć na sprzedaż surowca (co pozwala planować rozwój produkcji. godzi interesy dostawcy i nabywcy drewna.). dyrektor generalny LP zlecił tej właśnie dyrekcji opracowanie aplikacji do zastosowania we wszystkich dyrekcjach regionalnych. na skutek konieczności wykonania cięć sanitarnych lub też w wyniku rezygnacji innych nabywców z kupna. operującym ogromną ilością tego surowca. widełek cenowych. przyrzeczeń surowcowych. choć w swoim czasie zdefiniowane w stosownym zarządzeniu dyrektora generalnego LP. Wychwyciły to również analizy wewnętrzne prowadzone przez DGLP: w różnych dyrekcjach regionalnych LP (a jest ich w kraju siedemnaście) wypracowano różne modele relacji z odbiorcami. ostatecznym czynnikiem wyłaniającym zwycięzcę aukcji jest już tylko cena. Dotychczasowy model sprzedaży drewna zastąpiono systemem rokowań jednoczesnych on-line. z wykorzystaniem specjalnej. świata nauki. ustalenie ich dolnej i górnej granicy w ramach tzw. to dość liczne gremium (obecnie 94 członków) powołało do życia cztery kluby nabywców drewna (wielkowymiarowego. ofertowym trybie za pośrednictwem portalu leśno-drzewnego oraz pojawiające się w ofercie LP doraźnie. średniowymiarowego do przerobu chemicznego oraz klub nabywców drobnych). Dyrekcja Generalna Lasów Państwowych (DGLP) wprowadziła nowe zasady sprzedaży drewna z wykorzystaniem narzędzi informatycznych. z biegiem lat podlegały stopniowej regionalizacji.

Najbliżej Urzędu Gminy. osób i nie są to wyłącznie pracownicy elektrowni i kopalni. ale bardziej konkretne plany wiążą się jednak z powstaniem kolejnych firm dostarczających materiały budowlane.EKOBUDOWNICTWO Zanim zabraknie węgla ielu wójtów i burmistrzów zazdrości włodarzom gminy Kleszczów. jaką jest odkrywka Kopalni Węgla Brunatnego „Bełchatów”. mieszkańców i ciągle ich przybywa. Powstaje montownia naczep samochodowych. Dziś mało kto pamięta jednak. jest bogata – od wysoko kwalifikowanych specjalistów z dziedziny energetyki i górnictwa. a w najbliższych latach ma powstać kolejne 50 firm. dalej włoski zakład produkujący części do samochodów. zajmującej aż 1000 ha. położona w samym Kleszczowie. kanalizacja i w każdej ze stref oddzielna oczyszczalnia ścieków. który zajmuje się zagospodarowaniem świetlówek. To nie marzenia. Po jednej stronie powstaje zakład Opla. Nie jest to efekt przyrostu naturalnego. Wzdłuż nowoczesnych dróg budowane są ścieżki rowerowe. które ma powstać na 160 ha wydzielonej Strefy Przemysłowej nr 4. Obecnie budowany jest zakład wytwarzający „wszystko do kuchni”. gdy powstanie zakład wytwarzania gazu procesowego z odpadów. do chemików i pracowników przemysłu spożywczego. Te najważniejsze to tańsza o 10% niż w kraju energia elektryczna. miała to być pustynia lub – w najlepszym przypadku – „suchy las”. Fiat i nie tylko) czy silników lokują tu swoich kooperantów. funkcjonuje obecnie ok. Uchodzi ona za najbogatszą w Polsce.Tak informuje Andrzej Szczepocki. Kiedy wjeżdża się w Strefę Przemysłową nr 3 (ok. Polscy inwesto- 98 2 ’2007 (nr 414) . że Kleszczów oraz okoliczne sołectwa miały się – zgodnie z czarnymi prognozami – osunąć do największej europejskiej dziury w ziemi. a konkretne projekty. przez spawaczy. Gips syntetyczny już na poczatku lat dziewięćdziesiątych zamiast blokować tereny inwestycyjne. W tej czwartej strefie. W gminie ma powstać duże centrum edukacyjne. Obok będzie fabryka tektury. Tworzą ją niezamieszkałe wioski Bogumiłów i Karolów. 180 ha). A więc przybywa miejsc pracy także dla kobiet. która powstaje w miejscu. W drogę od początku – jak na polskie warunki – niezwykłą. oprócz wspomnianych kopalni i elektrowni. Jeśli dodać. Funkcjonuje już na tym pustkowiu pierwszy zakład. jak i Warszawa – Wrocław. gdzie pierwotnie planowano hałdy z elektrownianym gipsem. Obecnie robi to aż 6 firm na czele z Knauffem. Fabrykę chemii budowlanej wybudowała firma Caparol. w najstarszej Strefie Przemysłowej nr 1. prezes Fundacji Rozwoju Gminy Kleszczów. że pierwszymi inwestorami w gminie byli przedstawiciele budownictwa. 50 zakładów pracy. żeby obok mógł powstać nawet tor kolejowy. w której kolejną kadencję sprawuje urząd pani Kazimiera Tarkowska. jak i tych. Obok Finowie zbudowali zakład wytwarzający rury z polietylenu. Z tego też powodu szybko rozwijające się w Polsce fabryki samochodów (Opel. Paleta zawodów. Władze gminy dbają także o menedżerów i chcą zapewnić warunki wypoczynku dla wszystkich mieszkańców. ale też nieprzypadkowo wygrywa krajowe rankingi gospodarności. lecz napływu różnych specjalistów z całego kraju. montażystów. W ostatnich latach liczba mieszkańców gminy zwiększyła się o ok. jest Strefa Przemysłowa nr 2. Wiązało się to z wydobywaniem z kopalnianego wyrobiska wielu atrakcyjnych surowców oraz z wykorzystaniem gipsu z odsiarczania Wielkie centrum recyklingu Słuchając prezesa Fundacji A. Będzie lotnisko i pole golfowe. pracowników budowlanych. natomiast zatrudnienie znajduje tu prawie 20 tys. którzy chcą zmienić zawód. ślusarzy. na których brak cierpi gmina Kleszczów. że warto Niedługo firmy produkujące wyroby budowlane były jedynymi na tym terenie. że największa w Europie Elektrownia „Bełchatów” też przez lata nie stwarzała mieszkańcom nalepszych warunków. Nieprzypadkowo na drogę wydzielono pas szerokości 40 m. Inni też uznali. Zgłosili się już inwestorzy z branży biopaliw. gaz. a następnie widać funkcjonującą już portugalską fabrykę kosmetyków i przygotowany teren pod wytwórnię butelek typu PET. Jest już projekt nowoczesnego centrum zagospodarowania odpadów. Na początku było budownictwo Na obszarze gminy. woda. Tu się po prostu bardzo dużo dzieje. widać powstające i funkcjonujące kolejne zakłady. 4 tys. po drugiej funkcjonuje już holenderska firma Kersten z branży konstrukcji stalowych. a w pobliżu palarnia kawy i rozlewnia zagranicznych win. a na zboczu sztucznej góry Kamieńsk zimą funkcjonuje wyciąg narciarski należący do KWB „Bełchatów”. jest projekt basenu i akwenu wodnego – służącego także wędkarzom. kształcące zarówno młodzież w różnych specjalnościach. 1000 osób. Więcej będzie się też dziać. centralne położenie i doprowadzenie wszystkich niezbędnych mediów – prąd. W spalin. Chodzi o to. Szczepockiego zbliżamy się do przyszłego wielkiego placu budowy. Z wydzielonych czterech stref przemysłowych dwie już są prawie całkowicie wypełnione. ma funkcjonować nawet kilkadziesiąt firm – większość z nich będzie zagospodarowywać odpady lub miejscowe materiały. Warto przypomnieć. Szeroki pas gładkiego asfaltu może w przyszłości być dwupasmówką łączącą strefy przemysłowe zarówno z trasą Warszawa – Katowice. wytrzymujący brak wód gruntowych. obiekty sportowe. a w trzeciej i czwartej rozpoczynają inwestowanie nowe firmy. Inwestorzy z innych branż szybko dostrzegli atuty Kleszczowa. zaczął być przetwarzany na płyty gipsowo-kartonowe i inne wyroby gipsowe. Tymczasem obecnie na na terenie gminy Kleszczów zameldowanych jest ok. Działają one w pobliżu elektrowni. Wsiadamy do samochodu i ruszamy.

Po prostu eksploatacja węgla brunatnego ma się w tej odkrywce zakończyć za ok. Zakładana zdolność produkcyjna 12 mln szt. Wdrażając nowe zasady sprzedaży drewna. by rozwieźć je po kraju. opiewających łącznie na 34 mln m3. który zaoferuje krótszy termin płatności. wówczas zwycięży ten. Głównym punktem niezadowolenia odbiorców drewna stał się jednak niedostatek surowca oferowanego przez Lasy Państwowe. W 2012 r. W pobiżu czwartej strefy przemysłowej jest wielki plac z samochodami przywożonymi tu pociągami. Pozostaną jednak miejsca pracy i nowoczesna infrastruktura. bez szkody dla pozaprodukcyjnych funkcji lasu. Standardowo przyjęto 30-dniowy termin płatności. Już pierwsze tygodnie obowiązywania nowych zasad sprzedaży drewna dowiodły. można będzie skierować na rynek ok. ustalaną na podstawie rocznej stopy procentowej funduszu leśnego. a w efekcie redukcja ofert. jednostek samorządowych prowadzących działalność gospodarczą. gdyż stopniowo rosną zasoby rębne naszych lasów. Niewykluczone jest np. Są już wydzielone tereny pod to budownictwo. Przy dobrym tempie inwestowania na zwolnionych będą czekać miejsca pracy wręcz za płotem. Z przedstawianych przez Lasy Państwowe szacunków wynika jednak. lawety nie będą puste. a niebawem powstaną pierwsze nowoczesne osiedla mieszkaniowe. Mają przywozić wyeksploatowane wraki do przemysłowego złomowania w kilku zakładach recyklingowych. Pani wójt Tarkowska wierzy. co premiowane jest tzw. niezawodność. Krzysztof Fronczak 2 ’2007 (nr 414) 99 . Ponadto kopalnia i elektrownia muszą ograniczać zatrudnienie. jaką masą danego surowca jest zainteresowany. ofert zakupu drewna poszczególnych grup handlowych. nie zlikwidowano tradycyjnego systemu aukcji i submisji na sprzedaż pewnej ilości cennego drewna wybranych gatunków. Oferta LP podlegająca trybowi jednoczesnych rokowań internetowych wyniosła tymczasem 25 mln m3 (dalsze 5 mln m3 skierowano do sprzedaży w innym trybie). Zachowano też sprzedaż drewna dla podmiotów obowiązanych do stosowania procedur zamówień publicznych. W przypadku gdy klient zechce jednak dodatkowo uatrakcyjnić swoją ofertę. stworzone dzięki dotychczasowym opłatom ekologicznym i innym oraz myśleniu władz o przyszłości. im wcześniej zgodzi się zapłacić za zakupione drewno. Część górników znajdzie zapewne zatrudnienie na powstającej w sąsiedniej gminie odkrywce Szczerców. Wykorzystają do tego naturalne surowce (gliny i piasek) ze złóż towarzyszących odkrywce KWB „Bełchatów”. które złożyły ponad 50 tys. może zaproponować skrócenie tego terminu.EKOBUDOWNICTWO rzy korzystający z hiszpańskiej technologii zgłosili już zapotrzebowanie na 5 ha gruntów pod zakład produkujący pustaki szczelinowe (MAX 220 wymiary 288 x 188 x 220). Ich mieszkańcami nie będą już prawdopodobnie pracownicy KWB „Bełchatów”. Powstaje pytanie: gdzie mają mieszkać nowo zatrudniane osoby? Na razie taką wielką sypialnią jest dla nich Bełchatów. bezpieczeństwo itd. podać. dla osób okazjonalnie nabywających drewno okrągłe wielkoi średniowymiarowe przeznaczone do przerobu na potrzeby własne itp. o szczególnych cechach użytkowych. Prezes Fundacji Andrzej Szczepocki liczy. 8 lat. 35 mln m3. piasków oraz cementu – chce tu wybudować zakład produkcji paneli ściennych i stropowych o nazwie Ekodom Kleszczów. że w urzeczywistnienie niektórych planów włączy się holding BOT Górnictwo i Energetyka. a nie na gromadzeniu popiołów. że w realizację projektów dotyczących czwartej strefy przemysłowej uda się włączyć środki unijne. jak i przedstawiciele przemysłu drzewnego. Jeśli więc dwóch klientów wylicytuje jednakową cenę. Energetykom i górnikom powinno przecież zależeć na zagospodarowaniu. o ile nie przeszkodzi mu w tym kolejna reorganizacja (BOT ma wejść do Polskiej Grupy Energetycznej). powstanie huty aluminium wykorzystującej ten cenny metal odzyskiwany z aut. Ta ostatnia kategoria ma niemałe znaczenie. placówek oświatowych kupujących drewno opałowe itp. np. wynoszącej 5%. Natomiast jeśli kilku klientów zaoferuje identyczną cenę – decyduje kolejność przystąpienia do aukcji. Mówiąc krótko. Kanadyjski inwestor – korzystając z odpadowych popiołów. 5 mln m3 więcej niż obecnie. Problemu niedostatecznej podaży surowca nie rozwiąże jednak nawet najlepszy system informatyczny.97) W wypadku aplikacji e-drewno nadleśnictwo przedstawia ofertę. ceną skorygowaną. że nowoczesny system jednoczesnych rokowań internetowych sprawdził się w praktyce i wykazał pełną funkcjonalność techniczną (dostęp. Do kasy gminy Kleszczów przestaną wówczas płynąć opłaty od kopalni. pomniejszonej o liczbę dni. Jeszcze bardziej ambitny charakter ma zakład produkcji włókien i wyrobów bazaltowych. W przyszłości jadąc do tej największej hurtowni.). czyli ok. Podzielają dziś tę opinię zarówno leśnicy. W najbliższych latach władze gminy Kleszczów planują rozwój budownictwa mieszkaniowego u siebie. Henryk Piekut Drewno w internetowej sieci (dokończenie ze str . oraz deklarowany termin płatności. wskaźnik ten będzie dla niego tym korzystniejszy. a klientowi pozostaje jedynie zarejestrować się w systemie. firm. o które klient gotów jest skrócić standardową płatność.). Dzięki zasobom piasku na składowisku bełchatowskim i energii powstającej z przetwarzania odpadów komunalnych (mają one być zwożone z centralnej części Polski) ma funkcjonować zakład suszonych piasków. którą gotów jest zapłacić. cenę. prostota obsługi. że najbliższe lata przyniosą poprawę zaopatrzenia w drewno. szczególnie te wspierające ochronę środowiska. Ma tu się podobno zrodzić nawet nowa technologia budowy domów. Wydzielono też pulę surowca dla klientów kupujących drewno na zasadach detalicznych (na opał dla gospodarstw domowych i rolnych. Z niego aż 6 światowych firm motoryzacyjnych odbiera nowe auta. W portalu leśno-drzewnym zarejestrowało się ponad 7 tys./r.

Maria Dreger wskazała. Maria Dreger (Stowarzyszenie Producentów Wełny Mineralnej: Szklanej i Skalnej – MIWO) w wystąpieniu pt. Stowarzyszenia na rzecz Systemów Ociepleń (SSO). dobrowolnych Rekomendacji Technicznych ITB oraz Certyfikatów ITB związanych z wymaganiami oznakowania CE. * Instytut Techniki Budowlanej 100 2 ’2007 (nr 414) . gdyż uczestniczył w nim Minister Budownictwa Andrzej Aumiller. Przez kilka ostatnich lat miały one formę spotkań szkoleniowych. Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Producentów Zabezpieczeń Przeciwpożarowych i Sprzętu Ratowniczego (OSPZPiSR). oznakowania znakiem budowlanym. W związku z tym. na którą składają się zadania związane z zadeklarowaniem właściwości użytkowych wyrobu na podstawie badań typu oraz prowadzenie i dokumentowanie zakładowej kontroli produkcji umożliwiającej stałe osiąganie deklarowanych cech. • ocena zgodności wyrobów dokonywana przez producenta z ewentualnym udziałem niezależnej strony trzeciej. że ustawa z 16 kwietnia 2004 r. Podkreślił. Spotkanie rozpoczęła część oficjalna. Marian Popinigis (Ogólnopolskie Stowarzyszenie Producentów Zabezpieczeń Przeciwpożarowych i Sprzętu Ratowniczego – OSPZPiSR) w referacie pt. Postulaty przemysłu dotyczące specyfikacji technicznych zaprezentowała mgr inż. a drogą może być zarówno posiadanie własnej reprezentacji w strukturach Grup Roboczych i Komitetów Technicznych CEN. jak i specyficzne krajowe rozwiązania. „Potrzeby przemysłu w zakresie aprobat technicznych”. Mieli oni istotny udział w kształtowaniu programu forum. ponieważ trwa w Unii Europejskiej dyskusja nad kierunkami zmian w dyrektywach nowego podejścia oraz nowelizacją dyrektywy dotyczącej wyrobów budowlanych. Marek Kaproń wystąpieniem pt. że dla przemysłu korzystniejsze jest uczestniczenie w procesie normalizacji niż krytykowanie i kontestowanie jej wyników. Zaprezentowane stanowisko można streścić: najpierw należy dokończyć wdrożenie. Włączając się w trwającą dyskusję na temat kierunków nowelizacji dyrektywy 89/106/EWG dotyczącej wyrobów budowlanych. „Wpływ przemysłu na powstawanie i postanowienia norm europejskich” oraz mgr inż. Współpracy z Gospodarką mgr inż. gdyż nie wszystkie wyroby budowlane objęte są możliwością oznakowania CE a ponadto nie we wszystkich państwach członkowskich dokonano jej pełnego wdrożenia. Maria Dreger – w dużej mierze na podstawie własnych doświadczeń z pracy w Komitetach Technicznych Polskiego Komitetu Normalizacyjnego (PKN) i Europejskiego Komitetu Normalizacyjnego (CEN) – przedstawiła warunki efektywnego wpływu przemysłu na postanowienia norm.VADEMECUM UNIJNE mgr inż. W wystąpieniu tym wydzielone zostały wyraźnie poszczególne elementy systemu: • specyfikacje techniczne wyrobów. – wzmocnienie funkcjonowania nadzoru nad rynkiem. podczas której nastąpiło uroczyste wręczenie przedsiębiorcom ostatnio wydanych przez ITB: Europejskich Aprobat Technicznych. Jednocześnie praca na forum europejskim CEN jest znakomitą szkołą skutecznego funkcjonowania w Unii Europejskiej. wdrażająca dyrektywę 89/106/EWG i określająca specyficzne polskie zasady. przybyło do Poznania prawie 400 osób. związanych z możliwością oznakowania znakiem jakości akustycznej ITB. którzy nie funkcjonują w skali Europejskiego Obszaru Gospodarczego. że obecnie nie można jeszcze ocenić dyrektywy. jak i aktywne uczestniczenie w ankietyzacji projektów Norm Europejskich prowadzonych przez PKN od czasu uzyskania członkowstwa w CEN. Wręczenie dokumentów miało szczególnie uroczystą oprawę. że czas ocenić wyniki jej wpływu na funkcjonowanie naszego rynku. stanowiących istotne z punktu widzenia przemysłu decyzje na całe lata jest udział w ich stanowieniu ekspertów z różnych środowisk. potem ocenić i wprowadzić ewentualne zmiany dyrektywy. prowadzącą do zapewnienia ich zgodności ze specyfikacjami technicznymi. którymi w „systemie europejskim” są zharmonizowane Normy Europejskie i Europejskie Aprobaty Techniczne. określające ich cechy techniczne. obowiązujące na rynku w odniesieniu do wyrobów jeszcze nieobjętych harmonizacją europejską i obejmujące tych producentów. obowiązuje już prawie trzy lata zdecydowano. wg których można wprowadzać na rynek wyroby budowlane. Wśród postulatów zmian znalazły się: – doprowadzenie do jednolitego funkcjonowania wszystkich jednostek uczestniczących w zadaniach wynikających z dyrektywy w skali całej UE. Forum dyskusyjne rozpoczął zastępca Dyrektora ITB ds. • właściwe oznakowanie wyrobów umożliwiające ich wprowadzanie na rynek. że ustawa o wyrobach budowlanych. określające ramy związane z funkcjonowaniem europejskiego rynku wyrobów budowlanych. o wyrobach budowlanych zawiera zarówno postanowienia związane z wdrożeniem do polskich przepisów dyrektywy Rady nr 89/106/EWG. czyli norm opracowanych bez własnego udziału. a także certyfikatów dobrowolnych np. złożonej już z 27 państw. Pani Dreger postawiła tezę. Podstawą jest uczestniczenie w procedurze opracowywania norm. na których prezentowano referaty ekspertów ITB o nowo wprowadzanych krajowych i unijnych regulacjach dotyczących wyrobów budowlanych. Jadwiga Tworek* Ocena regulacji prawnych i funkcjonowania rynku wyrobów budowlanych w Polsce w świetle przepisów UE a w „systemie polskim” – Polskie Normy i krajowe Aprobaty Techniczne. Warunkiem dobrej jakości norm. Na zaproszenie do udziału w forum dyskusyjnym „Ocena regulacji prawnych i funkcjonowania rynku wyrobów budowlanych w Polsce w świetle przepisów Unii Europejskiej” pozytywnie odpowiedzieli przedstawiciele: Stowarzyszenia Producentów Wełny Mineralnej: Szklanej i Skalnej (MIWO). zapewniających właściwe wyważenie niekiedy rozbieżnych interesów. Polskiej Izby Przemysłowo-Handlowej Budownictwa (PIPHB). Jest to szczególnie na czasie. • nadzór nad wprowadzaniem wyrobów budowlanych na rynek. na które 24 stycznia br. Od 15 lat corocznie podczas targów BUDMA odbywają się seminaria organizowane przez Instytut Techniki Budowlanej. „System regulacji prawnych decydujących o kształcie rynku wyrobów budowlanych”.

VADEMECUM UNIJNE
– celowość podwyższenia wymagań dotyczących stosowanych systemów oceny zgodności, gdyż certyfikacja daje większą pewność odbiorcom wyrobów budowlanych i zapewnia warunki uczciwej konkurencji między producentami. Wystąpienie członka Zarządu OSPZPiSR Mariana Popinigisa poświęcone było aprobatom technicznym, związanym z indywidualną oceną przydatności do stosowania nowych, innowacyjnych wyrobów nieobjętych normami. Zwracając uwagę na status aprobaty technicznej jako drugiego obok normy dokumentu odniesienia w procedurze oceny zgodności wyrobów budowlanych, pan Popinigis podkreślił potrzebę szerszego udziału przemysłu w opracowywaniu zasad tej oceny dokonywanej przez jednostki aprobujące. W przypadku krajowych aprobat technicznych zasady te ujęte są w dokumentach Zaleceń Udzielania Aprobat Technicznych (ZUAT). Udział przemysłu może przyczynić się do aktualizacji dokumentów ZUAT, które powinny być powszechnie stosowane przez wszystkie jednostki aprobujące i ogólnie dostępne dla wszystkich uczestników procesu budowlanego. Dla producentów innowacyjnych wyrobów budowlanych istotne znaczenie ma czas, decydujący niekiedy o uzyskaniu pozycji na rynku, dlatego też bardzo ważna jest terminowość procedur aprobacyjnych i skrócenie terminów wydawania aprobat. Marian Popinigis zaproponował, aby – wzorem Europejskich Aprobat Technicznych – również w przypadku aprobat krajowych jednostki wydające miały możliwość kontroli prawidłowości stosowania postanowień tych dokumentów. W referacie zwrócono uwagę, że warunkiem prawidłowego stosowania wyrobów innowacyjnych jest odpowiednia wiedza wbudowujących i stosujących na temat właściwego doboru, montażu, odbioru robót i eksploatacji wyrobów. Ogólnopolskie Stowarzyszenie Producentów Zabezpieczeń Przeciwpożarowych i Sprzętu Ratowniczego wraz ze Stowarzyszeniem Inżynierów i Techników Pożarnictwa zainicjowało już wydawanie poradników dotyczących właściwego stosowania zabezpieczeń przeciwpożarowych w praktyce. Przedstawiciele przemysłu powinni włączać się w opracowywanie podobnych dokumentów, pomocnych dla inwestorów, firm montażowych czy zarządców nieruchomości. Zarówno w przepisach kształtujących „system europejski”, jak i „system krajowy” wprowadzania wyrobów na rynek podmiotem odpowiedzialnym za wszystkie deklarowane cechy wyrobu i za prawidłowe jego oznakowanie pozostaje zawsze producent, niezależnie od ewentualnego udziału jednostki certyfikującej lub laboratorium badawczego w procedurze oceny zgodności. W wystąpieniu dra inż. Mariusza Gareckiego (Stowarzyszenie na rzecz Systemów Ociepleń – SSO) pt. „Zadania producenta w ocenie zgodności wyrobów i zakładowej kontroli produkcji” przedstawiono definicję zakresu aktywności producenta w zależności od systemu oceny zgodności przewidzianego dla danej grupy wyrobów. W każdym przypadku producent musi zapewnić funkcjonowanie udokumentowanych procedur i zapisów z prowadzonej zakładowej kontroli produkcji, w ramach której dokonuje sprawdzania surowców, półwyrobów, parametrów procesu produkcyjnego i wyrobów gotowych w ramach badań bieżących i okresowych. Zawsze też producent odpowiada za ustalenie typu wyrobu, czyli zadeklarowanie właściwości użytkowych na podstawie wstępnych badań typu. Pan Garecki zwrócił w swym wystąpieniu uwagę, że ramy formalne polskich przepisów, wynikających z ustawy o wyrobach budowlanych, powodują zawężenie możliwości znakowania znakiem budowlanym niektórych wyrobów, mających istotny wpływ na spełnienie wymagań podstawowych w obiektach budowlanych. Przy braku Norm Europejskich lub Polskich Norm powinno być możliwe udzielanie krajowych aprobat, ale ich zakres ograniczono do wyrobów objętych mandatami Komisji Europejskiej. Skutkiem tego producenci kilku grup wyrobów do napraw betonów poddani są rygorom systemu i oznakowania, ale nie ma takiej możliwości w przypadku wyrobów do iniekcyjnego uszczelniania przegród budowlanych. Cementy powszechnego użytku mieszczą się w ramach systemu, ale szybkosprawne cementy naprawcze nie mogą być oznakowane znakiem budowlanym. Sytuacja taka, zdaniem Mariusza Gareckiego, stanowi naruszenie zasad równej konkurencji na rynku, gdyż przepisy różnie kształtują obowiązki producentów wyrobów konkurencyjnych, które można zamiennie stosować. Jednocześnie stwierdził, że wiele norm europejskich pozwalających na wprowadzanie wyrobów na rynek nie spełnia oczekiwań producentów. Dotyczy to bardzo niskich poziomów minimalnych wymagań, zróżnicowania klas i poziomów wymagań nie zawsze jasnych dla użytkownika oraz niespójności postanowień pewnych grup norm. Zdaniem pana Gareckiego system oceny zgodności wyrobów wymusza znaczne zwiększenie kosztów producentów rzetelnie wypełniających wszystkie obowiązki, a jednocześnie nie zapewnia żadnej kontroli, pozwalającej na wyeliminowanie nieuczciwej konkurencji. Odczuwalną przeszkodą w funkcjonowaniu obecnych przepisów jest także brak jednoznaczności w ich interpretacji. Ramy funkcjonowania organów nadzoru nad rynkiem wyrobów budowlanych przedstawiła dr Magdalena Rytwińska (Prezes Sądu Arbitrażowego przy Polskiej Izbie Przemysłowo-Handlowej Budownictwa – PIPHB) w wystąpieniu pt. „Postulaty przemysłu pod adresem nadzoru nad rynkiem”. Do sprawowania nadzoru nad wprowadzaniem wyrobów budowlanych na rynek powołane są organy nadzoru budowlanego, czyli Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego i wojewódzcy inspektorzy nadzoru budowlanego. Formuła nadzoru nad wprowadzaniem wyrobów budowlanych na rynek obejmuje: – postępowanie kontrolne u producenta/upoważnionego przedstawiciela oraz u sprzedawcy; – postępowanie administracyjne, wszczynane z urzędu na podstawie wyników kontroli. O ile przedmiotem kontroli u sprzedawcy wyrobów budowlanych są przede wszystkim takie dokumenty, jak deklaracje zgodności, dane producenta, specyfikacje techniczne, to w przypadku kontroli u producenta sprawdzane są także raporty z badań typu i dokumentacja zakładowej kontroli produkcji. Zgodnie z przepisami kontrolujący ma możliwość: wglądu do dokumentów; dokonywania oględzin; prowadzenia przesłuchań; zasięgania opinii biegłych; zabezpieczania dowodów; nieodpłatnego pobierania próbek do badań. Z obserwacji rynku przedstawionych przez panią Rytwińską wynika jednak, że przeważnie organy nadzoru ograniczają się do kontroli dokumentów. Jeśli są one sporządzone poprawnie, z formalnego punku widzenia, to rzadko wszczynane jest postępowanie administracyjne w celu wyjaśnienia rozbieżności między wynikami kontroli a sygnałami o nieprawidłowościach uzyskiwanymi z rynku. Przemysł uważa takie podejście za zbyt formalistyczne, ponieważ na rynku znajdują się wyroby, dla których została sporządzona prawidłowa dokumentacja, ale nie spełniają parametrów w niej zadeklarowanych. Postulaty przemysłu pod adresem organów nadzoru budowlanego można streścić następująco: • celowe byłoby traktowanie kontroli dokumentów jako pierwszego – bardzo istotnego – elementu kontroli, lecz nie ograniczać jej tylko do tego zakresu; • w razie otrzymania sygnałów rynkowych wskazujących na uzasadnione wątpliwości co do rzeczywistej zgodności wyrobów
2 ’2007 (nr 414)

101

VADEMECUM UNIJNE
z dokumentami odniesienia należałoby wszczynać postępowanie administracyjne; • w toczącym się postępowaniu administracyjnym dopuszczać jako dowody wyniki badań przeprowadzone przez uprawnione laboratoria, nawet poza tym postępowaniem; • należy znacznie częściej pobierać próbki kwestionowanych wyrobów budowlanych. Zdaniem pani Rytwińskiej uchybienia formalne w dokumentacji wyrobu są mniej szkodliwe, zarówno dla potencjalnego użytkownika, jak i zasad uczciwej konkurencji, niż faktyczne niedotrzymywanie parametrów wyrobu, zadeklarowanych przez nieuczciwego producenta w formalnie prawidłowej dokumentacji. Z przedstawionych wypowiedzi przedstawicieli przemysłu wynika wiele postulatów, dotyczących zmian w istniejących przepisach, ukierunkowanych na usprawnienie funkcjonowania systemu oceny zgodności wyrobów. Ramy całego systemu w skali europejskiej są obecnie przedmiotem dyskusji na forum Komisji Europejskiej i wszystkich organizacji biorących udział w działaniach wynikających z postanowień dyrektywy 89/106/EWG. Informacje o tym, w jaki sposób w ogólnoeuropejskiej dyskusji uczestniczą przedstawiciele przemysłu przedstawiłam w referacie pt. „Postulaty przemysłu UE w sprawie zakresu nowelizacji dyrektywy dotyczącej wyrobów budowlanych i stan prac Komisji Europejskiej”. Punktem wyjścia było stwierdzenie podstawowej roli przemysłu, jako trzeciego obok Komisji Europejskiej i państw członkowskich partnera w kształtowaniu regulacji europejskich, których zadaniem jest ułatwienie swobodnego przepływu wyrobów budowlanych i zniesienie barier technicznych. Największą rolę ma do spełnienia Europejskie Stowarzyszenie Producentów Wyrobów dla Budownictwa – CEPMC, które aktywnie uczestniczy w pracach Stałego Komitetu Budownictwa i reprezentuje stowarzyszenia krajowe producentów z wszystkich państw członkowskich. Zawsze uwzględniane są przez Komisję Europejską wnioski CEPMC o przedłużenie okresów przejściowych dla norm, jeżeli zdaniem członków tej organizacji wymagany jest dodatkowy czas na dostosowanie się przemysłu do ich postanowień. CEPMC zainicjowało możliwość klasyfikacji ogniowej określonych grup wyrobów na podstawie znanego i udokumentowanego ich zachowania się w warunkach pożaru – bez potrzeby dalszych badań, na podstawie decyzji Komisji Europejskiej (klasyfikacja CWFT). Za pośrednictwem europejskiego stowarzyszenia CEPMC prowadzone są analizy przemysłu służące ocenie efektywności działania dyrektywy 89/106/EWG oraz konkurencyjności budownictwa. Istotna rola przypada przemysłowi również w prowadzonej ostatnio przez Komisję Europejską polityce przeglądu regulacji prawnych UE wpływających na funkcjonowanie przedsiębiorstw. W ramach tych działań prowadzone są prace zmierzające do nowelizacji wszystkich dyrektyw nowego podejścia. Przewiduje się, że jednym aktem prawnym objęte będą wspólne dla nich wszystkich ogólne wymagania, w tym: – uściślone definicje stosowanych terminów i określeń, takich jak producent, upoważniony przedstawiciel, importer, dostawca, dystrybutor, udostępnienie wyrobu na rynku itd.; – nowe wymagania dotyczące obowiązków importerów, dystrybutorów, sprzedawców i innych pośredników w łańcuchu dostaw w celu zapewnienia właściwej jakości oferowanych wyrobów; – wykorzystanie europejskiej infrastruktury akredytacji na potrzeby notyfikacji jednostek uczestniczących w ocenie zgodności wyrobów, mające na celu wyrównanie poziomu świadczonych przez nie usług. Prace nad nowelizacją dyrektywy 89/106/EWG szczegółowo opisywałam w Vademecum Unijnym na łamach „Materiałów Budowlanych” w 2006 r., dlatego też przedstawione na targach BUDMA 2007 informacje o stanowisku przemysłu europejskiego przedstawię w sposób bardzo syntetyczny: • na konferencjach regionalnych dla przemysłu organizowanych przez CEPMC stwierdzono, że źródłem problemów nie jest sama dyrektywa, ale różne sposoby wprowadzenia jej wymagań w życie; • dla producentów wyrobów budowlanych warunki stosowania wyrobów zawarte w przepisach państw członkowskich nie są wystarczająco przejrzyste i dostępne; • zdaniem przemysłu istotną wartością jest stabilność prawa i wciąż jeszcze potrzeba czasu na pełne wdrożenie dyrektywy, zanim przystąpi się do projektowania radykalnych zmian jej postanowień; • istnieją możliwości poprawy sytuacji w ramach obowiązujących przepisów przez wydawanie jednoznacznych interpretacji niektórych zapisów czy też zwiększenie nadzoru nad funkcjonowaniem jednostek notyfikowanych. Bardzo podobne postulaty pojawiły się w odpowiedzi na ankietę Komisji Europejskiej, której wyniki opublikowane w 2006 r. wskazują na potrzebę harmonizacji sposobu formułowania i większą przejrzystość przepisów budowlanych, ustanawianych przez państwa członkowskie. Ponadto wyniki ankiety wskazują na potrzebę uproszczenia systemów oceny zgodności, procedur prowadzących do uzyskania Europejskich Aprobat Technicznych oraz na konieczność specjalnych rozwiązań adresowanych do małych i średnich przedsiębiorstw. W prowadzonym na zlecenie Komisji Europejskiej studium efektywności dyrektywy wskazano m.in. na: – potrzebę opracowania i wdrożenia programów szkoleniowych i informacyjnych, koordynowanych i finansowanych przez Komisję Europejską, gdyż znajomość zasad systemu wprowadzonego przez dyrektywę 89/106/EWG wciąż jeszcze jest niewielka; – konieczność opracowania ogólnodostępnych europejskich baz danych o przepisach państw członkowskich i krajowych warunkach stosowania wyrobów budowlanych w konkretnych obiektach; – celowość zastosowania specjalnych rozwiązań dla sektora MŚP w zharmonizowanych Normach Europejskich. Głos reprezentacji polskiego przemysłu powinien być słyszalny w tej ogólnoeuropejskiej dyskusji, dlatego też Instytut Techniki Budowlanej zainicjował, podczas forum na targach BUDMA 2007, krajową dyskusję nad oceną dotychczasowego funkcjonowania rynku wyrobów budowlanych w Polsce. Marek Naglewski – Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego stwierdził, że wiele zarzutów formułowanych w trakcie forum wynika z braku zrozumienia, że ustawa o wyrobach budowlanych upoważnia jedynie do kontroli etapu wprowadzania wyrobu na rynek i nie ma charakteru prewencyjnego. Z drugiej strony przytoczone przez Głównego Inspektora dane liczbowe wskazują na bardzo dużą rolę jednostek nadzoru budowlanego w zapobieganiu nieprawidłowego umieszczania wyrobów na polskim rynku. Tylko w 2006 r kontrole wykazały ponad 2000 nieprawidłowości, z czego ponad 200 stwierdzonych przypadków dotyczyło wyrobów z oznakowaniem CE, blisko 1300 wyrobów oznakowanych znakiem budowlanym i blisko 500 wyrobów budowlanych bez wymaganego oznakowania. Forum zapoczątkowało dyskusję środowiska budowlanego na temat zmian potrzebnych z punktu widzenia krajowych producentów wyrobów budowlanych i nieuchronnych wobec postępu prac Komisji Europejskiej nad nowelizacją przepisów UE dotyczących wyrobów budowlanych.

102

2 ’2007 (nr 414)

PRAWO W BUDOWNICTWIE

Odzyskanie należności na drodze sądowej
praktyki wiem, że często obawiają się Państwo dochodzenia należności na drodze sądowej. Spowodowane jest to błędnym przeświadczeniem, że wiąże się to z ogromnymi kosztami, wieloma formalnościami i długim terminem oczekiwania na zakończenie sprawy. W przypadku gdy istnieje ryzyko, że dłużnik nie zapłaci polubownie kwoty wierzytelności, należy jednak zastanowić się nad skierowaniem pozwu do sądu. Wymagane dokumenty trzeba zweryfikować pod względem formalnym, np. sprawdzić, czy faktury są podpisane, a jeżeli tak, to czy przez osobę uprawnioną. To samo dotyczy protokołów odbioru. Jeśli są, to czy są odebrane, a jeśli nie, to dlaczego. Trzeba również zatroszczyć się o aktualne dokumenty rejestrowe dłużnika oraz ustalić wartość przedmiotu sporu. W przypadku gdy należność wynika z faktur, wystarczy zsumować kwoty wierzytelności głównej (nie wliczając odsetek). W innych wypadkach trzeba określić wartość przedmiotu sporu. Jeżeli dochodzimy kwoty do 10 tys. zł, to roszczenie o zapłatę będzie rozpatrzone w postępowaniu uproszczonym, a więc z wykorzystaniem formularza, co bardzo ułatwia sporządzenie i złożenie pozwu, natomiast gdy będzie przekraczać 75 tys. zł, sprawę należy kierować do sądu okręgowego, a nie rejonowego. Nakaz zapłaty uzyskamy wówczas, gdy odpowiednio udokumentujemy wymagalność roszczenia i dłużnik nie będzie podważał jego zasadności w toku postępowania. Taki dokument opatrzony przez sąd klauzulą wykonalności stanowi podstawę do dochodzenia długu na drodze egzekucji. W celu dochodzenia długu na drodze egzekucji należy złożyć wniosek do właściwego miejscowo komornika (wykaz rewirów oraz obszar, jaki obejmują, łatwo znajdziemy w Internecie). Będzie to komornik działający przy sądzie rejonowym, w którego obszarze zamieszkuje dłużnik. W przypadku egzekucji z nieruchomości (w myśl kodeksu postępowania cywilnego), za właściwego miejscowo komornika uznaje się działającego przy sądzie, w którego okręgu jest położona nieruchomość. Natomiast gdy nieruchomość jest położona w okręgu kilku sądów, wybór należy do wierzyciela. Z postępowaniem wszczętym na wniosek jednego wierzyciela połączone będą jednak postępowania wszczęte na wniosek innych wierzycieli. W tym celu komornik, który rozpoczął egzekucję, zawiadomi o wszczęciu, a następnie ukończeniu egzekucji komornika, do którego mogłaby należeć egzekucja. W przypadku gdy egzekucja z nieruchomości nie ma miejsca, wierzyciel ma większą możliwość wyboru komornika, któremu chce powierzyć sprawę. Zgodnie z przepisami ustawy z 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych wierzyciel ma prawo wyboru komornika w granicach właściwości sądu apelacyjnego. Komornik może, na pisemny wniosek wierzyciela, prowadzić egzekucję na obszarze właściwości sądu apelacyjnego, jeżeli w zakresie prowadzonych przez komornika egzekucji zaległość nie przekracza sześciu miesięcy. Zaległość (o której mowa w ustawie) wylicza się, dzieląc liczbę

Z

spraw niezałatwionych w roku poprzednim przez średni miesięczny wpływ spraw w roku poprzednim – z wyłączeniem spraw o egzekucję świadczeń powtarzalnych. Komornik prowadzący egzekucję wg wyboru wierzyciela ma obowiązek zawiadomienia o wszczęciu i zakończeniu egzekucji komornika, któremu sprawa przypadałaby zgodnie z właściwością lub podziałem czynności. Dzięki wprowadzeniu elementu konkurencyjności między komornikami, mamy większą szansę, że sprawa będzie poprowadzona dobrze i z należytą starannością. Mimo tego nie można się oszukiwać i żyć w przeświadczeniu, że komornik ściągnie pieniądze bez naszego udziału. Takie przypadki zdarzają się, jeżeli dłużnik wyraża chęć spłaty albo nie kryje majątku, natomiast najczęściej wierzyciel musi współpracować z komornikiem i udzielać mu informacji na temat dłużnika oraz wskazywać, w miarę możliwości, majątek, z jakiego może być przeprowadzona egzekucja. W przypadku gdy nie mamy czasu na poszukiwanie informacji na temat dłużnika, możemy to zlecić komornikowi za wynagrodzeniem z majątku dłużnika zgodnie z art. 7971. Wiąże się to z kosztami zaliczek na poczet czynności przeprowadzanych przez komornika, jednak w sytuacjach, w których komornik ma większe pole manewru niż wierzyciel, zlecenie poszukiwania majątku jest jak najbardziej wskazane. W celu zapewnienia większej kontroli nad czynnościami przeprowadzanymi przez komornika, w myśl art. 763 możemy żądać od niego udzielenia informacji o przebiegu egzekucji. Jeżeli komornik odnajdzie majątek, to zajmie go na naszą rzecz. Dłużnik zapłaci nie tylko za wierzytelność łącznie z odsetkami, ale również koszty zastępstwa procesowego oraz niemałe koszty egzekucji komorniczej.

Piotr Swaczyński
Kancelaria Corpus Iuris tel. (022) 622-73-60, (022) 622-73-61 p.swaczynski@gci.pl, tel. kom. 504-770-860

Sąd Arbitrażowy przy PIPHB
Przy Polskiej Izbie Przemysłowo-Handlowej Budownictwa działa Sąd Arbitrażowy. Na liście arbitrów, poza prawnikami, znaleźli się najlepsi specjaliści z różnych dziedzin. Poddanie sporu Sądowi Arbitrażowemu pozwoli na znaczne oszczędności, ponieważ przewidziane w regulaminie i taryfikatorze opłaty są niższe niż w postępowaniu przed sądem powszechnym, a ponadto postępowanie jest znacznie krótsze. Przedmiotem rozpoznania przez Sąd Arbitrażowy mogą być spory o prawa majątkowe (za wyjątkiem spraw o alimenty) oraz takie prawa niemajątkowe, które mogą być przedmiotem ugody. W celu poddania sporu rozstrzygnięciu Sądu Arbitrażowego konieczne jest zawarcie umowy w tej kwestii lub przynajmniej zamieszczenie w umowie łączącej strony tzw. zapisu na sąd polubowny.
2 ’2007 (nr 414)

103

troszczącą się o klientów i pracowników.SIGMA-NOT. 00-950 Warszawa. • przez Internet: www. ul. • Klub Prasy Technicznej Wydawnictwa SIGMA-NOT Sp. po cenie ulgowej – pod warunkiem przesłania zamówienia ostemplowanego pieczęcią koła SNT lub szkoły..o. 104 2 ’2007 (nr 414) . (22) 827 43 65. tel. URSA to po łacinie niedźwiedzica – słowo kojarzące się z siłą. URSA Polska jest firmą: silną. wysyłany po zakończeniu roku wydawniczego). otrzymają 10% bonifikaty od ceny czasopisma. * W przypadku zmiany ceny w okresie objętym prenumeratą lub zmiany stawki VAT.materialybudowlane.Prenumerata dla szkół W 2007 r. ul. (dawniej Pfleiderer Technika Izolacyjna) działa na polskim rynku od 1997 r. szybko wiążące zaprawy montażowe. URSA Polska Sp. Mazowiecka 12. nowoczesną. szpachle samopoziomujące.. konsekwentną w działaniu. spoiwa i zaprawy do wykonywania jastrychów. wytrwałością.materialybudowlane. z o. dodatki do zapraw. Produkty URSA zostały zastosowane w obiektach o różnej wielkości i przeznaczeniu. • e-mailem: kolportaz@sigma-not.PL Prenumeratę można zamówić: za pośrednictwem redakcji „Materiały Budowlane”: • faxem: (22) 827 52 55. Świętokrzyska 14A. • listownie: Zakład Kolportażu Wydawnictwa SIGMA-NOT Sp. 00-707 Warszawa. szpachle do naprawy ścian i podłóg.o. z o. • prenumerata w pakiecie (pakiet zawiera całoroczną prenumeratę wersji papierowej + rocznik czasopisma na płycie CD.. Podstawowe produkty firmy to wełna mineralna URSA i polistyren ekstrudowany URSA XPS.: • faxem: (22) 891 13 74. to firma chemii budowlanej działająca na polskim rynku od 1994 r.pl za pośrednictwem Zakładu Kolportażu Wydawnictwa SIGMA-NOT Sp. Obecnie należy do hiszpańskiego koncernu URALITA GROUP i korzysta z jego siły i doświadczenia.o. z o. Odbiorcy zagraniczni: cena rocznej prenumeraty 114 EURO dla prenumeratorów z Europy oraz 126 USD spoza Europy. systemy renowacji betonu. Na życzenie klienta wystawiamy faktury VAT. Sopro Polska Sp. 826 20 27. netto wg aktualnego cennika). • listownie: Redakcja „Materiały Budowlane”. Dla tych prenumeratorów Wydawnictwo oferuje dodatkowo roczniki archiwalne miesięcznika „Materiały Budowlane” z lat 2004-2006 na płytach CD w cenie 20 PLN netto (+ 22% VAT) za każdy rocznik. basenów i innych pomieszczeń wilgotnych. Prenumerata roczna miesięcznika „Materiały Budowlane” jest możliwa w dwóch wariantach: • prenumerata wersji papierowej. z o.info. 840 59 49. którzy podpiszą z Wydawnictwem umowę prenumeraty ciągłej (odnawianej automatycznie co roku). 104.o. systemy uszczelnień tarasów. ul. UWAGA! Wszyscy prenumeratorzy miesięcznika „Materiały Budowlane” na 2007 r. Redakcja serdecznie dziękuje firmom w imieniu nauczycieli i uczniów za umożliwienie dostępu do najnowszej wiedzy z dziedziny wyrobów i technologii budowlanych oraz rozwoju rynku.* Cena 1 egzemplarza 16 PLN Cena prenumeraty rocznej w wersji papierowej 192 PLN Cena prenumeraty rocznej w pakiecie 216. środki do czyszczenia i pielęgnacji okładzin. skr.pl. Cena (brutto) prenumeraty miesięcznika „Materiały Budowlane” na 2007 r.info. 840 35 89. a ponadto z lat 2004 – 2006 w wersji elektronicznej (cena 1 egz.o.sigma-not. zaprawy do murowania. URSA Polska dba również o środowisko naturalne. URSA Polska oferuje bogatą gamę materiałów izolacyjnych. WYDAWNICTWO SIGMA-NOT Prenumeratorzy. stabilnością i bezpieczeństwem. z o. miesięcznik „Materiały Budowlane” będzie docierał do średnich szkół budowlanych w całej Polsce dzięki firmom URSA Polska oraz Sopro Polska.pl. z o. Pojedyncze zeszyty archiwalne dostępne są w wersji papierowej. Członkowie stowarzyszeń naukowo-technicznych zrzeszonych w FSNT-NOT oraz uczniowie szkół i studenci wydziałów o kierunku budowlanym mają prawo do zaprenumerowania 1 egz.pl. Ku Wiśle 7. Uwaga! Druk zamówienia na www. • przez Internet: www. Warunki prenumeraty na 2007 r. • Zakład Kolportażu Wydawnictwa SIGMA-NOT Sp. Dzięki nim proponuje wiele rozwiązań dotyczących izolacji termicznej i akustycznej. Warszawa. Wyroby ze znakiem URSA pomagają oszczędzać energię i redukować emisję zanieczyszczeń. Oferta handlowa Sopro Polska obejmuje: kleje i zaprawy do spoinowania okładzin z płytek ceramicznych i kamienia naturalnego.40 PLN Prenumerata ulgowa – rabat 50% od ceny wersji papierowej (rabat dotyczy tylko tej wersji). otrzymują bezpłatny kod dostępu do archiwum elektronicznego z lat 2004 – 2006 na Portalu Informacji Technicznej WWW.pl. stabilną.o. Sprzedaż zeszytów archiwalnych prowadzą: • Redakcja „Materiały Budowlane”. poczt. Ideą przewodnią Sopro jest bardzo dobra jakość produktów i profesjonalizm działania. • e-mailem: materbud@sigma-not. Po otrzymaniu zamówienia wystawiamy fakturę VAT. Wydawnictwo zastrzega sobie prawo do wystąpienia o dopłatę różnicy cen oraz prawo do realizowania prenumeraty tylko w pełni opłaconej. preparaty gruntujące.