RADA PROGRAMOWA SERII
Brunon Hołyst - p7zallodniu4cy Seweryn Dziamski Jacek Fisiak Andrzej Grabski kazimierz Imielinski Iozef kozielecki Czesław Kupisiewicz Arrdrzej lam Henryk lvIarkiewicz

Projekt okłattki-i stron tytulowYch serii
STEFAN NARGIĘŁŁO

Słowo wstępne

Redaktor I wydania
MARIA oFlERsKA
ł

Redaktor II wydania
MABTA EHRENKRElrTz,JASlŃsl(A

Redaktor techniczny

MARIANNA W^cHoWIcz,

Korektor
ANINA Bosl,:Ą-PAI.IJCIi

Nie jest rzeczą wskazaną, by tytuł jaltiejśksiążki za_ wierał termin wymagający wyjaśnienia, za taki zaśpoczytuję

słowo ,,e,thos,,1. Termin ten W publicystyce bywa często miesza_ ny ze słowem ,,etyka". Tymczasem etyka to nazwa pewnej dyscypliny teoretycznej, która stara się ustalić, co się robić p9. nie powinno. Ethos zaśto styl życia jakiejśspo_ *irrrro, u """go ogólna _ jak proponują niektórzy _ orientacja ją_ łeczności, kiejśkultury, przyjęta'p:zez nią hierarchia wartości bądźformuLądź dająca się wyczytać z ludzkich_zacłrowań. łońna "*pii"it", Zajmujemy się etyką, gdy dyskutujemy, czy szacunek dla czło-pozrłala lekarzowi na stosowanie środków wpływających wióta
'trwamy przy plsownl tym punkcie pragniemy wyjaśnić, dlaczego nas pisownia ,,etos", Greckie słowo ,,ethos" wtedy, gdy upowszechnia się u przyjętej transkrypcji ,od,,ethos" plsze się przez S, e nie t. Wedłu ogótnie polłalemy plur*rrą ty.t liter przez lh, drugą przez t, To rozróżnienie w " zanika, gcly termin jest już w języku catkowicle zadomo_ sktch przetładach r

w

Naukowe @ Copyright by Państwowe Wyłlawnlctwo

warszawa

1973

wlorry,

ISBN B3_01-05525,1

na zmianę charakteru pacjenta, Zajmujemy się ethosem danej grup}, gdy stwierdzamy na przykład, że jej członkowie mają -do

I. Pojęcie
a a

],)

11

ii
'.ł,

ą
*

rozwiązywinia konfliktów w sposób pokojowy albo iur.a"rr"ję wyżgdy, przeciwnie, tio,,ią w ręku dochodzą ciągle swojej " się ethosem jakiejś grupy, gdy interesuje nas ,"oS"i. Zajmujemy zarobki to, czy 3ej cziorrkowie wolą próżnować, niż mieć lepsze który stosuje się do grup, i ciężÓj pracować. EthoE jest terminem, któ_ a nie do indywitiuów. JLgo zakres wyziera poza wartości, rymi zajmuje się etyka. Jest to termin podstawowy dla'socjologii za_ rutt,rry, do której iozwążania zawarte w"te3 książce trzeba liczyć.

wzoru i pojęcie naśladownictwa
,l

Winniśnry ollruć sobie jakieqośpIawelJo człowieka i nlieć go zawsze przed oczami, aby być tttk, jak gdyby otl się nam przy, glqdał i wszystko czyt,tić tuk, jakby on widzia|, Słowa, które kładzie w rr ta Epikulowi Setreka, lisly morclne
Postaw sobie wreszcie za wzól, jakiśchorakter, k!óry byśnaślorlclwał, t:zy Io kiecly żyjesz w osomolnieniu, czy to kiedy przestajesz z ]utlźttti,
Epikfct, Encfteiridion

Gdy w lataclr trzytiziestych pisałam o wzorach osobowych i ich roli w życiu społecznym, czułam. się w swoich rozważaniach raczej osamotniona. Dziśsytuacja zmieniła się radykal_ rozwinęło się zagadnienie, a wraz z jego rozwojem szukanie nie terminów, w jakich znalazłoby swój adekwatny wyraz, A więc na przykład w socjologii francuskiej mówi się o kierowniczych obrazach osobowości (images-guides) i o ideałach osobowości (id.ćal de la personne). W pracach angielskich spotykamy się z takimi wyrażeniami, jak ,,postać ludzka stan9wiąca przedmiot aspi_ racji,, (enviable human Iigure),,,idealny typ człowieka w danej kulturze,, (human ideal_type ot a given culture), ,,postać wzbu_ dzająca podziw" (adlnirable human tigure), Niemcy używają słowa Vorbjld albo wyrażenia ,,idealny typ glupy" (Ideal Typus der
Do znaczncgo za,nrętu ,w litcraturze dotyczącej interesującego nas przedrniotu przyczytliła się wiglelzrrełcznośćsłowa .,Wzór" oraz wprtrwadzenie rlo dyskusji sł<lwa ,,motlel", słowa równie modneGruppe).

ści_ ślej. "r"go cechy.wzór jest wyrazem regularma ności ludzkiego zachowania.ej wyporvicrlzi spintlzy wchodzi już w racltuł. . Studnicki.Zór". i lnorrna. rrie można sobie bpwiem pozwolić na nadmierną wybujałość. które zwykliśmy zmyślaćpTzy I]orównywaniu między sobąnjecinostek jcdnego rodzaju lub gatunku" 5. lnożemy je określićprowizorycznie jako postać realną lub fikcyj_ ną.kLóra mogłaby zepsuć doskonałośćzespołu.ro. a mia_ nowicie czasor. by meir jako jednostka pomiaru był jak najbliższy tej sztabie. 'Wzorom odpowiadają tutaj pewstycznie wokreślonejsytuacji ne regularności stwierdzone empirycznie. Wzłjr jest to coś..jak słusznie podkreślałSpinoza .w.Doskorrałośći niedoskona_ _ łośc jak czytamy w Etyce _ są to w rzeczywistości tylko modi myślenia.. Ignacy Mysliclti.. o jaki llattl idzic. oprócz przymierzania człowielqa do wzoTu wchodzi także w ra_ chubę porównywanie go z innymi. dla którego cośjest wzorem zachowania dla populacji P. Jednocześnie. to wykonanie do końca.. Tak kusjach nad rodziną.słowne.O. .Przcdrukw. które przytosłoczyliśmy.wzolo\Mać się" odpowiada moim intencjom. Nieskazitelność to inaczej bezbłędność.mianowicie pojęcia.w tyttl sensir:.typ idealny" odzaanektowane przez M.M. bez nie_ dociągrrięć. s..1" ł.itakjaktoostatnieuży- irurr"go często bez potrzeby. 195.Jakim modelem rodziny się jest to rodzina ktoŚ zajmu je.:lIyczrlyrn doll'iedziottą. w: Wybór pi.model" zamiennie. Słowo .s. zupełne. 'PatrzliranciszckStuclrricl'.... jaki rodzaj rodziny wchodzi w rachuczaLę. tak jak staranry siQ.XIII/2.9 nast.{aukoweUniwersytetuJagiellońskiego. dorównanie.i. która daje się stopniować. Wzory u niektórych implikują wartościowanie.s.any przez niektórych nor_ matyłvnym. słowem o to.. jak: czy rodzinadwu. obrazowe lub przedstawienie ludzkiego zechowania (instytucji. 3 T'arleusz ldtltorlliriski. który stawiamy przed sobą .jakiśumiar._ implikuje podwójną relatywizację.. I. Ideał . *_ implimiennego użytku. Kotarbiński wyróżnia cztery in_ w . w l. kierują się często różnymi rzy te dwie koncepcje różnicują.:" 469. do wzoru natury ludzkiej._ti* artykule skończo_ terpretacje dóskonaiości: nieskazitelność..'1961. bo pochodny termin od słowa . idzie często o cośtakiego.rynik .struktura'. skońezoność... Icleuly. *ogą"o służyćza przykład i przedmiot odniesienia ocen i skon1. Ftyke lv 1-torzqdktt qeonl. których z wzorem osobowym spoi<ojenia "$t. U innych "rusołwiotnie.model" można zastąpić słowem ..48i50. Ta miara najwyższa musi mieć na oku dorównanie. że czyny nasze w danej clziedzinie jak najlepiej odpowiadają potrzebie"... W wielu bowiem wypadkach słowo na przykład w dys. "Prze. dorównanie to .sfl..wzorem osobowym dla danej jednostki czy danej grupy jest poslac luclzka.'Zhistoriiisocjo. która powinria być lub jest faktycznie dla tcj jed_ nostki lub tej grupy przeclmiotem aspiracji. skojarzorra ze słowem perlectio. w pytaniu: .. wzór osobowy irnplikujc tu jalląśhie_ rarchię war[ości.ideał" czy. który sprawia. Dla A. gdy idzie o zaletę. B .jcst to wzór rrazy]iv. osobowości).Jest to cośraczej nieosiągalnego. model zaśto .lvzórpclstępowarua plzeł.2Ą(|.2". a Betredyltt Spiltoza.nr44.Zeszytyf. Patrz Antonina Kłoskowska.rodzaj".czy patrylokalna albo też czy to pokoieniowa.wzót" i słowa .co staramy się osiągnąć. podiniuicjami.. jeżeli to zachowanie przeważa w niej staty2. Moclele społeczne l kultura nośći miarę najwyższą 3. neały T. chcemy się opowiedzieć przeciw posługiwaniu się zostało już wem . choć któsem używa się słowa . Ci.czy więcej matry. Obywając się bez rvprowaclzenia w grę pojęcia doskonałości. Worszawa 6 lbideil.2Ą|. Wyrażenie .jak na to już wskazywano kuje do-skonałośći nierealność.lę rvzól. Wdlsztrwd l95'/. stanowi powtarzalną strukturę tego jakiókolwiek zachowania. 1 rtląćlSocjoloqiczny''1959. Kłoskowskiej .Wzólalcholvaniusię..Nazywać będzienry ludzi doskonalszymi lub mniej doskonałymi o ile w większym lub mniejszym stopniu przybliżają się do owego wzoru [tj... Webera dla zupełnie określonego.wzór" nie daje się przez . zaewentualna realizacja miałaby dać stan kompletnego nie wiążemy. Warszawa 1969.t.idóalny". rzecz się gay modele ią aksjologicznie neutralne. ma^owa.. Pojęcie doskonałości. W związku z pTopozycjami terminologicznyml. wolę tu mówić o wzo_ rze niż o rnodelu.1. striiowane clia praktycznych celów społecznych" Podobnie. t.rodzaj" zastąpić. któia zachęca lub powinna zachęcać do naśladownictwa. Iogii kLtlttlry. wreszcie miara najwyższa.gowtejchwilijaksłowo. zumie wzór F.

bo to robił plebs pracujtlcy. i ? Patrz rnoja książka pt. czytywanych za charakterystyczne dla tej grupy" Jak bo tamy. przy czylll lalwiei t]otrzec do pierwszych niż do clrugich. może być znaczna.stawia.chot}zi pcgarrla dla . Galanterią dla clam natomiast stara się swojemu stereotypowi dorównać. by odróżnić się od drugich. w jaki sposób się ludzi urabia. tlszczędzały narn wysiłku myślenia. rł. A więc -.zi.rć: urrrżrra wzryry t1 10 .osługujących się slowern druli.ory z reguły odgrywały szczcgól. W li[cralurzo niclnieckicj mówi się o Gegc:nlliltl * pr"".jak powszechnie wiadomo --. Polak za granicą przypomina sobie często stereotyp nie.owarrytrt rvyławi. grożącego swoimi bicepsami atletę. pamię. W rozwoju zarówno jednost.g niego swoje korzystne efekty. który się tej opinii przecirł. Do niedawna nasze afisze przedstawiały inteligenta ial<o wątłego wymoczka rł.tym. w kształtowaniu się osobo_ wościbuntowników anty-wł. Francuzi mają słowo re. nologii odpowiida w tym wypadku zaniedbaniu sameg() zagadnienia. lciego rozroslu propagandy różnica między tym. która jest żródłem nie aspiracji.ek. 8 Walter Lipprnarrrr.. U nas niekt..1. Socjolog1iu mortrllLoścj. by stał się on przedmiotem naśladownictwa 6.stwach rvalele 1. nadawanie i recepcję.w którym czuliśmy się dzięki nim jak w wygodnym obuwiu.ywnerozumieniemieszczaństwabyłoźrórlłemanty_wzorów nie tylko dla Młodej polskj.órzy proponują rnówić o anty-wzorze. nie umiejącej myśleć logicznie. w sptlleczeń. Zarys zugLtdtrieri. naśladujemy bowiem nieraz jednych.ość. sŁereotypy miały *eałr. eman.o o systemie nolm o charakterze wskazującymtlrogąkuprzyszłościitlosko. Tymczasem gdy Fiat wypuszcza nowy model samochodu pod nazwą Fiat 1200. New Yotk l932. a .W jej skłacl tlla chuligar-ra łr. ]ecz repulsji. definiował stereotyp gTupy. zwłaszcza gdy plroa clby1raganda płyrlie z jednego tylko rlśrodkadyspctzycyjtrego. które przeszkadzały w działaniu pośród zmieniających się okoliczności.cypantki przejmowały męskie maniery. \Marszawtl 1969. il . W epoce wiel.. Anty-ourory współpracują często z wzorami. nie mają możnościsię wypowiadać.iny u Marksa 7. Luka w termi. oWswojejSociologiiwychowania(Warszawa1973)FlorianZnaniecki wektorów. W. Wzór wiernego sługi posiada wszystkie cechy. Ptlblic Opittitll-t. którego cenią. T'o przykłac1 posługiwania się przesiarzałym stereotypem. przewodnik mora]ności i ekonomii politycznej dla użytku klcts roboczych (wydany w Berlinie w 1861 roku) przekonuje robotnika. że ma być pracowity i z losu zadowo]ony. jak oni sobie wyobrażają człowieka.należy odróżnic wzory propagowane od wzorów akceptowanych. porządkując świat. a robotnika jako zbuntowancgo. krzepa może być rozmaicie polita. Anegdotki o rabinach grających rolę sceptyczrrych i zawsze dbałych o asekuTację doradców posługiwały się nim talrże. atrakcja fikcyjnych czy realnych postaci. Buntując się przeciw stereotypowi kobiety jako istoty emocjonalnej i irracjonalnej. jak i całych grup przeciwstawianie się czemuśorlgrywało nieraz większą rolę niŹ jak twier. nie docenia się bowiem roii anty-wzorów w życiu społecz- nym.którą się przechowuje w Sóvres pod Paryżem. które służąinteresom pana -* to wzory propago]Ą-ane o małej szansie akceptacji.Pejoral. Wystarczy przypomnieć krytykę Świętcj rodz.. W podobny sposób wybór wzorów może być zdeterminowany pTzrlz ptzeciwstawianie się stereotypom. Anglicy -'się sobie na szyję nie gestykutują i nie rzucają dzi MĆOougall bo tak robią Francu.nałości'Skądinąrlta<ioskonałość np. przecirvstawiającego się stercotyprzykład obierania sobie wzoru powi. Ale ze względu na słvoją tendencję do krzepnięcia i nienadążania za przemianami społecznymi stereolypy przyczyniały się do fałszowania rzeczywistości sLanowiąc bastiony tradycji. Posługując się pojęciem wzoru osobowego jako przcdmioletn czyichśispiracji odczuwamy brak jakiegoś przyjętego terminu na oznaczenie postaci ludzkiej. Charakteryzując wzór osobowy jako postać będącą przedmiotcm ludzkich aspiracji pozwoliliśrny sobie na znaczną ogólniko_ której pragniemy teraz pewnymi rozróżnieniami zaradzić. Technika badania wzorów propagowanycb i wzorów przyswojonych jest odmienna.nlięczaliów". wypuszcza po prostu nowy rodzaj wozu bez zamiaru. oto suchej rzeczywistości i objawiały oschłość.roussoir. okularach.nirl ważną rolę. Ludzie . wyr.i*riawieniri do Vorbi]cl. mówi o icleale osobowym jak.z towarzystwa" nie kładli na ulicy. lepszego ubrania w niedzielę.obru" człowieka należącego do pewnej 8. ukuty z cech po. Lippmann. s. który jako *pro-ua"ił tę koncepcję do nauki. 377. odporviedzialnego w swoich zobowiĘzaniach człowieka i kieruje się rvzorem. hołdowały często rzelcomą.

Uporczywe poclsuwanie ]udziom oddziaływamyc}r wzorów popizez róŻne szlaki wychowawczego sporria nie świaclczy jeszcz. I t3 . dlaczego sam że nikt nic zuje wzoró*.lry kolejno bez wielkiej l rrdróżnic wartościreligijne. nie dlatego. które. że się tworzyło tak. znajdując rękach. Scheler. ale nawet za wskazane.ivnictwa. FIistorycy sztuki uczą nas w podobny sposób. nie potrafimy tu Mowimy nak wiele wydobyć . t0 Nawiąztrję tu do kclncepcji Alolsa Riegla (1B3B . Może iu bowiem wchodzić w rachubę opanowanie się w jednych stkich ośroc]ków dyspozycyjnych. Wzory osobowe długo uchodziły uwadze. pew-' zują. albowiem koncepcia człowieka normalnego i zdrowego psychicznie za7eżała od wzoru osobowego tego. który nią operował.Por-'ieważpośróclwartości1l2ęlba 12 Księqa jubileuszowa dIą Marii Ossowskiej. wl Moralnośći spoleczeńslwo. uńi"to*" czy obserwację uczestniczącą. kryły się one w clyskrrsjac}t które były zwykle dyskusją o tym. geniusza. że pdporviadac oclrębny wzór osoz tyclr roctzajów wartości rnusi troski o to. którzy wyprzedzili innyclr swoimi zaitrteresowajedniani wzorami orołrowy*i. wartościwitalne. które są akceptowane w wypadku 1ro werbalnie. którzy uważali pewne konflikty międzyludzkie nie tylko za dopuszczalne.Wreszcie trzeba odróZnić pośród wzorów propagowanych i akceptowanych przez tych. Nie wątpimy. nie ścieraiąsió tu bowiem zwykle rettcyjne. tylko dlatego. tworzyło. jakieg<. że wzót rea. które zmieniają się wraz ze zmianami "ioiyryWzory akceptowane usiłujemy uchwycić przez badania togli. którzy pewne wzory propagują. człowieka się pragnęło hodować. konkretne wzory mieli na oku ci. trzeba uchwycić kierującą nim .Ógó lłr Stanach Zjednoózonych w roku 1958. Kryły się w koncepcji takiej. któryro hołduje. Te dwie ostatnie metocly są. ści. jakie wzory Ieżą u podstawy jej zabiegów wychowawczych. wzoru autorytctom zbuntowanego przeciw uznanym jest uprclW społeczcństwaclr prymitywrrych barlanic wzot ów różne wzory konkuszczol}e. Warszawa 1969._ a stwarzały pozory rozważań o faktóch. człowiek być powinien Kryły się one w koncepcji zdrowia psychicznego 9. iak bowy -. kodeksy karne. mogą sami także ii*i ki". nie umiało inaczej. główo dedukcji.łriają jednym głosem. by zrozumieć jakiśkieru_ nek w sztuce. niestety. jugo abstrakcyjnych cledukcji. ale i jest jego popularnośćniż popularnośc nowego wzoru sygnalizosamotnika *ur.wyrlienia te wzr. że na to. Siwierdzenie. autor ten bowiem zaczyna od wyorlrębnienia każdemu nych roclzajow wartości.. Ci. Wejrzenie w literaturę dotyczącą tego pojęcia nasuwa pcwnc rellelrsje o przemijaniu niektórych pojęć: i związanych z nimi za_ 9 zwtacam Soryy Nieftłó rzeczsiętllaWrzeczywistości..wolę artystyczjak się nątt10. do których wychowawczy wysiłek tylsię zwraca. wspominaliśmy już na wstępie o rosnącym zainteresowaniu wzorami osobowymi i o pełnym dziśjuż zrozumieniu.}rparla w zakresie wzorórv rrsobowych wyróżnic clrlprrwierlnio wzór świqtego. re w tym punkcie uwagę na niezwykle interesującą pracę Julli detlnic je zdrowia psychicznego. wzoTy realizołyane i takie. duchowe (czyli wartościkultury). ]<tórą wskaoczekuje od drogońskazów. herosa. ideo. stosowalne tytko w odniesieniu do teraźniejszo. że niepo_ clobna przeniknąć jakiejśkultury bez wiedzy o tym. nie realiAnegclotka głosi.h *rurów nie iest łatwe. jak koncepcja prawdziwego szczęścia.ry". że M. Jej ujawnienie przekonywało.żypropagowane poprzez prasęl radio.teczne i hedonistyczne TĄ.które miało być udziałem tylko tych. by same kroczyły drogą. którzy pewien wzór osobowy realizo_ wali. Do auLorów. po czym --. mężów stanu.e o szerokim na nie zapotrzebowaniu wszyłecznym. która zachęca jeclnostki lub grupy do naśla_ dó. w związku z określeniem wzolu osobowego jako postaci fik_ cyjnej czy realnej.zakładając. nawet gdy je w zasadzie akceptują. że się że się inaczej nie chciało.1905). należał M. telewizję. Lista uprawnień człowieka zależałaod tego. Schetei. użl. miał odpowiedzieć.owac lub nie. pytan}. jaki jest zasięg akceptacji i realizacji franlr]inowski . Ta metoda szukania wzorów nam nie odpowiada.lizowanyr i że innir był nie tylko szer<lko akceptowany. się gdy nie na cudzy tylko skieślonesą użytek. zaśodmienność wzor ów przez ludzi akceptowanych jest w stosunku clo wzorórv przekazywanych na drodze tradycji satych lriewątpliwie mniejsza. przemar. jakim o naturze ludzkiej . wypacla jeszcze parę słów o naśladownictwie po_ wiedzieć. bo bywały zamaskowane pTzez zwodniczą terminologię. pioniera cywilizacji i mistrza w używianiu życia.

w którym podziw albo szacunek dla jakiejś osoby nakłaniają do tego. instynktowi musiały określony impuls i określclne uczucie. Ilustracją tak rozumianego naśladownictwa mogłoby być cytowane ptzez współczesną socjologię zjawiśkozłvane lątah i występujące w niektórych krajach azjatyckich. Tymczasem u McDou: galla. jak ziewanie. Czyż naprawdę wszyscy ludzie. Tymczasem inslynkt. a nie dawało się stwierdzić w wyparJku naś]adownictwa.. lęs lois de I'imitation.ynkcie macierzyŁskim. Bernarda jak mianowicie nie goiził się na to. L. Claparćde. jego zdaniem. którego podwazenie pociągnęło za sobą nieufnośćclo wszelkiclr dyspozycji na liścieinstynktow wymienianych. ale niewielu pragnie go naślad. s. że istnieje instynkt naślat]ownictwa mogą byc sformułowane jak następuje: działania może naś]aclowcze są nader rózmaite. ] Niuktór"y przypisują odwrócenie się od pojęcia naśladow__ lrictwa temu. nie pozwalając mówie_ o inst. ktorych szanujemy są przedmiotem naszego naśladowi nictwa czy tendencji naśladowniczych" 15. Bernartl.Społeczeństwo to naśladownictwo. nie ma tecly niczego specyficznego w ruchach naśladowczych" rz. żeby ustalić. że. r3 Luthcr L. by istniało cośtakiego podstainstynkt macierzyfrski. W tym punkcie wypada dokonać pewnej historycznej korektury. Parls 1890. płaczem na płacz. którzy mowili o naśladownictwie Błąd ten o instynkcie.tośc zachowań. 2) powtarzanie pewnych ruchów.owaĆ. że naślaclownictwo było traktorł. Za przykład służytu fakt wyrzucenia przez kobietę poza burtę statku dziecka trzymanego na ręku jako natychmiastowa reakcja na wyrzucenie przez kogoś paczki do morza.ająt:.pisał G.AttIntrodtu:tiontaSłsaialPsychology. 190B). czy instynkt zbrodniczy. winien prowadzić do zachowań zupełnie mówić określonych. s. poclrlanie się w kierunku. New York lg24. . ponieważ każde działanie pocllegać naślaclownictwu. Bernard znanej kryl-yki pojęcia instynktu przez L.jesteśmytutaj szczególnie zainteresowani. s. Tarde 1a. chodzący w naszych oczach po linie. którą. Do jako łrzeszników mianowicie. McDougall. gdy ktośziewa. Ale słowo to ma mniejsze zastosowanie w wypadku naśladownictwa kiero\Manego' szacunkiem dla osoby naśladowanej. . 97.=urriu u niemowląt. w jego Wstępie d"o psychologii spolecznef czytamy: "Połrody. by się do niej upodobniać. Za objnwy naślarlownictwa prlczytuje się zachowania rozmaite i musimy się tyrn z. Guillaume i Jean Piaget zajmują się naśladownictwem 12WillianrMcDougall. lnst jnct: A Slucly in Social Psycltology. lularne w psychologii społecznej na przełomie XiX obecnie raczej rzadkrr można znależc słor. są przctlrniotcnl naszego naślaclownictwa? Wielu ludzi podziwia i szanuje Alburta Schweitzera. ati t<tórych nie godzimy się uznać. tak licz_ nych kompencliach atnerykańskich. stereotypowych. Jcst rzeczą konwencji czy pojęciem naśladownictwa objąć wszyslkie le wypadki. ra Gabriel Tarde. na tej wie. uporczy]Mie bywa zaliczany W.Przekonamy się rych naśladujemy.to imitątion 1^. których szanu jemy.. wyd. . W pewnym stopniu jest to zrtiana moc{y w Lerminologii. powLarza się kolejno u różnych autorów. a wreszcie 3) naśladownictwo. Wspominany McDougall odróżniał: 1) naśladownictwtl w sfei. są przedmiotem naszego szacunku i że wszyscy ludzie.Szacunek to przede wszystkim sugelowanie sobie innej osoby jako przykładu" czytamy na tejze stronicy.ictwo to rodzaj somnambu|izml" -. co bętlziemy tym mianem l)azywac. alc spla\Ma się d<r [ego nie zdaje ograniczać 11. 96. czy też to pojęcie Tezetwo-wac tylko dla syLuacji. Dlatego to. Drucla częśćtwierdzenia Tarde'a wydaie się znaeznie liardzie j wątpliwa. 15 u nieńowląt.Lonrtron1928 (l wyLl. BB. co dawało się stwierdzić 11 na przykład w wypadku instynktu płciowego. w jakim pochyla się akrobata. jak łalwó się domyśleć. jego zdaniem. gclzie wclrodzą w grę wartości. 13. To naślaclclwnictwo nas tu nie interesuje. Jest to antycypacja póżniejszej. którego przykładem jest reagowanie uśmiechem na usmiecil. pojęcie naśladownictwa było szczegolnie po_ i XX stulecia. 15 14 . Bernard w pełni legalizował nie o instynkcie . II. W tym wypadku można by z pewnym usprawiedliwieniem mówić o somnambulizmie. któistoTne. Nazywając gdzie indziej także naśladownictwo pseudo-instynktem McDougall czynił to odpowiadac: i dlatego..ane jako instynkt pojęcie.i |] t} :! Ń { gadnień w nauce. zaśnaśladown.oceny * sytuacji. Ze odpowiacla im wielką rozmai. Ihitlem. co w naśladownictwie Tarde uważa za jak pisze że wszyscy ludzie.ze uczuć.

że tejo. w któ_ rej inteiweniują wartości. przyznaje. I nie dziw.ry* .Wspólne wspólce]e prowadzą do jednakowych zachowań pocl wpływem zebranyclr bodzców. znany nasz tłumacz plalona i psycholog. W tym wypadku trie ma powod. wyd. Pojęcie naśladownictwa bywa wypierane we współczesnej literaturze naukowej przez pojęcie identyfikowania się z kimś. i{clsert.Płec czy wieii osoby stanowiącej wzór oraz płeć i wiek osoby naśladującej nie są dla sprawy obojętne 18. _stanclwi s. ale są zawsze otu"r. nia iak zjawiska przyrociniczego takiego zjawiska Można próbowac ustalić jakieśeależnościmiędzy szerzeniem się tak rozumianego naśladownictwa a gęstościązaludnienia. że w druktóre prowad. Hartley (eds. że powanieAgwdrantujemilepiejrealizacjęmoichcelów. Eugene L. New York 1958. The Dynamics oI Powet autorzy amerykańscy dociekający. patrz A.). Vierkanrit bowiem cytuje je rlla okazania różnych motywów. E. że prigniemy uzyskac pewien efekt. -ó*ić. w wypadku gdy inicjujący to zachowanie nie objawiał żadnej inlencji nakłaniania innych do robienia tego. które przewija lalkę i wiezie ją w wózku na spacer. posiadające prestiż. Ale trudniej dopatrywac się identyfikacji w wypadku. Totez posługiwanie się tym no. identyfikuje się z matką. naśladowałsolrratesa. ze dziecko. kompel-encje.raska Symposiunl rltl Moiivation. Socia] Learning through Iltliltttiott. Jeżeli idzie o rvłasności osoby naśladującej. wyd. zazdrość. ito inr. 1I4. ilościąkontaktow popTzez środkikomunikacji itd. 1l. I tak na przykład w zbiclrowej zawdzięczam Alfrerlowi vierkancltowi. E. że dziecko uczy się mówic w drodze naśladownictwa. że robi to A. 16 cy pt. Witwicki. Tu naśladownictwo może być w zasadzie aksjologicznie neutralne. propono]Manym termineml plzyjętyrn szczególnie w teoriach osobowości.t.I ll i. a sportowiec uważnie śteclzii powtarza ruchy swego trenera. N. które sprzyjają naśladownictwu. który się pierwszy żegpa. Ne]. i. przykłady te je A jeld Sturly ol Social ltllluence in Groups ol Childrert.Mówi się na przykład o tym.l". czy zarażanie się strachem. Jednakże.aczkolwiek tylko bodziec (Ansło. Tak clzieje się na przykład.. spontaniczne za_ jakiegoś lokalu rozrażanie się. Maccoby.iebezpicczeństwa. Strrttgart 1928. tylko dlaarri"-y kogoś nie dlitego. to bywają one bardzo rozmaite. o nim. Tiudno iu mówic o naśladownictwie.ss) gim wypar]ku ten. .. jak już wspominaliśmy.y. tłecll. władzę.. chclć nie clostrzeqa się niwer n. sl. naclajc siq szczcgtilnic do potrakl_owa_ jal< epidemie.zić mogą r1o naślado. s. że podziw.'l'lrc Dynuuics tl/ Ptltvel'. Ptllattslry.. Aió należy tu ieszcze wyrożnić sytuację. różne współczesne prace potwierdzają empirycznie obserwacje dawnych teoretyków. III. S. Parę uwag z kolei o zagadnieniach psyclrologiczn. podziw.Definiowaliśmy zarażanie się w zachowaniu (behaviotal contagion) jako spontaniczne przejmowanie czy naśladowniclwo ptzez inne dzieci zachowania jednego z członków 9rupy.czy szacunek sprzyjają naśiadowrricLwu (o czym za chwilę). Tak to czeladnik naśIaduje mistrza. Theodore M. 251. I7 . gdy mo-wa o tym.istnieje jeszcze inna koncepcja naślado. nie wydaje mi się . Nelvcomb. gdy w llumie . jak wspo_ minaliśmy. postęTutaj robię C nie dlatego. mamy już wyraźnie na myśli naśladownictwo kierowane wartościowaniem. Jeżeli idzie o zagadnienia psychologiczne. kiedy jego osoba nas pociąga.szczególną zdobyczą. Gesel]schdftsielrre. Jego zachowaprzez wszynie stanowi tylko impuls do zachowania się w sposób 16. żel w poszukiwaniu praw rządzących naśladownictwem niektorzy siq włisnie takim jego rozumieniem posługiwali. osoby atrakcyjne. zużytkowuję jeclnak inaczej. Niektórzy prazarażanie się za jego pomocą. tak jak zarażanie się wesołością rywkowego. Ale mówiąc o tym. jeden goścwstając. w uzyskaniu którego ońnu ta okazała się sprawna. Szacunek. vicrranai.Fnictwa.1vnictwa -. t Naśladownictwo pojęte jako nieświadome. I.kich gościzamieTzony We współczesnej literaturze dotyczącej pojęcia naśladownicdefiniują twa panuje różnorodnośćjego interpretacji.u ulicy zaczyna padać deszcz i jeden parasol otwiera się podobnie trudno za drugim. l{orrald Lippitt. wyzwala całą serię pożegnań.wyln.: 17 ts Albert Bandura. inteligencję są częściejprzedmiotem naślaclołynictwa. kieru_ jące nami oceny mogą byc uświadomione lub nie. w: Readings in Socia| Psychology. 16 'l uth05 lyl erlki.yclr i socjologicznych związanych z pojęciem naśladownictlya. W tym sensie W. gdy na zebraniu towarzyskim żeby się poZegrruć. co sam robił" 17. które z dzieci w grupach dziecinnych wywierają wpływ na towalzyszyI piszą.. tylko dlatego. Zdanienl Bandury.. 1962.u przeciwstawiac się tej zamianie Lerminologicznej. w wypaatu naśIarlowania Sokratesa działa atrakcyjność naśla_ tej postaci.

as7tzepiali .jsi tech*"i": inieiigentnych..ne łat-.". że dzieli ona losy teorii. Mandeville twierdz7Ł. Dollard.]<o }4c]lot.Ze_ lltlszenie się wzorów z gory na clół.r. '"i" 9l G.ougali zacofanie i. grlzie istnienie llt. Sociol Learning ąia t^iiation o tym.n_.. Wydaje się.. N{cDougall. które się wybiera znależć jakąśkorzyśćczerpaną i które się utrwalają. wyżsi * po"v":' socjalnej !::". a z-iłrłasi.rzez młoddowanych: starsi przeraszyclr. r.stępu zarów.ie" 22.doly".l. ]<tora 9:::T.tt.poL"""y między osobą B. nie spływałana . jak i czynnik ciezirriegracji.nictr. jak i si_loieczeńs|łv -.o pewnym z zachowań.r"a".r. co objawiaja jaiiąś-uvyzszośc.oto niektóre spośród nich. i sprzyjało homogetlic. że rola społeczna naśladov. z ważnych warunków nicznie orr"" .L. bo rlje miały au. no.ja1< por..cji zachoo.vości.irowilo w kszLałtowaniu osobowości_.r..vietlt \V Sprzeczl]osci z .ir Tarde. ci wyrażają tendencje naśladowcze. -ivyda_ inaczej rzecz się miała rv Japorlii...górY".do]óW-" w sto_ sunku c1o .izcll trasladowaniu arys|okracji starłał nłi prze_tzkod. sprawnie sta jący inteligencf b.viiejowa.i l_łumaczył McD. Socia| Learning and lmitation. N.zeń.two róż"pŃ"v"r.. Nie ma byc nagroda. pewien.29tl.j. tak bowiem wysiłku zawsze można że jest nieobalalna. że dującą nie może nve "tv' wieiti-.da i gc lraśialltlrviern . s.|:ral..zenia :iE porvl1.ac_ji spcłeczrlcj .io\^V.0U najbardziej zo. Dzieci w różnym reagować * .^"ririi upIZyl. jak i czynnik zachowawczy. W Rosji carskie.fil.".. r.v*.ię ".ory|aLyłvnej arysto1l.nolvis.ł]aciol.kir: zachowawcza.łajóln. 'r'eil tlhwy|ają nołvości. czynllili cemóntir.uległośc.. co łączyłosię z nacltłierny. 165. cierpienii jak ta ostatnia' ma tę wadę' wszelkich ludzkich zachowań i. W Anglii.lrnie l.. lsaiid1.O. '9 lM.ą tenr:lencję do naśiad.:1i __ zal:ółvno zda.qóry" bovrriem.iaje Łc.iący społeczeńsLwo zarówno. rLa. rlsl_atni purrkt buclzi szcz:ególne zosirzeżcn.1c}v" społeczne w stosunku do .isyr. jeżeii nie jest nagramożna się nauczyc i moł"a się zeń żadnych korzyści.vszcc.znai:ti spcłeczciisi.góry" kuitura . się tY-"h' którzY nie w społeczeństwie .3. r l. t9 .a iak i zclarrieln i zmian. lecz o dwrrkonnej karecie. E.1o widzi wystarczające wyjaśnienie jemności i unikania.a_ -wzoróvu l1Ym SZCZególną rolę w procesie s:el.twierdzić istnienie bywają nasladowani p. Ó.v. l.. hate them antl we ape them". 2) zc nie zachoozi ono t. ::.nici...ta. :łl: iirysLoili:al.lcji.) że naslaclołvtricŁvri] tlplra. Tarcle. ze rvzględu na lrrd:zl.u ulltożliv.yi..piÓ-y z nim straty.ł "Jediym jak piszą autorzy jest uczenia się pr"ez nujluao*"i. s.i lvywodow tego aulora.ę * n.ą rtlle. Rożni autorzy podkrejach kolonialnych i |ostt<otonialnych naśladowaną a naśIaślają. to jest jeżeli nie """. przyp.lEalia llakłeria lł .r.Cza wyzszośc łv ilierarchii społccznej.ją liyc czynniliicił zniany. Miller i J. Wiadomo.zie bra]i klasv sreclniej.. 19.".a .rt szczógóln. les .połeczeńsiwie no. co tjulnaczy lnrry.sympatia co się obserwowało w kraMożna także naśladowacnienawidząc. ]:ra]liem s.via...':b:.ufność.1: obserwacje wet narażamy się na związane cztórech grup osób naśla-".riej.raii oqniwa pcsrodniczącego. p"*i"atiał: "We cio Anglików. r0 Neal E. oni to z.łie". w książce Dwaj autor"y ufi". a nadzające. Bywa to czynnik znliany l pc.Cłowną McDougail a .]ri b. Miller. Anglill 'kocha ic..o grało wiell.u"""iuTńU:*..i.pospoliią opinią.ańscy. }:ieg Wyłożone przetl chwiią sta.ł-eclłtlgclaiszycl.Vi]i. riie przyjęł1.jest jej charakter injcjujący" . McDougall.i.n iysl.ia"owicie pozwoliły autoro. 1B a przedtem jeszcze G. 247 -2. Łrzecjt:go s.id:O pi...y lrvierdzenia: 1. cyrvilizo.ri"urri*iooym naśladuje społecznej..lcis."i""iĆ o ""i"rotonnej. New Haven bor".. poilo. Mieszczuch maznajdują się zbyt daleko rra diabinie . .a]lsenł .s| clbrzymia i bardzo rozmaita.. f'arde.a Zi.n.vo skoro ma.wiane jcst pr:rcz . przedstawili pTzepTowadzone pt. An Introdur:tion..dzic clystans jest zbyt łvielki 1 3) że kiasy uprz:yr..* nagradzający. W.uczyć.vu.tóra niogłaity jai przejąc.że dysLans .:wy. / wieku tworzą tego rodzaju hierarchię" jeżeli idzie o stosunek rs charakteryzując Indie przed ich wy_zwoloniem. nJra podtrzymuje z teorią uczenia w tym zastosowaniu.Ą8._ pisał Tarde _ jej znarnienic. zadowolenie i to Gdy dziecko naSiJuie rodziców. społeczeństwie ]rierarchii indywiduów obecnośc w aanym j1l'* nauczyli się niezależnie niących .lcji 21.po. rolą aryslokr. że'naśladownictwa na dzieciach badania mające świadczyć go od.owania l_ych. Clriny. miejsce tu na poiuńr. :'"jl:y:"l_:iżej. zazdlość...a .l.icnio.^r s. pi:lez ł. 1941.órl ..yfii.

].iącego rv dalszym . Ten ostatni pogląd. ethosu charakteryzu. rzenie tego ethosu na terenie Europy wypada zacząć od eposu ltomerowego. Dworskośći rycerskośćIiiady i i l ()(ly ei jest dla niego oczywista. a przede wszystkim od lliady. jak i z jego-krytyki. czy mamy w eposie homerowym rlo czynienia z epopeją elity arystokratycznej. Ethos rycerski w Grecji starożytnej il l I Rozważania składające się na ten roz.czebiu drabiny spo}ecznej. 54 i nast. Kraków 793l .swoim rozwoju nie tylko wojownika. człowieka Toszczącego sobie pTawo tlo miejsca na najwyższym st. I. któr y będzie można przyjąc jako typ idealny w sensie nadanym ltlmu wyrażeniu przez Maxa Webera. zaśnaśladownictwem będzie dla uświadomionym lub tendencja do upodabniania się. po-cltrzymywany przez lomantyzm 1 spór ten referuje szczegółowo w swojej LiteIatwze greckiej Tadeusz iiirrko (t.Kończymy te uwagi ustaleniem płynących z nich sugestii. sługiwac się będziemy terminem . wyłoni się zupełnie określony a powtarzający się uporczywie obraz. Niegdyśkłócono się o to.. 2t .). ale i człorvieka w czasie pokoju. Odtwo. W dalszych roztlziałach pragniemy doprowadzić naszą analizę aż do chwili.wzót osobowy" dla oznaczenas rria przedmiol_u aspiricji. |I. kierowana nieuświadomionym przekonaniem o jakiejśdodatniej wartości osoby naśladowanej. s. cz.dział zmierzają tlo rekonstrukcji ethosu elity rycerskiej. czy też z epopeją ltrtlową 1. po_ Idąc udepJańą już przez nas od kilkudziesięciu lat ścieżką. gdy zarówno z pochwały tego óthosu.

Vcrlor Jaeger w swojej *. 36 .j złbir:qi wlcllolłlatvcr c ]l:ti] '@i_ triull-ury.jak l.unkiem . zaśrozważenie wielo.ż czerpać bętlę z przekładu' Ignacego Wieniewsliicgo..opol na tego rodzaju lr.U9_1Ji do staci\^/l/ijl gr*.chta. Adkins. choć się nie pochwaiało odebrania Achillesow. Poniewaz nie można'było kogoś pozbiwiŁ szlachetnego uroclzenia. która piur*r"u Odysa rozpoznaje. . zwŁaszcza w Iliadzie. jak na to już wskazywano Grnin wclwóchpostaciach. pclsJ<im przel<ła:lorn ()posl.. tautolo_ 1 \ ]i staje się i]o Iaz pier-łrszy łvyclrorłranie jest urabianiem calelj osobowości ptzeka:z11. l.l1.kto kogo.l homero"t. Gmin."dowy.ierrłl:.luchorv': ]<ierownictwo c.7*' pir""hor]zeniem 3. jcEc kulLern 1ildowości. w ramach ryceTze Homera umieli wyliczac nie tylko własnych antenatów.. 0 wszystkie cytaty 3 J_biticnr. jak wiaddmo..iac'ir clpini. l 9 . jaką znajdujemy u Homera. że "szli. pośród ktorych często zdarzają się . 2..r 1rorn erorvego praEniemy odtworzyć S lrstem v.c .l d.r] W. jak ów pastuch..cznoiici .llii:.bylito rvystępowal u Homera . .edził. l.. . tak jak słowo kakos oznaczało człowieka lichego pod każdym rvzględem. na pierśzachodziły ku sobie. albo wierna piastunka Eurykleja.. a Thi. do nadalł. lv yplyrrie raz. głoszącrl. Genealogia' zajmuje..co irr.ci ivarsiwy szlachec}<iej" to.1ko sżla.do czasów ostatniej i bogtwie..)l \.|y].lcn.u ol]ol--ioT^/ego lycerza znanej Paideii.ją się wzo.vin |<ohietł nusi rcdziil wis. legend średniorviecza.iĄi. z lliady . gwarowyc}t..nretlłrig okreś]onego nie jest niczym Fizyulr1l. W. którego _napotyka Odys po wylądowaniu na Itace.ieka i.oi:a.:. a barki Wykrzywione do środka. co przyszli P.0ewne wzoly Glocje była }. p.l-...że olra twierdzenia autola.(]ine.u n.oli wier.* Grekórv raz pierwszY "po lrształtu.Iąrszawa Prlirleio. 2.iicv.i należnej mu branki 5. tł.lia. że Myśię.. to y'zoru.iva]:zyszki.iar1.. . dużo miejsca. Marian Plezia.riii... gdzie jego każdego rycerza przedstawia się z wyliczeniem wszystkich także dostojnycń przodków.wa" i- tej koncepcji kultury jego twierdzenia nabierają cech goidów.. A.n byl silry.va i jego życiopopfzez c}tarakl-ely. Przyjrzyjmy się głównym cechom tego sugelowanego przez szlachtę wzoru w wersji. aczkolwiek się nie sprzyjało ich postępowaniu.owskiego. t1.rvychorv.chcie.u''. s. w lrtorej nie rząilzono bY rtrośr:i. t:hetny".ażanjlch pr:zesądzarny tę ten fakt bowiem lilera jako r. W tym ostatnim wypadku wierny pełniący sługa pochodzi zwykle z podupadłej szlachty.i. iak jak ziemiaństwo w polsce swojej warstwy.lnie działającej opinii publicznej..Jeżelitobyłypostaciedodatnie.łrc..ii'rr:"Sj. a1_11.r.r. i:c zasacly ceioovo llo jl'.osr:i rlcerstr. W na. zobrazowany jest jak Tersytes w który pod Najszkaradniejszym był człekiem ze wszystkich. cytaty zaśz Odysei z przekładu Jana Parancl. wątPlibuclzą najc'. traktując epos Hour-v..r.o głoszące. tak jak nie można było tej kwalifikacji odmówić Agamemnonowi.v.ypr_-..łJ.rlol. tak wojny wiedziało. Wypada tu zacząć od. lcra śłviaciomie mon. rozrł.vzrir-emi lvychorvarvczymi.lr-. Znając wzajem swoje biografie tworzyli grupę o sj. MeIit ant1 łesponsibility.rego sługi. zwykle wierni słudzy. Agathos wydaje mi się terminem 5 Por. s...tąc. "I(ultura czysto idealną rni sferę irl.viadorno.tlsj Lo.ctn kllltury.1-1l"orve inil. H..\Tie \^/yo]]|a:. aby vr któr."veini. . lrles.]ak i.""ł.ałąkowate nriał nogi i jedną z nich chromą.'Io-nva .eqo cech splawę. akcentu położonego na pochodŹenie. Prymitylvne rządzi jei s-.rodzi.o. 1 A Stuciy in_ Greek Vanajbliższym słowu "szla. 18.iące rozy|ircsci. r. prov.ania 7. i-o.o chvrili.io""-. jeszr:ze 1]cr roz\\jazenil. z właśr. nie l]iadzie8. sie pcinri1.lo zrrcic: soołeczeńsl.37.r.1.i OarłuCamy gdY Poriobne zagarlnienie :zna. Szlacheckie pochodzenie było niezbędne dla bycia szlachetnym.lc!lcr. ilze]:la uzrlac . oxford 7960. 1.ltiri.lanl lobic plenię. Nd-zniekształconej czaszce sterczała rzadka szczecina.m jak_ stopnio.zą. To . nie można było kwalifikacji agathoi odmówić zalotnikom Penelopy. charakŁerystyczriym sto:.o. ""ir. zarówno stosowała . iego zdaniem.pos opisuiący ź:ycie elity rlrcelskiej. 1. t.

Parysowi wybacza się wiele z powoclu jego urody. Musi on być rosły i bary mieć potężne. kto lepszy. lvszystkich". bo Helena . 24 25 . Ogłada jego gospodarzy przejawia się w ich dyskrecji. koq1o dzioilie. s.óżnienia. tak jak Oclys na dworze Feaków. W.. że absorbuje go przede Gdy Oclys wszystkim rrryślo powrocie do domu. Nauzykaa bowiem wy7 Patrz W.. przyganić Trojanom. lecz o mowę wyrożniającą górne rvarslwy społeczeństwa w stosrrnku do gminu. by . Rycerze homerowi byli szczególnie wrażliwi na piękno luclzliiclr posiaci. co !t PecJiing orrler.porząclek dziobania" . Nie tylko szlachetnośćzatem. { . że d]a kobiety tak długo cierpią znój wojny. a dzida Hektora mierzyła jedenaście łokci.Irirlllłć. jest dbałość cześć. Odys pospiesza zaznaczyć. gdzie rycerz wywalcza sobie pozycję z bronią w lęku... czekając aż nalezycie ugoszczony przybysz sam ujawni tyle. 'l'al<ie same ws]<azowki daje swojemu synowi Hektor. którymi współzawodniczy z innymi na igrzyskach. żeby nie narazic na szlvank Godnośćjego nie równa się tlvej. chcąc wypróbou.ależne są inne rysy. Tzuca pogardliwe podejrzenie.Nie masz większej słalvy c'lla meża powiada nad sprawność nóq i rąk''. a kto rlaje się . 11clyż )rlys zaśmówi do Achillesa: Siłą nacle mną górujesz i lepszy z ciebie jest włócznik. Zetknięcie się dwóch rycerzy połączone jest stale z licytacją.. człorviek ogładzony nie \Mysuwa obcesowo własnei osoby. Mowa służyła wszak przez wieki dysLynkcji klasowej. Ogłada ujawnia się w r. jak wiadomo. Achi]les.zt. Iysem konstytutywnymr od którego l. Jaeger. kto.vielu rysach.przewagami się wsłarvił. odyseusz wykazuje dworne maniery w stosunku do l:Iarrzykai.ym oliazylvaniu sobie ę7ęil| pisze T. Ojciec nakazywał ( ilaukosowi.uznaczny jego status społeczny. Ale centralnym Iysem bohatera homerowego.sitlżeczce pt. Poszczególne księgi lLiady są. Pąitleią. zachowuje się skromnie. w którym jest rrstalone. aczkolwiek utrwa]enie tej zbitki ry 1y}rlazeniu kalós kogathós znajdzie się jakoby dopiero u Solona 7. Syn króla Feaków. Bo urorlziłem się dawniej. by stanął do zawodów.. że nie przyprowaclziła gościaze sobą.Cały porządek społeczny szlachty Homerowej opiera się na rvzajetnn.rozumem. Rycerz musi pięknie mówić i mieć ogłaclę towarzyską. że była to jego inicjatyvra. Ojcowie wymagają rlri synów. Wrażliwośc na okazywaną :. Postać mężczyzny winna promieniować siłą. którym Odys reaguje na tę obrazę. zawdzięczasz to matce bogini.urodą swych lic nieśmiertelnym stvojej opinii.vi największą obelgę. by zawsze starali się być pierwsi. Zbyteczne dodawać. tJśnrierzającgniew Achillesa skierowany na AcJamemnona.porządkiem dziobania" 8. poświęcorle kolejno wywalczaniu sobie przez kogośsupremacji. il zarzut tchórzostwa stanor.{ l boginiom dorówna". bo ich wypracowanie wymaga wolneqo czasu.rlllie cześći na jej należyte dawkowanie jest ogromna. sprawnościte znowu stanowią klasołve wyróżnienie. choc nie było tak w l-zeczywistości. AIe ja cię przewyższam zaiste niemało . Nie idzie tu o jakąśretorykę. . Jeśliś silniejszy od niego. a przeto wiem więcej. ale i uroda złv-iązana była z pochodzeniem. z kim mają do czynienia. którego osoba nie jest na razie jeszcze ziclenLyfikowana.yczne. Nikt nie może.viła go oddzielnie w obalvie. Izuca mu wyzwanie.7ecz bez lt. . Rycerza obowiązują różne sprawności fiz.1 i. dosłownie telmin zapożyczony .. ll1. Nie pytają natarczywie. najlepszy był zawsze . Neslor przypomina Achillesowi: I sam Zeus egidę dzierżący obdarzył go chwałą. co parają się kupiectwem. ile będzie uważał za stosowne.lrar. - Kontakty społeczne w tym świeciepołączone są zawsze z ustazapożyczając termin ze świata ptaków 7)/\Ą/a się .pragrrienie sławy i wyo r.. że moze gośćjest z takich. niezbędną'cnotą jest odwaga. Doskonały Grek i Rzymianin. On zaśprzedniejszy ocl ciebie.ac pochoclzenie odysa.rlienr tego. bo to króI berłowładny ludem rząclzi liczniejszym. Ą24.. że w tej kulturze. . Gdy ojciec strofuje ją za to. Rzut dyskiem.lc tio wyboru śmiercw q]orii albo życie dłuższe. natyehmiast ustala w sposób nieclrł. Nie każdy by udźwignąłtarczę wykutą dia Achillesa.\wiata ptakólv..powołuje się na to. Sinko w swojej l.

Wojna. własnośc Władcy występujący \M eposach homerowych są w posiadaniu gospodarsl-rv rolnych i pastwisk. a jej reguły godne są dłuższej chwili zastanowienia. r ll rltr tyll<o iako ten.. Janina i Krzysztof Zagórscy... że przy podziale łupów zagarnia większą częśćdla siebie.st.. Powieclzie niewiastę clo domu. Dlatego Priam rozbraja Achillesa. ofiarodawca. Wojownika homerowego obowiązuje szczodrośc. likwiduje się zbrojami. Warszawa 1971..rvnicy w pojedynkach odnoszą się do siebie dwojako. Przeciwnicy na znalr drużby zamieniają Który złotą swą zbroję. ceremonii religijnych.clzkim.. Ciężki jest zarzut chciwości i skąpstwa skierowany do Agamemnona przez Achillesa. Obriarzenie gościhojnymi darami należy do obowiązków gospodarzy. w czasie tej sięokazac--jakwwypadkupojedynkuDiomedesazGlauko(.(. a póżniej zalzuca mu.. clujących się na szczycie drabiny spolecznej. zamloczony gniewem za przyznanie zbroi po Achillesie Odysowi.zanim wróci_ liśmydo domu". Hektor proponuje przerwanie Zinagań. Gdy dwoGościnnośc rzanjn Menelausa melduje mu przybycie gości(Telemacha i syna Nestora) i pyta. .Wajcszcze do tego dodać administrowanie własnością .Potem odbierzemy to sobie u luclu. bo za ciężko jednemu ponosic tak drogie podarki" (!). przeł. za_ chęcając Feaków do znclszenia podarunków. czy ma ich przyjąc. skądinąd.. Samoponiżeńie dla uzyskania czegośupragnionego jest największą ofiarą. 92. s. Aclam Krokiewicz.To :. który.. Krokiewicz nazywa prawem skruszonego serca 10. Nlenelaus karci go za wątpliwościmówiąc: . zatrzymywał hvią częśc. Mieczysław Brożek. i oprac. Teoria klasy próżniaczej.Zdobycz brał. rnusi byc żywiołem ludzi. 0 Teolrast. a z nią wraz wszystkie bogąctwa Wojska zaśzawrą pakt i potwierdzą go świętąprzysięgą.zasem wszystlco zaczyna się ocl obustronnego| szczegółowego prezentacji może 1lrzedstawienia swojej genealogii. Należałoby rolną.nida Dzeus pozbawił zmysłów Glaukosa. Przeci. 27 26 . kl-óry na pojedynek wyzwał.zą. szawa 1959. jaką sobie można wyobrazic. Pospolita w średniowieczu pt'aktyka rozstrzygania wojny przez pojedynek dwóch ryceTzy z wrogich sobie obozów jest zna]la Flomerowi. Pcłen kurtuazji jest także pojedyr'ek między Hektorem a Ajal. 10 Iratrz np. Menelaus swoje bogactwa przywiózł na okrę[ach. stwo.a rozdawał niewiele".1lór.\ li Ir :ł Ę ł rozgłosu. obowiązuje na zasadzie wzajemności. oclyseusz _ stwierdziwszy..obiecuje sobie łupami uzyskanymj w norvej wyprawie wojennej ponownie je wypełnić. by pojedynkiem między Parysem a Mene. rzuca się na stado baranów biorąc je za ludzi króla ltaki. na wołów sto szacowaną. Skorzystał z tego Odyseusz zabierając ze sobą do Ilaki cenne upominki otrzymane od Feaków. który go nazywa bezwstydnym chciwceml węszącym chytrze za zyskiem. co A. dodaje: . lausgtn splawę rozstrzygnąć. przeł. gdy przychodzi prosić o wydanie ciała Hektora. s. 11 Thorstein Veblen.Ileż to cudzego chleba zjedliśmy.t-1. którzy są tak czuli na obrazę i tak zawsze gotowi mieczem sprawiedliwość wymierzać. obie strony walczące w wojnie trojańskiej clod.pisze Jaeger iunkiem wykształcenia się kultury szlacheckiej ziemska i tradycja" są osiadtośc. ale ponadto zasilają swoje zasoby pTzez wypra\My łupieskie. jest w swym pośtępowaniu że człowiek. 100. Warszawa 1 50. T. Charaktery. Na brązową zamienił wbrtości wołów dziewięcirr. MotalnośćHometa i etyka Hezjoda. 89. 110 i in. (. dzenie ma to do siebie który je ma.] Szlacheckie uropowie póżniej irczeń Arystotelesa. które nie hańbią luclzi znaj. . uczynic może. walka w tej ku]Lurze współzawodnictwa stanowi porvażny rozdział w życiu lu.się co do tego.[. Działa tu cos. musiał popełnić samobój. o Dbałość własną cześćłączy się nieuchronnle ze szczególną czujnościąna ośmieszenie. wybiera pierwszą ewentualność. Są to: sprawowanie .ln__ ze ojcorvie przeciwników wzajem się gościli. wojowanie i sport. Teofrast bardziej chciwy sławy niż inni" 9.1. że zalotnicy oproznili jego kufry -. Gcly noc zapacla.rądów. Ale l{rc. Ajaks. Veblen w swojej klasycznej pracy 11 dotyczącej klasv próżniaczej wymienia cztery zajęcia. War. Kto się okaże silniejszy i wroga swego pokona.

gdy idzie o ojca Andromachy.Jestor zagrzewa do boju: Walczcie jak nręże druhowie! Niech wstyd przed irrnynri wanl każe Baczyć na honor| I wszyscy rra swoich bliskich. ale nie znajduje ono aplauzu ze strony Apolla. nie ugodzę podstępnie.. wroga może mieć na celu podniesienie swoich zasług na wypadek zwycięstwa.t . Znęcanie się nad-zabitylrr jest pospolite. Najgorszą rzeczą. a od chwili. ze się ją wyda. W pierwszym plzypadku podnoszenie walorórł.owinności. Sanclstrom. a to jest początkiem i końcem sprawiedliwości" Odyseusz na dworze Feaków uchyla możliwoścwalk z gosporlarzem.eryll Flamurer. . Choc łuk uchodzi u Homera za broń mniej szallownąt walczy się rrie tylko przy jego pomocy. i Serł. lecz pieszo.Iiral<ów l957.na dzieci. A Sturly oI the Etllic. rodziców.Tylko nielozumny atbo nikczemny wyzwie na zawody t:zlowieka. wymyślaniewrogowi pomoże zmietzać do zastrałączone zwykle z samochwalstwem 12. przeł. Łamanie układów zawartych pocl przysięgą natrafia na szczególne potępienie. oczywiście taki musi u tych.wzbudzić niesmak i zgorszenie tnu szkodzic. ni rozsądnc martrłre prochy bezcześcić w zawziętej wściekłości i szale". ks. a którzy. Rozejm dla zbierania trupów i urządzenia im należyiego pogrzebu jest respektowany. Nie ma lu molywacji: za ojczyznę. ' Ulrudnianie sobie zadania dla podniesienia srvojej chwały * zabieg pospolity w średniorvieczu '. Ciekałve są argumenty. Wrocław . do siebie samych podobny wypadek odnoszą. na swoją włość. szlaclrctny Oclys.nie chcę wstępować na rydwan.. Niewdzięcznośc zaśnalezy do tych uczuć. Walka rlie jesI tu jeszcze w tym stopniu zrytualizowanar w jakirn jest w średniowieczu. l. Diomedes olbrzymim kamieniem porvala Eneasza..Jeżeli ktośdoznawszy od drugiego opieki i pomocy w niellczpieczeristwach nie odpłaca wdzięcznościąswojemu wybawlecz niekiedy nawet próbuje cy -. 3lB.. tak jak potępia się nielvydanie Heleny przez T'rojan mimo zobowiązania. jednakże Achilles wzdraga się przed takim uczynkiem.. gdv mówi: . za pomocą których l. 1. lrtóre najpowszechniej w różnych kulturach są potępiane. Zdzierarrie zbroi z pokonanego przeciwnika jest porvszechnie uprawiane. będę się bił".i t ł i i Przeciwnicy rozsLają się rvynrieniwszy cenne podarunki i zapewnienie przyjażni. Rany otrzymane z tyłu nie przynoszą chluby wojowrrikowi. Zywych czy zmarłych. rra Na małżonki. A Telemaclr rv Oclysei nrówi drr Nestora: .Jeślimoj ojciec. jeżeli Mene]aus w pojedynku zwycięży Parysa.porłriada Diomecles rt. gdy Trojanie nie dotrzyrrrują układut oburzeniem z powodu zerwania przysięgi 13.lll. podzielając oburzenie wego bliźniego. Dzie je. s. ponrnijcie. bo toczy on 1J Polibiusz. ale właściwiewszystkim czym się da. R.al Pr)nciples ąnrl Practices ol I]omeric Warlare. Otwarta walka jest bardziej ceniona niż szenia przeciwnika posługiwanie się podstępem. O. Hektor rvalcząc z Ajaksem zapowiacla: . Motyw ojczyzlly nroże się clclpiero przejawić u Hektora. że przeciwnicy obrzucają się wyzwislrami i pogróżkami.Ni piękne to jest. jaką wyrządzic można zwyciężonemu.pisał w Dzie jach Polibiusz .Rycerza takiego jak ty. Ale ten schemat zderzenia się dwóch wojowników nie jest jedyny. 19 rowi i Eneaszowi .t rv. w drugim -.alcząc przeciw PandaPor.. który mu dał gościnę wśród obcego ]udu". chyłkiem się czając". Ucieczka w llocy z pola wa]ki -'. a nie zaczepną.Warsza- 28 .znane jest i tutaj. Sttld rodzi się w duszy każdego pe]Mne wyobrażenie o sile i teorii 1a. Hektor rv łyalce czaszkę wroga rozłupuje także wielkim głazem.Odrvagi jeszcze mi nie brak -. Philadelphia 1924. bo brak pogrzebu uniemożliwia zmarłemu przekroczenie Styksu i znalezienie spokoju w świeciezmarłyclr. . tak jako jestem. . rr. o1lrac:. Uprowadzenie Heleny i wraz z nią znacznych skarbów dodatkowo spotyka się z po[ępieniem. którzy o tym wiedzą. bo jest przejawem niewdzięczności za udzieloną gościnę.ti obronrrą. ło *ojrru kierowatra prylvatną potrzebą pomsty. jest rzucenie jego trupa psom czy clrapieżnym ptakom.tak jak to proponuje Agamemnon -. a podstęp z koniem trojańskim jest aż nadto dobrze znany. VI. Bywa.zostaje z oburzeniem rvykluczona przez Odyseusza.. Ale w czasie igrzysk po śmierci Patro]<lesa Odyseusz znienacka podcina od tyłu kolano przeciwnika i w ten sposób powala go na ziemię.

że podobny wzglącl na poddającego się obowiązuje także i w świecie według J. Obserwatorzy życia zwierząt zwracają nam uwagę na to. t. . pozwalamy sobie na pewną dygresję wglądającą bliżej w reguły waiki. układając 1.. gdy jedna |j indyków na przykład . to morderpisał w swoim czasie }vlably 10. by mu darować życie. rlziobania. że slroro cześcjest w tej hierarchii wartości dobrem najwyzszym. 345).wiedzą o tym i dlaŁego w działaniach oni clo ce]ów niezgodnych. teraz mi o tym pamiętaj". nie jest to już walka. c'esl un ossossirtcf" (Gabriel Bonnot cle Mabiy. Jeżeli zwycięzca nadal znęca się nad pokonanym.Tuer [. Z zugudnień ogólnej teoIii walkj. przestrzegaj rozejmu...1lt nie walczy z małym pieskiem.Zabić żołnierza. a ządającą od waiczącego. według niego. dyktowane przez wzgląd na wzajemnośći ptzez lil"ość. natychmiastowe zaniechanie kąsania czy rliern tego autola .alne problemy nouki. Niektóre mol..na postawa jest zrlakiem przyznania się do klęski. Gdy jeden z przeciwników. o lrtórym mówi A. rllogą się poczuc obrażeni za sięganie do zwierząt po analogie. pisze T. gdy walczą ze sobą przedsLawiciele dwóch różnych gatunków. Reguły te są. Pomsta Achillesa za zabójstwo Patroklesa będzie 1 l świadectwem jego wierności w przyjaźni. Tak na przykład rzecz się ma z legułą. lVarszawa 1957.les. Kotarbiński * ilekroc clązą . fteguly. kto się podclał i ukorzył. t.W wypadku oszczędzania tego.Studia Filozoficzne" 1967. ttltluł w świecie ludzkim niż zwierzęcym.cza..i to nie tylko w iudzkim świecie że się ich w ogóle nie zaurvaza. ktory składa broń i prosi. tak jak nie walczy z młodocia-. lcir pojedynki . wi Gesammelte . mozna by snuc dalej. którzy mówią z szacunkiem o prawie skruszonego serca.1.Tygodnik Polski".ze stron przyznaje się do swej klęski. nr 3. jak się zdaje. kto się korzy i prosi o litośc. Zarówno pośrodssakó\M. marzec 1959. w: Wybór pisłr.] 1e soldoć qui pose ..ym. Oeuvres. R. 17 3t . 'ZaLrzymaliśmy się dłużejnad wzorem osobowym bohaterów l(rltlt. którzy nie znają konwencji 1lrzeciwnika i nie wiedzą. Cytuję tego autoTa za Heleną l ll. Tacleusz Kotarbiński..prze<ll..po jerlynku.Nie jest przecież pożądane -.oniec grozi walce tylko w wypadku. o odchylenia od tych. Tak się rzecz dzieje na przykład w opisanej przez Żabińskiego walce pawia i indyka. s.mimo swej zapalczywości. z czego Glaukos robi zarzut w stosunku clo Hektora. Żabińskiego lwierzęcym. W związku z nakazem oszczędzania przeciwnika. O. t. że taka a taka umow. ze w tych porównaniach gatunek ludzki nie wygląda l. . II. jeśliidzie o'reguły walki. . s. Miinchen 1965... Wyjaśnie.ad Lorenz.. . Krokiewicz. tak jak zasługuje na nie opuszczenie druha.. fi .Jan walczy z Piotrem . także lJber tierisches uncl menschliches velha]ten.1vł.szanuj posła..kiedykoiwiek wsparł ciebie słowem lub czynem w ziemi trojańskiej w czas wielkiej próby. swych liczą się z działaniami przeciwnika" 15. gdy jego przeciwnik się poddaje.. czyli w związku z ltpla]Mem skruszonego serca". Łatwiej. Niewdzięcznośc zasługuje na potępienie. 547. W podobny sposób walczą ze sobą psy i inne ssaki.192.zda.wnik nie wymierzy mu ani jednego nawet' uderzenia dziobem".. Ale te analogie między światem ludzkim i zwierzę. Wielki bry1. by zaplzestał ciosów. rlytlli ani z samicą. przysiada na ziemi i przywarowuje na niej. przy1lieraniu i dziobaniu słabszy ptak.\tllltlttllungen. 15 Jan Żabiński. Sandstrom wyróznia następujące reguły walki u Homeral oszczędż tego. klorej trudno nie uszanowac. jednak są Prowadzone według pewnych reguł i to jak najbardziej przestrzeganych przez obydwu przeciwników" 17. zezwalaj na pogrzeb póległych i powstrzymaj się od przechwałek nad trupem. ze siłoich celów rezygnuje. Po pewnym czasie znudzony zwycięzca spokojnie odejdzie. explicjte nie sformułowaną. dobrowolne ponizenie się uznac należy za najwl.. Ale nalezy tu jeszcze raz przypomnieć. lric owego respektowania poddającego się jesL u tego'autora ltlleologiczne.] Od tej chwili nie ma obawy . kiedy ma dosyć podobnych zapasów.<lrzystnie. Są mianowicie pośród nich tak powszechnie przyjęte . s.po najdłuższymszamotaniu się. poddając się.. k[óry się liorzy. t. Tragiczny |. XI. może dodatkowo wchodzić w rachubę wzgląd na moz]iwy okup uzyskany od zwyciężonego.1oziomo i szyję.zszą ofiarę. Ci. orrnes et denrunde la vie. walka ex detinitione ustaje.rżeby członkowie tego samego szczepu wybijali się sami". i głowę [. stwo" -. 190 .toin.asz. jak i ptaków obserrvuje się .jego zdaniem . I.

.. Rady Arete. jak przystoi żyć w czasie pokoju..ł. Nie odróżnia on -. że ż|e postępował wobec Achillesa. z tynr wszakże zastrzeżeniem. Alrodyta wyraźnie pcha Helenę do łoza Parysa po wyratowaniu go od śmierci w czasie pojedynku z Menelaosem. próżnorvalrie słuzby n. ktory nie wypomina jej przeszłości.a imię Penelopy występuje często z dodatkiem .Penelopa ma pięcdziesiąt służebnych. co sobie uzupełnił nielegalnym potomstwem. ostentacyjne próżnowanie. jak to podkreślają zgodnie rózni autorzy. przywrócona już pl.a c]]a-niclr samych szczęścic Telemach ma postawę opiekuńczą w stosunku do matki. Kobiety natomiast obowiązuje czystośćprzed ślubem i wiernośćpo ślubie.abiera charakteru zastępczego (vicariotts Charakterystyka klas próżniaczyclr u Vebletra w pe\Mnynl stopniu daje się zastosować do pokojowego życia u Homera. I-Iomera cenione: . Rodziny mają nieliczne potomstrruo legalne. Wypada teraz obraz uzupełnić [ym.ięcej żon legalrrych. Toteż bogata pod tym względem biografia Odysa liczy się wyraźnie na jego korzyśc. . Zdobią go raczej przygody niłosne.błędu od moralnego wykroczenia. przynajmniej dla mężczyzn. Ceni się tych. rośniebowiem wraz z wiekiem doświadczenie ży_ciowe i obycie.Warto zanotować przy okazji. jednakże zostaje służbieprawdopodobnie odpowiednia iloścczasu na jawne. którzy nas chwalą. przel. Na zakończenie tych nader sumarycznych uwag pragnę jeszt:ze powiedzieć parę słów o ogólnych rysach homerowego mot. że nie obejmuje kobiet.\e. ma raczej na mySli niewłaściwepod względem 19 Podobno. Próżnowanie to ma. stanowić o pozycji pana. Warszawa 1962. Agamemnon. że kobieta nie jest wyłączona z męskich rozmów toczonych w życiu towarzyskim 18. lrajwięlrsze". ). Kobiety na najwyższych szczeblach krzątają się pracowicie. według niego. W ogóle. leisure). kŁóra . i lv roclzinie. że wysoką pozycją na dworach cieszą się aojdowie.lilrlać się igrzyskom. inaczej niż w średnio. Małżeńsl. ]i1.l Homerowych w sytuacji wojny. Możnych obsługuje wielki sztab służby. Życie rodzinne w atmosferze harrnonii jest przez bohaterór. że dwory opisywane przez Homera stanowią nie tylko jednostki lronsumpcyjne ale i produkcyjne. który ma rł.. Starośc jest.) i l:llt(rsrl.ieczu. Patrz Emile }lireaux.. Helena dała Menelaosowi jedną tylko córkę.Symbolem tego stałego zatrudnienia jest srebrny lioszyk pełen ptzędzy i złote wrzeciono.powiada Odys do Nauzykai . że <lburzylaby się. kierując sztabenr służby. Nauzykaa stlvierclztt. w którynr mąż i żona są we wszystkinr jedrlej myśli wielka zgryzota dla zazdrośników.ccrski. Monogamia nie wyklucza wiellriej liczby rrałożnic. Nie jest to wtedy życie pracowite. Jest to wspólny rys kultury odtwarzanej przez Homera i kultury utrwalonej w legendach średniowiecza. Telemach jest jedynakiem. dla życzliwych radość.przeciw kŁórym żony lra ogoł nie protestują.alnego wartościowania.wa są rnonogamiczne.Udział Heleny w przyjmowaniu Telemacha świadczy o tym. są pląsy i świeże szaty do zmiany i ciepłe kąpiele i łożnice" tak charakteryzuje życie na dworze Feaków król Alkinoos. Postawa w stosunku do zdrady Heleny jest ambiwalentna. kobieta w l]iadzie i Odysei (a szczególnie w tej ostatniej) ma dobrą pozycję. zanim przyjdzie do jawnego ślubu". jak wiadomo. dla którego Veblen wprowadził klasyczny termin conspicuous 1ejsure. Podnosi się ona -wlaz z liczbą ziewających lokai w ]iberiach. Aczkolwiek należy pamiętać.1lrisław Kolodziejczyk.mądra".. Temu doświadczeniu życiowemu sprzyjają liczne podróze i przygody w obcych kra.Albowiem nie masz nic lepszego -. który plzyznaje. Odyseusza nie zdobiłoby takie wierne oczekiwanie jak oczekiwanie jego żony.Według różnych autorów oceny: praltseologiczna. Jeże]i pan oddaje się jednak jakiejś działalności.Zawsze jest u nas biesiada i luba kitara.jak pisze Adkins --. żony króla Feaków. Nie odntawia się jej bynajmniej walorów intelektualnych. estetyczna i moralna nie są u Homera odróżnione. kobieta zamężna nie ntoqła przyr.. JJ . ale w Odysei widzimy ją już pełniącą z godnościąfunkcję gospodyni w domu Menelaosa... które służebnanosi za Fleleną. Nauzykaa jest jedyną córką Antinoosa. .a]Memu małżonkowi. gdy ta. z wyjątkiem Priama.jach. Nauzykaa nie chybia w utrafianiu mądrej myśli.wbrew woli drogich rodziców zadawała się z mężczyznami. przyjmuje Telemacha na dworze Menelaosa. Helena mówi o sobie często jako o obmierzłej suce. gclyby się cJowictlziala o kolliecic.ani bardziej cennego nad dom. Życie codzienne w Grecjl. i poza nią wysoce respektowana. cenione są pTzez męza.

1l po dojściu do zgody z Achillesem. ZdyskredyŁowany jest ten.90. Adkins stwierdza. światmniej patelylzrry niz światludzi. Jest godnym potępienia (oischron) wysłuchiwać obelg. a w innych lllltlą waleczność. ale także i przecenianie jednolitości samego ethosu.on 1952.owana jest posłuszeństwem wobec bogów. gości. że możni tego światamogą najwięcej czasu połrn. ponieważ nie może się bronić.. Świat bogów Homerowyt. to z drugiej strony ktośmusi swoich bronić. Polllwała dla bojowej odwagi bywała zwykle skorelowana z polltwałą szczodrości. Nie ma wszak opielruńczego pańsLwa. ale i do agresji.i \łl stosunku do tego twierdzenia. Myślę.vane jest tak samo jak zabójstwo z plemedytacją. Jest to tylko -.rrl'. Da się to. wyśledziću Eurypidesa i Herodota. stanie. kto się dał pokonać.t.lrltlttrcze i koniecznośc zarabiania na życie. że mu się nic tllt.w Lym stopniu. Notujemy te uwagi Adkinsa z tendencją oponowania przeciw jego funkcjonalizmowi. bo człowiekowi przysługuje możność tyzylrowania życia dla sprawyl podczas gdy nieśmiertelni nie lrrrrj.ji Maurice Bowra.t. Dzeus nakazuje wydanie ciała Hektora Priamowi i nie wialltltl]o. Priam idzie odważnie w ręce związane wl.. 35 .' że grozi Adkinsowi przecenianie jednolitościspołeczeństwa Homerowego. Zgłosiliśmynasze wątpli\t. ale nie jest to właściwie ł żaclnym ryzykiem.ie reprezentowanej Homera hierarchii wartości.itc zabiegom wychowawczym! między innymi dlatego. efektywności postępowanie niż postępowanie moralnie naganne. tymczasem jeżeli odwaga służyła rycerzowi.1 Lej możliwości19. Każdy broni swoich: swoich krewnych. III. której kaka można wyrządzać bezkarnie... Walki u Homera są kierowane pospolicie żądzą pomsty. w jakim nakazują te własności.t.ł . Dla zabezpieczenia |ego społeczeństwa konieczne są walory współzawodnictwa. Brak odpowiedzialności moralnej wiąże się zdaniem Adkinsa z faktem nieodróżniania czynów umyślnych od nieumyślnych. Jest to kondycjo||ll\v.Społeczeństwo homerowe ceni najbardziej tę klasę. komu co tilttży. nie zwycięzca.ltrżyłatym. .. lr. jak zauważa interesująco llrlwra -. że tttlllrlzit:ż w tej sferze nie musi być wcześnie wciągana w troski i. Istnienie moralnej odpowiedzialności u Homera jest przez Adkinsa zanegowane. W ogólnej charakterystyce ethosu homerowego Actkins okazuje się funkcjonalistą.lr. skoro w Gorgiasztr Sokrates woli krzywdy doznawac niz krzywdzic. jest fakt. przyjaciół. skoro bogowie zapewnili go. tak jak to czyni Agamemll1. jego zdaniem. wodzą na pokuszetrll. łupu czy względami prestiżowymi.ży. Aie czy pomsta za porwanie Heleny 34 Nie tylko przeceniallitl jednolitościówczesnego społeczeństwa można temu funkcjoll(llizmowi zarzucić.Ileroic Poetry.()ga. których obdarowywał.które w sposób jak najbardziej oczywisty zabezpieczają jego istnienie''.autor pracy o poezji bohaterskiej. Można by dodac że . 'Ioteż mozna na nich zwalac winy. lecz cnoty kooperacji. Na podstawie śledzenia se]-]su słowa agathos u różnych autorów.] odpowiadają społeczeństwu homerowemu.ll)i() za pomocą pochwały i zawstydzania. by wykupic ciało syna. Prawdą jest. ltl szczodrość służyła tym. Cnoty jego bohatera służąnie tylko do obrony. Bogowie niektórych pozbawiają odwagi. których reprezentuje Tersytes? |l| ('r.t clłoszącej.Wartościhomejak mówi rowe . Byc kakos to znaczy byc osobą.<.t. co .zgodnie : rllllttzem ]udzi dobrze wychowanych naszkicowanym przez r.1. co uznać tlrrlr. że jeżeli ktośchce łupić. laczęliśmy nasze sprawozdanie od przytoczenia opinii W. na ile decyzja Achillesa przychylenia się do jego prośby lilt. Lond. Tym jednak. jest do świataludzi podobny i rządzi się 1rrltlobną rnotywacją. Te ostatnie reprezentowane są raczej przez kobiety. której istnienia potrzebuje". jak wiadomo. żądając każdorazowo wyjaśnień.riw. który realizuje nie cnoty bojowe..tisLwie są wzolami ukształtowanymi przez szlachtę i że lyllt<l ona jest zdolna je kształtować.. Są to walory współzawodrrictwa (competitive values czy excel]ences) w odrożnieniu od walorów współpracy (cooperative vcllues). . na ile zaśuznaltitlttr uprawnień skruszonego selca.snując dalej myślAdkinsa przez u Sokratesa mamy zupełne odwrócen.Nawiedzają zaślepieniem.. Przypadkowe zabójstwo kt"alifi]<or. nie zaśkomuś urągać.il. jak powoli słowo to zaczyna oznaczać człowieka. że wzory osobowe obowiązujące w danym spollr zt. s. rozdz. Zasługi i winy u Homera są zmącone przez interwencję bo1. Jae11r. a u Tukidydesa utozsamienie zacności i sprawiedliwości jest już zupełne.

Ludzie teraźniejsi ct c:ywillzac ja przyszlt>ści.l(ultul. Na tle Pindarowego rasizmu przekonanie |'. w któtlrJ<l wierszach miłośc chłopców wspominana bywa jako jecten do l lltriwiększyclr darów życia obok miłoścido kobiety oraz szlar llrlrlkiego sportu aż d.. druhowie. 21 Patrz W'.a!Ja.r. w którym szlachetność wiąże się z.'It:stem lrt lt l Ll ustosunkowania.a klasyczna -. Wart by był także zastanowienja stosunek do pederastii rv ( irecji. zanim wreszcie przyłączl.itlliratr:. .zdaniem autola -. szlachta grecka nriała głębokie do do 1llztlltonanie o walorach doskonalących miłości chłopców |Jrrsuv/-d się tu u\Ą. jej pochwała w Atenach i odmienność tradycji jońskiej. s. Tllirlcm.ltlt.owany -. Przyrodzona tylko chwała waży naprawdę.rtrlzit:i ekskluzywnie męską cywilizacją. np honor wasz llaczcie ryce Tylko srom wobec drugich niech trwoży was i" srogich zrnagan ił kl<iry .a]ami" 2a. Paidei -llyl. li ii t { I Jakoż powoływanie się na wstyd (oidos) byłva w ideologia rycerskich najsilniejszym bodźcem zachęcającym do działar albo do powstrzymywania się od działania.'I 'l. 36 37 . Człowiek -_ jak pi Jaeger mierzy swoją cnotę (aretó) uznaniem. I.cz samą przez się zrozumiałą. Wałek-Czernecki -. Ideał ka]okagathii ma zasłużonąopinię ideału arystokrat nego.e szlachectwclłtt.a. Ajaks wzywając do boju . 240. i Pindar był piewcą igrzysk dostępnyclr do jego czasów ty szlachcie. 29 lbidem.l 7zbę. 237. I niezdecyd. 520 p.yjaśnianależycie samego fa]<tu i różnego do tego .. lr. nierozdzielnie związa_nym z moralnymi i społecznymi Ilochwała tcj miłości była -. s.lliLym.1śrlieprze.o P]atona" 25.et chwalebną.e. 'W rażenie kaloskagatłos pojawia się wprawdzie -. l)t-. co nazy\Ma on jaźniąodzwierciedloną.lll]ia. że zniesienie w 1967 roku karalności homo. lllirIem. lrlt. . niemniej wydaje się on godny zanotplt. Toteż na cześczwycięzcy bywała zawsze u Pindara oclą na cześc - daleka od sugerowania jakichś ogólnych wniosków lr.li . Społecznymi ko sekwencjami swoich czynów .. r'l1.r 1. Warszawa s..jako lz(.al<terystyczną dlań pochwałę pederastii:. 21B. jakim się . I.zóstej rano. czego się nauczył. w tamtą stronę się ch-wiejc. |tIrlrymi z tego powodu nie można było znaleźćgłębszego porortltlliclria.tltl sl_ttnowiska izba Gmin.n. Lordów. r0 Florian Znaniecki. Jaeger.[.Głos indywidualnego sumienia nie istnieje 21.esclwania s Walczcie. lv zasadzie wszyscyl którzy ją w Atenach wspomina.v. a na\. s.. Według Pinclara (urod nego oli.lri]<t s w tym ethosie nie zajmuje. arys kratycznego świata: Teognis i Pindar..|. znanieckiego prowadzi do szczególnego zaii .była naj- jaką znają dzieje. po dyskusji trwającej w parlamencie rlrl :. nie r. i odpołviednie fun sze.oclstawie tego faktu.): A kto ma jeno to.v XV ksi dze lliady woła: I F.elric llliłości damy śwego serca. Jaeger u.rll(sualizmu w Anglii było już wcześniejdwukrotnie uchwaląne tł.Iedwie skosztować potrafi Tysiąca dóbr 9ż. Ten jak cień to w tę to.a. w strukturze wczesnogreckiej klasy szlacheckiej elementem l. to znaczy nas opinią w cudzych oczach 20. W./i). Illitlerlr. Snują dalej ten wątek dwaj przedstawiciele ginącego.dodajmy od siebie ... t.] Miłość mężt. znanych nam już rysów szlachty greckiej wypada dorzucić llllll.1llćl hipoteza tłumacząca pederastię niskim poziomem kobiet. . .tym. jak męże. Paideia. l)odczas gdy średniowiecze wierzyło w wychowawcze znacz. poczynając od Solona. było zaiste nowatorskie. jako posiadającej i wolny czas.doryckiego i udzielała się takze bogatym sferom mieszczańskim..pisał T.Ła się do lr. by móc w zawodach ubiegac się o pierwszeństwo.]ly do młodzieńca ]ub clrłopca pisze W. że cnoty można się nauczyć. byli bez wy jtltku szlachetnego pochodzenia. "]| .o wydał 23.hodzenia '\lt. ale z połączeni urodzenia ze szlachetnością mieliśmyjuż do czynienia u F{om ra. ..jak wspomi iiśmy jakoby nie wcześniejniż u Solona. Nigdy nie stąpa pewną stopą.ei.

Kiedy indziej mó się o pederastii jako wyrazie buntu przeciw narzuconej m czyznom roli społecznej. Witkowski. w które nigcly nie popada ktoś..wielkocluszny" nie odpowiada treści arystotelesowego terminu. Słowo .iesienie poziomu kobiety pociągn za sobą redukcję pederastii. puścił wolno wrogar którego już miał w ręku.. . niewiele zaśrzeczy zasługuie na uwagę . ltl. Podczas gdy wzo Homera były przede wszystkiln \. Gromska.słusznie dumnego" między dwoma krańcami. czło Tadeusz Wałek-Czernecki.zoralT}i wojowników.ny" 2§ .słusznie w sposób zresztą <ltlmnego" jesl_ . Dzieje gIec w: Wielka histotia powszechna. Dziśwymienia się jako iej przyczyn rzec7.Ale cieszy się on __ wyłącznie tymi wyrazami -uznania. jeżeli idzie o dział pracy i ogólną sytuację w grupie. który znalazł właściwą nościąa zarozumiałością. ż: rnu na czymś zależy.Dopiero hellenizm. B79. czy podn.Słusznie dumny" ma być wysokiego wzrostu.. Największym dobrem zewnętrznym dla człorvieka. jednakże słusznie nasza tłumaczka Etyki. Do nich należy dorzucić wzór arystokratycz wielkiej historycznej doniosłości.wykł on bowiem się spieszyć. Kupcowi tylko dumny" clla tych samych porvodów winien unikać ży.. Grecy okresu klasycznego . l.wielkoduszny". Warsza 26 1934.słusznie dumnego". lord C]hestetfield w listach zalecających synowi peiłiien wzór do najego zdan.y rozmaite. ale nie są piękni".lowiada raczej wyrażenie . Wreszcie jeszcze inni szukają czynników determinu w układzie rodziny.jakim jest wzór człowi słusznje dulnnego.. Wzory arystokratyczne kształŁowane plzcz Solona. Wszak kto się spieszy. Paniętamy. . W Anglii wskazuje się na nawyki wyrobi w męskich szkołach internatowych.iem -. zaznacza. . miarę między przesadną skromwiek.. Ta ]okalizacja . z.. który odnajdujemy w księdze IV Etyki Ni machejskiel.dtadza. Wałek-Czernecki. Przykładem mają tu być ci Indiarr Zuni. II. jest inne.. Pindar czy Platona były .Słusznie wych ruchów i winien mówić spokojnie. 2? 28 polepszenie sytuacji kobiety autor przypisrrje wpływom macedońsk T. s.dokładnym przekładem grecliicgo megalopsuchos.Tozumieli dobrze.. Ten wzór miał jakoby służyćjego chowankowi. które słowq megalopsucłos nadaie Arystoteles. kto uważa siebie za godnego rzeczy wielkich i kto istotnie na nie zasługuje. Ma nim być czło. i na czas pokoju. ]).słusznie dumnego" mają być powolne.. że bohaterowie Homera byli wysocy ponad ludzką rrliarę. w której natarczywie opiekuńcza i wła matka skutecznie obrzydza synowi kobiety. Ten sam rys podkreśli w XVIII w. s. niewiele nam jeszcze mówi o jego osobie.słusznie dumny". jak wiadomo itls| rvprawdzie -.i proporcjonalnie zbudolvani. czego Śię nie stwie dza.ości ról męskich i żeńskich.wzorami arystokratów zarysowanymi p arystokratów. Jan Dąbrowski et al. że treść słowa .. t. nie z..pisze dalej ten sam autor . Musil w swojej książce Niepokoje wychowanka Tót w odniesieniu do internatów austriackich. którym się zwykło nazywać ten wzór.. takimi będą także rycerze w średniowiecznych legendach. Tymczasem znaczenie.slusznie dumny" Arystotelr:sa spełniałpewne dyrektywy ważne i na czas wojny. albowiem pięknośćtego wymaga. S. B78 -B79. że rla tę nazwę zasługuje ten.iego cześć.). Nie rozporządzając żadnym materiałem statystycznym trudn nam dziśstwierdzić.kto nie skorzystał ze swojej llad kirnśprzewagi. Aleksandrowi Macedońskiemu. A warto wejrzeć w jej charakterystykę nieco bliżej. (red.bardziej nawel niż Islam. śladowania. iż m nie jest identyczna z namiętnościązmysłową i może właśniedla tego szukali miłościprzede wszystkim w stosunku pomięd osobami tej samej płci" zs. którzy deklarują się jako kobiety. co opisuje na przyk R. Arystoteles był synem nadwornego lekarza na d rze lrróla macedońskiego. Tej charakterystyce od.ak bardzo skądinąd od niej róż.Ą7. Stanisław Witkowski. podniesiony bowiem r:Jlos i żywa gestykulacja zdraclzają rozdrażnieniÓ.dla kogo nic nie jest ważne. Poczytuje on.oś.. lłuclry człowieka .pośpiech przystoi.Ludzie niskiego wzrostu mogą być ładni _' iak czytamy . W takim razie pederast powinna by przejawiać się częściejw społeczeństwach o dale idącei rozbiezn. Wielkoduszny iest dla nas ktoś. Dzieje greckie. które porllniarkowany .przyznał k biecie miejsce należne jej z tytułu jej czlowieczeństwa i je płci"zz. których należy unikać.kto umiał zapomniec o wyrządzonych komuśprzysługach i o doznanych krzywdach.

że nie za wszelką cenę warto jest życ. 41 .słusznie dumnego".jak czytamy w Polityce z natury nie zależy od siewolnik przedstawia wy_ bie.ojrry. Bogactwo szlachetnych rozumie się samo przez się. Stac go na to. i oprac. bo chce mieć zawsze przewagę.Słusznie współzawodniczą o godnościludzie i szlachetnego roclrt. które wyświadczyli..chodzą od ludzi szlachetnych. że z lepszych rodziców lepsi pochodzą stopniu synorłrie. pamiętając. podczas gdy pierwsi rodzą się do władania. jaczłowiekor. Nie.Obronić się tu można tylko przez lekceważenie życia. i bogaci" 29. Nie wo]no podziwiać. W poszukiwaniu niezależnościi przewagi Arystoteles formułuie subielne obserwacje psychologiczne. cześćjest tu dobrem rrajwyższym i stałą troską zapewnienia sobie przewagi. Ci ostatni rodzą się na niewolników. aczkolwiek (rys dodany w Analitykach) nie puszcza I t ] płazem żadnej doznanej obelgi.słusznie dumnym".:harakterystyki zawartc. Ludwik Piotrou. Tak jak u Homera. A obuwie nosi za duze. Ponadto 99 Arystotele s. który sa.słuszniedumnego. takze jest przyznaniem się clo pTawkiejśsłabości.jak wspo. że pod tym względem tak wysokich kwalifikacji. Teofrast.nawiązką. Wzór .obec służby i ciyskrecję. Nie posiada w ogóle zdolności rozważania. kl.słusznie dumnego" musi dopoclobnie byc przymus śmierci. Musi powściągaćswoją wyniosłość 40 wobec niżej sytuowanych. czyjąśpamięć. do skarg ani do próśb. Do tej r. Prostak pozwala sobie nadto tańczyć na trzeźwo.pamiętają zaśo tych. III. znoszenie bowiem zniewagi spokojnie to rzecz niewolnicza.. Niezasłużona niesława go nie obchodzi.. U tego ostatniego lnocniej brzmi sprawa niezależnościi samowystarczalności. pana .icz. gdy się sobie samemu nie Zdradzanie. mnieliśmy ważny i na czas rł. Z wykształceniem i szlachectwem idzie w parze lł.. Teofrast ruchy nieumiarkowanel familiar_ wytykał prostakowi hałaś]iwośc. . przeł. ktorych dostwach.rn sobie wystarcza.| w Etyce Nikomachejskiej Arystoteles rlorzuca j"rr"ru uwagi uzupełniające w Polityce. bo to prostackie. czył przysługę.umny" musj sta. którym wyświadPamięta on _.wiać dzielnie czoła nie_ bezpieczeństwom. rrczeń Arystotelesa. zapomina zaśo tych. .iększe bogactwo. że mu na czymśbarcizo zależy.pru*rroś. bo jest w tym cośniewolniczego. 1283a.Słusznie d.ktorych przysługi doznaŁ. poctejrzliwośćvr stosunku do bliśkich.. Posiadac wo]i rzeczy piękne i nieużyteczne. bo raczej należałoby się tu spodziewać tej dyrektywy. nienośću. Pochodzący ze szlachetnego rodu są w wyższym otywatelami niż ludzie z gminu.. Za doznane odwzajemnia się z .niezbędnejestszlachetnepochodzónieipienią<lz. Skargi i prośbyświadczyłybyo tym. Łatwo nie podziwja i nie skłonny. jest do chwalenia ani do ganienia.słusznie dumnego" u ArysŁote]esa jest -. Naturalną jest rzeczą . który mógłby służyćuwypukleniu rysów człowieJra.niewolnikowi. Wrocław t953 ks.Upokarzający dla . Wyświadczając sam dobrodziejs|wa.om nabywa się i zachowuje dobra zewnętrzne.słusznie dumnego". Prawdomówność i otwartośćobowiązują. bo podziw ma w sobie W włainej niższości.. bo to znamiorra człowieka. przybierac natomiast taką postawę wobec ludzi na wysokich stanowiskach. od Mówimy o niespodziance.. znali. skreslil rru swoich Charakterach wizerrrnek prostaka.słusznie dumnego" przeciwstawia pańsliość plebejskości i prostactwu.zależy. czyjąś przypisuje :. Dia . o tych.i tu jest niespodzianka . Potityka.słusznie dumnegoJ' pTzez przeciwstawienie.. by ol. Zapominają oni . tylko że OdwaLej pi"e*agi nie szuka się jedynie w sukcesach bojowych. bo dzięki cnotrzeba l. Nie przystosowuje się on łatwo do innyclr. W wypadku rłralki .szlachetni o tych dobrodziejwedług niego Germanie. podziwia się czyjśtalent. Nie wolno mu okazywac swej siły słabszym.. wsiycizi się doznanych.órą rządzą się -.. Charakterystyka . gdy jakieśuznanie się jest . nadmierne interesowanie się cenami. nie szczędzić życia.warcie kochać i otwarcie nienawidz_iec. istocie. który się nie boi. bo to cechuje człowieka. drobiazgowe skąpstrvo..Słusznie dumny" jest szczodry i ma panski gest. i na czas pokoju. otwierać sam drzwi. i wolni.vi na czymś.. przy czym zachowuje on właściwyśrodekmiędzy plebejskim szafowaniem pieniędzmi a małostkowym do nich przywiązaniem. śpiewacw kąpieli . lącznie siłę fizyczną. lyceTza ga i gurt należą tu także wspólnie do niezbędnych zalet jednak ńo*u1ol"ugo i .vredług Tacyta -.

pra\^Io sł Hezjod... Ale człowiek praweln się już win. s.nieufności i ciągłej asekuracji. co go należycie przygotowuje do godnego użytkowania odpoczynku. ani uroda nie interesują Hezjbda. 1337b. Prawo nad Pychą góruje i zdolne ją zgnieśćostatecznie. albowiem . skóro zażądałd]a siebie czci boskiej. Popper.uvojna. Ponad[o kto zarabia. wierząc. prace Wrocław 1952.poniżało go to. wobec którego usiłował okazać swoją niezależność.s.wstyd towarzyszyć zwy7<ł biedzie.dalej od Platona w swej arystokratycznej posfawie.. by umieć ocenić :_1prp\ład Kunszt cudzy. Ten-dworzanin na dworze króIa Macedońskiego..i"-ol.. 90 31 Arystoteles miał według tegoż au. cytuję na podstawie przekładu wiktora steffena. Szlachetny winien się uczyć tego. powinni mieć własność ziemską w rękach . musieli się zadowolić nauczycielstwem i taka była pozycjtr Arystotelesa w stosunku do swego ucznia. lbidem. nie" 84.Uniżonośći podziw Arystotelesa c]Ia klas prózniaczych jak pisze PoppeT zdije się wyrazem interesującego poczucia niepewności. bo obce im poczucie prawa.ien rządzić. Ten ostatni przejął się najwidoczniej przesadnie . u którego szuka on pomocyt gdy mu się krzywda dzieje.a rolę uprawiać ń. Poclczas gdy. Zdobyrva się ją osobistym wysiłkiem.2B4. że był zawodowym sofistą.. canych w jego Pracach i dniach. wyraźnie nie darząc sympatią Arystotelesa.. rębnośćw stosunku do rysów wzoru osobowego Hezjoda. 4. Ani pochoclzenie. a źwłaszcza możność utraty statusu z powodu własnych naukowych zainteresowań. III.Zwiemy je rvyrobniczymi. Nie absorbuje go także uzyskanie pierwszeństwa i należnej mu za nie czci. t. Cnota nie jest z urodzeniem związana. ale musi mieć w pogardzie pracę tizyĆzną i wszelką pracę płatną i musi unikać piętna zawoclowości.. Aleksandra Macedońskiego..słusznie dumnym". to znaczy jako życie wytwornego próżnowania spędzanego w towarzystwie przyjaciół także dobrze sytuowanych 32. Albcwiem filozofowie I zTezygnowawszy po Platonie z władzy. a nie .Nawet z bratem wśród żartów przy świadku umawiać się warto". widzi życia wyobrażałsobie na wzór feur]aln.. że był synem lekarza. u Hezjoda iest stanowione przez Zeusa. bo obniżają one swonóaę ocldawania się zajęciom umysłowym i obniżają intelekt'' 3l. 42 KarI R. które pisał prawdopodobnie w niespełna pół wieku po Homerze. 33 lbidem. żadnej nauki nie należy Óopro*uirać do miitrzostwa.. . z bogactwem się łączy odwaga". jak gdyby syna nadwornego lekarza macedońskiego dworu niepotóiła sprawa jego własnej pozycji społecznej. Orierrtacja l-Tezjoda jest orient. II. Mamy tu już w pełni ukształtowany obraz członka klasy próżniaczej. K. że . Popper. to jest człowieka uprawiającego jakiśzawód i wreszcie Lo.. ks. wyd.wą ostrożności. The Open Society and Its Enemies. co cl]a niesprawiedliwych bywa pr zy czyną niegodziwości'i 3o.acją rolnika. .poczucie niźszości z wielu powodów. 1293b. ks. By uwypuklić rysy bohaterów Homera. Ryby oraz zwierzęta i ptaki pTzestwolza prujące Mogą się zjaclać wzajemnie. warto wskazać ich od. WII. Wszelkie prace płatne są niedopuszczalne. Muzykę nale_Ży uprawiac za młodu na tyle. lbidem.bohater FTomera stanowił pra\Mo siłą. staje się w pewnyrn stopniu niewolnikiem. ale później należy jej uprawianió zarzucić. że .na drodze do cnoty pot położyliniebia. Nie zaleca on dorabiania się majątku gwałtern ani grabieżą. lakim był Arystoteles.bogaci posiadają już t<>. i clnie. zale..co Hezjod qorąco popiera. Przygniatał go Platon. któremu sprzyja pokój. Jeqo postawa życiorva jest posta.Wygląda na to. .ri"y lub barbarzyńcy w sąsieclztwie mieszkalący''. Ci. .zważyć. Dorabianie się własną pracą to coś.r. szeclł -_ zdanięm Poppera . ktorzy ten wolny czas mają. IV. . które mogłyby być poczytane za zawodowe'' 3s. który miał wielki szacunlk oia bogactwa. w nim rasistę.. 32 London 1957. który może sobie pozwo}ić na odgrywanie roli męża stanu. Do uprawiania cnoty i rozwijania działalnościpolitycznej potrzeba wolnego czasu.ego gentlJmana a iaeał .tora -.

najwidoczniej dlatego.. bo taka lepiej pracrrje. jeszcze nie istniał.Watszawa 1952.ri". hardego zgina to nie jest opinia moznych tego świata. Był to .urodzenia niewolnego a Tozumu ślachetnego". Tadeusz Sinko uważałbajki Ezopa za książkę ludową..jego zcianiem _. a hańbą jest życ w bezczynno 6i'l jak głosi nasz autor *-w złotym wieku pracy nie znano i sprowadziłd ją clopiero na światPandora. ethos rycerski na tle bajek Ezopa.zdaniem Biernata -.Daj tym. pierwszym protestem uciśnionego ludu przeci\M moznym tego świata37.wydanyprzezBiblioteke Narodową w 196i r.r1. Fables. Choc ttpraca nikogo nie hańbi. . s7 s8 Esope..grubych łydek". 16.dobre s|osunki należy dbac przede wszystkim w stosunktl do sąsiada.Bo kto kobietonr zawierzył . sądzimy bowiem. przeł.że przytoczone u. Bezdomny parobek z kolei najbardziej narlaje się clo zatrudnienia. A z przodku lepak brzuchaty 36 wałanbajkiEzopa. pisane było czerwonym inkaustem.. któr" miało z niej wynikac.pisaniawszy. bo nie widzę w bajkaclfEzopa przeciwstawiania się moż.mąż .stereotypu odtworzonego przez homerowego TersyLesa i powtarza- negowśredniowiecznychfrancuskichtabliauxmiałonbyć: Szeroki. Wielkich nóg.zdro\Megor chłopskiego lozumu" przeciw . co szuka tylko rozkoszy. W pracowitym zyciu pomocą mężczyżnie ma być żona. Ma ona być przede wszystkim rządna i pracowita kwa]ifikacje. Nie ma on c-l . którymi kończą iię nu.rywki wystarczają. . sLkich tekstow jednym atramentem... iż dyrektywy Hezjoda bliższe są dyrektywom mieszczańskim niż sz]acheckim.Ó*rro osobisl-y status Ezopa jak i jego istnienie są niepewne. Żęby nie maczać ciągtepiÓr'awinnymkolorzekopiŚcizaczynaliod. że danie mu dachu nad głową od gospodarza go bardziej uzależnia.tłierz.zaś".przekładpolskiMarianaGoliasa... które trzeba przed ślubem starannie sprawdzic. Przypisywane Hezjodowi przekonanie 35. Literaturą grecka. którą się ona wśród sąsiaclów cieszyl pozwoli uniknąc małzeństwa z taką. t. tak mało bowiem wiążą się z treściątego.I. że Zeus pysznych poniża. Do pomocy nająć należy dziewczynę bezdzietną. gdy się żonę bierze z sąsiedztwa. które Hezjod cla. tak często są zupełną niespodzianką dla czytel_ nika. Taka to jest rola kobiet. ].za. Opinia bowiem.. że nie odpowiada mi ta charakterystyka. miąższego łystu 38.pierwszą uchwytną dla nas reakcją . Była ona -. Sinko. Nie miejsce tu na rozwazanie dyskusji dotyczących jego osoby oraz kwestii filologicznyclr.co zrobić najłatwiej. puklenia. bo ten najprędzej pomóc nam może w razie potrzeby.Samtekstbajki przópisywany bywał przez nich innym atramentem niż poucze.a. Bierna| z Lublina opisując wygiącl Ezopa szedł za sugestią Herodota. .. Sinko.n. Muszę ptzyznać. ładetn i oszczędnościąjest przez niego gorąco zalecana. Wybór żony nie . co dają. s.ył złodziejom nje ]ada". Zywot Ezopa Fryga. cz. które rodzi tekst przypisywanych mu bajek.. Przyczyttićsięclotegomialanieuwagakopistow. by potem dopiero wypełnic hurtem miejsca pozostawione na morał. s. Z tyłu liezmiernie garbaty. jak w stosunku do ludzi..Łystu" _ 45 T.rzy nieufnością:. dla należytego uwy. . Samowystarczalnośćgospodarcza zapewniona praca. Jako podstawę do naszych rozważań przyjmie35 o my tekst wydany przez Emila Chambry w roku 192736. zgiętego prostuje. brej opinii o ludziach i woli liczyć na siebie..Iepak" -- . Lileratura gtecka. pokornych wywyższa. który miał Ezopa za niewolnika. żeby przekontlc czytelnilra. Jeszcze wydaLniej niż w zestawieniu z Hezjodem rysuje si r. u zwłaszcza nie dostrzegam jakichś elementów buntu. 192. nizkiego wzrostu.1est bynajmniej kierowany jej urodą. a własną chciwoscią odpowiedz na chciwośc". Les Belles Lettrós. To ostatnie. Pomyłki w numeracji I prowadziły do niewłaściwychpołączeń. Biernat z Lublina. dlaczego morały.-. Za. Gcly opracowy_ T.uczoności" klas wyższych. Emile Chambry. . co je poprzedza. Chambry [łumaczy nam w swojej przeclmowie. że niezależnie od zmian w róznych rvydaniach ich wymowa pozostaje taka sam.Wedle charakterys[ycznegostereotypuczłowiekaniższegostanu. Zarówno stosunek do ludzi)jak stosunek do bogów rózni się całkowicie od postawy bohaterów FIomera. Myślę. zasada do ut des rządzi Hezjodem zarówno w stosunku do bor]órv.

T, Sinki, postaramy się rzucić światło sprawę przez dopuszczena nie samych'bajek do głosu. Wspomniany stosunek do możnych ujawnia się w wielu bajkach. Nie należy z możnymi współzawodniczyc ani się w stosunku do nich stawiać; giętki kark lepszy. Poddawanie się bywa korzystniejsze niz opieranie. Oliwkę, która opierała się wiatrowi, wiatr złamał.'Głógsię poddał i dobrze na tym wyszedł. Trzeba znac swoje miejsce. Wygórowane ambicje nie tylko nie przynoszą korzyści, ale narazają na śmieszność. Należy miejsca sobie wyznaczonego pilnowac. Krab, który wyszedł na ląd, został zjedzony przez zgłodlriałego ]isa, Nie trzeba było wycho dzić z wody, która krabowi była przeznaczona. Pewnego razu ogon węża zbuntował się przeciw głowie i zapragnął przewodniczyć. Źle na tym wyszedł. Ze słabszymi nie nalezy sobie psuć stosunków, bo nigdy nie wiadomo, kiedy taki może się przydać, Wszak mysz przegryzła powróz, którym myśliwiskrępowali lwa. Stan skromny zasługuje na pochwałę. Małe rybki mogą wyskoczyć przez oka sieci, a duże nie. Osioł, który zazdrości koniowi nie jest brany, tak jak koń, na wojnę. Krzak cierni nie może rywalizować wyglądem z sosną, ale nie ścinasię go siekierą. W razie wojny biedni, mało obciążeni mieniem, mogą ujśćcało i zachować wolność.Bogaci, pilnując swego stanu posiadania, wpadają w ręce wroga. Lepiej skromnie, ale bezpiecznie, Szczur polny je gorzej niż szczur domowy, ale żyje znacznie spokojniej. Stosunek do ludzi w ogóle roz\Mazany jest w Bajkach w kategorii strat i zyskow. Nie należy kłamać, bo nam nikt nie będzie wierzył, na czym źle wyjdziemy. Nie unośmysię gniewem, bo możemy na tym stracic, Ilustruje to bajka o człowieku, kŁóry, schwytawszy lisa, w gniewie przyczepił mu płonącą żagiew do ogona. Lis pognał poprzez zboże, które spłorlęło.Nie zadaw-ajmy się ze złymi, czytamy w jednej z bajek, bo możemy być wzięci jak by można się spodziewać za jednego z nich (a nie - bo mozemy zarazić się ich wpływem). W przyjaźni ceniona jest
46

Cytuję tę charakterystykę nie po to, by ustalic rodowód społeczny bajek Ezopa pTzez powołanie się na autorytet Biernata z Lublina, lecz jako ciekawostkę świadczącąo \Mspom,inanym już przeze mlrie w innych pracach uporczy]Mym wiązaniu niskiego pochodzenia z brzydotą. Jeżeli zaśchodzi o cytowaną opinię

1llzede ws4ystkim pomoct toteż nie należy sprzymierzac się z taltirri, którzy nam w ogóle pomóc nie mogą. Lew i delfin ząwarli sojusz przy jażni, który okazał się zupełrrie bezcelowy. Gdy w walcc z bykiem lew zawołał o pomocl delfin z wody wyjścnie pol rafił. Trzyrnajmy się z tymi, z którymi wiążą nas nasze interesy. (ldy gołębie dzikie robiły wymowki gołębiom oswojonym za to, że iclr nie ostrzegły przed zastawionymi na nie sidłami, gołębie <lswojone odpowiedziały, że w ich interesie w większym stopniu lt:ży przypodobać się swojemu panu niż przypodobac się krewllym. Solidarnośc w tym ethosie zaleca się wyłącznie ze względu rla jej elektywnośc.Wszyscy znamy opowiadanie o gałązkach, liLóre, gdy tworzą wiązkę, złamac się nie dają. Z lekl.ury bajek wyziera człowiek ostrożny, nie pozwalający sobie na ryzyko, nieufny, szukający przede wszystkim asekuracji, trie wojowniczy. Szczodrośc nie ma miejsca w jego ethosie, Praca .icst jego skarbem. Pracowitego stwolzenia nie przeznacza się wszak na ofiarę bogom. Człowiek ten nie dba o urodę, o zewnętrzrle ozdoby, o sławę, W wielu bajkach ktośiicytuje się z kimś, lito z nich lepszy, ale podczas gdy u Homera osobiste wyróznierrie było zalecane, tutaj się z tych aspiracji śmieją,Tak jak u Hezjoda, a inaczej niż u Homera, człowiek nie wymierza sobie sam sprawiedliwości, lecz liczy na bogów, których funkcje sętlziowskie w związku z tym mocniej się podkreśla. Parę słów jeszcze o lokalizacji społecznej wzoru osobowego, l<tóry z bajek wyziera. Z ich treściwydaje się, że wzór ten jest wzorem człowieka zajmującego pozycję pośrednią między możnymi z jednej i najbiedniejszyrni z drugiej strony. Poza zwierzęl.ami występuje w nich przede wszystkim światrzemieślniczy: tIrwale, młynarze, ogrodnicy, pasterze, folusznicy, rybacy. W jedlrej bajce mówi się o rriewolnikach, którym nie doradza się rozttlnażac... To, rzecz jasna, nie jest punkt widzenia kogoś, kto niewolników posiada.

Bajki Ezopa stanowią klasyczny przykład tego, co się nazywa nlola]e de la prudence albo prudentia] ethic. Ten wzorzec zajrnuje poprzez stulecia miejsce poczesne w nauczaniu. W Grecji llajki Ezopa to lektura szkolna. Forma literacka bajki dydaktycz47

nej staje się nierozłącznie związana z tą ideologią 39. La Fontaine ją z mistrzostwem odradza. Analogie z moralnościąmieszczańską wpływają na szczególne powodzenie Ezopa w wieku XVIII w Anglii. Tłpmaczy ezopowe bajki Locke, tłumaczy je także Mandeł,ille. Odrębnośc tego ethosu w stosunku do ethosu Homerowego nie wymaga chyba bardziej szczegołowych komentarzy.
39

II[. Wojownik spartańskf,

ficzny"

Patrz Klemens Szaniawski, Morał bajki tlydcktycznej,,,Przegląd Filozo1949, t. XLV, nr 3/4.

|aki ustrój parruje w jego ojczyźnie.,,Zastanawiając się [...] nad trstrojem państwa lakedajrnońskiego nie umiem rvłaściwiepowieclziec, przyjacielu, jak należałobygo nazwać. Bo i samorvładne państwo wydaje się przypominac władza eforów wykazuje przecież zdumiewająco wiele znamion samowładnych rządórv 1lrrd nielitórymi znów względami uchodzić ono moze za najbartlziej demokralyczne. Zupełną niedorzecznością byłoby też nie przyznać, że posiada cechy arystokratycznego ustroju" 1. Flistorycy nie objawiali kłopotórv związanych z zakwalifikoil.aniem ustroju spartańskiego. ,,państwo spartańskie miało chapisze K. Kumaniecki, dzielakter wybitnie arystokratyczny" 2

sl_wierdza, że trudno mu odpowiedzieć na postawione mu pytanie,

Megillos, reprezentujący Spartę w Prou,ach Platona,

-

1 Platon, Prawa, przeł, Maria Maykowska, lMarszawa 1960, s. 152. 9 Kazimierz Kumaniecki, Historią kultuty starożytnei Grecji i Rzymu, lVarszawa 1955, s. 74,
4

-

Ethos rycerski,..

49

ląc ustaloną w tej sprawie opinię. Na jego czele stali dwaj królowie, ale o tak ograniczonej władzy, że trudno było ustrój Sparty uznać za monarchiczny. \Maściwąwładzę mają eforowie ustanawiani, jak powiada Platon, ,,w sposób zbliżony do losowania" 3. karania wedle swojej woli i mają prawo do,,Mają oni możnbść , konywać kary natychmiast, a nawet mają prawo urzędników usunąć od urzędowania i zamknąć do więzienia i wytoczyć im proces gardłowy" a. Poza tym olgćinem władzy istniała jeszcze tzw. getuzja składająca się, jak wiadomo, z28 starców powyżej lat sześćdziesięciu i wreszcie jeszcze tzw. apella czyli zgromadzenie ludowe złożonez wszystkich Spartan powyżej lat trzydziestu. Ci ostatni jednakże nie mogli się wypowiadać ani zgłaszać wniosków. Wolno im było tylko zaznaczać swoją opinię przez głosowanie ,,tak" lub ,,nie". Zrożnicowanie tych instytucji miało służyc ograniczeniu zapędów władczych. Pochwalał to zróżnicowanie Platon, bo jak twierdził - ,,władza ma tendencję wydymać się i pienić". ,,Nie ma człowieka jego zdaniem który by był zdolny, gdy jest młody [...] i przed nikim nieodpowiedzialny, wvtrzymać brzemię najwyższej wladzy nad ludźmi tak, żeby nie dać najcięższej chorobie, głupocie opanować swoich myśli"s. Pełnoprawnymi obywateląmi byli tylko Spartanie. Obliczano ich w czasie wojen perskich na około 8000. Ta liczba topniała coraz bardziej z upływem czasu. Handlem i rzemiosłern trudnili się periojkowie pozbawieni praw politycznych, heloci zaś,składającv ' się z ]udności podbitej, uprawiali ziemię podzieloną między Spartan. Heloci pozbawieni byli wszelkich w ogóle praw. narażeni na bezkarne indywidualne zabójstwa i bezkarne pogromy. W Sparcie, ,,ci, którzy byli wolni, byli bezmiernie wolni, ci zaś, którzy byli w niewoli, byli w bezmiernej niewoli" pisał Montesquieu 6, dodając jeszcze gdzie indziej: ,,\M Sparcie niewolnicy nie mogli uzyskac żadnej sprawiedliwości za obrazę ani zniewagę. Tak wielki był bezmiar ich ńiedoli, że byli oni nie tylko
wl Wybór pism, przeł. Seweryn Hammer et al., wyd. II, Wrocław 1966, s. 399. 5 Platon, Prawa, s, 1l7. 0 Charles Louis Montesquieu, O duchu praw, t. I, przeł. Tadeusz Żeteński-Boy, Warszawa 1927, s.273,
50
3 Plalon, Prawc, s. 118. a Ksenofont, Ustrój spartański,

tlltlwolnikami jednego obywatela, ale ogółu; należeli do wszytillcich i do jednego" 7. ,,Sparta była to armia utrzymywana przez chłopów'' pisze lrlltże Montesquieu8. Jakoż wojowanie było jedynym zajęciem, klórego Spartanin mógł się imać. Ustawy bowiem wzbraniały im zajmować się handlem czy przemysłem. Mieli oni bronic kraju, zostawiając placę periojkom. Między sobą Spartanie mieli być l,ówni i stąd ich nazwa: homojoj. Rządzili oni Spartą z włócznią tt boku. Nawet w czasie- snu musieli ją mieć przy sobie. Różnym współczesnym neisuwało się zgodnie porOwnańie kraju do obozu warownego. Twierdzili oni,, że utrzymywanie stałego pogotowia wojennego miało swoje uzasadnienie, ponieważ Sparta miała licztlych wrogów zewnętrznych, a ponadto była stale zagrożona ptzeł lrclotów, którzy czekali tylko na okazję, by się buntować. Stallowiło np. taką okazję trzęsienie ziemi w rcka 464. Ponadto to zagrożenie miało być wyolbrzymiane zgodnie z prakiyką tyrallów, którzy mówią o niebezpieczeństwie tak wiele, żeby usprawiedliwić swój despotyzm. Prawa spartańskie nie pozwalały Spartanom się bogacić. Posiadanie złdta albo srebra było najsurowiej wzbronione, a rozporządzanie mieniem omotane tyloma przepisami, że, jak pisał Ksellofont: ,,Po cóż [...] starałby się ktośo majątek, którego posiatlanie przysparza więcej kłopotu niż używanie przyjemności"9. Służbawywiadowcza Spartan czyli ,,patrolowanie z ukry. r:ia" wykrywała grzechy obywateli, którzy przekraczali te prawa, lak jak tropiła wszelkie objawy buntu u helotów. Odkładając na póżniej rozważania jak dalece te postulaty były rcalizowane, chcemy tu skreślicsylwetę wzoTcowego Spartanina. Wprawdzie znana jest ona zróżnych popularyzacji, niemniej jednalr rvypacla ją tu jeszcze raz odtworzyć w głównych rysach. Podczas gdy dbałośco piękno. postaci charakteryzowało bohaterów homerowych, Spartanie mieli nie lroszczyć się ani o urorlę, ani o strój. Ich niedbale rosnące wł'osy i brody, ich brud, raziły Atefrczyków. Jedna szata była zalecana na wszystkie pory
? Ibidem, t. I, s. 368.
8 0

lbidem, t. II, s. 146. Ksenofont, Ustlój spaltańskj, s.39B,

5t

rokul a nogi miały się haltować przez nienoszenie obuwia. Chłosty sprawdzały wytrzymałoścna bol. ,,Lakonczycy t...] inółyil ptzez nadmierne trudy zamieniają sceptycznie Arystoteles młodych ludzi w zwierzęta, jak gdyby to była najlepsza clroga do wyrobienia męstwa" 10. lMiadomo, że chłopiec, który ostał się surowej selekcji dokonywanej bezpośrednio po urodzeniu, pozoslawał w rodzinie tylko do lat siedmiui Po upływie tego czasu wychowywał się poza nią, w grupach podporzadkowanych wcjdzowi. W stosunku clo tego wodza obowiązywało bezwzględne posłuszeństwo. Referując dyrektywy obowiązuje rv tej sprawie w Sparcie, Platon pisał: ,,Najważniejsze [...] jest to, żeby nikt nie pozostawał nigdy bez kierownictwa, mężczyzna czy kobieta, żeby się nie przyzwyczaił ani rł. poważnych sprawach, ani w zabawach działac po swojemu i na własną rękę. Każdy powinien i podczas w-ojny, i podczas pokoju rrtrieć oczy wciąż zwrócone na przełożonego" 11. W wypadku jego nieobecności każdy obyrł"atel, który był obecny, miał prav,Io nakazywać to, co dobre i liarcić za w-ykroczenia. Tym to dyreklywom plzeciwstarviał się Perykles w swojej słynnej mowie reprodukowanej przez Tukidydesa. ,,[r nas każda jednostka może z'najwiĘkszą swobodą przystosomówił wywac się-do najrozmaitszych form życia i s|ac się przez io samodzielnym człowiekiem". ,,Zawsze sami ocen,iarny wypadki, iak powiaclał w tejże mowie, [...] i staramy się rr.yrobic sobie trafny

Po takiej tresurze w pogłuszeństłvie miało ono nie tyllło być przestrzegane, ale miało ponadto być przedmiotem chiuby. ,,We jak pisał l(senofont rvpływszystkich innych państwach - pozorów jakoby się - włabali v-orvsi rrawet nie clrcą zachowywac dzy, lecz uważają, że to nie jest godne lvolnego człowieka, rł Sparcie nalomiast najzamożniejsi okazują władzy najwięcej pokornego uszanowania i szczycą się swoją uległością,a na we10 Arystote}es, Polityka, przeł, Ludwik Piotrowicz, ]Mrocław 1953, ks. VIII, rozdz, III. 11 Platon, Prawa, s. 540. 1e Tukidydes, Wojna Peloponeska, przeł. Kazimierz Kumaniecki, W'arszawa 1953, s. 10B,

Sąd"

12,

w cwał, nie stępa [...] ''. Jedno [...] z najpiękniejl;zl,cllr bodaj rł-śróclwaszych nalezycie ustanowionych praw lrl<'l."t,i P]aton zwracając się do przedstarvicieli Krety i Sparty l,,rl.1łtzuje rnłodym dociekać, co w \ĄIaszym pralrodawstrvie jest tvlasciltre, a co niewłaściwe,wszyscy lnuszą jednym głosem i płyll(l(]!]i}1 jak gdyby z jednycłr ust zgodnie głosic, że w waszych ;lltlirach \Ąrszys[ko jest dobre" la. Ciekarva to istotnie opinia rt, ttstach człórł.ieka, który rządy chciał powierzyć filozofom jako ltltlziotrr najmądrzejszym i ktory mówił, że pierwszym i naczelrlvtrr rt,śród dóbr boskich jest dar rozumu, Poclczas Edy Spartanin pie dbał o urodę, jego troską naczelna llr,ła dbałośco sprawnośćfizyczną. Miały się do niej przyczyniac tl<ll;rze clobrane pocl rł,zględem tęzyznv zrł,iązki małżeńskie i pozanlałzeńsliie, o ktorych kojarzeniu decvclowały względy eugerliczne. \\rvrabianiu zręczności i krzepy s}użyłycwiczenia gimnas|vczne. Frzygototłlaniem do trudów rtojennych były też polotl.atlia na zlvierzę|a, a także i na podejrzanych o nastroje bun-, ltlivnicze helotów. Przemyślnoścmozna }ryło rozwijac pTzez ,.l(]czną kraclziez, karaną tylko w wl,padku, gdy nieudana. Kullur"a fizyczna obowiązywała, jak wiadomo, takze i kobiety, które ;loł nagie, brałlz |6ft2g udział w zawodach. Nadmierna swobocla liobiet nie znajdorvała uznania Arystotelesa. ,,Prawodatł.ca bojak pisał \\,ienr który chciał zaprarł.ic całe państwo tlo port.sciąElirvości, przeprowadził to, jak się okazuje, w stosutrku clo rilęzczyzl], a o kobiety wcale się nie zatroszczył, gdyż prorvaclzą orre pocl l,ażdym r,vzględem ,swawolny l rozwiązŁy tryb zycia". ,,Likurg miał próbować kobiety okiełznac. Jedrtakże zaniechał lego, kiedly mu opór star,viły" 1s, jak o iym będzie dalej rnoObnazanie się Spartanek, które \\,a starał się usprawiedliwi/c wielbiciel Sparty Rousseau, nie laziło, jak rviadomo, Greków. Tabu nagościprzypisuje się rra ogól kulŁurom wschodu. Jednakże lłrarto tu przypomniec, że Oc11,st:usz zbudziw,szy się w ziemi Feakór,v i zobaczywszy Nauzykae r iej służebne._,,silnQ dłonią urwał gałąż}iściastą,by zakryc męski
7w(ll,]ie słuchają
l3 Ksenofont, LIstró j sparto,ński, s. 1j Flaton" Prawa, s.20-2t.
15

Arystote]es, Polityka, s. 60

- 61.

52

53

ts. E*il" Iłi* als.398. Surowośćwychowania w Sparcie nie wykluczała rozrywek plzerlfach między jednym a drugim wojowaniem. wymagała bowiem obszernego miej.. \Mzmacniając spartiłtów stanowiły one dodatkowy czynnik rozbijający rodzinę. r0 Ksenofont. kto ukarał.. Platon. szybkośćdecyzji. liieh obywateli. którym ciało jego było pokryte. gdy mogła płodzić najdzielniejszych. jeżeli tyłko miało przyczyniac się do mnożenia krzep.W Sparcie każdy wstydziłby się wziąc tchórza na towarzysza stołu.to były cechy. ro Bardziej szczegółowe dane u Ulricha von 1Ą'ilarnowitza-Moellendorffa. Ate jeżeli idzie o roclzimą twórczośćartystyczną.alki. Dyscyplina. gdy ugodziła w bliskich. w zapasach na partnera. sam był potem karany. rozdz. . albo za mało.. 54 55 . którą. 17 18 tJbieganie się o doskonałośćpod nadzorem państwa . Ale wedle maczą zamiarem oszukiwania zazdrosnego bóstwa miał on zaprzez Plutarcha Likurgowi opinii przypisywanej rłądzić. wytrzymałośćna ból. których można się spodziewać tam. erzyszłej rodzicielki nie wolno było trzymać rł" odosobnie. gdzie karze się już za to.w. poliĘka finansowa sparty służyłajej izolacji od reszty świata i zmierzała do uniemożliwienia obywatelom bogacenia się. nie wolno było spartiatom rrej wartościna zewnątrz.. tylko do ogóinej puli. w chórach tchórz spychany jest na najpodlejsze miej_ 16.niki rrie będzie pisywał Sparcie _ ig 1r jego mógł porł-ażyć się śpiewaćpieśni.ivięź łączącą nych przez niektórych uczestników.342. Stanisław Kołodziej. że jej dostarczanie do domu nie mogło ujśćuwadze domowników. zltlyczaj utrwalający styl życia obozowego. przeł. co miało wpływać na krzepkość potomka. 401--4a2. Staof uird Gesel|scha|t der Griechen und Rómer. 85.tviąc: . który by ją przywiózł 20. Były święw towania z okazji skłaclania ofiar. że dzielniejsi od niego wymierzają rrru chiostę. Donosy i rewizje pilnowały przestrzegania tego zakazu. to Muzy nie sprzyjały tak zorganizowanemu państwu.jak mówił clalej _ tylko święte pieśniofiaiowane bogom albo utwory dzielnych mężów. niu. Berlin . co uniemożliwiało podróże. obok wychowania poza domem i rv pełrri dozwolonego wiarolomstwa. Ważyła . Życie codzienne w Greeji. s. którzy w nich ganią lub sławią kogoś w sposób 17.34I ..ca i wo"u.uż wspominaliśmy. Te utrudnienia miały cześnie na celu podniecać doraźnie pożądanie. czyk. współzawodniczenia w biegach. Prawa. skromność. tJstrój spartański. w sztuce sparta popierała przerle wszystkim pieśnichóralne. nie pochodził ze sparty. uznany za właściwy" To ganienie czy chwalenie przenikało całą taktykę wychowawczą| która za pomocą kar i nagród kondycjonowała od dziecka swoich obywateli. .Chodziłoozapobieganiezbytjednotriemu oddawaniu się rozkoszom. skoro każdy iniał być .vił bojowe ]Ąryczyny ]acedemońskie i zagrzewał do u.że zgodnie z tym. lekceważenie sobie śmierci. Patrz Ksenofont. Tyrteusz. Z daleka przyjeżdżalimuzykanci. sie. a przede wszystkim męstwo . których oczekiwano od Spartanina. l}yły one raczej skromne i składałysię z pewnego minimum w posraci polewki z mięsa wieprzowego oraz z naddatkóly wnoszo_ . Jak posiadać złota ani l.". s. zaśgdy służebneproponowały mu obmycie z błota. s. wolno było opłakiwać tylko dni jedenaście.nie będę się mył przy wasr wstyd obnażać się rvo}:ec panien o pięknych warkoczach". t. lly byc najlepszym jak wiadomo między innymi Urabianiu obywatela służyły wspólne biesiady..rnu pr"y tym tak dużo. Sprzyjając ich stosowaniu w celach wychowawmyślę. gdy go widziano idącym do lcobietyczywracającyr'nodniej. z siedzenia nawet przed młodszymi musi wstawać się godzić na to. co przyczyclr Platon zastrzegał się . by mężczyzna się wstydził. popisywali się wesołliowie 16.lpanem dzieci włagnych i cudzych".a. odmówił usługi mó. jeżeli ukarał za dużo.która nie została zbadana i uzna_ na pTzez strażnikółv pra. wedle sprawozdania plutarcha. s. nie dla siebie. niezbędna w walce.pisze Kseltofont dalej _ prowadzi do świetnych wyników.srom swego ciała". że ktośnie dba o to. lJstrój spailańsłj. który słar.państwie iclealnym . . musi sce.Monetażelaznakursującawewnątrzkrajunierniałażad. Starsi mężowie rnogli korzystac w erotyce z pomocy wybranych przez się młoaycn. \Marszawa t962..et.Śpiewać się więc będzie . IX.Leipzig t9ż3. Na małżeństwo zezwalało się jej jednak dopiero rv okre. ubieranie oblubienicy iv stiOimęski i wymykanie się do żony po ciernku_niektórzy tłu. nie_ d'lranie o bogactwa.

a rządzenie rrie na podsl. Do tej charakterystyki w-ypacla dodac rys uznany potem za znamien_ 25 er lbidem... ciągnął dalej wrogom". One także w-ładały drogirni metalami. dochodzą do głosu w aluzjach. ale niektóre z nich są bar. że obyczaje i urządzenia . s. że Spartanie umieli lokowac pieniądze za granicą 26. Inne niż u Arystotelesa zarzuty przecilv Sparcie.. ale można było ją darować i pozostawiać w spadku. które się na nasz obraz składały.. że w plemionach wojolvniczych kobieta bylva . ż1 Platon. w które obfituje cytowana już przez nas mowa . bo dożywotnie .a by wybrani rriem . Ii. lny z podejrzliwą ciekarvością lv obywa. niektóre jakoby realizowane. rvania poprzez nich na rządy. George Orwell. inne tylko postulowane. do nich bowiem luvpada zaliczyć Ksenofonta. naslępnie nikomu nie będzie wolno udawac się za granicę. Dopuścmytera4 do głosu krytyków. ponieważ zakaz posiadania złota i srebra dotyczył tylko męż czyzn. . rozdz..ryaga dotyczyła megalomanii plemiennej powszechnie Sparcie przypisywanej. jakie mamy u siebie" 22. s.awie praw pisanych. W ich odtwaclo rzaniu drrpuściiiśmy głosu głównie wielbicieli Sparty.zczególnie spychana na margines..W ręku kobiet są . Arystoteies był także niezadowolony z instytucji eforólq i z ge.dla jest z Afrodytą. 556. . można by tiumaczyc lynr. trI. że własnośćziemska skupiła się rv rękach nielicznych obywateli. Jeżeli irizie zaśo hańbę wiązaną z posiadąniem złota czy srebra ptzez mężczyzn. ra Arystote]es.l. wicie: . ich równość była kwestionowana przez Arystoielesa. bo wiadomo skądinąd.ukradkiem omijają prawo i oddają się rozkoszom zmysłolvym".. lbidem. Il.W życiu prywatnym -zachowanie się naszych współ.Miasta naszel jak mowił _ rvedle sprawozdania lridydesa _ pozostawiamy otwarte dla lvszystkich: nie zdarza wydalali cudzoziemców i nie pozwalali komuśuczyc się. Orwella. 56 57 . pod żadnym pozorem wydalać się z kraju. II. zn Polltyło. Sprawa ta jest kontrowersyjna.\Mszystkie zwierzęta są równe. cz. chociażby dla potwierdzenia postulowanych rysow. są szczególnie skłonni do amorów. co Sparta. zamykać drzwi przed cudzoziemcarni.. Jeże]i idzie o jedynych spartańskich pełnoprawnych obywa. ciągte narażeni w niebezpiecznej walce. ostatnia u\.. Górard Walter. Równość Spartan stawała się rórvnością proklamowaną pr)ez zwierzęta zorganizowane w farmie opisywane j ptzez G. Animal Folm. ktorzy by . . Częs'io . która im przysługirvała. ks. prarvie dwie piąte znalazły się w rękach kobiet 2a. lotclz.po powrocie pouczali młodych. Ale szczerlólny niepokój Arystotelesa wzbuc]zał wpływ kobiet. Paris 1931. jego zdaruzji.co mogłoby się przydać naszym nie wgląda. co daje kobietom możnoścwpiy.eli. Wpłacać także będzie się obcą walutę.jak pieniąd7ęll * powiada król Agis vż dramawiesz . tj. uprawniony do tego będzie tylko ten. 93 tlziej równe od innych" 25. 201. ale jednak. która pozostała z podróżv. nie odnosirny się z niechęcią do sąsiada.. Sposób wybierania eforów nie grvarantował -dorastali do i była właścit. żę mężczyżni. . Prowo. London tr945. Rada starców także nie funkcjonowała jak się należy. niektórzy historycy tivierdzą.. kto nie skończył 40 1at nie będzie mógł nigdy. jeżeli się zajmuje . VI. To prawo llcgo. Głosiłaona miano. żebyśmy się u nas albo patrzec na coś.pieniędzy chce. do skarbu państwa otrzymując równowartośćlv wa]ucie rniejscowej 23. tylko na podstawie własnego uznania też przedstawiało porvażne niebezpieczeństwa.by selekcja władzy. ks.vą do' spełnienia" ?1. to musi udac się do matki". charaktespołeczeńsiwa zmilitalyzolvar ystyczny * jego zdaniem .największe cie SłołyackiegoAgezylauszl a o Agisie powiada mieszczanin . Les origines du communisme. przy czym. według Arystotelesa. równvch. plzy czym będzie mozna za granicę wysyłać tylko takich. Platona czy Plutarcha. że w jego idealnym państwie. na wzór Sparty.fu_ Peryklesa. Ares bowiem sprzymierzony ogólne. "ń/praw-dzie ziemi nie można było kupować ani sprzedawać.P}aton nie chciał w tym stopniu. co mu sprawia przyjemnośc [. teli.l. Wynikiem tych zarządzeń było to. Podaliśrny tutaj najważniejsze Tysy wzoru Spartanina.] i nie rzucamy w jego stronę pogardliwych spojrzeń". ktore domagałoby się spralvdzenia. o tztło.iak sądził spra\Mo\Manie władzy zmniejszało odporviedzialność. kto ma tam jakąśmisję urzędor. projektował.nikt.tym. innych państwach gorsze są od tych.

były słowa: . pogląd popierający sr.. Słołvo .. że nikt nie chce tych praw naśladować..ii. nie obmyśla całościze względu na część. konformizm obyczajorvy.idualistami.Dy'' i . Iazem ćł-iczyć. rviele oznak wyróżnienia i szacunku. którą można traktować jako pochodną w stosunku do wzmiankowanych tendencji izolacyjnych. Montesquieu. Spartanie . zaśostatnimi jego słowami gdy umierał na zalazę i ludzie zgromadzeni przy jego łożuprzypominali sobie wszystkie jego zasługi. a nie człowiek dla p. A warto przy tej okazji przypomnieć słowa Tomasza Manna: . 407.rującego sobie drogę w demokracji. W innym znaczeniu indyu. The Open Society and lts Enemies. 306. Platon uzasadniał to podporządkowanie powołując się na to. I. a podkreślany przez Montesquieu. podczas r. Marian Plezia..r równocześnie tak bardzo jest potrzebne dla charakteryzowania r. Jest to upolitycznienie heroicznej aretó. którą Popper nazywa moralnością kolektywistyczną.brali się . Warszawa 1964..e prawdziwy artysta opraco"\Ą. przeł. O duchu pruw. s. Ateńczycy mianowicie . kryterium moralności. London 1957. a Interes państwa staje się. ny dla ustrojów totalitarnych. Mann. To był głos humanitaryzrnu rvedług Poppera l(. s. Stąd niedaleka już droga do uznania za indyv. s..zał rosnący dla nich brak posłuchu.] Charakter Spartan był surowy. Paideia. że państwo jest dla człowieka. t. Spartiaci nie byJi inclyu. nikt śmie ani naruszyć jego praw.M. ze posiadają złoto. Iazem odpoczywać. Ksenofont należałdo wielbicieii praw obowiązujących w Sparcie i ubolewał nad tym. ale także każdy człowiek uważający się za po97 C.łrobodną ekspansję jednostki. Popper. clrcieli rv życiu obozowym robic l. przel. Wbrerv Popperowi W.lodności. s.mównicy jak w teatrze [.nie życie mu szkodzić. I. przywdziewać zaśszatę żałobnąmógł nie tylko ten. Tak samo niewiele iłrydobyło się z Ateńczyka nudząc 11lzywdzonego.u miejsca gdziekolwiek się pokaże" u. z podkreśleniern różnicy między . Eseje.oni''. Wrocław 1967. swoje godziny :iilu czy jedzenia.tly indywidualista cierp! w koszarach. patrzą na niego z szacunkiem i ustępują m..uje każdą częścswego dzieła ze lvzględu na całość..stawiający się podporządkowaniu interesów jednostki interesom gromady. N4owi się tu o indywidualizmie kor.go.O. lecz raczej jako pogląd przecirł. Jaegel.. Charakteryzując ten styl K. I. głęboko tlgruntowanego w naturze ludzkiej. zwycięskiego lt"ojownika a . s0 Patrz Aleksander Krawczuli. z.ości. 1B2..główny zarys spartańskiego stylu życia.idualistę człowielia krnąbrneQc. Ustrój spartańskj. 8r 'Werner s.Humor zawsze był najbardziej przedsiębiorczym i najzuchwalszym zdobywcą w dziedzinie wiedzy o człowieku''. by ten urząd nigdy się nie skończył'' 28..Zapomnieliście o najważniejszym [.. Warszawa 19tj2.ać się u. tak jak się je postulowało i tak jak się je realizowało. 98 Ksenofont. wedle dostępnych nam źródeł. 434. Darvniej woleli siedzieć w domu. opierający się etatyzmowi r.l<:ologii rycerskich. co ze Spartanina probując go zabawić" 27. .Vreszcie indywidualizm bywa rozumiany nie jako cecha osobor.] Nikt z Ateńczyków nie przywdział szaty żałobnejz mojej winy [. L. Jaeger widzi w niej rrcieleśnieniepiękrrego polityczno-wojskoltego ideału. samorvystarczalnośćw handlu. w ich zamierzenlu.]):em.darvniej bali się. ź9 Karl R.. suchy. Teraz starają się o to.ej ogólną czcią. partykularyzm versus uniwersalizm.oli gromady.. poważny. 5B 59 . że musimy chwilę uwagi mu poświęcić. cierpi we wspólnych sy1lir:Iniach. T.według niego na do ]Mszystkiego na ttesoło: żart był irn do smaku zarówno . niż być namiestnikami w miastach zdobytych. Bronił ich w cytowanej mowie Perykles. t. Jan Błoński et al. w świetletego poglądu. Jednocześnie stwierd. wszystko. kto ma sobie tylko rvłaś6illrysposób bycia.. W.indywidualizm" lrystępuje w tak różnych znaczeniach.]" s0.iństwa.. a obecnie nieraz się chełpią jego posiadaniem. Perykles i Aspazja. s. Mamy oto. ]21. \V jednej ze swoich odmian inciywidualizm przeciwstawia się :. Popper wymienia jako Iysy naczelne: tendencję do zachowania bez zmian ustroju i obowiązujących w nim plemiennych tabu. zt. nagradzan. który sanr sobie stanowi pra\Mo I nie chce podporządkou. a rvreszcie anty-humanitaryzm z Wk]uczeniem wszelkich ideologii egalitarnych. kto stracił kogośbliskiego. wTd. III.]. \. plemienną i totalitarną.Młodzi i starzy czczą przynosi mu go [tj.. 342. przekonaniu.idualizmowi przeciwstawia . t. demokratycznych i indyrvidualistycznych 29.os. jeżeli się przyjmie. Achilles gotów był rrirrazić łvojska stojące poci Troją z porvodu osobistej obrazy. Tazem jadać.. by nie rvidziano. milczący. zapędy do dominacji nad sąsiadami. . Kiedy się już zestarzeje...

że byli jej wielbicielami cynicy i częściov. że do Sparty ciążyli arysto. Montesquieu. który nie przellralyczny" 1lrowadzał ana]iz w kategoriach socjoiogicznych. w Sparcie ksenofobia. 134. t. że porównujemy tu ethos zobrazowany w dziele ]iterackim z ethosem. cz. s. pogardzającej wszelkim zajęciem poza wojowaniem.rycerski" w odniesieniu do Sparty dlatego.i3. przekazanym nam wprawdzie w postaci idealizującej. jak Pindar czy Teognis. .. brak potrzeby niezależności. WaItcr wspomina o bractwie. że Sparta wzorołvała się na Kre- Kreteńczyk cie. Dorowie kulturę lrreteńską już zastali i ją przejęli.licznych podróżach (Odyst:usz). najeżdżcy.l. W. w którym wielcy ludzie na szczl-cie rozwinęli styl zycia uznany przez obyrvate]i za słuszny i potlzirvu godny ał. Jednych brał C. G. Sparcie mała kultura estel. archaicznośc i prymitylvizm. że dziela Homera zostały przysrvojone pTzez potomnoścgrecką w sposób czyniący z niclr coświęcej niż trvór książkowy.. skoro to było możliwe s7.istniejącym. L.yczna i szluka podporządkolvana interesom władzy. 37 Patrz F. różnice między w-zorem wojownika u Flomera i w Sparcie są istotne. London Ibidern. Myślę. przypisywał te lóżnice przede wszystkim. U Homera wspomniana wraż. Musiały zachodzić w ich poglądach jakieś analogie. Różne są ltipotezy dotyczące tych różnic. rozdz. rvspólnym akcentowaniu odwagi jako cnoty dla rvojownika naczelnej. Sinko można porównać jedynie z tą. W tytule naszeEo rozdziałll zawahaliśmy się jednak z uzycienr tego słowa .. rtlla s2 Jeżeli przez ethos rycerski rozumieć ethos klasy rządzącej.vego świaclectrvaa także i dlatego.rycerski" jest mocno skojarzone z zupełnie obcą Sparcie treścią.Jakoż Grecja starozytna zostawiła rram dlva tóżne wzory rządzącego wojow-nika. Iiteratura grecka.diametralnej odmiennościstruktury tluchowej" wchodzących tu w grę szczepów.że to porównanie jest uprawnione..rząd arystopisał Montesquieu 35.Macec]oński" 33. małe znaczenie walorów intelektualriych i zapobieganie przenikaniu obcej mądrościw szeregi Sparlan. które miało w rozwoju kultury kreteńsliiej odegrać znaczną rolę 36. t.Lektura Homera szkoły greckiej tak charakterystyczna. 1931. polowaniu i ucztowaniu. że obraz Sparty był już u rv-spólczesnyclr rzadko bezstronny. $. szukając w niej oparcia przeciw demokracji ateńskiej. jaką w Europie chrześci_iańskiej miała Bib]ia" x9. ze słowo . ale niemniej realnle clsobistego doświadczenia nabytego v. Hetoic Poetry. Cytowany już historyk. Podobne anegdoty kładzie się w usta raz cynikom.alory harmonijnego pożycia rodziny.raci ateńscy. W dalszym biegu dziejów różni nawiązyrvali do różnych spariańskich walorów poddając je znacznej iclealizacji. podczas gdy Arystoteles zgłaszał naliśmy lćżne uwagi krytyczne. 35 86 Tadeusz Sinko. Paris 1933i t. G. t. wspólnej wolności od troski ekonomicznej.zyła tam rząd ludowyi żyzność . W l]jądzie i Odysei mamy do czynienia ze społeczeńznawca eposu heroicznego slwem. Ollier. liwoścna piękno ludzkich postaci. ale podobały się cnoty męskie. jak Platon i Plutarch byii jej lvielbicielami. I.. 1II.t y do stwierdzenia. rv Sparcie jej daleko idące rozbicie.Jałowośćgruntu w Attyce stwogruntu w Sparcie I. O duchy praw.Rolę lliady i Odysei w kulturze greckiej pisze T. to ethos Spartan wolno nam nazwać rycerskim na rowni z ethosem zobrazow-anym u Homera. I. 1952. La conlmunautó des Ctćlois. . Przy podobnej pozycji w strukturze społeczeństwa. Rozmówcy Ateńczyka w Prawąch Platona i przedstawiciel Sparty są łye wszystkim zgoclni. wspólnej pogardzie dla wszystkich zajęc innyclr niż wojowanie. Iliadę umiał na pisze pamięc Aleksander.ł. Wiadomo. 400. Militaryzm Sparty tym ostatnim się nie poclohał. Wiadottto. spędzającej czas wolny na sporcie.posłuszeństrł-o. jak czytamy u tegoz autora była clia . w Sparcie stadność. Le mirage spartiate. jak wspomiZarówno Ksenofonl". skolo specjaliści uważają za moż]iwe rekonstruort ac świathomerycki na podstawie homeror. I. II: Paris 19.U Homera podkreślana wielokrotnie ro]a rozumu. s.o stoicy... Jaeger. Krakóv. I.Wiadomo. że starożytni oznaczali początek nauki szkolllej pTzez początek lliady. U Homera ceniono r. Sparta to wszak Dorowie. Walter. kiedy indziej Spartanom. 34 Cecil Maudice Bowra. rvolrrej od troski ekonomicznej. ale zarórłrno jego udział jak udział innych lypływów jest dziśniemożlir. 60 61 . patrz Tozdz. Ktośmoże nam rv tym punkcie zarzucić. U Homera indywidualizm we wszystkich lvymienionych wyżej znaczeniach tego słowa. pt^ Le vrai visage communisme crćtois.

o umyśle. cuskiego Oświecenia zwracali się często do spartańskiego wuorca. w które j by żyłtylko . toryską w roli tytułowej. W 272 roku.t. a0 rzewski s. z. że Sparta miała swoje dobre chwile do połowy wieku VI. które nam zostawił Plutarch o Sparcie wyzyskał Słowacki w swoim dramacie Agezylausz.. . który obawiał się zarówno zdrady helotów. Serce moje któż otrzyma? W Polsce patriotyzm wzniecony utratą niepodległościdyktuje Kniaźninowi w roku 1786 operę pod tytułem Matka Spartanka.. wiskach wraca jeszcze raz do tego tematu stawiając'Spartę za wzór. golszący dla każdego innego ' Zginął Etpenor. którzy polegli w walce. resującą nas sprawę wzoTu osobowego spartańskiego wojownika. Toteż męstwo Spartan osiągnęło niedoścignione vfyżyny. 190. Mało czytelny dramat Słowackiego nabiera życia w ciekawej interpretacji K. mniej na ogół krytycznie niż to czyniŁ Montesquieu.165. zaśpełne radościdziękowały bogom za synów. A mnie kocha tak jak Spartę. Ci biorą górę. przeł. gdy odległości Pyrrus oblega Spartę. która ma Erotykę na usługach ojczyzny może z kolei zil. Helwecjusz usprawiedliwiał najak powiadał karania kradzieży wet dziwaczny . W związku z powstałymi w wieku XX ustrojami totalitarnymi.zwyczaj jedynie za niezręczność. t. brat jego. 310 .dla samego siebie". miraż Sparty przestał wabić ludzi należących w tych ustrojach nie do rządzących. Niech i ten zginiel Zastąpi go tlzeci. bohaterów bowiem kobiety darzyły uczuciem. a Agis ginie.. Zapomina się już nawet o tym. inni podziwiali surowośćobyczaju. ljst o widowiskąch. jak ambicji Persów 38. Ideolodzy fran. ucztach . zemścićsię wnet leci. Jedna z matek Spartanek dowiadując się o śmierci syna w walce z Tebami mówi: 38 szawa s0 Claude Adrien Helvótius. 62 63 . s. War'Warszaw. którzy są zainteresowani w utrzymaniu rażących nierówności.. Cnotliwe Spartanki w żaHelwecjusza .Wyzyskując erotykę sza Likurg uczynił z niej potężną siłę w prawodawstwie. lecz do rządzonych. Jean Jacques Rousseau. . że ma za sobą tak chwalebne karty. I. ale zagadnienia w tym dramacie poTuszane wykraczają juz poza inte. Zwyczaj ten utrzymywał odwagę i czu-inośći był pożyteczny dla narodu. W prawodawstwie Likurga wszystko współdziałało zdaniem Heiwecjuw przemienianiu ludzi w bohaterów. Maciej Sta. tJwagi o rzqdzie polskim. 1959. Który w sobie zdrady nie ma. jak Termopile i sięga się pamięcią przede wszystkim do epoki. w za.1 1966. we nie zostawił mu ani w bawach. odtworzoną w tymże roku przez teatr w Puławach z lzabellą Czar. W Liścieo wido.przyjmorvały synów swoich. Na pytanie. lanlca.owany u Słowackiego. t21. gdy odcięła się od świata żelazną kurtyną pozwalając wzrastającej korupcji na ciągłe zwiększanie między wzorem a jego realizacją. 493. Wyki. litórych analogia w stosunku do Sparty jest oczywista. czy zechciałby także zalecić tańce półnagich Rousseau odpowiada. zaśtchórz był przez nie odzdaniem trącany i wyśmiany.kult męstwa. ludu 39.Ta tresura zrobiła z nich istoty nadludzkie". że w Sparcile chroniła je uczciSpartanek wośćpubliczna. że niewinny wydawał się Spartanom ten widok. Kazimierz Wyka. Egalitarne tendencje znajdujące sobie wyraz w reformach króla Agisa natrafiają na sprzeciw tych. przeł. dyscyplinę i wyrzeczenie się swojego . narzucił Spartaninowi żelazne zdaniem Rousseau Likurg jarzmo.wszystkim: w prawach. Drumat o kontlrewolucji (Agezylausz Słowackiego|. który niedawno wydobył ten dramat z cienia. Jest ona ściśle mi prawodawstwa i ekonomiki w Sparcie.Pamiętnik Literacki". s. którzy wyszli cało łobie i milczeniu z bitwy pod Leuktrami. Kazimierz Wyka ło. w miłości. 112 .ustrować Sparbyć nagrodą wojownikowi: oto temu jest otwarte. r. Wiadomości. . Surowe obyczaje sprawiały.jd" dla wspólnego dobra. XLI.Ukazywał mu ojczyznę . Przebieg tej kontrrewolucji jest ciekawie zaryzwiązana z osobliwościa. nie ma już jakoby śladusurowościobyczajow. nazy\Ma go dramatem ]iontrrewolucji. Żal mi gol Co mówię? Niech zginąłl Jeszcze są mi dwaj synowie Merop. s. Jadwiga Cierniak. chwili wytchnienia. w domu.g11.

rycerskl. wypędziwszy ponadto lra[u i świadomość nauczycieli filozofii i zesławszy na wygnanie wszelką szlachetną umiejętność. zaśdzieła ich palono. wał Ocean. Zanim. t. jako ludem. Podstarvą ich gospodarki jest uprawa zboża i hodowla 'r"rzód. De ira. Odpowiada im llardziej wymiana towarów. co chwalebne czy rad na to. eiby nigdzie nic uczciwego na drodze nie napotkac. snując dalej wątek ethosu rycerskiego. Warszawa S. do którego dopuszczani są tylko c:i. . Resztę opły.skrajną wolność. się nie ubiegają. przywykli do zimna i głodu 3. I.ptzez wzajemną trwogę albo góry". przejdziemy do wzorów rycerstwa średniorviecznego zatrzymamy się jeszcze chwilę nad Germanami. O cenne l<ruszce.Rozważając ethos rycerski eposu homerowego. wzorco\Mych nasz historyk przywiązywał szczególną wagę.na wszelkie inne zaśród walki się rodzą iqcia ł.aludzi rozporządzajążaliśmy--. wolnośćserodzaju ludzkiego. w którym --. s. XI. że adekwatnośćjego charakterystyki bywała poddawana w wątpliwość. Jakoż do odtwarzania postaci r Tacyt. lecz także i dlatego. Patrz wstęp l 2 lbidem. 1957. Wszystkie publiczne sprawy załatwia zgromadzenie. co naganne (exempla recti aut solacia mali)1. co mają broń.nie tylko dlatego. 3.. co miało służyćjako exerłpla recti icgo rodakom. lecz byli jakoby autochtonamil któżby bowiem rvędrolvał do kraju o tak niewdzięcznym pejzażu i klimacie? W charakterystyce ich życia Tacyt uwydatnia szczególnie surowośćobyczajów i tężyznę. szukając w dziejach przykładów tego.ethos lokujących sanrych siebie u szczycych władzą i bogactłvem. a jak dawne pokolenie widziało. obojętni.. Daliśmy zaiste wielki dowód cierpliwości. że pisarze upamiętniający zasługi ludzi wybitnych bywali przedmiojak pisał tern represji. którzy postwierdza Seneka i do walki skłonnych i-w niej żyją.. Dzieła. że miał w swojej historiografii cele moralizatorskie. według zebranych z różnych źródeŁ informacji Gerniania Tacyta rozciągała się na obszarze ograniczonym przez Ren -i siqgającym na wschodzie po Sarmatórv oddzielonych i Drirraj od Germanów .. kiedy szpiegowaniem odebrano nam nawet wymianę słów i myśli. przeciw któremu się niczym nie zabezpieczają. Hammera. roz\ł. 3 Seneka.. że Tacyt nie znał prawdopodobnie Germanii z autopsji. Ten rys podkreślau Germanów także i Seneka przypisując im odpornośćna surowy klimat.jak to było wspomniane . 64 l . co cunkiem.tam my widzieliśmy skrajną niewolę. Samą też pamięć wTaz z głosem bylibyśmy utracili. ludzi tu hierarchii społecznej z tytgłu zaszczytnego pochodzenia i realizujących w swoim mniemaniu pewne cnoty niedosŁępne niższyrn stanom. Na pierwszych stronicach Żywota Juliusza Agrykoli ubolewał. przy czym upoważnienie do noszenia broni musi llyć udzielofle przez gminę. lValczą za pomocą włóczni i tarczy.Tarczę porzucić II t. gdyby tak samo w naszej mocy było zapomniec jak milczeć" 2.IV.ci. Germanowie nie stanowili ludności napływowej. Trudno o ludzi barciziej zapalczywych jak oni. a kapitałem obracać i wypożyczać na lichwę jest praktyką u nich nieznaną. . II. Germanowie . Wiadomo.jeżeli ufać nosili broń cieszyli się także szczególnym szaTacytowi . ks.Elhos 65 . jak srebro czy złoto. przeł. Seweryn Hammer. lbidem.Snadź sądzono że tym ogniem wytępi się głos narodu rzymskiego. 294.

Wycowspółzawodniczą fanie się z walki i przeżycie go okrywa niesławą. bo chciwośćna pienią dz (pecuniae cupiditas) jest źród_ łem kłótni. clrarakteryzowany jest przez Cezara jako człowiek grubiański. Po roku ten Germanoryie nie posiaclają rł-łasności jakiśteren dla uprawy. Łatwiej bowiem wyróżnic się w walce. g Ibidem. Nie leży w ich usposobieniu uprawiać ziemię i długo czekać na doroczne zbiory. popędliwy. nie ma żadnego przebaczenia" 9. prywatnej. Niewolników w ten sposób zdobytyclr pozbywają się jednak chętnie. szczególnlm jednak porvodzeniem cieszy się gra w kości. gdy zaczynają coraz częściejprzekraczać Ren. stanowi to bowiem o jego prestiżu. że obowiązuje ich pewien wymiar zboża. kapryśnyi okrutny.honoru. 272.uchodzi za największą hańbę. Pijatyka. II. XXMII. Tadeusz Żeleński. Juliusz cezar. aczkolwiek spadzadolyalają liobiercami mogą być tylko dzieci własne. O duchu praw. -Boy. Kto przegra. 273. nagą w oczach krewnych z domu wyrzuca i przez całą wieśwśród chłosty pędzi. XXI. Cezar traktuje z góry Germanów jako plemię dzikie i agresywne.Lenistwern npwydaje się im w pocie czoła tego się dorabiac. który. 275. wet i gnrlśnością . wyszedłszy cało z wojny. Żony . Drużyna walczy przede wszystkim dla rrodza. Jeżeli długo trwa pokój. przeł. upołvażniony do tego przez Rzymian. prestiz bowiem rośniewTaz z liczbą krewnych.i w różnych stronach. Ich wódz.Ludy germańskie . . Ich wiarosię składając się zwykle jedną . Należy go ochraniać i . Obecnośckobiet też miała podtrzymyrvać tendencję do ryrvalizacji i popisu. W rodzinie siostrzeńcy odgrywają ważną rolę. sobą slykały. wstydu nikomu nie przynosi.nawet własne bohaterskie czyny na karb jego sławy policzyć" 7. 268.Winnej ucina mąż włosy. w miej. Wódz nie może pozwolić na przewyższenie choć jej członkowie także między sobą go w męstwie. cey odzieży. s. żeby siadania. Tańce pośród włóczni stanowią jedną z bardziej popularnych rozrywek. grają o własną wolnośc i życie. Warszawa 1927. by ich domy się ze nołl. Kradzieże w stosunku do obcych nie mają w sobie nic degradującego (nullam habent in|amiam). Podczas gdy Spartan cechowała stadrrość. która frymarczyła swoim wstydem. które sobie z takich czy innych wzglęclów upodobali. tak mu bowiem nakazuje po. . Tak więc najnas wrażliwe na punkt od dalsi krewni brali udział w zniewagach i wszystkie ich ustawy opierają się na tym". s. miał za zadanie śledzić. Ń: Dzieła. ks. w swoich komentarzach zebranych w De BeIIo Gallico. Liczby dzieci nie wolno ograniczać ani już urodzonych zabijać. opisie. Niewolnicy w ogóle podlegli są u nich tylko w tynr sensie. I.. Do zderzenia się z nimi dochodzi. t.. grupuje się drużyna.Gdy w niej wyczerpią wszystkie swoje zasoby.a podarunki.wojowaniem a druco można krwią zdobyć" 8. Żrodłem wiadomości o Germanach jest .. Do zawziętości w walce zagrzewa ich obecnośćżon i dzieci. Życie schodzi Germanom na wojowaniu i polowaniu w atmo_ się sferze współzawodnictwa. Germania. s. Gdy ścierały ze sobą dwa zastępy. Między wodzami panuje rywalizacja: każdy chce mieć drużynę najliczniejszą i najmęż4iejszą. 8 lbidem. . Dookoła wodza. czucie honoru tak jak oni je rozumieją.ie . bydła 6 Charles Louis Montesquieu. a tak zhańbionemu nie godzi się brac udziału rv ofiarach ani przychodzić na zebranial toteż wielu.były .zdobywa łomstwo karane jest przez mężów bardzo surowo. jeżeli tylko upra.nie różnili się stanem powę ich egzystencji. oddaje się w niewolę. bo ta zdobycz nie przynosi zaszczytll. o Tacyt. musi iścgdzie indziej. kiórych los w razie przegranej jest okrutny. by się kto closLał nie przywiązał. t. s. uznanego za takiego na podstawie męstwa. powrozem kładzie kres swojej niesłapisał Montesquieu 6 nie mniej wie" 5. Albowiem dla takiej.jak wiadomo oprócz Tacyta. Dba się o to. z lbidem.kto specjalnie \Myznaczony obserwator jak sobie poczynał. trwająca czasem dzień i noc. rozdz. który wyprzedza o lat kilkadziesiąt dzieło Tacyta. 66 67 .. Mieszkali odzielnie scu. Między jednym gim spędzają czas na próżnowaniu. nawet więcej. przy czym tylko dzięki uzyskanym w niej łupom można drużynę utrzymać i należytą hojnośćjej okazać. Życie erotyczne Germanów zaczyna się późno i jest surowe.Germajak twierdzi Tacyt nie znosili. zaczął mienic się królem. nie zniewieściałi nie zaniedbał wojowania na zajęć stanowiących podstarzecz uprawy roli i hodowli ftzód . szlachecka młodzież idzie wojny szukać.

ani do Juliuszą ('czara.iecznym. Det Mythus des 20 Jahrhunderts. ale marzyli o sławiel o pano.anolyiło kiedykolwiek centrum ludzkiego istnienia.lv-orzeniu. Ci mają jal<oby krew ńordycką. lllieniu Hitlera i Rosenberga wyróżniani byli na podstawie innych rysórv. Choć po tej kontroli będzie się róznił oci wia się je poza granicami swego kraju. archeologicznych. Rosenberg. było wrogienr. które dawali chętnie. Wprawdzie stan rycerski zaczął w wieku XV tracić srvclje znaczenie. N{ijnchen lbiclem. Rosenberg 12. ich zdalliclnt. ani otrzymanymi się nie zobowiązując. Constans.dziale następnym. Tak lra przykład ludzie. 11 Tadeusz Manteuffel. Mówiąc o Germanach ideolodzy Korzystam tutaj z wydanego przez Les Belles Lettres tekstu po łacinie przekładzie francuskim. którzy wyznają odpowiednią ideolog. Im dłużejmężczyzna powstrzymuje siq od erotyki. Paris 1959. A.ię. 12 lvzór osoborvy hitlerowca. naraża się na infamię 10. obowiązująca gościnność zakończona upominkami. W gruncie Tzeczy to byli Germanowie 13. niezaleznie od stosunku tego obrazu do rzeczywistości. Germanowie. Manteuffel11 Obraz Germanów .wielkoduszność. wskazy]Mał na Wikingów jako sr. ani darowanych nie licząc. a mianolyicie rv mieszczańsLwie. Nie pobłażająsobie r. 111.Jeżeli w ogóle pojęcie godności sl. Nie przytaczam tutaj tych rysów. miłosierdzie i ascezę. zaśten. które wymienione były przez Tacyta.. należą do rasy panów. dokonanyrn plzez L. Tak terly Gcrinanotvie u Tacyta czy Juliusza Cezara i Germanowie w rozu. a potem chrześcijaństlva.r. Eroica. Pozwoliliśmy sobie odtworzyć w streszczeniu obraz Germanów zarysowany przez Tacyta. ci byli tylko rzekomymi Francuzarlli. iw 10 s. z którego wzorem będziemy mieli do czynienia w Toz- życia. jakie opisał wspomniany już Veblen. llranowie to nie Gcrmanami nazywa on tych. pozwoliliśmy sobie oba w streszczeniu przytoczyć. naczelny ideolog hitleryzmu. 31.v-oich antenatów. 13 6B 69 . zarysorvując sprawozdania Tacyta czy Cezara. jakie widzieliśmy u Feaków w Odysei i takie. to w nolpisze A.niczym toteż hairbą jest dla niclr posługiwanie się siodłem stanowiącyni przejaw wygodnictwa. tak jak to czynią w ogóle wojownicy. Gdziekolwiek się zjawiali. Średniowiecze powszechne.en' średnior.. s. prestiz uwarurrkowany ilościąludzi zależnyeh. in. Z Wikingami kojarzy się wolllość. tak scharąkteryzowani. stanowiących w danym społeczeńslwie tządzącą elitę. który zadał cios propagowanej przez hitleryzm kulturze nordyckiej. A więc na przykład pogarda dla innych zajęć niż rzemiosło wojenne. jak pisze T. jeżeJi tylko dany kupiec miał krerv nordycką. żclry zilustrowaćl jak różne orientacje mogą być z koncepcją holroru związane. Alfred Rosenberg. Dobywa te analogie A. to dla młodych dobre ćwiczenie przeciwdziałające Ienistwu. Rosenberg przyznaje się do związków z rycerstu.winien byc skontrolowany za polnocą coraz Jiczniejszych materiałów. aie poczucie honoru przezeń wyhodov.wierność wodzom. Chrześcijaństwo zaśw tej wersji. tym większej godzien jest pochwały. Niejedni dostrzegają też podobieństwo między nimi a esesmanami. \Marszawa 1958. Ger<l yclcim. A.. Ono utworzyło potężny i niezależny Związek Ilanzeatycki. takie.vatriu i t. Ci bowiem historyczni Germanorvie okazali się. nazbyt podatni do przejęcia kultury rzymskiej.. powstawały jedyne tv srvoim rodzaju twory kulturowe.jakaśjednostka historyczna. w którym pojęcie honoru przeniknęło nawet do hanClu. Gośćmoże wejśćdo każdego doinu i zasiąść przy każdym stole. obowiązkowa hojność. Wszak przez odwoływanie się do Germanów próbowano wyjaśnićpewne rysy śreclniort iecznego rycerza. nasuwają analogie z twardą tresurą Spartiatów. wspominam o nich.witalność. Nie potrzeba chyba ich wymieniać. 19]7 152. jak u Tacyta czy Cezara. uiegłość. Wtedy przecirvnie. s. germańskim Zachodzie" jest clla autora. m. ktłr pozwolił sobie na stosunek seksualny przed dwudziestym rokiem Tli Rzeszy nie lrawiązywali jednak ani do Tacyta. próżnowanie w okresie clzielącym jedną walkę od drugiej..ane zostało rozbudzone dzięki niemu w innych stanach. kŁórzy uciekli do Prus chroniąc się przed Wielką Rewolucją Francuską. Wikingowie łupili wprawdzie. interesuje nas fakt powtarzania się pewnych zespołów cech pośród wojowników. elementy współzawodnictwa i chęć osobistego vłyróżnienia. bo. Osobłi gościa jest dlą nich nietykalna. w jakiej głosilo pokorę. Kuśniewiczw swojej książce pt.

wygtąd szanolvny $especzirslqpuje lullle) i gdzie warunek urody stawia się już tylko kobiecie. Urodę tę tlrl:. Pareto. Zgodnie z tą tradlrcją.ił zwykle strój świadczącyo zamiłowaniu do złota i drogich liłllnieni. Przebiegnijmy główne rysy. że żaden dorosły by lrlpiej tego nie zrobiŁ. któremu przysługuje..lr. mianotvicie ethos rycerski zrekotrstruowany na podslarvie francus]riclr tzw.szystkim.r. Siłę tę przejawiał zwykle. Synów królewskich było pośród nich niemało. która jeszcze w XVIII lllttlr. W tyn stuleciu pisała swoje pieśniMarie de France. Siła ta była niezbędna do dżlvigania . cJtonsons de gestes i treściceltyckie. tak korbą zakręcał. l}cowulf. s.zttkże 1. llyr: rvłddcą połowy polskiego powiatu. 70 W rozclziate tym praglę przedstawic jedną z oclmian nabyć ten przywilej.._ ią sławą.irleał v. bo rnożna było być pasowąnym na rycelza za szczególne sukcesy bojowe. by okazać siłę. od dziecka.llroi.każdy z bohaterów szczycił się efektownym drzewem lv. łącząc w nich lvątlii antyczne. w społeczności 1.bogato. że człowiek. jej bohater. Mówię rtw zasadzil".jak umniejszał stopniowo rozwój techniki. We wspomnianych utworach t.V. s. Szlacheckie pochodzenie .. Znaczenie siły fizycznej będzie . 110. zarrważają niektórzy Od rycerza oczekiwano. jak o tym już pisałam gdzie indziej.. 31. która ważyła 60 . tj. . Rycerz w średniowieczu W życiu nąrodów nic nle jest tak rea]ne i ptaktyczne. tak iirk jej się zostawia zdobienie się biżuterią. . '. by był nieustannie zaprzątnięty swo. Nie byle jaka musiała być także zbroja i uprząż. czyli porvieści dwornych. z odwołyrvaniem się do wcześniejszych. że gdy ściskał rJaiąź drzewa.najbardziej reprezórrtatyrvnych chonsons de gestes. by tytułować się królem podRycerz miał promieniować urodą i wdziękiem.spaniale" 2. rv..rrtlalogicznym.Iana Czarnowskiego. gdzie . Powieścidworne zacząły się mnożyć rv XII wieku. llrl tcż niewiele było trzeba. t. trf. Ibidem. 71 . która mu pozwala ukręcić łeb poirvorowi gołymi rękami. że słowo noblement znaczyło u kronikarza lV rvyprawy krzyżowej tyle. W jednej z północnych legend.... Rycerz musiał być silny. czyli opowieści o slarł" nych bojach toczonych ptzez Tycerzy z kręgu Karola Wielkiego przede łl. Iomans courtois. co rikement. ' stefan Czarnowski. Sienkiewicz czyni Zllyszka z Bogdańca od małościtak krzepkim. przybyły z daleka. Czar rlrlrvski przypomina.ztltlia . który zakradał się w nocy i zabijał co znamienit:lzych tycerzy| stacza z potworem straszną walkę odrzucająe rvszelką broń. jak l Ir:rakles. Według celtyckiej wystarczyło lilr. sok z niej wyciskał i gdy w dwunastym roku życia opierał kuszę o ziemię. Męska uroda.B0 kilo. jest llardziej chciwy sławy niż inni.pisał uczeń Arystotelesa 'I'cofrast to do siebie. Le mythe veIiuisle ethosu rycerski.' Rycerz musiał w zasadzie być dobrze urodzony.ciu podnosi także i strój męski. by tytul króla piastować.ego. ją wygląd pełen godności. wz Dziela. jak. Studia z dziejów kultury \Varszawa 1956. MoŻna było także -_ i to zdarzało się coraz częścielrv związku z rozrostem miast i wzmaganiem się ich zna. które miały w nich charakteryzortać ideał rycerza. żeby uwolnić Duńczyków od straszrlcrJo potwora.W.tym stuleciu pisał je głośnyChrótien de Troyes. wystawnie.lt:staje się szczególnie liczyć w ethosie mieszczańskim. Wymagała ona ciągłego podtrzyceltyckiej. .

Traitć ol Beltrand d. byle nie przesadna. Gdy Saraceni chwytają Ogiera podstępem. Żaden fycerz nie słucha spokojnie o cudzych sukcesach. Duma jeśtw pełni usprawiedliwiona. Conrada. Odwaga bywa także nieraz konieczna dla wypełnienia obowiązku wierności i lojalności dwóch cnót. rycerzu ta sama autorka. Anglików dziesiątkuje głód i dyzenteria.w-ojny nie ma. jąceJ element fikcji. co winien swojej opinii. Nie ma co spełniac dobrych uczynków. nie aprobując tej metody. żeby wyjśćza mąż za zabójcę. gdy nadmierna. Nieustanne zabieganie o pierwszeństwo nie staje na przeszko_ tlzie solidarności tej elity jako elity. .mywaniat ciągłej próby. Jej brak jest najcięższym obwinieniem. które bywają poczytywane za konserwatywne w tym sensie. i tę. po czym wracają l bitwa toczy się na nowo 6. Wspomniany już mszcząc się za krewnego. co z kolei pociąga za sobą bardzo często zgubę Tycerza i masakrę wszystIiich jego ludzi. 8 związanych z królem Arturem symbolizowane jest. sankcjonując tę nieustanną troskę o swoją jaźń odzwierciedloną. jak wiadomo.Z dwóch rycerzy w pojedynku.iv cytowanyclr balladach. . jego szlachecki zwierzchnik kazał 1lyszałka powiesić. 72 Patrz G. którzy obracali się klrlrl wydany w roku 1971. .hierarchii. Coulton. pyta wierna służebna. Ta rozpacza rvyrywając sobie włosy i rozrywając paznokciami ciało. bo kąsa serce. musi się zmierzyć z nieznarrym kolegą. cnót. Ogier. lMspółzawodnictwo w ustalaniu swego prestiżu prowadzi do stratyfikacji w ramach wojującej elity.kto lepszy: czy ten. często pomagają sobie jak brącia i wzajem na siebie liczą. aczkolwiek w za3 sadzie wszyscy rycerze mają być sobie :ówni. solidarności. jak powiada kronikarz. które iiustruje Lingłard w OcąIeniu Conrada. Tycerz ze lwem z opowieści Chrótien de Troyes. Obawa. żądanie od rycerza odwagi jest w pełni uzasadniorre. oba nalody. ale daje się przekonać trzeźwej dwórce. G. Russel w swojej ślvieżo wydanej autobiografii charakter-rzuje jako arystokratyczlrego gentlemana polskiego aż po czubki palców r. odpowiadający l-Tomerowemu hybris. karze się bardzo surowo. kto zwyciężyłjest niewątpliwa. Patrz polski prze. rycerze angieiscy idą leczyc się u Francuzów. New York 1957. (Singez. że się może być posądzonym o tchórzostwo. jego przeliwnik. że sprzyjają zachowaniu jakiegośstatus Quo Ą. która obejmowała i wrogów także do elity nalezących. 0 ó The Autobiography ł Patrz Emile Dupróel. gdy on byc pragnął pierwszy w świecie".. w którdj pozycja zależy czyli dta ustalenia właściwej od liczby i jakości TyceTzy pokonanych. jeżeli się nie chce. wyzwany jest na pojedynek z ryceTzem Saracenów. Paris 1956. wdowa oddaje mu swoją rękę tak szybko. 23S-240. Jest ono użyte w potocznym sensie dla oznaczenia wszelkiej opowieści zawiera. Przyjaciele pilnują. co jak już była o tym mowa nazywa się dzisiaj pecking order. London 1969. że zabił szlachetnego t ycerzd z wrogiego obozu.. zabija męża pewnej damy. Więc wypada węclrować rv poszukiwaniu okazji do walki. W jednej z legend. jak powiada zazdrość którego sława'do niego dociera. Francuzi i Anglicy. Jeżeli zywając pierwszego napotkanego jeźdżcadla ustalenia tego. . choć są zaciętymi rvrogami. Sposób myśleniatych.wyMarie de France.d'ąbord d votte renommóe). ()dy w bitwie z 1398 r. Jeden z TyceTzy| opisywany .Zdumiał się wielce. Ze rvzględu na stałą troskę o prestiż w walce. W czasie walk między Frankami i Saractlnami jeden z najlepszych rycerzy Karola Wielkiego. Bo. gdy są tl siebie. by nie gnuśniałi by pamiętał. to wędruje się dalej.Skoro tu powidda sobie rycerz w jednej z ballad wojna. Yvain. którego B. 73 . tu zostanę" . kto zwyci{żył. co w legendach Slowo . by były znane powiada Chrótien de Troyes. Dla tej ma się termin dćmesure. o wspólnym ucztowaniu i zawodach sportowych.e morale. przez zasiadanie dookoła okrągłego stołu. Czyta się o podejmowaniu pokonanych wrogów przez Anglików po bitwie pod Crócy i pod Poitiers. by uwolnic Ogiera na drodze wymiany.. prowadzi do łamania elementarnych zasad strategii.Wśród pisze o innym pięciuset jeszcze by za pierwszegg uszedł" -wcześniejYvain. że zapasy jadła nagromadzone na stypę pogrzebową mogą służyćna ucztę weselną. że tu w kraju i inni taką mu sławę mają. Medieval Panorama. zwany Duńczykień. kto został zwyciężony?" Ponieważ odpowiedź na Tzecz tego. RusseJl.. gdy są poza krajem.legenda" nie oznacza tutaj jakiegoś gatunku litetackiego. przychodzi oddać się Frankom w niewolę. . nie może zostać przy śwleżopoślubionej żonie. gdy pospolity żołnierz chełpił się.. s.czy ten.

Czy mąż. 67. Ten sam Huizinga pisze o grupie TyceTzy| która ślubowałanie uciekaćnigdyzpolawalkidatejniżnaodległość50akrów.lrtlziej wielkoduszny z nich był. pi"u (solut). The Waning ot the Middle Ages. sam oddał się w ręce Angiików w zastępstwie zbiega. Jan zobowiązaniom Dobry. we.w nieobec. urok postaci. s.lvypełnienia tlrl niego żądała.lizysięgał na wierność. okazał się na wyso]<ości zadania. stanu..rnusiał być bezwzględnie wierny Rycerz .decydująoprzypisan'iupochodzenia arystokratycznego [..|a wtedy nader luźno. hojnośc. którzy na dworach od niego zależnym. obowiązywała l. s.zi_ościi magik. bo zrezygnor. której się po nim spodziewano i którą uważano ludziom za nierozłączny atrybut szlachetnego urodzenia. J. uczynioną sobie czy krewnym. do ograniczenia jego swobody dzia. Giermek ltr li.rza \!. l/{. sześciupunktach.71.ielko_ tltl. o wyłączenie z grona ludzkiego" 8. Tę wiernośćzobowiązaniom. "rógo Pieiwsza jest tytko chwilowa: dareń obowiązuje się obdaro\.] Trzeba bez szemrania darować każdemu żąda. . osamotniQna żona zwykle umiała sobie się na obcych dworach. które oborviązylvały wbrew wszelkim regułom rozsądku.. Ten. nie tylko on sam.l. Tymczasem wieibiciel przy pomocy magika dokonał. wchodzącej w skład jego opowieści karrterberyjskich.icrmek zrujnował. spodziewając się dobrego poczęstunku i należytego obdarołvania na dalszą drogę. Ganelon.ltt. połączone nowski o celtach rz. z obowiązku pomsty za każdą.ądzi światem gdy-odwaga pisze Huizirl9a ?.(. s. który posłałukoclraną żonę do danemu słowu. r. ńiało tysiąc funtów złota. nościukochanego miłżonka zakochanemu w niej giermkowi obiecała. tud. synowie kształcili tr'rrl okazywał się zwarty.vanego do wzajemności z okładem. ltytni zaleceniami wasal musiał rviernie służyć lrIilrt.l od przyrzeczenia. 31 t 32.t. jak wiadomo -.. połączoną z licytacją we wspaniałoobiera sobie jeszcze za temat w XiV wieku Chaucer myślności.ic z dziejów. żr.l. wlcllliciela. zakończeniu. rlrl żłldnegouszczerbku na jego honorze (honneur). Ale tlllł.Dzie. 0 Patrz Textes lll'r. choć zadośćuczynienie jej wymaganiom krlszLowaó gc.ie... rrlr. Rodzina nuklearna spojona poszulr1. Paris 74 75 .go z kolei obowiązywała we rvszystkim rvzajemność9. żeby jej nie splamić uchybieniem r z. iż rycerstwo rycerzowi rv wykonywaniu jego służyła Podczas zawodu. 8 S. Skąpstwo przyprawia o stratę zajętego stanorviska. Por./y ]//reszcie ów władający magią fi}ozof. Mniejszym zlem ruina niż ogłoszenie skąpcem. do żadnej szkody w jego posiadłości(sócuritć).plzy dworze czy zamku. do uszczerbku w lllłtllie posiadania (intćrót). jeżeli choclziŁo o zernstę. Ale pośród tej rł. ciągnęła w przekonaniu.. gdzie był więziony jako zakładnik.l. c}roć . jeżeli oczyści rvybrzeże Bretanii z raf i skał podwodnych. genealogii -_ pisał Czar.histoite Moyen Age. rvaszym zdaniem -. który zrezygnował z dochodzenia swego.podjętym w stosunku do równych sobie. Kto lr. służyła tym.się daremn.wolałby Z sercem przebitym paśćr. boju".yszechnie znane jest czynienie dziwnych ślubów. która . gdy jego syn uciekł z Anglii.pyta autor jej tt.wolał się łvyrzec celu pożądania wzlllszony wielkościąofiary trlżli clopuścićdo chamskiej podłości".cnośćosłodzic. Rycerz był ciągle poza domem w jego nie_ h|lvaniu sławy. Zobowiązanie to za. działania (libertó et facultó).).]Mobec nieuniknionego zalrmatwania * odwaga osobista. Gdy ojczym Rolanda. Czarnowski. ..vał z zapłaty dołviedziarvszy się. był przeniknięty fikcją.pani stanęła wobec konieczności lwrli obietnicy.. i rvszyscy W1020rokubiskupFulbertzCharlresujmowałobowiązki w stosunku clo srvego pana do żadnej krzywdy na .nie mógł ciopuścić . czego 7 Johan Huizinga. uznał to także po powrocie za konieczne małżo.(. Czytamy w niej o damie. _ . jak powiada l{uizinga. że bądzie powolna jego pragnieniom. calmette (ed. t. lrtóry nie zgodził się llll żadną zapłatę za swoje trudy? l. a przede wszystkim sławili wielkie czyny rycerskie. który miał to złoto otrzymać. kto et rlocuments cl. bo niczego nie uzyskał..rlrżc cdpowiedzialnośćrodowa.l(omą czy autentyczną zniewagę. więćdziesięciu rycerzy miało przypłacić ten ślubżyciem.lt. rv opowieściziemianina. l\.y zakochany giermek. jego krewni zostali porvieszeni. zbogactwemizhojnością.wobec tego nvolnił uko_ (. że zadanie jest do wykonania niemożli. poza tymi negatyw_ lnrria i możności radą swemu panu. 1rrztlgrał sprawę powierzoną sądołvi bożemu.lasowe braterstwo nie przeszkadzało rycerzom wywiązywać łlr.

ile to. które obowiązują kogoś.alce ze swoim nieślubnym syne Jednakże król szukał zwykle oparcia w jakimśszlachetn rycerzur co podnosiło walory tego ostatniego.łlc wszystkim Ctly mówimy o rycerskości dzisiaj. pollrrtvt. a nawet tylko usi wanie nawiązania stosunku z żoną seniora.ieściachśredniowiecza nie byli zwykle staciami szczególnie bohaterskirni. tvlrlsi byc waleczny.o. gdy chodziło o król tej miary.i kochac swego pana i pilnować jego rvłasności. jak tvlrlr.lt. wreszcie świadomazdrada tajemn seniora.hurt" w obronie uciśnionych d bo uwalnia od rvładzy okrutnego tyrana trzysta eksploatowa ptzez niego dziewcząt.(.zór króla Aleksan- postawę wobec wroga i lvobec kobiety. Ścierając się trva twarz z wrogiem umieli się dzielnie bronić. :. a]e nie jest mi znany żaden wypadek. r ltilek jedwabnych i złotych kunsztowne tkaniny. Mass.być hojnym |.. l?yl)}y kolejno w () chwale rycerza decydowało nie tyle zrvycięstrł. co Karo1 Wielki czy król Artur. czynne zniewazenie go. ryceTzy o wiązywała zawsze szczególna wdzięczność w stosunku do kto ich na rycelzy ppsował. humaltllirryzm.i. L. które kształtowały się na strzeni od XII do XIII stulecia. jak o tym miałam okazję . Szacunek dla przeciwnika.łrt rllires sztucznego podtrzymywania zamierającej ideologii i colvyraźniejszego traktowania jej z przymrużeniem oka.vzględy zabaworve . Jak widzimy. Czasem sta wzmagała jego nieporadnośći rycerz był przywoływarry ja zbawca. rvreszcie. unikać grzechu. i nie pozbawiac nikogo jego włastlrll'lci. przy czym opin bywała pubiiczna będzie jeszcze dalej mowa . szukać torłrarzystwa walecznych i uczyć się od trlllr.rZy. Fair play obowll|7ujący w walce. uprał. Musi on llrrlllić kościoła. zabawową.lył. Yvain. Il| 76 .l1:rrvriedliwym. które muszą o głodzie i chłodzie 10 ll1.pohańbienie lub usiłorł. 89. W zasadzie miała to być jedna z form opieki słabszym w ogóle. kto chce nalezeć do ly(. clyktowany był. A więc na przykład opuszczenie w bitwie i pozostarvienie na placu boju żyjącego i nie ra ciężko.viona już opieka nad wą i sierotą. rozbudowane są szeroko p kłady wiarołomstwa (felonio).anie pohańbienia córki. Wejjej bardziej szczegółou. Śmierć na poirr 1t1. ktory Huizinga uważa . lojalny. okresie. Cytuję za Tadeuszem Manteufflem. w. jak rzecz się miała z Rolandem. a takze opiekować się ludnością. siostry seniora. ltlrlrl]ić się.źll(]cgo eksploatacji.51. pycily i podłości (vilenie). jednakże łamanie tych zakazó a zwłaszcza zakazu stosunku z żoną seniora. pisarz mieszczańskiego 1lrlr hodzerria. których dopuścic się mógł r w stosunku do swego pana. autor niezmiernie płodny.. dumę. jeżeli były pannami p wającymi w jego domu..r{: gdzie indziej. duma i r. mamy zivykle na myśIi llylrl dopuścićdo życia w starczym niedołęstwie. Musi być wielkim podróżnikiem szukającym udziału tv ltlrniejach i walczącym dla damy swego serca (pour sc mie). Eustalrrz rlly Deschamps. bo trudnc Consuetudines'Feudorum.i rvszędzie szukać wyróżnienia. oraz osła. łl sciryłku średniowiecza. kobiety miały być należycie obwarow przeciw męskim atakom. Jeżeli tl Cytuję za R.v śmiertelnej lt. czyl Tycerz ze lwem.łyielkich na rł. Teoria usttoju teudalnego Warszawa 1930. wdowy i sieroty.W Consueludjnes Feudorum 10. l/. trlttr. stanowiły głów łli. Oprócz obowiązków lv stosunku do swego pana. The Decline ot Chivalry. pTzez szacunek dla przeciwnika. Kilgourem. 50 . a także z jego łożnicą. s. lęk przed odwzajemnieniem i. Wedle Łych konwencji zarysowany został przez Sienki wicza król Jan Kazimierz w Potopie.1|l. unikając wszelkiej skazy. Obowiązuje go wojna w słusznej tylko sprawie (iyuerre fulyttle). jak dokonywać czynów. jak to czynił na p kład król Ariuri. urodzony w 1346 roku. Walka mogła dla niego bez jego ujmy kończyć się klęską li rIli<:rcią tak. nawet.ą charakterystykę. lrlrll. łvnuc narzeczonej syna.o czym łamaniu przychylna Królowie rv oporł.rlri. wylicza warunki. później nobilitowany.ia . wrrllii była nawet dobrym zakończeniem jego biografii.rlga jest godna zapamiętania w historii piśmiennictwa doty(. Cambrid e.rrtlwadziły do ubiegania się w walce o równe szanse. Ich żałosna wątek najbardziej znanych opowieścidwornych. cudzołóstwo. tym słabszym byłby uciśniony przez los mężczyzna.

1J. hlr'llc przezwyciężały niedołęstwo starości. Roland nie chciał dąć w róg dla przywołania poll)ocfl. uderzyć bolviem w twarz ttttlżna było tylko kogoś pochodzącego z plebsu.lr.jakie by pośpiechpo zwycięstwie mógł przyltitlść"12.i"i"i '. Według tego. jak - "r* Vr'alka TyceTzy z zakrytą twarzą stanowiła w opowieścia.ypity*:T-.JiadJ..rlrże współczesnego autora llt. Mówiąc o walczącym rycerzu niepodobna zapomnieć."T było mówić jakoby ta] ich wrogiej rywalizacji nie chciały .i tit*i" Ćh"ł*i"ki o"d i okrąża go podbie|u:ą" ..."i i. że został panem pobojowiska. |l1. Huizinga. New York 1959. za. J. Przewidywał pielgrzyml wyrzucać sobie aż Oi S*iu. co mogło być poczytywane za tchórzostwo.lc nieraz korzyści.nof. spadł z pi. że ta odmowa pbciągnęła za sobą śmiercjego przyjaciela i wyrżnięcie jego wo.ch.że się boi.lwa.iż kazywałby strzał z tyłu..by na terr przykład w bitwie obrócił. konii i odsłoniwszy do czynienia. "Nie zabiję mnie pr Boże broń który spadł z konia -' rł"ołaLanceloŁ taką nies}awą".io_. że zgładziŁ bliskierltr'krewnego czy umiłowanego przyjaciela..1 zorientował dopiero póżniej. 'u"] kl?. IyceTzbez skazy. który : fr:.by jeszcze raz za1rrrwnić zwycięstwo temu.zc. grly się tego bije.#"i.{:l1:]: l_::]j. lecz powiada: \Ą'siąCż panie.. podobną genezę miał hańbiący |.:. kogo zwykły nosić na grzbiecie. gdyby ktokolwiek z lrrelvnych lub przyjaciół zwyciężonego chciał go ponownie do rlicj wyzwać.a"i"Se się o rvłasnych.ir"'"przodu. .u. W zal{ Obyczaj ten potwierdza r. z którym się walczyło.lorrtesquieu będzie potem przypisywał genezę hańbiącego chal(ll(teru uderzenia kogośw twarz. ale nie wolno llyło złamać obyczaju rycerskiego. Men and ldeas.r"-ili.j:::i::1':"i::. Gdy w walce nieznanych sobie mu. trzymarn ci rumaka. że będzie ten cz 1yyT:^}^"*1o. .konia (a w zbroi nie rycerz. by zwycięzca w pojedynku spędził na polu talki cały dzień aż do następnej 1ltilnocy. rlrvornych okazję do tragicznycir wydarzeń. Nic. niemógł **"i" bilwy zabił dw... o koniach. żeby wyrównać szanse.akter uderzenia kijem. __ __ t^l_łn film Dn u'lulrll _. Nic to. Jiłu.. nigdyryce f. jaką rolr.a!11^o'u. które w pełni świadomości bierze'udział w walce. To l dla okazania gotowości do nowej walki. Niemiła sercu chwala taka. nie przebi dza.darmo nosi imię własne.u w na niego natarł."u w zgrzebnej i. * powieści . Komu siwizna skroń już kryje.. Ten brak względu dla innych nie razi najwyraźniej ltiebios. <lclgrywa w tej walce koń.ranicznie wierne swemu lrlrlwiccza o koniach obdarzonych ludzkim głosem. Koń nie. a nie broń możnych tego świata.:j: wzajemnie rycerzy Jec bości.. ---ńv""r-wi w zbroi nie wolno było się cofać. była to bowiem broń pieszego chłopt. trar. niego z tyłu.o czym różnym ludom |.óch nieuzbro. Nie wolno było zabijac wloga godząc w mówiąi^":911 Ktzyżakoch twierdza to Macko " Bogduń.r. gdy to.t""r". t wierny także film Tej konwencji. (Pjeśnj N4arie de France) już miałam także okaz Dozbrajanie przeciwnika ..l. żeby nie pomyślano. to zwierzę.*lj jsza humanitaryzm. . drugie czekało z wojną na odbudow Zabijanie wroga iieuzbroionego g]<rvyało T.ylko koszuli.Wolno było ówczesnemu rycerzowi -_ pisze Sienkiewicz w Krzyżakach nie zważac na żadne przeszkody. r___:^ _ ^_. Nie honor.. który nakazywał.tt. Nie przynosiło rycerzorvi chwalT k". Czyta się w legendach średllr. o. dta odpoku."::".fi w okiesie pr"*i*"ika i gdy flo1ę Jednegojh:lcffj rvyzyskiwac słabośc] jej .. llll.. a nie zawołał. 78 79 . skoro archanioł Gabriel osobiściezlatuje z nieba po duszę llohatera. a to tak dla okazania.H. panu.'3uZci bym hańbę na się ściągnął"."y'l]:1::Tj z nich strąca arugiugo . Podczas nU.:: w sobie darować tego. nie było rlopuszczalnb.ChełmickiSzczuką : ]::]i1 po sunie za w jego mieszkaniu.. jak pisze Huizinga lo że jadąc na rekonesans zbroi kłaść nie lrlógł. że Lancelot. Obyczaj ten zachowyrvały nawet całe wojska.towanra. . żema ze starr"im już człowiekiem leżącego lancą.j:"o:| on.. Jes i diament.iowników.. Tej zakrytej twarzy |.11t :J:ili_*'. odsłoni\Mszy 1lrzyłbicę pokonanegol rycerz przekonywał się. warto zauwazyc.

Nie trwoży się. że się chwilę walrał.przeł. czym była. wicścidwornych jest wystawianie jej na próbę.sen przenoszę. której wymaga od kochanka żona króla Artura. (l(:Zywiście.że . riit. Że go podobna czeka dola: Śmierć lepsza. nie duma. tlkna. kłuć i gromićl I gdy spłoszony rumak Wlecze po ziemi trup ryś:erza. który ni'e patrzył na kobiety. powiadam wam.. Zamiłowanie do walki ilustruje wiersz Bertrana de Born urodzonego w 1140 roku: Lubię wasalów tłum. by mu się udało. opiekuńczośći adoracja ltlrlgły dotyczyc tylko damy ze swojej klasy.galrttlleria była niczllm innym niż skonwencjonalizowanym wiarolrlnlstwem i uznaną społecznie bigamią".Bić się i kochać" to hasło rycerza. Dlatego 0 tlzi autorka. W pieśniach Marie de France mówi się o dzielnym rycerzu. Możemy przytoczyć jeden tylko ltrlti przykład w jednej z ballad Marie de France. Przypomina to stosunek współczesnego człowieka jego samochodu czy jachtu. mieszkając w sąsiadujących zamkach. pospolitym tematem opo. Zofia Romanowiczowa. Karzeł pod wa1lonuje mu wyjawienie.. Rycerz wnosi wprawdzie ukochaną na szczyt. Gdy uprowadziły ją złe moce i \ancelot szuka jej roz_ ten pro1laczliwie. w Nir ogoł jest to miłość pełni skonsumowana. 34. Jednakże rzecz konczy i kładzić na siebie się tragicznie. zwykle z cudzą B0 - Etbos rycer kl. \Mbrew potocznej opinii. że na ten wózek wsiądzie. forty. wino. często wyższej rangi w ramach tej klasy. 'żeby jak najlżejsze szaty. Wrocław 1963. 81 . Kiedy posłyszę w każdej stronie Hurral bitewne. skiej pt.rttnce ojciec obiecuje rycerzowi córkę. wrócimy jeszcze za chwilę. jeżeli ten zdoła ją zallitlśc. lecz dobrej sławie Tycelza. proba jest okrutniejsza niż próba schillera. l. gdzie znajduje się ukochana.wyznaniom miłosnym ztrlrochanych w nich innych pań. postawa ryceTza w stosunku do kobiety zależała.bez odpoczynku. ir iego pani się jeszcze boczy za to. Tak jak szczegóiny stosunek ma rycerz do konia. jest proba. ale z wycieńczenia pada martwy. |. Być ząkochanym należałodo obowiązków rycerza.i gdy konie ' ł. Brewiąrz miłoścl. Do tego. w objęciach na wysoką górę. rr nie przy stanie faktycznym .Pałace. w którym stali zapatrzeni w siebie aż do póżnej nocy.Ltnkiem. Cohen uważał. zjawia mu się karzeł ciągnący wózek.rlbotników.. wzdychanie na tltlIcgłoścbyło raczej wyjątkowe. ż<lllą./. tak gólny stosunek łączy rycerza z jego zbroją. kiedy kochan_ ktlwie. że te rozkosze Nad jadło. ' . zamki. próbą przypominającą Rękowiczkę sclrillera.agnąc goląco. W zdo_. przezwyciężająca nie llyle trudności i długotrwałe rozstania. Miłość tlo swej damy miała stanowić czynnik uszlachetniający.. niż niewola. A śmiałeknowy cios wymierza.aża nie życiu. bylych miastach wyrzynano mężczyzn plebejuszy. miasta. Choćby wam przyszło oddać w zaśtaw . Panienka.żeni swoim damom dzielnie opierali się. Wojujcie. baronowiel 13 Bijt Zabij! Ratuj się. Nadanie temu stosunkowi charakte stosunku osobowego znajduje wyraz w używaniu zaimka sfte miast słowa jt. a zwłaszcza z mieczem. głodzi się. być lżejszą |)l. co grozi mu hańbą i ośmie_ szcniem. kto możel Trzymają pachołkowie. To duże zło i uchybienie natur"" - jak twier- r8 Są to wyjątki dłuższeEowiersza.na kLórą pozwala sobie kobieta. bo za_ <Jr. s.l |' mian rycerz przyczynił się do podniesienia rangi tego s czyniąc po dzień dzisi'ejszy jazdę konno szlachetnym zajęciem arystokracji. Patrz antologia liryki staroprowansal. stosowanć ptzez r. jak wywiezienie pracodawcy na taczce. gdy ruszy Siekać i rąbać. Rycerze zapTzy. od tego. i oprac. ną razie jesteśmy przy postulatach. Miłość musiała byc obustronnie wierna. znali się ty{ko . czy lóyła to dama. -' Padają smerdy i wielmoże W zielone fos sitowie. Najdalej idącą próbą miłości. A w piersiach trupów utkwią sztorcem Oszczepy i proporce. Lancelot nie decyduje. ale rycerzowi plc wypadało krwią kobiecą się plamić. to znawca średniowiecza G. w jednej z ballad Marie de |. czy kobieta z ludu..

Mam Lu na myśliLe lirtbiety inspirowana t'lrcvaliet de IaCharette. A.(. 1. Zdrada małżeńska. s. lekkie i-ciągłe kłamstwo miłości".e Ttoyes. Frappier.lis|encję służbyobowiązującej wasala w stosunku do swego |)illla na jego żonę. Adoracja kobiet zjawia się we Francji dopiero w XII wieku w opowieściach dwornych.<1o kultu wędrownym r1. s. J. jak tę sytuację charakteryzuje M. dotyczących adoracji. Jeszcze inni bardziej poziomo . Robert Mandrou.liillr w największych zamkach. W świecierządzącym się gwałtem i przemocą kobieta jest nadal uzależniona od obrony mężczyzny Servant in love and lord in matriage. l l4. 15 plawą sytuacji kobiety w XII w.1. zależna od chwały przodków. Hauser w swojej historii sztuki także poczytuje ten kult kobiety za symptom jej nowej pozycji. że w kulturach..Norbert Elias podtrzymuje tętezę powołując 1. The Blazon ot Honour. Histotia kultury llancuskleJ (oryg. W Krzyżakach SienkieWicz traktuje ją jako nowośćnapływającą z Zachodu. w której w istocie kobieta dostaje . 82 .rozumiejąca się sama przez 1ł G. odnawlana jest nieustan. r0 M. którzy wędrując z zamku lr. które. Maćko z Bogdańca. Wyjaśnienietego czynnika jest tym bardziej interesujące.. . że ten kult był wymyślony l 1locltrzymywany przez same kobiety. Grbaves. traktować raczej jako zabawę. Myślę. II...Żona bogatego rycerza była zwykle lrr. Jeżeli tego nie uczyni.rlo osiągalna dla ubogiego narratora 18. o której mowal Więkśzość ll. Hanna Szumańska-Grossowa. hipotez. słusznie jest.lllazująca najdalej idącą służalczośc mężczyzny w stosunku do jest przez kobietę.Poeta w kt(lrych hierarchia. Etude sur la mort de Roi Arthur. gdzie człowiek toruje sobie drogę mieczem. s. Greaves r0. rycelzy liczących na uzyskanie jakiegoś miejsca na dwol7(.it.1rtżl-lę na dworze albo przynajmniej na czasową dobrą gościnę l l](t dary otrzymywane na dalszą wędrówkę. pisaną przezChrótien de Troyes w wylrrltraniu zaleceń Marie de Champagne. że cała ta adoracja koncentrowała się przede wszyst. a ściślej tyle nie miłość. Chrćtien d. Paris 1957. Zdaniem Montesquieu.1. Przemawia za tym stanowiskiem fakt. który bywał niejednokrotnie porówny\Many z kodeksem Tycerslwa średniowiecznego w Europie. 92. przeł. uzurpowały należną mu wierną służbę lll. Jedni widzieli w niej r. że zwykle gdy ją prowadzono na śmierćz rozwianym tvlosem i w zgrzebnej koszuli. rozdz. wzrusza ramionami na przysięgę składaną przez Zbyszka u stop Danusi. Temu stosun. s. jak i dworów homerol jak pisał gra ważną rolę w sp. że wędrowni minstrele rekrulrlrva]i się przeważnie spośród rycerzy bez ziemi lub z małą jej tlrlsc:ią.Ztym kodeksem wiążą się narodziny pojęcia galanterii. Żona seniora miała jakoby w tym czasie uzyskać prawo do zarządzania majątkiem w nieobecnościmęża oTaz prawo do składania hołdu lennego 15. t7 tB en Frąnce du Moyen Age..ołeczeństwach. której był protegowaprzypisywali pomysł ttyllt 17. Frapplcr. l Stcfan Czarnowski zwraca jednak słusznie uwagę.minstrelom. Pozostawała mu adora:. by przestała Kochać wyzutego ze sławy i męstwa 1a. Paris 1936. Basel 1939. zjawiał się w ostatniej chwili na..1(. w drodze współzawodnictwa".kopniaka wzwyż". który tej nowościnie znał. trlt. okazywała się bezsporna. galanteria stanowi miłość związaną z pojęciem opieki i siły. Inni twierdzlli. Cohen. 104.że należy ten kult Kobieta nie cieszyła się szczególną pozycją w chansons de gesles. lla czas dłuższy. wbrew wszelkiej oczywi1.pTzy czym niewinnośćta. Kobieta nie wchodzi w ogole w Tachubę w kodeksie samurajów. Histoire de Ia chevaletie 1949.kowi lr tltlłu do góry miał sprzyjać fakt. london 196. kto jest mężem czy kochankiem.. kobiety nie mają zwykle dobrej pozycji. 1958). wyllr) dobrą pozycję. ltlczlTfl koniu Tycerz| ktory gotów był stawać w szranki za jej lritlwinnośc. t. Uber den Prozess der Zlvilization. tr ]iobiet pociągała za sobą w legendach epoki spalenia na stosie. że legenda . 98. licząc na dłuższą 1. ale Niektórzy z autorów wiążą ową adorację czy galanterię z po- u mężczyzn i nie umniejszająca bynajmniej ich doskonałości. . 83 lll).rli|owała wyniesienie kobiety na serio. Norbert Elias. korzystając z czę:.t siebie.1ości.y[atoI miał (a dotyczy to zaiówno średniowiecza. [l.delikatne. |'t. I L . Bicie żon było pospolite aż do łamania im nosów włącznie. Paris Georges Duby.lyc:h nieobecności męża. 'Warszawa 19651 także J. Wznosić się winien przez swą panią Ten. Nie m'a żadnych śladów takiego kultu u Germanów. jeżeli wierzyć opisowi ich obyczajowości dokonanemt przez Tacyta. lla fakŁ.avrcla.1 zamku pochlebiali osamotnionej zwykle pani. że wędrowny poeta ll.

Między mężczyzną klasy średniej i kobietą ze szlachty. jest formą wa]ki. Piejest konieczny i szeroki gest w jego użytkowaniu.ono w ogóle w-rachubę. bo miłość musi byc sekretna lltr. z łaciny na angiel194l. Nie ma tumiędzy małżonkami nie rodziny. .. |. Miłość musi być nadto połączol rl:. że szlachectwo jak utrzymuje llitl wiąże się z urodzeniem. tl. li lasy. różnił się jednak znacznie od dramatycznej miłościz cyklu bretońskiego.Wyłącznie rlrls]ionałośccharakteru stała się przyczyną wyodrębnienia szla. 2.1l|ęlą.rji1 pervną moc nad mężczyznami. z definicji miłości jej byc.żtlrn i żoną.rlrlly nie są tu w ogóle potrzebne. Nie może -.r:iski lll . rri. Mężczyzną górnej warstwy sz]aclreckiej i kobietą klasy iircdniej. Dialog między mężczyzną klasy średnieji kobietą tejże klasy.iac się z po.rj lnowy o świętości poza nią. Szlachcicem górnej warstwy szlacheckiej i kobietą klasy śrcdniej. kobiety bowiem mają tylko 1.llrlllowi usprawiedliwienia dla uchylania się od miłości l\ llattret. przeciwstawiając miłość dekoracją miłościwarstw niżz . .l. Odpowiednikiem tego dzieła był traktat o miłości. jak przekonywa szlachcic wyższej rangi szlachciankę wynika. Klimat jego Ars amandi. co zaśdo 1.którego autorem był Andreas Capellanus. Tytuł jego dzieła brzmiał: Kunszt miłośeidworne j19. a miłośc l. nie wchodzi z. do brzmi: 1. od wyszukanej z obu stron retoryki. 85 Z ośmiudialogów. wyłania się pewien 84. mające j rożne odcienie w zależnościod pozycji klasowej partnerów. Inaczej szych. Choć to autor jedynego w swoim rodzaju dokumentu. zastrzega się on.Jednocześnie jednak nasz autor stwierdza.rlcżą c]zieci wielkich lordów./. 6. czy wielkich lenników rlitl tylko charakter wchodzi w rachubę.1. jest on mało znany.łrymieniane ukradkiem. lecz miłością. llr<lcLwd między ]udźmi i doprowadziła do iroydzielenia różnych 1. . a zwłaszcza Ars annandj Owidiusza.tlniej ńie wymaga . że nie może jej być między 7\\. Należy je jeszcze uzupełnić o wskazywane przez niektórych wpływy korespondencji wymienianej między żeńskimi i męskimi klasztorami.la zawstydza każdego szanującego się człowieka. 5. Szlachcicem górnej warstwy szlacheckiej i kobietą ze zwykłej szlachty. korespondencji wyrażającej w egzaltona wanej formie miłość odległość.1 |)|zy sobie lw i. wreszcie. Miłość lll. Cytowane przed chwilą wyjaśnienianie wykluczały jedne drugich. że do szlachty słowem.rlltl jakimkolwiek icln życzer. że dopiero lat temu kilkanaście udostępniony został w przekładzie z łaciny na język angielski. Capellanus był współczesny znanemu nam już Chrótien de Troyes. tj. stałym niepokojem czy się ukochaną zalrzylęk. Parry.wpływy poetów arabskich przenikające z Hiszpanii. Szlachcicem górnej warstwy szlacheckiej i kobietą tejże Tak wygląda stratyfikacja społeczna w oczach francuskiego 1lisarza XII stulecia i uzależniona od niej erotyka. Wszystko zaczyna się od kunsztownych werbalnych zalotów. 19 ski J. J. ale przyznaną im ptzez męż. Jeżeli idzie rl lilasy przez autora wyróżnione. rlitlśmiałośc przezwyciężenia..y. Mężczyzną klasy średniej i kobietą z górnej warstwy szlacheckiej./.cja z dystansu. Kobiety lrrltlcks mora]no-obyczajolły.która zmierza do pełnego zadośćuczynienia. Jakoż w jednym z zamków opisywanychprzez Marie de France freski przeclstawiały Wenus trzymającą w ręce Owidiusza. bo kunsztowne 1lłlspólstwa. 7.lrlz w miłości llirlt. Kobiety--znajdowały w niej zadośćuczynienie za brutalnośc mężów. Tlre Art oI Courtly Love. New York Andreas Capellanus.I7 z przymrużeniem oka. wpływy świeżejrecepcji kultury rzymskiej.ts".azdtością. Przynależnośćdo klasy jego zdiniem wyjaśnień. reprezentowanej w legenclzie Tristana i lzoldy. 4. klimat Petroniuszowego wytrawnego-życia. przeł. które wymieniliśmy. Miłośc. 3.tz]iu małżeńskiego. Mężczyżnitakże wyżywali się jakośw tej fikcji.. .iom. ale wolno je oszukiwać. B. nie jest znowu miłościądo o ukochanej dalekiej.. który nie ma zastosowania w wypadku ll1. Być może dlatego. którą idzie autorowi./. SzlachciĆem i szlachcianką. Nie wolno przeciwstarł.

Lancelot bowiem.vojej drodze czyny dawały się łatwo odpokutoz punktu widzenia kościoła \Mac przez wstąpienie u schyłku zycia do klasztoru. ponieważ i |o jednali było obciążające.Nie próbuję tu wyczerpać ciekawych zagadnień zawartych w tej książce.] l 1rlr)żlliaczych.z siebie samych. ta zgodziła się natychmiast jeżeli przez przyst. po czym rycerz niezwŁocznie uzyskał to.oją lviarę.(|llanie. żona króla Artura. pan Bóg. której romans z Lancelotem trwał lata. . bo tacy llllllli grzesznicy jak ona już się tam znaleźli.chłop .żywi rozwiązłych . i tym żebrzącym pielgrzymem.i1. mściwośc zamiast powierzchowny. Bóg najwyraźniej patrzy na niego łaskawym tlliicm. potem na wieki ręce wasze Ilłl|. z których się zrodzili.' by okazać. kto go właścirviezrodził Il()lllf matki. zawartej w dziele Alain ('lr.rtvszy dokument świadczącyo rozżaleniu chłopa w stosunku ll l 1l.mowany o tym. z jego odwracaniem tłlr. |rrl. nie ma w. tltI rł. Pokost pokory. był nieprzewidzianym w kalkulacji Tycerzem dwunastym. 89. zupełny brak szacunku dla cudzego życią złagoclzony przez fakt.. Zgładzę małżonka ti1llrllc:".Ojcze panie uczynię wasze ol.. ka świadczyo tym.ud rnoich Tąk .prześladująmnie głodem i mieczem [. ale ztlrla króla w interpretacji Malory'ego z II połowy XV w. Slosunek chłopa do rycerza znajduje w pierwszej połorvie \V iv.1tlsci. Duma .il.i nat]/chmiasi uciąć mu głowę. że to są przecież praktyki grzeszne. Pragnę tylko jej istnienie zasygnalizować.z jaką wędrujący lycerz ścinał przeciwnika. Nieślubni syltrltvie lakże popierają grzeszne związki.łliadują się. Mimo grzesznej miltlsrli Lancelota.zccl spaleniem. Rycerze byli już krytykowani przez lvspółczesnych solr|r. Ale ta ambiwalencja była szczegolnie jaskrawa.i idzie o sądy boze.loia.vo. Olicjalnie potępiano cudzołóstr.woich celów.o ltrrcilankom. gdy wchodziło w grę życie eroi. Ta przysięga wystarczyła do jej obrony B6 woła w jednej z pieśni Marie de France syn . tosci najwyraźniej nie przeszkadzało ludziom. clwóch irierarchiach nie dających się pogodzic war.ic. jeżd. l 1t1.y |.<. że lzo]da rvystawiona na próbę utrzymania w rękach rozżarzonej sztaby że7aza wyszła z tej proby zwycięsko po złożeniuprzysięgi.l z() mnie. Wirrniby broniĆ mnie plzed t ( |l l :|ll.. Życie rł.. przez minstreli.rlIr.lllicr Le Quqdrilogue invecćjf. ze aniołowie zabierają Lancelota do nieba. s. że autor przyswoił sobie głębiej legaty stalozytności niż pouczenia chrześcijaństwa. by utrzymyrvac pisał Huizirrlll.że w niebie zasiądzie po prawicy boskiej. jak narzeka. Grzeszne każclego spotkanego na sr.t ila. czego pragnął. ( ir ly cior. rv imaglnacji lvspółczesnych. żeby umożliwić nrałżeństrł.r. że nikt z jeclenastu rycerzy śp_iącychw sąsied. Pan Bóg łatwo dawał się zwodzić.szystkiegot co plzypominało średniowiecze.rtpliwości. Co pewien czas ta postawa pełna tolerancji jest zamącona |lzcz przypomnienie.1. a oni 7...chrześcijański był wszakże w nim nader s. t 87 .zamiast przebaczenia. rlłLlece postulaLy ideologii rycerskiej odbiegały od rzeczy. wyraz w rozmowie pana i chłopa. przez mieszczanl pTzez chłopółr. lr. t. Men dnd ldeas. rluchownych. skoro arcybiskupowi strzegącemu jego ciała po śmierci i. nich komnatach nie odwiedził jej w nocy.it. darvał się łatvro lvywieśćw pole. - l|' . Ta prob. -a \Mszysikie sympatie były po stronie kochan]<ów. że jakiśelement na niby dawał się wyraźnie głowy oclczuwać w tej łatwości. jeżeli ciało rycerza po jego śmierci przy.I. królem Markiem. Tak króI Marek rv stosunku do Tristana i król Artur w stosunku do Lanlt. . a nie był to prawdopodobnie 1rl.ąpienie clo komunii zademon_ go uszczęś]iłl. ńające zaświad_ czyć o niewinrrości kobiety wiarołomnej.yczne. rycerskiego ideału w życiu codziennym" 'loLeż nie trzeba było czekać na XViII w. Zdradzeni mężowie w niejednym wypadku rlliazują serdeczne przywiązanie do kochanka żony. kościółstara się rycerstwo pozyskać dla Jak wiadomo . że nikt jej nie trzymał w ramionach poza jej prawowitym małżon.rli się. kiem. Wezwarry kapelan do]<onał l"ego obrzędu. Gdy pewien rycerz w postaci sokoła nawieclzał żonę starego rnęża. który z tego przywileju skorzystał. który oto przeniósł jąprzez bagno nadrzeczne i ktory był Tristanem w prze.lt. braniu. obieczono w habit mniszy. pamiętamy. można było zbawienie zapewnić sobie Lańszyrn kosztem. a ja umieram dla nich. przysięgła. ze nie są dziecmi prawowitego męża matki.'|'l. I{uizinga.łiebywała dawka udawania była konieczna.}. struje su.

oclegrały wielką rolę w kulturze r. 1B). lvedług . kowali się nie obserwując reguł gry. że nie szanowali zakładni./yćzyn tych przemian i nie jest to dla naszej problenratyki . Trudno wątpić. Quaclrilogue invectif . si ce n'estoit monnoie lort). Trepka przyjmując lv bibliotece w stokłosach :. tracili zmysły. nie mędrkolvał... Paris 1923. świadczyo ich . bił się i kochał..rlcrskich przejawia się u sienkie-wicza dwojako: z jednej stro_ lly. nie pozwalają mi chleba spoży.. The Decline. Jej zmierzch ma wielorakie ptzyczr-ny. *atuły na zawołanie i umierały z miłościna poczekaniu Wiekiem szczególnego rozkwitu opowieści dwornych jest wiek XII.że składali śluby. okazywaniomuczućobowiązującymwsagachislandzkich. 5L 89 .arakterystyce jego bohaterów. Za swój stosunek do piet. 22Interesującejestporównanietegoekshibicjonizmuuczuciowegoznie. Jagienka.Le labour c]e mes moins nourisć .ancuzi odmowili pomacY 6000 łuczników przysłanych im z Pal yża. inny wynalirzck pozwolił lancą przebijać zbroję. zalewali się łatwo łzami. rekonstruuje rv Anglii legendy związane z królem Arturem w dziele noszącym tytuł to Morte ó Artur. ale rychło przyczynił się do przeliształcenia techniki walki i obniżenia roli konnicy. ubolewano nad nieuctwem Iycerzyl ktorzy na ogół nie umieli czytać i musieli przywoływać kieryków.. a biedak tylko słom ę (Ie blć au loy.'że ideały lyc:crskie. korzystał :.lil. bili żony.Patrznp.w kompozi cji jego utworóŃ.l.cślenia autora. Sprzedana wYspo. polując na zbroję. realizowane czy nie. helas.Po co nam ci sklepikarze?" (Quel besoin avons lttlus Ce ces boutiquiers?)23. z drugiej .. Warszawa s..61. ale . s.biegła w rozmyślaniu".lioty Francuzi brali w skórę w walce z Anglikami.1tlczyło piechotę z Walki. że robili sobie z turniejów imprezę zarobkową. przeł. że ze zboża król dostawał ziarno. która już i tak stawała się (.1.rr. że rzemieślnicy przyjmują tylko pieniądz z dobrego metalu (ne vouloient prendre denier.i*u istotna.v. niestety. że z sześćdziesięciuzrobiło się drvadzieścia.lii rv 9s Kiljan Laxne ss. to to. Cytuję za R. a potem z dwudziestu cztery. et ilz me .opejskiej aż do czasół\r nam współczesnych. że byli rozpustni. Jestem żołnie_ l. Zenon Szczygielski. Dewaluacja z 7313 roku przyczyniła się do zrujno*urriu baronów. Rycerstwo pogarda dla lr ancuskie opierało się długo jej udziałowi w walce. przewidywał on natomiast bogate ży. którzy wcześ_ lliclj docenili jej znaczenie. Znany kronil. z'. W bitwie pod Azincourt w 1415 roku |.. w ch. a tymczasem. Kilgorirem. że pieniądz tak zmarni ał. helas. nie była .1ua]ności w polsce socjalistycznej poczytność sienkiewicza i r.a rv zbiorze rvyda_ nych dotumentów średnicwiecza. Na razie był on stosowany tylko do wysadzania trlurów twierdz obronnych.których nie mieli zainiaru dolrzymywać. Co natomiast jest dla nas Ważne. zgodnie z tradycyjrlyr-tri wzorami.wrogami. L. bo była zbyt sprawna. Nie leży w zakresie naszych konrpetencji dalsze dociekanie 1li.()raz mniej funkcjonalna wobec ruchliwościpiechoty. et ilz me gardent bien de mengel mon pain en sceuIte" (Alain Chartier. pojedyn. wac bezpiecznie" 21. Wprawdzie Malory jeszcze w drugiej połowie XV w. Rycerze schli z tęsknoty. cie emocjonalne.oraz to nowe wydania jego dzieł. 1liccholy zaznaczana była przy każdej okazji i okazywała się :. że napadali na podróż_ nych. Froissart./(]lnr a nie poii|ykiem _ mówił o sobie Kmicic.les Josclres et les oyseux et de gląive. iiekroc 1llaclnęli brac udział w walce. powiadając: . Autor wierszylra ubolewa. że kradli i łupili kościoły. Ia paille nosfre). Król natomiast opierał się na rlritlszczaństwie przeciw baronom i coraz częściej rozciągał na tllitlszczan przywileje przysługujące dotąd tylko szlachcie. Jak na to takze Zerom. by naigrywac się z mieszczan i chłopór. że ten ideai nie był intelektualny. broń i konia pokonanego rycerza. gdy otrzymali jakieśpismo. 8B 88. który przejął się ideologią rycerską. s.z. Narviązywanie do wątkórv rl.jak wspominaliśmy ideologia rycerska jest od XIV w. 1955.ilniejsza niż pragnienie zwycięstwa. W bitwie z 1302 roku rycerstwo wy1.Halldór Data wspomnianej dewaluacji była równocześnie datą wyna_ lt. 1rrż zwracano u]Magęl ten obraz szlachcica utrwalił popiołach. coraz częściej traktowana z plzymTużeniem oka. gdy chybiali swoim zobowiązaniom.l1. kobiety 22.rr1. że rujnowali przbciwników wygórowanymi okupami.zienia prochu. l]z vivent de moy et je meur pour eulx. Inni wytykali rycerzom. liazdej okazji. Nie tylko oni zresztą na niej cierpią sądząc z wierszyka reprodukowanego przez calmette. IIz peIsecutent de tain me deussent garder d_es ennemis. ków. że byli chciwi. Rycerz u Sienkiervicza.

Ona napastowana jest w tym czasie przez jakiś l /.ludowv" chwilę zalll. nie ujawnia lisiu Bogusława Raclziwiłła.lli.ll. Podczas gdy ludzie Skrzetuskiego chowali się przed kulami.na gościńcu tośhultaj".|io Babinicz uzyskuje wielką sławę pod Częsi. prorvadzony na rozstrze1anie. zalysowany jest także wedle konwencji średnio- . gdy przejeżdża kanclerz pokonanych Szwedów...v nieobecności Kmicica.widny i na pociski wystawiony". Schemat Potopu jest dokładnym powtórzelll(. Na bezbronnego się nie napada\ Rzędzian opiekrlje się chorym Bohunem.tltllyczną1 2) może to być twórczość przeznaczona dla ludu. Słowo rycerskie bezwzględ.rotu w określonymterminie do zl . Losy ich na rlItlc1o rozdzielają. Król Jan Kazimierz każe prezentołvac broń. Za. czyIi rycerz ze ]wem. który dostał od niego w swoiin czasie i ktory stanowił gleji bez_pieczeństwa. choć ... ran twoich niegodnam całować".<lchuje się z wzajemnością w pięknej pannie.w. w której Skrzetuski udawał się do Chmielnickiego jako ernisariusz. 91 L .. by szukać sławy na turniejach. nr 2lt00. nie dla zbójów.1 l. |)oza analogiami w psychice bohaterów Sienkiewicza i rycejak wspominaliśmy na lzy sredniowiecza można wskazać la już mowa. który będzie napastorr. l. Oficer piechoty ma u Sienkiewicza . . o czym 90 l11. Najgorszym zarzutem. gdy jego losy zalezą od atatni. którą opuścił.Cały regiment gwardii ognia nad jego trumną dawał".rl Oleńkę r. opis bitew obejmuje tylko walkę możnych.rly. Ten ostatni przybiera nowe t1. a potem przybiera nowe l1. Mówiąc bowiem o twórczości ludowej miewa się na rrry. z którego rąk on ją wybawi. musimy się nad treściąsłowa .. Wydanie bezbronnego Bohuna przez Rzędziana napotyka silne potępienie ze strony Podbipięty.tin zapomina o obietnicy porł.lr.llrlc potł..Łódż.lr llł. Szacunek dla wroga ujawnia się w różnych okazjach. .ttlerowego. a parol jest dla rycerstrva.ł Julian Krzyżanowski.juliair Krzyżanowski 2a nazywa Trylogię powieścią ludową. Odwazny Tycerz utrudnia sobie sytuację i tak już pełną grozy.oilalela. równo Kmicic. O prostakach się nie mówi. .cza.tlru5. bo chorego zabic to chłopska Tzecz| nie szlachecka. . które z króla czynią postać raczej bezradną i płaczliwą. W Potopie Kmicic traci serce Oleńl. była ostrzeliwana. jak i Wołodyjowski wzbogacają się na wojowaniu.mieszczań. Jeremi Wiśniowiecki spaceruje widoczny po murach Zbaraża.lll opolMieści Chretien de Troyes Yvain. respektowane w porv icsciacłr historycznych Sienkiewicza. \ r. w chwi]i.asznej Horpyny.. Podobnie Kmicic.o powtarzanie się pewnych.stała poza nim. tak jak elitę stanowili rycerze eposu . traktowaliśmyjako wzory . on stał .Polonistyka" 1966. demonstrowane przez Skrzetuskiego na przykład w stostrnku. Rzędzian. jak mówi o Rze. Ale obowiązuje szczodre rozdawanie. inaczej mówiąc.. którzy go wiodą na stracenie.ll. tak . czyli.lt. loqie kompozycyjne. 4) morl t1. Bohater od pierwszego wejrzenia z.lloj elity społecznej.. 3) moze to być twórczośćo ludzie.Rafała i Krzysztofa Cedro pokazuje im fuzje i rzemienie. świadczącego o tym. choć mógłby go zadżgać.islriem dokonuje cudów waleczności. . jaki mógł spotkać Tycerzar był zarzut tchórzostwa i dla uchylenia tej możliwościrycerz był w każdej chwi]i gotow narazic sprawęr ktorej słuzył. Tak Bohun porylr. choć ubogi (patrz Eurylileja w Odysei). aczkolwiek trucllro sobie wyobrazić obronę tej twierdzy bez jego csoby. rIrlllrze znanych schematów.r I lelerrę odda jąc ją pod opiekę karła z obciętym językiem l :. go.niemiłych szlacheckiemu oku".Judasz" nie obowiązuje. przy czym obie strony trwają wiernie przy l.(lo żollal słysząc o nich. żeby odwrócić uwagę od książek. jemu niedoszłemu zabójcy piękny pogrzeb.clzianie. Gdy okazuje się. Gdy ona się l|() wyrzekal zaczyna od utraiy zrr-iysłów. ze to jest jej dawny mąż. t.(l1-11y charakter.ochową. Nazywa się to u Sienkiewicza rogatą rycerską fantazją. Krói Jan Kazimierz. nie może |llz lrru srtoich łask odmówić.rrltllłić. że życie ocalił Lym..isko i pod tym nazrł. A miał przecież nie byle zadanie do spełnienia. bo wolno brać łup w bitwie.i stając po stronie Boclusława Radziwiłła. nie okazuje pierścienia.ich uczuciach. realizu_jący wzór wiernego sługi to szlachcic.1 wit.la.ludowy" może być kwalifikacją r.1ztl. A idzie mi.1zrvisko i pod tym nazwiskiem dokonuje ekspiacji za swój błąd. .r. która go wita słowami.r.. Okryty ( |l\vźl]ą może już wrócic do ukochanej. do Rzędziana. skie serce w piersi".sli rzeczy rozmaite: 1) może to byc twórczość powstała porllrlrl ludu. Król Karol Gustaw z kolei wyprawia swo. Skrzcłus]<i u Chmielnickie. Tak iak w opowieściach rycerskich. iest pełrra podziwu cila tego nieznaner1. |'rlltiew-aż wzory rycerskie średniowiecza. .

szczególnie tł-czesne sukcesy bojowe.yraźnie traktuje litelatuTę. 25 26 zyilisac jednakowym pTąwom jedynego socjalno-historycznego lrlzwoju ludzkości.ycięzone trudnościitp. Niektórzy sądzą. że nie ima się go miecz ani kula przeciwnika. Tak interpretowana ludowośćnie staje na przeszkollzitl traktowaniu jak to czyniliśmy legend średniowie. jak się zdaje. zdumiewające wyczyny od maleńkości. Tak. jak //iac/ę i Odyseję. które przejawiają się w tego rocizaju utlrorach rv różnych częściachglobu. które były przekazywane słuchaczom nie tylko r^r wielkicil dworach. że smok był reprezentantem całkiem realnych rlziliich zwierząI.długo tli -_. uwalniając dziewicę czy okolicznych mieszkańców od stalt. r1. Są to takie na przykład wątki. żądając okupu za jej wyzwolerlic.którą chłonie chętnie całe społeczeństwo bez względu na przynależnoścklasową. by iak najbardziej podnieśc zasługi tbgo. . jako literaturę arysto|.. to samo powiedziec o legendach średniotviecza..wtak. Smok wawe]ski ma dużo krewnych.jak tllrllyw Kopciuszka. To wyjallllicttie nie pozbawione.l pokrzywdzonego jest rvielu mógł utożsamić się .legen1lylanie. warto--się chwilę zastanowió nad popularnol. obejmując je wszystkie nrianem ludorvego eposu bohaterskiego. 1962.ze tu dochodzą raczej do głosu wspóltlrlsc:i llatury psychologicznej. ref]ek|-or autora padał na pojedynlii rycerzy.go zagrożenia. ale dotyczy to przede wszystkim chansons de gesles takze i na miejr. rozdz. jak w legendach średniowiecza. takie jak te. wreszcie. dlaczego rł. Zirrnuńskiego 26. to. London 1952. których dochodziła do-głosu elita.1 smoka w średniowieczu. E|hos Tycerzy średniowiecza objawia daleko idące analogie 1rl J. M. które miały pe]Mne stałe. Toteż mozna rnówić tu o ludowości. Każdy. Autor tł. Spotykamy się wszak z nim na rozległym tlllszarze. Jej życie. bo trudno przypuścic. być może. lr.tera. Wyfląje się. Na ogromnym materiale porórłrnawczym autor ukazuje w'rozdziale I swego dziela pewne wspólne łvątki. dlaczegoż by bowiem rvilki i rysie tri<l miały występowac we własnej skórze? Z kolei nasuwa się smok trzymał dziewicę na uwięzi.ollzilllie kopciuszka zwykło tłumaczyc się tym. w sensie recepcji masowej.. W. 93 . Mozna. że ten byt fikcyjny był tak skonstruowany.a nie może tu wchodzic w rachubę. utrwala obraz tego strasznego zwielzt.doczekują się własnego wyniesienia.r. XIII. rvyłącznie w sensie ostatnim. Te analogie autor skłonny jest Patrz Karol Wiktor Zawodziński. Smok kumulował w sobie wszelakie zło. rów średniowiecza powiedzieć. Ęarodny j gieroiczeskij epcs. Stulecie trójcy powieściopisarzy. słuszności -jakie zaplecze psychologiczne mogł miec smok wnasuwa . Ta supozycja nie wydaje mi się trafna. że zawsze ludzie llrr. M. t czość.ludowy" można się zgoclzić ze stanorł.miał z czym walczyć. jak niezwykłe narodziny boha. jak mieliśmy już okazję zaznaczać..l nie nie były dla ludu przeznaczone. bo.a tych ll l(opciuszkiem i wTaz z nim przezywac jego triumf. Kwalifikacja genetyczn.Darvida i Goliata'' wspólnymi wątkami lrrrlzliości.1ch średniowiecza. Nie były to także utwory o ludzie.Recepcja Sienkiewicza rv Polsce była. tj. kto ośmielił mu stawic się <"1. 5) może to byc. kto uważa się z. także i tam. Żołnierz jak to w wypadku Sienkiervicza krynie był bohaterem walk tycy nieraz zauważali.masowa".łaściwie Nic korzystał wszak z jej wdzięków. zdobywanie swojej wybranej poprzez z pozoru nieprzezrł.lnie wysłuchują opowiadań o tych. 1946.lr<lpciuszka" czy wątek . nie słyszy się także. Żirrnuński. gdzie o wpływach mówić niepodobna. twórczośc ludowa w sensie .cu postojów pielgrzymek. I (ltycżną. by llaktował ją jako zakładniczkę.cl'a słowo poetów i pędzel najgłośniejszychmalarzy. Slroro mowa o wątkach cieszących się taką popularnością. jak Pieśno Ro]andzie czy Tris|ana i lzoldę.ków.że to byc twórczośc mająca lud jako głównego odbiorcę. według jego krytl. Myślę. recepcją tradyćji sz]acheckiej przez mas)r 25.. jdk się zdaje. Poil. żeby l.r . 92 27 Cecil Maurice Bowra.oło.r i. 1lytanie.1 liodeks były w nich odtworzonez7. który krvalifilcuje jako ludowe zarówno takie legencly. tzn. Zawdzięczam prof. Krzyżanowskiemu zwrócenie mojej uwagi na teqo interesującego autola. którzy poniza. które czynią wątek . rvytyczone szlaki. Przyjmując ostatnie znaczenie słowa .ycerz .lud w ogóle w nich nie występował.jako utworów. Heroic Poetry. zagrażających r. Opowieści dworne prawdopodob. bo mało możemy dziśo genezie wielu utwo.vówczas człowiekowi. którą się posługiwaliśmy.w braku innych wrogów .iskiem W. żeby charakteryzująca je erotyka liczyła na tego właśnie rodzaju re" cepcję.

wo]na od rvszelkiej troski gospodarczej. Dzieje się to. obracanie się w kategoriach honoru i wstydu.ry*il"1o*utlytlt infiltracja z clołu. ani wystarczający do wytworzenia ethosu tego typu. Saga o Gislim wy jętym spod prawa 1931.).. w kiórycn po. i tam były podstawą egzystencji. Peristiany. w którym dominuje dbałość słamówić . n Honout and. o za rozenie wła. i znamy grupy elitarne trudniące się zawodovro wojowaniem. skazany na dożywocie jako więzień w Zamkach Orawskich. verlus d'honneur.rlzycji przez dopływ arywistów. Stawka była nie byle jaka. zaprzątają ciągle ltl<.rlllie wymagań.wierny swojemożnośc mu zobowiązaniu w stosunlru do strażnika. oprac. ganie się o pierwsżeństwo i chwałę. Shame (praca zb. Jednakże fakt przynależnoścido elity żyjącej z wojowania nie wydaje się niezbędny. że ethos. związana z rozmiarami grqpy.llie. którym niełatwo sprostać. jaką starsi spośród nas mieli jeszcze okazję obserwowac i jaką w posiaci stylizowanej przekazał Tetmajer w swoich opowiadaniach No skolnym Podhalu. Silna presja opinii publicznej. co w tym wę. ubieganie i ws. jaką w odróżnieniu od ludzi z dolin opisywał w swoich pracach Kazimierz Dobrowo]ski. wtllł." przeciwnie. i gdzie osobowość działającego jest równie ważna." bądż też przez zaciąganie ltltlmal niemożliwych do wypełnierria zobowiązań lllarakteryzuje górną warstwę społeczeństwa zlożonego . Ale nie zawiódł zaufania. jak jego stanowisko (oIfice)'' zs. 360. Nieustanne ubie.ug. J. Pamiętamy. 95 .rlołów". . ekskluzywnych. w łrugim wypadku rrtlczuwana wrogośc narzuca konieczność usprawied]iwiania włal. które rządzą się podobnymi dyrektywami. bądź *. tlrlIlrrie pojęty honor odgrywa szczególną roIę. . Według obrazu Germairów u Tacyta. Artur Górski1 'Warszawa 94 zs Sogj isląndzkie.r. Wojowanie i czerpanie zysków z ziemi i tu. G..pisze w przedmowie -.ożr. rlrltloszą siĘ do nich r. s. które tego rodzaju ethosu nie wytworzyły. Ni rzecz tezy lltrpróela pracorvałby. gdzie elita wojskowa. Pertstiana (ed. jak nazywa je autor.lzi w grupach małych. J. lilorzy są wyżej i pragną ich naśladować. jak to Sobek Jaworcarz. gdzie rtór. w l.. przel. ale góry zmniejszają zewnętrznego tę obawę i dają się rozwijac typowi ludzi o niepodległym sumieniu" 28. której usiłują zapobiec priu. zgodnie stwierdzan y pTzez historyków fakt.rp. Znamy ludy pasterskie. kiedy wzrost wpływów mieszczaństwa ztltuszać zaczął do obronnej kodyfikacji własnych dyrektyw. wskazuje na pe]Mne t. o którym już miałam okazję Socjolog belgijski. w przeciwieństwie do anonimowych. _ . Jeżeti jdzie o wspomniane ludy pasterskie.). Mam w tym ostatnim wypadku na myśliSpartę.riusć ao . W pierwizym wypadku giózi . które sprzyjają tworzeniu się tego rodzaju ethosu. o lzeczy trudne.l<)źnego średniowiecza.vrogo i przeciwstawiają im swój odrębny lysLem wartosci.Ten warunek wydaje się istotnie zrealizowany u Homera i połród rycerzy średniowiecznych.Honor i wstyd . obowiązkowa szczodrość.z ethosem rycerzy Homerowych. jakim był Achilles czy Lancelot. W 1965 roku ukazała się zbiorowa książka aotycząca wybraltyclr społeczeństw basenu śródziemnomorskiego. E. Dupróel o zdania.-W interezującym lvslqpie redaktor tomu. stosunek niżej stojących do uprzywilejowJnych. nie wytworzyła wzoru takiego zadzierżystego i niepodległego człowieka. którzy wszyscy się znali i wszyrtko o sobie wzajem wiedzieli.ę.ru . tak jak popizednio t plzezkulty. w drugim .ten-ethos z i .. Taki honor miał! pisał we wstępie do swego przekładu .był się o Tzeczy niezwykłe.tlych przywilejów..rlllie dodatkowych trudnoŚci l lnne. także i ich wojownicy rządzili się podobną hierarchią wartości. ypadku można by zilustrować przez wspomniane stwarzanie * *i]. żtl siowne sformułowanie kodeksu rycerskiego należy óa. narzucanie l. są rzczególnie doniosłe. zbędnej do obrony s\Mego honoru i dającej się mierzyć ilością pokonanych rvrogów i przezwycięzonych niebezpieczeństw.rki"orobiste |hce to iace relations). centralna rola odwagi.zynniki. nie. tltlych przywilejów_ przez stale czujną wrogość. wystarczy tu przypcmnieć kulturę naszych góraii taką.anie cnót trudnych. London 1965.gqry'' może llrltviem układac się dwojako: nąOZ niżej stojący podziwiają tych. W obu za[em wypadkach ten ethos miałby być reakcją . G. mając ucieczki nie skorzystał z tej możliwości. tylko w pierwszym wypadku chodzi o zagrożenie własnej 1.Płaszczyzny i niże wywołują jedynowładztwo z racji sag islandzkich Artur Górski i wewnętrznego zagrożenia.

lrŁórymi operuje. W kulturach współdziałalti.r. odwrotnie. Jetlnakżrl lIlj|.:: współpracujące.r.:T].. posłowiu stanowiący redaktorka całości__ Margaret Mead. rolników. Gdzie indziej jeclnostka lli(! ma poczucia bezpieczeństwa. wspomniana książka .()...i*ią. co się llrlc wspóInymi siłami uzyskać.kces ckorromiczny -. Przez zachowanie indywidualistyczne autorka pro. Kwakiutlowie. podczas gdy osiągnięt ll.jc rozumieć . ldzie tu o gromadki wyrostków zbierających się na w rozwnżallym t 96 97 . żadi| Wypada zauważyć.'" _1:^'T":: pTzy. o co się rywalizuje.. r. Wyodrębnia indywidua1". rezultat"*:. Ńspolnym rysem jest tu pogarda dla Wspo. jest mniej ważne. współzawoóniczące i plem przykłacl pierwszych wymienia połudlriowo-afrykańskie 'Satirorrga współzawo czy Indian Zunii jako przykład kultury nictwa . posłowia io#".Uu dominacją współdziałania J. w obrazów syntezę uzyskanycł. Współzaworinictwo wy. ztaczne ańalogie w stosunku do grup przestępczych. które wchodzą w rachubę AuLorka zdaje sobic sprawęl że dla rozstrzyQnięcia sformtłłow. że mafia d'onole.nich współclział":i".ych jest sprawą drugorzędną. któreqo człowiekowi nió można orlellrać. sycylij. autorka zalicza na przykład Eskimosów.ł1. rozważają trzynaście rożnych względu na to.rl inicjatywa i ambicje osobiste nie powinnyby ctrać tlużej roli. że kulturę rycerską. colnel socie. do kultur indywidualistyczn którzy nie wreszcie. w poizczególnych monografiach wyróżnienia w zebra. ltlgo. do gangów i tzw. w drugim stosunki mięllz.łrrZą rrr. Nic są to jcrlnak jcrlyne czynrlilri. rv jaki dana grupa zapetrvnia soa więc czy to grupa rnyśiiwych. ""l^:. Tozwa'zd. czy dóminuje w. Zważywszy. łr. w ramach ktorych (Zuni) określonajest pozycja człowieka i za1lt.można "ut Gromadzi warto chwitę uwagi wynikom tej pracy poświęcić..zie pozycja człowieka zależy orl pochorlzenia. Autorka tego posłowia widzi możliwość ona kultu nym ma|eriale trzech rodzajów kultur.lrlych tu zagadniEń potrzebne jesL jeszcze sprecyzowanie po|r.że llltlżlta poprawic swoją pozycje. Podobnego roztl'lzrli<lnia należy dokonać między kooperacją a pomocą wzajemną 1lrlplulness). Współzawodnictwo niekoniecznic rna cha.:":i1":. We współzawodnictrvie akcent patlrt tla ce! (goal). Przypomnijmy. u_omili ska nazyłvała się w wieku XIX Societd degli Stanów Zjedno.wtrione mu jest bezpieczeństwo. rrrli związku z lechnologią. mamy do czynienia z zamkniętymi grupami. przcz su. rl. lr.1ttt i. Obecnie mafia trudni się głownie przemytem do pomarańczach. dopoki nie jest przekonana tl swojej niewą|pliwej rvyzszości (unchallengecl superiority)j1. zariojnictwo. tendencja ties 30. . z tym zastrzeżenierr. sprawy obrazy na honorie. Przy rywaiizacji. kooperacja niekoniecznie przesądza o solirlrrrtlości. Sytuacja człowieka nie zależy ltt tlcl jego inicjatywy i ambicji osobistej. Jeżeli idzie o czynniki warunkują"". że gd. Pojedynek był poźniej jedną z form państwowych. jakieśprzedsięwzit umożliwiającej 3ą organizacji politycznej. |tilll Ill)llt.y. rlziłtla przeciw współzawodnictrł-u.1s cthosicl jrlst inaczej.Współzawcldniczenie międzygrupowe może byc połą|. natomiast stosunek do innych współzawodnilr. którą wutititbwac jako kulturę współzawodnictwa. W pierwszym wypadku akcent pada na to.. sprawiedlirvości bez udziału urzędników regulowania mitowałby się ten.1.l..] zachowanie.. czy Lo grupa biedna. czonych narkotyków ukrytych w sztucznych and Competition among Pri. Skompro.uwagę. Rozważone to jeden z czynników.1l. liśmy. 3eayrrt o.[. czy Nie tna związku z tytn.rrlrllt odróżnic od rywalizacji. mianowicie.i" ^ lvspólzawodnictwa a sposobern. l l tlr. który należy wziąć pod także. 1. w związku z obser.. po uchyleniu roli liz()regu czynnii<ów autorka ocinajcluje pe\Mne determinanty w sLruklurze społecznej danej kul|ury.lctzy. i<to by odwołał się do sądu dla Dlatego władze państwowe się po.. że słowa nomos wymierzania Homerowym. W zbiorowej pracy Cooperation kultur ze mitive People autorz1. (prawo) nie było w słownictwie minaliśmy już. in. którą rozporząclza. *uóią autoia o charakterze grup przestępczych.1 l1. bo to l)i(: egzystencję.c ze współpracą w ramach grupy.przeciwstalviały.ylrlrlzkie. 1rrlli<ltlanie innych jest sprawą podstawową. istniejących poza pru*Ó*.lrlr. w którym jednostka zmierza llrl lllvtlgo celu bez uwzględniania innych". do wymierzania spiawiedliwości we własnym zakresie.T:_Ti.rpJ*". czy bogata..sądząc z tego pozytywnych.iest w tym sformułowaniu zawarta żadna deprecjacja. so rogach ulic..llrlrtt. Street prawa..vi ęce j negatywnych niż -mióazy '. według tego samego pTzez nas gjrupy rycerskie objawiają aulora. lłrlilcr konfliktow. ll Maorysów brak stratylikacji ekonomicznej i brak myśli.terski..l. llitl .

r|i wybrednych czytelników Conrada jak Bertrand Russel. dotyczących ewentualnych urvarunkowań rozważanego ethosu. ptzez odwołanie się do tego ostatniego tylko czynnika. mimo najdalej idących lrjżlric politycznych. l1. bo nie chciał być wzięty za tchórza. i że ethos rycerski nie da się. Margaret Mead (ed. które cytowaliśmy. osobiście obrażorry. służyła. Mead.lrll.że tendencja do kształtowania w stosunkach międzyludzkich jakiegoś pecking order może byc poczytywana za równie pierwotną jak pragnienie bezpieczeństwa.1wia nadal zarówno do czytelników Sienkiewicza. jak też do l. zgłasza najgłębszy akces do starośłvieckich w. Piotr II. łączy się z przedkładaniem własnych spraw prestiżowych nad interes ogóIny.1lizm 98 .). co spowodowało klęskę jego zastępów. Mandeville twierdził. plagnę na zakończenie powiedzieć słowo o sytuacji funlrcjonalizmu w odniesieniu do dyrektyw. W najbarrlzitlj obronnej postaci teza ta ogranicza się do stwierdzenia tej r. przy czym ta że rezygnacja pociągnęła za sobą lvyrżnięcie całej jego drużyny. się boi. inaczej bowiem nie zapuściłybykorzeni.na myślo jakiejś bezwzględności w stosutrku do innych ani ich eksploatacji 32. zrezygnowaŁ z uprzywilejowanej pozycji strategicznej. Odwaga. z przedkładaniem troski o obraz własny nad zwy cięstwo czy klęskę podopiecznych. Jakim potrzebom służyłoich 1ltltItrzymywanie? Nie będziemy tracić tego zagadnienia z oczltt lll<ltlząc'dalszy rozwój rycerskiego ethosu. psychologicznie wytłumaczyć. Cóż możemy wydobyc z rozważań autorki dla charakterysty kultury rycerskiej średniowiecza? Myślę. obronie własnego istnienia. jak miałam już okazję wspominać o tym gdzie ltrtlziej.unkcjonalności w odniesieniu do potrzeby biologicznego przell watlia. czy ptzez niepotrzebne narażanie się dla okazania własnet. okazywał się niejednokrotnie samobojczy i prowadził rlrl masakry całych walczących zespołów. jak to było widac z naszego sprawozdania. Mead. Po tym krótkim przeglądzie hipotez.których Conrad bronił. ethos rycerski przez towarzyski stosunek rycerza do wro(|(l. Myślę. że gdy tylko zbiorą się gdzieśmężczyżninajedzeni i płciowo zaspokojeni. tak ceniona w tym ethosie. ale służyła także obronie honoru. a mam tu na myślinie funkcjo9Ż Cooperation and Competition ąmong Primitive People (praca zb.tll.że respektując zastrze.tl waloru. Otóż.). który lv swojej niedawno wydanej autobiografii. żeby przeciwnik nie myślał.rzebom. tak Roland nie wezwał pomocy. Tak to Ąchilles. uzależniała współzawodnictwo czy rywalizację od poczucia bezpieczeńs[wa. oczywiście. przy czym jej myślzatrzymuje się przy poczuciu bezpieczeństwa jako przy czymś eiementarnym. nie wymagającym już dalszych wyjaśnień.lr[ości. rezygnowanie z uprzywilejowanej pozycji i wyrównywanie liztltls. można ethos tej glupy scharakteryzować jako i widualistycznyl z tym dodatkowym posmakiem ujemności. A jednak ethos ten 1llz<:trwał parę stuleci.l żenia autorki. lecz funkcjonajako peMrną tezę empiryczną głoszącą. tak król Aragonu. Można by równie dobrze uznać tendencje do współzawodnictwa za elementarne. M. że normy zaakceptolrzlu tv(llle w danym społeczeńsLwie służązawsze jakimś rozsądnym . przy czym w tym kodeksie zalecało się raczej umrzeć niż dopuścićdo pqniżenia. odrodził się znowu w romantyzmie i przeltl. mógł z tego powodu narażać wojska Achajów na porażki. natychmiast zaczyna się między nimi kłótnia o pierwszeństwo. Patrz Wstęp M. jako pewną plopozycję metodologiczną. 1937.

rumentaeh. autentyczl]a.z ltalią.Ó. tz. rysować. by był wysokiego wzrostu. Gonzagów czy sforzów. Typ egzystencji prowadzonej w tych siedtiskacń nieustającej zabawy wymagał nowych wzorów osobowych. Toteż dwo. Chatuklery (O . Walcząc w armii będzie się kicrował honorcm. Ale rozkwit dworskiej kultury towarzysko-zabawowej kojarzy się nieodmiennie z dobą europejskiego odrodzcnia. |'<lza tym człowiek średniego wzrostu jest zwinniejszy w różnych z(lwodach sportowych. Te nowe po- liltlszlrie dumnego.tlrin doskonały będzie musiał zndć łacinę i grekę. Pamiętamy clwory króla Feaków i clwór Menelaosa u Homera.żąda się od niego takze. która maskuje kunszt i każe przypuszczać. by miał nie byle antenatów.Cortegiano Castiglionego i jego przede wszystkim dopuścimy tu do głosu. krul. Czasami za pomocą pilnie strzeżonych pionków zyskuje się krótową i wygtywa paItię: zwy.ozą i wierszem. Nie llt. Jeśliidzie o pochorlzcnie. który go nigdy nie zawiedzie.Vl. pokojowy clworzanin rlie będzie ta]<że szukał okazji clo pojedynku. zważywszy og. czasami iśćna ryzyko i grać na chybił traIił. zaśw odrodzeniu . że Arystoleles wymagał orl człowieka 100 instytucja dworu jako zrzeszenia ludzi zależnych od jakiegośdysponenta właclzy i pieniądza ma bardzo stare dzieje. historyków. potlit:waż ludzie sobie wyobrażają.rlzie robił tra oczach króla. konna jazda.ztlnie kopii. gdyby l. trzeby wyzwalają niezwykle obfitą produkcję podre*czników dworskiej ogłady i cJobrego rvychowania. komu dopisala zręcznośćalbo szczęście.lry ił.edrzeć się na mury oblężonego miasta. jak dwór Me<lyceuszyl cl'Estów. grać na różnych irrsl. nie bęrlzir: tańczył na jakichś festynach ludowych. ani rvyczyniał w tańlrr łtkrobacji. zechciało do sprawy przylożyć.'ale w gruncie rzeczy wzór Castiglionego to wzór zdemilitaryzowany.i<. clo czego się bierze. ciężc ten. Przypominamy sobie. wystarczą turnieje. choć dworzaninowi nie przystoi żaden zawód |x)za rycerskim.ych opieki nad luttźmi nauki i sztuki też znane było starożytności. Oczywiście. Rycerz w roli dworzatlilla chłaniająca.ry . A po tych wszystkich marzeniach i wysilkach znaleźć się w szachtl lub ttostać mata. mieć plan. które przystoją tylko zawodowcom.popierali ich ptolemeusze w Aleksan_ drii i Mecenas za rządów oktawiana. że wszystko 1lrzychodzi mu łatwo. ktotzy trefią włosy l wyskubują sobie brwi. Dworzanin borviem jest zawsze 101 . celuje on we wszystkim. Tu inaczej. wśród nich najgór. ciskanie włóczni. niejszym tonem przemawia. po wielkopańsku.<]zie on wzbudzał lęku swoim wyglądem. co bardzo pożąrlane.zona na serio. ale także nie popadnie w zniewieściałość.'w praktyce bywają dworzanie niesz]acheckiego rodu. zwlaszcza grly to llt. Nonszalancja ta jr:clrrak musi llyć.o"głos.lll gdyby pod naciskiem. człowick bowiem szlachetnego urodzenia ma lepszy start życiowy i latwiej sobie toruje drogę w świecie. na co inni pracują z mozołem. odpierać ataki przeciwlika. pisać pl. czytać poetów.|wolze| Życie dwolskie lo gIą prowad. Wprawdzie jedynym dopuszczalnym zawodem dworzanina ma llyć: zawód rycerski. gra niewesoła a po. gotów pierw. ttlt)wców. 'Wysoki wzrost nie jest poządany. Muzykować mu wolno jednakże tylko j. Trzeba ustąwiać pionki i Iigury. i dworami iakimi. Szczególnie zalecany jest dworzaninowi wclzięk i pewna nonszalancja. Roztaczanie prźez możn. bo wiąże się z umysłem ociężałym.ieczne i nie pozwoli sobie na żadną tritlgodną słabość. Nonszalancja wzmaga ludzki szacunek. Wiedza humanistyczna stalrowi ozdobę każdego. lekce sobie ważąc llrvój kunszt. gdy to okaze się kon. trzymać się go. pójdzie na udeptaną zirlmię. jaki ten wzór uzyskał w italii i poza nią. La Bruyóre.. upodabniając się do tych. nie pgtrzebując się doralliilc tego. do czego by się rJoszło. Alb 1l<lnieważ wzór castiglionego ma być wzorem dworzanina doskollłtłego. gra w piłkę.

bronnych kobiet. Trudno nie dostrzec w dworzaninie Castiglionego. że będzie mógł sobie pozwolić na mówienie mu prawdy i prostowanie jego ścieżek. Błazen był też nieodłączną figurą. lecz raczej według tego. (lo. ll. nie na trąbce) ociągając się wstydliwie na wypadek propozycji popisu.ego rodu. Kobieta na dworze (zwracam uwagę na brak żeńskiego odpowiednika słowa . co dobrze tuszą o sobie. trzeba było mieć rlośdo powiedzenia.polowania wypeł- rliały ranki. Gdy będzie mia} udać się tam. najlepszym sposobem po. W yozmowie dworzanin unikać będzie aluzji złośli. mężna może oddać swoje uczucia wyłącznie komrrś. a niecnośćksiążęcych zaleceń nas od posłuchu. Turnieje.jako świadków swej doskonałości.e. Winna z taktem prowadzić rozmowęr a nawet umieć wysłuchiwać rzeczy nieeo swawolnych. broń Boże.Obok źytności.lotelesa czy w średniowieczu.. t02 103 . Mężczyżnimuszą zawsz. Wieczorem odbywały się maskarady i bale. z wyjątkiem tych. ani osób możnych i bogatych. Który z mężczyzn nie będzie się starał zasłużyćna przyjaźń tak cnotliwej i pełnej wdzięku osoby? Kobieta nieza. . możnego i szanowan. To samo szukanie chwały. Dwót w Ferrarz. a zaTysowujący luksuso. Sprawozdanie K. Chłędowskiego z tego. wy wzór dla wyrafinowanego życia towarzyskiego dworu w Urbi- trrl. tańczyć i grać (tylko. Jeżeti jego pan będzie oporny tyrn radom. Lwów 1909.że cnota w tym wloIze służyprzede wszystkim osobistenru wyróżnieniu. odgradzanie się od wszystkie. l<:żnych. a na to. pomni. że dworzanin rl Castiglionego jest przede wszystkim zajęty rvłasną. Jeżeli idzie o stosunek do księcia.kontynuacji watków rycerskich. winna malować.. co plebejskie. l. ia była w zaniedbaniu. ograniczaniu wydatków na festyny. rlrlzie nie sięga prozaiczna troska materia]na.Jeclną z głównych sprężyn wszelkiego działania była pompa.. Zwracano już uwagę na to. a mianowicie higiena osobista. wityclr. wyd. a stanowili pożądany akcent pośród licznej służby. zyskania jego łask jest na nie zasłużyc. odtwarza niebywały luksus lcj próżniaczej egzystencji.e obronę czci kobiet mieć na względzie. którzy nie byli latwi cto zdobycia.ivychi jado. Niegodnymi środkami zabiegać o nie nie należy.Humajak pisze Chłęclowski -. że związek cielesny kala uczucie. rt. Ostateczny polqr tym wszystkim cnotom nadają kobiety wnosząc ze sobą cośmiękkiego i de]ikatnego.tylko czystości się oc1 Rzymian nie nauezył" 1. to samo ttciekanie od piętna zawodowości..kogo by mogła pośIubić. lilejnotów rozpościerałysię niesłychane brudy".a. Różni autorzy podkreślali. w sprawach wojny i pokoju. łatwo bowiem zarrważyć. nie będzie zaczepiać tych. Dla zabawy hodowano różne egzotyczne zwierzęta. które nas wiedzie ku Pięknu zrealizowanemu w pięknej kobiecie.Gdy zamężn. może wielbicielowi ofiarować tylko seree. Na dworach ceni się człowieka nie według iego kwali. i gtdzie obcuje się z P]atońskimi ideami. tak jak drogo płacono za Murzynków.yścigi.a nie do Boga jako świadka i przyszłego sędziego. s. opłacane bardzo tlrogo. Odwołuje się on do lrlrlzi. uprawianie sportu jako zajęcia wyróżniającego ltldzi. Dworzanin swymi zaletami powinien w takim stopniu pozyskać łaski swego pana. że Castiglione. winien postarać się o to. . dworzanin winien się usunąć w cień. oszczędzać będzie słabych. żcby na cytowanej przez ChŁądowskiego biesiadzie weselnej porlać kolejno 43 dania. jak spędzano czas na dworze w Ferrarze. którzy mają czas.wszystko naśladowałze starolrizm . uzależnienie prestiżu od iiczby ludzi za. ten spo1 W sób stanie się mentorem swego króla. Dyskretna reklama może mu przyjśćz pomocą. Jedna tylko strona ży. lety. by dobra o nim opinia wyprzedziła jego pojawienie się na nowym dworze. Sztab kucharzy musiał mieć nielada inwencję.pomnyt by nie tylko mieć. ale i należycie sprzedawać swoje za. Rozmowy urozmaicały dłurlic wieczory.43. A pouczyć go ma w r:6żnych dziedzinach: w administrowaniu swego kraju. co zasługują r czeri na karę niż na kpinę. które charakteryzowaliśmy u Homera. . clla zabawy ubiegano się o karły. świecką 1lilrfekcją i jej odblaskiem w oczach innych. mógł sobie pozwolić na szybowanie w Eórnych rejonach. |^ikacji w walce zbrojnej. odmawiając służenia złemu. co wnosi do lci kultury zabawowo-biesiadniczej. Nie służy ludziom ani Bogu. < r Kazimierz Chłędowski. czy bez. Ary.dworzanin") winna mieć jakąśkulturę humanistyczną. żeby w nich błyszczeć. gdzie go jeszcze nie znają. wywodzący się ze znanego. Zmiany w dyrektywach związane są ze zrnianą roli spolr:cznej. Uczty rlie miały końca.

bardziej kształcącc niż dwa lata pod iakim lriet<lwnictrłrem. Pośrócl tej obfitej 1iteratury wy' g lllidcm. Montaigne był honnótc ltolnrute. by dostać się tio znanych saloll<jw i stać siq w niclr natrczycielem oqłady i dobrcgo wychowarritr. czy lllalny z wersją wielkopańską czy mieszczańską 7 do czynienia i w zależnościocl osobistych gusttiw tcgo.. po rozważeniu innych dworskic]r wzorców. I04 . którzy po przedpokojach całymi dniami czekać muszą rozkazów 5''.jbarclziej sccplycznie odrrosił się clo r. miał oddziaływać w życiu dworskim Francji aż do Wielkiej llewolucji. i żc jalr rril. co zabija wszelki ta]ent. Rzemieślnicymusieli nieraz na klęczkach błagać o wypłicenie im jch na]eżności. 5 lbirlem. 413. Dja clworów Erazm nie objawiał w 1530 6 Mam { Ibidem. Nie umiejąc oc]dać znaczenia słowa honnóte. jak Erazm z Rotterdamu 6. z powodu tego.1tórc z tcj rliluki wyniósł. ale nie wolno było zapomniec dozrranej krzywdy czy obelgi.człowiek ogładzony" (galant homme).ieła L'lnnnóte lumlne . srvoją działalność pisarską de Móró lozpoczał późno.. W XVI i XVII stuleciu -_ jak wspominaliśmy -.r mieszr:zańską rt. ale-popełnić jakieśuchybienie przcciw regułom turnieju lub pojedynku plamiło nazwisko" a.trsję l)wot /l]IliIlQ Castiglione q1o.rsacji. dobrc wycllowanie. l. lnożcrny jednak . s.owiek światowy" (homme du monde). tóżnić należy skreślon. lrtóre nanl przekazalatradycja.idem.Ci luclzie butni o despotycznych insąrn l<tach. wedłuq historyków obyczaju.błyszczałnieco więcej niż honnóte homme i lcpiej rlicjednokrotnie umiał swoje cnoty splzedać. ale by| jakoby dalrl'l<i od galanterii i nie był człowie]<iem światowym. z Można tu zacytować np. sła\r. żądza panowania. dzielo miało w ciągu sześciu lat ocl chwili jeqo ukazania 30 wydań i znaczną liczbq naśladownictw. co stwicrdzić jcgo uczciwość.*"Jłu! Chłędowskiego . 3 ll. Nie da się ona zawrzeć. jak nalcży siq zacilclwywać na clworach czy w salonach. uchorlząceqo z. Galonć homme -.wielkim świccje były -j<lcJo zdaniem -.głównymi sprężynami działania. Pochodził z rorlziny dostatecznie utytułowanej. llrl już po sześćdziesiątce. Dwa dni przebywania rł.clręć pokazania się.to tyle.Niemal każdy z poetów i pisarzy xv i xw wieku -.że jt:st łonnćće. roztoczenia blasku i olśnienia clrugich bo gactwem i zbytkiem" 2. określonej dyspozycji. To wyclane r.rreta. milośći velrcletta były -. Rzeczywitość była daleka od obrazu dworzaniną idealnego zarysowanego przez Castiglionego.h zespół.y. Nicolasa F. gdzie by}o b]iskie lvyrażeniom takim. pocnóazący oa t< do[ierów. o nieco zmiennym składzie w zależnościod tego.rąć szcch" z. o czynr jesz. tu na myśliErazma De Civililttte nlolllnl ptlerlilium. chcieIi rozgłosu. 412. o literaturze stanowiącej anty-cortegiarrę będzie jeszcze mo!\ra niżej. wskazówki Erazma były zaadresowane do każdeoo... Iudzie o zapomnianych clziśnazwistaón i ludzie tacy. 420. autora cl.czl. castiglione pisał dla tych co rozkazują.no ostatnie grosze z gmin.. zipewnienia dworowi należytej pompy wyciska. a nie dla tych. pisala na len tcmat i arystokracja.roiło siq od dzicł pouczającyclr ludzi o tym. chcic]i we W "urły. i mieszczanie. l<to się nią posługuje. Dziśpowiedzieć o kimś.. Cytujemy jtlgo nazwę po francusku..zdaniem nielilórych -. 105 szacrrnku. jakie wymagania sLawia człowiekowi ogłada. że musi pisać to co mu każą. Dl.Zgoclnie z obyczajenr cpoki rozrł.ijał lltvoje poglądy przede wszystkim w listaeh i rv formie dialogów.nye ory. . s. Clrcvalier dc Móró urodził się Tv 1607 roku. prawie lvszyscyl z wyjątkiem Estów. kto chciał bvć rlobrze wyclrowany. człowiek bywający na tlworze i znający jego obyczaje. bo nie chodzi ltt o posiarlanie jakiejś jednej. 475. w jc<lnym słclwie.e oddanie w języku polsliim.viac_lomości. żc kształcili go prze7. s.ll<ibować odtworzyć charakterystykę luclzi rvyróżnionych tynl ltliancm.. który. Wiadomo. s. . ograniczoną ( zasem do uczciwości w sprart ach pieniężnych..y przez Chevalicr c]e Móró wzór lrcnnćte ltt)mme'Q. jak . Iionawcą zbrodni ty::ana nie uwłaczało nikomu.o atakach na dworactwo. . Ale słowo to llliało inne zabarrvienie u Chevalier cle Móró. bo nie ]ac]a trurinośćstanowi jej adeltwatn. lecz o cały i<.cze będzie mowa. Popełnienie największych zbrodni nie uwłaczało dobremu imieniu. ale był bardziej powicrzc]rowny.pisze chłędowski nosił ża7 w duszy z powodu stosunków ciworskich. rv litórych uwydatniał swój slarannie piclęgnowany kunszt konwt. szcrcg lat jezuici.tt l'(rl cIe plaire d Ia r:our (16j0).

W swojej rozprawie o prawdziwej honnótetó 8 de Móró stwierdza. po: wiedziałbym. Wsparlial..zaśserce jest potrzebne by praktykować to. ia. że kto umie po ' lacinie nie może być szlachcicem. łrrojowanie za najpiękniejszy zawód. którzy twierdzili. niż szorstki i su1tlwy" 11.tuje honnóte ltomme jest coś. tr nawet podobno byli i tacy. zaśod księcia żądał.rlt:cto na wojnie nie szuka się łatwiejszych dróg do zwycię. w doskonałościbowiem. na. s. trudność\ zorientowania się.. skania sympatii". jak {Idyby nie miał własnego kraiu ani osobistych interesów. co lrzcba zademonstrować. lll. należy porvierzyć klasom niższym. zawsze bywali próżniacy bez zawodu.Nazywając rle Meró nauczycielem ogłady i przystojności (biensóance).chciałbym. tak jak podziwia się litlllietv bardzo piękne.[. zaśobawa wstydu l l. który nie ma sobie równych. Jakoż wiatlomo i przypomina o tym autor przedmowy do rozważanych dr. że de Móró był na stałej pensji księżnej de Lesdiguóres. pTzez zaskoczenie wroga nocą.. I'aris.sadnicze tendencje ludzkie.łagendie: Ic lllIl//i.ztlkanie sławv.l Ich jedynym celem jest wnosić wszędzie radość.by umiał wiele.co się nie rla wyjaśnić. ludzie ciumni i uprzejmi. By osiągnąć mistrzostwo w tym kunszcie. Chwałę przy. It Ibit'lem. Wdzięk lubi wolność. 91.cośnieuchwytnego. że arystokracja robiła sobie chlubę ze swojei ignorancji. Tymczasem . t. bywal'ą nieraz śmieszni. lro to odwodzi człorvieka od spr życiowych (commeree de la vie).Uciekaniu od piętna zawodowości przypisuje się fakt.pedantów. którą reprezen. lilóry nie ]ubu. Trzeba wszystko podawać z wclziękiem.zbyt był naprężony.. l l. lll. którzy myślelitylko o tym by przyjemnie żyć i dobrze się prezentować.a ich największe wysiłki zmierzają jedynie do zasłużenia na szacunek i do pozy. lrl rrzn.ieł.t odniczego nagłówka. współriziałać mu ze sobą trrodzenie i staranne wychowanie.1lizował..] Są to zazwyczaj umysły miękkie i serca tkliwe.r. s. cytrrię za M. Studia takie jirl<ie prowadzili. zmiennośćjego tematów. 70. Toteż ubieganie się o towarzystwo ludzi rlqladzonych jest najlepszą rękojmią pójścia w ich ślady. lecz rlróg trudniejlll .l. to za.. którzy uprawiają cośzawodowol na dworze francuskim.szczytnych.. Dyskutując te ważne tematy nie trzeba llirśladować.a. s. że ten nauczyciel bardzo mocno akcen. żeby lttlnnóle homme był barclziej miękki i przymilpy. to nie ten język. ale kocha się ładne. by wskazywać środkidla zrealizowania doskonałości. przekonanie zastąpione później prze. tlictwa.z uznanie łaciny za znamię wyróżniające dobrze urodzonego. ale sam zakosztował rzemiosła rvojennego bardzo niewiele i niewątpliwie czuł się lepiej w salonie niż na polu bitwy. III.cczy trudne i trudnych zadań podejmujemy się dla niej.. |)łlrllcganie regułom go mrozi. .ie się w rzeczach nazbyt wielkiej miary10.1rrlzicj za.k np.Ięzyk Archimedesa czy Eu l l rlcsa. 419. ktoryrn posługuje się dwór.lrv. W uczeniu się należy szczególnie podkreślićrolę naśladow. llyleby tylko historyk piśał tak. trzeba się zastrzec.|-ował. chciał on być uważany za amatora wypowiadającego się po salonach spontanicznie. co powabne i przystojne" 0. l)c Móró nie posuwał się tak daleko. jak gdyby spadł z nieba. 1930 r.którzy pTzyplszczali. . s..:i/i\ T7. lilypion nie nadawał się do dobrego towarzystwa... śmialii skromni. ale nie pozbarvieni zalet. Nazbyt forlr1. jak celowanie we wszystkim. którzy nie są ani skąpi.risc n()ndnine et les tltĆories de |'honn tetć en France ml XVI| sićele. Wbrew złośliwym.Nie iest to więc zawód być honnóte homme i gdyiy mnie ktośzapytał na czym honnótetć polega. przy czym intelekt jest od tego. a przymus nigdy mu nie służy. A dalej: . ale nie daje się lubić.ało się za lepsze. Wprawdzie de Móró uważał. polecając mu przede wszystkim znajomośćhistorii. że podczas gdy na innych dworach bywają ludzie.ośćbudzi podziw. L. o czym w danym rozdziale będzie mowa na podstawie zr.Q c|Iace n'aime pos la chose grandd'. choć ta rzekoma spontanicznośó kosztowała go niemało wysiłku.udzie. że nie ma żadnego zawodu i zadnego zawodu ludzi ze swej sfery uczyć nie myśli. ani ambitni i nie rwą się drr rządzenia [. którzy uparcie trzymają się zasad. że to nic innego. choćby najl1. że Descartes swojej Rozprawy o metodzie nie podpisał. 107 nych w Paryżu w 106 e De Iu vrąie honnćtetó w I1I tomie Oeuvtes eomplótes de Mćr6go wyd 0 lbidem. Tejże tendencji wypada przypisać nonszalancki charakter esejów Montaigne'a. Zanadto zaqłębiać si w nauce jednak nie należy. }. tak jak Castiglione.

aczkolwiek wspołzawodnictwo tlic jest [u zb. w którym się wypowiadamy. że chciała mu koniecznie torłrarzyszyć do oclległych Indii. l1 Illidenr. zna]^/ca savoir-vivre'ów epoki. co dobre i na tym. tej nieustannej kontro]i samego siebie pomóc w nam może znacznie obcowanie z kobietami. w jaki de Móró uzvs]<ał pewien poziom zamożności.którzy moralizują. s.a własny.unina castiglionego podręcznikiem dla chcącycir ibnie karierę lt. to stwierdzic należy u włoskiego autclra lrln znacznie bardziej górny. przypominamy sobie bowiem.jak clrarakteryzuje go Ch. i uzyskanie autorytctu inaczej niż poprzez własne zasługi.jów słownych.ojne. t. De Móró nie popiera ieclnik instytueji małżeństwa. prawdziwy honor -. Boudhoi. t.sługiwać na uznanie i miiośćtych.yclr kwestionowany. atltor wstępu i komentarzy do pism de Móró _* to niezalezność od niczego i od nikogo. nie n. H. Móre gorszy się jedną z dam. cnoĘ ukryte bowiem to skarby. tyly zagro. Jeżeti idzie rl sl.de Móró'go |tlst jego stosunek do zakłaclania rociziny temat u castiglioll()(Jo \iv. s. że rlworzanirl włoski chciał byc rnentorem księcia i jego moralnym li itlrownikiem. Lęk przetl wstydem to najprostsza droga do honoTu 12. A jeżeli są ko1o byłyby kochane więcei. taJiiclr. Rzeczwłaściwą nalezy powiedzieć w porę. zawoc]owośćjest tak żle widziana na dworze. t. lecz po to.ć tarierę na rllvorze i kto chce się innym pociobac.zi jej na dobre niezac]owolenie dołów i gdy uzna. Potrzcbny tu jcst ład w qłowie i w sercu. ale i nie prowadzi rlo przywiązań. by ludziom dolylcl. 108 . przed niewdzięcznością. lr4ałżonkowlc -_. to swoją ńwnowagę zabezpieczyć przed.qo wzolze w słabym stopniu grają rolę jakieś wzglęcly moralne. iego zaanienr -.s. śr. Il.zasem de Meró 14 nie pochwalał ludzi światowych.N I 1 i szycll. t toie nie wzbogacają nikogo. I. ogóle nie poruszony. mściwością czy zawiścią.ligia.t dworze. jak mówiłby specjaiista. Ze względu na te moralne aspiracje trudno nazwać Dworl. że lt. 109 . którzy znają się na tym.i-n o dobrym snraliu. t lz lliirlem. że nawet talenty dworzanina winny być ujawniane z niedbałością. ]udzkim kaprysem. W konwersacji trzeba ciągle pamiętać: o języku. Wnosi ona ze soba różrre troski. Dlvorzanin de Móró nie zaleca] specjalrrie cnoty.że czytelnik uzna za słuszne włączenie tego wzoru clo lzt. s. Myśię. wykluczającym oclclziaływa nie przez pochlebstwo. gdzie miał się leczyf ls. s.osunek do castiglionegot którego de Móró w wielu punktach tltlcrzająco przypomina.órej autor mieszczańskiego pochodzenia by nie ponrinął. oszukiwanie w grze karcialrej i opierarrie nie uchodziło w tej sferze za rzaclltośc. lecz ogranicza się przede wszystkim do turtlit-. społecznie bezwartościowego człowieka. Echa platonizmu dają się u triego zau\Mazyc w jego lr. wzór ten bowiem jest wzorem kogoś. Nicjedrri sądzili. Łączy wzory obu autorów brak wszclkich elementów retigijnych I wzory te są najzupełniej świeckitl. nie po to. które były ogłoszone dopiero po śmierci ich autorów.był przez rriektólg lbidem. by na tej drodze sukces sobie zipewnić.. lecz na ich użyLek może oclegrać rolę zallLtclżetu na wygranych llczpieczenia. 1<l. De _"|1". a mianowicie solid. B1. a nawet w ogóle fingował adrcsowane do llicgo listy. w stosunku do której de Meró jlst raczej 1l<l zicmsku cyniczny. lvlagendie. On nam ponaga wc właściwy sposób nasze cnoty ujarvniać. w któlt. to udzielać się od czasu do czasu.kto chce zrobi. III. 102.prawdzirł-y honor broni się za pomocą uprzelmóści ktOro nie atakuje. co złę:. bo nie może on trącić gmitrem. t. żeby nie trzclra było się czerwienić z powoclu nirzllyt latwego zwycięstwa. Nic ważniejszego niż za. uważa cle Móró za rlscłiiego egois|ę. są sobic wierni najwyżej clo ]at piqciu r:zy szcściutćl pośród kobiet.zić.. któralrwała w vrierności mężowi do tego stopnia. uczą one porlobać się r"ar.. noś_ci w dotrzymywaniu zobowiązań iinansowyclr. Arystokracja zacznie się do religii odwoływać clopiero wtedy. w których de Móró miał celowac. które by nitl uienawidziły mężolt. w konwersacji trzeba zawsze rnówić nic tak. 774 i nast.tl<towaniu erotyki. III. Sposób. To do nich nie pasuje i jak twierdził pachnie hipoliryzją. 90. ale nikomu się nie powierzać. Tym(.clu odmian ethosu rycerskiego.iaclomyclr mało iesl. Charakterystyczny także dla . Osobna rozprawa poświęconajest właściwemuc]awkowaniu sądów i uczuć. gdyby nie były żonami. że by poprzeć swoją sytuację w wielkinr świecie rlc Móró re|uszował. i nie lryły przez niclr zaniedbywane.

tlo którego został wysłany.Potężna :.dyplomaci pokoju.jak pisał że pomyślność największych państw .Sztuka układania się z parrującymi jest tak ważna -.szpieg honorowy" musi wylirywać sekrety dworów. Tę metodę autor pochwala. Podarunki trzeba dawać zręcznie i z wdziękiem tak. de Móró i de Callieres wyznają wspólnie ogólną dyrektywę: trzeba przede wszystkim się podobać.y. Skróty. . Manidre de Nćgocier avec les Souvercjns ou de l'uti]iLć des Nćgociations. niedyskretnych. Jego stralcaia będzie już strategią pokojową. wiel.Podczas gdy Castiglione i de Móre zajmowali się powodzeniem dworzarrina na własnym dworze. winien się nimi 1losługiwac...i<.byłoby błędem nie rlo darowania"..zdolności negocjatorów".\rrrbasador. żeby cieszyć się powodzeniem na swoim dworze i co trzeba robic.. Ambasador Irrusi być hojł. zajmuje się techniką zapewniającą sukces w negocjacjach z obcymi dworami. De la ! Callieres wierzy w wielką misję dyplomatów. do których został wysłany.l". które winny dyplomacie przysługiwać? l)yplomata nazbyt według Callióres'a byc -nazbyt małego wzrostu. Taka to już właściwość rJo jedzenia. Nie należy mieszać tego autora z Jacquesem de Callićres..Rzymianie i Ateńczycy z zasady nie dawali urzędów ludziom nie posiadającym dostatecznego rltajątku". mają więcej sprytu niż majątku . Jej poczytnośc w różnych krajach była wielka. Wystawność bowiem jest w tym |)()lIlocna. Sam odmawiając wszelkich podarków. Przedmiotem ich dalszych wywodów są domniemalle -warunki pozyskiwania tej sympatii. Castiglione. należy pierwszeństwo przyznać tym rlslatnim. o wyborze ambasadorów i posłów olaz o ułłasnościach niezbędnych by pełnić te tunkcje udatnie 15.. .il. W 1919 roku wydano ją w Anglii ponorvnie pod skróconym tytułem: The Practice ot Diplomacy. czyli o pożytku negocjacji.owicie jako Sztuka dyplomacji. wygadają się często z ważnymi tajemnicami. 15 Franęois de Callieres. wciskania się na wszystkie dwory. Jakie są kwalifikacje.r ich wdzięków wpływa nieraz na najważniejsze postanowielli. żeby nie dochodzic s\^roich pralr z bronią w ręliu dopóki się nie wypróbuje możnościoddziaływania za poltlocą rozumnej perswazji mają.zawisła często od stopnia co trzeba robić. by osoby tllldarowywane mogły je przyjmować bez uchybienia przyzwoitoici. Gdy jednak trudno o połączenie urotlzcnia i zale| osobistych. nie dotyczyły Tzeczy istotnych. .. cy. .Stół obficie zastawiony ułatwia dowiadywanie dobrel. Toteż serce ]My111 110 . nie będzie rlllzyrnywał dobrych informacji.Winien wysoki czy dobrego llo to wzmaga jego prestiż i stanowi wyraz szacunku dla władcy. W Polsce ukazała się ona w 1929 roku w przekładzie Mieczysława Szerera pod tytułem także skróconyml a mian. Przez kobiety także przeciekają tajemnice. a raczej innych do tego doprowadzać. który :rie potrafi mieć szerokiego gestu. Jeżeli ambasador pije. Sprzyja ona także zjednywaniu sobie kobiet. .pozyskać serca i chęci ludzkie". Na pytanie. niezadowolorrych i zapalczywych". Nasz tłumacz korzystał z teRstu francuskiego dokonując w nim pewnych skrótów. . Książka ta była w tymże roku tłumaczona na język angielski. suivant les maximes de Ia politique et (Ie ]a moru]e (Traktat o ]osach poszczegó}nych |udzi dobrze urodzonych i szluehciców tlczą. lecz dodatkowe uzupełnienia. du Choix des ambassadeuts et des Envoyós et des Qrraljtćs nćcessajres pour tćussir dons ces Emptois. musi on umieć llitl tracić przytomności.. toteż pozwalam sobie w moim sprawozdaniu na tym tekście się oprzeć. La tortune des gens de qualitó et de gentilshommes particuliers. które. że godzi umysły. który w r. enseignant j'alt de vivre d Ia Cour. Książka Callióres'a poświęconatemu tematowi ukazała się w 1716 roku pod długim tyiułem: O sposoboch ukladąnicl się z władcami. bo ambasador jako . Tekst ten i w wersji francuskiej nie był dokładnym powtórzeniem oryginału. rodzi zażyłość wylewność pomięi tlzy blesiadnikami. a także sekretnym plzyzna\Maniem stałych pensji <lsobom. trzeba dać się lubic. których dokonał polski tłumacz.a posiadają sztulir. jego zdaniem. a gdy wino ich rozgrzeje. zawierał bowiem nie skróty. 1658 opublikował dzieło pt. co się dzieje w danym kraju". jak żyć na Dworze wedle regul polityki i moralności|. Informatorów trzeba szuliac pośród ludzi interesownych. Franciszek de Callieres. .. fratlcuslii klasyk w zukresie dworskiej dyploinacji. żeby mieć powodzenie jako wysłannik na dworach obcych. Dziedzic arystokratycznych liie znaczenie dla utrzymania lradycji rycerskich przestaje interesować się wojaczką. nie możebyć zszpetny. bogactwo bowiem <lhroni przed kuszeniem podarkami. Dyplomata powinien rniec majątek. rodu. Jako ludzie kierujący się zasadą. Zaniedbywanie wydatków na ten cel .

Jak prowadzic roztropnie układy. musimy opanowywac rvłasne. Uczciwoścambasadora nie powinna być bezwzględna. MyślmoIa]na Ośwjecenia angielskiego wspo. gdy idzie nie o dobro osobiste. zważywszy. nie wysuwac się naprzcld i miec świętącicrpliwość". każdą postać za|eżnie od okoliczności. Mam .lttl diItćrentes de ce//es de la Cour.zych tramięLności. że j<:go przedstawiciel jest mile widziany i by władca. które angażują jego honor./.. które są wątpliv. gdy liitlln ambasadora l. był przekonan. qo przeinawia za tym.Trzeba byc chłodnym. Kłatns|wo jest niebez- jak wspomnieliśmy lviedzy.e". żc są bardziej wykształceni. z którym ltltrbasador prowadzi negocjacje.l Pi l:i 10 Jl. Mąclrośći długie mowy chorlzą zwykle rozstajnymi clrogami". Znajomośc historii także jest triczbędna..ności furtkę. W sprawach. zaufanie to można bowiem odpor. . Wielu jest takich. albo gdy przeciwnicy nasi posługują się środkami rlicsprawiedliwyrni. nie należy się wszakże w nią zanadto zagłębiac. by upierał się pl. Prawnicy w charakterze negocjantów mają tę zaletę. Te ostatnie l..Wiadomo [. Szkodzić jednak można iudziom tylko wtedy. dyskretnym. usprawiedliwiający.zostawiając lilwsze w swojej mora]. czego się chce w spra\Mach ważniejszych. nie potrzeba jednak.y o dobrej pozycji iullbasadora w jego własnym kraju. skcro cle Callieres szczególnie ostrzcga przed łatw<lwiernością. który ambasadora wysłał.] że obowiązjesI nie-wykonywać postanowień władcy..sprawę w języku wyróżniającyrn język dworu od języka mieszczan 16. dotarło. Przy czym dbac llależy o to.zczykami. przemykając się między clszusŁwem i szczeroscią". jak Proteusz. by partngrzy znaleźli w nich swój interes. oszukując pada tlzyulac u1 y/odzy. rlrly oni chcą nam szkodzić i gdy nasz władca jest sprawiedliwy. de Callieres był autoren książki pt.. że ważrriejsze jest obcowanie z żywymi niż z niebor. że nas język świerzbi. z którymi trzeba się liczyc. W odpowiedzi na pytanie. Można bowiem w ten sposób uzyskac poparcie dla sprawy. Korzystajtlc z cud. umiejąc sam przywdziewać. naLomiast ograniczone ujawnianie jesI zupełnie dopuszczaine. co jesl. Zdawac z niej należy . Umiejętne obchoclzenie się z luclżmi wymaga pewnego zasol:u 112 pieczne. co potrafią rozstać się ze swoimi opiniami. .. człorviekiem pra\Mym.ważne ze względu na koligacje. . które chce przeprowadzić. W sytrracji. W książce pt. Nicprawdą jest tncjwi nasz autor. Du bon et clu mauvais usage patler bourgeoisement e]les I 113 I . jak należy zachowywać się na dworach. łatwość obejściai przystępnośc.iednio wyzyskac w innych okolicznościach.ł1 jawnie niesprawiedliwe. Można sobie lltl p wrre luzy pozwolic. gdy słuzą one naszym interesom. l l lIll. przy czym należy byc ustępliwym w sprawach podrzędnej wagi. Des laęons de l.lrlwa warte są podkreślenia.oszukującego. Prak|yka kłamania jes[ w każdym lazie w świecie dyplomacji pospoliLa. trzeba starać W się. ma być nieugięty.y przenikaniu do głębi tych.ając.. propozycjach. co bardzo ważne. Musi miec równe usposobienie. lrliIlałam o dwóch angielskich arystokratycznych autorach da. ale stan rycerski łatwiej wkrada się w łaski pań. która od niego wymaga szybkiej decyzji musi byc odważny i stanowczy. lecz ri rlobro kraju. czy ambasador zawsze winien być czytamyj .wemu władcy ritrlts jes manićres de s'expriner. gdy uznaje się słuszność inlrych ich sądów. której by ludzie nie przełknęIi. gdyby ją łvyłożyć razu w całój rozod ciągłości. przez którą wiedzie droga rlłl sukcesu. że najlepszym środliicm skutecznego działania jest się podobac.. l)yplotnata musi być obznajmiony z obowiązującym prawemt z genealogią władcy.Sam fakt.s ri. musi się orientować. ze jego sumienie nie jest pod tym względem bez skazy.Bezpiecznicj udawac. Rozważania autora na ten temat mają charairter apologetyczny.Ieden z rozdziałow ksiązki de Callieres'a nosi znómienny tyLuł: .l<lsłuszny s.by Tęczny minister był misl"rlłenl lv szLuce oszukiwania. Rzeczy. Ambasac_]or musi być człowiekicm lronoru. kto w danym lrraju ma faktycznie władzę z ręku. że się wierzy.Na stanowisku arnbasadora trzeba znacznie mniej mówić niż słuchac. parrlięl. bo talitt mało jest przydatna w sprawach państwowych. które ludziom czynimy. winien zapuszczać w umysły ludzkie kropla po kropli.tt:ych wskazówki. iiustrują one bowiem styl rozważań tttl[ora. Ambasador winien mieć umieję[nośc przenikania psychiki innych ludzi. . by do władcy. Dawać można dowocly zaufania. aby uzyskać to. nie może upoważniać do zabierania g|osu. który przemyka się po śliskichścieżkach. Paris 1694.r.

wiedząc bez złudzeń.krr jest trzeźwa.k[orze. ale i jako krytyka życia dworskiego. Nie idzie rl l lelenę.męską dziewką" Achillesa. ..pożądanie u. pogTyzą się o nią". a oni to ciepło pierwszemu dawcy odeśląz powroltrlll". a to jest wszak centralne zagadnienie Machiavelleqo.. co socjologowie nazywają jaźniąodzwierciedloną.1? zazttaczyć. Wedle średrrioi wiecznych wzorów.. słanników do obcych dworów 18.t. w: fnr:yclopaediu ot the Gdyby komuśnasuwało się tutaj nazwisko Machiavellego. Należałoby. Słowne uniesienia miłosne Troilusa przypominają język średniowiecza. gdzie będzie pozbawiona politycznego znaczenia. podobnie jak zaloty Parysa klęczącego u stóp Heleny. Trojlrrs i Kressydo.chyba 1llztlz odbicie. jeżeli nie cyniczna. korzystam tu łllvll l. Sam Patrokles jest grubianinem lrlzl'.. są spra\My prestiżowe. że Patrokles |rrttl .Jestem bez broni". Łatwo zdradza Troilusa 1ltłr. raczej powietl. Pretekstem do wojny trojańskiej tl ttiego.mówi '|'rrlllus.Nie korzystaj z tego Greczynie'' 20. Obracamy się w tej sztuce pośród wydarzeń i ludzi znanych nam z lliady. W czasie wizyty Kosygina we 263 Francji zastrzelono na polowaniu _.w którego naltlllr wlłoczyłatyle fluidów. IJznanie bliźnich jest jak . Gotowośc .i wydanego przez PIW w 1957 r.l. jak utrzymać się przy władzy. że odwaga trąci u niego głupotą. Kressyda daje Troilusowi zarękawek przelllaczony do ozdoby jego hełmu i stanowiący symbol wierności. świecącinnym ludziom. !s Pbtrz artykuł C.oto jedna z wielu cennych uwag dotyczących funkcjonowllllia tego. tak jak u Homera.t:ią.łuk sklepiony co głos potęgu|.lrodząc w ręce wroga. bażanty Szekspira znamy nie tylko jako krytyka wzorów rycerskich.i<:c. Chcę także podkreślicwspólny ich rys. 1Walsinghama. oraz o dwa wieki póżniejszego lorda Chesterfielda. . jaki daje dobre urodzenie.... niepomny na to.Kressyda mimo młodego lłll. nie będę tu do niej powracać. a mianowicie wspólne zainteresowanie dyplomacją 17. musimy walki za damę zgłaszają nawet Hektor i Nestor. pragnę jednak zaznaczyć istnienie tych angielskich odpowiedników omówionych plzez nas uprzednio włoskich i francuskich pisarzy dworskich. Nikt nie może się chełpić . naszym zadaniem bovriern jest prześledzenie rozwoju arystokratycznych wzorów osobowych. 19 Patrz . nie interesują nas zaśtutaj wskazówki dawane władcy. W Troilusje i Kressydzie Szekspir dokonuje generalnego odll1. .lt>wanie wielkich mężów. Delisle Burnsa pt.Życie Warszawy" z 9 XlI 1966 r. Zajęcie to nie hańbi. że centralną sprawą są tu rozważania o dumie. że . który dla dworskiej kariery przeznaczał swego nielegalnego syna i w odpowiedni sposób kierował w swoich listach jego edukacją. Ponieważ we wspomnianej mojej książce sprawa była rozważona obszernie. Jednonowy zawód cześniewymaga ono odpowiednich zasobów finansowych i prestige'u.tl się dwuznaczna wobec oskarżenia Tersytesa. Arystokracja na długo zachowa dla siebie placówki zagraniczne nawet w tych krajach.jak sądzę.tltieszającym Achillesa płaskimi dowcipami jak na przykład lttrrl. jej sprawa to sprawa naszej chwały i honoru'' -. Na lytn stopie dwóch epok widac jak łatwo przejśc od /liody do t ycerstwa średniowiecznego. Ajaks to człowiek. z przekładu Zofii 115 t14 . Jego przyjażń z Patroklesem llrr .Pycha hrlsc rzuci. Achilles to bufon zachłystujący się swoją urojoną warlrll. Pierwsza jakoby Wenecja wysyła w XVI wieku stałych wy. Tersytes grający !|| William Szekspir. l ltlktor pilnuje rycerskich zasad lair play.. przestrzegając Achilletitt: . Warto tu szczególnie zwrócic uwagę na jego Troilusą i Kressydę.. .lrlzi w dziewce anioła. Ąr llilles rządzi się pychą i kaprysem. Trwałym śladem roli arystokratów w dyplomacji są pcllowania dyplomatyczne.. że uciekając z upolem od wszelkiej zawodowości dwór kształtuje zawód dyplomaty. Dipiomar:y. Social Sł:iences.tu na myślisir F.i(. Trzeba bowiem zdać sobie splawę z tego. . podczas gdy dotąd wysyłano przedstawicieli tylko dla przeprowadzenia określonychnegocjacji.1zowienia bohaterów lliady.Nie chciałbym jednej kropli krwi ltrliańskiej utracić więcej w obronie Heleny. n 11lrtpstwo nadziane jest roztropnością". przy czym wątki starożytne splatają się tutaj ze średniowiecznymi.r." . zdoła lllr ogrzać. że kto się chwali inaczej niż czynami 1trlt:ltwałą pożera sam siebie. spełnione z niej szydzi".. gdy blask cnót jego. ale szlachetny l ll. że nie włączyliśmygo do naszych rozważań. lecz o despekt wyrządzony Grekom przez jej porwanie.jak podawała prasa 19. l(ott w swoich Szkicach o Szekspirze widzi w tej sztuce przede wszystkim krytykę wojny. żyjącego za królowej Elżbiety.

którą obja\Mia swemu panu. może jerlnak pić...Kto o tyrrr wątpi. ( )rlwoływanie się do czyjegoś honoru ma zresztą. musi punktualnie rl1llacac długi zaciągnięte prz! rze. potrząsając głową nad jego pożałowania godną i razem wspaniałą osobowością.rlwi honoru nie wolno oszukiwać ani kłamać. przeł. rllville'a. l17 ll6 .Don Kichote jest wprarł. Sancho.rll. zrujnował trzech krawców.lrzyiaciela. który przez krytykę rów rycerskich przyczynił się szczególnie clo ich uwypukletria i do trt nia z niclr pewnej jedrrostki typologicznej. że należałdo d (w tekście polskim: . :'1 t.da. Szekspir. Czytelnik mógłby się spodziewać. Wprawdzie autor w przedmowie wia sobie za cel podważenie wpływu. a w jeclnym o mało ni przyszŁo do pojedynku" 21. że mu się tam źle dzieje. że śmi wywoływany przez jego <ponure>.l. Miałam juz okazję cytować gdzie indziej charakterystykę sfer rlnlrlrskich. objawia jakieśz 91 92 zttrnienic dla tej wielkości.. ale poza tym nieskazitelnego szlachci ca" 22. Człowiek honoru musi być wierny rltvrl jcmu kró]owi i ojczyżnie. córkę czy siostrę . politykowałem z przyj cielem. ] l Tzn. Centralnym dla niej pojęcicm jest pojęcie honoru. przeltłatl Tornasz Mann. którc qo wyróżniają. Człowiekowi honoru nie wo]no tlir. gdy zezwala na sprzeczność między honorem rt llrlnorami 2a.. nadaje całemu jego sposobot"i bycia. ale sympatia autora dla bohatera clatnia się jaskrawo w tej rzekomej satyrze. lltlll<lr żąda wyróżnień i odznaczeń.Człowiel. jest.czują sympatię dla tego nego na jednym punlicie. Jej moralnośćkrzewi rllr. a nie przynosi mu zysków. Wychwalając wysokie lltrl<]7gnig wbijamy ludzi w pychę i podniecamy ich do clokonylv.zawa 1957. Il(xllrzymywać.iri.rolę bezczelnego błazna plugawi wszystko i wszystkicn objawi jąc niezwykłą pomlsłowośćw wynajdyrvaniu obelżywych razeń. (Iisej.] ale jego anachroniczny bzik czyni go j cześnie tak szlachetnym. gdy nagradza zaszczytami czyny llr Bernard de Mandeville.dzie obłąkany jak pi Tomasz Mann w swoim eseju pt. zatytułowarry Fodróż przez Ocean z Dotl l{icltolen.ltrżba naraża go na różne przykrości.[. fse7e. ltlrlllarchia się gubi. czystym./ok worn się podoba. która bierze za przedmiot nie uchybienia przeciw rlyrt. którzy spotykają. prawiłem komplementa damie.l<Lywom. Nie wolno mu nastawać na żonę.r IV. wolno mu wszakże być tak ttv. pełnym wykwintilego wdzi ku. jak tylko mu się podoba. tłltmaczył Maciej Żurowski. Tańczyłem nueta. ani na żadną nicwiastę powierzoną jego pieczy. niech mnie rra próbę weźmie. w których lcży w interesie władcy ją lltlrlllcl by skłonic ludzi tlo spcłniania rzeczy trudrrych i wyrnal. . ile tylko zd. nadaje się tedy clo kierowania nJlrllt... miałem cztery zajścia. choć ta wierna Najsurowiej obchodzi się z tradycją rycerską wiek XVIII. przeł.trudno bowiem sobie inaczej wyobrazii: cześći wiernośc. rnimo iż wierzyciel nie ma llrl ilie żadnego weksla. . groteskowe oblicze za jest pomieszany z respektem i podziwem.. Bajka o pszczołach. utwór ten bowie zajmuje pozycję osobliwą. i w praktyce nie przestrzerlrlć: zadnej. oczywiście. Jan tsłoński et al.oła. 299 300.na tym moty\Mic. wiek XVIII. którą w stosun do niego uprawiał wiek XV. a z nieprzyjacieiern by}ern słodziuchny.że był dworakiem'') powia. Podróż pruez Ocean z Kichotem . że z kolei pośród cytowa nyclr przeze mnie krytyków ethosu rycerskiego znajdzie si Cervanles.. Warszawa 1964. sceln. Pomijam go nie przez przeoczenie.Il]ia chwalebnych czynów bez żadnej zapłaty poza rozgłosem."vszystkich kupców i rzemieślników w całym mieścienic sobie lric robiąc z ich upomnień.w monarchiach. W Szekspirowskim Jak wam s podoba błazen rtla przekonania lurlzi. być może pod wpływem idealizacji. dopóki jest na ich służbie. mimo swojej ograniczoności. lecz raczej same dyrektywy. pozytywne skutki społeczne. jaki mają w świecie rnutne księgi rycerskie.tlnalc uzna.--. cielesnenru i du wemu tyle urzelrającej i budzącej szacunek godności. ale . zdaniem Man-. co następuje .rly zmieniać religii d]a interesu. może ją porzucić i wyrzą. skoro |r.trlza tym może spać ze wszystkimi kobietami na świecie"23.) Wiekienr. 1 Porębowicza. i wszyscy. lr. .rrldeviile w swojej Bctjce o pszczołach charakteryzując ludzi llrltlortl przypisuje im szeroką tolerancję dla grzechu. rlzićl im tyle zła. .zdaniem lvlontesquicu -* bo tego autora mamy tu na lrryśli.wiązłym. Inaczej mówiąc. Bcz grania.lcych wysiłku bez innej nagrody niż rozgłos tych czynów.czeństwem lricrarchicznym. s. Najmniej poszkodowany przez szekspirowską krytykę Flektor --. przy czym zar czytelnika. W. clo któreqo odwolujemy. kląć i miec długi tl . akt V. Agnieszka Glinczanka W. między wartościączlowieka a zaszczytami.

chociaż nie ma nic bardziej służalczego i niew<lIniczego. pośród stworr łagodnych najgroźniejszy jest ten. Honor jest przeja*"wania własnym obrazem. The Anti-Courtier Trend in Sjxfeenllr Century French Lllerature. im większa xlt.tvczna skutkami naszego działania. to włazi w drogę obiadek. horroi czytamy dalej . oczywiście. mszę raz dwa międli . A później ltości. interesuje si {e1. to ja nie nie znaczący drobiazg. s.. gdzie ] rozpływają w pochwałach w stosunku do clysponenta władzy. za.nie może ścierpiećnic. sądzi. .|'] 2l.wrogo się odnosi. wróżki. |)ochlebca przywary chwalonego nazywa cnotami. John of Salisbury. 1t8 Wrocław 1953. 27 Erazm z Rotterdaml. bo ta rozprawa nie jest zawarta w pTzekładzie polskim wyclanym przez Ossolineum. Policraticus2s. tj. . smak za jest rzeczą wyłącznie osobistą. że spłacanie dłu w stosunkach handlowych jest ważniejsze niż bycie wyśmiar Moralnośćarystokratyczna jest odwrotnego zdania. 106.s.rt. aniżeli większośćtych ludzi. któia .' jesteśmy winni samym sobie''.r Plutarch.. Smith. nierządniee. przeł. co schlebia. co my jesteśmywinni drugim. że tlie może dłużejpatrzeć na to. tak jak ktośgani pu|i". a ledwo to się skończy. krytyka rzeczywistości dworskiej jak powszechnie wiadi mo ma bardzo stare tradycje. tlll melduje. Do znanych chorób toczącyc dwory należy pochlebstwo.hańbiące. Montesquieu zdaje sobie doskonale sprawę z tego.że podczas gd pośród drapieżników najgroźniejszy jest tyran. Plutarch. Atak na dworzan i ich moralność zaostrza się szczególnie wTaz z rosnącyrni wpływami dworów w czasie Odrodzenia. wstaje i oznajmia. w działaniu naszym ta moralność dba pr"óae'wszystti o piękno czynów. negatywne znaczenie wychowawcze ma premiowanie ludzi. jaką się posługuje: zaczyna od utożsamiania gust własnych i gustów tego. ile co nas od nich wyró: Skoro już raz zajęliśmy jakąśpozyęję społecz. Na to. Smith dokonuje ilrzeglądu licznych tlościwięcej. autor io"p. Tak na przykład na zgromadzeniu. komu się podlizuje. 1 podstawie francuskiego przekładu. rych się nie szanuje. . zabawy. A Pre-Gothic Mind. że przeciwstawia się.. W początku XIX stulecia w podobny sposób widzi moralnr możnych J. przy czym. w osobie chwalonej łatwowiernośćtym większa. błazny. MotąIia._ t:zytamy dalej . nienawidzi woltlościi prawdy". Ze nie jesteśmy byte jaki stanu.rsą one nie tyle co nas zbliża ku współobywatelom. to jednak chcą oni uchodzić za koronę wszechrzeczy". co by ob-iawiło. żeby go sobie zjednać. 28 Pauline M. Jeżeti gani.ma iłr sob jakąśśmiałośćswobodę". w złym w swojej treścirękopisie.. Bywa. które nam dyktuje "ii. głuptaki. Edwin Jędrklewicz. ale w spo. Quomodo Adulator ab Amico In1ernoscatur. 26 Patrz Johan Huizlnga. Demokratyczna r ralność. Głosów w rodzaju Plutarcha można by mnożyć w starożytw średniowieczu znana jest krytyka kultury dworskiej Jana z Salisbury w dziele pt.ą. ll4ora]noś wypowjada się za utylitaryzmem..szachy. nic niesmaczniejszego i nikezemniejszego.u*y o sposobac odróżniania przyjaciela od pochlebcy uważał. któiych pra nie żąda.w zbiorze Nlen anrl ldeas. Oto przykła te_chniki. 130 i nast.1Śpi sobie iaki do południa. l gdy wszystkim dech zapiera z niepokoju. W książce pt. podczas gdy arystokiatyczna przy muje.A cóż mam mówić o dygnitarzach dworskich . sób bezpieczny. że chwalonemu ma poważny zarzut do zrobienia. rltldany jest tylko rozkoszom. nienawidzi nauki. że smak musi decydować w wybórze działanń. tak jak premiowanie ludzi dyspozycyj o których będzie wnet mowa.l. 25 1lr:óżność26.ma o prawach.'Władca ..co się nielzadko zdarza pisze Erazm z Rotterdamu w Pochwale głupo/y wyobrażenia nie . chęć wyróżnienia i się ulzy nas ta grzeczności. Potem zjawia się 1lrzy jego łóżku taki najemny księżyna.. Genóve 1966. I zaraz śniadallic.za którą sam się opowiada. żtlby te wszystkie chwyty się udały potrzebna jest. New York 1959.9 .lół rozwalonemu w pościeli.który tamtemu jeszcze do . Cytuję 1. Bentham w swojej Deontoiogii.. Nurl antydworski w literaturze lrancuskiei XVI wieku28 autorka P. Pochwała głupoty. nie tyle tego. do dobra publicznego nietllal myślijedynie o własnych korzyściach. iż uwa my się za niedorosłych do tego stanowiska. jak ten zdrowia nie oszczędza.pizy czym obowi zuje większa surowość w wypełnianiu powinności. .. do chwalonego l)rzegrywa w kości czy w szachy. . M. tl.okra. Cnoty.. która świadczyo iy*. lticpskie żarty I. ich wielkośći niezwykłość. iie t]Jczą co tego. Lęk przea degradac skfania na przykład do prawdomówności.

tyle trwog i nadziei. lekcewazenie por. kiedy są niezastąpieni.. s. charakter większości rlrvorakóW" 3a 34. s..vinności obylvatcla. wylazu. przewro[ność. Ibident. llczynności. chęć wzbogacenia się bez pracy. t.ltllvach charakteryzował dworaków Montesquieu. rajfurów dla jego naniiętności.Ambicja przy próżniactwie -. zarlaje kłam sercu.dzieł rrrających za przedtrliot życie dworu. 210.głęjest panem swoich ruchółv. '30 120 . . że jego sonety nie mogły być opublikowane za jego życia.Któżby uwierzył. namiętności tak gvrałtownc i sprawy tak poważne" 32.lii-1}oy. który od jakiegoś czasu związał się z dworem 33. ustawiczne ośmieszanie cnoty. . clziała wbrew temu. W okresie objętym przez badania autorki porvstaje koncepcja ludzi dyspozycyjnych (hommes de service. 203. I. Różni pisarze epoki oburzają się na pospolite we Francji praktyki homoseksualne. 31 Jean de La Bruyóre. towarzyszy jego rozryulek.lt.. co czuje. balety. we wszystkich czasach i miejscach.płaszczenic się 1lrzy dumie. przeł. Charakter:l La Bruyóre'a w swojej ostatecznej postaci ukazały w 1696 ro]<u.akze łajdacy. Stanowią oni wspólników okrucieństw tyrana.mniejak tliż. którzy idą na wszystko i do wszystkiego dają się zużytkować. jak którą obraliśmy jal<o motto rozdziału.. Warszawa 1965. Ich hasłem jest .osłaniają tyle niepokoi.it. l. spojrzeń. wstręt do prawdy. mówi. uśmiecha się do rvrogów. s. Tadeusz Żcleń- 41. . cnota.tltlriottie. łowy. tu podpierają oni władcę. lltitm.FTonoT. Charles Louis llontesquieu. Discours de la servitude volontaite (Rozmowy o dobrowolnym słtlżalstwie) La Boetie uważa grono służalców za podporę tyranii utrzymującej kraj w niewolnictwie. Podczas gdy Machiave]li widział w tych poplecznikach zagrożenie władzy księcia. Ronsard. ihidem. że uczty.jak pisał . W pisanej w połowie XVI wieku rozprawie 29 pt. O tlucltLt praw. gens de service). zawsze godnc szacutlku. . 197 . nadzieje czerpane w jego słabostkach i . zaniedbanie wszystkich zollrlrviązań. zabiegów.v}i Obyczaje naszyclt czasów.wsze clają się zużyć. gonitwy -. s. oLwartości. opanowuje skłonności. 202. Na dworze zres. kryje się z troskami. trosk. NTie oczekujcic szczerości. to wszystko. pisał o irich w sposób tak jaskrawy.zyczliwości od człowieka. między innymi. sprawicclliwości. 183. Warszawa.ukrywa namiętności. cz. Całe to dworskic wyrobienie to po prostu obłuda" 31. obawa przed cnowięcej l.t monarchy. Ibidem. za pomocą których zniewieściali mignons wkradają się w łaski swego pana.1 potrzebni są l. jest pisze boki. . Charaktery. llic za. Na lrlz w pewnych sytuacjach może zdac się uczciwy człowiek?" l.198. przeł. 1lrlchlebstwo. Ibidem. 192V. tworzą.. s.. s. nieprzenikniony. Anna Tatarkiewicz. 98. zdrada. W pół wieku później w jeszczc mocniejszych l. Byrvają bowiem chvrile.przystosować się" so. Pośród znanych krytyków dworskiej rzeczywistości wypada wrócić jeszcze do La Bruyóre'a w uzupełnieniu charakterystyki.Człowiek dworu .

II. wzór o większej mocy integra cyjnej. którzy uprawiają ziemię Iub żyją ze'sweqo tru. de Meung. społeczeństwo angiels go akceptowało. Zatrzymajmy się chwilę nad genezą i historią tego wzoru. by tak charakteryzować gentlemana.nie są dziedziezne.. pI kraczając bariery klasowe i narodowe. prawdzi gentleman pisał wielbiciel i znawca Anglii. Znany wierszyk z XIV wieku: When Adam delved and Eve span Who was then the gentleman? W książce pt. We Francji jeszcze wcześniejnapotyka się uporczywą opinię. że o szlachectwie decyduje wyłącznie eharakter. że szlachcice z urodzenia (Ies gentilshommes de naissance) są z lepszej gliny niż ci. Wedle żarto wej uwagi. bo uważając się za coślepszego. Jak nie odpowiada się za cudze winy. .znaleźć się mogli w ich szeregach. współautor Rornan d"e la Rose." świadczyo użyciu terminu .. W 1400 rolru. utraciłem nieśmiel częśćmojego jestestwa. Mary Cytoję na podstawie przekładu na współczesny język francuski doko- i wydanego w Paryżu w 1958 r.).. W przemówieniu personifikowanej Natury czytamy: . I22 123 . że nikt nie jest szlachcicem (noble. Tylko ci ostatni zasługiwali jego zdaniem na to mialro. kto cnót nie praktykuje i że ktośjest chamem (vilain) wyłącznie przez pTzywary. ale nie trzeba. _Rzecz się działa w XVIII stuleciu. tak jak akceptowało nadanie ulicom i skwer nazwisk arystokratów i tak jak poprawiało cudzoziemców n dostatecznie obeznanych z terenem. ten wzór jako towar eksportowy przyczynić się miał w większym stopniu do prestiżu Anglii niż jej eksport węgla.było czekać Ila wzrosL znaczenia i ambicji klasy średniejw tym okresie.Gentleman.. 32B.. Około 1290 roku J. Trudno wskazać drugi*taki wzór :". l i jr Śledzenie dalszych losów ethosu rycerskiego wiedzie J<oncepcji gentlemana. którą cytowałam już gdzie indziej. kwalifikowali samycń siebie jako nallego przez A. jak poucza nas Encyclopaedia Britąnnica słowo gentleman znaczyło tyle. którzy mówili .. T'worzyli ją młodsi bracia pozbawieni majątku na skutek primogJenitury. s. nie tylko w spółeczeństwie które go zrodziło. Gentleman Dobre imięl Dobre imię! Moje dollre imię! IJtraciIem dobre imię.gentleman'' dla oznaczenia kogoś. śmiałby zaprzemi czyć i utrzymywał. Nie chcąc podawać się za yeomen czy franklins. wzór..VI[. Moralnośćmieszczańska cytowałam zabiegi mieszczaństwa o to. kto nie pracuje. pochodzący ze wzbogaconej rodziny plebejskiej. żeby wzbogaceni mieszczanie.Cnoty czytamy datej .. . chełpiąc się szlachectwem (noblesse). Typowym przykładem był Daniel Defoe z jego rozróżnieniem gentlemanów z urodzenia i gentlemanów z wychowania czy wy}ształcenia. _q: jeżeli idzie o szerokie oddziałilwanie. ale i poza nim. tak nie odpowiada się za cudze 1 glentlemen. który by w takim stopniu scalił społeczeńsiwo. Andró Maurois to najsympatyczniejszy typ w ewolucji ssaków''.du. Kasjo u Szekspira {Olejto..odpychającymlt'. Dopiero około 1414 roku spotykamy się z tym słowem w rejestrach sądowych dla oznaczenia pewnej gTupy. by napotkać tendencję bagatelizowania urodzenia w obrazie góntlemana na rzecz posiadanych przez niego zalet. obszernie uzasadniał zależnośćszlachectwa od posiadanych cnót.sir Isaac Newton''. odpowiedziałbym. Upominał się o te zalety w XIV stuleciu Chaucer. co genelosus i generosi filius (dobrze urodzony i syn dobrze urodzonego) i nie wiązało się z żadną przynależnościągrupo\Mą. które czynią go . a przynajmniej nie pracuje fizycznie..Newton'' za: miast .Grlyby ktoś..

zashlgi. ktorzy spęclza|ą czas na filozofii nędznie ubrani. s. nie zaniedbując wiedzy faktycznej.ie ich cnoty. którzy pragną być uważani za clobrze uroclzonych (Jo noblesseJ. co powinni robić i czego unikać. że duchowni mają większe szanse być szlachetnymi. że ma to być gentleman. Do nich na]cżec winno rzctrliosło rycerskie i kształcellie umysłu. s. do osoby tego. Częśćpierwsza zarysowuje wzór mężczyzny aspirująceqo clo jakiegoś stanowiska kierowniczego. się nie stwierdza. Doslarczy jej historia z uwzględnieniem zagadnień ekonomicznych i polil.. W doborze studiowanych autorów uderza inwazja autorów starożytnych. Składa się ona z dwóch części. cledykowana l{enrykowi VIII a. zc ma to być ktośclobrze urodzony. wyclanie i słownictwo). z 1966 r. (zmoclernizo. Rozsądna wskazówka autora przestrzer. Częśćrlruga zvrlógqn.. Wolne chwile za dnia spędzać moż:na na muzyce. między innymi. kobieta. Tych trzeba się samemu clorobić''. W doborze sportów wypada zawsze sięgać do zdrowotllych wskazówek Galena. 166. nie są iednak szanowani. Rodzice rzadko starają się o je_qo realizację na skutek dumy. Od czternastego roku życia trzeba się za1loznawać z retoryką. a Thcmas Elyot. w: Histoire de Ia ]ittćIature Iranęaise.tva. niezbędna. byle by nie oddawac się im zanadtrr.c]<stu i umiejętność rozsmakowania się w nim winny wyprzedzac łtnalizę gramaLyczną. Nasz tetlat każe lratn.tora nie powinien trwać dłużejniż B godzin. lektualnego. skąpstwa i niedbalsl. oczywiście. Romąn de la Rose zaliczany jest przez historyków literatury do lileratury mieszczańskiej. oczywiście. winni wystrzegać się pychy i próżniactłrra. 7ńe Governor. co zajrnują się dyfuzją ku]tur ciekawe jest to przesadzarlie drzew wyrośniętych na innym terenie w glebę tak bardzo <ldmienną. można pływać i polować. ? pogardę kobiet poczytuje za zrlak roz1loznawczy litcratury ltlieszczańskiej G. Skąpstwo nie pozwala rol25 . Oswojenie się z prawem i z filozofią (zwłaszcza tnoralną) mą wieńczyć to dzieło. Lontlon. Inna jest także w tym clziele pozycja pracy. kto ma kierować dobrcm publiczrryrn. ale n. że kto powierza sekret kobiecie.vszt1. podt:zas gdy znajomośc języka greckiego może pozostać bierna i ograniczona r]o lektury. już jest wyłącznie do osoby rvładcy. jak to liażdy ruch w tańcu można wyzyskać dla wyrobienia sobie jakiejś cnoty. którą trzeba władać elegancko w słowie i piśmie. wyłączne. nie posiada rozeznania w zakresie dobra i zła. po rodzicach dzicclziczyć nrożna ich dobra. Autor demonstruje. malarstwie czy rzeżbie. bardzo starannie dobranym.alliem au. Paris 1951. ponieważ mieszanie pedagogów różnej płci lrrogłoby pociągnąć za sobą zgorszenie. Z gier tlajbardziej godne polecenia są szachy. 320. Jako ws]<aźnik tej przynależności wymienia się.vaną jeżeli Jakże teraz mają wyglądać chwile odpoczynku? -. Lanson. Rozumienie czytanego l. Poza tym mozna uprawiać tenis.' Wczesne dzieciństwo genileman spędzic ma wyłącznie w towarzystwie kobiecym. jak autor ttsiluje. W ogóle. od siódmego roku życia chłopak przechodzi pocl wyłącznie męskie kierowllictwo. dobre jakoby ti]a warstw niższych. chociaż bardziej szlachetni niż ci. bo książki pouczają ich. jej charakterystyczny antyfeminizm2. W 1531 roku ukazujel się w Anglii lilasyczlltt placa Tltomasa Elyota pt. Toteż nic należy zbytnio jej ufać. obclłużeni.nas w odpowiedzi przekonać. autor przes|rzega przed zapędzaItiem ucznia gwałtem r1o pracy. którzy kształcą umvsł i starają się stosować cnoty opisane w ksielzkach 3. Naukę wypada rozpocząć od łaciny. weclług autorów. Każdd wskazówka ilustrowana bywa przykładami z dziejów greckich czy rzymskich. pamiętając. Takiego jak ten szacunku ct]a intclektu na ogół w traclycji rycerskic i. Należy także oclnosic się z wielkim respektem do kleryków. s. Tytnczasenr rviec]za nie lrańbi. idzie o pisowllię 124 8 lbiilem. Sprawa realizowania programu intelektualnego naszkicowall0go przez Elyota wylywa mu parę słów goryczy. clwornymi i rozumnymi niż książęta i królowie. ten powierza się jej mocy. Dutrra kazała sobie lekcervażyć wykształcenie. przyporninający TIezjocla i większy niż pośrócl clobrze urodzonych szacunek dla uczoności. którzy polują na zające.zirjąć siq przede wszystliittr czĘścią picrr. w dziele tym stwierclza się. The Governor. 227.a przed zanudzaniem ucznia gramatyką. Lepiej wabić nagroclą niż odwoływac się do przymusu. przy czym rozlrmie się salno przez się. Ci. którzy nie mają nauki. gra ]M kościnatomiast ltl wynalazck diabła.'Ci. l)la tych. Jazda konno. Obowiązuje ich honor i rycerskośc. Jeżeli idzie z kolei o rolę wyposażenia inte-.ycznych.Sen zd.

przy analogicznym Ętule. s. że szlachectwo zawdzięcza się szlachetności.London. co zdarza się pochlebcom. 6 zalecając naśladowanieróżnych mężów starożytności. Na tom składają się'ponadto lllvitl rozprawy:T'he truth ot otlr Tjrnes oraz The Art oI Liv. W pół wieku po t. a między nimi Henry Peacham 10. Gentleman musi byc odważniejszy i bardziej szczod. Ta ostattlia kategoria dyskutowana jest przez autora nieco dłużej. tym bardziej godna jest podziwu 7..złonków izby wyższej w parlamencie od diukórv do baronów. l}. . Traditions ttl (jivi]ily. 8 126 l27 .rlla wyłącznego obsługiwania jego osoby". a także większe wylształcenie. 10B. z 1'. Podkreślam ten ostatni szcz. kto studiuje w . rozległym posiadłościomczy wieikim dochodom. pośród tej ostatniej z kolei należy wyróżnić: a) rycerzy pasowanych i uprawnionych do tytułu sir. jeżeli zaśidzie o nauczycieli domowych.ktokolwiek stosuje prawodawstwo państwowe. 3) yeomenów (czyli drobnych posiadaczy ziemi).ozdz.acując i nie uprawiając zajęć fizycznych. 4) rzemieś]ników i chłopów. i. gentleman ll<lwiem ma obowiązek pełnienia bezinteresownie . 106. Warszawa 1971). W rozprawie o wzol()wym gentlemanie autor rozważa kolejno kogo można i kogo ttirl mozna do lej kategorii zaliczyć. Obraz gentlemana. Thomas Smith w swojej De Republica Anglorum (1583 r. gdy wolnośc słowa ulegała ograniczeniu" 5.autor ostrzega t. może zyc nie 1lt. Opublikowana przez niego o cztery lata wcześniej (1531 r. a nie dawności rodu.. a chcą przede wszystkim mniej płacic.ytowanym przez nas autorze dochodzą do głosu pizedstawiciele lłcnesansu.r i Krzysztof Zagórscy. kategoria gentlemenów z koiei obejmuje wielką arystokrac ję (nobilitas major). wycl.egół.iig in. pouczał mało o jego cnotach.płynęłydla książąt i ich królestwa."ukżu Óa pru"y. któtzy lliorą na siebie większe zobowiązania.wa dla cnoty.. . rodzice nie oglądają się na ich kompetencje. by upodobnić się do jego barczystej postaci atbo wielbiciele Aleksanrlra Macetlońskiego.. n charza jest większa. Y. krótko mówiąc."y-attie zastępu służących nie zwa]nia *. że . l0 Henry Peacham.Jakież szkody czytamy -. albowiem mnożenie gentlemenów mnoży ticznę luai i. ll) sguires mających herb oraz gentlemenów ze zwykłych rodzin wyróżniających się od dawna bogactwem czy odwigą. r. kto jest. na czym jak najgorzej wychodził. przed małpowarriem.ożna by sobie ten brak uzupełnic przez prześledzenie. Władca tracił kontakt ze społeczeństwem. Cambridge University Press 1948. tekst z 1622 r. Gdy o niego choclzi. zawiera zupełnie inną problematykę.). s. Teotię klasy próżniaczej (przeł. Ostatnia częśćjego książki zajmuje się jej pozycją szczytową. jak zasłużycna władzę i nie dac się przez nią zepsuć. jak utrzymać się przy władzy ani wskazówki.łuzny społeczttrl.. |:ierze na siebie obowiązki gentlemana.Musi utrzymywać bezczynną służbę. jak ort zwykł czylrić. przez V. ale m. które to cechy różnych bohaterów starożytnych autor darzył superlatywami 6. Jattlrl. Cornell University Press lg62. tiocieka się szczegółowo. w starożytności zwraca - wielbiciele platona. a kto nie jest gentlelllanemr toczy się przez stulecia i niepodobna pominąć klasycztlych i najbardziej znanych jej uczestników.2) obywateli i mieszczan. Dyskusja dotycząca zagadnienia. Nobi/ity to inna naz. którzy wypychali sobie ramiona. Na śmieszność narażali się ci Wiadogrości o Smithie zawdzięczam książce E. The Complete Gentlemąn. czy to pTzez lekcewazenie sobie sympatii poddanych. co zosLaje wyraźnie podkreślone to to. jakie ma umiejętności. TIrc G<lvernor. Obowiązuje go strój i uzbrojettic odpowiadające jego kondycji.ry. ńo potwierrlza veblenowską charakterystykę uprzywilejowanych n. składającą się z wszystkich 5 lbidem. o czym zlesztą była . Elyot. żeby najmniej gęgały. Barkera pt. Elyot wyobrażałsobie społeczeństwo na kształt piramidy.j na jakimśstanowisku kierowniczym. jak traktując onywiteti jak gęsi. Są to wskazówki.rrri*"rrytu"i". który narn Elyot zarysował.przy t:zym ostatecznie autor dochodzi do wniosku. im dłużejutrzymuje się w jakiejśrodzinie. smith nie sprzeciwia się łatwemu robieiriu z }iogośgentlematla. skubać je tak. tllaz arystokrację pomniejszą. 0 Mam na myśliThorsteina Veblena.) dzieli Anglików na cztery klasy: 1) gentlemenow. przy czym ma jego zachołvanie i sposób llyr:ia [.ltlprzednio mo]Ma.) niż dzieło Machiavellego (1535 r. Ich troska o *ynO. Ileltzla.dzicom wysyłac dzieci w światna naukę. io pTzez'ogranicza"ry nie wolności słowa.] ten winien byc nazywany gentlen}anem'' 8. Nie są to wskazówki. kto uprawia nauki wyzwolone i. lrtórzy przekrzywiali głowy tak.

12.negatywna. opinie Arystotelesa.. Pozycja nauki. I. że autor ma nieszczególne uznanie dla sztuki.erołvnych l rlkcji kierowniczych.l. Wchodzą tu na przykła w grę malarze. kl. Z tych osta nich słów nie rralezy wnosić. mozna Je przez przywarę utracić. Wyłączeni wyraźnie z kategorii gentlernenóTr są \Mszyscy.. tl. aktorzy. którzy pi.rósiu. po tych próbach lokalizacji gentlemana w społeczeństwie. na pla]Mo noszenia herbu.szarla czy |anów. Tr tu naśladowac śur.niezwykle dobroczynne wpływy.z możnych.6l. prrerllrlwienie sakramentalnym .-ui do drugiej lv<ijny Światowej.acują na życie i zarabiają. Warszawa . jak i tnoralnej i staje się po prostu uprzejmiejszą formą mówienia rl ludziach i zwracania się do rrich. szlacheclwo utracić przez nikczemnośc? skoro możrra jak brzmi odpowiedź do szlachectwa dojśćprzez cnoLę.lrarakteru.l. Poniewaz nie miał światła. udziale tak mocno akcentowa!v(tlle. tak jak pozycja sztuki jest u niego bardzo wysoka. s.ą walory .r którym mógł notowac po ciemku myśli. tchórzoslwo w odwagę i. lv litórym ta koncepcja się zrodziła. ostatnim notowanym użyciem jest użycie. Do malarstwa artystycznego bowiem ma stosunek człowieka Renesansu. który wyr-aźnie przygotował gentiemana rltl objęcia w swoim kraju wspomniany"r. Znane mu są pogardliwe opinie starożytnyc o tym zawodzie takie. krótko mówiąc. które mu cto głowy \v Jrocy przychodziły. Poezja . zapominając niesłusznie o udziale .ztl Lalenty tracą blask.Ladies and Gentlemen '. na pozycję pierwsze i neraltlyce. 129 . trzeba przynajmniej uznać uczciwego kupca za d.zkim t.u słowa noble lr. Ućzonośćcenio jest u tego autora tak.[<er. postarajmy się odtworzyc tv c. biegi. Autor kwestiotlil je możliwoścuznania za gentlemenów (uzywa . ludzie nie mają dosyc wszystkiego w jednym kraj Wobec tego. pływanie. Muzyka ma jeg. rządzić ja królowa wszystkimi naszymi namiętnościami". wywodzi ideał gentlemana z rycerstwa średniowieczneł.1l.1 lo echa T.ltlwo . r r 11 '9 E. którzy spędzają zycia w stoickirn oclosobnieniu 11."z nerirrtJ. Późniejsze połr. Barker. Nawet ukąszenie tarantuli daje się za je pomocą wyleczyc. (Należy tu przypomnieć.|.1.a jego zdaniem do gentlemenów z.obroczyńcę swego kraju. Wszak nieraz o zywali się oni bardziej udani od synów legalnych.vażniejrry"t należy postępująca rlt.] zanlieniać nienawi łv miłość. Żadnego klasowego wyróZtlirltria nie ma na względzie prelegent.r zdaniem . W Slowni ku oksf ordzkim rlllinicje kładą nacisk na clobre urodzenie. Horacy był synem trębacza Wergiliusz synem garncarza.rl i włoskiego renesansu 12. przeł.. kuglarze etc.nlcln) iudzi.jIre definicje gentlemana w wielkim słowniku okstod.czynic rozwiązłego uczciwynt t.. Z kolei nasuwa się autorowi pytanie. wyłączeniem chirurgów. wylaz demokratyczn jest tu tendencji autora Teraz przychodzi kolej na rozpatrzenie różnych zawoc] z punlriu widzerria uprawnień do znalezienia się pośrócl gentletnenów. Czy bieda staje na przeszkodz szlachectwu? Odpowiedż jako ctalszy . jak np.gentleman'' jest ]Myprane zańwno z treściklasowej.Augttstyrra. Ernest l1. dzy i dentyści nie byli w Anglii przyjmowani w towarzystw z powodu tego. W zachorł. który zagaja slioj.lrlwierzchnia ściany przy jego łożu powleczona była woskiem. Pannenkowa... Znany autor prac o charakterze narodowym Anglii.fu. Bez tego jego najwdzięczniejl. Aie.tktowanego w całej rozprawie jako równoznacznik słowa genll<. czy o synach nieślu nyclr można mówić.może brtttalnośc zarnieniać w dworlrość. 1927 ł litlros ryce!ski. lbidem.y Encyklopedii Bryty jskie j. że nawet kobiety są za nią clrwalone W jej pielęgrrowaniu nie należy zaniedbywac ani c}rwili..rrtokratyzacja. nie dopuszczając kupców do kategorii gentlemenów. Pewien lcłopot sprawiaj Peachamowi kupcy. Adwokalów i lekarzy możn. Charakter narorlowy. .lllusznie dumnego" Arysiotelesa.Jłównych rysach wzór gentlemanal który pir"i. .. że pracowali rękami).a. Z ćwiczeń Iizycznych poleca Peacham szczegolnie jazclę kontt.uwagę rożni luclzie niskiego pochodzenia uzyskiwali pozycJę-przez swoje osobiste zasługi. skrzypkowie. a zw-łaszcza polowanie do dziśLprawiane 11. Czy moż tlalej. akuszelek . * któryl. . że jeszcze rv XIX wieku chirur. Elyota. że szlachetnie urodzeni. którą mozna prześledzic przebiegając przez kol. Do zmian najr.. tak jak cliament bez sz7j.arriu srrroim gentleman winien byc zrównowazony i clbac o reputację. z drugie slrony.óry miał zycie tak zorgani l28 żeby korzystać nawet z nocy.

nieszczęśliwi chłopcy bez chwostów u czapek nazywają się sizors. czający. warunek wystar. The Blazon ot Honour. Kobiety niezamężne pełniłyniejed.cec tak istotnych dla rycerza średniowiecza. Crosland nie można z taką pewnościąustalić czyjejś pozycji już w chwili.Dlatego żrl r:hłopak jest lordem pisał \M. jak wiaamalorski sport. ale nie to |7 Jeżeli idzie o kulturę f. Znakiem rozpozna\Mczym dla gentlemana jest między innyml jego sposób mówienia. Dlatego. kultury obywatelskiej. Thackeray uniwersy. jak podkreśla Artur Livingstorr w swojej Theory oI the Gentlemąn zawarteJ w Encyclopaedia oI the Socia] Scjences. London 1964. lecia. H. dr JoJrnson . S.. wyodrębtrilt się ich ubiorem.7(twa 1950.nym przez M. To zakłada posiadanie odpowiedniego zaplecza finansowego. jest już bardzo plzemieszane. I(to ma bowiem odpowi listę antenatólv. 130 Wlll. llirrvttit. Value Pąttelns. M. W taki ri. Obowiązujący strój przechodzi przez różne ewoluc i można nie liczyc się z opinią. . arri o sile -.izyczną. gentleman uprawia.nauczyło arystokrację na biedaków jak na ludzi zależnych od tych. 15 Pierworodny nie był zwykle do nauki przymuszany. nokrotnie rolę guwernantek wyładowujących swoje frustracj na dzieciach oddanych ich opiece. gowisku próżności. Niegdyś TyceTz uważał. a w Okslrll. |'lłtwo ubogich jak pisze E. Fotrzeba ruchu narzuca liir. Inaczej tliż w Grecji. R. Wspominana stopniowa demokratyzacja słowa. Greaves.. Hosiasso- . Barker . W żadnym innym kraju C. bywa koniecznościązwiązaną z primogeni. William M. Taine rozwój sportu w Anglii przypisuje wlasnosciom klimatycznym tego kraju. Młodsi bracia pierworodnych bywają bowiem wchłanianl przez miasto i bądźsami. 82. Baronet Pitt Crawley żonaty jest z có hurtownika. Nie jest to. W znanych mi obrazacir doskonałego gentlemana nie ma już mowy ani o urodzie. gdzie wchodziło w grę współzawodnictwo indywirlttalne. przeł. W Anglii zwłaszcza..tlzie servitors (zaiste ślicznyi gentlemański tytuł). Branie się do handlu. co rniało rozwijać ducha zespołu.. Ojciec Amelii Sedley jest zamożnym kupcem. daje mu po dwóch latach stopień naulcowy.l. Źe tltttitljętnoścczytania i pisania dobra jest dla kleryków.itlli w dużym stopniu na podstawie ich kwalifikacji sportowych pisał Bertrand Russell w swojej ksiązce pt.rlrzeć r ili podatki. a ustrój społeczny. Dopuszczalną nich karierą jest także kariera duchownego. Llpsetem. Class and the De'o Cytuję moclatic Policy. A. Żaden gentleman nie może zarabiac na życie..". szkoły . gdzie stosunek do sfer wojskowych był raczej pogardliwy.w tym chłodzie i wilgoci. miał bowiem k 1s lirlizc purytanizm ze swoją wiarą. lecz drużyna.. Wygrywały bowiem lub przegrywały ttitl irrdywidua.gentleman'' w Ąnglii była jeszcze daleka od'niwelowania różnic klasowych. w elitarnych szkołach dotiera siinauczyt. bądźprzez małżeństwo z bogatą mieszczką wchodzą w środowisko kupieckie. ny wygląd. 131 Bertrand Russell. Tabu pracy ręcznej trwa jeszcze w początku naszelJo stulecia. Zwraca na ten fakt uwagę K. M.według niego . J. Wychowanie lArarszawa 1933. a dalej na tejże stronicy: . Thackeray. wychowanie tt tlstrój społeczny 16.. siła nie była niezbędna. Opierając się wszelkim reformom. Księga snobów. . Agnieszka Glinczarika. może sobie już pozwolic na brak konformizmu. Spori gentlelttatra angielskiego chętnie przybiera fornry zespołowe. Ale ten duch zespołu obejmował tylko własną klasę.lrlsób języki starożytne po raz drugi służyły wyiaznieniu klatll)w(-\mul choć tym razem inaczej. czywiście. ale jest niezbędny dla ubiegania się o przynależn jak pisze do gentlemenów. s. turą.. musĘ nosiĆ oznakę ttllóstwa i spożywac posiłki w odosobnieniu od reszty kolegów'' rz. że jest lordem. poniewaz są biedni. żę ubóstwo jest-winą.nie potrzelltljc składać egzaminów. Mannheim przypisując zrlspołowym zawodom duże znaczenie wychowa]Mcze w wyrabiatlitt. Społeczeństwo angielskie opisywane przez Thackeraya w 7or. Graevesa ls. przeł. Co zaśdo powierzchowności. Do wzmocnienia bariery społecznej przyczynił się t|<lmo. gdy nasz interlokutor otwiera usta 1a.publiczne'' uczyły ttwrlich wychowanków przede wszystkim łaciny i greki. rierę zapewnioną. którzy pła1l. BB. s. wystarcza god. ktory zrlrlbywać przez lat siedem. Jak powiadał faceprimogeniturze był tylko cjonisla epoki.dzięki jeden głupiec w rodzinie" 15. zą Seyrnourem M.a osadzone w pierwszych dekadach XIX stu.inny musi lt. w za" sadzie niepożądane.

danie miały najlepiej wykonywać tzw. żeni się. Mowa tu rzekomo o królestwie 18 W. Wychowanie. że lekceważenie intelektu !9 W. ze składała się ona pospolicie z krewnych.. M. chorou. 1. 19 Ibidem.rlj. -Thackeray. M..zli. Tradycyjne w rodzinie uprawianie polityki ułatwiało absolwentom dalszą karierę po już wydeptanych ścieżkach.rt. Russella cytowane. obsadzał kolegami placówki sobie podległe. Wychowanek Eton czy Harrow.y autor francuskic_cJo Oświeccniapisał: .'Warszawa 1949.. a nie do okreśionego zawodu 18. cisk na maniery. która. wysyłani poza dom na wzór synów średniowiecznych ryceIzyl kładłyduzy na. Administro]Mana przez kolegów uczyła nie tylko rządzić.Zn. To łagodziłotarcia polityczne. tłumaczono.L'homme d'honneur semble i. stracirłrszy swój majątek i widząc llliską ruinę. 160. żadne praTro nie rnoże zostać ustanowione . 1' Jonathan SwiIt. czone do elity władzy wpływały na to.any był w zakulisowym świecie. cytowany autor nie był zbyt klasycznemu wykształceniu życztiwy. kaprysy. Jadowity Swift 23 w Podróżach Guliwero tak charakteryzuje rt. T.lrli zniesione lub odmienione.ą one sąd najwvższy. Zaprawianie ludzi zarówno w dominance. L.i tv1llg1 to duch. 393. które by przygotowywały ucznia r1o pełnienia funkcji kierow4iczych. pojmujący tylko . od dzieciństwa w zbytkach. Ta solidarnośc jednak nie rozciągała się poza swoją klasę. ale bogatą [. stanowl'. oburzał się na l1. intere. by byc zaiiczorrym do gentlemenórv. że człowiek nie umiejący prawie czytać.. W. A idzie tu o przepisowy udział w parlatttt:ncie. I.rodzenia. Veblen wyjaśniapozyc łaciny Lym. zaTaz wnoszą. iż stać było człowieka na marnowanie czasu i pieniędzy. Przekład anonimo. Obecilie trzeba było się o języki starozytne otrzeć. potem. 150. s. Arnolda w Rugby. O braku szacunku dla :r B. brzydli. Zalreżrrośćfinansowa od ojca zmuszała często do dzielenią jego pogiądów. V: Tńe Decline ol Aristacracy. - - r\y l)rzysposolliony do drtrku przez Jana Kotta. że muszą istniec szkoły.zwierzęce uczucia'' zasiada poliród dygnitarzy Anglii. w których wychowują się gentiemeni.wa l.1wcą). dagogom. Ta. szkoły publiczne.dla rycerzy.Nasza młódż szlachecka cho. jakie przystoi arystokracie czystej krwi" 22.1rrlą myśl. London 1963. skoro tylko urodzi się syn silny i zdrowy.. Clrrlrlcs Duclos. Posiar]ał więc takie lvykształcenie. płatni uczniowie w ogóle nie zauważali. Pe. doszedłszy do władzy. boksował się dollliolrale i powoził czterema końmi w lejc.ność. mówiąc o pewnym baronecie. że wspomniana solidarność wychowanków tych szkół trwała i po ich ukończeniu. s.. !V. Zkim? Z samicą podłego u.ir. 1lirni matka przypuściła Wady duszy odpowiadają niedołężności ciała./r{. przeł..Jeusz Jan Dehnel. ale i podlegać 19. chorowitą. s.l Ciało stlche. szczupłe. do których przyznać należy przenikały liwalil'ikacji intelektualnych gentlemana pisano już rviele. BB.ół publicznych jak czytamy w książce B. Szkoły ków takich jak chłosta. To za. Random Crawley . że do łask swoich stajennego lub woźnicę.isko próżności.ychowanie dobrze urodzonych: .pogardy dla inteligencji typu naukowego'' 21. Jak widać.zcza się z samicami rozpustnymi i zepsutymi i dostaje od nich llit:narłristnych chorób. Guttsman. Szkoły.przy czym pełnienie służby społecznej w jednej rodzinie pTzez paTę pokoleń podnosiło jej prestiż w większym stopniu niż tytuł 20. The British Political Eijle. tak poszło w nieomylny znak szlacheckiego pochodzenia. nieumiejęl.należałdo najpierwszych dandysów lv mieście. klórzy tego środka nie akceptowali. wytli:. lrllaz częściejelementy altruistyczne. Znaną jest rzeczą. Iubieżność duma sa zwyczajowymi przymiotami charakteru tej klasy.. po znanych z surowościrządach T. Chłosta miała wbijać w wychowanka cnotę i przepędzać występek. jak i w subm 20 lbidem. rozdz. melancholia. że wymaga go zasadnicza grzesznośćnatury ludzkiej.Il szawa 1960. słabe. Miała uczyć te oddziaływały wychowawczo na pupilów także za pomocą środ" znoszenia bólu po męsku. Russell. t. Tarqow. UparteJ ekskluzywności szkół publicznych broniono twierclząc. Jest rzeczą powszechnie wiadomą. Bez przyzwolenia tych rlzlacheinych osób.i się tu o suneriority to ex[ernal con| rol. s. Podróźe Guliwera.. s. 1l Mól^.l. skoro zaświek po temu. żt. Thackeray.32 133 . od liltirego nie ma miejsca żadna apelacja" 2a.Duch l. 108. Małżeństwa ograni. Stypendystów jrształcących się w tej samej szkole pełno. człowiek tlit:okrzesany. ze jej znajomośc była dowodem.ilc. została niejako zinstytucjonalizowana. głui 1lrlla.rion propre lćgislateur" (człowick honortr zrlaje się być sam sollie prawor1. lr lllli.

To po prostu należy do dobrego wychowania.Nieźle'' to jego najwyż. wl Dzlela wybrane.ona tlir język polski pod tytułem Oddech wojny. Wszystko co zaszczytne uznane tu zostaje za cnotę. Rozważania dotyczące Iair play rzadko dotyczyły walki orężnej. ri"ypomina ""u="ą się raczej . Gardzi się łowieniem ryb o zachodzie słońca| czy strzelaniem do siedzącego ptaka. wyzyskiwanie w dyskusjach jego wiadomych słabostek. O małym buldogu. wolny od uprzedzeń. l byli włączani do elity."trattowa. . . tak angielski oficer.. Książka tłumacz.pr""Sl"a"ulą" je w Anglii popTzez cztery wieki. W swoim syntetycznym ujęciu . Złapany zaraz się poddaje.i.Nie łowię szczupaków po-to nie wiada w powieści A. 20 16 134 135 . Arnolda. . barwne uniformy. gotowośćniesienia pomocy jego rysy.z" *"glęłr. Warszawa 1956. kl.l ] l 1 łączyłosię z wielkim naciskiem na charakter. ale nie uniżony.Gardzić niellczpieczeństwem pisze cytowany Maurois .się aż do skromny.lences du CoIaneI Blamble. 205 .o daje się w rządzeniu. Do tego bym dołączyłumysł jasny. . jak aktor po przedstawieniu zmywa z twarzy szminkę. gdy walka jest już całkowicie llcznadziejna. myślę.że jest on wyposażony w taką goclność i wzniosłość. '8 .Jest opurro*urr}.. tylko honor pisał w srryoim czasie Móntesquieu. Taka walka jest piękna''.-'. tualną rolę kierowniczą prawo nie może go karadw. Gentlemana rakteryzuje spokój i pewnośćsiebie człowieka niezalei (divine assurance). Maurois pułkownik Bramble 27 bo Jcst gentleman. spieszy zrnlcić z siebie czeTwony mundur i w zwykłym strolu cywilnym jest znów gentlemanem'' 20. U"ika wszelkie afektacji. ważne są dla niego szczególnie zasady fair 1l/oy obowiązujące w walce. którzy cieszyli się szacunkiem . chrystianizu". Jerzy Jędrzejewicz..ozumiem człowieka nadająceqo się w pełni zarówno rjo służenia społeczeństwu i strzeżenia jego dobra.słusznie dumny'' Arystoteleia. człowiek pełen czułości. nie każdego poważnie. nie tak jak łosoś. Wiąże się to ze znanym stosunkiem ao *t.293. Wiadomo. s.. Heinrich Heine. wiedzę rozległą.The Guardian" Źe. Gdy myślęo seircu gentleInanal jawi mi się on jako człowiek obstający przy swoim.. ale nie mówi prawd bez potrzeby. bo są wtedy nazbyt łatwym łupem. dotrzymywanie zobowiązań.The Guardian" 1713. sza pochwała. cechuje go rezerwa w słowach 25 i nieufność . czasem były to postulaty.Szłice z Anglii. cytowany już Livingston podkr"eśla element współzańodnictwa. Gentleman to człowiek oI lew worrls. mówią z całą powagą: to gentleCharakterystyki gentlemana.ru'u*". ma to być zdaniem Steela człowiek . Za ptzykład wzoru normatywnego tnoże służyć charakterystyka Steela podana w poczytnym piśmie . szezery| nle nie posuwający impertynencji. zawód wojskowego nie był w esty_ mie. w którlń tegity rycerskie były respektowane. ledwo skończyły się godziny służby. które zebraliśmy. Inna była pozyc ja guards. Tak to w kialu. dbałość o wyróżnienie przeciwieństwo pokory. na jaką człowieka stać może. nawet wtedy. nr 34. że te zasady nie pozwalają mu na korzystanie ze słabościprzeciwnika. przeł. które oznaczają przynależnośćdo uprzywilejowanej kasty -ojrko*y"h . karzający.oto dalsze i"go *"or.Co zaśdo jego manier. Jest prawdomówny. który walczy do końca. ponieważ gentleman działa w atmosferze współzawodnictwa. Nie jest to jak widać zespół cnót chrześcijańskich. to w oczach Angtików nie jest nawet aktem odwagi. II. Gdy rozważam ceehy specyficzne dla psychiki qentlemana.Przez doskonałego gentlemana ] pisał t.ale nie słu2z Andró Maurois.Owe piękne. miały dwojaki r:harakter. \Mreszcie nie brak i kombinacji tych elementów. Ies si. współczucia i życzliwości".poJb rrpo. . cnoć póalegu tak jak u Miltona czy T. Kiedy indziej mieliśmyraczej do czynienia z rejestrar:ją pospolitego rozumienia tego terminu. Ideałem gentlemana jest nie cnota.Gentlei man jest uparty w pokonywaniu przeciwieństw.óry stawia się dużemu psu. z trzydziestofuntowym okazern wypada czasem walczyć dwie godziny. Dyskrecja. Wpływy tej postaci podkreśla cytowana już Margaret Greaves. t.pisał Heinrich Heine w Anglii stanowią nalmniÓj zasłczytne wyróżnienie. . jak do stanowienia jego rlzdoby. żeby się posłużyćsłowami Veblena w c_harakterystyce uprzywilejowanych. lnan". usłużny.. ..w sto sunku do jaskrawych wartościowań. W sądzie wolny jest od składania pr"vrięii. . wolny ocl nieumiarkowanych namiętności.. a wzór miał charakter normatywny..stawiać opór llatarciu. 1930. Jest ufny i wzbudza urność.rtu i służby wojskowej.

Wielkie przemiany..lem jego depresji. który odgrywał dawllicj w obrazie gentlemana ważną rolę. O..oznaczało pierwotnie człowieka dobrze urodzonego. 7rrlniejszyła się rola elementu rytualnego. t . jalc się okazuje jeszcze ciągle żywy l(tllt amatorstwa grozi l. co w pospolitym ujęciu słowo . pozlvalającą na kompetentną eksperlyzę. pamiętamy bowiem. Jeżeli mogli dokonać tego lit. Demokratyzacja kraju przyniosła ze llrlbą zmniejszenie środków.The L. profesor filozofii Londńskieqo unirversytetu. ponieważ trąci ekspertyza.Autor artykułu praqnie je zatrzeĆ.gentleman'' znaczy. IT. odv staje wobec zupełnie nowej sytuaeji. gdy musieli pogodzić liiq z zarabianiem. Czytaliśrny niedawno. która mu pozwala rozegrać każdą sytuaeję bez odwoływania się clo ekspertbw. Granice tedy nie są wyraźnie za.a 1974).oTz.trcześrriej zaworlowy fotoJr tl l' uzyskał rękę siostry królowej.które nie mogły być skażone. Wisclom./ltym przyk}atlem takieqo uczonec{o-amatora je_ct lord Taintamount opi- ||t. bo nie jest to zawód uznany i praktykowany jako taki. którą by się chciało widzieć. a wTaz z nimi za20 30 lrl. Dokonali tego ważnego kroku.jak pisał w swojej Logice . postulat wiedzy rozległej i czułego serca nie był jednak tylko świadectwem osobistych gustów autora. Gentleman ma pewien kodeks 1lrl. Milla 29. Podział ten jednak nie je-<t ostrv.llly l)Izez Aldousa FIirxleya w ieqo powieściKontrapunkt (przeł.y(.iadomo. s. \Marszarł. Wisdom. Cytuje się je stale. Jeszcze r. To nam tłumaczy. W ujęciu Steela qentleman był wyraźnie postacią. artykuł w . ale rzadziej pochwala.t:ch nie ma powodu się wyrzekać.. J. Słowo . Gentleman może się doskonalić w pisaniu wierszy po qrecku.. wszystkie te zmiany naruszyły ufnośćAnglika i sl_ały się powor. clały się już odr"ztttvać.ol<u. o upartej aktualnośei tego ostatniego czynnika świadczy na przykład drukowany w 1966 roku w piśmieangielskim ..r. nie żamierzając przeryrvać swojej gly w teatrze w char. | 3r Powszechrrie t.. S. Maria irlrllclvsIia.ol. którymi gentleman rozporządzał..cć podział obywateli na obywateli pierwszej i drugiej klasy. pewien kodeks manier. zamiast traktorvać iak dawniej pierriittlz jako przynalezny im z natury. Sysfem ol Lo11ie.ec gentlemana jest złożony i że niektórych spośród jego t. zasiadł w Izbie l. że wiek .. godząc się na rl1lokorzenidz nim związane. Zdatlirlm autora.rll. Utworzenie dominiów z. Tymczasem wojna naruszyła w tym wzorze niejedno.aczem. zajmuje się odróżnianiem amatora i gracza zawodoweqo. nadszedł bowiem czas. r.rlzięcza w nauce amatorom.. albo nie pracując fizycznie.tora 3l. nie ma powodu. Inteligencja nie pasuje do gentlemana. To swobodne rozporządzanie wolnym czasem stanowi jeden ze stałych komponentów koncepcji gentlemana na r6wni z unilianiem piętna zawodowości. pewien potrafili zmieniać l.gentleman" _. straciwszy tllIloścw stosunku do gentlemana. Ten podział ma swój odpowiednik rnr podziale na eharakter i inteliqeneię.clów. których autor pragnie. dokollil\. że w. z czasem zaczęło ono stopniowo wspóloznaezać wszystkie te eeehy i przypadkowe okoliczności. które zwykło się stwierdzać u ludzi takiej samej pozycji. mamy na przykład do czynienia u J.z liolei każcty specjalista może w każdej chlvi]i stać sie amatorem. wielkoduszny Arystoteles tej rubryki nie uwzględniał. Kla.istener'' z 18 VIII 1966 r. Gentlemani 1r pTzeszłości l. Jednakze Anglik. że królowa Elżbieta nadała tytuł lrllrla zavrorlouretnu aktorowi olivierowi Lawrence.vszy wszystkich obowiązujących rytuałów. J. nie pogodził się z zawodowym (|l. o. Pozolvał r1o tego portletu jeqo stryjeczny dziacl.2Ą0.żalczy. Autor. IB75. Gentlemanowi przypisuje zdolnośćdo improwizac|i. pogodny i w dobrym humorze. l<ażdej chwili przerodzeniem się w kult niekompetencji.yzwoitości w życiu codziennym. Z wyjaśnieniem. kraj ma głęboko zakorzeniony kompleks gentletltilna-ama. kreślone. oświecenia nazwiązywa} do Nowcao Testamentu jeżeli idzie o poczesne miejsce dla cnót miękkich.landa_rd smaku.lIt(ts Hrrxley.The Listener" artykuł zatytułowany patologia społeezna wielkiej Brytanii t0.wój styl życia. jaka tviilże się ze specjalizacją. Gentleman stanowił jedną z najwyższych warltlści. Nie było to wyjaśnienie -iak "uvspółcześnitego terminu używają. dlaczego w jednej ze swoieh pospolitych koncepcji słowo to oznacza każdego kto żyje nie pracując. 136 . Nowe uniwersytety mogą znacznie współdziałaćw dokorlililiu tej wielkiej przemiany.ttniast kolonii. by nie zaakceptowali tej ciegradacji. ile Anqlia zat. który./. Nie należy iednak zdaniem autora zapominać. r John Stuart l4il1.llilerze a]<tora zarvodowego.

Nyrop. E. rn" young Melbourne s9.mii lruclno było działać.. Iłe Young Melbourne. stanowił symbol władania. Wierne oddanie jej szczególnej umiejęLności użycia stanowi książka Davida cecila pt. gdzie lvypełniałonajwyraźniej jakąśiukę w miejscowym inwentarzu 1lojęciowym.1B4B.Nie było ludzi od początku świata. Lingwi:.zy wleszcie we Francji w koncepcji honnóte hom.mda. tlzieci różnych ojców. Der Geist der Iranzósischen Sproche. czy caballero w Hiszpanii. Taine obliczał. xitlrioziesiąt osób zo. stawało nieraz na nocl przy czym trzeba pamiętać.odkamilokomocji. znajdująca się w siałej opozycji w stosunku do króla. które służyło oznaczania do członków kasty.ytułowanych były wie]odzietnel a przy panującej endoga.. poświęca .lylsa a historia obyczajow. BYła to ktasa związane ze wsią. gdzie zaczęto się nim posłurliwać w XIX wieku. żądał sllecjalnego pociągu. poza Anglię.gentletllan" przeniknęło. rozdz:: Qtr'es' ce qu'tln gentleman? Terminy francuskieqo p'ochodzerria gromadzi Ir4.iuzul"i ktośchce zastosować wiedzę językową do wiedzy historycznej pisał Tocqueville śledźcie czasie i przestrzeni los słowaw <gentleman). Zobaczycie. ucztowania połączone z obfitymi lrunkami przedzielone były polowaniem czy grami hazardowymi. przeł. Wandruszka w pracy 1ll. (. Rodziny rIl. jak warunki życia zbliżają się do siebie. I tak znajdujemy ten termin w Danii i innych r:uropejskich krajach północnych. zachowano nietkrrięte słowo. widocznych zwłaszcza wtedy.W 1841 roku ze jak kalkulował H.Arystokracja whigowska jak pisze autor była jedynym . osiemnastowieczna whigowska arystokracja była -. Jednakże 3a Ch. pozwalał na 1liltrzenie z góry. Philipot. s. 138 t39 .. jak angielska klasa śr. Znany językoznawca duński Ch. w tym j9den milion słuzby. nie podlegając zarzutowi nepotyzmut wszy-. którego ojcem było nasze słowo <gentilhomme>. w miarę tego.osy kotrcepcji gentlemana w Niemczech prześledza pedantycznle Gertrri- szawa 1957. klasa rządząca. Jak pisał G. Wacław Roclowicz.] Mówiliśmy przed chwilą o pewnych wariantach we wzorze genllemana. nawet męża. Matka wicehrabiego cibała rl dobre stosunki z byłymi kochankami. Taine -* Anglia liczyła 16 milionów mieszkańców. przeł. jak galantuomo we \Młoszech. Ze rvz<llędu na rolę Frarrcji rv średnior^Iieczu jej słor. Paris 1934. tak odgrodzoną od wszystkich innych. Gdy wypadało mu czekać na poeiąg. pozwalały gościćlicznych utytułowanycrr. Koń odróżniał rzątlzacego od rządzonego. I(oń llył niezbędnyrn rekwizytem utytułowanych. W każdym nastęinym wieku stosuje się tę nazwę do ludzi.. żekażdy przyjeżdżał swoim służącym. . Readers University 1940. Gentleman niełatwo godził śięz pospolitymi śr. A Maurois. z której wywodzi się pojqcie gentlemanal wykształciłasię wcześniej na południu i analotliczne wzory osobowe znalazły już sobie tam wyraz w koncepcji liIlriej./ stly bowiem byli jakoś ze sobą spokrewnieni. I. do niektórych tylko krajów. co nie raziło nikogo. Dziesiątki sypialni w przestrorrrry"ń i wygodnych. że słowo . jak nigdy dotąd nie była'' 32. . Rozwód był źle widziany. są to dzieje kariery dyplomatycznej rłricehrabiego Melbourne'a żyiąceqo w latach |nÓ'. ale matka późniejszejo dyplomaty miała licznych kochanków i groniadziła pod swoiń dachem Cy-ła-..ą znawcy jedyną w swoim rodzaju arystokracją. jak i w zachowaniach nalcżą przemiany gentlemana z czasów Restauracji w stosunku do przemian eTy wiktoriańskiej. Do przemian widocznych zarówno w hasłach. Dzieje Anglii. zmienne związki t:roLyczne nie prowadziły do tragedii. Swoboclna erotyka nie dbała o opinię publiczną. gdy jego definicja była raczej projektująca niż sprawozda*ó"u. 453. co to jest gentleman. Tę kulturę zabawową umożliwiał wielki sztab slużby".cdnia tej epoki. ponieważ zachowano samą kastę. Miinchen 1959. Trevtllyan..nictwonarzucrrło się w różnych wypadkach przede wszystkim 3a.jak mnierni.ł. Linguistique et Histoire cle Moettrs. Stwierdza on. klasa ta realizowała w pełnym wymiarze kulturę biesiadniczą. Byli jej potrzebni do lrlrowania drogi jej dzieciom. że skromna rodzina złożona z trzech osób trlusiała mieć przynajmniej siedrnioro służby i trzy konie. " Warrs David Cecil. w książce pt. Nyrop. Kultura dworska. nie z miastem..którzy by cieszyli siq różnymi aspektami życia z taką pasją.ułr swoim rodzaju produktem cywilizacji angielskiej. choć nie dbających o szczególny splendor dworach.ieden rozdział odpowiedzi tla pytanie. umieszczonych trochę niżej na drabinie socjalnej..że jego znaczenie rozszerza się w Angtii. we Francji słowo <gentilhomme> pozostało zawsze ściśle związane ze swoim sensem pierwotnym. 'lr:n styl życia promieniował i na klasę średnią.

Prawdziwy gentleman. lecz ezłowiekiem.iekowi. t ] lie t}. taktem. Anglik jest dość .okracja miała duze i dobrze prosperujące posiadłościziemskie. francuski gentilhomme jest raczej zdobiącym reliktem". jest człowiekiem zasługującym na spTawowanie rządów. którzy przeszli pTz'z szkoły elitarne stanowili w Izbie Gmin 510/o. W x905 roku członkowie parlamentu. szacunkiem. Posługiwanie się słowem . stylem domu. Toczone przez nas rozważania dotyczące rożnych odcieni słolva gentleman sugerują koniecznośc wspomnienia o książce. Geschichte der 1Ą/ortes . deiikatnością. t41 . C. Dla tak rozumiallego honoru autor ustala symbol R (reputation). zachowuje zitntrą krew.porlczas gdy gentlemen angielski charaktervzuje się przede wszystkim niezależnością finansową. Poniżej znajduje się warstwa. 697. Czyni to C. choć \Alłosi mają ttr swój odporviednik. znajomośćświatazdobytą w podróżach. Zdaniem Nyropa.Genti]homme kojarzy się z elegancją. lecz parlament.. bezinteresownym.. w AngIii.ny" 1937. 2500 obywateli ziemskich miało dochód. W laiacłr 1906 . Słowem gentry irutor obejmuje także wszystkich utytułowanych do króla włączlIie.rowie. pojęcie gentlemana nie zapuściło Francji głębszych korzeni. któla stawia sobie za zadanie uchwycic za pomocą analizy treści lóznice w posługiwaniu się słowem honour. i termin gentleman aqreement rlla oznaczenia umowy opartej na zaufaniu jest bardzo szer-oko używany. zgodnie z tytułem.sla Ia parolcl. człowiekiem prawym. jest zespołem cech charakteru. który czuje Stanisław Rvchliriski. którą mu wyznaczają przerniany społeczne. Te trzy znaczenia nie wyczerpują wszystkich lnożliwych. ale są najważniejsze. Angietska arysl. a nawet poświęcania się dla tych. obeiściem rycerskim. zdolnym do narażania się. którymi włada. którą nazywa ordinary gentry. wrażliwym honorem. pozbawiony wszelli. którzy otrzymali wykształcenie rv oksfordzie czy Cambridge sLanowili 700/o.Góteborg 1957.]ko człowiekiem honoru. t. tr nie spływa na niego z zewnątrz. rozlewną szczodrością..kodeksem postępowaiv Anglii ze specyficznie gentlemańskim jak czytamy dalej llia. kto cieszy się uznaniemt zaszczytną opinią. Jest opano\vany. Barber. ale lrzy pośród nich zasługują na specjalne wyróżnienie. zakres ludzi icdnak obdarzonych honorem pokrywa się z zakresem gentlemapojęcie honoru łączy się pisze Barber llów. podczas gdy roczny dochód nauczyciela wynosił 75 funtów. W drugim czo1owym znaczeniu honor jest czymś. a terenem jego działania był nie dwór. W XVI wieku .1916 minisl. wyglądem zewnętrznym. The ldea oI Honour in the English Drama 1591 -1700. które uprawniają do roszczenia sobie ludzkiego szacunku. bo mówią: Fra galantuomini bu.<Gentlenlanl in Deutschen'. aby się pogodzic z nową rolą.była do 1867 roku klubem arystoleratycznym.lecz.honor" ma wiele wariantów. pojęcie honoru. Ponadto należy mu przypisać większą kulttrrę. prerogatywą szlachty.Anglik stanowi podporę dla swego lządu.. Barller so w książce pt. nienaganną uprzejmością. Angtik ocl dziecitistwa zaprawiany był do świadczeń społecznych. .co przysługuje człorł. cech. . wykształcenie humanistyczne. Zreformolvany parlament z 1B32 roku. co nalezy. na oqólną liczbę 652 członków miał 4B9 ulłaścicieli ziemsliich. zaśsymbolika słuzy liczeniu 35 clicz. porównując gentlemana francuskiego z gentlemanem angielskim H.icj afektacji i chełpliwości.Przcqlącl Socjolo- Stockholm .Izba gmin -. Pojęcie honoru w dtomacie angielskim 1591 . L.ojci (powielonei) pracy doktorskiej pt.. w słr.da Pfllum. Francuz swój rząd co najwyżej toleruje. L. |est duchowym szlachectwem. sławą. 85 swego repertuaru. nawykiem do zbytku i swobody. według niektówe rych. 140 V.liastyczny. s. W pierwszym obdarzony honorem jest ten. 1965.1700. Drabina społeczna w początku xix stulecia zaczynamy spotykać termin gentleman w literaturze francuskiej a Dictionnaire Larousse włacza go do się wobec innych odpowiedzialny. D.jak pisał S. Rychliński 35 . przewyższający 3000 funtów rocznie''. wytrwały w złych przygodach. Centralnym tematem tej książki jest wprawdzie nie pojęcie <lcntlemana. Taine pisał: . według Anglików. Była bogata i od łaski ]<rólewskiej niezależna. To znaczenie autor będzie symbolizował przez literę H (honour). Cobre maniery. przyoisać odrniennej psychice francuskiej. Nie kształcił się na dworze. podziwem. Na trzecim wreszcie miejscu lrzeba zanotować pojęcie honoru w odniesieniu do kobiet i zna(]zące tyle co czystośćpłciowa (chastity\ symbolem będzie w tym wypadku Hc. W XViI wieku honol jest wyłącznie lioncepcją klasy wyższej.

Niu'p. że materiał poddany analizie obejmuje 235 sztuk i"at. Nie może słuchac cudzych dyktatów. tak jak zawsze.u. jakie wymagania wier ivu . nie godzić się na Śmierć hańbiącą. nalezało 142 się pewnego gruntu .catralnej... DIa dam musi być dworny i musi Onue o ich reputację. mówienie prawdy.wedle informacji arrtora połowie XVI w.""*iun H. l.*i. który by prowadził do utraLy twarzy. O honorze mówi się coraz częściejw kręgach rodzinnych. odróżniać "araJ. W -ił. Odwaga bojowa starrowi.:11]""'.ę do tekstów explicite słowo l."roĆi-..tonour. jak pamiętamy. czy to mozolne rrakże się na nią nie powołuje.wskażnikiem ... Zabrania mu się uwodz ić żony przyjaciela. Pojedynkować się nie może z osobą.. Arystokracja żyje według sprzeciwiającego się purytanizmowi kodeksu moralnego.:'"#:*. Koincyduje z tą zmianą większy procent arystokracji pośród publiczności l. w gcdiach.tu*iał człowiekowi honoru jaką miały pozycję. nie uciekać "ńil". lm mniej jej życie zasługuje na uznańie.t":* Do wymagań. rau."rrnozorrego zainteresowania zagadnieniern i pozwoli na prześledzeni" p"*. tak jak [clrórzostwo decyduje o jego utracie.z całą świadomością jestem pewna.. które nie sprzeciwiają się jego zaleceniom.ulryct (pośród których przeważa szekspir). w stosunku do której ma zobowiązania.i"". że rezultat nie jest proporcjonalny w stosunku do włożonegow nią wysiłku. Autor i a"i"li".łr"'i.'i. między innymi. Przemiana gentlemana osiemnastowiecznego w gentlemana wiktoriańskiego jest jedną ze szczególnie ciekawych przemian lv zakresie moralności. gwałtu.jak często powtarza się w materiale analizowanym słowo honour i w jakim kontekście. znany.ie sobie rpru#*-".J"". Gdy objęła rządy. czasochłonne dodawania i obliczenia procentów mają po". W tym okresie lubiła się bawic i umiała przetańczyć 37 Pojedynek zastąpił sąd boży dopiero .. Arystokracja się izoluje. W razie wojny winien Niu . musi odwołać się do pojedynku.rpownictwa.I tak "awie.. prywatnych.Częstoścjlgo występowania będzie według aulora _.owaź rywala. Nie clodawąnie i obliczanie procentów podnosi wydatnie langę naukową tej placy. Musi się przedtem z nicłr waiczyć wedle obowiązujących "is"ia.. "poł.. Rozdźwięki między arystokracją i klasą średniąwzrastają. Człowiek honoru musi być szczególnie wrazliwy na obeJoi. zakaz oszustwa. Traci on honor z powodu złego prowadzenia się zony czy któregoś z krewnych. Co zaśjest niewątpliwe to to. ale popełnić samobójstwo. kradzieży. W ramach czasowych podanych w tytule książki autor stwier<lza wzrastającą liczebnośc występowania symbolu H oznaczającego. była pod wpływem lorda Melbourne'a. Królowa Wiktoria nie od razu była nieprzejednanie purytańska.:Ti'i#TiT.^Źye musi trn. że . tym górnolotniej brzmią jej deklaracje i rosną różnice między rzeczywistością zobrazowalrą w komedii w stosunku do rzeczywistości zobrazowanej w trajedAutor stosuje metodę analizy treści. pierwszej nalezą dyrektywy niezgodne 9o z wskazaniami chrześcijiństwa.. .arto.1osłuszeństlro w stosunku do władzy legalnej. . od bioz niewoli. ludność rących udział w walce. Jego obowią"r. ^s Zacznijmy od pierwszych. Zmierzch ideałów lrrilitarnych odpowiada zmniejszającej się roli arystokracji militarnej. Nie wolno mu dać się_przechytrzyć.x'. żyćz gestem.ś. 1. ego. gdyz jest to jedynb ł Jv9U Lv wyjściez honoremn które człowiekowi poz. pe\Mne cechy charakteru. Gdy się zaTęcza| nie wolno mu wycofywac się ze swojego zobowiązania. wiarołomstwa. dotrzymywanie obietnic. Wzmagająca się liczebnośc pojedynków świbdczyo tendencji rozstrzygania sporów we własnym zakresie. Jo drugiej takie. zabójstwa.ioiie czytelnikowi zorientować się. zmniejsza się jcj udział w splaTrach pubiicznych. bez udziału sądów. splacanie długów.iniemoże tot". Wojowanie powierza się coraz częściejzawodowcom. które kościółmógi zaakceptować. l43 . negatywny s|-osunek purytanów do teatru.lest uprawnieniach i sLrzec swojej pozycji upierać się przy swoich w sPosób odpowiadn jący konaycli.i.ien żenić się z osoną nizej stojącą. Wpływa na to.rul"zione w tekscie dyrekty_ wy na dwie grupy.o"poczynać jej bez uprzedniego wypowiedzenia.żródło honoru. w sposób.J. lv których zasiadają także nieszlachcice 37.ących zadani" *u olbrzymie. ani podejmować się jakichś zajęć służebnych. Pierwszy pojedynek miał jakoby miejsce w 1548 r.*uży*rry.i ograniczu sługu jąc. Jeżeli mu się taki zdafzy. który urabiał ją w duchu minionego już slulecia.ffiTilry1lojęciu.

innego świata nie ma. była od purytanizmu daleka. Rygoryzm wprowadzony przez Alberta był jej niemiły. wskazujące na ogTomne niebezpieczeństwo i zło. pod żadnym pozorem nie pozwalała na noszenie wąsów bez brody. Chodzenie do kościołabyło obowiązkowe. wreszcie faworyt władcy. to cżowiek.<: prócz doczesrrego. nabierały większej wartości i większej ireścipoi-*pły*"'n zYcia rodziny królewskiej t. io zawierało clrocby tylko cień nieprzlzzwoitości. przemawiali inn|m głosem.r. ideał własnego życia.] Był to istot...rą"u tlo rozmowy odmiennośćzawodów.ę . obcy im'ńol'nigdy nie stał się pośród utytułowanycn popularny. bo nie różnicuje arystokratów-*rro.e .uz okaz. usług. zeby zcń wyciągnąć maksimum korzyści.. War151.. Strachey -.ri" dwór wzor"o. smith odróżniał wielką i ptmniejszą norility (nobilitas i nobilitas minor). Królowa Wiktoria. Przemiany gentlemana * to nie jedyny rodzaj zróżnicowania.rrrlt ludzi z klasy średniejdo Wiktorii był inny niż stosunek arystokracji. cowitym i unorrnowanym. "ruri" Uważając się wspólnie za dziedziców tradycji . Ict własne bardzo niewidoczne i skromne. Kpiąc sobie z struktury społeczeństwa I{. Śtor. 144 Giles Lytton Strachey..io polcrzynajlepszym razie panuje na llich nuda. a także w Przygodach Józeta An'dre** 1p. Miałń .Timesa'' zalecając. który przyniósł . Królowa piry*ała do redJktora .1 l I t 1l l {ł' ł tl.obronirą reakcję na Wielką Ale arystokracja. W ciągu 50 z gorą lat zadna rozwiedziona dama nie mogła przestąpić progów królewskiego dworu. skoro posiadanie "JJzy*"go jakiejśproltlsji było wykluczone. 3e. PracowitoŚci. ten faworytowi. moralności i domowego ogniska'' s8.lidny. . Niepunktualnośc była przez nią szczególnie piętnowana. 145 . T.. mniema.. al Jak łatwo się domyśleć. Ruchy emancypacyjne kobiet budziły w niej oburzenle. Arystokratki mają w sobie tyle afektacji i sztuczności. . lll -_ J]Ihos rycerskl.i.*y*łu szlachl.Nienawidzę wszystkich lordów _ powiadał szlachcic Western. Ubieganie się o prawa głosu zacierało.e otnawiac w książce pt.ior uważana bywa często za. godnośc kobiety i jej kobiece uczucia. szlachcic miJord. nie tylko drobnomieszczaństwo było o:rytanizmu.ów Anglii wiktoriańskiej lbidem. Warszawa 1954). mowa tu o szablach. Antoni Pański.Po oslómnastym wieku jak pisze L. -mińo wspóinej przy_ trależnościclo dobrze urodzonycń. aż do świtu. tt . Surowośćtbycza. s. wynikające z fatalnej lekkomyślności i frywolności klas wyzszych. Jak widać. Pod jego wpływerrl_ styt zycia dworu znrienił się zupełnie. Anna Bidwell.. I{ró]owa Wiktoria nie pozwilań na gTę w kości. . stwo. że dzielił je nieraz antagonizm. w karty czy jakąkolwiek inną grę w niedzielę. do noszenia których tylko tlllrzywilejowani nrieli prawo.'obą niemieckie ideały.a.Podobała im się miłość rodzinie w jak pisze Str. jakiego się ta koncepcja domaga. '[o kupa dworaków i hanowerczyków.iu lriwania. przeł. ponownie. Cytowany pTzez nas a0 szawa 1937. Rewolucję. kłótnie. Fielding w swoich powióściach a0. Czło_ lviek świaLowy. Po śmierci Alberta p. że niewiele miejsca pozostaje na charakt et. lramerdyner usługiwałszlachcicowi. który ły3e na tym świecie tak. Małżeństvra w tvm Henry Fielding. wiktoria potępiała które po śmiercimęża wychodziły za lnąż tat<ze i te kobiety. I{. obowiązko$/yt w erotyce surowyl gustujący w zyciu pra. Ten antagonizm ilustruje tlp. II t. pogrązało człowieka na zawsze.ach"y podobało się małzeń. Fietding odnajdywał hierarchiczrrej ją nawet w zaltresie drobnych pachołek ma. w którym ze splendorem królewskit łączyła i w którym widzieli.rń-. .. Myś/morąlna Oświecenią" angielskiego. rytlu 3s s9 zeby często publikowai artykuły. Zaden rc-ła"łcr'. któTa mu się odwzajemniała. Historja życio. i poclobne do tej. Do wieltie i ninnity zalicźałutytułowanych od duke'ów do baronów. noc.cynizm i subtelnośćinte]ektualna zostały starte na proch. Nie lubił angielskiej arystokracji.nie zostało ani śladu."y'' rr.est głęboko przekonany.yt zadawac się z lordami noszącymi wykałaczki rokri nl*iJ Iowarzyskie " czytamy u tego autora gdzie indziej ""nru. zwyciężyłyideały obowiązku. picie i rzyganie.owi. .).Wpłynęło na zrnianę małzeństwo z Albertem. War"zawa 1955. \M . która miała szczególne powoci. Toma Jonesa (przeł.y"órrti"j utyiułowani. Odróżnienie no_bility więJrszej i mniejszej nasuwa się tym |lardziej.jak gdyby odbity w zwierciadle Jię cnota o szczególnym blasku. lrłaria xorttiłrlwicz.ytarrir"* wdowy wzmógł się jeszcze bardziej.. óyściłunrarrie kamerdynera.e. powiódzenie czegoś. lecz jakze przyjemne "gryuturr". Był to człowiek sq. oo dbania o własne gło$ry.""i. Palenie tytoniu było wzbronione. szlagon nieraz.

Latnpart jak i film wyświetlany pod tym samym tytułem. głosem. 746 a2 wą miękkośctraktowania. Arystokrata jest sobą jedynie w towarzystwie drugiego arystokraty [. Uwalnianie.. żeby jego ukochana Zofia. żywa. dawał przy każdej okazji wyraz swemu krytycznemu stosunkowi do arystokracji i swojej postaci wzorcowej nie lokował w jej szeregach..powściągliwośc w słowie". która patluje nad moimi marzeniami.] Arystokrata w rozmot ie z demokratą jest niewyraźnym. XIII.. Zarówno powieśc Lampedusy pt. będące jego zdatliem czymświęcej niż tylko snobizmem.v. Autor by nie dopuścił. jeżeli ma byc udziałem niektórych''.. pod wykwintnymi formami gruboskórne chamstwo'' a3. zachowaniem po. zdradzając. Z ich rzadkościąłączyŁ się często wdzięk fizyczny. . obrazujący zmierzch arystokracji sycyIijskiej.czystość. 2I2.tak liościołów. że mnie ona śmieszy M/e wszystkich postaciach. nie zapłacił mi ani za przygotowanie Heniusia. Miłośc małżeństwie jest przedmiotem kpin. Aktualnośctego sentymentu dla arystokracji mozna stwierdzić nawet tv socjalistycznej Polsce. o ideał dania cywilizacji wszystkim lub pozbycia się jej. jego rówieśnik i antagonista.t. Choc wciąganie arystokracji polskiej do rozważań nie leży w moim programie. hartnonia form. widział w tych żywych zabytkach jakby odrębne isloty. oddawano by im cześćboską" 4e. i nast. gdy.A czyż we mnie nie ma szalonej gorączki wielmoż1165gi pyta w swoim Dzienniku Żeromski _. mimo krytycznych uwag.Z Oleśnicy wyjechałem we wtorek rano. grzeczność. ł Ujawniając często swoją niechęć w stosunku do ludzi wielkiego świata. Inaczej -się je widzi. obiatl ]j!eracki - PIoltsł i jego świat.tak wszechne.orze niezdolskim nie odznaczały się subtelnością. Boy-Żeleński stara się wyl-iumaczyc to upodobanie do arystokracji.Życie towarzyskie i stosunki płciowe w d. Urok stat ych nazwisk działa zdaniem Boya jak urok starych . w dam rzekomo terroryzowanych przez mężów zastępuje dawne wyzwalanie dziewic więzionych przez smoki. wyjąwszy tę. 396 łjl Tatleusz Żeleliski-Boy. który zdał do tlirnnazjum. Jean de La Bruyóre. dopóki się nie rozczarował.Później w miarę swoich doświadczeń bohater Prousta miał . wyrazem. obywatelską. toteż słabe to więzy. wiodący w odległe epoki historii. Nie zraża go nawet zgodgłównego bohatera... kultura artystycznat wreszcie zbytek. W swoich rozłyazaniach dotyczących Prousta. :l.yanie Trędowatej przez środkimasowego przekazu cieszyło się tak wielkim powodzetliem.się rozCzarowac. Richardson miał dla arystokracji uwielbienie i w jej kręgach osadzał swoich bohaterów. czym ona jest. odtwarzająca jakoby jego zmarłą żonę.-Teraz nareszcie wiem. Okpił mnie papa!''. nie mogę się powstrzymać od przytoczenia tutaj opinii S. przeł. zupełną nieznajomośćtego telenu.znalazł pustkę duchową. Toma. Nic bardziej podobnego do jezuityzmu jak arystokratyzm". Ten podrzuŁek okazuje się dobrze urodzony. Było to życie zamoznej szlachty bez poważniejszej ogłady. lia z arystokratycznym stereotypem niewypłacalnośćwysoko 1lostawionych. a to ważni ejsze niż fakt. domostw. . zamiast tych cudow PYchę. urok pobudzający wyobraźnię. budził żywe sympatie w stosunku do Don Fabrizia. 'Watszawa 1965. że gdyby możni zechcieli jeszcze byc dobrymi. miast. skoro nadar.. wywodzący się ze zbiedniałej szlachty. jak mu to nie raz wytykano... cn1li Obyczaje naszych czasów. Papa /. skromny drukarz S. zdradza od tazu. .świecie nie są zawierane pod wpływem uczucia. jak Proust. Fielding okazuje wielkie przywiązanie do szlachectwa.. Żeromski pisał: .Zaślepienie ludu na punkcie możnych jest tak rnrie]kie jak pisał La Bruyóre a urzeczenie każdym ich ruchem. pomimo. miała wyjśćza mąż za byle podrzutka. Proust. spojrzy się na arystokrację poetycko. Podczas gdy Fielding. s. że pochodzi z nieśllbnego związku. Teraz dopiero w obcowaniu z księciem Odrowążem spostrzegała cośinnego: wyjątkoAnna Tatarkiewicz. .r. 147 . Wygląd jego umiłowanego bohatera. ani nie zrvrócił kosztów podróży. a przepisany ręcznie egzemplarz osiągał tak wysoką cenę. jaką jest. .Poznałem arystokrację pisze Żeromski w swoim Dzienniku rodową. Charaktery. pomimo że walczę z uczciwością o ideały równosci. Żeromskiego w interesującej nas sprawie.obrazów. że mamy nie z byle kim do czynienia.K[o lry chciał clziśsporządzać listę magnatów (seigneurs) -. . jej Znana wrażliwośc Żeromskiego na walory arystokracji pozostaje. Ale równocześnie mówiąc w Wiernej Izece o Salomei.

eden z bolraterółv powieści M. au De la dćnoeralie en Anćrique. ważniejsze to od tytułów. zdewaluowanych przez przekupstwo urzędów heraldycznych. ponieważ za pomocą miecza zclobywalro terytoria. przykłactem . tle ce sidcle.-l'-cłr-r". że z wirginii właśniewywodzić się miała arystokracja amerykańska. .. utrzymując. których pokazuje swoim utytułowanym gościom.anowiły przedmiot porlziału. !1/61g261ra l956. stwarza tam istną giełdę walorów. jak skłaclanie przysięgi przecl rozpoczęciem zeznań.p. (właściwenazwisko Charles Pinearr). Próby. clo którego mogliśmyrościc sobie pretensje. panami słabszycli i zdtbyli sobie osobliwą langę i zachowanie.. Dodatkowym czynnikiem staje się powoli w Anglii pewien styl życia pTzez bogactwo umożliwiony. Zwycięzcy żąclali potem dla siebie różnych przywilejólv: przywileju władzy. Przestawanie z nimi lrtoże nadto człowiekowi wyrobic opinię zawoclowca. .l Pisał Ch. Dama z epoki Prousta wie. Tuchman. któ. Thackeray w Anglii. Paris 1798. żeby porllegac wyłącznie sądowi parów i która nie podlegała takim przymusom. decyzja o tym. to spadają.przez lrtórą mocnieisi i oclważniejsi stali sie. W poszttkiwaniu slraconego czasu: W eieniu zakwiluitlc:ych dziewanlt. 48B.r. Ten snobizm nie jest tylko osobliwością wielkiego świata ani właściwy Francji. stuleciu . 191. ouło. Doszłoby się wr"eszcie do mieszczaństwa nie_ zauważywszy żadnego ortr"go przejścia''.ił pozycję arystokracji z poaló3. Tatletrsz Żeleriski-Bcly.co wziąłeś a jedyne głniazdo praojców. Jeżeli idzje o władzę. 'rhe Patri:. posiaclanie źiemi zaczĘło stanowic warunek niezbędny przyna\eżnościr1o arystokracji. pisze B. Marcel Proust. II. -. s. Wchodził tu także. clecyclują o przypisaniu pochoclzenia arystokratyczne gł' łe. t. przelł. nilry osobliwe zwierzęta 50.. która elbjawiła się mięclzy ludźmi i dała jednyrn przev/agę narl clrugimi. przywilejów wobec *y. jak dobrze wiadomo. Warszawa 1 74. . Współczesny mu lord cilesterfield w Anglii protestował przeciw tego rodzaju praktykom. ale nie wiedziałby. była tą właśnie. Dłie!ą. rozrlz. II. które sl. I 175t. Utrwaliły sceny tej deportacji liczne powieściangielskie z osiemnastego stulecia. Julian Roqoziński. s.loettrs clrrns. osiadaii na nirn póżniej jako elita. oczywiścierw grę pieniądz. Consirlćrątions sul . s. że bobry budują tamy a0. a6 Barbara "fuchulan. Wywożono więźniów dopóty.les ł.esencjonalną formą szlachectwa we Irlancji pisał Monlaiglre _* jest rzemiosło rycerskie.ość"a7.-..ry mieczem polronali jakieśterytorium. ale 'pragnę przestawac zludźmi tego świata.uwierlliwości. jego granic. Zwycięzca tworzył szlachtę . że niczym tak nie podniesie wartości swego salonu. to Old Bailey".atóż problerrrat tego świata.W dziewiętnastym Faulknera--.'ći. 148 . jeciyną i . s. sprawowanie rząi]ów przez możrlych w Anglii wyclawało się równie natulalne iak to. t. jak udziałem wybitnych ludzi. stawał się niewolnikiem ą5. wycl. zdaniem Boya. A idzie tu o znane londyńskie więzienie. i trzymasz. Hiel.mówił John śartorń. gdzie skończyć. . io c]o pieńszej wojny świalowej.ł4 .U Prousta. a9 50 Miclrel rle Montairlne.. Tocqueville wywoctz.. 3l i nast. z którego wy\Możono przestępców do Wirginii. Czarnowski. t.arystokracja angielskal ttóra watczyła o to.iu. z czego zostały im cześć i godn. które to idą w górę. odwaga osobista. Wszyscy mieliśmywspólnych prłoclków. Cytowany Ch. zwłaszcza po pierwszej wojnie światowej sławni artyściczy potentaci nauki zosta]i dopuszczeni do czegoś.. Lonrlon ąs 3.wielkim swiatem" pisał Boy o Prouście. I nie jest wyłącznie właściwością arystokracji.wiedziałby od kogo zacząć.'I'he Proud Tower. a3 Stefan Czarnowski. urok postaci.. Pnl.archie w mieszczaństwie były. I. 1966. nowe wycl. The Pratlrl "l'owet. A dodac Lu należy.zwyciężony. połączone z bogactrłrem i hojnością.jest. iż pierwsza cnota. komiczniejsze niż w górnych sferach.is 1tJ50. 149 B. Duclos wspomina o dopuszczaniu do arystokratycznych salonów iudzi sławnyclł. jeszcze dowolniejsze.liczyło się tylko to. a wcześnie j jeszcze dziennik Samuela Pepysa.co zaczęło nazywać się światem albo czasem . dopóki nie położyły tym deportacjom kresu prol-esty Wirginii przeciw obdarowywaniu jej taką populacją a9. pisał o Celtach S. cenię takich ludzi jak Kartezjusz czy Newton pisał w liściedo syna. procesów i prawideł". że towarzystwo złożonezludzi nauki nie może byc poczytywane za dobre l"owarzystwo. przeł. a wpływ snobizmu na reputaeje świataartystycznego był cllbrzymi. weclje nieuchwytnych wstrząsów. kto do niej należy i jakie w nim zajmuje miejsce. Prawdopoclobne.Prawdziwą. Zwalczał go. 3.Wobec llieuniknionego zagmatwania genealogii. Tuclrman. . Duclos w roku 175t.

1. W roku :l954 i]ertrand Russel] sformułował swój stosrinek clo l. by uchybienia w stosutrku clo morahroścjnie stawały się żerenr clla klas niższycl-1. do czego doprowadzała go teoria. jak podkreślająróżne jego charakterystyki. mimo iż. książki podróżnicze czy opisy polowań. Francuz qestykuluje nrórviąc.cie rzeczy dla tl"ora]noŚci nie obo. Ostatnio nawiązttje cto tei sprawy Pierre Daninos w dowciptlc j l<siążce pt. Jej odwaga. ma poważne zasługi i iej upaclek nie stanowi llyna. o zespół reguł z po7. ci co 150 Ciekawą ilustrację arystokratycznego stylu życia w końcu wieku dziewiętnastego stanowi opis stosunków ro-dzinnych Bertranda Russella zawarty w. Nie sugeei francuskim. loJ<uje ojczyznę w seTcul ale kapitały'"u 1"r"""" gra. to niejednokrotnie także ci.wyniedziela'' się w dni świąteczne.qatórv moralności rycerskiej. oparcie o tytuł dawało arystokracie moznośćbycia innym..ego Łylko zysku t.hedonistycznej koncepc. -* Najsławniejsi. za który był jej wdzięczny. mówi o zbror]ni gdy tlic ma wyroku.nia opinii ą Publicznej.u"r. choć jej przejawy były często absurdalne -.rlzstaniu. z którymi tr)eba ciągte *ui"rjC.Óg. s. l. rolę trójkąta małżeńskiegow ciowcipach francr.maczy rolę sportu w tym kraju. ale mając lat 70 przystąpiła do najbliższej agnostycyzmowi sekty unitariańskiej."1. I wybór tematów. Taine w sposób llarr]zo współczesny dobywa szereg rożnii z analizy zawartości 1loPularneoo pisma. li. Guwerner by} zaawansowanym gruźlikiem.ami nie wiaclotno niqdy czego sję rnożna spodziewaćl -* pisał Proust o llrancji. Babka Bertranda była purytanką. Matka Blrtranda honortl. pogarda dla konwencji i lekceważenie sobie opinii większościmiały na wnuka wpływ.omym. Żeniono się bowiem w swojej sferze. jakim był . którzy wskazują na płynnoścprzejścia od utytułowanych do wzbogaconego mieszczaństwa..i życia. I tak na przykład gdy się w Anglii czy w polsce przypisuje brak kultury intelektualnej szlachcie.rskich i nieistnienie tego tematu w anqielskiclr. obmawia lua"i na zellraniach towarzyskich. ży przypisać tak wielkie róznice między ethosem najdalej uńieją wyegzekwować. rrie mówi .v-padku pomyłki telcfonicznej.jak mniemał -. I-es carne1s clu. które ograniczają uogólnienia dotyczące elity i wymagają wyraźnego zarysowania.jc łakomie. jak się wydaje...].iętnyclr. ojciec Bertranda był przyjacielemJ. znała doskonale trzy języki obce.jak pisał rl czćls fll tragiczne. Była to kobieta oczytana.zaangażowałaguwernera do jego starszego brata. 1lodczas gdy Anglik je bagatelizuje.i"ą. H. pisał Tocqueville.co tłu. a]e w grun. gdy jak najbardziej uzasadniona''. O trosce o intelekt w Anglii kraju. uzy]Ma łvykałaczkiprzy stole. które wzbogaciły niejedne muzeat bywały czymświęcej niż przejawem snobizm! czy lokatą pie_ niędzy. Pisał o tym interesująco Taine. Przyznając rację tym. że w tych warunkach nie może miec potomstwa. nie było powodu skazywać go na celibat. Rodzice Bertranda uznali. całuje się ze spotykanym l:a ulicy-zna. mówi iedząc.z .wiara w ważność honoru osollistego.uznała za właścirł. niąrodobna. Wobec tego matka Bertranda poparciem męża .. Wchłód tvch warunkach człowiek staje się twardy i rozwija w sobie poczucie obowiązku.Prtlrch''. osobliwością arystokracji w stosunku do ogółu szlacheckiego była jej międzynarodowość. gdzie rządy elity utrzymały się szczególnie długo . .. ale niekoniecznie w swoim kraju. Ale pozbawiając go potomstwa. że się Wspomni. Jej bibtioteki zawierały nieraz coświęcej niż pamiętniki. pozwalał sobie na ekscentryczność. zwraca się tlo nieznajomych..imniej czysl. nawet. to zarzut ten nie dotyczy zwykle arystokracji.z książęl. Tematem niejednokrotnie poruszanym był temat.. p. do kogo się odnoszą. wyprzedza innych w ogonku. co im się nalezy. którzy najmniej się troszcz o or. . pryrvatne kolekcje obrazów.]imat angielski narzuca konieczność jakiegoś ruchu lnięśhi. przejaskrawia ]<atasirofalność rvydarzeń. A idzie tu o sctvoir vivre w obrębie obu narodów. gacla długo .. tytułern przyltładu. jego autobiografii. Taine miał skłonność podkreślaćrolę klimatu angielskiego.przepraszam'' lv rł. tłitla i nie wahał się wcielać w życie to. poclczas gdy Frarrcuz iządzi si{ raczej poczuciem przy trwających przez wieki kontaktach kulturowych. Obowiązywała tylko dyrektywa. nie cŻerpała stąd żadnej przyjemności.e dopuścic go do łask. czemu naleangielskim . i deszcz to rvrogowie. major Thompson wyclanej w Paryżu w roku 195. poczucie obywatelskie. .świadczyłyliczne fundacje uniwersyteckie.. jednak nie odnolo\Mac pe\Mnych różnic. Gdy uwolni się koncepcję 15l ruje on . .u p. i sposób ich potraktowania jest w Anglii w stosurrktr do humorystycztlYch pism francuskich odnrienny.orLl błahych. Toteż arystokrata angielski.

. . 3l9-324. ale łączyłnas pewien poglącl na życie ludzkie i luclzkie przeznaczenie. żeby to światło i'. Wiadomo. t. jak błyszczało do tego. Shils brak prywat. 6z B.em Conradem. pisze Russell w roku 1913 * . Chciałbym przyczynić się hłyszczało dla innych tók.właśniez powoclu tej plebejskości oa lrultury tluropejskiei.].honoru od arystokratycznej buty i od skłonnoścido gwałtu. dla mnie" 51 Etlros rycer ki w Nowym Świecie VIil. io riches (od łachmanów rlo bogacl. The Autobiography.wa) pnemawiało clo Airerykanów .Pojechałem do jego domu. 42-Ą3. London 1954. jak to każdy może stwierdzić w jego książka. :ri.Pamięć . bostończyk. ccl orl samego początku związało nas szczególnie mocno". Po wielu latach i już po śmierciConrada.. którzy założyti kto z nich opowie cośrrajbardziej nieprawdopoclobnego.. Od lat byłem wielbicielem jego książek.clr. W naszej działalności na zewnątrz byliśmysobie niemal obcy.ności. w Chicago pizerwał mu uznając się za pokonanego. W większościnaszyclr opinii nie byliśmy bynajmniej zgodni..l.ze mnie już gclzic indziej E. l.?. taka bowiem kombinacji była.*. blisko'Ashford w Kent w stanie nieco trwożnego oczekiwania. Był on. ale nie zaryzykowałem nawiązania znajomościbez czyjegoś pośrednictwa.. Nie chciałbym.zanika stopniowo o Conradzie. że się pospolicie odmar.'' tu jego partner. W liściedo Russella Conrad deklarował . c}rarakteryzujący . Anglia nigdy się cloń nie rltlwoływała.szcze w początku ł:ieżącego sl. aby ten legat wieku rycerstwa został dla świata całkowicie zaprzepasz czony" 51..szy. zaczął: . tticmożliwa. pełne podziwu uczucie.it. pochodzący z Chicago. co zabyło zapoczątkowanie przyjaźni wdzięczam łączącej nas przyjażni z Ottoline. Human Society in Ethics and Politics. Po tej wypowiedzi nie może nas zadziwić akces Russella dcl wartości wyznawanych przez Conrada. Znana jest anegdota o rlwócll Arnerykanacłr. będzie trwało niezmienione usqLle ad tinem".Waznym dla mnie wydarzeniem -z Józef. s. Russell. przypisuje żywym tradyclom rycerskim łogiii i i"1' tlictlbecności za oceanem. podczas gdy hasłó From . barclzo rygolys|ycznym moralistą nic synrpatyzującym z rewolucjonistanri. Pierwszym moim wrażeniem było zdziwienie.co pomaga człowiekowi zaclrować osobistą prawośći szerzyć wzajemne zaufanie w slosunkach społecznych.uiecia. rózniącą się znacznie .lcą Anglię. zo: stanie w niej coś.. Ąmerykę w zestawieniu z pot rótli prywatności charakieryzui.z. Tak na przykłaci cytclwany p. Mówił po angielsku z wydatnym cudzoziemskim akcentem i nic w jego zachowaniu nie nasuwało myślio morzu..Byi sobie ctcnt]eman. Ten stosunek Russel]a do Corrrada był odwzajemniony. s. aczkcllwiek na pierwszy rzut oka ich orientacje życiowe wydają się od siebie odległe. ale w czymś bardzo istotrrym byliśr:lywyjątkowo jednomyślni[.potrzeby..og. l)ier\Ą.via Stanon Zjednoczonym arystokracji przypisując im krrlturę plebejskt1. mocna i namiętna szlachetnośćświeciw'moich wspomnieniach. Russell pisał: jak sądzę lecz jego . t52 l53 . Był arystokratycznym polskim gentlemanem po czubki palców [. jego zclaniem.. jak gwiazda widziana z głębi studni. które gdybyśmy się nawet mieli nigdy już nie zobaczyć i gdyby Pan o moim istnieniu miał jutro zapomnieć..głębokie.

.ych świecie. Maln tu na myśliR. 1 ' R. Bearda w roku 1927. tlrliwcrsylet. 'Warszawa 1962. Prawdą jest. EmersonA.. utrzymujący się w rodzinjt: pieniądz. dobywa z amerykańskiego piśmiennictwa różne obrazy ethosu amerykańskieqo zalysovlanego czy to przez o Południu I czy przez Południe o PółnocY. |Óri": ze Południe miało niewolnikó\^.jak pisze W. co sprzyjało twgr. Phitadelphia Gertt]emąn.n.oti" .elektualnej ór.ykanie ich kultura rozłupuje . Jak w Anglii. s. przynaleznośćtlo Lakich klulrów.ń się l\Iowy Swiat. przyepiskopalnego. 440.-..'I. Artykuł ten znany mi jest tylko ze streszczenia zamieszczonego w. Aristocracy in Aln. Filaclettijski gent]ćman .. innymi wartościami. co następuje.-.. Cavali'er ancl Yankee. a gentiem". taki a nie inny obraz prag_nęIi włą'czyć do swojej historii i do swojej tradycji. zastrzeżenia clotyczące agresywności.t.. Lipset.dollrym towarzystvrem". ztlobyć.która rząclzić. że go tam nie nta. że ethos rycerski jest w nieporównanie lep_ . nic w lyltl celu.się miała .commontarY" 1958. Digby Baltzeli.. yankesi mieli być dziedricami angielskich purytańskich okrągłogłowych. a pomieszczonym r. którzy rządzili się wartościamiyankesów. Chałasiński.. nobr:ac ogólnej ogłady. merkantylną kulturę Pr.il.ri Poł. oczywiście. szej sytuacji niż uzasacltrianie. ]ccz b]. zaczę7i objawiać pttrzebę wyodrębnienia kiasy ludzi. które dzieli trudności związane z uzasadnienicm przeczących zdań egzysten_ cjalnych. s.#.:.ilil. yale czy Ilarvarcl.lrzeniknął także i cio Nowego świata.erica. wychowahie \^r prywatnej traleznośćdo kościoła szkole internatowej a potem uniwersyl_et w princeton.egJo stulecia w swojej książce pt..Wchodzi l.J""i" . sanri mieszkając w mieście.A. wyzbyci tego ro_ dzaju ambicji. którym się po-. s..potęqi i których dzieci i wnuki rłryr:horł-al. _William 1963. Aryslokracja w Ameryce zjeldnoczone posiadajĘ klasę.tach 1B03 _ 1882.cn program wymagał. R.:1'T:-.".triodło. Nieraz kjerowati jej zyskownym zużytkowaniem. Na szczęścjeuzasarlnianie po_qląrlu.].pisze E. uważany za Ateny amerykańskie. I}1.z jaką torował sobie clrogę se]I-madn przeciwstawiając się tej orientacji wyższe warstwy społeczeństwa ^in... Digby Baltzell w książce pt. oclzjerlziczone bowiern bogbctwa zawsze i wszędzie stanorviły poclstar.T." cJemo_ kratyczną. Cały l. vol. Około połowy .".riu skich kawa]erów hołclującycł. M.wyrosła pewna liczba luclzi.T:l"rli::l] utrzymyvrany był jeszcze przez ch. nrinion. liczać się tl" :]:_. Taylor Yą'nkeii' pTzyzwyczaili się wierzyc..doly*anie 2.azamy jest tak rozległy.t. Kawalerowie i -. że Stanv 1."". s.oi angielangielskiej countly nłlr]{.y się w mniej lub łvięcej izolowanym od spraw finansorł. charakterystycznym dla całej inl. południowcy nieraz byli wciągani w p.. W cseju zatytułowanym Monnets. którego J. zulanym 'często . . ktorzy nie byliby nastawieni^. Chałasiński nazywa największym fi]ozofem demokracji amerykań_ skiej.". nr 3.y i na rolniczą.u lv rachubę anglo_ selskie pochodzenie.534_ 537 (7903).*ultos"io..u . VIII.o"ury komercjalizacji.. a nie inny obraz południa odpowiadał potrzebom ich serca. Knicker_ llocker czy Filadelfia a.". jak Somerset. a SeyrIlour M. która w licznych rysach podobna icsL do arystol<racji Starego świata. W.r#::: j. 313..Ti:.vczesnej A.ior.'"T. tak i w Ameryce -. można bowiem _ jego ztlaniem rzy północy. i ci... 7903.i"r'. b). W artykule S. arystokratyczną kulturę południa. 33.. ze musimy ogratliczyc się do zilustrorvania na paru próbkach zagadnień z nim związanyclr. przy czyril tę edukację wieńczyć miała podróż do Europy. zaledwie minęło pierwsze ćwierćwiecze XIX stulecia. ktory tu rozlł.. w biznes i w spekulacje ziemią.'ińf'.przytoczyć pisasobie ideologię południa i pisarzy południa. Taylor.v piątym tomie jego dzieł."oĘlu"trr#.z9liu się klasy próżniaczej i szerzeniu się postaw wielko'ty ffili}'lT" do gentlemenów. 5 Józef. którzy do nich aspirowali.. Cytowany W. ktorzy doszli do bogactwa i..głirzi w .. : j::t_ę_pu się do tworzenia" zaprawioneEo . polecany był Uniwersytet w Wirginii. New York Ibitlem.. jakiśzawod.*u do tel zasirzeżenia. 1958. Glencoe.Ja]<iż 3 E.ołltye "u_ Ń.u.. Temal.Sclciotroqical . R.vę pańskosci (gentilit1. Trzebawielt i* pl. w Amerl daly o .1l:.n potorn*u. Kultura ametykańska. którzy przyswajali . żviącego w la.Abstract". Ci przyczyni ali Hn?^O.nue . Emerson pisze.) 3. t55 . Zaczniemy od przytoczenia poglątlów pisarza. Tayto. Lipset utrzym1-1je..rd.. iuylo.1p:. Jeżeli idzie o wyższe studia. s.##: miń . . ]Mroqo usposobieni w stósunku do zycia komercjal_ m ie rzone go d olarami.meryki 5. że . odpowiednich śroclków fińansowych.

Panem swoicb czyn:w i objawia Jest tę'pari"*osć w swoim zachowa_ niś'dy.ale Ilclsl. Ila trurlności związalle z wieloznacztlclściątakich tcrmirlóvr. Diogeltcs. 1::.. Sclkrates czy Epaminclndas byli g. esej pt...Iomana.Najltlpsi" to ci.. przy czyn1 -. j:Ł. Franklinowskle przekonanie.Napoleon. New york ceche rxobowości.Emerson podkreśla jego walclry estetyczne. flJ}T:T .tak jak Arystoteles. Germain. Termin . :":" 9.l'" #tTi["TJj:""".. y o n i e gcl je j iJ # : l r:'#i.y. Wszelkie szlachectwo w okresie początkowym opierało się na czyjejśwrrrdzonej wyższości..w oczy. .jak czytanll]]]:".ąc Emersorta llalra[i}arrt V/. niszczyciel starej arystoJ<racji.łńi". Amerylca w dalszym swoim l.: .. przez usu\Manie trudności. Ludzie tego co Napoleon pokroiu llic nrieli wprawdzie czasu się manierami zajmować. choc dobrowcllnie gardzili picniądzcm.. z . clziecko rewolucji.e jest llołJcm złożo_ nyrn własnosciorn i Inan *.lny generał i blaskiern swojej uprzejtllosci wszystkich przewyzsza na przyjęcitl" D.min. Essoys atttl Etryllisll Trąits.l1] i"rffii$"ń.. ji. którym "u-Jrię"ru*y tlT Jil.:'*' t56 instYtucji. 199-222.Donrinującymi ideałami stanie się prestiż.]. Ci ostat- I57 . i lojalnością.i".|. jest podzielany także i przez Ernersona. *. s po kó j . Sposólr bycia jest niezmiernie ważny. W literatu_ _1ie."". s. E'mersoll. Opir:ia powszechna kojarzy z koncepcją gentlemalla znaczne zasoby pieniężne i egzystencję wolną od wszelkich l.T J i ph.loit. bezpieczeństwo i sukces" 8. En]erson wymienia . słuszittrścijest podstawą a sobie stano..i czy Kierowanie się własnym poczuciern rycerskości (chivalry).zeżenio "*yrio*e. po c z aws zv od sir ff ' sidnóya do sir .. Oróri rn"i" oznaczać jakąś łeczrlą i jakąsr warstwę 7 '|łumacz.il.."wy i"Ui'". zmierzają do ułatwiatria życia. Anlerica as a Civilization. "" "r.ozwoju przestanie interesowac się rolą koneserów.'{*:_"j::-l":1{i. ]AI. że zalcLy... ale Emerson uważa to za sprawę drugorzędną.st [. V...i"..czy tclwobec luc)zi.. 1909. s.".-.]eżeli wierzyć słowom M. Wszellra uległość jakiemuś wybitnemu mężczyżnie k:b'":i" przywileje szlacheckości. Juliusza Cezara.Tr.-BIis*."*. którzy -. woriu..r"v*iąru." rządzą światem jak przyzna. opinii Tli:r"ir-ii":" siq clo"iJi[l.:T::łJ.. rnęskośći jednocześnienliękkość..""ał. n'i"-prrukazywalnyln''.. -poleguil'. iatety . spo- .T:_" l ó * i.i. niz uksztaltowanie się Ta koncepcja wiąże. *ł' u powi eści.""S""'.jol<o gentlemanów nl.Pierriądz -.ultura rlsobista i obywatelska.'L.T"T:r#:.on].. l. entlemana. CyrJa. że człowiekowi na czymśzależv.stanowi w mojej koncepcji prawo tam gdzie W kaplicy rnodli się lepiej niż święty.."" estetycznych wa]orów Iudzkiego zachowania .il.lu .:1.'.-."" "-".r.:"#'. t.:.o]o. Orli sieją. jaką się jo tcj _kunc"pcli p. Monners.. się podkreśla rolę gentlemana iako .?J: ka o pańskirn gcściÓ. _ 1i_eku 1T.. .czytamy --.ylo także pclakreślani"p.it.1XX# . Alcksandra i Peryklesa.iako bariery oddzielającej od klas niższych).je *.jak wslrcrtnilraliśnry stanowi naturalny produkt trwalifikacji osobistych gen|.fakt rzuca się bardziej.skim elitarlrej kultury l. i *.:'. synowie zbierają.n *ruro..rosk ekorrotllicznyclr. Jak widzirny."'i ll.q"l"."oil.d iT"".:1:_:..T.:$rywn_e...gentlemalt" irnplilruje uprzcjmość i życzliwośc. Enterson. llronią i onieśmielają (ciekawa u\Maga potwierdzająca rolę manier .j:iiJ:. w zakresie spraw snlaku.europc. Ale zostawiali tę możliwoścr]zieciottl.i" :j. niqcly nie przestał zalecać siq do Quartier St.ifit"fr#.Gentlel))an ... "l..i --l . rł. New York 1957. "1l -"r. Jak nazwą "rn" ."-l'3[i.ou'on 7oteżEme."u" n-"r.l" . 3i.cnotę naczelną. zarówncl jak rlo szczodrego ich r<rzdawania. Wykwintne lllaniery są przerażającą zaporą rlla człowieka niec-lr. jak tak a tak scharakteryzo_ chivalry.jak wspominaliśrny -.".. ze pieniąclz i<lzie za cnotą.. przelronany.Gentle_. -.rg Emersona _.645.. > musi odtąd należeć ] rJo ch a ra k tc r vs tvki . "i*"""y 'ńoh "iu "ł. iak ttohility.i..v"9rrkfi. który może 8 Max Lerner."...:":lffii1".człowiekiern prawdy.f.. Silna osobowośćwinna z reguły byc zdolna do posiarlania dóbr ziemskiclr. Lernera. .rt"riiuli'* oi" pozwalają gentlenlanolj nu pośpiecl'rulawnialący. . }"t'#:.cntlernerlami czystej krwi. 9 Patrz R.i"]:.v. opa no tl owa n i e. Ózy'pioZnie:-Cr. . których charakteryzuje w lrajwyższej skali li..] icst lepszy niż doświaclczc.Na otwartynr polu .T :" ść.ych. które we wzorze gcntlemana wymieni}..unin #'. w: Esscys.l!TJ"jilf.. in.ol?brrrv: -.:*.Xi: Waga..łaclzone[Jo.. pociągają za sobą automatyczrrie pierriąelz.

już minął na zawsze i że południe nauczy l. ni. Taki jest poglał netra nuttrera . jeńcem Północy mógł się zwolnic przez zlożenie przysiqgi wiernościz ul<rytym'zamia.lczynił tego.ujzi.husetts.jcj zlekceważenia. Był on potomkienr . E.. przeminęło z wiatrem.. 7. 13" tak nieziradny..to pierwszy rys charakteryslyczny.wjr:dził ]i. W'eclług Co|l ier's Encyclopaerlia. clo kiórego przytltl].: . powiatu *..*Ólą powinnośćpo wybuchu wojny.oku 1 500 00012.u.].uko *vSli"iotn*i i iako znakomitemu styJiście 10. kiór. Gciy Scarlett proponuje rrru wspólną ucieczkę. l lat lrzyclzieriu no*"gJo państwa.rupłe.r]:. Emerson podjął szereq podróży we własnym kraju. którzy swój - 158 . Maniery stanowią jedyną Tzecz| która im pozostała. Ąutorka wielokrotnie podkreślaszczegoły -ygrąd.Ą/. Tłumaczenia na-trzvdzieści . jak żółw tJzący na tlr.11r:r::ć.óżnił się jednak tym od bywalców poczytujących się za gentlelnenów. Ashley pochodził z Wirginii . Ashley odmawia.bęrlą rnusicli to.t.:. 11 późnicj. s.oirrl środowisku za. Jak wiadońo. cechami innt 1nI i.brata kraju.1yniosły mu 1łlwe . .rrri trlłoclzień"y * rozry**u..936. leniwi. Essoys.nie. uchoclząc w sl. cała jego rodzina to luclzie.:::Oili:. tańcu "*ykłych i był najlepszym w i polityce okolicy jeżdżcem-l. grze w karty.iej. .'*iZ *orjżn'uh się w.rę wzór męskie159 Ashley spełnia jako żołnie. ale bez przekonania. Film Pod tYnr Lytułem cieszył się wielkim powodzeniem. s{:ała się bestseJlerem. l)awne czasy przeminęły. Nie zasługują na to by żyć.ropi" gJntlemuXl. jrźurru.ri" ttobijać o Jroszt zdecydowani nie rozstawać się z aawn|mi otyt:zajami. że świat. Zatrzvmamy się dłużej nad 'tą postacią. obraz gentlemana z Po- 1z '0 Warto tu zaz. bo byi gentlemanem.il'. PowieśćM.5zvch podkreślaJ.1rili się przewaznie spośród qentlemenów z ]Mirginii."'il.1: |.lt. Jest pod sitnym jej wrażeniem.o. powołując się na honor.. clo klól..lne lrrerjc i rlawiązał sercleczne przyjaźni.ię i .głowa jego jest dumnie crsac-lzona na szyi i .ą ()]<olo sttt Jat . ze mógł prze.zbiecie. dziwaków. Byli to ludzie. ale nie r. 'u'.ondynie Paryżu szlachetnościąswo. GdziekoLwiek następują dziejowe' pr7emiany. muzyki i pisania wierszy llył zupełnie odosobniony". że do Fmersona nawiązują współcześni hippisi. jak gdv|y trwały tla|al czarujący.::ju". prezydenci amer-rzkańsry *|*o. z kolei rzcc. w swoim zainteresowaniu dla książek.em .lłód ten służywyłącznie do ozd.. "ry speł. Za przykład prarvcl ziwegrl gentlemana służyw książce Mitche]l Ashley Wilkie.c j jeżclził Lrzy.. N4iała ona kilkanaście wyaań w swoim kraiu.. c]roc przyotlziane jest w śmiesznełachmany''. \Ą/odzowie hzikich pl"*io.nia|i wszejkie worunki *u*'u. Będąc. 'wszyscy uwazali. tak jak nie zmieniają się tnaniery. Gdy wynędzniały zjawia się po wojnie tv clomu. nad którą arrtorka pracowała lat Jziesięć.r.' Enrersrlrl był z-wiązally z Euro_pą. HonQr nie ulega zmianie ze zmianą warupków. nu k""iy"""t europejski. wyołaszając odczyty. ukazuie się powieść Marqaret Mitche}] (190ó.. ktorzy z przeciwnościąmi losu nie potrafiliby się uporać. W' Emcrson. luclzie ltlgto typu giną najpierwsi../. ponieważ llitl walczą. do najllarriziei elitarnych uczclni" Ńo*"go świata. W chwili gdy go poznajemyl wraca z dłuższei podróży po Europie. bo wie.oby" jak mowił pogardliwie lictt Buttler. znćine mu zresztą już na pewno' 'z i Ihiłr. żeby zobrazować.t.:r:. Chałasiński.. ją widzi autorka jaki i ma clo niej stosunek. powieśćta.ię od Północy kultu pieniądza.I_.y|. krotnie.. R.'. że jawne zarabianie pienięa"y i choćby lozrno\. zdecydowani nie spiesryó . j.iej portu*}. \Ą/obcc tak licznycir lrontattow z Europą nie rlziw. zaśw ciągu pi"rw="ego . jak .ersytetu Harvarda.polowarliu." -.naczyć.y.vy o pieniądzach są dowodem ostatecznego piogtactwa. co zcbrali odtlać now lepszym wspólzawodnikom. 1rÓ. w któryrn siq kszta}cił .eznosci się poczuwa. bo w roku 1.jąc pclwnc jej wzory. Nie umieją walczyć.. ale ludzie ci żyli tak. W ciągu pierwrr"go dnia po jej ukazaniu sprzedarro 50000 egzemplarzy.zystosowanego clo zmiennyclr warunków.3i. wyprostowane ciaio lchnje godlrościąi wykwiIrl"cril. Mitchell wprclwaclza nie lylko w g.]ś'49)ptt:.. łudnia.ięzyków utrwalały p"*i"r.Ludzie ogładzeni rozumieią się wzajem.]*T]il1ll]. ooclróżr.Celo*ui jalo i..w ciągu i. że tych przyjemności nie uważałza cel i treśćżycia. Ashley jest wolny czas poświęcali myśleniu a nie działaniu. dobre wychowa się łui*o . jak .ł }. żc . ścarlett zauważa. Ashleya. jak na przykład szczeqóltric trwałą przyjaźńz CarlytemieJpor"ro"iu: z pierwszej swo.

liorniszony i nrarynowane buraki. Rycerz ten ma symlatyczne zainteresowania i czułe sumienie. CJto menu rorlzinnego obiaclu w kulturze biesiadniczej. kto się nim i:osługule. llo. biszkopty na gorąco i na zimno. ale jest nieciołęgą. gdzie właśnieoclbywało sę nabożeńsiwo metodystów. będą musieli rąbać drzewo.rła s. ktdre okazują się najtrwalszą lokatą przewróconego do góry nogami społecźeń. Warszar.gwizdał''. W ludziach widzi co elobre... toni*. że powieśćM. pieczyste z kuropatw i wiewiórek. Znany mi jest wypaciek polskiego szlachcica.ru*"t clla niego. a kobietą. węrizoną szynkę. układająca się w szczeble ńie tylko na podstawie ilościposiadanej ziemi i liczbie posiadanych Murzynów. które nir mieszczą się w kategorii wyłąpznie białych czy wyłącrnie czarnych. keks z orzechami i owocami przesycony rumem. oposa z rusztu ze słoc-lkimi kartoflami. Fau]knera.. bo bez skrupułów zmierza do finansowcgo sukcesu. 160 167 . kieclyś l}ayard Sartoris. słoclkie kartofle i bulwy irlandzkie. wstępnej rybie. plumpucicling. z biesiadą opisr waną w Panll Tadeusztt. czy też będzie im wolno -spędzać życie na leniwym marzeniu. Ale ta człowiel< z gestem. Ambiwalentnemu st<rsunkowi autorki rlo luctzi towarzyszy ambiwalentny stosunek clo wydarzeń: sentyment <lo Połuclnja irzy jectnoczesnym malowaniu synów obywateli ziemskich .:i* wspominałam swoją książkę przez lat dziesięc. wszystko interpretuje na ich korzyść.'. scarlett jest orclynarna. galcretkę z pigw i jabłek. ale i jego kobiecy odpowiednik.r. -TWjllialn Ęrlkner. Autorkd pisałi . go gentlemana.-* ńnr]uktora. w innym ztraczenirt Buttler nazylya Ashleya gentlemanem i jegcl żeinę ilamą.Melania oraz Ellen matka Scarle[t. ltryczki. 329. Opór przeciw takim technicznym wynalazkom jak samochód przypomina opór naszej szlachty pizeciw kolejom.jechał koniem prosto w środekwiecu protestującego. Da jest żona Ashleya -. t. żeby zapoznać się z inną wersją gentlemana Południa. częste w użyciu. Wraz z upływem czasu rośnie jej sentyńent do południa. wystarczy sięgirąć do powieści W.!] l:: Hł. Wypełniają mianowicie czas ujeżctżaniemnieprzystępnych ogier ów czy polowaniem.e pry prrĆ. nieefektowna Melania.rt-l"ma. Sor/orfs.. ZaŚ po chwili trzy rodzaje tortów."u \^r jej oczach bez skazy. I(alina.Jest bezinte sowna i umie o sobie dla innych zapomnieć. kiory po uruchomieniu lio]ei_żelaznej trzymał się nadal swole. która budzi w nim najwyższy szacunek jest cicha. miewa różne odcienie znaczeniowó. ojca Scarlett. w całej książce przejawia się hierarchiczna struktura południowego społeczeństwa.rażąca. Gentletnan amerykański nie lawi się nam bynajmniej tylko w postaci zagubionego rriedołęgi. kompot z czirnych jagóct i brzoskwinie''. . żełlykto na mnie. Miałam już okazję wskazywać na to. ieżeli iclzie o bogaty jadłospis. polując na lisa. co poakróśla się niejednokrotnie. Ashleya majątek.". sartorisowie pozwala'i sobie na rycerską fantazję.ge. nie goclząc się potlporząclkować sygnałom "up7ręinn^uJ. w zależnościocl tego. namiot lta łące. ale jednocześniewzdychają ca pTzez clługie lata rlo . chciwa i tezwzjlędna. Ród Sartorisów ma w swoich legenclach rodzinnych rycerskich przeclstawicieli. W związku z tą hierarchią słowo . przel. ap de wszystkim wielką kulturę uczuciową. czy utraciw szy jak w wypadku - |||tiO.Ja nie pies..ruskawek i gruszek.ak-tępaków kierującyclr się lrurra-patriotyzmem.y. kióryclr brawurowe czyny mogłyby się znależć u sienkiewicza. konfi tiry . clelikatne płatki kukurydziane. Bo oto po tractycyjnej. Rett Buttler nie jest gentlemanem. L h $. który zwołalro w nastętrrstwie tej profanacji. Mitchel jest interesująca przez wprowaclzenie szeregu postaci. pognał swo. . Paroosobowy obiad z okazji świętaDziękczynienia rywalizuje u Faulknera tl. kultura osobista nie_ oclgrywa żadnej roli i lest . Jest nim dal Scarlett damą nie jest. Ą w pół godziny później (po złapaniu lisa) wracając tamtęay sam w. ale także na podstawie pochodzenia i manier. wnętrznie nieefektowna Melania ma kulturę humanisty (autorka każe jej dyskutować o Thackerayu i Dickensie). ryż i mamałygę. zral:ił to wyłąlznie dla złtllawy. na któryóh pracują niewolnicy.. jak w wypacllcu wilkiesów . z którym się kryje. co ieszcz-e dodatkowo wpłynąć mogło na niejednotitośćjej postaci i zmieniającą się ocenę wydarzeń. wojrra lryla clla takich gratkl. Wojciechowska. stwa. bcl wreszcie mieli cośdo t. Ci nimi pozostaną bez wzglęclu na to. W ustach arywisty. W tak długim czasie stosunek clo wypadków mógł ulegać zmianie. w czasie pokoju ich tryb zycia"nie różni się od trybu życia luctzi.olloty. służbawnosi .pieczonego inclyka.

szeryf. szawa 1959. który wykorzysta - 16 17 Jerzy Tooplitz. Tristan i lzolda kochankowie najwyższej próby.Obok dobrego bolraterskiego kowboja.Absalomie. 15. na dalszym planie występowała dzie]na dziewczyna. Warto by jesz_cze rozważyć jedną dziecizinę. Zły szetyf rożniłsię tym od porządnego szeryfa. Krl/lr. cytowana przez J. .o czynienia z walką. czy to a_by pewno jest jego prawdziwe nazwisko. nia współczesnego Amerykanina. Zło było pognębione. jak myślę. w ktrlrej wyzwalają się marze. Absalomie. Kiedy się poja w 1833 r.za konflikty klasołye.zie. komponentem ethosu rycerskiego. o k nikt nigdy przedtem nie słyszałi nikt nie wiedział. Pierwszą rzucającą się w oczy różnicą. niemniej pozostawał bohaterem. gdy dwóch ludzi się zamoce starając się udusic przeciwnika. To uwydatnia męską dominację. dobro triumfowało. Nie uczyniły z niego gentlemana wielkie plantacje bawełny. był zły kowboj przestępca. giną przez nieporozumienie efekt. bowiem nie efekt walki. dla których kapelusz kowboja na afiszu stanowi nieodpartą przynętę. jak w ludowym moralitecie. w której nie ma la Wi]liam Faulkner. która. s. która należy nieodłącznie do cech zapewniających mężczyżnie dominację. Warszawa 1955. luksusowy d klóry sobie postawił i cały zastęp Murzynów. PaLrz Józef Chałasiński. Absalomie.Tomasz Sutpen. które tworzy o swojej przeszłościw westernach. władzy świeckieji kościoła. Niespokojne pokolenie15. którą wyrządza cząrny charakter i którą naprawia bohater. Ponieważ nie ąależymy do żadnej ztych grup. Przy użyciu pistoletu mam}a. Żofia Kierszys..widńo gentlemana" i nie sprawa honoru czuwa nad konlliktem dwóch braci przyrodnich. Rasizm w Stanach nie jest jak wiadomo wyłączn poglądem gentlemanów. Syn gentlemant| zawarta w zespole jedenastu autobiografii wydanych pt. Taka była nieodmienna. westerny stanowiły udoskonaloną formę widowiska kowbojskiego 17. Postaci kowbojskiego filmu grały nieodmiennie tę samą opowieśćo krzywd. I.. tj. ginie. To nie . a mianowicie mity. Wiedziało się na pew że uciekł od czegośwręcz przeciwnego. jest różnica używanej broni. pochodzenia. czynienia z walką na śmierći życie. s.. s.w znacznej mierze uniemożliwia kunsztowne rozgrywki. Ich boi hater mógł ponieśćporażkę. Temat ten musimy zostawić do bliższego prześledzeniafachowcom oraz tym. że nosił cylinder. miejsca na lojr p/cy.. lekarz i właściciel spelunki czy kabaretu. 139.do. s. że mamy w nich ciągle d. giną oboje. Jak pisze w swojej Historii sztuki tilmowej Jerzy Toeplitz. O żywotności koncepcji gentlemana świadczy natomiast ciekawa. 16 The IInsilenl Genelątion. stosunek zaśdo wroga był wszak istotnym . Ktośmógłby twierdzić. Znaczna liczba legend rycerskich kończyła się tragicznie. tak jak go nie ma. Hektor. Absalonie.rra. miał tylko konia. Toteż nie wyda się mi słuszne tragiczne konflikty tej książki uważac -_ jak czyni J. Iilmy kowbojskie mają w sobie cośz widowiska ludowego. Roland dbałość swoją opinię przypłaca śmierciąswoją o i swoich.1a nie jest gen i nawet nie pragnie być za takiego uważany. główna postac w przejmującej pow FauLknera pt. zaprzepaścic swoją sprawę i zginąc. Oc{łlaleźliśmy śladyethosu rycerskiego w dwóch wybranych próbkach u czołowego filozofa i w literaturze pięknej. Historią sztuki Iilmowej. 162 163 . Chałasińskiego autobiografia pt. z których jeden ma domieszkę krwi m skięj. 462. ograniczymy się do palu uwag. lbidenr. Warto tym bardziej. War. ametykańsko. stanowią amerykańską wersję comedii de]]'arte. t. lecz sposób. kobiely mogłyby liczyć na ce]noścmęskiej strzelby i na popis odwagi. że w tym ideale mężczyzny Amerykanin odgrywa się za znaną supremację kobiet w życiu rodzinnym i towarzyskim. 89.niż wsze]ka szacown od czegoś zbyt ciemnego| żeby o tym mówic. Filmy te jak czytamy dalej odcinały się od mieszczańskiego filmu: .. tak zgodnie aprobowany jako niekontrowersyjny bohater lliady. różnica w technice walki. {wa pistolety i nazwisko. Chałasiński . w jaki walczy! decydował o jego bohaterstwie. Ten umoralniający charakter westernu różni go jak sądzę od opowieści rycerskich starożytności średniowiecza. Stosunek do kobiety (zwŁaszcza młodej i ładnej) jest opiekńńczy. przeł.uznawały nie autorytetu pieniądza. która charakteryzuje westerny. Gdyby w okresie westernów smoki były jeszcze aktualne. formuła kowbojskiego filmu 16.

itd.charakterystyka wtarzająca dokładnie jego obraz w Petroniuszowej Uczcie Tryjak cytuję za autorma]chiona.pogrzeby.Dobrze wychowany człowiek ką bardzo nie lubi wspominania o pieniądzach i nigdy o nich nie -mówi (poza godzinami biznesu). które sTawiamy mężczyżnie.. przystosorł. Eliquette. poży-czać nie rnoże pieniędzy od przyjacieli. Te pieniądze -winny być bezwzqlęclnie zwrócone jak najszybciej. 164 Gentieman nigdy nie wyzyskuje cudzej słabości. nienawiśćczy zakłopotanie. jak za przekręceniem kontaktu wyłącza się światło Wymagania stawiane damie są podobne do tych. Ale to nie . Książka liczy 654 strony. którzy chcą wywoclzić się z tych. ile go to czy tamto kosztowało prościuchapo. o czym będzie jeszcze mowa. Honor gentlemana wymaga. The Blue Book ot Socią] Usage. strach.ych znajdujemy i u inrrych autorólv.a jeżeli nie. New York 1957.tatusu osoby. służbyczy innych. a zasady niezłomne. w jaki mówi do ludzi zależnych. obyczaje obowiązujące w stosunku do sąsiadów itd. gdy list iest całko. To nawiązywanie clrl wojen krzyżol. która wchodzi w rachubę. Sposób traktowania ludzi musi być jednakowy niezależnie od -. ]<tóre zaszły *ięa"y pierwszym wydaniem z 1922 roku a wrydaniem ostatnim. New York 1969. Po rozważeniu najrozmaitszych tematów szczegółowych. jesL wydaniem siedemóziesiątym trzecim. W związku ze znaczeniem przypisywanym manierom. s. Gentleman musi zawsze panować nad sobą. ni. Nie wolno gentlemanowi pokazywać listu napisanego przez kobietę. Gentleman jak nas poucza bezpośrednio dalej aul_orka. powinien wyłączyć własną osobę tak. krzyżowca. jak zachowanię się na ulicy i w domu. l9 E. jest jego tylko sprawą. warto_ zapoznać się bliżej z treściąnajpopularniejszego podręcznika dobrego wychowania. O kobietach w męskim klubie się nie mówi.znacznie ważniejszyn niż jakhkoiwiek maksyma dotycząca etykiety jest podstawowy kodeks honorowy. sposób przyjmowania gości. by jego słowo było niezawodne. każda pożyczka zaciągnięta bcz zabezpieczenia jest długiem honorowym. bo kolejnośćjest tu znamienna zaciąga pożyczek pieniężnych. kto liże stopy wyżej stojących i maltretuje tych. Obie te Tzeczy budzą w nim odrazę. siostry czy dziecka są także przez 7uclzi szanujących się za długi honorowe uważane. Etiquette.. chyba że najbliższemu przyjacielowi i wtedy. Pewnej analogii nriędzy kowbojami i rycerzami można się dopatrywać w tym. czy mamy do czynienia tylko z kobietą Ilogatą czy także z kobietą dobrze wychowaną jest sposób.potem lomantyzm. Jednym z testów na to. W życiu towarzyskim gentleman por. jak gniew. ]<tóre mam przed sobą. Urodzony gentleman w ogóle nie wymienia nazwisk. takie. które ewentuąlnie mogłyby ją kom- promitować. 587. Cytuje to Żróciło także Max Lerner w swojej książce pt. podobnie iak nie mówi ile co kosztuje..uzasadniając swoje postępowanie innymi względamj niż takie..aręczyńy. że i jedni. jakim jest w Amerycó po-aręórnit Emily Fost pt. Tylko prościuchmówi ciągle. Na jego panowaniu nad sobą w okolicznościach trudnysh polega głównie jego wyższość nad tyrrri. chociaż by byt nie wiem jak ogłarlzony. Wydanie z 1969 roku. którzy impulsywnie zdradzają wszystkie swoje uczucia.anym w treści do zmian. co podkreślam.vinien zapomnieć o sobie. New York 1922. a jeżeli aspiruje do bycia gentle. chociażby było gorszące. do'kiórego się tu będziemy' odwoływac l8. aczkolwiek dla dobrego imienia własnego i dobrego imienia dzieci zwraca żonie wolność. i drudzy żyją poza prawem i sami sobie prawo stanowią. nie powinien się przechwalać. Kto bogaty. rtisuette. Szczególnie nie wolno wymieniać nazwisk ludzi wysoko pos. Człowiek honoru nigdy nie nadaje publicznego charaktelu swemu rozwodowi. szermierzein w obronie sprawiedliwości. nie jest gentlemanem.tarvionych podkreślając swoją z nimi zażyłość.e wolno mu jednak okazywać jej braku szacunku w obecności dzieci.. Gentleman nie krytykuje przy świadkachzachowania się żony.. jest obróńcą bezbronnych. jeżeli może tego uniknąć". .tvicie nieosobisty i gdy jego przyjaciela łączy taki sam z tą osobą stosunek. co towarzyszyli w wyprawach krzyżowych Ryszarclowi Lwie Serce. Jesi on spadkobiercą lycerza. Co jej mowi prywatnie w domu. co stoją niżej. którógo musi ściśle przestrzegać ten. Długi zaciągnięte pTzez zmaTłego krewnego.Musi ona także być punktualna w spłacaniu l1 - Ethos rycerski. chyba że zajdzie cośnieprzewidzianego. śluby.esf cecha charakterystyczna tych tylko formacji. America as a Civi]izotion.. 165 . autorka dociera pod koniec tisiążki do opisu gentlemana. ls Fmily Pi'ort. z. Post. to nie jest gentlemanem" 19.nie manem. kto chce być uważany za gentlemana.

piychoanalitycy uważają. której nowo osiedleni byli pozbawieni.a charakterze. Na drugą . jakkolwiek nym okresie zdaniem Lernera -nie torowanie sobie drogi do chodziło o pewien styl życia. Niepodobna zaprzeczyć.długów. który wymieniliśmy w podręczniku E. można przede wszystkim przez autentyczną życzliwość człowieka.Byc Magnaci przeczarującym. Post. kto stara się we wszystkim znależć jakieśdobre strony. lecz orientuje się czasem wyłącznie względem klasową tego. także nie wolno jej wyzyskiwać swojej wyższości nad l kimśinnym. są potępiane u pana. by zapominali o sobie. Ameryka miała zdaniem Lernera serie arystokracji.do głosu A. do roli życzliwości. Świadczą o tym ilości pytań kierowanych w tej sprawie do czasopism. ale ich stapianie. przy czym nie ma dziś w Ameryce uznanych arbitrów dobrego smaku. 31. że ocena czynów nie zawsze kieruje się ich wartościąjako takich. jakich miało dobre towarzystwo Anglii czy Francji w wieku xvII czy XVIII. jak należy się pośród ludzi zachowywac zdaniem M. na kogo działana przynależność nie jest skierowane. ale nie przez pracę. zdaniem autorki. Tak na przykład nieprzyjęcie pojedynkir jest moralnie słuszne (honnćte). które zmiepewne dyrektywy o lokalnym noru niają . kierowane nie pTzez wzgląd na własną korzyść. Etiquette. Strzelecki 22 mysłu dbają dzisiaj bardzo. i kobiety obowiązuje takt. .Jeżeli chcesz sobie taką pozycję zagwarantować.o"umia. pewne inne dozwolone u tego ostatrriego są niedopuszczalne u pospólstwa. dla 1 zagadnienia. 263. która nieraz bywi okrutna. W starej Ameryce urodzenie nadawało ludziom pewną charyzmę. Ich zadaniem jest nie tyle oddzielenie różnych grup od siebie.zezwalał na bogacenie się przez gTą| pTzez wojnę. A.. Między tymi warstwami mogą istlriec pewne kolizje. zs Jan Strzelecki. I mężczyzn. ChciwoŚĆ 22 lbidem. Dochodzimy w ten sposób do rysu bardzo istotnego w ayrlktywacłr autorki. niż ferują klasowe nakały. Lernera nid przestają być żywe.tylko plaez dobroć. w innych nakazywał ludziom imperatywnie. a mianowicie. zarówno jak w Filadelfii i New Yorku. wolał wielkie zbrodnie niŻ drobne zyski. Post. a jednak degradujące (dćshonorant) 23. 475. XX[I. Pewne czynyl na które może sobie pozwolić plebs.I tak rozdział o tytule . Gdy jest nieszczęśliwa w małżeństwie. stosunek. Na zakończenie tych uwag dopuśćmy. a podręczniki dobrego wychowania rejestrują raczej pospolite sposoby zachowań. każdorazowo przystosowując się się do lokalnych potrzeb i interesów..cenił wyżej gest niż dobroczyn. 21 naśladownictwo.odrzucanie wzorów i jednoczesne ich i :o E.ry wchodzi często w kolizję z prawdomównością. t. rozdział ten zawiera tylko jedną dyretty*ę. s. Na pierwszą składają się pewne dyrektywy reguły hoto są właśnie wszędzie obowiązujące. cieszyć się powszechną życzliwością. jak należy zachowywać się w biznesie i jaki styl winna mieć konsumpcja. 166 167 . s. Nie zalecał ludzkości ani łagodności. s. mimo iż oficjalnie -odrzucała arystokratyczne idealy zr.wraz ze zmianą warunków. czyli szybka orientacja w cudzych doznaniach i liczenie się z nimi. a władzy. De Ią dćmocrctie en Amćrique. Tocqueville'a i jego porównanie dwóch różnych koncepcji honoru. żeby ich kochano. Tocqueville. feudalnej i amerykańskiej. szczególnie wulgarne jest powierzanie reporterom szczegółów swojego życia prywatnego. Tym ideałem było torowanie sobie drogi przez popularność. Njepo&oje amdiykańs&ie. Tocqueville dostrzega w moralności dwie różne warstwy. salwuje swoją prawdomównośc jednak bez urażania ludzi ten. Warszawa 1962. takich. by się przernaęjali. pisze J. kto działa i tego. Charakterystyczne dla społeczeństwa arystokratycznego jest to. pojęcie gentlemana we wczesoddziałało silnie. Honor feudalny w pewnych wypadkach zalecał zemstę i oceniał ujemnie wybaczanie obelg. iodnośćnie pozwala jej pubticznie ujawniać powodów do niezidowolenia.co osiągnąć. II. daf się lubic'' . znający skomplikowaną grę zabiegania o prestiżl oczekuje reguł strategii w lokowaniu się na korzystnym miejscu drabiny społecznej. w którym czytelnik. W południowym dobrym towarzystwie. w którym łączy się miłość wrogość.Wyrabianie sobie pozycji w zbiorowości" 20. ność. że takt tak . Angażują nawet sztaby specjalistów mających troszczyć się o podsycanie ludzkiej tkliwościku ich osobom i dziełom. rozdz.ale pochwalał szczodrość. że stosunek Nowego swiata do starego Świata przypomina stosunek syna do ojca. Dotyczą one przede wszystkim tego. Powoli narastał nowy ideał.

inne warunki. Stabilność i trwanie pewnych reguł pozwala na bliższe ich rozpatrzenie i zróznicowanie. wypada. że człor. Z jednej strony. gdy te różnice się zacie_ rają i wraz z nimi zaniknie" 27. 267. s. Jak pisze Tocqueville.. tak była szczególnie. s. u arystokracji feudalnej. się pogodzi ć z tym. s.Zjednoczonych. honor przekracza bariery i staje się narodowy. i które łatwo pogodzic się dają z dumą i umiłowaniem władzy. gdzie cenio] imprez. Gdy w jakiejś społecznościzanikają szczeble i yszyscy stają się równi i podobni. podczas gdy pozbawiało honoru gdzie inCziej. Ale to. W Stanach . Te reguły lokalne płynęłyzawsze z lokalnych obyczajów i interesów danej spo. potrzebna była na co dzień pasja bogacenia się.. jest zamknięta i ograniczona do tych Im bardziej społeczność samych ciągle rodzin. podczas gdy w arystokracji traciło się honor pracując. fakt-opatrznościowy.Jest do tego i niejako zmuszona przez swoją kondycję 2a. Zestawiając ciągle arystokrację z demokracją. 25 260. 272. w jakich znajduje się Ameryka skazują na wymalcie feudalne dyrektywy. Arystokracja feudalna rodziła się dla wojny i ptzez wojnę. Cały porządek społeczny opierał się w średniowieczu na zależnościachmiędzy panem i wasalem. że odwagę stawiała na pierwszym miejscu. musi cenić szczególnie cnoty. lecz raczej odwaga potrzebna do walki z przeciwnościami. bo to odciągało od głównego przedmiotu zainteresowań .właśniez różnic i nierówności mięclzy ludżmi wywodzi się honor. Opinia publiczna z całą mocą nakazywała pracować. ceniona sukcesu.oci jak w średniowieczu. W zakresie . że kierunek rozwoju wskazywał na nieuchron_ ne posu\Manie się ku demokracji.feudalnym.podczas gdy rzecz miała się inaczej 2a gardy. że miał reagować na najmniejszą obrazę. zawsze godne po: lbidem. '8 lbidern. łeczności26. naruszało spójność rodziny. Stąd wiernośćwysuwała się na plan pierwszy. słabnie. że reguły honoru były mniej jednoznaczne i mniej imperatywne. s. nic tez dziwnego.. walki z przyrodą. wszystko co. Prymat przemysłu i handlu w tym kraju wysu\Ma na plan pierwszy cnoty pokojowe. 168 169 . której udało się stanąć na czele wszystkich innych i która czyni nieustanne wysiłki.wszystkich innych. albowiem . by się utrzymać na tej pozycji.ykanów powodowała. które mają swoją wielkośći splendor..yiek uważałza wielką obelgę lekkie uderzenie w policzek i musiał zabijac w pojedynku tego. Natomiast nie operowano wtedy pojęciem patriotyzmu. podczas gdy ruchliwośćAmeryki nie zostawia na to czasu. Klasa. noru by zanikły i zostałyby tylko powszechnie obowiązujące pojęcia dobra i zła. kto go obraził to sprawa arbitralna. nieraz do loterii podobnych. lokując te cnoty łvyżej była diań mniej repulsywna niż skąpstwo. podczas gdy w społecznościach arystokratycznych wszyscy byli na widoku. i samo pojęcie ojczyzny pojawiło się we Francji dopiero w XVI wieku 25. niepodobna rz lbldem. By ujarzmić natomiast ten wie]ki kontynent. był stosunek do pracy. Nie lęka się ona naruszania naturalnego porządku dyktowanego przez sumienie. tym bardziej rozbudowane stają się reguły honoru. Dla_ tego została uświęcona. usiłujących zatrzymać dla siebie na drodze dziedzictwa bogactwo i władzę.spraw politycznych funkcjonalność pewnych ocen była także dla Tocqueville'a oczywista. ale nie była to odwaga militarna.pa gwałt często zezwalał. Sytuacja raczej wyjątkowa arystokracji średniowiecznej zachęcała do jednomyślności w jej ramach. bo ku ustrojowi w zasadzie sprawiedliwszemu. szczególnie jak to słusznie zauważa Lerner zresztą pojętą. Człowiek umykał tu opinii publicznej. konwencjonalne reguły ho. natomiast przebiegłości zdrada były dlań. To. lbidem. Tocqueville ma do sprawy stosunek ambiwalentny. zupełnie inaczej pojętego. Gdyby zaśwszystkie narody miały te same interesy. bez niej bowiem cały porządek społeczny się walił. RuchliwośćAmer. i nie są tu w wysokiej cenie. Potępiało się natomiast surowo wszelkie odchylenia od wiernościmałzeńskiej. Cnoty mające w sobie splendor sieją niepokój. Przedkłada nawet chętnie pewne przywary śmiałe świetne ponad cnoty skromne i pokojowe. którzy je powzięli. Te poglądy nie zrodziły się z samego tylko kaprysu tych. Szczególnie ważną sprawą honoru. bankructwo na była śmiałość nie kompromitowało. to wyrastało z potrzeb arystokracji militarnej. 262. Z drugiej. Odwaga.

i że ludzie mający czas na kulturę osobistą mieli prze.ej odrębnośćw stosunku do ethosu mieszczańskiego wydaje się <. o chodzie niedbałym i powłoczący no'gami. nie miał na ogólną kulturę czasu. 63. W poszukiwaniu takiej życiowej orientacji zaczęłam od lliady. a postaw się". starałam się odtworzyć pewną jednostkę typologiczną. lbidem. z jednej żądza sławy.słusznie dumnego". jak sobie przypominamy. s. W ciągu ostatnich dziesięciu lat którzy publicyści w 1958 roku Amerykę upajał nowy wzór: miał to być człowiek o niezadowolonym wyrazie twarzy. Tocqueville byc może przedwcześnie przewidywał wygasanie wzorów typu wzoru gentlemana w Stanach Zjednoczonych na tej podstawie. że prawie każdy bogaty Amerykan.. s. któr. I. t. Nie można .. Z jednej strolry pracowitość. t. |)okojowego wzolu dostarczył nam w Grecji Arystoteles zarysowując . że arystokracja miała większe walory estetyczne i twórcze.. Gdy umysł jego był chłonny. 280. których łąki nie służyły ltodowane dla wyścigów. W rozważaniach doĘiegających w tej chwili końca. t. dukcja z mocno przyswojonego przekonania o funkcjonalności dyrektyw. Z jednej strony nieufna ostrożność. konie były tlyrektywą ci. Oto wzór jednej z subjak sądzę kultur amerykańskich. \Magę w stosunku do tych. choć obok tego wzoru rozwijały się na tym wie]kim kontynencie różne jak pisali nieinne wzory. a szczególnie pracy fizycznej. a tereny rolne podporządkowane wylnogom polowania. ktorzy go nie mieli 28. zbuntowanego przeciw uznanym auLorytetom.lczywista..było nie uznać. II. ile de. że wzory te nie były funkcjonalne (ściślej eufunkcjonalne). Ale jest ich mało. bo nie służyłyby potrzebom narodu zajmującego się przemysłem i handlem" 30.edzenia . Uwagi końcowe 28 g9 lbidem.Szli za taką jako pastwiska. s. dyktuje Tocqueville'owi następujące słowa: .in był kiedyś biedny i za młodu ciężko musiał pracować.Napotyka się jeszcze pośród opinii amery. szukającego ciepła i bezpieczeństwa. 81 lbidem. 36. za]ecał liczyć się z piękneml a nie z użytecznością. z drugiej szukanie bezpieczeństwa. którymi się ludzie rządzą. nieczesanych włosach. Z kolei przyciągnęła naszą uwagę Sparta jako kraj rządzony pTzez 171 17o . muskularnej budowie. II.z drugiej pogarda dla pracy zarobkowej.iako tło zgoła odmienne pouczenia Hezjoda i morały bajek Ezopa.zastaw się.oddałbym chętnie parę naszych pomniejszych cnót za tę przywarę" 29. By ten wzór uwypuklić. 264. tracił do niej ochotę 31. Co do kultury osobistej i intelektualnej staje jej na przeszkodzie to. Arystoteles. kańskich kilka rozproszonych pojęc pochodzącyclr z dawnego honoru arystokratycznego Europy.wróżyć mu dłuższego istnienia. daliśmymu . s. W swojej postawie dawał on wyTaz jakiejś udręce człowieka osamotnionego. duszącego się w społeczeństwie jak w więzieniu. Nie tyle obserwacja. a gdy miał już czas. 30 lbidem. Duma jest niewątpliwie przywarąl ale . Stylizowanie się na gentlemana angielskiego aż do ostatnich czasów było w pewnych kręgach atrakcyjne. drugiej ryzyko z i gest znany z powi.

Koncepcja gentlemana i jego rola w Stanach Zjednoczonych zamyka nasze rozważania.. pogodnĘ i . Kodeks moralny. Shaw roześmianą. Lipset dostrzega związek między hierarchiczną budową eli.rycerski".. truclute and Power. papiery leżące na stole cudzym czytać. opracowany przez Władysława Boziewicza i dedykowany Józefowi Piłsudskiemu. jak wiadomo pojedyTrwałym reliktem rycerstwa . Ethos rycerski pielęgnowały. osoby płci męskiej. ewentualności. inni akcentowali cnoty pokojowe. Wzor ethosu rycerskiego dojrzewa już mo.stosunku do Aten stanowi interesujące zagadnienie. list ćudzy. On sam był zaręczony z panną z dobrego domu. opraco\Many pTzez Adama Czartoryskiego w t7ł4 roku dla młodzieży szlacheckiej. Osobami honorowymi czyli gentlemenami nazywa się.o cz]rm była wa wiekach średnich. sam bowiem bronił mostu przeciw 200 Hiszpanom. W rozdziale pierwszym autor pisze o osobach zdolnych do żądania i dawania satysfakcji honorowej. Zmienna była w kulturze pozycja rodziny. według niego. New York 1966. 8 seymour M. in. Podczas gdy jedni poszukiwacze chwały szukali jej przede wszystkim w walce orężnej. Bogdan Korzeniowski w książce Drcma w Wąrszawskim Teatrze Narodowym 1814 . Jedna z form demilitaryzacji rycerza przedstawiona jest w rozdziale o dworzaninie. którą nędza zmusza do takiego kroku.o dziwo pisze B. Kultura rycerska nie była kulturą rodzinną 2.d. uległością. S. dit le ChevąIier Bayar.w rzuca elicie koniecznośćsformułowania kodeksu. kładłnacisk na dyskrepyta uczeń cję i delikatność. . zamawia sobie na noc jakąśtowarzyszkę. stanowiska społecznego. W 1919 roku ukazał się Polski Kodeks Honorowy a. jest to zdrada. Zamyka je w tym punkcie. We Francji m. Warto zaznaczyć. M. który można by przeciwstawić aspiracjom stanu trzeciego do awansu. jaką orientacja rycerska odegrała w kulturze euro-amerykańskiej. Tolerancja w stosunku do męskiego nieślubnego potomstwa była wśród dobrze urodzonych daleko idąca. Lipset. że socjolog amerykański E. par M. rzecz oczlrrłrista. wznoszą się ponad tarną społeczeństwa a przysługującą temu społeczeństwu wolnościąopozycji. jaka l wiąże się ze słowem tlrycerz" czy . Polski Kodeks Honorowy. Powieść. Rosnący wptyw mieszczaństwa na-. nakłoniłazaśdo posługiwania się terminem .Konwenans uroczystego bohatersfwa trwał uporczywie. uwagę na ówczesne szukanie wspaniałej przeszł<rści. której sam wzdragał się tlżyć. którą zacny umysł brzydzić się powinien". Tak dzieje się. Jej znaczenie w Polsce szlacheckiej jest dobrze znane.. Yalue Pąttelns.Czy godzi się podsłuchiwać kiedy dwie osoby cicho mówią. s..wojownik'' jako terminem pozbawionym tej narzucającej się konotacji. i67. A Messieurs les Gentilhommes.Tycerski'r. z obawy.1B31 zwraca t Histoire du Pierre du Teruil. jak i z krytyk dobywać się zdaje postać wzorcowa.którą stwierdzić można nawet u robotników. przy czyn pojedynkowano się ny światowąj. Byli tacy. inteligencji osobistej. Bayard służyłza wzór rycerza bez trwogi i skazy (sans peur et sans reproche) 1 Chwalono go przede wszystkim za odwagę. Closs.yrnywała mnie od używania w stosunku do Sparty słowa .. Warszawa 1919.Nie godzi się per omnia. r Bayard zginął w L524 t. że inaczej byliby zostali uznani za tchórzów. zabity bronią palną. Gdy po pracowitym i pełnym chwały dniu wraca do slvojej kwatery. szkoły rycerskie. jego zdaniem. Lyon 1808. choć sobie powierzony rozpieczętować. ćlóves de l'Eoole Royale Mititaire. Ta odrębnośćpowstrz. w którym.był . w Anglii z jej akceptacją elity l uległościąw stosunku do niej..tycerz'' i .teatr. ale przyjmowali wyzwanie. zaglądac przez ramię kiedy kto czyta papier jaki lub pisze?" Odpowiedź na pytanie ucznia kipi bowiem oburzeniem na myślo takiej wielka.elitę z włócznią w ręku. Guyard.Joanna jak jest bohaterką arcyludzką.. o którą nam idzie. które z powodu wykształcenia.Rycerz nie mógł znieścobcej woli i sprawiedliwość chciał wymierzać sobie sam. że ma do czynienia ze szlachcianką. gdy dowiaduje się. z którą miał już nieślubnegosyna. Jednakze rezygnuje ze swoich zamiarów. Shils uważa obowiązek dyskrecji za obowiązek szczególnie akcentowany przez sfery arystokratyczne 3.. 172 ł lVładysław Boziewicz. wyzyskują malowniczość tego ethosu. Jej odrębnośćw. jest to podłość pozwalać sobie na którąkolwiek z rzeczy wzmiankowanych. którzy wyśmiewaii obyczaj.u nas przynajmniej do II wojnek. 173 . Nie możemy wglądać tu btiżej w rolę. Dopiero św. prostą. .zarówno z pochwał.

Ieżera.ent podawał honorarium w kopercie. W artykule zatytułowanym B/oski i cienie Niestornego Szwo. Ze trói po3edynkować się nie może. o przepisolvej opiekuńczości w stosunku do kobiet świadczy. bo w małej nacisk opinii poblicznej należy także brać pod odczuwalny. Analiza ethosu Spartan zapTzecza jednak twierclzeniu. literackie półpiętro w kawiarni .. a także przykład na myślitaką izolację. ze znanego dramatu V. piszący anonimy. Po]owania dyplomatyczne przetrwały dłużejniż pojedynki. zanim inwazja turystow zmieniła obraz Tatr. Hugo pt. że nie ma sobie rownych.Niech dzisiejsze nasze piękności nie zazdroszczą przepychu saksońskiej księżniczce pisał walter scott ścianypokoju pełne były szczelin. Fotografia uwieczniła gromadkę wy175 i Dla ilustracji ethosu rycerskiego warto przytoczyć ostatnie . choćby nie spełniali innych wym"gOw. dr. jaka panowała pośród naszych górali. w zasadzie warunkiem niezbędnym zaliczania do ludzi honorowych jest matura. generał Romeyko odtwarza postać generała brygady.i t"iro. - 174 - stroly jednego z jego wierszy. co nie zawsze wychodziło mu na korzyść. nie oddający długów we właściwym czasie. tak źle wytynkowanel że widac było ruszające się obicie za każdym wiatrem. byli w Anglii w XVIII w. Wchodzi tu także .. którzy iobili konkurenc.r. zamiast wznosić się w górę. miejscowości wypoczynkowe. szantażyści. Bolesława Wieniawy Długoszowskiego. liczniejszą".ę iol. Zdaniem Montesquieu.lichwiarze itp. a płomień pochodni. oszukujący * gru"t hazardowych. Znany był jego humor i niewyczelpana pomysło. że honor wywodził się z nierówności. co nie żądają satysfakcji za ciężką zniewagę. _ obserwowany jeszcze w latach dwudziestych w Anglii.Ziemiańskiej". prawdopodonrri" dlatego. Tę opiekuńczość ilustrował H. uparty chłód panujący w łnilii w zimie w mieszkaniach by_wał nieraz przypisywany tradycji rycerskiej. Hernani. utrzymanego w paietyczno-rycerskiej konwencji. notoryczni . dwory.listwa. utrzynrywani przez kobietę nie będącą najbliższą krewną.jest bardziej wielkość9rupy.y""r"u bowiem nie było komfortowe..urrrrye. że stratyfikacja społeczna jest warunkiem wystarczająjak sądzę cym rozłvoju pojęcia honoru.znały go szczególnie sfery artystyczne. Innym re]iktem tradycji rycerskich była szczeqólna łvstydli_ wośćw traktowaniu spra\Ą/. był to bowiem generał uprawiający zarówno prozę. jakie warunki sprzyjały rozwojowi koncepcji honoru slanowiącej tak centralne pojęcie w tytn ethosie. karani śmiercĘ. niektórzy dopatrują się podobieństwa między elitami rządzącymi się ethosem rycerskim a grupami przestępczymi żyjącymi poza prawem. zwanego krótko Wieniawą. narażający cześćkobiety na niedyskrecję.i"r'u. Nasuwa się pytanie. . której nikt nie próbował . rekiutowali się ze .Pojęcie honoru oraz postawa i zachowanie zgodne z tym honopojawiają pisał E. Sienkiewicz w W pustyni i w puszczy na przykładzie stosunku stasia do Nel. jak chorągiewka zawieszona na drzewcu. Osobom stanu sziicheckiego przysługuje prawo gentlemenów. \^/ykluczani zaśbyli z glona gentlemenów denuńcju. wieniawę znała cała polska: miasteczka. Mam tu na uwagę. Jak już wspominałam. . dowiadujemy się dodatkowo. jaki tylko wówczas mógł panować. sprzyjała szczególnie jego rozwojowi monarchia. Dupróel w Truktacie o moralności rem gdzie pewna mniejszośćarystokratyczna się niemal za.r. pieniężnych. oszczelcy. . Tocque_ żyje w bliskim powiązaniu ze społecznością ville wszak także mniemał. skąd mogło zagrozić niebezpieczeństwo. Kłusownicy.ą. Widziano taką wspaniałość i smak. genllemenom. ze. Lekarzoiii pac.}stokratycznych i rozporządzali duĘmi obszarami niaającymi się do myś. wość.Savoir vivre angielski nie pozwalał na rozmo\^/y o pieniądzach w życiu towarzyskim. Dyplomaci. jak już wspominaliśmy. zamieszczonym w. nie dótrzymujący słowa honoru. Życie-. Nieślubnlpoctioarerrie nie stanowiło powodu do odmówienia satysfakcji honorowej.zwyczajny poziom człowieka. u.. obyczaj nakazujący mężczyżnie towarzyszącemu kobiecie na ulicy znajdować się zawsze u jej boku od strony jezdni. ale uwzględnia się także wybitne zdolności czy inteligencję oraz zajmowanie poważnego stanowiska.chodził ciągle w bok. jak i mowę rymowaną. tacy.ncy.lkoń.y. stabilność danej społeczności jej większą czy mniejszą izolację. homoseksualiści.wsze tam. ale na wygodę żadnego nie miano względu".Wojskowym Przeglądzie Historyczlyffi". bo monarcha chętnie wygrywał stratyfikację społeczną do swoich celów. jako od strony.

""T..1l. The concept of pattern and the concelt of imitatlon II..bitnych literatów odprowadzających go. mój koń. _ ). że ńi tam w niebie łba nie zedrą Trochę się na mój widok skrzywt Święty Duch A stchórzyć raz przed Bogiem to przecież nie - Ale myślę. jak prawy ułan. Lecz gdyby mi kazały wyroki ponure Na ziemi się meldować . Więc gdy z śmieszną kosą stanie przy mnie sztywna.WoJskowy Przegląd Historyczny" 1959.1.Śmiorci się. :: T: i.Bogu żadnych śmiesznych skarg. 17L . .że wszystko skończy się na strachu. Bom był. Contents Nie słałemza nią. W dwu slowach zakończymy nasz ostatni targ.ilJix1. The Spartan warrior sercu Wieniawy były jeszcze inne waltości niż te. żlelone octy.nie boję 5. Rbmeyki. 6 Cytuję ten wiersz za Stanisławem_ Cat Macklewiczea. A wy mnie. A . The chivalrous ethos ln the ancient III. Za trumną stanle biedny sierota. Tbe gentleman concluslons .... kocbać się i pić 6. " _ Lecz się tam za ltrną wstawią Olbromski i Cedro. . The chivalrous ethos ln tbe New World . wojować. \Miadomości o Bolesławie Wieniawie czerpię przede wszystktm z artykułu gen. O tym. A piechota w paradzie sprezentuje broń. że drogie Greece.. . lampart. gdy wyjeżdżałna stanowisko ambasadora do Rzymu . wstyd. 5 Nie należy nadmiernie ufać tym strofom.aaa. il: T #.bo mi śmierćnie dziwna.. The knlght in the Middle Ages VIl. szwoleżerzy. Chciałbym starą z mundurem wdziać na siebie skórę Po dawnemu.Ł :. The Teutones V. 7o 100 VI. iliJ 1.by drugi taz żyć. ] .a Warszawa 1959.1. Foreword ćra 5 - I. . ale zuch. 2I 49 64 IV. nr 3. potem mnie wysoko złożąna lawecie. do grobu zniesiecie. które w wierszu deklarowałl świadczyjego śmierćsamobójcza w Nowym Jorku w 1942 roku. zamieszczonego w kwartalniku . -. Ja wiem. M. The knJght tn the role of courtier . l22 153 VIII.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful