Ethos Rycerski i Jego Odmiany

RADA PROGRAMOWA SERII
Brunon Hołyst - p7zallodniu4cy Seweryn Dziamski Jacek Fisiak Andrzej Grabski kazimierz Imielinski Iozef kozielecki Czesław Kupisiewicz Arrdrzej lam Henryk lvIarkiewicz

Projekt okłattki-i stron tytulowYch serii
STEFAN NARGIĘŁŁO

Słowo wstępne

Redaktor I wydania
MARIA oFlERsKA
ł

Redaktor II wydania
MABTA EHRENKRElrTz,JASlŃsl(A

Redaktor techniczny

MARIANNA W^cHoWIcz,

Korektor
ANINA Bosl,:Ą-PAI.IJCIi

Nie jest rzeczą wskazaną, by tytuł jaltiejśksiążki za_ wierał termin wymagający wyjaśnienia, za taki zaśpoczytuję

słowo ,,e,thos,,1. Termin ten W publicystyce bywa często miesza_ ny ze słowem ,,etyka". Tymczasem etyka to nazwa pewnej dyscypliny teoretycznej, która stara się ustalić, co się robić p9. nie powinno. Ethos zaśto styl życia jakiejśspo_ *irrrro, u """go ogólna _ jak proponują niektórzy _ orientacja ją_ łeczności, kiejśkultury, przyjęta'p:zez nią hierarchia wartości bądźformuLądź dająca się wyczytać z ludzkich_zacłrowań. łońna "*pii"it", Zajmujemy się etyką, gdy dyskutujemy, czy szacunek dla czło-pozrłala lekarzowi na stosowanie środków wpływających wióta
'trwamy przy plsownl tym punkcie pragniemy wyjaśnić, dlaczego nas pisownia ,,etos", Greckie słowo ,,ethos" wtedy, gdy upowszechnia się u przyjętej transkrypcji ,od,,ethos" plsze się przez S, e nie t. Wedłu ogótnie polłalemy plur*rrą ty.t liter przez lh, drugą przez t, To rozróżnienie w " zanika, gcly termin jest już w języku catkowicle zadomo_ sktch przetładach r

w

Naukowe @ Copyright by Państwowe Wyłlawnlctwo

warszawa

1973

wlorry,

ISBN B3_01-05525,1

na zmianę charakteru pacjenta, Zajmujemy się ethosem danej grup}, gdy stwierdzamy na przykład, że jej członkowie mają -do

I. Pojęcie
a a

],)

11

ii
'.ł,

ą
*

rozwiązywinia konfliktów w sposób pokojowy albo iur.a"rr"ję wyżgdy, przeciwnie, tio,,ią w ręku dochodzą ciągle swojej " się ethosem jakiejś grupy, gdy interesuje nas ,"oS"i. Zajmujemy zarobki to, czy 3ej cziorrkowie wolą próżnować, niż mieć lepsze który stosuje się do grup, i ciężÓj pracować. EthoE jest terminem, któ_ a nie do indywitiuów. JLgo zakres wyziera poza wartości, rymi zajmuje się etyka. Jest to termin podstawowy dla'socjologii za_ rutt,rry, do której iozwążania zawarte w"te3 książce trzeba liczyć.

wzoru i pojęcie naśladownictwa
,l

Winniśnry ollruć sobie jakieqośpIawelJo człowieka i nlieć go zawsze przed oczami, aby być tttk, jak gdyby otl się nam przy, glqdał i wszystko czyt,tić tuk, jakby on widzia|, Słowa, które kładzie w rr ta Epikulowi Setreka, lisly morclne
Postaw sobie wreszcie za wzól, jakiśchorakter, k!óry byśnaślorlclwał, t:zy Io kiecly żyjesz w osomolnieniu, czy to kiedy przestajesz z ]utlźttti,
Epikfct, Encfteiridion

Gdy w lataclr trzytiziestych pisałam o wzorach osobowych i ich roli w życiu społecznym, czułam. się w swoich rozważaniach raczej osamotniona. Dziśsytuacja zmieniła się radykal_ rozwinęło się zagadnienie, a wraz z jego rozwojem szukanie nie terminów, w jakich znalazłoby swój adekwatny wyraz, A więc na przykład w socjologii francuskiej mówi się o kierowniczych obrazach osobowości (images-guides) i o ideałach osobowości (id.ćal de la personne). W pracach angielskich spotykamy się z takimi wyrażeniami, jak ,,postać ludzka stan9wiąca przedmiot aspi_ racji,, (enviable human Iigure),,,idealny typ człowieka w danej kulturze,, (human ideal_type ot a given culture), ,,postać wzbu_ dzająca podziw" (adlnirable human tigure), Niemcy używają słowa Vorbjld albo wyrażenia ,,idealny typ glupy" (Ideal Typus der
Do znaczncgo za,nrętu ,w litcraturze dotyczącej interesującego nas przedrniotu przyczytliła się wiglelzrrełcznośćsłowa .,Wzór" oraz wprtrwadzenie rlo dyskusji sł<lwa ,,motlel", słowa równie modneGruppe).

Worszawa 6 lbideil.co staramy się osiągnąć. Dla A. Moclele społeczne l kultura nośći miarę najwyższą 3.M.ideał" czy.1.czy więcej matry.wzór" nie daje się przez .model" zamiennie. Wyrażenie . Ta miara najwyższa musi mieć na oku dorównanie. które zwykliśmy zmyślaćpTzy I]orównywaniu między sobąnjecinostek jcdnego rodzaju lub gatunku" 5. dla którego cośjest wzorem zachowania dla populacji P. "Prze.Jakim modelem rodziny się jest to rodzina ktoŚ zajmu je. rrie można sobie bpwiem pozwolić na nadmierną wybujałość.9 nast. Nieskazitelność to inaczej bezbłędność. 195. podiniuicjami. która daje się stopniować. Icleuly._ implikuje podwójną relatywizację.czy patrylokalna albo też czy to pokoieniowa.. U innych "rusołwiotnie.ro. s. Wzłjr jest to coś. Webera dla zupełnie określonego.itakjaktoostatnieuży- irurr"go często bez potrzeby. Tak kusjach nad rodziną.jakiśumiar.'1961.rodzaj" zastąpić. by meir jako jednostka pomiaru był jak najbliższy tej sztabie.:" 469.2Ą|.wzorem osobowym dla danej jednostki czy danej grupy jest poslac luclzka.O... rzecz się gay modele ią aksjologicznie neutralne. skońezoność..s. w: Wybór pi. Iogii kLtlttlry.typ idealny" odzaanektowane przez M.. Kłoskowskiej .any przez niektórych nor_ matyłvnym..Nazywać będzienry ludzi doskonalszymi lub mniej doskonałymi o ile w większym lub mniejszym stopniu przybliżają się do owego wzoru [tj. Ci..słowne. striiowane clia praktycznych celów społecznych" Podobnie..jak słusznie podkreślałSpinoza . która powinria być lub jest faktycznie dla tcj jed_ nostki lub tej grupy przeclmiotem aspiracji.. chcemy się opowiedzieć przeciw posługiwaniu się zostało już wem .wzór jest wyrazem regularma ności ludzkiego zachowania...:lIyczrlyrn doll'iedziottą.2Ą(|. Jednocześnie.w tyttl sensir:. model zaśto ..w.rodzaj". do wzoru natury ludzkiej. bez nie_ dociągrrięć.model" można zastąpić słowem . Studnicki. ści_ ślej.{aukoweUniwersytetuJagiellońskiego.jcst to wzór rrazy]iv. skojarzorra ze słowem perlectio. wolę tu mówić o wzo_ rze niż o rnodelu. słowem o to. które przytosłoczyliśmy. obrazowe lub przedstawienie ludzkiego zechowania (instytucji.Zór". a mia_ nowicie czasor.Przcdrukw.. 1 rtląćlSocjoloqiczny''1959.lę rvzól.idóalny". że czyny nasze w danej clziedzinie jak najlepiej odpowiadają potrzebie". w l.. który sprawia._ti* artykule skończo_ terpretacje dóskonaiości: nieskazitelność. Ideał . zaewentualna realizacja miałaby dać stan kompletnego nie wiążemy.48i50. lnożemy je określićprowizorycznie jako postać realną lub fikcyj_ ną. W wielu bowiem wypadkach słowo na przykład w dys. *ogą"o służyćza przykład i przedmiot odniesienia ocen i skon1.Wzólalcholvaniusię.. Ignacy Mysliclti. 3 T'arleusz ldtltorlliriski. dorównanie. tak jak staranry siQ.wzolo\Mać się" odpowiada moim intencjom. choć któsem używa się słowa . "r"go cechy. a Betredyltt Spiltoza. wzór osobowy irnplikujc tu jalląśhie_ rarchię war[ości. stanowi powtarzalną strukturę tego jakiókolwiek zachowania.sfl..lvzórpclstępowarua plzeł.i..jak na to już wskazywano kuje do-skonałośći nierealność. któia zachęca lub powinna zachęcać do naśladownictwa. i lnorrna. wreszcie miara najwyższa. to wykonanie do końca.gowtejchwilijaksłowo. I.s. neały T.Doskorrałośći niedoskona_ _ łośc jak czytamy w Etyce _ są to w rzeczywistości tylko modi myślenia. dorównanie to .1" ł.Jest to cośraczej nieosiągalnego. Wdlsztrwd l95'/. Słowo .. Patrz Antonina Kłoskowska. . Kotarbiński wyróżnia cztery in_ w . o jaki llattl idzic. których z wzorem osobowym spoi<ojenia "$t. Ftyke lv 1-torzqdktt qeonl.'Zhistoriiisocjo. osobowości).. Obywając się bez rvprowaclzenia w grę pojęcia doskonałości. W związku z pTopozycjami terminologicznyml. oprócz przymierzania człowielqa do wzoTu wchodzi także w ra_ chubę porównywanie go z innymi. ma^owa. B . jak: czy rodzinadwu. Pojęcie doskonałości. jeżeli to zachowanie przeważa w niej staty2..mianowicie pojęcia. *_ implimiennego użytku. który stawiamy przed sobą .t.rynik .XIII/2. zumie wzór F.kLóra mogłaby zepsuć doskonałośćzespołu. bo pochodny termin od słowa ... kierują się często różnymi rzy te dwie koncepcje różnicują.Zeszytyf. jaki rodzaj rodziny wchodzi w rachuczaLę. Wzory u niektórych implikują wartościowanie. 'Wzorom odpowiadają tutaj pewstycznie wokreślonejsytuacji ne regularności stwierdzone empirycznie. t. gdy idzie o zaletę. Warszawa 1969.nr44. w pytaniu: .ej wyporvicrlzi spintlzy wchodzi już w racltuł. idzie często o cośtakiego. zupełne.wzót" i słowa . ..2".struktura'. 'PatrzliranciszckStuclrricl'.

o o systemie nolm o charakterze wskazującymtlrogąkuprzyszłościitlosko.. i ? Patrz rnoja książka pt.którą się przechowuje w Sóvres pod Paryżem. oWswojejSociologiiwychowania(Warszawa1973)FlorianZnaniecki wektorów. przewodnik mora]ności i ekonomii politycznej dla użytku klcts roboczych (wydany w Berlinie w 1861 roku) przekonuje robotnika. który się tej opinii przecirł. naśladujemy bowiem nieraz jednych. przy czylll lalwiei t]otrzec do pierwszych niż do clrugich. porządkując świat. krzepa może być rozmaicie polita. definiował stereotyp gTupy. bo to robił plebs pracujtlcy. Wystarczy przypomnieć krytykę Świętcj rodz.stwach rvalele 1.tym. wyr. Francuzi mają słowo re. grożącego swoimi bicepsami atletę. ukuty z cech po. nologii odpowiida w tym wypadku zaniedbaniu sameg() zagadnienia.1. W epoce wiel. Anegdotki o rabinach grających rolę sceptyczrrych i zawsze dbałych o asekuTację doradców posługiwały się nim talrże. nie umiejącej myśleć logicznie. \Marszawtl 1969. Do niedawna nasze afisze przedstawiały inteligenta ial<o wątłego wymoczka rł. pamię. by stał się on przedmiotem naśladownictwa 6. T'o przykłac1 posługiwania się przesiarzałym stereotypem. które służąinteresom pana -* to wzory propago]Ą-ane o małej szansie akceptacji.Pejoral. A więc -.i*riawieniri do Vorbi]cl. Posługując się pojęciem wzoru osobowego jako przcdmioletn czyichśispiracji odczuwamy brak jakiegoś przyjętego terminu na oznaczenie postaci ludzkiej.chot}zi pcgarrla dla .z towarzystwa" nie kładli na ulicy. s.w którym czuliśmy się dzięki nim jak w wygodnym obuwiu. hołdowały często rzelcomą. eman. wypuszcza po prostu nowy rodzaj wozu bez zamiaru. sŁereotypy miały *eałr. czytywanych za charakterystyczne dla tej grupy" Jak bo tamy.owarrytrt rvyławi. Ludzie .ek. a . ]ecz repulsji. lciego rozroslu propagandy różnica między tym. że ma być pracowity i z losu zadowo]ony. tlszczędzały narn wysiłku myślenia. Buntując się przeciw stereotypowi kobiety jako istoty emocjonalnej i irracjonalnej. Polak za granicą przypomina sobie często stereotyp nie. Zarys zugLtdtrieri. mówi o icleale osobowym jak..cypantki przejmowały męskie maniery.ość. Ptlblic Opittitll-t. odporviedzialnego w swoich zobowiĘzaniach człowieka i kieruje się rvzorem.jak powszechnie wiadomo --. w sptlleczeń.nlięczaliów". przecirvstawiającego się stercotyprzykład obierania sobie wzoru powi. okularach.stawia.g niego swoje korzystne efekty.. Charakteryzując wzór osobowy jako postać będącą przedmiotcm ludzkich aspiracji pozwoliliśrny sobie na znaczną ogólniko_ której pragniemy teraz pewnymi rozróżnieniami zaradzić. w jaki sposób się ludzi urabia.roussoir.nałości'Skądinąrlta<ioskonałość np. W li[cralurzo niclnieckicj mówi się o Gegc:nlliltl * pr"". jak i całych grup przeciwstawianie się czemuśorlgrywało nieraz większą rolę niŹ jak twier. może być znaczna. rł.osługujących się slowern druli. w kształtowaniu się osobo_ wościbuntowników anty-wł.ory z reguły odgrywały szczcgól. atrakcja fikcyjnych czy realnych postaci. W podobny sposób wybór wzorów może być zdeterminowany pTzrlz ptzeciwstawianie się stereotypom. il . lepszego ubrania w niedzielę. Galanterią dla clam natomiast stara się swojemu stereotypowi dorównać.należy odróżnic wzory propagowane od wzorów akceptowanych. nadawanie i recepcję.rć: urrrżrra wzryry t1 10 . którego cenią. nie mają możnościsię wypowiadać. Anty-ourory współpracują często z wzorami.zi.órzy proponują rnówić o anty-wzorze. U nas niekt.ywnerozumieniemieszczaństwabyłoźrórlłemanty_wzorów nie tylko dla Młodej polskj. Lippmann. W. Tymczasem gdy Fiat wypuszcza nowy model samochodu pod nazwą Fiat 1200. a robotnika jako zbuntowancgo. Wzór wiernego sługi posiada wszystkie cechy. Socjolog1iu mortrllLoścj. by odróżnić się od drugich. Ale ze względu na słvoją tendencję do krzepnięcia i nienadążania za przemianami społecznymi stereolypy przyczyniały się do fałszowania rzeczywistości sLanowiąc bastiony tradycji. Technika badania wzorów propagowanycb i wzorów przyswojonych jest odmienna. jak oni sobie wyobrażają człowieka. W rozwoju zarówno jednost. która jest żródłem nie aspiracji.iny u Marksa 7. New Yotk l932. 8 Walter Lipprnarrrr.W jej skłacl tlla chuligar-ra łr. zwłaszcza gdy plroa clby1raganda płyrlie z jednego tylko rlśrodkadyspctzycyjtrego..nirl ważną rolę. 377. Luka w termi. nie docenia się bowiem roii anty-wzorów w życiu społecz- nym.obru" człowieka należącego do pewnej 8. które przeszkadzały w działaniu pośród zmieniających się okoliczności. oto suchej rzeczywistości i objawiały oschłość. Anglicy -'się sobie na szyję nie gestykutują i nie rzucają dzi MĆOougall bo tak robią Francu. który jako *pro-ua"ił tę koncepcję do nauki.

miał odpowiedzieć.zakładając. kryły się one w clyskrrsjac}t które były zwykle dyskusją o tym. Siwierdzenie. który nią operował. wl Moralnośći spoleczeńslwo. że pdporviadac oclrębny wzór osoz tyclr roctzajów wartości rnusi troski o to. by zrozumieć jakiśkieru_ nek w sztuce.ry". którzy wyprzedzili innyclr swoimi zaitrteresowajedniani wzorami orołrowy*i. człowiek być powinien Kryły się one w koncepcji zdrowia psychicznego 9.lizowanyr i że innir był nie tylko szer<lko akceptowany. którzy uważali pewne konflikty międzyludzkie nie tylko za dopuszczalne. Może iu bowiem wchodzić w rachubę opanowanie się w jednych stkich ośroc]ków dyspozycyjnych. które. ści. które są akceptowane w wypadku 1ro werbalnie. jakie wzory Ieżą u podstawy jej zabiegów wychowawczych.. że na to. wzoru autorytctom zbuntowanego przeciw uznanym jest uprclW społeczcństwaclr prymitywrrych barlanic wzot ów różne wzory konkuszczol}e.Wreszcie trzeba odróZnić pośród wzorów propagowanych i akceptowanych przez tych. jugo abstrakcyjnych cledukcji. nie ścieraiąsió tu bowiem zwykle rettcyjne. mogą sami także ii*i ki". Wejrzenie w literaturę dotyczącą tego pojęcia nasuwa pcwnc rellelrsje o przemijaniu niektórych pojęć: i związanych z nimi za_ 9 zwtacam Soryy Nieftłó rzeczsiętllaWrzeczywistości. nawet gdy je w zasadzie akceptują. jakim o naturze ludzkiej . którzy pewien wzór osobowy realizo_ wali.Ógó lłr Stanach Zjednoózonych w roku 1958. Lista uprawnień człowieka zależałaod tego.żypropagowane poprzez prasęl radio. Te dwie ostatnie metocly są. FIistorycy sztuki uczą nas w podobny sposób. nie dlatego. herosa. konkretne wzory mieli na oku ci. nie potrafimy tu Mowimy nak wiele wydobyć . że wzót rea. albowiem koncepcia człowieka normalnego i zdrowego psychicznie za7eżała od wzoru osobowego tego. Ta metoda szukania wzorów nam nie odpowiada. znajdując rękach. jak koncepcja prawdziwego szczęścia. dlaczego sam że nikt nic zuje wzoró*.ivnictwa. Do auLorów. trzeba uchwycić kierującą nim . nie realiAnegclotka głosi. tylko dlatego. do których wychowawczy wysiłek tylsię zwraca. które zmieniają się wraz ze zmianami "ioiyryWzory akceptowane usiłujemy uchwycić przez badania togli. Kryły się w koncepcji takiej. się gdy nie na cudzy tylko skieślonesą użytek. t0 Nawiąztrję tu do kclncepcji Alolsa Riegla (1B3B . ]<tórą wskaoczekuje od drogońskazów.h *rurów nie iest łatwe. użl.wyrlienia te wzr. że się że się inaczej nie chciało. że M._ a stwarzały pozory rozważań o faktóch. jakieg<. by same kroczyły drogą. kodeksy karne. nie umiało inaczej. po czym --. Schetei. pytan}. iak bowy -. Jej ujawnienie przekonywało. że niepo_ clobna przeniknąć jakiejśkultury bez wiedzy o tym. wzoTy realizołyane i takie. wartościwitalne. że się tworzyło tak. pioniera cywilizacji i mistrza w używianiu życia. zaśodmienność wzor ów przez ludzi akceptowanych jest w stosunku clo wzorórv przekazywanych na drodze tradycji satych lriewątpliwie mniejsza. telewizję. duchowe (czyli wartościkultury). która zachęca jeclnostki lub grupy do naśla_ dó. Wzory osobowe długo uchodziły uwadze.. re w tym punkcie uwagę na niezwykle interesującą pracę Julli detlnic je zdrowia psychicznego.}rparla w zakresie wzorórv rrsobowych wyróżnic clrlprrwierlnio wzór świqtego.owac lub nie. uńi"to*" czy obserwację uczestniczącą. w związku z określeniem wzolu osobowego jako postaci fik_ cyjnej czy realnej. I t3 . ale nawet za wskazane. wspominaliśmy już na wstępie o rosnącym zainteresowaniu wzorami osobowymi i o pełnym dziśjuż zrozumieniu. mężów stanu.lry kolejno bez wielkiej l rrdróżnic wartościreligijne.e o szerokim na nie zapotrzebowaniu wszyłecznym. ale i jest jego popularnośćniż popularnośc nowego wzoru sygnalizosamotnika *ur. Warszawa 1969. Nie wątpimy. pew-' zują. główo dedukcji. wypacla jeszcze parę słów o naśladownictwie po_ wiedzieć. którzy pewne wzory propagują.które miało być udziałem tylko tych. Scheler. stosowalne tytko w odniesieniu do teraźniejszo. autor ten bowiem zaczyna od wyorlrębnienia każdemu nych roclzajow wartości. człowieka się pragnęło hodować. niestety. przemar. bo bywały zamaskowane pTzez zwodniczą terminologię. należał M. geniusza. ideo. tworzyło.teczne i hedonistyczne TĄ.wolę artystyczjak się nątt10. jaki jest zasięg akceptacji i realizacji franlr]inowski .1905).Por-'ieważpośróclwartości1l2ęlba 12 Księqa jubileuszowa dIą Marii Ossowskiej. któryro hołduje. Uporczywe poclsuwanie ]udziom oddziaływamyc}r wzorów popizez róŻne szlaki wychowawczego sporria nie świaclczy jeszcz. Ci.łriają jednym głosem.

gclzie wclrodzą w grę wartości. ati t<tórych nie godzimy się uznać.Przekonamy się rych naśladujemy.Szacunek to przede wszystkim sugelowanie sobie innej osoby jako przykładu" czytamy na tejze stronicy. w jakim pochyla się akrobata. którą. powLarza się kolejno u różnych autorów. W tym punkcie wypada dokonać pewnej historycznej korektury. Bernard w pełni legalizował nie o instynkcie .jesteśmytutaj szczególnie zainteresowani.tośc zachowań. pojęcie naśladownictwa było szczegolnie po_ i XX stulecia. Drucla częśćtwierdzenia Tarde'a wydaie się znaeznie liardzie j wątpliwa. Za przykład służytu fakt wyrzucenia przez kobietę poza burtę statku dziecka trzymanego na ręku jako natychmiastowa reakcja na wyrzucenie przez kogoś paczki do morza. czy instynkt zbrodniczy. by się do niej upodobniać.owaĆ. s. którego podwazenie pociągnęło za sobą nieufnośćclo wszelkiclr dyspozycji na liścieinstynktow wymienianych.ająt:. 96.. 2) powtarzanie pewnych ruchów. co dawało się stwierdzić 11 na przykład w wypadku instynktu płciowego. którego przykładem jest reagowanie uśmiechem na usmiecil. r3 Luthcr L. 190B). Tymczasem u McDou: galla. BB. Bernard znanej kryl-yki pojęcia instynktu przez L. nie ma tecly niczego specyficznego w ruchach naśladowczych" rz. 15 14 .to imitątion 1^.AttIntrodtu:tiontaSłsaialPsychology.ane jako instynkt pojęcie. jak łalwó się domyśleć. Tarde 1a.pisał G. Ihitlem.oceny * sytuacji. . Claparćde. Jcst rzeczą konwencji czy pojęciem naśladownictwa objąć wszyslkie le wypadki. Bernarda jak mianowicie nie goiził się na to. są przctlrniotcnl naszego naślaclownictwa? Wielu ludzi podziwia i szanuje Alburta Schweitzera. Do jako łrzeszników mianowicie. Nazywając gdzie indziej także naśladownictwo pseudo-instynktem McDougall czynił to odpowiadac: i dlatego. winien prowadzić do zachowań zupełnie mówić określonych.i |] t} :! Ń { gadnień w nauce. W tym wypadku można by z pewnym usprawiedliwieniem mówić o somnambulizmie. poclrlanie się w kierunku. McDougall. Guillaume i Jean Piaget zajmują się naśladownictwem 12WillianrMcDougall. II. stereotypowych. co w naśladownictwie Tarde uważa za jak pisze że wszyscy ludzie. że. ale niewielu pragnie go naślad. lnst jnct: A Slucly in Social Psycltology. Ale słowo to ma mniejsze zastosowanie w wypadku naśladownictwa kiero\Manego' szacunkiem dla osoby naśladowanej. L. co bętlziemy tym mianem l)azywac. którzy mowili o naśladownictwie Błąd ten o instynkcie. Jest to antycypacja póżniejszej. 97. Ilustracją tak rozumianego naśladownictwa mogłoby być cytowane ptzez współczesną socjologię zjawiśkozłvane lątah i występujące w niektórych krajach azjatyckich. zaśnaśladown. płaczem na płacz. na tej wie. że istnieje instynkt naślat]ownictwa mogą byc sformułowane jak następuje: działania może naś]aclowcze są nader rózmaite. Wspominany McDougall odróżniał: 1) naśladownictwtl w sfei. a nie dawało się stwierdzić w wyparJku naś]adownictwa. alc spla\Ma się d<r [ego nie zdaje ograniczać 11. nie pozwalając mówie_ o inst. że naślaclownictwo było traktorł. 15 u nieńowląt. Za objnwy naślarlownictwa prlczytuje się zachowania rozmaite i musimy się tyrn z. instynktowi musiały określony impuls i określclne uczucie. .ictwo to rodzaj somnambu|izml" -.. których szanu jemy. Parls 1890. ra Gabriel Tarde.. . W pewnym stopniu jest to zrtiana moc{y w Lerminologii. jego zdaniem. jego zdaniem. ponieważ każde działanie pocllegać naślaclownictwu. są przedmiotem naszego szacunku i że wszyscy ludzie. s. Ze odpowiacla im wielką rozmai. gdy ktośziewa. wyd. New York lg24.ze uczuć. tak licz_ nych kompencliach atnerykańskich. Bernartl. w którym podziw albo szacunek dla jakiejś osoby nakłaniają do tego. w jego Wstępie d"o psychologii spolecznef czytamy: "Połrody. s. któistoTne.Społeczeństwo to naśladownictwo. by istniało cośtakiego podstainstynkt macierzyfrski. 13. ] Niuktór"y przypisują odwrócenie się od pojęcia naśladow__ lrictwa temu.ynkcie macierzyŁskim. żeby ustalić.Lonrtron1928 (l wyLl. Dlatego to. Tymczasem inslynkt. lularne w psychologii społecznej na przełomie XiX obecnie raczej rzadkrr można znależc słor. ktorych szanujemy są przedmiotem naszego naśladowi nictwa czy tendencji naśladowniczych" 15. To naślaclclwnictwo nas tu nie interesuje. a wreszcie 3) naśladownictwo. jak ziewanie.=urriu u niemowląt. Czyż naprawdę wszyscy ludzie. chodzący w naszych oczach po linie. uporczy]Mie bywa zaliczany W. lęs lois de I'imitation. czy też to pojęcie Tezetwo-wac tylko dla syLuacji.

I. które sprzyjają naśladownictwu. tak jak zarażanie się wesołością rywkowego. l{orrald Lippitt. Jeżeli idzie o zagadnienia psychologiczne.). znany nasz tłumacz plalona i psycholog.u przeciwstawiac się tej zamianie Lerminologicznej. że podziw. Aió należy tu ieszcze wyrożnić sytuację.. co sam robił" 17. to bywają one bardzo rozmaite.Fnictwa. ilościąkontaktow popTzez środkikomunikacji itd.yclr i socjologicznych związanych z pojęciem naśladownictlya. patrz A. które przewija lalkę i wiezie ją w wózku na spacer. I nie dziw.ss) gim wypar]ku ten.. o nim. Socia] Learning through Iltliltttiott.. i.ry* . kieru_ jące nami oceny mogą byc uświadomione lub nie.I ll i.szczególną zdobyczą. który się pierwszy żegpa. Tak to czeladnik naśIaduje mistrza. w uzyskaniu którego ońnu ta okazała się sprawna. 1l.kich gościzamieTzony We współczesnej literaturze dotyczącej pojęcia naśladownicdefiniują twa panuje różnorodnośćjego interpretacji. a sportowiec uważnie śteclzii powtarza ruchy swego trenera. żel w poszukiwaniu praw rządzących naśladownictwem niektorzy siq włisnie takim jego rozumieniem posługiwali. Zdanienl Bandury. Gesel]schdftsielrre. Jego zachowaprzez wszynie stanowi tylko impuls do zachowania się w sposób 16. Theodore M. ze dziecko. Tiudno iu mówic o naśladownictwie. -ó*ić. różne współczesne prace potwierdzają empirycznie obserwacje dawnych teoretyków. gdy na zebraniu towarzyskim żeby się poZegrruć. Ale trudniej dopatrywac się identyfikacji w wypadku. władzę.'l'lrc Dynuuics tl/ Ptltvel'.t. jak wspo_ minaliśmy. tylko dlatego. wyd. że prigniemy uzyskac pewien efekt.1vnictwa -. gdy mo-wa o tym. jak już wspominaliśmy. Hartley (eds. Ptllattslry. posiadające prestiż. E.istnieje jeszcze inna koncepcja naślado. podziw. naclajc siq szczcgtilnic do potrakl_owa_ jal< epidemie. kiedy jego osoba nas pociąga.u ulicy zaczyna padać deszcz i jeden parasol otwiera się podobnie trudno za drugim. Tu naśladownictwo może być w zasadzie aksjologicznie neutralne. S.l". i{clsert. chclć nie clostrzeqa się niwer n. propono]Manym termineml plzyjętyrn szczególnie w teoriach osobowości. gdy w llumie . naśladowałsolrratesa.. Maccoby. 251.aczkolwiek tylko bodziec (Ansło. inteligencję są częściejprzedmiotem naślaclołynictwa. W tym wypadku trie ma powod.czy szacunek sprzyjają naśiadowrricLwu (o czym za chwilę). Niektórzy prazarażanie się za jego pomocą. sl. że tejo. w: Readings in Socia| Psychology. wyd. I7 . Ne]. że robi to A. New York 1958. w któ_ rej inteiweniują wartości. s. osoby atrakcyjne. Strrttgart 1928. że powanieAgwdrantujemilepiejrealizacjęmoichcelów. Jeżeli idzie o rvłasności osoby naśladującej. Jednakże. Witwicki. spontaniczne za_ jakiegoś lokalu rozrażanie się.. nia iak zjawiska przyrociniczego takiego zjawiska Można próbowac ustalić jakieśeależnościmiędzy szerzeniem się tak rozumianego naśladownictwa a gęstościązaludnienia.raska Symposiunl rltl Moiivation. nie wydaje mi się .Wspólne wspólce]e prowadzą do jednakowych zachowań pocl wpływem zebranyclr bodzców. przyznaje. 1962. identyfikuje się z matką. czy zarażanie się strachem. w wypadku gdy inicjujący to zachowanie nie objawiał żadnej inlencji nakłaniania innych do robienia tego. Ale mówiąc o tym. Vierkanrit bowiem cytuje je rlla okazania różnych motywów. że w druktóre prowad. N.Płec czy wieii osoby stanowiącej wzór oraz płeć i wiek osoby naśladującej nie są dla sprawy obojętne 18. w wypaatu naśIarlowania Sokratesa działa atrakcyjność naśla_ tej postaci. Szacunek. mamy już wyraźnie na myśli naśladownictwo kierowane wartościowaniem. przykłady te je A jeld Sturly ol Social ltllluence in Groups ol Childrert. zazdrość. że dziecko uczy się mówic w drodze naśladownictwa. vicrranai. 16 'l uth05 lyl erlki. Totez posługiwanie się tym no.Mówi się na przykład o tym.zić mogą r1o naślado. III. ale są zawsze otu"r. kompel-encje. W tym sensie W. jeden goścwstając. Parę uwag z kolei o zagadnieniach psyclrologiczn.: 17 ts Albert Bandura. _stanclwi s. Nelvcomb. t Naśladownictwo pojęte jako nieświadome. E. Tak clzieje się na przykład.iebezpicczeństwa.y. zużytkowuję jeclnak inaczej.wyln.Definiowaliśmy zarażanie się w zachowaniu (behaviotal contagion) jako spontaniczne przejmowanie czy naśladowniclwo ptzez inne dzieci zachowania jednego z członków 9rupy. ito inr. tylko dlaarri"-y kogoś nie dlitego.. . I tak na przykład w zbiclrowej zawdzięczam Alfrerlowi vierkancltowi. Eugene L. Pojęcie naśladownictwa bywa wypierane we współczesnej literaturze naukowej przez pojęcie identyfikowania się z kimś. The Dynamics oI Powet autorzy amerykańscy dociekający. 1I4. postęTutaj robię C nie dlatego. które z dzieci w grupach dziecinnych wywierają wpływ na towalzyszyI piszą. wyzwala całą serię pożegnań. tłecll. 16 cy pt.

tak bowiem wysiłku zawsze można że jest nieobalalna. }:ieg Wyłożone przetl chwiią sta. Bywa to czynnik znliany l pc. Wydaje się.1c}v" społeczne w stosunku do .s| clbrzymia i bardzo rozmaita. to jest jeżeli nie """.yi.. rLa.... p"*i"atiał: "We cio Anglików.':b:.icnio.vo skoro ma.. An Introdur:tion.ł "Jediym jak piszą autorzy jest uczenia się pr"ez nujluao*"i..że dysLans .:wy.rt szczógóln..pospoliią opinią. ::.iący społeczeńsLwo zarówno..1o widzi wystarczające wyjaśnienie jemności i unikania. N{cDougall.piÓ-y z nim straty.as7tzepiali . z ważnych warunków nicznie orr"" . Łrzecjt:go s.ę * n. :łl: iirysLoili:al.n. 247 -2.ą tenr:lencję do naśiad.r. rolą aryslokr. -ivyda_ inaczej rzecz się miała rv Japorlii.. 'r'eil tlhwy|ają nołvości._ pisał Tarde _ jej znarnienic.id:O pi.* nagradzający. W Anglii. 19.poL"""y między osobą B.ta.ufność.ia"owicie pozwoliły autoro. :'"jl:y:"l_:iżej.izcll trasladowaniu arys|okracji starłał nłi prze_tzkod.a_ -wzoróvu l1Ym SZCZególną rolę w procesie s:el.. 1941. Ó.ł]aciol. czynllili cemóntir.ię ".L.ir Tarde. lecz o dwrrkonnej karecie..łajóln. s. s.ri"urri*iooym naśladuje społecznej...ja1< por. 165.vości. oni to z. Anglill 'kocha ic.órl .i.0U najbardziej zo.lcji. r0 Neal E.zeń. cyrvilizo.v.3. że rola społeczna naśladov.do]óW-" w sto_ sunku c1o . Sociol Learning ąia t^iiation o tym. Clriny.ne łat-.. hate them antl we ape them"."i""iĆ o ""i"rotonnej.rzez młoddowanych: starsi przeraszyclr.ańscy.górY".]<o }4c]lot.ł-eclłtlgclaiszycl.owania l_ych.l...dzic clystans jest zbyt łvielki 1 3) że kiasy uprz:yr. Mandeville twierdz7Ł.tt. Rożni autorzy podkrejach kolonialnych i |ostt<otonialnych naśladowaną a naśIaślają.uległośc. l.połeczeńsiwie no.ie" 22. Wiadomo. nJra podtrzymuje z teorią uczenia w tym zastosowaniu.lEalia llakłeria lł .^r s.".ją liyc czynniliicił zniany.. ]:ra]liem s. Dollard. r.:1i __ zal:ółvno zda. t9 .a iak i zclarrieln i zmian.uczyć. New Haven bor".tóra niogłaity jai przejąc.vu. jak i si_loieczeńs|łv -.. się tY-"h' którzY nie w społeczeństwie . które się wybiera znależć jakąśkorzyśćczerpaną i które się utrwalają. r l. Nie ma byc nagroda. jak i czynnik zachowawczy.a . Miller. pewien. '9 lM. r. nie spływałana .l. jak i czynnik ciezirriegracji.nolvis.Cłowną McDougail a .viiejowa.jest jej charakter injcjujący" ..r.. poilo.zie bra]i klasv sreclniej.znai:ti spcłeczciisi.Vi]i. ze rvzględu na lrrd:zl.r. N.) że naslaclołvtricŁvri] tlplra.]ri b.y lrvierdzenia: 1. że dzieli ona losy teorii. i sprzyjało homogetlic.vszcc. przyp.ory|aLyłvnej arysto1l.u ulltożliv. sprawnie sta jący inteligencf b.wiane jcst pr:rcz .kir: zachowawcza. pi:lez ł. . zadowolenie i to Gdy dziecko naSiJuie rodziców...oto niektóre spośród nich.doly".łie".cji zachoo.vietlt \V Sprzeczl]osci z .i lvywodow tego aulora. co łączyłosię z nacltłierny. przedstawili pTzepTowadzone pt. w książce Dwaj autor"y ufi". E.i l_łumaczył McD. co tjulnaczy lnrry..twierdzić istnienie bywają nasladowani p. W.via. McDougall.góry" kuitura . zazdlość.io\^V.1: obserwacje wet narażamy się na związane cztórech grup osób naśla-"..iaje Łc.n_.raii oqniwa pcsrodniczącego.^"ririi upIZyl.. a z-iłrłasi.lrnie l.stępu zarów. Socia| Learning and lmitation. ]<tora 9:::T.ac_ji spcłeczrlcj . bo rlje miały au.yfii... Dzieci w różnym reagować * . 1B a przedtem jeszcze G.a]lsenł . no..sympatia co się obserwowało w kraMożna także naśladowacnienawidząc. W Rosji carskie. grlzie istnienie llt.j.".v*.|:ral. 2) zc nie zachoozi ono t. jeżeii nie jest nagramożna się nauczyc i moł"a się zeń żadnych korzyści.nici.i. miejsce tu na poiuńr.a Zi.jsi tech*"i": inieiigentnych.lcis. ci wyrażają tendencje naśladowcze. co objawiaja jaiiąś-uvyzszośc.isyr. społeczeństwie ]rierarchii indywiduów obecnośc w aanym j1l'* nauczyli się niezależnie niących .qóry" bovrriem.po.riej.n iysl. / wieku tworzą tego rodzaju hierarchię" jeżeli idzie o stosunek rs charakteryzując Indie przed ich wy_zwoloniem.ougali zacofanie i. lsaiid1..ą rtlle.irowilo w kszLałtowaniu osobowości_. les . f'arde.two róż"pŃ"v"r.Ą8.r"a".da i gc lraśialltlrviern . wyżsi * po"v":' socjalnej !::". cierpienii jak ta ostatnia' ma tę wadę' wszelkich ludzkich zachowań i.O.nictr.o pewnym z zachowań. że'naśladownictwa na dzieciach badania mające świadczyć go od. Mieszczuch maznajdują się zbyt daleko rra diabinie . a nadzające. że dującą nie może nve "tv' wieiti-..fil. '"i" 9l G.o grało wiell.. Tarcle.lcji 21.29tl.Ze_ lltlszenie się wzorów z gory na clół.r.u"""iuTńU:*.zenia :iE porvl1. riie przyjęł1.a . rlsl_atni purrkt buclzi szcz:ególne zosirzeżcn. Miller i J.".Cza wyzszośc łv ilierarchii społccznej.

). gdy zarówno z pochwały tego óthosu. po-cltrzymywany przez lomantyzm 1 spór ten referuje szczegółowo w swojej LiteIatwze greckiej Tadeusz iiirrko (t. po_ Idąc udepJańą już przez nas od kilkudziesięciu lat ścieżką.wzót osobowy" dla oznaczenas rria przedmiol_u aspiricji. człowieka Toszczącego sobie pTawo tlo miejsca na najwyższym st. Ethos rycerski w Grecji starożytnej il l I Rozważania składające się na ten roz. sługiwac się będziemy terminem . cz. rzenie tego ethosu na terenie Europy wypada zacząć od eposu ltomerowego.dział zmierzają tlo rekonstrukcji ethosu elity rycerskiej. ethosu charakteryzu. czy też z epopeją ltrtlową 1.iącego rv dalszym . Niegdyśkłócono się o to. jak i z jego-krytyki. W dalszych roztlziałach pragniemy doprowadzić naszą analizę aż do chwili. Ten ostatni pogląd. Kraków 793l . ]. a przede wszystkim od lliady.Kończymy te uwagi ustaleniem płynących z nich sugestii. Odtwo. wyłoni się zupełnie określony a powtarzający się uporczywie obraz. ale i człorvieka w czasie pokoju.czebiu drabiny spo}ecznej. Dworskośći rycerskośćIiiady i i l ()(ly ei jest dla niego oczywista. kierowana nieuświadomionym przekonaniem o jakiejśdodatniej wartości osoby naśladowanej. s.. któr y będzie można przyjąc jako typ idealny w sensie nadanym ltlmu wyrażeniu przez Maxa Webera. 2t .swoim rozwoju nie tylko wojownika. zaśnaśladownictwem będzie dla uświadomionym lub tendencja do upodabniania się. |I. I. 54 i nast. czy mamy w eposie homerowym rlo czynienia z epopeją elity arystokratycznej.

Adkins. gdzie jego każdego rycerza przedstawia się z wyliczeniem wszystkich także dostojnycń przodków..0ewne wzoly Glocje była }. s. nie l]iadzie8. Znając wzajem swoje biografie tworzyli grupę o sj. 0 wszystkie cytaty 3 J_biticnr. Szlacheckie pochodzenie było niezbędne dla bycia szlachetnym.o chvrili.kto kogo.ieka i.oli wier. iak jak ziemiaństwo w polsce swojej warstwy. akcentu położonego na pochodŹenie.37. .lcn. albo wierna piastunka Eurykleja. zwŁaszcza w Iliadzie. lrles.r. Wypada tu zacząć od.rego sługi. Marian Plezia. oxford 7960. zwykle wierni słudzy.r 1rorn erorvego praEniemy odtworzyć S lrstem v. Nd-zniekształconej czaszce sterczała rzadka szczecina. 1.]ak i..j złbir:qi wlcllolłlatvcr c ]l:ti] '@i_ triull-ury. jak ów pastuch. z właśr. w ramach ryceTze Homera umieli wyliczac nie tylko własnych antenatów.1.o.. wątPlibuclzą najc'. MeIit ant1 łesponsibility.l-.edził. W.""ł.rodzi. co przyszli P. tak wojny wiedziało.lia.ż czerpać bętlę z przekładu' Ignacego Wieniewsliicgo.vin |<ohietł nusi rcdziil wis. pclsJ<im przel<ła:lorn ()posl. Genealogia' zajmuje.ażanjlch pr:zesądzarny tę ten fakt bowiem lilera jako r. iego zdaniem.ałąkowate nriał nogi i jedną z nich chromą.. jeszr:ze 1]cr roz\\jazenil.lo zrrcic: soołeczeńsl.r.lr-.o głoszące. Przyjrzyjmy się głównym cechom tego sugelowanego przez szlachtę wzoru w wersji. traktując epos Hour-v. zaśrozważenie wielo. Poniewaz nie można'było kogoś pozbiwiŁ szlachetnego uroclzenia. w lrtorej nie rząilzono bY rtrośr:i...l homero"t.llii:. pośród ktorych często zdarzają się .ctn kllltury.chcie.r.\Tie \^/yo]]|a:. t:hetny".iar1.1ko sżla.. ""ir. zobrazowany jest jak Tersytes w który pod Najszkaradniejszym był człekiem ze wszystkich. aby vr któr.vzrir-emi lvychorvarvczymi.ypr_-.Vcrlor Jaeger w swojej *. charakŁerystyczriym sto:. lv yplyrrie raz.iĄi..U9_1Ji do staci\^/l/ijl gr*. zarówno stosowała . aczkolwiek się nie sprzyjało ich postępowaniu. jak wiaddmo. tak jak słowo kakos oznaczało człowieka lichego pod każdym rvzględem. l. 18. 1 A Stuciy in_ Greek Vanajbliższym słowu "szla.ierrłl:..luchorv': ]<ierownictwo c. . s.i. że "szli.r] W.r. a barki Wykrzywione do środka.lanl lobic plenię. .bylito rvystępowal u Homera .chta. Prymitylvne rządzi jei s-. dużo miejsca.jak l.o.:.łJ. że Myśię.co irr.eqo cech splawę. Agathos wydaje mi się terminem 5 Por. lcra śłviaciomie mon.l d. jcEc kulLern 1ildowości. W tym ostatnim wypadku wierny pełniący sługa pochodzi zwykle z podupadłej szlachty.7*' pir""hor]zeniem 3.riii.Iąrszawa Prlirleio.zą. a Thi. W na. legend średniorviecza. którego _napotyka Odys po wylądowaniu na Itace.tąc.. choć się nie pochwaiało odebrania Achillesow. do nadalł.'Io-nva . t1.owskiego. "I(ultura czysto idealną rni sferę irl...Jeżelitobyłypostaciedodatnie..u n. rozrł. tak jak nie można było tej kwalifikacji odmówić Agamemnonowi.(]ine..u ol]ol--ioT^/ego lycerza znanej Paideii. i-o."dowy.że olra twierdzenia autola.v. sie pcinri1. która piur*r"u Odysa rozpoznaje. a1_11.cznoiici . p. to y'zoru. To . ilze]:la uzrlac .u''.. nie można było kwalifikacji agathoi odmówić zalotnikom Penelopy. 2. l 9 .iva]:zyszki.ją się wzo..ii'rr:"Sj...lc!lcr..oi:a."veini. prov. na pierśzachodziły ku sobie.wa" i- tej koncepcji kultury jego twierdzenia nabierają cech goidów.nretlłrig okreś]onego nie jest niczym Fizyulr1l.lnie działającej opinii publicznej. ... i:c zasacly ceioovo llo jl'.ci ivarsiwy szlachec}<iej" to.łrc.io""-.)l \. gwarowyc}t. .i OarłuCamy gdY Poriobne zagarlnienie :zna.rlol.. jak na to już wskazywano Grnin wclwóchpostaciach.m jak_ stopnio.pos opisuiący ź:ycie elity rlrcelskiej. cytaty zaśz Odysei z przekładu Jana Parancl.i należnej mu branki 5. t.c . tautolo_ 1 \ ]i staje się i]o Iaz pier-łrszy łvyclrorłranie jest urabianiem calelj osobowości ptzeka:z11. l.va i jego życiopopfzez c}tarakl-ely. głoszącrl.* Grekórv raz pierwszY "po lrształtu. 2..iące rozy|ircsci.opol na tego rodzaju lr. 36 .1-1l"orve inil. tł.iac'ir clpini. A.unkiem .ltiri.|y].rvychorv.do czasów ostatniej i bogtwie. z lliady .ania 7...iicv. 1. jaką znajdujemy u Homera. r.osr:i rlcerstr. Gmin.n byl silry.tlsj Lo.viadorno.l1. H.

bo ich wypracowanie wymaga wolneqo czasu.pragrrienie sławy i wyo r. Wrażliwośc na okazywaną :.rlienr tego. 24 25 . a przeto wiem więcej. Zbyteczne dodawać.viła go oddzielnie w obalvie. ll1.przewagami się wsłarvił. Rzut dyskiem. co parają się kupiectwem.powołuje się na to. Iysem konstytutywnymr od którego l. a dzida Hektora mierzyła jedenaście łokci.. Nie tylko szlachetnośćzatem. zachowuje się skromnie. choc nie było tak w l-zeczywistości. aczkolwiek utrwa]enie tej zbitki ry 1y}rlazeniu kalós kogathós znajdzie się jakoby dopiero u Solona 7. Gdy ojciec strofuje ją za to. przyganić Trojanom. W.rlllie cześći na jej należyte dawkowanie jest ogromna. Ojciec nakazywał ( ilaukosowi.porządkiem dziobania" 8. 'l'al<ie same ws]<azowki daje swojemu synowi Hektor..\wiata ptakólv. Poszczególne księgi lLiady są.urodą swych lic nieśmiertelnym stvojej opinii.. gdzie rycerz wywalcza sobie pozycję z bronią w lęku. s.ym oliazylvaniu sobie ę7ęil| pisze T. w którym jest rrstalone. którego osoba nie jest na razie jeszcze ziclenLyfikowana. tak jak Oclys na dworze Feaków. Jaeger. il zarzut tchórzostwa stanor.ac pochoclzenie odysa. { . bo Helena . 11clyż )rlys zaśmówi do Achillesa: Siłą nacle mną górujesz i lepszy z ciebie jest włócznik.ależne są inne rysy. że była to jego inicjatyvra. Nie idzie tu o jakąśretorykę. natyehmiast ustala w sposób nieclrł. żeby nie narazic na szlvank Godnośćjego nie równa się tlvej. Ogłada jego gospodarzy przejawia się w ich dyskrecji.. poświęcorle kolejno wywalczaniu sobie przez kogośsupremacji. a kto rlaje się . Nauzykaa bowiem wy7 Patrz W. Syn króla Feaków. ile będzie uważał za stosowne. Musi on być rosły i bary mieć potężne. Doskonały Grek i Rzymianin. kto lepszy.Nie masz większej słalvy c'lla meża powiada nad sprawność nóq i rąk''. - Kontakty społeczne w tym świeciepołączone są zawsze z ustazapożyczając termin ze świata ptaków 7)/\Ą/a się . z kim mają do czynienia. . tJśnrierzającgniew Achillesa skierowany na AcJamemnona. że w tej kulturze. którymi współzawodniczy z innymi na igrzyskach. Ą24. co !t PecJiing orrler. On zaśprzedniejszy ocl ciebie. Jeśliś silniejszy od niego.porząclek dziobania" . Bo urorlziłem się dawniej.zt. .vielu rysach. by stanął do zawodów. bo to króI berłowładny ludem rząclzi liczniejszym. że d]a kobiety tak długo cierpią znój wojny.7ecz bez lt.Cały porządek społeczny szlachty Homerowej opiera się na rvzajetnn. Mowa służyła wszak przez wieki dysLynkcji klasowej. Pąitleią. czekając aż nalezycie ugoszczony przybysz sam ujawni tyle.. Rycerza obowiązują różne sprawności fiz. niezbędną'cnotą jest odwaga. by .rozumem.yczne.óżnienia.. którym Odys reaguje na tę obrazę. Postać mężczyzny winna promieniować siłą. odyseusz wykazuje dworne maniery w stosunku do l:Iarrzykai. sprawnościte znowu stanowią klasołve wyróżnienie. Rycerz musi pięknie mówić i mieć ogłaclę towarzyską.sitlżeczce pt. Zetknięcie się dwóch rycerzy połączone jest stale z licytacją. jest dbałość cześć. ..uznaczny jego status społeczny.lrar. Neslor przypomina Achillesowi: I sam Zeus egidę dzierżący obdarzył go chwałą. człorviek ogładzony nie \Mysuwa obcesowo własnei osoby. Odys pospiesza zaznaczyć. Rycerze homerowi byli szczególnie wrażliwi na piękno luclzliiclr posiaci. najlepszy był zawsze . jak wiadomo.. Ojcowie wymagają rlri synów. że moze gośćjest z takich. Izuca mu wyzwanie.Irirlllłć.1 i. by zawsze starali się być pierwsi. Nikt nie może. lecz o mowę wyrożniającą górne rvarslwy społeczeństwa w stosrrnku do gminu. Nie pytają natarczywie. Parysowi wybacza się wiele z powoclu jego urody. Sinko w swojej l.. lvszystkich". zawdzięczasz to matce bogini.vi największą obelgę. chcąc wypróbou. że nie przyprowaclziła gościaze sobą. Ogłada ujawnia się w r. kto. Tzuca pogardliwe podejrzenie. AIe ja cię przewyższam zaiste niemało . że absorbuje go przede Gdy Oclys wszystkim rrryślo powrocie do domu. koq1o dzioilie.{ l boginiom dorówna". Ale centralnym Iysem bohatera homerowego. Achi]les. ale i uroda złv-iązana była z pochodzeniem. dosłownie telmin zapożyczony .lc tio wyboru śmiercw q]orii albo życie dłuższe. Nie każdy by udźwignąłtarczę wykutą dia Achillesa..

92. ale ponadto zasilają swoje zasoby pTzez wypra\My łupieskie. 10 Iratrz np. że przy podziale łupów zagarnia większą częśćdla siebie. Przeci.a rozdawał niewiele".. Obriarzenie gościhojnymi darami należy do obowiązków gospodarzy.pisze Jaeger iunkiem wykształcenia się kultury szlacheckiej ziemska i tradycja" są osiadtośc. który.się co do tego.To :. T. gdy przychodzi prosić o wydanie ciała Hektora. Teoria klasy próżniaczej.. dodaje: . Charaktery. a z nią wraz wszystkie bogąctwa Wojska zaśzawrą pakt i potwierdzą go świętąprzysięgą. 11 Thorstein Veblen. o Dbałość własną cześćłączy się nieuchronnle ze szczególną czujnościąna ośmieszenie. bo za ciężko jednemu ponosic tak drogie podarki" (!). że zalotnicy oproznili jego kufry -. szawa 1959.rądów. Dlatego Priam rozbraja Achillesa. a jej reguły godne są dłuższej chwili zastanowienia.st. ceremonii religijnych. który go nazywa bezwstydnym chciwceml węszącym chytrze za zyskiem. na wołów sto szacowaną. Pospolita w średniowieczu pt'aktyka rozstrzygania wojny przez pojedynek dwóch ryceTzy z wrogich sobie obozów jest zna]la Flomerowi. zamloczony gniewem za przyznanie zbroi po Achillesie Odysowi. 100. Wojna.nida Dzeus pozbawił zmysłów Glaukosa. (. . rnusi byc żywiołem ludzi. obie strony walczące w wojnie trojańskiej clod. Ale l{rc.Zdobycz brał. co A. jaką sobie można wyobrazic. Na brązową zamienił wbrtości wołów dziewięcirr. w czasie tej sięokazac--jakwwypadkupojedynkuDiomedesazGlauko(. Kto się okaże silniejszy i wroga swego pokona.Wajcszcze do tego dodać administrowanie własnością . Skorzystał z tego Odyseusz zabierając ze sobą do Ilaki cenne upominki otrzymane od Feaków. Pcłen kurtuazji jest także pojedyr'ek między Hektorem a Ajal. s. i oprac.. Wojownika homerowego obowiązuje szczodrośc.Potem odbierzemy to sobie u luclu. kl-óry na pojedynek wyzwał.zą. r ll rltr tyll<o iako ten. wybiera pierwszą ewentualność. 110 i in.clzkim. 0 Teolrast. rzuca się na stado baranów biorąc je za ludzi króla ltaki.1lór.zanim wróci_ liśmydo domu".. Gdy dwoGościnnośc rzanjn Menelausa melduje mu przybycie gości(Telemacha i syna Nestora) i pyta. jest w swym pośtępowaniu że człowiek. stwo.. Ajaks. skądinąd.. przeł. walka w tej ku]Lurze współzawodnictwa stanowi porvażny rozdział w życiu lu. zatrzymywał hvią częśc.rvnicy w pojedynkach odnoszą się do siebie dwojako. Nlenelaus karci go za wątpliwościmówiąc: . przeł. lausgtn splawę rozstrzygnąć. Powieclzie niewiastę clo domu. Działa tu cos.. a póżniej zalzuca mu. likwiduje się zbrojami.ln__ ze ojcorvie przeciwników wzajem się gościli. Mieczysław Brożek.zasem wszystlco zaczyna się ocl obustronnego| szczegółowego prezentacji może 1lrzedstawienia swojej genealogii.[.. s.Ileż to cudzego chleba zjedliśmy. za_ chęcając Feaków do znclszenia podarunków. Menelaus swoje bogactwa przywiózł na okrę[ach. którzy są tak czuli na obrazę i tak zawsze gotowi mieczem sprawiedliwość wymierzać. ofiarodawca. Janina i Krzysztof Zagórscy.] Szlacheckie uropowie póżniej irczeń Arystotelesa. MotalnośćHometa i etyka Hezjoda. Są to: sprawowanie . Samoponiżeńie dla uzyskania czegośupragnionego jest największą ofiarą. uczynic może. musiał popełnić samobój. War.1. Ciężki jest zarzut chciwości i skąpstwa skierowany do Agamemnona przez Achillesa.(. Veblen w swojej klasycznej pracy 11 dotyczącej klasv próżniaczej wymienia cztery zajęcia. Hektor proponuje przerwanie Zinagań..\ li Ir :ł Ę ł rozgłosu. clujących się na szczycie drabiny spolecznej. czy ma ich przyjąc.t-1. Gcly noc zapacla. obowiązuje na zasadzie wzajemności. 89. wojowanie i sport. dzenie ma to do siebie który je ma. by pojedynkiem między Parysem a Mene. Teofrast bardziej chciwy sławy niż inni" 9. Warszawa 1971. Krokiewicz nazywa prawem skruszonego serca 10.. które nie hańbią luclzi znaj. 27 26 . Aclam Krokiewicz.obiecuje sobie łupami uzyskanymj w norvej wyprawie wojennej ponownie je wypełnić. oclyseusz _ stwierdziwszy. własnośc Władcy występujący \M eposach homerowych są w posiadaniu gospodarsl-rv rolnych i pastwisk. . Należałoby rolną. Przeciwnicy na znalr drużby zamieniają Który złotą swą zbroję. Warszawa 1 50.

Ciekałve są argumenty. 19 rowi i Eneaszowi .Rycerza takiego jak ty.. 1.eryll Flamurer.porłriada Diomecles rt. wymyślaniewrogowi pomoże zmietzać do zastrałączone zwykle z samochwalstwem 12. jaką wyrządzic można zwyciężonemu. W pierwszym plzypadku podnoszenie walorórł. ' Ulrudnianie sobie zadania dla podniesienia srvojej chwały * zabieg pospolity w średniorvieczu '. będę się bił". Choc łuk uchodzi u Homera za broń mniej szallownąt walczy się rrie tylko przy jego pomocy. rodziców. Motyw ojczyzlly nroże się clclpiero przejawić u Hektora. . Walka rlie jesI tu jeszcze w tym stopniu zrytualizowanar w jakirn jest w średniowieczu. lecz pieszo.Tylko nielozumny atbo nikczemny wyzwie na zawody t:zlowieka.. . . rra Na małżonki. lrtóre najpowszechniej w różnych kulturach są potępiane. ks. ło *ojrru kierowatra prylvatną potrzebą pomsty.Jestor zagrzewa do boju: Walczcie jak nręże druhowie! Niech wstyd przed irrnynri wanl każe Baczyć na honor| I wszyscy rra swoich bliskich. tak jako jestem.alcząc przeciw PandaPor. Bywa.lll. rr. R. jest rzucenie jego trupa psom czy clrapieżnym ptakom. 3lB.t . przeł. Diomedes olbrzymim kamieniem porvala Eneasza. a od chwili.na dzieci. ponrnijcie. nie ugodzę podstępnie. Sttld rodzi się w duszy każdego pe]Mne wyobrażenie o sile i teorii 1a. Ucieczka w llocy z pola wa]ki -'.Jeślimoj ojciec. A Sturly oI the Etllic. tak jak potępia się nielvydanie Heleny przez T'rojan mimo zobowiązania.znane jest i tutaj. Uprowadzenie Heleny i wraz z nią znacznych skarbów dodatkowo spotyka się z po[ępieniem. A Telemaclr rv Oclysei nrówi drr Nestora: .owinności. ni rozsądnc martrłre prochy bezcześcić w zawziętej wściekłości i szale".. wroga może mieć na celu podniesienie swoich zasług na wypadek zwycięstwa. do siebie samych podobny wypadek odnoszą.al Pr)nciples ąnrl Practices ol I]omeric Warlare. bo toczy on 1J Polibiusz. na swoją włość. w drugim -. który mu dał gościnę wśród obcego ]udu". Ale w czasie igrzysk po śmierci Patro]<lesa Odyseusz znienacka podcina od tyłu kolano przeciwnika i w ten sposób powala go na ziemię.Ni piękne to jest.. podzielając oburzenie wego bliźniego. Znęcanie się nad-zabitylrr jest pospolite. Otwarta walka jest bardziej ceniona niż szenia przeciwnika posługiwanie się podstępem. bo jest przejawem niewdzięczności za udzieloną gościnę. a podstęp z koniem trojańskim jest aż nadto dobrze znany. Dzie je.. oczywiście taki musi u tych.tak jak to proponuje Agamemnon -. ze się ją wyda.wzbudzić niesmak i zgorszenie tnu szkodzic. ale właściwiewszystkim czym się da.Warsza- 28 .zostaje z oburzeniem rvykluczona przez Odyseusza. a którzy. gdy idzie o ojca Andromachy. a to jest początkiem i końcem sprawiedliwości" Odyseusz na dworze Feaków uchyla możliwoścwalk z gosporlarzem. Ale ten schemat zderzenia się dwóch wojowników nie jest jedyny. s. Niewdzięcznośc zaśnalezy do tych uczuć.pisał w Dzie jach Polibiusz . gdy Trojanie nie dotrzyrrrują układut oburzeniem z powodu zerwania przysięgi 13.Iiral<ów l957.nie chcę wstępować na rydwan. i Serł. Rany otrzymane z tyłu nie przynoszą chluby wojowrrikowi. o1lrac:. jeżeli Mene]aus w pojedynku zwycięży Parysa. Zywych czy zmarłych. chyłkiem się czając".i t ł i i Przeciwnicy rozsLają się rvynrieniwszy cenne podarunki i zapewnienie przyjażni. ale nie znajduje ono aplauzu ze strony Apolla. Najgorszą rzeczą. O. Rozejm dla zbierania trupów i urządzenia im należyiego pogrzebu jest respektowany. Hektor rv łyalce czaszkę wroga rozłupuje także wielkim głazem. Zdzierarrie zbroi z pokonanego przeciwnika jest porvszechnie uprawiane. za pomocą których l.. Łamanie układów zawartych pocl przysięgą natrafia na szczególne potępienie.Odrvagi jeszcze mi nie brak -. bo brak pogrzebu uniemożliwia zmarłemu przekroczenie Styksu i znalezienie spokoju w świeciezmarłyclr. Wrocław . jednakże Achilles wzdraga się przed takim uczynkiem.t rv. Philadelphia 1924. VI. a nie zaczepną. którzy o tym wiedzą.ti obronrrą. gdv mówi: . Sanclstrom. l. że przeciwnicy obrzucają się wyzwislrami i pogróżkami. Nie ma lu molywacji: za ojczyznę.Jeżeli ktośdoznawszy od drugiego opieki i pomocy w niellczpieczeristwach nie odpłaca wdzięcznościąswojemu wybawlecz niekiedy nawet próbuje cy -. Hektor rvalcząc z Ajaksem zapowiacla: . szlaclrctny Oclys..

zszą ofiarę. W związku z nakazem oszczędzania przeciwnika. Tak się rzecz dzieje na przykład w opisanej przez Żabińskiego walce pawia i indyka.. Niewdzięcznośc zasługuje na potępienie. przestrzegaj rozejmu. kiedy ma dosyć podobnych zapasów.zda. którzy nie znają konwencji 1lrzeciwnika i nie wiedzą. explicjte nie sformułowaną.toin. orrnes et denrunde la vie. s. może dodatkowo wchodzić w rachubę wzgląd na moz]iwy okup uzyskany od zwyciężonego. Łatwiej. że taka a taka umow. by zaplzestał ciosów. Wyjaśnie. t. Ale te analogie między światem ludzkim i zwierzę. przy1lieraniu i dziobaniu słabszy ptak..po najdłuższymszamotaniu się. t. . Żabińskiego lwierzęcym. 17 3t .asz.ze stron przyznaje się do swej klęski. Tragiczny |. z czego Glaukos robi zarzut w stosunku clo Hektora. Niektóre mol. Miinchen 1965. układając 1.Jan walczy z Piotrem .] 1e soldoć qui pose . Pomsta Achillesa za zabójstwo Patroklesa będzie 1 l świadectwem jego wierności w przyjaźni. walka ex detinitione ustaje.ym. o lrtórym mówi A. czyli w związku z ltpla]Mem skruszonego serca". 15 Jan Żabiński. mozna by snuc dalej. zezwalaj na pogrzeb póległych i powstrzymaj się od przechwałek nad trupem. k[óry się liorzy. to morderpisał w swoim czasie }vlably 10.. rlziobania. fi .prze<ll.Nie jest przecież pożądane -. pozwalamy sobie na pewną dygresję wglądającą bliżej w reguły waiki. lVarszawa 1957.les.ad Lorenz. Sandstrom wyróznia następujące reguły walki u Homeral oszczędż tego.po jerlynku. jeśliidzie o'reguły walki. R. rlytlli ani z samicą. Krokiewicz. nr 3.i to nie tylko w iudzkim świecie że się ich w ogóle nie zaurvaza. kto się podclał i ukorzył. Są mianowicie pośród nich tak powszechnie przyjęte . Tacleusz Kotarbiński. .. i głowę [.alne problemy nouki. ze w tych porównaniach gatunek ludzki nie wygląda l.. Zarówno pośrodssakó\M. Cytuję tego autoTa za Heleną l ll. 190 . . c'esl un ossossirtcf" (Gabriel Bonnot cle Mabiy.. teraz mi o tym pamiętaj".. poddając się. lcir pojedynki . jednak są Prowadzone według pewnych reguł i to jak najbardziej przestrzeganych przez obydwu przeciwników" 17.. Ale nalezy tu jeszcze raz przypomnieć. 547. Wielki bry1.Zabić żołnierza.jego zdaniem . rllogą się poczuc obrażeni za sięganie do zwierząt po analogie.. W podobny sposób walczą ze sobą psy i inne ssaki. t.. jak i ptaków obserrvuje się . s.mimo swej zapalczywości. pisze T. Gdy jeden z przeciwników.] Od tej chwili nie ma obawy .oniec grozi walce tylko w wypadku. stwo" -.na postawa jest zrlakiem przyznania się do klęski..Studia Filozoficzne" 1967.1oziomo i szyję. gdy walczą ze sobą przedsLawiciele dwóch różnych gatunków. .\tllltlttllungen...wiedzą o tym i dlaŁego w działaniach oni clo ce]ów niezgodnych. dobrowolne ponizenie się uznac należy za najwl. którzy mówią z szacunkiem o prawie skruszonego serca. Tak na przykład rzecz się ma z legułą. I.1. natychmiastowe zaniechanie kąsania czy rliern tego autola . ktory składa broń i prosi. gdy jego przeciwnik się poddaje. w: Wybór pisłr. dyktowane przez wzgląd na wzajemnośći ptzez lil"ość. 'ZaLrzymaliśmy się dłużejnad wzorem osobowym bohaterów l(rltlt. swych liczą się z działaniami przeciwnika" 15. 345)..Tygodnik Polski". także lJber tierisches uncl menschliches velha]ten.1lt nie walczy z małym pieskiem. O. a ządającą od waiczącego. tak jak nie walczy z młodocia-. Jeżeli zwycięzca nadal znęca się nad pokonanym. nie jest to już walka. by mu darować życie. że slroro cześcjest w tej hierarchii wartości dobrem najwyzszym.cza. wi Gesammelte . Oeuvres. kto się korzy i prosi o litośc. przysiada na ziemi i przywarowuje na niej. t. Obserwatorzy życia zwierząt zwracają nam uwagę na to. lric owego respektowania poddającego się jesL u tego'autora ltlleologiczne..szanuj posła. ttltluł w świecie ludzkim niż zwierzęcym.Tuer [..kiedykoiwiek wsparł ciebie słowem lub czynem w ziemi trojańskiej w czas wielkiej próby.1vł.wnik nie wymierzy mu ani jednego nawet' uderzenia dziobem". marzec 1959. jak się zdaje. tak jak zasługuje na nie opuszczenie druha. o odchylenia od tych. Ci. klorej trudno nie uszanowac.<lrzystnie.rżeby członkowie tego samego szczepu wybijali się sami". fteguly. Reguły te są. ze siłoich celów rezygnuje. według niego.. gdy jedna |j indyków na przykład .W wypadku oszczędzania tego. że podobny wzglącl na poddającego się obowiązuje także i w świecie według J. XI.192. Kotarbiński * ilekroc clązą . Z zugudnień ogólnej teoIii walkj. II. Po pewnym czasie znudzony zwycięzca spokojnie odejdzie. s.

l Homerowych w sytuacji wojny. Na zakończenie tych nader sumarycznych uwag pragnę jeszt:ze powiedzieć parę słów o ogólnych rysach homerowego mot..ccrski. zanim przyjdzie do jawnego ślubu".. że nie obejmuje kobiet. Telemach jest jedynakiem. Alrodyta wyraźnie pcha Helenę do łoza Parysa po wyratowaniu go od śmierci w czasie pojedynku z Menelaosem. kobieta w l]iadzie i Odysei (a szczególnie w tej ostatniej) ma dobrą pozycję. przynajmniej dla mężczyzn. Nauzykaa stlvierclztt. Rodziny mają nieliczne potomstrruo legalne.lilrlać się igrzyskom. kierując sztabenr służby. lrajwięlrsze". jednakże zostaje służbieprawdopodobnie odpowiednia iloścczasu na jawne. inaczej niż w średnio. które służebnanosi za Fleleną. Helena dała Menelaosowi jedną tylko córkę.1lrisław Kolodziejczyk. stanowić o pozycji pana. Rady Arete. Kobiety natomiast obowiązuje czystośćprzed ślubem i wiernośćpo ślubie. cenione są pTzez męza. Aczkolwiek należy pamiętać.Albowiem nie masz nic lepszego -.. co sobie uzupełnił nielegalnym potomstwem. ale w Odysei widzimy ją już pełniącą z godnościąfunkcję gospodyni w domu Menelaosa.Symbolem tego stałego zatrudnienia jest srebrny lioszyk pełen ptzędzy i złote wrzeciono. Patrz Emile }lireaux. Kobiety na najwyższych szczeblach krzątają się pracowicie. przywrócona już pl. że <lburzylaby się. Nie odróżnia on -. przyjmuje Telemacha na dworze Menelaosa.powiada Odys do Nauzykai . żony króla Feaków. Nie odntawia się jej bynajmniej walorów intelektualnych.a imię Penelopy występuje często z dodatkiem . Jeże]i pan oddaje się jednak jakiejś działalności. jak przystoi żyć w czasie pokoju. Możnych obsługuje wielki sztab służby. którzy nas chwalą.. kŁóra . Życie rodzinne w atmosferze harrnonii jest przez bohaterór. Agamemnon.przeciw kŁórym żony lra ogoł nie protestują. Temu doświadczeniu życiowemu sprzyjają liczne podróze i przygody w obcych kra. Postawa w stosunku do zdrady Heleny jest ambiwalentna.a]Memu małżonkowi.abiera charakteru zastępczego (vicariotts Charakterystyka klas próżniaczyclr u Vebletra w pe\Mnynl stopniu daje się zastosować do pokojowego życia u Homera. Małżeńsl. Podnosi się ona -wlaz z liczbą ziewających lokai w ]iberiach.Warto zanotować przy okazji.. że wysoką pozycją na dworach cieszą się aojdowie. JJ . są pląsy i świeże szaty do zmiany i ciepłe kąpiele i łożnice" tak charakteryzuje życie na dworze Feaków król Alkinoos. Nauzykaa jest jedyną córką Antinoosa. Warszawa 1962.ani bardziej cennego nad dom. jak to podkreślają zgodnie rózni autorzy. ostentacyjne próżnowanie..błędu od moralnego wykroczenia. Toteż bogata pod tym względem biografia Odysa liczy się wyraźnie na jego korzyśc. leisure). Zdobią go raczej przygody niłosne. ]i1. dla którego Veblen wprowadził klasyczny termin conspicuous 1ejsure. Życie codzienne w Grecjl.\e.Udział Heleny w przyjmowaniu Telemacha świadczy o tym.a c]]a-niclr samych szczęścic Telemach ma postawę opiekuńczą w stosunku do matki.) i l:llt(rsrl.mądra". Jest to wspólny rys kultury odtwarzanej przez Homera i kultury utrwalonej w legendach średniowiecza.Penelopa ma pięcdziesiąt służebnych. estetyczna i moralna nie są u Homera odróżnione. próżnorvalrie słuzby n.jak pisze Adkins --. który plzyznaje.ł. rośniebowiem wraz z wiekiem doświadczenie ży_ciowe i obycie. )..Według różnych autorów oceny: praltseologiczna. I-Iomera cenione: .alnego wartościowania. Helena mówi o sobie często jako o obmierzłej suce. gdy ta. w którynr mąż i żona są we wszystkinr jedrlej myśli wielka zgryzota dla zazdrośników. Wypada teraz obraz uzupełnić [ym. kobieta zamężna nie ntoqła przyr. że ż|e postępował wobec Achillesa. i lv roclzinie. z wyjątkiem Priama. . Starośc jest. przel. jak wiadomo. który ma rł. Ceni się tych.. W ogóle. Nauzykaa nie chybia w utrafianiu mądrej myśli. że dwory opisywane przez Homera stanowią nie tylko jednostki lronsumpcyjne ale i produkcyjne. Nie jest to wtedy życie pracowite. według niego. ktory nie wypomina jej przeszłości. dla życzliwych radość. i poza nią wysoce respektowana. Odyseusza nie zdobiłoby takie wierne oczekiwanie jak oczekiwanie jego żony. gclyby się cJowictlziala o kolliecic. z tynr wszakże zastrzeżeniem. Próżnowanie to ma.ięcej żon legalrrych.wa są rnonogamiczne.. ma raczej na mySli niewłaściwepod względem 19 Podobno.Zawsze jest u nas biesiada i luba kitara.wbrew woli drogich rodziców zadawała się z mężczyznami. . że kobieta nie jest wyłączona z męskich rozmów toczonych w życiu towarzyskim 18.jach. Monogamia nie wyklucza wiellriej liczby rrałożnic.ieczu.

t. których reprezentuje Tersytes? |l| ('r. bo człowiekowi przysługuje możność tyzylrowania życia dla sprawyl podczas gdy nieśmiertelni nie lrrrrj. łupu czy względami prestiżowymi. jego zdaniem.1l po dojściu do zgody z Achillesem. Aie czy pomsta za porwanie Heleny 34 Nie tylko przeceniallitl jednolitościówczesnego społeczeństwa można temu funkcjoll(llizmowi zarzucić.ll)i() za pomocą pochwały i zawstydzania.90.Społeczeństwo homerowe ceni najbardziej tę klasę. Walki u Homera są kierowane pospolicie żądzą pomsty. wyśledziću Eurypidesa i Herodota. jak zauważa interesująco llrlwra -. wodzą na pokuszetrll. Da się to.t. na ile decyzja Achillesa przychylenia się do jego prośby lilt.lrltlttrcze i koniecznośc zarabiania na życie. Można by dodac że . jest do świataludzi podobny i rządzi się 1rrltlobną rnotywacją. przyjaciół.snując dalej myślAdkinsa przez u Sokratesa mamy zupełne odwrócen. tymczasem jeżeli odwaga służyła rycerzowi. W ogólnej charakterystyce ethosu homerowego Actkins okazuje się funkcjonalistą. tak jak to czyni Agamemll1. który realizuje nie cnoty bojowe.ie reprezentowanej Homera hierarchii wartości. Przypadkowe zabójstwo kt"alifi]<or.tisLwie są wzolami ukształtowanymi przez szlachtę i że lyllt<l ona jest zdolna je kształtować.. rozdz.autor pracy o poezji bohaterskiej. Dla zabezpieczenia |ego społeczeństwa konieczne są walory współzawodnictwa. Istnienie moralnej odpowiedzialności u Homera jest przez Adkinsa zanegowane. s. jak wiadomo.vane jest tak samo jak zabójstwo z plemedytacją. Świat bogów Homerowyt. Brak odpowiedzialności moralnej wiąże się zdaniem Adkinsa z faktem nieodróżniania czynów umyślnych od nieumyślnych.które w sposób jak najbardziej oczywisty zabezpieczają jego istnienie''.] odpowiadają społeczeństwu homerowemu. . światmniej patelylzrry niz światludzi. jest fakt. Na podstawie śledzenia se]-]su słowa agathos u różnych autorów. Są to walory współzawodrrictwa (competitive values czy excel]ences) w odrożnieniu od walorów współpracy (cooperative vcllues).itc zabiegom wychowawczym! między innymi dlatego. w jakim nakazują te własności. 35 . Jest to tylko -. że tttlllrlzit:ż w tej sferze nie musi być wcześnie wciągana w troski i. Cnoty jego bohatera służąnie tylko do obrony. Jest godnym potępienia (oischron) wysłuchiwać obelg.t clłoszącej. nie zwycięzca. efektywności postępowanie niż postępowanie moralnie naganne. lecz cnoty kooperacji. a w innych lllltlą waleczność. Dzeus nakazuje wydanie ciała Hektora Priamowi i nie wialltltl]o. laczęliśmy nasze sprawozdanie od przytoczenia opinii W. że jeżeli ktośchce łupić.t. ponieważ nie może się bronić. co . Każdy broni swoich: swoich krewnych.riw. a u Tukidydesa utozsamienie zacności i sprawiedliwości jest już zupełne.' że grozi Adkinsowi przecenianie jednolitościspołeczeństwa Homerowego. komu co tilttży.w Lym stopniu. Prawdą jest..<.on 1952. Nie ma wszak opielruńczego pańsLwa. Jest to kondycjo||ll\v. Bogowie niektórych pozbawiają odwagi. Zgłosiliśmynasze wątpli\t. że wzory osobowe obowiązujące w danym spollr zt. ZdyskredyŁowany jest ten. gości.rrl'.Nawiedzają zaślepieniem. lr. ale także i przecenianie jednolitości samego ethosu. żądając każdorazowo wyjaśnień. której kaka można wyrządzać bezkarnie.owana jest posłuszeństwem wobec bogów..ltrżyłatym. Jae11r. Byc kakos to znaczy byc osobą..t. kto się dał pokonać.ji Maurice Bowra.Wartościhomejak mówi rowe . nie zaśkomuś urągać. 'Ioteż mozna na nich zwalac winy.Ileroic Poetry. Priam idzie odważnie w ręce związane wl. skoro bogowie zapewnili go. których obdarowywał.. ale i do agresji. Myślę. na ile zaśuznaltitlttr uprawnień skruszonego selca. jak powoli słowo to zaczyna oznaczać człowieka.. III.ży. ltl szczodrość służyła tym. Lond.1 Lej możliwości19.()ga. skoro w Gorgiasztr Sokrates woli krzywdy doznawac niz krzywdzic. Tym jednak. ale nie jest to właściwie ł żaclnym ryzykiem. .. Zasługi i winy u Homera są zmącone przez interwencję bo1. Notujemy te uwagi Adkinsa z tendencją oponowania przeciw jego funkcjonalizmowi. Polllwała dla bojowej odwagi bywała zwykle skorelowana z polltwałą szczodrości. to z drugiej strony ktośmusi swoich bronić. co uznać tlrrlr. że mu się nic tllt.ł . by wykupic ciało syna.zgodnie : rllllttzem ]udzi dobrze wychowanych naszkicowanym przez r.il. Adkins stwierdza.. stanie. że możni tego światamogą najwięcej czasu połrn. której istnienia potrzebuje".i \łl stosunku do tego twierdzenia.lr. Te ostatnie reprezentowane są raczej przez kobiety.1.

W. Warszawa s./i).o P]atona" 25. a na\. jakim się .a!Ja.n.a. s. Tllirlcm. 36 37 . w któtlrJ<l wierszach miłośc chłopców wspominana bywa jako jecten do l lltriwiększyclr darów życia obok miłoścido kobiety oraz szlar llrlrlkiego sportu aż d. 237. i odpołviednie fun sze..elric llliłości damy śwego serca.Iedwie skosztować potrafi Tysiąca dóbr 9ż.lliLym. jako posiadającej i wolny czas. lllirIem.1śrlieprze. .1llćl hipoteza tłumacząca pederastię niskim poziomem kobiet. li ii t { I Jakoż powoływanie się na wstyd (oidos) byłva w ideologia rycerskich najsilniejszym bodźcem zachęcającym do działar albo do powstrzymywania się od działania.rll(sualizmu w Anglii było już wcześniejdwukrotnie uchwaląne tł.]ly do młodzieńca ]ub clrłopca pisze W.o wydał 23. Wart by był także zastanowienja stosunek do pederastii rv ( irecji. szlachta grecka nriała głębokie do do 1llztlltonanie o walorach doskonalących miłości chłopców |Jrrsuv/-d się tu u\Ą. 21 Patrz W'...Głos indywidualnego sumienia nie istnieje 21. i Pindar był piewcą igrzysk dostępnyclr do jego czasów ty szlachcie.jak wspomi iiśmy jakoby nie wcześniejniż u Solona.. to znaczy nas opinią w cudzych oczach 20.r. Jaeger. Wałek-Czernecki -.'It:stem lrt lt l Ll ustosunkowania. s. poczynając od Solona. Paideia. s. Człowiek -_ jak pi Jaeger mierzy swoją cnotę (aretó) uznaniem. np honor wasz llaczcie ryce Tylko srom wobec drugich niech trwoży was i" srogich zrnagan ił kl<iry .dodajmy od siebie . jak męże. "]| . co nazy\Ma on jaźniąodzwierciedloną. 29 lbidem. r0 Florian Znaniecki. zanim wreszcie przyłączl.. t. Jaeger u. że cnoty można się nauczyć. by móc w zawodach ubiegac się o pierwszeństwo.e szlachectwclłtt. Ajaks wzywając do boju .cz samą przez się zrozumiałą...owany -. Paidei -llyl.r 1. Illitlerlr.oclstawie tego faktu. r'l1. 'W rażenie kaloskagatłos pojawia się wprawdzie -.] Miłość mężt.l(ultul.e. lv zasadzie wszyscyl którzy ją w Atenach wspomina. czego się nauczył.): A kto ma jeno to. arys kratycznego świata: Teognis i Pindar. 520 p.yjaśnianależycie samego fa]<tu i różnego do tego . I.'I 'l. było zaiste nowatorskie.tym.zóstej rano. Snują dalej ten wątek dwaj przedstawiciele ginącego.doryckiego i udzielała się takze bogatym sferom mieszczańskim.v. ale z połączeni urodzenia ze szlachetnością mieliśmyjuż do czynienia u F{om ra. Lordów. byli bez wy jtltku szlachetnego pochodzenia. Społecznymi ko sekwencjami swoich czynów . I niezdecyd..[. 240..jako lz(. l)t-. Według Pinclara (urod nego oli.al<terystyczną dlań pochwałę pederastii:. l)odczas gdy średniowiecze wierzyło w wychowawcze znacz. nierozdzielnie związa_nym z moralnymi i społecznymi Ilochwała tcj miłości była -.tltl sl_ttnowiska izba Gmin.v XV ksi dze lliady woła: I F. Ten jak cień to w tę to. znanieckiego prowadzi do szczególnego zaii . . Ideał ka]okagathii ma zasłużonąopinię ideału arystokrat nego. Toteż na cześczwycięzcy bywała zawsze u Pindara oclą na cześc - daleka od sugerowania jakichś ogólnych wniosków lr.lri]<t s w tym ethosie nie zajmuje. nie r. w strukturze wczesnogreckiej klasy szlacheckiej elementem l.rtrlzit:i ekskluzywnie męską cywilizacją.itlliratr:.zdaniem autola -. niemniej wydaje się on godny zanotplt.była naj- jaką znają dzieje. w którym szlachetność wiąże się z.Ła się do lr. |tIrlrymi z tego powodu nie można było znaleźćgłębszego porortltlliclria.|.esclwania s Walczcie. Nigdy nie stąpa pewną stopą. znanych nam już rysów szlachty greckiej wypada dorzucić llllll.a]ami" 2a.ltlt. .lll]ia. po dyskusji trwającej w parlamencie rlrl :. druhowie.a klasyczna -.pisał T. . I.a. Ludzie teraźniejsi ct c:ywillzac ja przyszlt>ści.ei.et chwalebną. w tamtą stronę się ch-wiejc. Na tle Pindarowego rasizmu przekonanie |'.hodzenia '\lt. lr. że zniesienie w 1967 roku karalności homo. jej pochwała w Atenach i odmienność tradycji jońskiej. lrlt. Przyrodzona tylko chwała waży naprawdę. . 21B.li .l 7zbę..

A warto wejrzeć w jej charakterystykę nieco bliżej.y rozmaite.).Tozumieli dobrze.oś. Wszak kto się spieszy. Witkowski.przyznał k biecie miejsce należne jej z tytułu jej czlowieczeństwa i je płci"zz.ny" 2§ .dtadza. czego Śię nie stwie dza. s..dla kogo nic nie jest ważne.. W Anglii wskazuje się na nawyki wyrobi w męskich szkołach internatowych. S. s. Warsza 26 1934.Słusznie wych ruchów i winien mówić spokojnie.Ludzie niskiego wzrostu mogą być ładni _' iak czytamy .. 2? 28 polepszenie sytuacji kobiety autor przypisrrje wpływom macedońsk T.słusznie dumnego". Ma nim być czło. Aleksandrowi Macedońskiemu. t.i proporcjonalnie zbudolvani. że bohaterowie Homera byli wysocy ponad ludzką rrliarę. Jan Dąbrowski et al.. których należy unikać. puścił wolno wrogar którego już miał w ręku. które słowq megalopsucłos nadaie Arystoteles. Dziśwymienia się jako iej przyczyn rzec7. Do nich należy dorzucić wzór arystokratycz wielkiej historycznej doniosłości.iem -. Kiedy indziej mó się o pederastii jako wyrazie buntu przeciw narzuconej m czyznom roli społecznej. . miarę między przesadną skromwiek. B78 -B79. (red.dokładnym przekładem grecliicgo megalopsuchos..iesienie poziomu kobiety pociągn za sobą redukcję pederastii.Słusznie dumny" ma być wysokiego wzrostu. który znalazł właściwą nościąa zarozumiałością. z.ości ról męskich i żeńskich.wykł on bowiem się spieszyć. Paniętamy. że rla tę nazwę zasługuje ten.lowiada raczej wyrażenie .Dopiero hellenizm. Tej charakterystyce od.ak bardzo skądinąd od niej róż. Stanisław Witkowski..Ale cieszy się on __ wyłącznie tymi wyrazami -uznania. którym się zwykło nazywać ten wzór. w której natarczywie opiekuńcza i wła matka skutecznie obrzydza synowi kobiety.pisze dalej ten sam autor .iego cześć. podniesiony bowiem r:Jlos i żywa gestykulacja zdraclzają rozdrażnieniÓ.wielkocluszny" nie odpowiada treści arystotelesowego terminu. śladowania.wzorami arystokratów zarysowanymi p arystokratów. Grecy okresu klasycznego .bardziej nawel niż Islam. i na czas pokoju. Arystoteles był synem nadwornego lekarza na d rze lrróla macedońskiego..slusznie dumny" Arystotelr:sa spełniałpewne dyrektywy ważne i na czas wojny.. jednakże słusznie nasza tłumaczka Etyki. ]). Kupcowi tylko dumny" clla tych samych porvodów winien unikać ży. w które nigcly nie popada ktoś.. niewiele zaśrzeczy zasługuie na uwagę . czło Tadeusz Wałek-Czernecki. Pindar czy Platona były . lłuclry człowieka . Ten wzór miał jakoby służyćjego chowankowi. ltl.wielkoduszny". jest inne..pośpiech przystoi. że treść słowa . Nie rozporządzając żadnym materiałem statystycznym trudn nam dziśstwierdzić. Przykładem mają tu być ci Indiarr Zuni. Ten sam rys podkreśli w XVIII w.. czy podn.Ą7.. które porllniarkowany . . Wielkoduszny iest dla nas ktoś.słusznie dumnego" mają być powolne. Podczas gdy wzo Homera były przede wszystkiln \. co opisuje na przyk R. ale nie są piękni". Słowo . W takim razie pederast powinna by przejawiać się częściejw społeczeństwach o dale idącei rozbiezn. II. zaznacza. Wreszcie jeszcze inni szukają czynników determinu w układzie rodziny.. Wałek-Czernecki. Poczytuje on. którzy deklarują się jako kobiety.. B79.zoralT}i wojowników. Ta ]okalizacja . Dzieje greckie. niewiele nam jeszcze mówi o jego osobie. Wzory arystokratyczne kształŁowane plzcz Solona. Największym dobrem zewnętrznym dla człorvieka.słusznie dumnego" między dwoma krańcami. jeżeli idzie o dział pracy i ogólną sytuację w grupie. iż m nie jest identyczna z namiętnościązmysłową i może właśniedla tego szukali miłościprzede wszystkim w stosunku pomięd osobami tej samej płci" zs.słusznie dumny".słusznie w sposób zresztą <ltlmnego" jesl_ . który odnajdujemy w księdze IV Etyki Ni machejskiel.jakim jest wzór człowi słusznje dulnnego. Musil w swojej książce Niepokoje wychowanka Tót w odniesieniu do internatów austriackich.kto nie skorzystał ze swojej llad kirnśprzewagi. l. Dzieje gIec w: Wielka histotia powszechna. Gromska. nie z. jak wiadomo itls| rvprawdzie -. takimi będą także rycerze w średniowiecznych legendach. ż: rnu na czymś zależy. Tymczasem znaczenie. lord C]hestetfield w listach zalecających synowi peiłiien wzór do najego zdan. albowiem pięknośćtego wymaga. . kto uważa siebie za godnego rzeczy wielkich i kto istotnie na nie zasługuje.kto umiał zapomniec o wyrządzonych komuśprzysługach i o doznanych krzywdach.

chodzą od ludzi szlachetnych.. A obuwie nosi za duze. że pod tym względem tak wysokich kwalifikacji. ktorych dostwach. o tych. 41 . Teofrast ruchy nieumiarkowanel familiar_ wytykał prostakowi hałaś]iwośc. mnieliśmy ważny i na czas rł. Musi powściągaćswoją wyniosłość 40 wobec niżej sytuowanych. które wyświadczyli.słusznie dumnego".słusznie dumnym". Bogactwo szlachetnych rozumie się samo przez się. III. Skargi i prośbyświadczyłybyo tym. Nie wo]no podziwiać. poctejrzliwośćvr stosunku do bliśkich. bo to cechuje człowieka. W poszukiwaniu niezależnościi przewagi Arystoteles formułuie subielne obserwacje psychologiczne. bo to prostackie. i oprac. Prawdomówność i otwartośćobowiązują.. jaczłowiekor.pamiętają zaśo tych. Nie.. do skarg ani do próśb. czył przysługę. aczkolwiek (rys dodany w Analitykach) nie puszcza I t ] płazem żadnej doznanej obelgi.. znali. Posiadac wo]i rzeczy piękne i nieużyteczne. bo chce mieć zawsze przewagę. że mu na czymśbarcizo zależy.iększe bogactwo. Stac go na to. by ol. zapomina zaśo tych. Ponadto 99 Arystotele s. Dia . W wypadku rłralki .... Nie posiada w ogóle zdolności rozważania.vi na czymś. i bogaci" 29. Ci ostatni rodzą się na niewolników.:harakterystyki zawartc. Zapominają oni . nienośću. Charakterystyka . Do tej r. podczas gdy pierwsi rodzą się do władania. cześćjest tu dobrem rrajwyższym i stałą troską zapewnienia sobie przewagi. znoszenie bowiem zniewagi spokojnie to rzecz niewolnicza. Nie wolno mu okazywac swej siły słabszym. pana .umny" musj sta. Łatwo nie podziwja i nie skłonny. podziwia się czyjśtalent.Upokarzający dla . że z lepszych rodziców lepsi pochodzą stopniu synorłrie.zależy. wsiycizi się doznanych.szlachetni o tych dobrodziejwedług niego Germanie.. który się nie boi. bo dzięki cnotrzeba l. śpiewacw kąpieli .słusznie dumnego" przeciwstawia pańsliość plebejskości i prostactwu.. kl. i na czas pokoju. . czyjąś przypisuje :. jest do chwalenia ani do ganienia.icz. od Mówimy o niespodziance. Wyświadczając sam dobrodziejs|wa. przeł. Wzór . .Słusznie d. bo to znamiorra człowieka. Wrocław t953 ks. gdy się sobie samemu nie Zdradzanie. który sa. pamiętając. drobiazgowe skąpstrvo.jak wspo. że nie za wszelką cenę warto jest życ..słusznie dumnego" u ArysŁote]esa jest -. Za doznane odwzajemnia się z . takze jest przyznaniem się clo pTawkiejśsłabości. nadmierne interesowanie się cenami.słusznie dumnego" musi dopoclobnie byc przymus śmierci. bo raczej należałoby się tu spodziewać tej dyrektywy. lącznie siłę fizyczną.| w Etyce Nikomachejskiej Arystoteles rlorzuca j"rr"ru uwagi uzupełniające w Polityce.słusznie dumnegoJ' pTzez przeciwstawienie. lyceTza ga i gurt należą tu także wspólnie do niezbędnych zalet jednak ńo*u1ol"ugo i .słusznie dumnego".wiać dzielnie czoła nie_ bezpieczeństwom.nawiązką. gdy jakieśuznanie się jest .warcie kochać i otwarcie nienawidz_iec.ojrry.obec służby i ciyskrecję.pru*rroś. Potityka.Obronić się tu można tylko przez lekceważenie życia.rn sobie wystarcza. bo jest w tym cośniewolniczego. czyjąśpamięć.. U tego ostatniego lnocniej brzmi sprawa niezależnościi samowystarczalności. i wolni. przybierac natomiast taką postawę wobec ludzi na wysokich stanowiskach. nie szczędzić życia. Pochodzący ze szlachetnego rodu są w wyższym otywatelami niż ludzie z gminu. Tak jak u Homera. który mógłby służyćuwypukleniu rysów człowieJra.órą rządzą się -.jak czytamy w Polityce z natury nie zależy od siewolnik przedstawia wy_ bie. 1283a. istocie. którym wyświadPamięta on _. bo podziw ma w sobie W włainej niższości. Niezasłużona niesława go nie obchodzi.om nabywa się i zachowuje dobra zewnętrzne. otwierać sam drzwi. Prostak pozwala sobie nadto tańczyć na trzeźwo.niezbędnejestszlachetnepochodzónieipienią<lz.i tu jest niespodzianka .słuszniedumnego.. Naturalną jest rzeczą .Słusznie współzawodniczą o godnościludzie i szlachetnego roclrt. przy czym zachowuje on właściwyśrodekmiędzy plebejskim szafowaniem pieniędzmi a małostkowym do nich przywiązaniem.. skreslil rru swoich Charakterach wizerrrnek prostaka. Nie przystosowuje się on łatwo do innyclr. Teofrast.vredług Tacyta -. Z wykształceniem i szlachectwem idzie w parze lł. tylko że OdwaLej pi"e*agi nie szuka się jedynie w sukcesach bojowych.ktorych przysługi doznaŁ. rrczeń Arystotelesa. Ludwik Piotrou.Słusznie dumny" jest szczodry i ma panski gest.niewolnikowi.

wobec którego usiłował okazać swoją niezależność. wyd. rębnośćw stosunku do rysów wzoru osobowego Hezjoda.. w nim rasistę.s.. Wszelkie prace płatne są niedopuszczalne..ego gentlJmana a iaeał . Prawo nad Pychą góruje i zdolne ją zgnieśćostatecznie. a źwłaszcza możność utraty statusu z powodu własnych naukowych zainteresowań. Zdobyrva się ją osobistym wysiłkiem.ien rządzić. Do uprawiania cnoty i rozwijania działalnościpolitycznej potrzeba wolnego czasu. lakim był Arystoteles. że był zawodowym sofistą. ktorzy ten wolny czas mają. Ten-dworzanin na dworze króIa Macedońskiego. 42 KarI R. Mamy tu już w pełni ukształtowany obraz członka klasy próżniaczej. Ci. 33 lbidem. Ten ostatni przejął się najwidoczniej przesadnie .Nawet z bratem wśród żartów przy świadku umawiać się warto".Zwiemy je rvyrobniczymi. a nie . wierząc. powinni mieć własność ziemską w rękach .dalej od Platona w swej arystokratycznej posfawie. warto wskazać ich od. widzi życia wyobrażałsobie na wzór feur]aln. musieli się zadowolić nauczycielstwem i taka była pozycjtr Arystotelesa w stosunku do swego ucznia. które pisał prawdopodobnie w niespełna pół wieku po Homerze.. Ale człowiek praweln się już win. ale później należy jej uprawianió zarzucić. ks...r. 1337b. K. co go należycie przygotowuje do godnego użytkowania odpoczynku.. pra\^Io sł Hezjod. albowiem . .a rolę uprawiać ń. cytuję na podstawie przekładu wiktora steffena. nie" 84. .. II. The Open Society and Its Enemies. Nie zaleca on dorabiania się majątku gwałtern ani grabieżą. 90 31 Arystoteles miał według tegoż au. .ri"y lub barbarzyńcy w sąsieclztwie mieszkalący''.na drodze do cnoty pot położyliniebia. u Hezjoda iest stanowione przez Zeusa. Aleksandra Macedońskiego. WII. zale.słusznie dumnym".. że . ani uroda nie interesują Hezjbda.uvojna. to jest człowieka uprawiającego jakiśzawód i wreszcie Lo. Orierrtacja l-Tezjoda jest orient. IV. któremu sprzyja pokój. Ani pochoclzenie. Ponad[o kto zarabia. s. III.bohater FTomera stanowił pra\Mo siłą. który miał wielki szacunlk oia bogactwa. lbidem. Albcwiem filozofowie I zTezygnowawszy po Platonie z władzy. że . lbidem. .bogaci posiadają już t<>. Poclczas gdy. które mogłyby być poczytane za zawodowe'' 3s. By uwypuklić rysy bohaterów Homera.co Hezjod qorąco popiera. wyraźnie nie darząc sympatią Arystotelesa. 4.nieufności i ciągłej asekuracji. Popper. i clnie. co cl]a niesprawiedliwych bywa pr zy czyną niegodziwości'i 3o.. z bogactwem się łączy odwaga".poczucie niźszości z wielu powodów. Muzykę nale_Ży uprawiac za młodu na tyle. że był synem lekarza.wstyd towarzyszyć zwy7<ł biedzie.poniżało go to.acją rolnika. staje się w pewnyrn stopniu niewolnikiem.i"-ol. Dorabianie się własną pracą to coś.tora -.. jak gdyby syna nadwornego lekarza macedońskiego dworu niepotóiła sprawa jego własnej pozycji społecznej. Ryby oraz zwierzęta i ptaki pTzestwolza prujące Mogą się zjaclać wzajemnie. szeclł -_ zdanięm Poppera . skóro zażądałd]a siebie czci boskiej. to znaczy jako życie wytwornego próżnowania spędzanego w towarzystwie przyjaciół także dobrze sytuowanych 32.. canych w jego Pracach i dniach.Uniżonośći podziw Arystotelesa c]Ia klas prózniaczych jak pisze PoppeT zdije się wyrazem interesującego poczucia niepewności. by umieć ocenić :_1prp\ład Kunszt cudzy.wą ostrożności.2B4. Nie absorbuje go także uzyskanie pierwszeństwa i należnej mu za nie czci. bo obniżają one swonóaę ocldawania się zajęciom umysłowym i obniżają intelekt'' 3l.zważyć. t. który może sobie pozwo}ić na odgrywanie roli męża stanu. Przygniatał go Platon. Szlachetny winien się uczyć tego. Popper. ks. bo obce im poczucie prawa. żadnej nauki nie należy Óopro*uirać do miitrzostwa..Wygląda na to. . ale musi mieć w pogardzie pracę tizyĆzną i wszelką pracę płatną i musi unikać piętna zawoclowości. 1293b. u którego szuka on pomocyt gdy mu się krzywda dzieje. Jeqo postawa życiorva jest posta. Cnota nie jest z urodzeniem związana.. 32 London 1957. prace Wrocław 1952.

bo taka lepiej pracrrje. Zywot Ezopa Fryga. by potem dopiero wypełnic hurtem miejsca pozostawione na morał.pisaniawszy. które Hezjod cla. któr" miało z niej wynikac. Do pomocy nająć należy dziewczynę bezdzietną.. jeszcze nie istniał.grubych łydek".mąż . Był to . Jeszcze wydaLniej niż w zestawieniu z Hezjodem rysuje si r.Wedle charakterys[ycznegostereotypuczłowiekaniższegostanu. który miał Ezopa za niewolnika. Chambry [łumaczy nam w swojej przeclmowie. Sinko.Samtekstbajki przópisywany bywał przez nich innym atramentem niż poucze. s..I. Pomyłki w numeracji I prowadziły do niewłaściwychpołączeń..jego zcianiem _.urodzenia niewolnego a Tozumu ślachetnego".ył złodziejom nje ]ada". Literaturą grecka. Choc ttpraca nikogo nie hańbi. Wielkich nóg.. nizkiego wzrostu. Taka to jest rola kobiet. ethos rycerski na tle bajek Ezopa. Jako podstawę do naszych rozważań przyjmie35 o my tekst wydany przez Emila Chambry w roku 192736.. cz. co szuka tylko rozkoszy. jak w stosunku do ludzi. a własną chciwoscią odpowiedz na chciwośc".przekładpolskiMarianaGoliasa. Biernat z Lublina.zaś".uczoności" klas wyższych.Iepak" -- . Nie miejsce tu na rozwazanie dyskusji dotyczących jego osoby oraz kwestii filologicznyclr..r1.stereotypu odtworzonego przez homerowego TersyLesa i powtarza- negowśredniowiecznychfrancuskichtabliauxmiałonbyć: Szeroki. Za. którymi kończą iię nu. Ma ona być przede wszystkim rządna i pracowita kwa]ifikacje. Bierna| z Lublina opisując wygiącl Ezopa szedł za sugestią Herodota. Samowystarczalnośćgospodarcza zapewniona praca. bo nie widzę w bajkaclfEzopa przeciwstawiania się moż.1est bynajmniej kierowany jej urodą.-. Muszę ptzyznać. Opinia bowiem.a. 192.. puklenia. a hańbą jest życ w bezczynno 6i'l jak głosi nasz autor *-w złotym wieku pracy nie znano i sprowadziłd ją clopiero na światPandora. Była ona -. żeby przekontlc czytelnilra.rywki wystarczają. gdy się żonę bierze z sąsiedztwa. że niezależnie od zmian w róznych rvydaniach ich wymowa pozostaje taka sam. które trzeba przed ślubem starannie sprawdzic.ri". bo ten najprędzej pomóc nam może w razie potrzeby. Zarówno stosunek do ludzi)jak stosunek do bogów rózni się całkowicie od postawy bohaterów FIomera.Daj tym. miąższego łystu 38.Watszawa 1952.. którą się ona wśród sąsiaclów cieszyl pozwoli uniknąc małzeństwa z taką. Przypisywane Hezjodowi przekonanie 35.tłierz. przeł. Bezdomny parobek z kolei najbardziej narlaje się clo zatrudnienia.pierwszą uchwytną dla nas reakcją . najwidoczniej dlatego. . Żęby nie maczać ciągtepiÓr'awinnymkolorzekopiŚcizaczynaliod. .co zrobić najłatwiej. zasada do ut des rządzi Hezjodem zarówno w stosunku do bor]órv.. tak często są zupełną niespodzianką dla czytel_ nika.dobre s|osunki należy dbac przede wszystkim w stosunktl do sąsiada. Fables. pisane było czerwonym inkaustem. tak mało bowiem wiążą się z treściątego.że przytoczone u.Łystu" _ 45 T. . hardego zgina to nie jest opinia moznych tego świata. pierwszym protestem uciśnionego ludu przeci\M moznym tego świata37. brej opinii o ludziach i woli liczyć na siebie. sLkich tekstow jednym atramentem. dla należytego uwy.zdro\Megor chłopskiego lozumu" przeciw . iż dyrektywy Hezjoda bliższe są dyrektywom mieszczańskim niż sz]acheckim. Emile Chambry. ]. Nie ma on c-l . że danie mu dachu nad głową od gospodarza go bardziej uzależnia. pokornych wywyższa. które rodzi tekst przypisywanych mu bajek. zgiętego prostuje. co dają.rzy nieufnością:..Bo kto kobietonr zawierzył . . Wybór żony nie . Tadeusz Sinko uważałbajki Ezopa za książkę ludową. Lileratura gtecka. Les Belles Lettrós.. że nie odpowiada mi ta charakterystyka. u zwłaszcza nie dostrzegam jakichś elementów buntu. s7 s8 Esope. Gcly opracowy_ T. Z tyłu liezmiernie garbaty. t. W pracowitym zyciu pomocą mężczyżnie ma być żona.za. To ostatnie.. sądzimy bowiem. ładetn i oszczędnościąjest przez niego gorąco zalecana. 16.zdaniem Biernata -. Myślę. Przyczyttićsięclotegomialanieuwagakopistow. s.Ó*rro osobisl-y status Ezopa jak i jego istnienie są niepewne. .. dlaczego morały. Sinko.wydanyprzezBiblioteke Narodową w 196i r. co je poprzedza. A z przodku lepak brzuchaty 36 wałanbajkiEzopa. że Zeus pysznych poniża.n.

T, Sinki, postaramy się rzucić światło sprawę przez dopuszczena nie samych'bajek do głosu. Wspomniany stosunek do możnych ujawnia się w wielu bajkach. Nie należy z możnymi współzawodniczyc ani się w stosunku do nich stawiać; giętki kark lepszy. Poddawanie się bywa korzystniejsze niz opieranie. Oliwkę, która opierała się wiatrowi, wiatr złamał.'Głógsię poddał i dobrze na tym wyszedł. Trzeba znac swoje miejsce. Wygórowane ambicje nie tylko nie przynoszą korzyści, ale narazają na śmieszność. Należy miejsca sobie wyznaczonego pilnowac. Krab, który wyszedł na ląd, został zjedzony przez zgłodlriałego ]isa, Nie trzeba było wycho dzić z wody, która krabowi była przeznaczona. Pewnego razu ogon węża zbuntował się przeciw głowie i zapragnął przewodniczyć. Źle na tym wyszedł. Ze słabszymi nie nalezy sobie psuć stosunków, bo nigdy nie wiadomo, kiedy taki może się przydać, Wszak mysz przegryzła powróz, którym myśliwiskrępowali lwa. Stan skromny zasługuje na pochwałę. Małe rybki mogą wyskoczyć przez oka sieci, a duże nie. Osioł, który zazdrości koniowi nie jest brany, tak jak koń, na wojnę. Krzak cierni nie może rywalizować wyglądem z sosną, ale nie ścinasię go siekierą. W razie wojny biedni, mało obciążeni mieniem, mogą ujśćcało i zachować wolność.Bogaci, pilnując swego stanu posiadania, wpadają w ręce wroga. Lepiej skromnie, ale bezpiecznie, Szczur polny je gorzej niż szczur domowy, ale żyje znacznie spokojniej. Stosunek do ludzi w ogóle roz\Mazany jest w Bajkach w kategorii strat i zyskow. Nie należy kłamać, bo nam nikt nie będzie wierzył, na czym źle wyjdziemy. Nie unośmysię gniewem, bo możemy na tym stracic, Ilustruje to bajka o człowieku, kŁóry, schwytawszy lisa, w gniewie przyczepił mu płonącą żagiew do ogona. Lis pognał poprzez zboże, które spłorlęło.Nie zadaw-ajmy się ze złymi, czytamy w jednej z bajek, bo możemy być wzięci jak by można się spodziewać za jednego z nich (a nie - bo mozemy zarazić się ich wpływem). W przyjaźni ceniona jest
46

Cytuję tę charakterystykę nie po to, by ustalic rodowód społeczny bajek Ezopa pTzez powołanie się na autorytet Biernata z Lublina, lecz jako ciekawostkę świadczącąo \Mspom,inanym już przeze mlrie w innych pracach uporczy]Mym wiązaniu niskiego pochodzenia z brzydotą. Jeżeli zaśchodzi o cytowaną opinię

1llzede ws4ystkim pomoct toteż nie należy sprzymierzac się z taltirri, którzy nam w ogóle pomóc nie mogą. Lew i delfin ząwarli sojusz przy jażni, który okazał się zupełrrie bezcelowy. Gdy w walcc z bykiem lew zawołał o pomocl delfin z wody wyjścnie pol rafił. Trzyrnajmy się z tymi, z którymi wiążą nas nasze interesy. (ldy gołębie dzikie robiły wymowki gołębiom oswojonym za to, że iclr nie ostrzegły przed zastawionymi na nie sidłami, gołębie <lswojone odpowiedziały, że w ich interesie w większym stopniu lt:ży przypodobać się swojemu panu niż przypodobac się krewllym. Solidarnośc w tym ethosie zaleca się wyłącznie ze względu rla jej elektywnośc.Wszyscy znamy opowiadanie o gałązkach, liLóre, gdy tworzą wiązkę, złamac się nie dają. Z lekl.ury bajek wyziera człowiek ostrożny, nie pozwalający sobie na ryzyko, nieufny, szukający przede wszystkim asekuracji, trie wojowniczy. Szczodrośc nie ma miejsca w jego ethosie, Praca .icst jego skarbem. Pracowitego stwolzenia nie przeznacza się wszak na ofiarę bogom. Człowiek ten nie dba o urodę, o zewnętrzrle ozdoby, o sławę, W wielu bajkach ktośiicytuje się z kimś, lito z nich lepszy, ale podczas gdy u Homera osobiste wyróznierrie było zalecane, tutaj się z tych aspiracji śmieją,Tak jak u Hezjoda, a inaczej niż u Homera, człowiek nie wymierza sobie sam sprawiedliwości, lecz liczy na bogów, których funkcje sętlziowskie w związku z tym mocniej się podkreśla. Parę słów jeszcze o lokalizacji społecznej wzoru osobowego, l<tóry z bajek wyziera. Z ich treściwydaje się, że wzór ten jest wzorem człowieka zajmującego pozycję pośrednią między możnymi z jednej i najbiedniejszyrni z drugiej strony. Poza zwierzęl.ami występuje w nich przede wszystkim światrzemieślniczy: tIrwale, młynarze, ogrodnicy, pasterze, folusznicy, rybacy. W jedlrej bajce mówi się o rriewolnikach, którym nie doradza się rozttlnażac... To, rzecz jasna, nie jest punkt widzenia kogoś, kto niewolników posiada.

Bajki Ezopa stanowią klasyczny przykład tego, co się nazywa nlola]e de la prudence albo prudentia] ethic. Ten wzorzec zajrnuje poprzez stulecia miejsce poczesne w nauczaniu. W Grecji llajki Ezopa to lektura szkolna. Forma literacka bajki dydaktycz47

nej staje się nierozłącznie związana z tą ideologią 39. La Fontaine ją z mistrzostwem odradza. Analogie z moralnościąmieszczańską wpływają na szczególne powodzenie Ezopa w wieku XVIII w Anglii. Tłpmaczy ezopowe bajki Locke, tłumaczy je także Mandeł,ille. Odrębnośc tego ethosu w stosunku do ethosu Homerowego nie wymaga chyba bardziej szczegołowych komentarzy.
39

II[. Wojownik spartańskf,

ficzny"

Patrz Klemens Szaniawski, Morał bajki tlydcktycznej,,,Przegląd Filozo1949, t. XLV, nr 3/4.

|aki ustrój parruje w jego ojczyźnie.,,Zastanawiając się [...] nad trstrojem państwa lakedajrnońskiego nie umiem rvłaściwiepowieclziec, przyjacielu, jak należałobygo nazwać. Bo i samorvładne państwo wydaje się przypominac władza eforów wykazuje przecież zdumiewająco wiele znamion samowładnych rządórv 1lrrd nielitórymi znów względami uchodzić ono moze za najbartlziej demokralyczne. Zupełną niedorzecznością byłoby też nie przyznać, że posiada cechy arystokratycznego ustroju" 1. Flistorycy nie objawiali kłopotórv związanych z zakwalifikoil.aniem ustroju spartańskiego. ,,państwo spartańskie miało chapisze K. Kumaniecki, dzielakter wybitnie arystokratyczny" 2

sl_wierdza, że trudno mu odpowiedzieć na postawione mu pytanie,

Megillos, reprezentujący Spartę w Prou,ach Platona,

-

1 Platon, Prawa, przeł, Maria Maykowska, lMarszawa 1960, s. 152. 9 Kazimierz Kumaniecki, Historią kultuty starożytnei Grecji i Rzymu, lVarszawa 1955, s. 74,
4

-

Ethos rycerski,..

49

ląc ustaloną w tej sprawie opinię. Na jego czele stali dwaj królowie, ale o tak ograniczonej władzy, że trudno było ustrój Sparty uznać za monarchiczny. \Maściwąwładzę mają eforowie ustanawiani, jak powiada Platon, ,,w sposób zbliżony do losowania" 3. karania wedle swojej woli i mają prawo do,,Mają oni możnbść , konywać kary natychmiast, a nawet mają prawo urzędników usunąć od urzędowania i zamknąć do więzienia i wytoczyć im proces gardłowy" a. Poza tym olgćinem władzy istniała jeszcze tzw. getuzja składająca się, jak wiadomo, z28 starców powyżej lat sześćdziesięciu i wreszcie jeszcze tzw. apella czyli zgromadzenie ludowe złożonez wszystkich Spartan powyżej lat trzydziestu. Ci ostatni jednakże nie mogli się wypowiadać ani zgłaszać wniosków. Wolno im było tylko zaznaczać swoją opinię przez głosowanie ,,tak" lub ,,nie". Zrożnicowanie tych instytucji miało służyc ograniczeniu zapędów władczych. Pochwalał to zróżnicowanie Platon, bo jak twierdził - ,,władza ma tendencję wydymać się i pienić". ,,Nie ma człowieka jego zdaniem który by był zdolny, gdy jest młody [...] i przed nikim nieodpowiedzialny, wvtrzymać brzemię najwyższej wladzy nad ludźmi tak, żeby nie dać najcięższej chorobie, głupocie opanować swoich myśli"s. Pełnoprawnymi obywateląmi byli tylko Spartanie. Obliczano ich w czasie wojen perskich na około 8000. Ta liczba topniała coraz bardziej z upływem czasu. Handlem i rzemiosłern trudnili się periojkowie pozbawieni praw politycznych, heloci zaś,składającv ' się z ]udności podbitej, uprawiali ziemię podzieloną między Spartan. Heloci pozbawieni byli wszelkich w ogóle praw. narażeni na bezkarne indywidualne zabójstwa i bezkarne pogromy. W Sparcie, ,,ci, którzy byli wolni, byli bezmiernie wolni, ci zaś, którzy byli w niewoli, byli w bezmiernej niewoli" pisał Montesquieu 6, dodając jeszcze gdzie indziej: ,,\M Sparcie niewolnicy nie mogli uzyskac żadnej sprawiedliwości za obrazę ani zniewagę. Tak wielki był bezmiar ich ńiedoli, że byli oni nie tylko
wl Wybór pism, przeł. Seweryn Hammer et al., wyd. II, Wrocław 1966, s. 399. 5 Platon, Prawa, s, 1l7. 0 Charles Louis Montesquieu, O duchu praw, t. I, przeł. Tadeusz Żeteński-Boy, Warszawa 1927, s.273,
50
3 Plalon, Prawc, s. 118. a Ksenofont, Ustrój spartański,

tlltlwolnikami jednego obywatela, ale ogółu; należeli do wszytillcich i do jednego" 7. ,,Sparta była to armia utrzymywana przez chłopów'' pisze lrlltże Montesquieu8. Jakoż wojowanie było jedynym zajęciem, klórego Spartanin mógł się imać. Ustawy bowiem wzbraniały im zajmować się handlem czy przemysłem. Mieli oni bronic kraju, zostawiając placę periojkom. Między sobą Spartanie mieli być l,ówni i stąd ich nazwa: homojoj. Rządzili oni Spartą z włócznią tt boku. Nawet w czasie- snu musieli ją mieć przy sobie. Różnym współczesnym neisuwało się zgodnie porOwnańie kraju do obozu warownego. Twierdzili oni,, że utrzymywanie stałego pogotowia wojennego miało swoje uzasadnienie, ponieważ Sparta miała licztlych wrogów zewnętrznych, a ponadto była stale zagrożona ptzeł lrclotów, którzy czekali tylko na okazję, by się buntować. Stallowiło np. taką okazję trzęsienie ziemi w rcka 464. Ponadto to zagrożenie miało być wyolbrzymiane zgodnie z prakiyką tyrallów, którzy mówią o niebezpieczeństwie tak wiele, żeby usprawiedliwić swój despotyzm. Prawa spartańskie nie pozwalały Spartanom się bogacić. Posiadanie złdta albo srebra było najsurowiej wzbronione, a rozporządzanie mieniem omotane tyloma przepisami, że, jak pisał Ksellofont: ,,Po cóż [...] starałby się ktośo majątek, którego posiatlanie przysparza więcej kłopotu niż używanie przyjemności"9. Służbawywiadowcza Spartan czyli ,,patrolowanie z ukry. r:ia" wykrywała grzechy obywateli, którzy przekraczali te prawa, lak jak tropiła wszelkie objawy buntu u helotów. Odkładając na póżniej rozważania jak dalece te postulaty były rcalizowane, chcemy tu skreślicsylwetę wzoTcowego Spartanina. Wprawdzie znana jest ona zróżnych popularyzacji, niemniej jednalr rvypacla ją tu jeszcze raz odtworzyć w głównych rysach. Podczas gdy dbałośco piękno. postaci charakteryzowało bohaterów homerowych, Spartanie mieli nie lroszczyć się ani o urorlę, ani o strój. Ich niedbale rosnące wł'osy i brody, ich brud, raziły Atefrczyków. Jedna szata była zalecana na wszystkie pory
? Ibidem, t. I, s. 368.
8 0

lbidem, t. II, s. 146. Ksenofont, Ustlój spaltańskj, s.39B,

5t

rokul a nogi miały się haltować przez nienoszenie obuwia. Chłosty sprawdzały wytrzymałoścna bol. ,,Lakonczycy t...] inółyil ptzez nadmierne trudy zamieniają sceptycznie Arystoteles młodych ludzi w zwierzęta, jak gdyby to była najlepsza clroga do wyrobienia męstwa" 10. lMiadomo, że chłopiec, który ostał się surowej selekcji dokonywanej bezpośrednio po urodzeniu, pozoslawał w rodzinie tylko do lat siedmiui Po upływie tego czasu wychowywał się poza nią, w grupach podporzadkowanych wcjdzowi. W stosunku clo tego wodza obowiązywało bezwzględne posłuszeństwo. Referując dyrektywy obowiązuje rv tej sprawie w Sparcie, Platon pisał: ,,Najważniejsze [...] jest to, żeby nikt nie pozostawał nigdy bez kierownictwa, mężczyzna czy kobieta, żeby się nie przyzwyczaił ani rł. poważnych sprawach, ani w zabawach działac po swojemu i na własną rękę. Każdy powinien i podczas w-ojny, i podczas pokoju rrtrieć oczy wciąż zwrócone na przełożonego" 11. W wypadku jego nieobecności każdy obyrł"atel, który był obecny, miał prav,Io nakazywać to, co dobre i liarcić za w-ykroczenia. Tym to dyreklywom plzeciwstarviał się Perykles w swojej słynnej mowie reprodukowanej przez Tukidydesa. ,,[r nas każda jednostka może z'najwiĘkszą swobodą przystosomówił wywac się-do najrozmaitszych form życia i s|ac się przez io samodzielnym człowiekiem". ,,Zawsze sami ocen,iarny wypadki, iak powiaclał w tejże mowie, [...] i staramy się rr.yrobic sobie trafny

Po takiej tresurze w pogłuszeństłvie miało ono nie tyllło być przestrzegane, ale miało ponadto być przedmiotem chiuby. ,,We jak pisał l(senofont rvpływszystkich innych państwach - pozorów jakoby się - włabali v-orvsi rrawet nie clrcą zachowywac dzy, lecz uważają, że to nie jest godne lvolnego człowieka, rł Sparcie nalomiast najzamożniejsi okazują władzy najwięcej pokornego uszanowania i szczycą się swoją uległością,a na we10 Arystote}es, Polityka, przeł, Ludwik Piotrowicz, ]Mrocław 1953, ks. VIII, rozdz, III. 11 Platon, Prawa, s. 540. 1e Tukidydes, Wojna Peloponeska, przeł. Kazimierz Kumaniecki, W'arszawa 1953, s. 10B,

Sąd"

12,

w cwał, nie stępa [...] ''. Jedno [...] z najpiękniejl;zl,cllr bodaj rł-śróclwaszych nalezycie ustanowionych praw lrl<'l."t,i P]aton zwracając się do przedstarvicieli Krety i Sparty l,,rl.1łtzuje rnłodym dociekać, co w \ĄIaszym pralrodawstrvie jest tvlasciltre, a co niewłaściwe,wszyscy lnuszą jednym głosem i płyll(l(]!]i}1 jak gdyby z jednycłr ust zgodnie głosic, że w waszych ;lltlirach \Ąrszys[ko jest dobre" la. Ciekarva to istotnie opinia rt, ttstach człórł.ieka, który rządy chciał powierzyć filozofom jako ltltlziotrr najmądrzejszym i ktory mówił, że pierwszym i naczelrlvtrr rt,śród dóbr boskich jest dar rozumu, Poclczas Edy Spartanin pie dbał o urodę, jego troską naczelna llr,ła dbałośco sprawnośćfizyczną. Miały się do niej przyczyniac tl<ll;rze clobrane pocl rł,zględem tęzyznv zrł,iązki małżeńskie i pozanlałzeńsliie, o ktorych kojarzeniu decvclowały względy eugerliczne. \\rvrabianiu zręczności i krzepy s}użyłycwiczenia gimnas|vczne. Frzygototłlaniem do trudów rtojennych były też polotl.atlia na zlvierzę|a, a także i na podejrzanych o nastroje bun-, ltlivnicze helotów. Przemyślnoścmozna }ryło rozwijac pTzez ,.l(]czną kraclziez, karaną tylko w wl,padku, gdy nieudana. Kullur"a fizyczna obowiązywała, jak wiadomo, takze i kobiety, które ;loł nagie, brałlz |6ft2g udział w zawodach. Nadmierna swobocla liobiet nie znajdorvała uznania Arystotelesa. ,,Prawodatł.ca bojak pisał \\,ienr który chciał zaprarł.ic całe państwo tlo port.sciąElirvości, przeprowadził to, jak się okazuje, w stosutrku clo rilęzczyzl], a o kobiety wcale się nie zatroszczył, gdyż prorvaclzą orre pocl l,ażdym r,vzględem ,swawolny l rozwiązŁy tryb zycia". ,,Likurg miał próbować kobiety okiełznac. Jedrtakże zaniechał lego, kiedly mu opór star,viły" 1s, jak o iym będzie dalej rnoObnazanie się Spartanek, które \\,a starał się usprawiedliwi/c wielbiciel Sparty Rousseau, nie laziło, jak rviadomo, Greków. Tabu nagościprzypisuje się rra ogól kulŁurom wschodu. Jednakże lłrarto tu przypomniec, że Oc11,st:usz zbudziw,szy się w ziemi Feakór,v i zobaczywszy Nauzykae r iej służebne._,,silnQ dłonią urwał gałąż}iściastą,by zakryc męski
7w(ll,]ie słuchają
l3 Ksenofont, LIstró j sparto,ński, s. 1j Flaton" Prawa, s.20-2t.
15

Arystote]es, Polityka, s. 60

- 61.

52

53

obok wychowania poza domem i rv pełrri dozwolonego wiarolomstwa. 85. rozdz.srom swego ciała". . Staof uird Gesel|scha|t der Griechen und Rómer. współzawodniczenia w biegach.. jeżeli ukarał za dużo. \Marszawa t962. Jak posiadać złota ani l.".342. popisywali się wesołliowie 16. co uniemożliwiało podróże. co przyczyclr Platon zastrzegał się .vił bojowe ]Ąryczyny ]acedemońskie i zagrzewał do u.. liieh obywateli.Leipzig t9ż3. tJstrój spartański. niu. co miało wpływać na krzepkość potomka. 54 55 . w chórach tchórz spychany jest na najpodlejsze miej_ 16. skoro każdy iniał być .pisze Kseltofont dalej _ prowadzi do świetnych wyników. . sam był potem karany.ivięź łączącą nych przez niektórych uczestników. skromność. których można się spodziewać tam.Monetażelaznakursującawewnątrzkrajunierniałażad.Śpiewać się więc będzie . że jej dostarczanie do domu nie mogło ujśćuwadze domowników. ts. uznany za właściwy" To ganienie czy chwalenie przenikało całą taktykę wychowawczą| która za pomocą kar i nagród kondycjonowała od dziecka swoich obywateli. wolno było opłakiwać tylko dni jedenaście. Ate jeżeli idzie o roclzimą twórczośćartystyczną. nie_ d'lranie o bogactwa. s. którą.uż wspominaliśmy. czyk. kto ukarał.. lly byc najlepszym jak wiadomo między innymi Urabianiu obywatela służyły wspólne biesiady.jak mówił clalej _ tylko święte pieśniofiaiowane bogom albo utwory dzielnych mężów. Dyscyplina. \Mzmacniając spartiłtów stanowiły one dodatkowy czynnik rozbijający rodzinę. Te utrudnienia miały cześnie na celu podniecać doraźnie pożądanie. w zapasach na partnera. Berlin . zaśgdy służebneproponowały mu obmycie z błota. który słar. że ktośnie dba o to. Sprzyjając ich stosowaniu w celach wychowawmyślę. l}yły one raczej skromne i składałysię z pewnego minimum w posraci polewki z mięsa wieprzowego oraz z naddatkóly wnoszo_ . IX. s. lekceważenie sobie śmierci. albo za mało. t. przeł. poliĘka finansowa sparty służyłajej izolacji od reszty świata i zmierzała do uniemożliwienia obywatelom bogacenia się. który by ją przywiózł 20. nie dla siebie. lJstrój spailańsłj. szybkośćdecyzji. Były święw towania z okazji skłaclania ofiar. wytrzymałośćna ból. ro Bardziej szczegółowe dane u Ulricha von 1Ą'ilarnowitza-Moellendorffa. tylko do ogóinej puli. Życie codzienne w Greeji. wedle sprawozdania plutarcha. niezbędna w walce. erzyszłej rodzicielki nie wolno było trzymać rł" odosobnie. odmówił usługi mó. to Muzy nie sprzyjały tak zorganizowanemu państwu. musi sce. nie pochodził ze sparty. gdzie karze się już za to.w.rnu pr"y tym tak dużo.niki rrie będzie pisywał Sparcie _ ig 1r jego mógł porł-ażyć się śpiewaćpieśni.która nie została zbadana i uzna_ na pTzez strażnikółv pra. Surowośćwychowania w Sparcie nie wykluczała rozrywek plzerlfach między jednym a drugim wojowaniem. Patrz Ksenofont. r0 Ksenofont. Donosy i rewizje pilnowały przestrzegania tego zakazu. Ważyła . których oczekiwano od Spartanina.państwie iclealnym . E*il" Iłi* als. że dzielniejsi od niego wymierzają rrru chiostę. wymagała bowiem obszernego miej. .a.et.to były cechy.398. którym ciało jego było pokryte.nie będę się mył przy wasr wstyd obnażać się rvo}:ec panien o pięknych warkoczach". jeżeli tyłko miało przyczyniac się do mnożenia krzep.lpanem dzieci włagnych i cudzych". 17 18 tJbieganie się o doskonałośćpod nadzorem państwa . 401--4a2. sie. którzy w nich ganią lub sławią kogoś w sposób 17. Platon. a przede wszystkim męstwo .że zgodnie z tym. Z daleka przyjeżdżalimuzykanci. Tyrteusz. gdy go widziano idącym do lcobietyczywracającyr'nodniej. by mężczyzna się wstydził. Ale wedle maczą zamiarem oszukiwania zazdrosnego bóstwa miał on zaprzez Plutarcha Likurgowi opinii przypisywanej rłądzić. zltlyczaj utrwalający styl życia obozowego.tviąc: ...ca i wo"u. Prawa.. gdy ugodziła w bliskich.alki. w sztuce sparta popierała przerle wszystkim pieśnichóralne. z siedzenia nawet przed młodszymi musi wstawać się godzić na to.34I . Na małżeństwo zezwalało się jej jednak dopiero rv okre. s.Chodziłoozapobieganiezbytjednotriemu oddawaniu się rozkoszom. gdy mogła płodzić najdzielniejszych.W Sparcie każdy wstydziłby się wziąc tchórza na towarzysza stołu.. Starsi mężowie rnogli korzystac w erotyce z pomocy wybranych przez się młoaycn. nie wolno było spartiatom rrej wartościna zewnątrz. Stanisław Kołodziej. ubieranie oblubienicy iv stiOimęski i wymykanie się do żony po ciernku_niektórzy tłu. s.

teli. jakie mamy u siebie" 22. Ares bowiem sprzymierzony ogólne..ukradkiem omijają prawo i oddają się rozkoszom zmysłolvym". II.zczególnie spychana na margines. prarvie dwie piąte znalazły się w rękach kobiet 2a. Arystoteies był także niezadowolony z instytucji eforólq i z ge.największe cie SłołyackiegoAgezylauszl a o Agisie powiada mieszczanin ..pieniędzy chce. Rada starców także nie funkcjonowała jak się należy.. ktore domagałoby się spralvdzenia. . lotclz. lny z podejrzliwą ciekarvością lv obywa. ra Arystote]es.l.po powrocie pouczali młodych. Les origines du communisme.awie praw pisanych. są szczególnie skłonni do amorów. 201. żebyśmy się u nas albo patrzec na coś.l. bo dożywotnie . ks. W ich odtwaclo rzaniu drrpuściiiśmy głosu głównie wielbicieli Sparty.jak pieniąd7ęll * powiada król Agis vż dramawiesz . kto nie skończył 40 1at nie będzie mógł nigdy.\Mszystkie zwierzęta są równe. Paris 1931. Platona czy Plutarcha. One także w-ładały drogirni metalami. "ń/praw-dzie ziemi nie można było kupować ani sprzedawać. Orwella. 93 tlziej równe od innych" 25.. VI. projektował. równvch. że obyczaje i urządzenia . że własnośćziemska skupiła się rv rękach nielicznych obywateli. Sposób wybierania eforów nie grvarantował -dorastali do i była właścit. że Spartanie umieli lokowac pieniądze za granicą 26.. tylko na podstawie własnego uznania też przedstawiało porvażne niebezpieczeństwa. lbidem. ciągnął dalej wrogom".by selekcja władzy. George Orwell. 56 57 . ale niektóre z nich są bar. Ale szczerlólny niepokój Arystotelesa wzbuc]zał wpływ kobiet. co mu sprawia przyjemnośc [.ryaga dotyczyła megalomanii plemiennej powszechnie Sparcie przypisywanej. rozdz. To prawo llcgo. wicie: . s. ale można było ją darować i pozostawiać w spadku. inne tylko postulowane. s.W życiu prywatnym -zachowanie się naszych współ. Dopuścmytera4 do głosu krytyków. ale jednak..P}aton nie chciał w tym stopniu. zn Polltyło. Sprawa ta jest kontrowersyjna. a rządzenie rrie na podsl. Wynikiem tych zarządzeń było to. jeżeli się zajmuje . Równość Spartan stawała się rórvnością proklamowaną pr)ez zwierzęta zorganizowane w farmie opisywane j ptzez G. która im przysługirvała. rvania poprzez nich na rządy. przy czym. ktorzy by . do nich bowiem luvpada zaliczyć Ksenofonta. zamykać drzwi przed cudzoziemcarni. bo wiadomo skądinąd. Jeże]i idzie o jedynych spartańskich pełnoprawnych obywa.iak sądził spra\Mo\Manie władzy zmniejszało odporviedzialność.vą do' spełnienia" ?1. . o tztło. jego zdaruzji. do skarbu państwa otrzymując równowartośćlv wa]ucie rniejscowej 23. Głosiłaona miano. kto ma tam jakąśmisję urzędor. które się na nasz obraz składały. na wzór Sparty. Do tej charakterystyki w-ypacla dodac rys uznany potem za znamien_ 25 er lbidem.co mogłoby się przydać naszym nie wgląda. charaktespołeczeńsiwa zmilitalyzolvar ystyczny * jego zdaniem . Wpłacać także będzie się obcą walutę. można by tiumaczyc lynr.. London tr945. naslępnie nikomu nie będzie wolno udawac się za granicę. plzy czym będzie mozna za granicę wysyłać tylko takich.. Podaliśrny tutaj najważniejsze Tysy wzoru Spartanina.a by wybrani rriem . w które obfituje cytowana już przez nas mowa . Jeżeli irizie zaśo hańbę wiązaną z posiadąniem złota czy srebra ptzez mężczyzn. uprawniony do tego będzie tylko ten. to musi udac się do matki". ich równość była kwestionowana przez Arystoielesa. ciągte narażeni w niebezpiecznej walce. trI. ponieważ zakaz posiadania złota i srebra dotyczył tylko męż czyzn. ż1 Platon. niektóre jakoby realizowane..W ręku kobiet są .nikt. ostatnia u\. chociażby dla potwierdzenia postulowanych rysow. pod żadnym pozorem wydalać się z kraju.] i nie rzucamy w jego stronę pogardliwych spojrzeń".eli. cz.. co daje kobietom możnoścwpiy. Częs'io . Inne niż u Arystotelesa zarzuty przecilv Sparcie. Ii. niektórzy historycy tivierdzą. żę mężczyżni.fu_ Peryklesa.. .tym. dochodzą do głosu w aluzjach. Animal Folm. Il.Miasta naszel jak mowił _ rvedle sprawozdania lridydesa _ pozostawiamy otwarte dla lvszystkich: nie zdarza wydalali cudzoziemców i nie pozwalali komuśuczyc się. nie odnosirny się z niechęcią do sąsiada. według Arystotelesa. że w plemionach wojolvniczych kobieta bylva . że w jego idealnym państwie. która pozostała z podróżv. innych państwach gorsze są od tych.dla jest z Afrodytą. 556. co Sparta. Górard Walter. tj. Prowo. ks. .

\. że państwo jest dla człowieka. w ich zamierzenlu. I.. Jest to upolitycznienie heroicznej aretó. Jednocześnie stwierd. Platon uzasadniał to podporządkowanie powołując się na to. wedle dostępnych nam źródeł. zapędy do dominacji nad sąsiadami. jeżeli się przyjmie. samorvystarczalnośćw handlu. s. Marian Plezia. s.łrobodną ekspansję jednostki.r równocześnie tak bardzo jest potrzebne dla charakteryzowania r. zaśostatnimi jego słowami gdy umierał na zalazę i ludzie zgromadzeni przy jego łożuprzypominali sobie wszystkie jego zasługi.Zapomnieliście o najważniejszym [. a podkreślany przez Montesquieu. t. przywdziewać zaśszatę żałobnąmógł nie tylko ten. Iazem odpoczywać.] Nikt z Ateńczyków nie przywdział szaty żałobnejz mojej winy [. swoje godziny :iilu czy jedzenia. kryterium moralności. clrcieli rv życiu obozowym robic l. s. 8r 'Werner s. przel.. . To był głos humanitaryzrnu rvedług Poppera l(. partykularyzm versus uniwersalizm.rującego sobie drogę w demokracji. rviele oznak wyróżnienia i szacunku.stawiający się podporządkowaniu interesów jednostki interesom gromady. Ksenofont należałdo wielbicieii praw obowiązujących w Sparcie i ubolewał nad tym.l<:ologii rycerskich. wszystko. nagradzan.. N4owi się tu o indywidualizmie kor. Iazem ćł-iczyć.mównicy jak w teatrze [. 98 Ksenofont. Wrocław 1967. a rvreszcie anty-humanitaryzm z Wk]uczeniem wszelkich ideologii egalitarnych.ości. były słowa: .. Bronił ich w cytowanej mowie Perykles. a Interes państwa staje się. Teraz starają się o to. 407. \V jednej ze swoich odmian inciywidualizm przeciwstawia się :. I. Popper wymienia jako Iysy naczelne: tendencję do zachowania bez zmian ustroju i obowiązujących w nim plemiennych tabu. The Open Society and lts Enemies.według niego na do ]Mszystkiego na ttesoło: żart był irn do smaku zarówno . Wbrerv Popperowi W.Dy'' i . W. ny dla ustrojów totalitarnych. pogląd popierający sr.O. tak jak się je postulowało i tak jak się je realizowało. London 1957.]" s0.]. suchy.go. t. ze posiadają złoto...ać się u.] Charakter Spartan był surowy. zt.idualistę człowielia krnąbrneQc..ii.brali się . patrzą na niego z szacunkiem i ustępują m.. Warszawa 1964.oni''. t.iństwa. Mamy oto. co ze Spartanina probując go zabawić" 27. z podkreśleniern różnicy między .M. Charakteryzując ten styl K. Mann. Słołvo .oli gromady. Spartiaci nie byJi inclyu. plemienną i totalitarną. I. nie obmyśla całościze względu na część. A warto przy tej okazji przypomnieć słowa Tomasza Manna: ..indywidualizm" lrystępuje w tak różnych znaczeniach.]):em.idualistami. s0 Patrz Aleksander Krawczuli.nie życie mu szkodzić. W innym znaczeniu indyu. przekonaniu.lodności. Kiedy się już zestarzeje. że nikt nie chce tych praw naśladować.. s.główny zarys spartańskiego stylu życia. Achilles gotów był rrirrazić łvojska stojące poci Troją z porvodu osobistej obrazy. kto ma sobie tylko rvłaś6illrysposób bycia. którą można traktować jako pochodną w stosunku do wzmiankowanych tendencji izolacyjnych. Jaeger widzi w niej rrcieleśnieniepiękrrego polityczno-wojskoltego ideału. przeł.. Ateńczycy mianowicie .Vreszcie indywidualizm bywa rozumiany nie jako cecha osobor. Jaegel. cierpi we wspólnych sy1lir:Iniach. Jan Błoński et al. którą Popper nazywa moralnością kolektywistyczną. Ustrój spartańskj.. by ten urząd nigdy się nie skończył'' 28.. by nie rvidziano. opierający się etatyzmowi r.. Montesquieu. poważny.Humor zawsze był najbardziej przedsiębiorczym i najzuchwalszym zdobywcą w dziedzinie wiedzy o człowieku''.. L. 5B 59 . Warszawa 19tj2. s. głęboko tlgruntowanego w naturze ludzkiej. . z. lecz raczej jako pogląd przecirł. Stąd niedaleka już droga do uznania za indyv. konformizm obyczajorvy.idualizmowi przeciwstawia . 434.. Popper.. wTd.. demokratycznych i indyrvidualistycznych 29.os. T.tly indywidualista cierp! w koszarach. podczas r. kto stracił kogośbliskiego. 342. a obecnie nieraz się chełpią jego posiadaniem.darvniej bali się.ej ogólną czcią. że musimy chwilę uwagi mu poświęcić. ale także każdy człowiek uważający się za po97 C. milczący. zwycięskiego lt"ojownika a . Perykles i Aspazja.Młodzi i starzy czczą przynosi mu go [tj.u miejsca gdziekolwiek się pokaże" u. w świetletego poglądu. Eseje.zał rosnący dla nich brak posłuchu.e prawdziwy artysta opraco"\Ą. ź9 Karl R. Paideia.uje każdą częścswego dzieła ze lvzględu na całość.. nikt śmie ani naruszyć jego praw.. który sanr sobie stanowi pra\Mo I nie chce podporządkou. Tak samo niewiele iłrydobyło się z Ateńczyka nudząc 11lzywdzonego. III. Spartanie . Darvniej woleli siedzieć w domu. 1B2. O duchu pruw. Tazem jadać. niż być namiestnikami w miastach zdobytych. a nie człowiek dla p. ]21. 306.

I. w którym wielcy ludzie na szczl-cie rozwinęli styl zycia uznany przez obyrvate]i za słuszny i potlzirvu godny ał. podczas gdy Arystoteles zgłaszał naliśmy lćżne uwagi krytyczne. Iliadę umiał na pisze pamięc Aleksander. Rozmówcy Ateńczyka w Prawąch Platona i przedstawiciel Sparty są łye wszystkim zgoclni. WaItcr wspomina o bractwie. skolo specjaliści uważają za moż]iwe rekonstruort ac świathomerycki na podstawie homeror. cz. U Homera indywidualizm we wszystkich lvymienionych wyżej znaczeniach tego słowa. I. pogardzającej wszelkim zajęciem poza wojowaniem. wspólnej pogardzie dla wszystkich zajęc innyclr niż wojowanie. t. Dorowie kulturę lrreteńską już zastali i ją przejęli. spędzającej czas wolny na sporcie. W tytule naszeEo rozdziałll zawahaliśmy się jednak z uzycienr tego słowa . 60 61 .rycerski" jest mocno skojarzone z zupełnie obcą Sparcie treścią.l. polowaniu i ucztowaniu. które miało w rozwoju kultury kreteńsliiej odegrać znaczną rolę 36.o stoicy. 400.Jałowośćgruntu w Attyce stwogruntu w Sparcie I. $. że obraz Sparty był już u rv-spólczesnyclr rzadko bezstronny. ale podobały się cnoty męskie. Sparta to wszak Dorowie. Paris 1933i t.. rozdz. jak czytamy u tegoz autora była clia . 35 86 Tadeusz Sinko.alory harmonijnego pożycia rodziny. W. to ethos Spartan wolno nam nazwać rycerskim na rowni z ethosem zobrazow-anym u Homera.. patrz Tozdz. Ollier.posłuszeństrł-o. skoro to było możliwe s7. 37 Patrz F. wspólnej wolności od troski ekonomicznej. liwoścna piękno ludzkich postaci. jak wspomiZarówno Ksenofonl". że porównujemy tu ethos zobrazowany w dziele ]iterackim z ethosem. że do Sparty ciążyli arysto. I. że dziela Homera zostały przysrvojone pTzez potomnoścgrecką w sposób czyniący z niclr coświęcej niż trvór książkowy. archaicznośc i prymitylvizm.ł. G. ze słowo . Różne są ltipotezy dotyczące tych różnic. . U Homera ceniono r. U Homera wspomniana wraż. szukając w niej oparcia przeciw demokracji ateńskiej. W dalszym biegu dziejów różni nawiązyrvali do różnych spariańskich walorów poddając je znacznej iclealizacji. przypisywał te lóżnice przede wszystkim.t y do stwierdzenia. Musiały zachodzić w ich poglądach jakieś analogie. Jaeger.diametralnej odmiennościstruktury tluchowej" wchodzących tu w grę szczepów.że to porównanie jest uprawnione.yczna i szluka podporządkolvana interesom władzy. Cytowany już historyk. Ktośmoże nam rv tym punkcie zarzucić. s. rvspólnym akcentowaniu odwagi jako cnoty dla rvojownika naczelnej. w Sparcie stadność.. Sparcie mała kultura estel. 1II. 1952.licznych podróżach (Odyst:usz). I. Wiadottto. L.raci ateńscy. II: Paris 19. Przy podobnej pozycji w strukturze społeczeństwa. Podobne anegdoty kładzie się w usta raz cynikom.U Homera podkreślana wielokrotnie ro]a rozumu. t. przekazanym nam wprawdzie w postaci idealizującej.. Walter. t. rtlla s2 Jeżeli przez ethos rycerski rozumieć ethos klasy rządzącej. rv Sparcie jej daleko idące rozbicie. Militaryzm Sparty tym ostatnim się nie poclohał. że Sparta wzorołvała się na Kre- Kreteńczyk cie. małe znaczenie walorów intelektualriych i zapobieganie przenikaniu obcej mądrościw szeregi Sparlan. jak Platon i Plutarch byii jej lvielbicielami. La conlmunautó des Ctćlois. różnice między w-zorem wojownika u Flomera i w Sparcie są istotne. ale niemniej realnle clsobistego doświadczenia nabytego v. G. Hetoic Poetry. Wiadomo. rvolrrej od troski ekonomicznej. pt^ Le vrai visage communisme crćtois. który nie przellralyczny" 1lrowadzał ana]iz w kategoriach socjoiogicznych. Iiteratura grecka. .Jakoż Grecja starozytna zostawiła rram dlva tóżne wzory rządzącego wojow-nika. Jednych brał C.zyła tam rząd ludowyi żyzność . W l]jądzie i Odysei mamy do czynienia ze społeczeńznawca eposu heroicznego slwem. 134. w Sparcie ksenofobia. brak potrzeby niezależności.vego świaclectrvaa także i dlatego. Le mirage spartiate. London Ibidern. kiedy indziej Spartanom. jaką w Europie chrześci_iańskiej miała Bib]ia" x9.. jak Pindar czy Teognis. Montesquieu.rząd arystopisał Montesquieu 35. że starożytni oznaczali początek nauki szkolllej pTzez początek lliady.istniejącym. O duchy praw. że byli jej wielbicielami cynicy i częściov. s. Sinko można porównać jedynie z tą..Macec]oński" 33. 34 Cecil Maudice Bowra.Lektura Homera szkoły greckiej tak charakterystyczna.. Myślę.Wiadomo.Rolę lliady i Odysei w kulturze greckiej pisze T. ale zarórłrno jego udział jak udział innych lypływów jest dziśniemożlir.rycerski" w odniesieniu do Sparty dlatego. Krakóv. najeżdżcy. 1931.i3.

kult męstwa. Który w sobie zdrady nie ma. którzy są zainteresowani w utrzymaniu rażących nierówności. jak ambicji Persów 38. nie ma już jakoby śladusurowościobyczajow. zaśpełne radościdziękowały bogom za synów. odtworzoną w tymże roku przez teatr w Puławach z lzabellą Czar. we nie zostawił mu ani w bawach. 190. r. t. Na pytanie. t21. ludu 39. Żal mi gol Co mówię? Niech zginąłl Jeszcze są mi dwaj synowie Merop. toryską w roli tytułowej. lanlca. który niedawno wydobył ten dramat z cienia. ljst o widowiskąch. mniej na ogół krytycznie niż to czyniŁ Montesquieu. XLI. Jedna z matek Spartanek dowiadując się o śmierci syna w walce z Tebami mówi: 38 szawa s0 Claude Adrien Helvótius. s.Ta tresura zrobiła z nich istoty nadludzkie". cuskiego Oświecenia zwracali się często do spartańskiego wuorca. Drumat o kontlrewolucji (Agezylausz Słowackiego|. Kazimierz Wyka ło. I. czy zechciałby także zalecić tańce półnagich Rousseau odpowiada. miraż Sparty przestał wabić ludzi należących w tych ustrojach nie do rządzących. tJwagi o rzqdzie polskim.wszystkim: w prawach. narzucił Spartaninowi żelazne zdaniem Rousseau Likurg jarzmo. dyscyplinę i wyrzeczenie się swojego . 493. Jadwiga Cierniak. Przebieg tej kontrrewolucji jest ciekawie zaryzwiązana z osobliwościa.. s. nazy\Ma go dramatem ]iontrrewolucji. Maciej Sta. s. Jest ona ściśle mi prawodawstwa i ekonomiki w Sparcie. Mało czytelny dramat Słowackiego nabiera życia w ciekawej interpretacji K.. przeł. inni podziwiali surowośćobyczaju. 310 ..dla samego siebie". Toteż męstwo Spartan osiągnęło niedoścignione vfyżyny.owany u Słowackiego.g11. a0 rzewski s. Surowe obyczaje sprawiały. którzy polegli w walce. 112 . bohaterów bowiem kobiety darzyły uczuciem. A mnie kocha tak jak Spartę. chwili wytchnienia.1 1966. resującą nas sprawę wzoTu osobowego spartańskiego wojownika. brat jego. litórych analogia w stosunku do Sparty jest oczywista. War'Warszaw. że ma za sobą tak chwalebne karty. która ma Erotykę na usługach ojczyzny może z kolei zil. Zwyczaj ten utrzymywał odwagę i czu-inośći był pożyteczny dla narodu. Jean Jacques Rousseau. Egalitarne tendencje znajdujące sobie wyraz w reformach króla Agisa natrafiają na sprzeciw tych. Helwecjusz usprawiedliwiał najak powiadał karania kradzieży wet dziwaczny . gdy odcięła się od świata żelazną kurtyną pozwalając wzrastającej korupcji na ciągłe zwiększanie między wzorem a jego realizacją.Wyzyskując erotykę sza Likurg uczynił z niej potężną siłę w prawodawstwie. . że niewinny wydawał się Spartanom ten widok. Serce moje któż otrzyma? W Polsce patriotyzm wzniecony utratą niepodległościdyktuje Kniaźninowi w roku 1786 operę pod tytułem Matka Spartanka. że Sparta miała swoje dobre chwile do połowy wieku VI. przeł. a Agis ginie. 62 63 . W związku z powstałymi w wieku XX ustrojami totalitarnymi. Kazimierz Wyka. który obawiał się zarówno zdrady helotów. lecz do rządzonych. wiskach wraca jeszcze raz do tego tematu stawiając'Spartę za wzór. z. Wiadomości. W Liścieo wido. w za. .Pamiętnik Literacki". Wyki.przyjmorvały synów swoich. w miłości. .zwyczaj jedynie za niezręczność. ale zagadnienia w tym dramacie poTuszane wykraczają juz poza inte. Cnotliwe Spartanki w żaHelwecjusza .ustrować Sparbyć nagrodą wojownikowi: oto temu jest otwarte.t. jak Termopile i sięga się pamięcią przede wszystkim do epoki. 1959.165. w domu. W prawodawstwie Likurga wszystko współdziałało zdaniem Heiwecjuw przemienianiu ludzi w bohaterów. W 272 roku. Ci biorą górę. które nam zostawił Plutarch o Sparcie wyzyskał Słowacki w swoim dramacie Agezylausz. Niech i ten zginiel Zastąpi go tlzeci. Ideolodzy fran. Zapomina się już nawet o tym. którzy wyszli cało łobie i milczeniu z bitwy pod Leuktrami.. gdy odległości Pyrrus oblega Spartę.jd" dla wspólnego dobra. zemścićsię wnet leci. ucztach .Ukazywał mu ojczyznę . zaśtchórz był przez nie odzdaniem trącany i wyśmiany. golszący dla każdego innego ' Zginął Etpenor. o umyśle. w które j by żyłtylko . że w Sparcile chroniła je uczciSpartanek wośćpubliczna.

II. wolnośćserodzaju ludzkiego.nie tylko dlatego. Podstarvą ich gospodarki jest uprawa zboża i hodowla 'r"rzód. przy czym upoważnienie do noszenia broni musi llyć udzielofle przez gminę. że adekwatnośćjego charakterystyki bywała poddawana w wątpliwość. Patrz wstęp l 2 lbidem. 294.. Seweryn Hammer.na wszelkie inne zaśród walki się rodzą iqcia ł. wypędziwszy ponadto lra[u i świadomość nauczycieli filozofii i zesławszy na wygnanie wszelką szlachetną umiejętność. 3. eiby nigdzie nic uczciwego na drodze nie napotkac. gdyby tak samo w naszej mocy było zapomniec jak milczeć" 2. szukając w dziejach przykładów tego. roz\ł. kiedy szpiegowaniem odebrano nam nawet wymianę słów i myśli.skrajną wolność.. co naganne (exempla recti aut solacia mali)1. zaśdzieła ich palono. a jak dawne pokolenie widziało. przeł.. Na pierwszych stronicach Żywota Juliusza Agrykoli ubolewał. rycerskl.jak to było wspomniane .ci. t.IV. co miało służyćjako exerłpla recti icgo rodakom. jak srebro czy złoto. De ira.aludzi rozporządzajążaliśmy--.ptzez wzajemną trwogę albo góry".tam my widzieliśmy skrajną niewolę. Daliśmy zaiste wielki dowód cierpliwości. 1957. 3 Seneka. którzy postwierdza Seneka i do walki skłonnych i-w niej żyją. co cunkiem. przeciw któremu się niczym nie zabezpieczają. lbidem. lValczą za pomocą włóczni i tarczy. lecz byli jakoby autochtonamil któżby bowiem rvędrolvał do kraju o tak niewdzięcznym pejzażu i klimacie? W charakterystyce ich życia Tacyt uwydatnia szczególnie surowośćobyczajów i tężyznę. że miał w swojej historiografii cele moralizatorskie.. przejdziemy do wzorów rycerstwa średniorviecznego zatrzymamy się jeszcze chwilę nad Germanami. obojętni. Wiadomo. Resztę opły. Hammera. że Tacyt nie znał prawdopodobnie Germanii z autopsji.Rozważając ethos rycerski eposu homerowego. że pisarze upamiętniający zasługi ludzi wybitnych bywali przedmiojak pisał tern represji. O cenne l<ruszce. się nie ubiegają. Jakoż do odtwarzania postaci r Tacyt. . Warszawa S. co chwalebne czy rad na to. Germanowie nie stanowili ludności napływowej. Germanowie . . wzorco\Mych nasz historyk przywiązywał szczególną wagę. co mają broń.Snadź sądzono że tym ogniem wytępi się głos narodu rzymskiego. a kapitałem obracać i wypożyczać na lichwę jest praktyką u nich nieznaną. Odpowiada im llardziej wymiana towarów.Elhos 65 . I. s. wał Ocean. jako ludem. Zanim. Trudno o ludzi barciziej zapalczywych jak oni.Tarczę porzucić II t. w którym --. Dzieła. Samą też pamięć wTaz z głosem bylibyśmy utracili. ludzi tu hierarchii społecznej z tytgłu zaszczytnego pochodzenia i realizujących w swoim mniemaniu pewne cnoty niedosŁępne niższyrn stanom.. snując dalej wątek ethosu rycerskiego. ks. według zebranych z różnych źródeŁ informacji Gerniania Tacyta rozciągała się na obszarze ograniczonym przez Ren -i siqgającym na wschodzie po Sarmatórv oddzielonych i Drirraj od Germanów . do którego dopuszczani są tylko c:i.ethos lokujących sanrych siebie u szczycych władzą i bogactłvem. Ten rys podkreślau Germanów także i Seneka przypisując im odpornośćna surowy klimat. przywykli do zimna i głodu 3. XI. Wszystkie publiczne sprawy załatwia zgromadzenie.jeżeli ufać nosili broń cieszyli się także szczególnym szaTacytowi . lecz także i dlatego. 64 l .

Germania. nawet więcej. czucie honoru tak jak oni je rozumieją.a podarunki. w swoich komentarzach zebranych w De BeIIo Gallico. rozdz. przy czym tylko dzięki uzyskanym w niej łupom można drużynę utrzymać i należytą hojnośćjej okazać. Po roku ten Germanoryie nie posiaclają rł-łasności jakiśteren dla uprawy. .Ludy germańskie .były . szlachecka młodzież idzie wojny szukać. O duchu praw. popędliwy. kapryśnyi okrutny. Do zderzenia się z nimi dochodzi. Kto przegra. 273. Łatwiej bowiem wyróżnic się w walce. by się kto closLał nie przywiązał. upołvażniony do tego przez Rzymian. uznanego za takiego na podstawie męstwa. 275. w miej. Wódz nie może pozwolić na przewyższenie choć jej członkowie także między sobą go w męstwie. opisie. który. przeł.. bo ta zdobycz nie przynosi zaszczytll. gdy zaczynają coraz częściejprzekraczać Ren.Gdy w niej wyczerpią wszystkie swoje zasoby. powrozem kładzie kres swojej niesłapisał Montesquieu 6 nie mniej wie" 5. nagą w oczach krewnych z domu wyrzuca i przez całą wieśwśród chłosty pędzi. s. kiórych los w razie przegranej jest okrutny. Żony . Między jednym gim spędzają czas na próżnowaniu. t. Juliusz cezar. Życie schodzi Germanom na wojowaniu i polowaniu w atmo_ się sferze współzawodnictwa. bydła 6 Charles Louis Montesquieu. Ich wiarosię składając się zwykle jedną . XXMII. 268. . Między wodzami panuje rywalizacja: każdy chce mieć drużynę najliczniejszą i najmęż4iejszą. trwająca czasem dzień i noc. Warszawa 1927. Kradzieże w stosunku do obcych nie mają w sobie nic degradującego (nullam habent in|amiam). 272.i w różnych stronach. sobą slykały. żeby siadania. Tak więc najnas wrażliwe na punkt od dalsi krewni brali udział w zniewagach i wszystkie ich ustawy opierają się na tym". Dookoła wodza.kto specjalnie \Myznaczony obserwator jak sobie poczynał.honoru. wet i gnrlśnością .. Gdy ścierały ze sobą dwa zastępy. nie zniewieściałi nie zaniedbał wojowania na zajęć stanowiących podstarzecz uprawy roli i hodowli ftzód . wyszedłszy cało z wojny. W rodzinie siostrzeńcy odgrywają ważną rolę. z lbidem. aczkolwiek spadzadolyalają liobiercami mogą być tylko dzieci własne. s. Niewolników w ten sposób zdobytyclr pozbywają się jednak chętnie. g Ibidem.ie . Albowiem dla takiej. jeżeli tylko upra.Germajak twierdzi Tacyt nie znosili. musi iścgdzie indziej. nie ma żadnego przebaczenia" 9. oddaje się w niewolę. . XXI.uchodzi za największą hańbę. zaczął mienic się królem. clrarakteryzowany jest przez Cezara jako człowiek grubiański. Niewolnicy w ogóle podlegli są u nich tylko w tynr sensie.Lenistwern npwydaje się im w pocie czoła tego się dorabiac. Jeżeli długo trwa pokój. tak mu bowiem nakazuje po. Tańce pośród włóczni stanowią jedną z bardziej popularnych rozrywek. Podczas gdy Spartan cechowała stadrrość. Ich wódz. a tak zhańbionemu nie godzi się brac udziału rv ofiarach ani przychodzić na zebranial toteż wielu. -Boy. miał za zadanie śledzić.wojowaniem a druco można krwią zdobyć" 8. by ich domy się ze nołl. Cezar traktuje z góry Germanów jako plemię dzikie i agresywne.jak wiadomo oprócz Tacyta.zdobywa łomstwo karane jest przez mężów bardzo surowo. Życie erotyczne Germanów zaczyna się późno i jest surowe. bo chciwośćna pienią dz (pecuniae cupiditas) jest źród_ łem kłótni. wstydu nikomu nie przynosi. t. Ń: Dzieła. szczególnlm jednak porvodzeniem cieszy się gra w kości. prestiz bowiem rośniewTaz z liczbą krewnych. ks. Żrodłem wiadomości o Germanach jest . że obowiązuje ich pewien wymiar zboża. 8 lbidem. Należy go ochraniać i . s. o Tacyt. grupuje się drużyna. Tadeusz Żeleński. który wyprzedza o lat kilkadziesiąt dzieło Tacyta. 66 67 . Do zawziętości w walce zagrzewa ich obecnośćżon i dzieci. Mieszkali odzielnie scu. II. która frymarczyła swoim wstydem. Pijatyka. prywatnej.nie różnili się stanem powę ich egzystencji. Drużyna walczy przede wszystkim dla rrodza. Nie leży w ich usposobieniu uprawiać ziemię i długo czekać na doroczne zbiory. Obecnośckobiet też miała podtrzymyrvać tendencję do ryrvalizacji i popisu. I. stanowi to bowiem o jego prestiżu. Wycowspółzawodniczą fanie się z walki i przeżycie go okrywa niesławą. Dba się o to.Winnej ucina mąż włosy. które sobie z takich czy innych wzglęclów upodobali.nawet własne bohaterskie czyny na karb jego sławy policzyć" 7.. cey odzieży. Liczby dzieci nie wolno ograniczać ani już urodzonych zabijać.. s. grają o własną wolnośc i życie.

Pozwoliliśmy sobie odtworzyć w streszczeniu obraz Germanów zarysowany przez Tacyta.ię. Det Mythus des 20 Jahrhunderts. pozwoliliśmy sobie oba w streszczeniu przytoczyć. ani otrzymanymi się nie zobowiązując. Nie przytaczam tutaj tych rysów. żclry zilustrowaćl jak różne orientacje mogą być z koncepcją holroru związane. Alfred Rosenberg. Nie potrzeba chyba ich wymieniać.wielkoduszność. obowiązująca gościnność zakończona upominkami.jakaśjednostka historyczna. lllieniu Hitlera i Rosenberga wyróżniani byli na podstawie innych rysórv.dziale następnym. należą do rasy panów.en' średnior.niczym toteż hairbą jest dla niclr posługiwanie się siodłem stanowiącyni przejaw wygodnictwa. Średniowiecze powszechne. Mówiąc o Germanach ideolodzy Korzystam tutaj z wydanego przez Les Belles Lettres tekstu po łacinie przekładzie francuskim. w jakiej głosilo pokorę. z którego wzorem będziemy mieli do czynienia w Toz- życia. Gośćmoże wejśćdo każdego doinu i zasiąść przy każdym stole. tak jak to czynią w ogóle wojownicy. jak pisze T.. 11 Tadeusz Manteuffel. bo. nazbyt podatni do przejęcia kultury rzymskiej.lv-orzeniu. tak scharąkteryzowani. naraża się na infamię 10. kŁórzy uciekli do Prus chroniąc się przed Wielką Rewolucją Francuską. Tak terly Gcrinanotvie u Tacyta czy Juliusza Cezara i Germanowie w rozu. Tak lra przykład ludzie.. ci byli tylko rzekomymi Francuzarlli. Osobłi gościa jest dlą nich nietykalna. Kuśniewiczw swojej książce pt. \Marszawa 1958. zarysorvując sprawozdania Tacyta czy Cezara..witalność. którzy wyznają odpowiednią ideolog. to w nolpisze A. W gruncie Tzeczy to byli Germanowie 13.. Wikingowie łupili wprawdzie. obowiązkowa hojność. Niejedni dostrzegają też podobieństwo między nimi a esesmanami. Z Wikingami kojarzy się wolllość. Rosenberg przyznaje się do związków z rycerstu. ich zdalliclnt. które dawali chętnie. ani darowanych nie licząc. germańskim Zachodzie" jest clla autora. Eroica. Choć po tej kontroli będzie się róznił oci wia się je poza granicami swego kraju. ani do Juliuszą ('czara. a potem chrześcijaństlva. Ci bowiem historyczni Germanorvie okazali się. Im dłużejmężczyzna powstrzymuje siq od erotyki.vatriu i t. 12 lvzór osoborvy hitlerowca. jeżeJi tylko dany kupiec miał krerv nordycką. próżnowanie w okresie clzielącym jedną walkę od drugiej. które wymienione były przez Tacyta. A. Gdziekolwiek się zjawiali. aie poczucie honoru przezeń wyhodov. to dla młodych dobre ćwiczenie przeciwdziałające Ienistwu. było wrogienr. interesuje nas fakt powtarzania się pewnych zespołów cech pośród wojowników. wskazy]Mał na Wikingów jako sr.wierność wodzom. Rosenberg. elementy współzawodnictwa i chęć osobistego vłyróżnienia.Jeżeli w ogóle pojęcie godności sl. Ger<l yclcim.r.iecznym. Manteuffel11 Obraz Germanów . ktłr pozwolił sobie na stosunek seksualny przed dwudziestym rokiem Tli Rzeszy nie lrawiązywali jednak ani do Tacyta. dokonanyrn plzez L.v-oich antenatów. s. s. jakie widzieliśmy u Feaków w Odysei i takie. wspominam o nich.anolyiło kiedykolwiek centrum ludzkiego istnienia. 31. tym większej godzien jest pochwały. 13 6B 69 . 111. llranowie to nie Gcrmanami nazywa on tych. A więc na przykład pogarda dla innych zajęć niż rzemiosło wojenne. Ono utworzyło potężny i niezależny Związek Ilanzeatycki. nasuwają analogie z twardą tresurą Spartiatów. Constans. uiegłość. Dobywa te analogie A. Nie pobłażająsobie r. A. in. Ci mają jal<oby krew ńordycką. iw 10 s. w którym pojęcie honoru przeniknęło nawet do hanClu. Wszak przez odwoływanie się do Germanów próbowano wyjaśnićpewne rysy śreclniort iecznego rycerza. jak u Tacyta czy Cezara.ane zostało rozbudzone dzięki niemu w innych stanach. stanowiących w danym społeczeńslwie tządzącą elitę.winien byc skontrolowany za polnocą coraz Jiczniejszych materiałów. powstawały jedyne tv srvoim rodzaju twory kulturowe. a mianolyicie rv mieszczańsLwie. który zadał cios propagowanej przez hitleryzm kulturze nordyckiej. Paris 1959. takie. m. 19]7 152. ale marzyli o sławiel o pano. niezaleznie od stosunku tego obrazu do rzeczywistości. prestiz uwarurrkowany ilościąludzi zależnyeh. Germanowie. archeologicznych. Wtedy przecirvnie. miłosierdzie i ascezę. zaśten. Rosenberg 12. N{ijnchen lbiclem. naczelny ideolog hitleryzmu. Chrześcijaństwo zaśw tej wersji. jakie opisał wspomniany już Veblen.. Wprawdzie stan rycerski zaczął w wieku XV tracić srvclje znaczenie.

tak iirk jej się zostawia zdobienie się biżuterią. żeby uwolnić Duńczyków od straszrlcrJo potwora..rrtlalogicznym. Sienkiewicz czyni Zllyszka z Bogdańca od małościtak krzepkim. jak l Ir:rakles. Zgodnie z tą tradlrcją. tj. Studia z dziejów kultury \Varszawa 1956.lr.r.. Urodę tę tlrl:. by tytułować się królem podRycerz miał promieniować urodą i wdziękiem. bo rnożna było być pasowąnym na rycelza za szczególne sukcesy bojowe. że słowo noblement znaczyło u kronikarza lV rvyprawy krzyżowej tyle. Wymagała ona ciągłego podtrzyceltyckiej._ ią sławą. 71 . Iomans courtois. która ważyła 60 . ją wygląd pełen godności. Synów królewskich było pośród nich niemało. wz Dziela. jak o tym już pisałam gdzie indziej.ztltlia . przybyły z daleka.' Rycerz musiał w zasadzie być dobrze urodzony. gdzie . Rycerz musiał być silny. jak. s. co rikement. Mówię rtw zasadzil".zttkże 1. że gdy ściskał rJaiąź drzewa.ił zwykle strój świadczącyo zamiłowaniu do złota i drogich liłllnieni. . Le mythe veIiuisle ethosu rycerski. 70 W rozclziate tym praglę przedstawic jedną z oclmian nabyć ten przywilej. We wspomnianych utworach t.ego. Powieścidworne zacząły się mnożyć rv XII wieku. 110... jej bohater. Znaczenie siły fizycznej będzie .Iana Czarnowskiego.najbardziej reprezórrtatyrvnych chonsons de gestes. z odwołyrvaniem się do wcześniejszych. by tytul króla piastować.szystkim.pisał uczeń Arystotelesa 'I'cofrast to do siebie. tak korbą zakręcał.irleał v. Ibidem. 31.B0 kilo. że człowiek. jest llardziej chciwy sławy niż inni.jak umniejszał stopniowo rozwój techniki. trf. Siła ta była niezbędna do dżlvigania . . '. MoŻna było także -_ i to zdarzało się coraz częścielrv związku z rozrostem miast i wzmaganiem się ich zna. Pareto. W jednej z północnych legend.lt:staje się szczególnie liczyć w ethosie mieszczańskim. Męska uroda. by był nieustannie zaprzątnięty swo. sok z niej wyciskał i gdy w dwunastym roku życia opierał kuszę o ziemię. wystawnie. któremu przysługuje. cJtonsons de gestes i treściceltyckie. która mu pozwala ukręcić łeb poirvorowi gołymi rękami. która jeszcze w XVIII lllttlr. Według celtyckiej wystarczyło lilr. s. . które miały w nich charakteryzortać ideał rycerza. Szlacheckie pochodzenie . W tyn stuleciu pisała swoje pieśniMarie de France. wygtąd szanolvny $especzirslqpuje lullle) i gdzie warunek urody stawia się już tylko kobiecie.tym stuleciu pisał je głośnyChrótien de Troyes..spaniale" 2.W. t..bogato. llrl tcż niewiele było trzeba. Rycerz w średniowieczu W życiu nąrodów nic nle jest tak rea]ne i ptaktyczne.. mianotvicie ethos rycerski zrekotrstruowany na podslarvie francus]riclr tzw.V. Przebiegnijmy główne rysy. który zakradał się w nocy i zabijał co znamienit:lzych tycerzy| stacza z potworem straszną walkę odrzucająe rvszelką broń. Czar rlrlrvski przypomina.. czyli porvieści dwornych.ciu podnosi także i strój męski. ' stefan Czarnowski. by okazać siłę. w społeczności 1. rv. od dziecka.llroi. zarrważają niektórzy Od rycerza oczekiwano. czyli opowieści o slarł" nych bojach toczonych ptzez Tycerzy z kręgu Karola Wielkiego przede łl. łącząc w nich lvątlii antyczne.każdy z bohaterów szczycił się efektownym drzewem lv. Nie byle jaka musiała być także zbroja i uprząż. llyr: rvłddcą połowy polskiego powiatu. Siłę tę przejawiał zwykle. że żaden dorosły by lrlpiej tego nie zrobiŁ. l}cowulf.

wdowa oddaje mu swoją rękę tak szybko.. Tycerz ze lwem z opowieści Chrótien de Troyes. karze się bardzo surowo. Dla tej ma się termin dćmesure.Z dwóch rycerzy w pojedynku. że zapasy jadła nagromadzone na stypę pogrzebową mogą służyćna ucztę weselną. często pomagają sobie jak brącia i wzajem na siebie liczą. jeżeli się nie chce..wyMarie de France. pyta wierna służebna. że się może być posądzonym o tchórzostwo. . które bywają poczytywane za konserwatywne w tym sensie. Nie ma co spełniac dobrych uczynków. . by uwolnic Ogiera na drodze wymiany.Wśród pisze o innym pięciuset jeszcze by za pierwszegg uszedł" -wcześniejYvain.. wyzwany jest na pojedynek z ryceTzem Saracenów. po czym wracają l bitwa toczy się na nowo 6. 0 ó The Autobiography ł Patrz Emile Dupróel. Gdy Saraceni chwytają Ogiera podstępem.iv cytowanyclr balladach. żądanie od rycerza odwagi jest w pełni uzasadniorre. rycerze angieiscy idą leczyc się u Francuzów. (Singez. jego przeliwnik. Traitć ol Beltrand d. to wędruje się dalej. oba nalody.kto lepszy: czy ten. Jest ono użyte w potocznym sensie dla oznaczenia wszelkiej opowieści zawiera. jego szlachecki zwierzchnik kazał 1lyszałka powiesić. . Anglików dziesiątkuje głód i dyzenteria. 73 . co z kolei pociąga za sobą bardzo często zgubę Tycerza i masakrę wszystIiich jego ludzi. Bo. co winien swojej opinii. nie może zostać przy śwleżopoślubionej żonie. rycerzu ta sama autorka. o wspólnym ucztowaniu i zawodach sportowych.czy ten. Jeżeli zywając pierwszego napotkanego jeźdżcadla ustalenia tego. gdy są poza krajem. odpowiadający l-Tomerowemu hybris. którzy obracali się klrlrl wydany w roku 1971. Medieval Panorama. nie aprobując tej metody. gdy on byc pragnął pierwszy w świecie". Więc wypada węclrować rv poszukiwaniu okazji do walki. musi się zmierzyć z nieznarrym kolegą. Coulton. co w legendach Slowo . Francuzi i Anglicy. zabija męża pewnej damy. i tę. . by były znane powiada Chrótien de Troyes. sankcjonując tę nieustanną troskę o swoją jaźń odzwierciedloną. Yvain. w którdj pozycja zależy czyli dta ustalenia właściwej od liczby i jakości TyceTzy pokonanych. kto zwyci{żył. że zabił szlachetnego t ycerzd z wrogiego obozu. Jeden z TyceTzy| opisywany . . Ta rozpacza rvyrywając sobie włosy i rozrywając paznokciami ciało. Wspomniany już mszcząc się za krewnego. solidarności. RusseJl. przychodzi oddać się Frankom w niewolę. którego B. Żaden fycerz nie słucha spokojnie o cudzych sukcesach. która obejmowała i wrogów także do elity nalezących.e morale. G. kto zwyciężyłjest niewątpliwa..legenda" nie oznacza tutaj jakiegoś gatunku litetackiego. Odwaga bywa także nieraz konieczna dla wypełnienia obowiązku wierności i lojalności dwóch cnót. Ze rvzględu na stałą troskę o prestiż w walce. co jak już była o tym mowa nazywa się dzisiaj pecking order. Paris 1956. Ogier. 72 Patrz G. gdy pospolity żołnierz chełpił się. cnót. przez zasiadanie dookoła okrągłego stołu. gdy są tl siebie. by nie gnuśniałi by pamiętał. że tu w kraju i inni taką mu sławę mają. jak powiada zazdrość którego sława'do niego dociera. tu zostanę" . jąceJ element fikcji. W czasie walk między Frankami i Saractlnami jeden z najlepszych rycerzy Karola Wielkiego. W jednej z legend. ale daje się przekonać trzeźwej dwórce.mywaniat ciągłej próby. Patrz polski prze.Zdumiał się wielce. jak wiadomo. Przyjaciele pilnują. aczkolwiek w za3 sadzie wszyscy rycerze mają być sobie :ówni.w-ojny nie ma. 8 związanych z królem Arturem symbolizowane jest. Jej brak jest najcięższym obwinieniem. żeby wyjśćza mąż za zabójcę. Duma jeśtw pełni usprawiedliwiona. bo kąsa serce. które iiustruje Lingłard w OcąIeniu Conrada. prowadzi do łamania elementarnych zasad strategii. ()dy w bitwie z 1398 r. Conrada. London 1969.. lMspółzawodnictwo w ustalaniu swego prestiżu prowadzi do stratyfikacji w ramach wojującej elity. zwany Duńczykień. Russel w swojej ślvieżo wydanej autobiografii charakter-rzuje jako arystokratyczlrego gentlemana polskiego aż po czubki palców r. Obawa. jak powiada kronikarz. Czyta się o podejmowaniu pokonanych wrogów przez Anglików po bitwie pod Crócy i pod Poitiers. New York 1957. gdy nadmierna.d'ąbord d votte renommóe). byle nie przesadna. kto został zwyciężony?" Ponieważ odpowiedź na Tzecz tego. s. Nieustanne zabieganie o pierwszeństwo nie staje na przeszko_ tlzie solidarności tej elity jako elity. że sprzyjają zachowaniu jakiegośstatus Quo Ą.hierarchii.Skoro tu powidda sobie rycerz w jednej z ballad wojna. Sposób myśleniatych. 23S-240. choć są zaciętymi rvrogami.

obowiązywała l.).. bo niczego nie uzyskał.l od przyrzeczenia.lrtlziej wielkoduszny z nich był.lizysięgał na wierność..lvypełnienia tlrl niego żądała. i rvszyscy W1020rokubiskupFulbertzCharlresujmowałobowiązki w stosunku clo srvego pana do żadnej krzywdy na . połączone nowski o celtach rz. żr. urok postaci. służyła tym. iż rycerstwo rycerzowi rv wykonywaniu jego służyła Podczas zawodu. pi"u (solut). J. a przede wszystkim sławili wielkie czyny rycerskie. l\.ic z dziejów.lt.nie mógł ciopuścić . 0 Patrz Textes lll'r. boju". gdy jego syn uciekł z Anglii. . Mniejszym zlem ruina niż ogłoszenie skąpcem. hojnośc. do uszczerbku w lllłtllie posiadania (intćrót). połączoną z licytacją we wspaniałoobiera sobie jeszcze za temat w XiV wieku Chaucer myślności.icrmek zrujnował. stanu.]Mobec nieuniknionego zalrmatwania * odwaga osobista.cnośćosłodzic. s.. Ten sam Huizinga pisze o grupie TyceTzy| która ślubowałanie uciekaćnigdyzpolawalkidatejniżnaodległość50akrów. rlrl żłldnegouszczerbku na jego honorze (honneur). s. o wyłączenie z grona ludzkiego" 8. 8 S. do ograniczenia jego swobody dzia.(. genealogii -_ pisał Czar. choć zadośćuczynienie jej wymaganiom krlszLowaó gc..|a wtedy nader luźno.lasowe braterstwo nie przeszkadzało rycerzom wywiązywać łlr.vanego do wzajemności z okładem. której się po nim spodziewano i którą uważano ludziom za nierozłączny atrybut szlachetnego urodzenia.t.l. "rógo Pieiwsza jest tytko chwilowa: dareń obowiązuje się obdaro\. sześciupunktach.y zakochany giermek.plzy dworze czy zamku. Czarnowski. jak powiada l{uizinga. lrtóry nie zgodził się llll żadną zapłatę za swoje trudy? l. że bądzie powolna jego pragnieniom. którzy na dworach od niego zależnym. Ale tlllł.wobec tego nvolnił uko_ (. Tę wiernośćzobowiązaniom. s.71. Skąpstwo przyprawia o stratę zajętego stanorviska. bo zrezygnor. t. żeby jej nie splamić uchybieniem r z. Por.ielko_ tltl. z obowiązku pomsty za każdą.pyta autor jej tt. uznał to także po powrocie za konieczne małżo.l(omą czy autentyczną zniewagę.. uczynioną sobie czy krewnym. który posłałukoclraną żonę do danemu słowu. która . Ale pośród tej rł. kto et rlocuments cl. wchodzącej w skład jego opowieści karrterberyjskich.. który miał to złoto otrzymać.] Trzeba bez szemrania darować każdemu żąda. ltytni zaleceniami wasal musiał rviernie służyć lrIilrt.wolałby Z sercem przebitym paśćr.podjętym w stosunku do równych sobie.. 1rrztlgrał sprawę powierzoną sądołvi bożemu. The Waning ot the Middle Ages.wolał się łvyrzec celu pożądania wzlllszony wielkościąofiary trlżli clopuścićdo chamskiej podłości". zakończeniu. nie tylko on sam. Ganelon. był przeniknięty fikcją.Dzie. Rycerz był ciągle poza domem w jego nie_ h|lvaniu sławy. Zobowiązanie to za. we. tud. rvaszym zdaniem -.l.go z kolei obowiązywała we rvszystkim rvzajemność9. Ten. Czy mąż.l. nościukochanego miłżonka zakochanemu w niej giermkowi obiecała. c}roć . jeżeli choclziŁo o zernstę. Rodzina nuklearna spojona poszulr1. ciągnęła w przekonaniu.vał z zapłaty dołviedziarvszy się. Tymczasem wieibiciel przy pomocy magika dokonał.ltt. ńiało tysiąc funtów złota. zbogactwemizhojnością. czego 7 Johan Huizinga. synowie kształcili tr'rrl okazywał się zwarty.się daremn. spodziewając się dobrego poczęstunku i należytego obdarołvania na dalszą drogę. _ . rrlr. rv opowieściziemianina. 31 t 32. Giermek ltr li. więćdziesięciu rycerzy miało przypłacić ten ślubżyciem. . 67. jego krewni zostali porvieszeni. Gdy ojczym Rolanda. gdzie był więziony jako zakładnik. l/{. sam oddał się w ręce Angiików w zastępstwie zbiega.decydująoprzypisan'iupochodzenia arystokratycznego [.rnusiał być bezwzględnie wierny Rycerz . który zrezygnował z dochodzenia swego. działania (libertó et facultó). r. Paris 74 75 .ie.yszechnie znane jest czynienie dziwnych ślubów.pani stanęła wobec konieczności lwrli obietnicy. wlcllliciela.rza \!. jeżeli oczyści rvybrzeże Bretanii z raf i skał podwodnych..histoite Moyen Age.. Jan zobowiązaniom Dobry. że zadanie jest do wykonania niemożli. Kto lr. które oborviązylvały wbrew wszelkim regułom rozsądku./y ]//reszcie ów władający magią fi}ozof.rlrżc cdpowiedzialnośćrodowa.. poza tymi negatyw_ lnrria i możności radą swemu panu. okazał się na wyso]<ości zadania. Czytamy w niej o damie. calmette (ed. jak wiadomo -.zi_ościi magik. osamotniQna żona zwykle umiała sobie się na obcych dworach.w nieobec.(.ądzi światem gdy-odwaga pisze Huizirl9a ?. do żadnej szkody w jego posiadłości(sócuritć).

A więc na przykład opuszczenie w bitwie i pozostarvienie na placu boju żyjącego i nie ra ciężko. okresie.(.ą charakterystykę. Teoria usttoju teudalnego Warszawa 1930.być hojnym |. humaltllirryzm.o czym łamaniu przychylna Królowie rv oporł. czyl Tycerz ze lwem. trlttr. The Decline ot Chivalry. Szacunek dla przeciwnika. Ścierając się trva twarz z wrogiem umieli się dzielnie bronić. co Karo1 Wielki czy król Artur.lył. tvlrlsi byc waleczny. lojalny. które obowiązują kogoś. jak rzecz się miała z Rolandem. wreszcie świadomazdrada tajemn seniora. ktory Huizinga uważa . 89. clyktowany był. jak dokonywać czynów. Wedle Łych konwencji zarysowany został przez Sienki wicza król Jan Kazimierz w Potopie.i rvszędzie szukać wyróżnienia. dumę. lęk przed odwzajemnieniem i.ia .łlc wszystkim Ctly mówimy o rycerskości dzisiaj.rrtlwadziły do ubiegania się w walce o równe szanse. łvnuc narzeczonej syna. r ltilek jedwabnych i złotych kunsztowne tkaniny. Jak widzimy.rZy. szukać torłrarzystwa walecznych i uczyć się od trlllr. pisarz mieszczańskiego 1lrlr hodzerria. których dopuścic się mógł r w stosunku do swego pana. Musi on llrrlllić kościoła.W Consueludjnes Feudorum 10. które kształtowały się na strzeni od XII do XIII stulecia. wylicza warunki.ieściachśredniowiecza nie byli zwykle staciami szczególnie bohaterskirni. cudzołóstwo.rlri. bo trudnc Consuetudines'Feudorum. jak to czynił na p kład król Ariuri. :. a takze opiekować się ludnością.viona już opieka nad wą i sierotą. kto chce nalezeć do ly(. oraz osła. L. i nie pozbawiac nikogo jego włastlrll'lci. wdowy i sieroty. Jeżeli tl Cytuję za R. zabawową.o. ryceTzy o wiązywała zawsze szczególna wdzięczność w stosunku do kto ich na rycelzy ppsował.źll(]cgo eksploatacji. Wejjej bardziej szczegółou.1|l.łyielkich na rł. nawet.. rvreszcie. Cambrid e. 50 . Cytuję za Tadeuszem Manteufflem..alce ze swoim nieślubnym syne Jednakże król szukał zwykle oparcia w jakimśszlachetn rycerzur co podnosiło walory tego ostatniego. wrrllii była nawet dobrym zakończeniem jego biografii.anie pohańbienia córki. a]e nie jest mi znany żaden wypadek. gdy chodziło o król tej miary. unikać grzechu. siostry seniora. tym słabszym byłby uciśniony przez los mężczyzna. przy czym opin bywała pubiiczna będzie jeszcze dalej mowa . które muszą o głodzie i chłodzie 10 ll1. Obowiązuje go wojna w słusznej tylko sprawie (iyuerre fulyttle). Fair play obowll|7ujący w walce. Ich żałosna wątek najbardziej znanych opowieścidwornych. ltlrlrl]ić się. a nawet tylko usi wanie nawiązania stosunku z żoną seniora.pohańbienie lub usiłorł.i kochac swego pana i pilnować jego rvłasności. w.rlga jest godna zapamiętania w historii piśmiennictwa doty(. mamy zivykle na myśIi llylrl dopuścićdo życia w starczym niedołęstwie. kobiety miały być należycie obwarow przeciw męskim atakom. pTzez szacunek dla przeciwnika.hurt" w obronie uciśnionych d bo uwalnia od rvładzy okrutnego tyrana trzysta eksploatowa ptzez niego dziewcząt.i.r{: gdzie indziej. czynne zniewazenie go. pollrrtvt.lt. Eustalrrz rlly Deschamps. urodzony w 1346 roku.vzględy zabaworve . rozbudowane są szeroko p kłady wiarołomstwa (felonio). s. Walka mogła dla niego bez jego ujmy kończyć się klęską li rIli<:rcią tak. jak tvlrlr. lrlrll.51. Yvain. Mass. l/. później nobilitowany. Kilgourem. stanowiły głów łli. duma i r. jeżeli były pannami p wającymi w jego domu. autor niezmiernie płodny. jak o tym miałam okazję .zór króla Aleksan- postawę wobec wroga i lvobec kobiety. pycily i podłości (vilenie). jednakże łamanie tych zakazó a zwłaszcza zakazu stosunku z żoną seniora. ile to. Czasem sta wzmagała jego nieporadnośći rycerz był przywoływarry ja zbawca. Musi być wielkim podróżnikiem szukającym udziału tv ltlrniejach i walczącym dla damy swego serca (pour sc mie). a także z jego łożnicą. l?yl)}y kolejno w () chwale rycerza decydowało nie tyle zrvycięstrł.. W zasadzie miała to być jedna z form opieki słabszym w ogóle. uprał.v śmiertelnej lt. unikając wszelkiej skazy.łrt rllires sztucznego podtrzymywania zamierającej ideologii i colvyraźniejszego traktowania jej z przymrużeniem oka. Śmierć na poirr 1t1. łl sciryłku średniowiecza.l1:rrvriedliwym. Oprócz obowiązków lv stosunku do swego pana. Il| 76 .

że Lancelot. spadł z pi..a!11^o'u. panu. niego z tyłu.jakie by pośpiechpo zwycięstwie mógł przyltitlść"12.11t :J:ili_*'.. rlrvornych okazję do tragicznycir wydarzeń. Według tego.H.. była to bowiem broń pieszego chłopt.iż kazywałby strzał z tyłu. podobną genezę miał hańbiący |.. a nie broń możnych tego świata.. niemógł **"i" bilwy zabił dw. Nie wolno było zabijac wloga godząc w mówiąi^":911 Ktzyżakoch twierdza to Macko " Bogduń. Komu siwizna skroń już kryje."::". z którym się walczyło. New York 1959. jak - "r* Vr'alka TyceTzy z zakrytą twarzą stanowiła w opowieścia.1 zorientował dopiero póżniej. t wierny także film Tej konwencji.j:::i::1':"i::. co mogło być poczytywane za tchórzostwo. warto zauwazyc. żema ze starr"im już człowiekiem leżącego lancą. jaką rolr. że będzie ten cz 1yyT:^}^"*1o.#"i. ale nie wolno llyło złamać obyczaju rycerskiego. W zal{ Obyczaj ten potwierdza r.ir"'"przodu. To l dla okazania gotowości do nowej walki..lc nieraz korzyści.. że ta odmowa pbciągnęła za sobą śmiercjego przyjaciela i wyrżnięcie jego wo.i tit*i" Ćh"ł*i"ki o"d i okrąża go podbie|u:ą" . drugie czekało z wojną na odbudow Zabijanie wroga iieuzbroionego g]<rvyało T. kogo zwykły nosić na grzbiecie.nof. a to tak dla okazania. skoro archanioł Gabriel osobiściezlatuje z nieba po duszę llohatera. 78 79 . który : fr:. żeby wyrównać szanse. za. Jes i diament.'3uZci bym hańbę na się ściągnął". Nie przynosiło rycerzorvi chwalT k".JiadJ..ChełmickiSzczuką : ]::]i1 po sunie za w jego mieszkaniu. Przewidywał pielgrzyml wyrzucać sobie aż Oi S*iu. Czyta się w legendach średllr. ---ńv""r-wi w zbroi nie wolno było się cofać.t""r".:. uderzyć bolviem w twarz ttttlżna było tylko kogoś pochodzącego z plebsu. Obyczaj ten zachowyrvały nawet całe wojska.by jeszcze raz za1rrrwnić zwycięstwo temu.. że został panem pobojowiska.j:"o:| on. |l1.fi w okiesie pr"*i*"ika i gdy flo1ę Jednegojh:lcffj rvyzyskiwac słabośc] jej . . trar."i i. Nie honor. Koń nie. gdyby ktokolwiek z lrrelvnych lub przyjaciół zwyciężonego chciał go ponownie do rlicj wyzwać. które w pełni świadomości bierze'udział w walce.óch nieuzbro. nigdyryce f. Niemiła sercu chwala taka. Podczas nU. .lr. konii i odsłoniwszy do czynienia. .lorrtesquieu będzie potem przypisywał genezę hańbiącego chal(ll(teru uderzenia kogośw twarz.u w na niego natarł. Gdy w walce nieznanych sobie mu. nie przebi dza. <lclgrywa w tej walce koń. dta odpoku. __ __ t^l_łn film Dn u'lulrll _. Jiłu.io_..ypity*:T-.a"i"Se się o rvłasnych. o koniach.1J. odsłoni\Mszy 1lrzyłbicę pokonanegol rycerz przekonywał się.towanra.. 'u"] kl?.akter uderzenia kijem. Huizinga.. nie było rlopuszczalnb. IyceTzbez skazy.{:l1:]: l_::]j.. który nakazywał. to zwierzę.ch..:: w sobie darować tego. gdy to. Nic.o czym różnym ludom |.ranicznie wierne swemu lrlrlwiccza o koniach obdarzonych ludzkim głosem. by zwycięzca w pojedynku spędził na polu talki cały dzień aż do następnej 1ltilnocy. a nie zawołał.by na terr przykład w bitwie obrócił. J. r___:^ _ ^_.rlrże współczesnego autora llt. "Nie zabiję mnie pr Boże broń który spadł z konia -' rł"ołaLanceloŁ taką nies}awą". grly się tego bije. Tej zakrytej twarzy |."T było mówić jakoby ta] ich wrogiej rywalizacji nie chciały .r"-ili. Mówiąc o walczącym rycerzu niepodobna zapomnieć...konia (a w zbroi nie rycerz.darmo nosi imię własne.*lj jsza humanitaryzm.tt.i"i"i '. o."y'l]:1::Tj z nich strąca arugiugo . hlr'llc przezwyciężały niedołęstwo starości."u w zgrzebnej i. Roland nie chciał dąć w róg dla przywołania poll)ocfl.u.r. trzymarn ci rumaka. Men and ldeas.że się boi.l. Nic to..:j: wzajemnie rycerzy Jec bości. llll.iowników. jak pisze Huizinga lo że jadąc na rekonesans zbroi kłaść nie lrlógł. że zgładziŁ bliskierltr'krewnego czy umiłowanego przyjaciela. żeby nie pomyślano. . Ten brak względu dla innych nie razi najwyraźniej ltiebios. (Pjeśnj N4arie de France) już miałam także okaz Dozbrajanie przeciwnika .. lecz powiada: \Ą'siąCż panie.Wolno było ówczesnemu rycerzowi -_ pisze Sienkiewicz w Krzyżakach nie zważac na żadne przeszkody.lwa.ylko koszuli. * powieści .zc.

pospolitym tematem opo. niż niewola. ż<lllą.. czy lóyła to dama. ale z wycieńczenia pada martwy. w Nir ogoł jest to miłość pełni skonsumowana. lecz dobrej sławie Tycelza. jak wywiezienie pracodawcy na taczce. ir iego pani się jeszcze boczy za to. tak gólny stosunek łączy rycerza z jego zbroją. to znawca średniowiecza G. który ni'e patrzył na kobiety. ną razie jesteśmy przy postulatach. w którym stali zapatrzeni w siebie aż do póżnej nocy.i gdy konie ' ł. Zofia Romanowiczowa. a zwłaszcza z mieczem.Ltnkiem. Rycerze zapTzy.bez odpoczynku.na kLórą pozwala sobie kobieta. kto możel Trzymają pachołkowie. Jednakże rzecz konczy i kładzić na siebie się tragicznie. A w piersiach trupów utkwią sztorcem Oszczepy i proporce. Gdy uprowadziły ją złe moce i \ancelot szuka jej roz_ ten pro1laczliwie. zjawia mu się karzeł ciągnący wózek. baronowiel 13 Bijt Zabij! Ratuj się. nie duma./. rr nie przy stanie faktycznym . Patrz antologia liryki staroprowansal. Być ząkochanym należałodo obowiązków rycerza. zwykle z cudzą B0 - Etbos rycer kl.agnąc goląco. wzdychanie na tltlIcgłoścbyło raczej wyjątkowe. głodzi się. Możemy przytoczyć jeden tylko ltrlti przykład w jednej z ballad Marie de France. 'żeby jak najlżejsze szaty. mieszkając w sąsiadujących zamkach. ' . jeżeli ten zdoła ją zallitlśc. skiej pt. 81 .że . W zdo_.przeł. by mu się udało.Pałace. w objęciach na wysoką górę. gdzie znajduje się ukochana. znali się ty{ko . Miłość tlo swej damy miała stanowić czynnik uszlachetniający. (l(:Zywiście. Do tego.żeni swoim damom dzielnie opierali się. Nadanie temu stosunkowi charakte stosunku osobowego znajduje wyraz w używaniu zaimka sfte miast słowa jt. że się chwilę walrał. kłuć i gromićl I gdy spłoszony rumak Wlecze po ziemi trup ryś:erza. że na ten wózek wsiądzie. \Mbrew potocznej opinii.. wino. miasta. Rycerz wnosi wprawdzie ukochaną na szczyt. |. przezwyciężająca nie llyle trudności i długotrwałe rozstania. Najdalej idącą próbą miłości. wrócimy jeszcze za chwilę. Kiedy posłyszę w każdej stronie Hurral bitewne. powiadam wam. forty. której wymaga od kochanka żona króla Artura. wicścidwornych jest wystawianie jej na próbę. bo za_ <Jr.galrttlleria była niczllm innym niż skonwencjonalizowanym wiarolrlnlstwem i uznaną społecznie bigamią".aża nie życiu. proba jest okrutniejsza niż próba schillera. co grozi mu hańbą i ośmie_ szcniem. -' Padają smerdy i wielmoże W zielone fos sitowie. riit..rttnce ojciec obiecuje rycerzowi córkę. bylych miastach wyrzynano mężczyzn plebejuszy. s. A śmiałeknowy cios wymierza. Wrocław 1963. Przypomina to stosunek współczesnego człowieka jego samochodu czy jachtu. że te rozkosze Nad jadło. Lancelot nie decyduje. w jednej z ballad Marie de |.. Wojujcie. gdy ruszy Siekać i rąbać.l |' mian rycerz przyczynił się do podniesienia rangi tego s czyniąc po dzień dzisi'ejszy jazdę konno szlachetnym zajęciem arystokracji.rlbotników. kiedy kochan_ ktlwie.. Że go podobna czeka dola: Śmierć lepsza. Brewiąrz miłoścl.Bić się i kochać" to hasło rycerza. Dlatego 0 tlzi autorka. Miłość musiała byc obustronnie wierna.wyznaniom miłosnym ztrlrochanych w nich innych pań. być lżejszą |)l. Panienka. W pieśniach Marie de France mówi się o dzielnym rycerzu. od tego. zamki. Nie trwoży się. ale rycerzowi plc wypadało krwią kobiecą się plamić.sen przenoszę. czym była. Choćby wam przyszło oddać w zaśtaw . stosowanć ptzez r. tlkna. l. 34. Zamiłowanie do walki ilustruje wiersz Bertrana de Born urodzonego w 1140 roku: Lubię wasalów tłum. To duże zło i uchybienie natur"" - jak twier- r8 Są to wyjątki dłuższeEowiersza. postawa ryceTza w stosunku do kobiety zależała. i oprac. Karzeł pod wa1lonuje mu wyjawienie. próbą przypominającą Rękowiczkę sclrillera. jest proba. czy kobieta z ludu. opiekuńczośći adoracja ltlrlgły dotyczyc tylko damy ze swojej klasy. często wyższej rangi w ramach tej klasy. Tak jak szczegóiny stosunek ma rycerz do konia. Cohen uważał.

ołeczeństwach.1. 1. london 196.minstrelom. który tej nowościnie znał. że ten kult był wymyślony l 1locltrzymywany przez same kobiety.1. kto jest mężem czy kochankiem.1rtżl-lę na dworze albo przynajmniej na czasową dobrą gościnę l l](t dary otrzymywane na dalszą wędrówkę. Grbaves. II.kopniaka wzwyż". lla fakŁ.. galanteria stanowi miłość związaną z pojęciem opieki i siły. Jeżeli tego nie uczyni. że w kulturach. t7 tB en Frąnce du Moyen Age.rlo osiągalna dla ubogiego narratora 18.rli|owała wyniesienie kobiety na serio. przeł. którzy wędrując z zamku lr.it. 104. o której mowal Więkśzość ll.t siebie. t. Inni twierdzlli. Hauser w swojej historii sztuki także poczytuje ten kult kobiety za symptom jej nowej pozycji. dotyczących adoracji. Paris Georges Duby. jak tę sytuację charakteryzuje M. że zwykle gdy ją prowadzono na śmierćz rozwianym tvlosem i w zgrzebnej koszuli. Kobieta nie wchodzi w ogole w Tachubę w kodeksie samurajów.. 92.y[atoI miał (a dotyczy to zaiówno średniowiecza. by przestała Kochać wyzutego ze sławy i męstwa 1a.Norbert Elias podtrzymuje tętezę powołując 1. Hanna Szumańska-Grossowa.. pisaną przezChrótien de Troyes w wylrrltraniu zaleceń Marie de Champagne. l l4. który bywał niejednokrotnie porówny\Many z kodeksem Tycerslwa średniowiecznego w Europie. Frappier. Jeszcze inni bardziej poziomo . Żona seniora miała jakoby w tym czasie uzyskać prawo do zarządzania majątkiem w nieobecnościmęża oTaz prawo do składania hołdu lennego 15.liillr w największych zamkach.rozumiejąca się sama przez 1ł G. okazywała się bezsporna. rozdz. . jak i dworów homerol jak pisał gra ważną rolę w sp. s. że wędrowny poeta ll. lla czas dłuższy.pTzy czym niewinnośćta.. Pozostawała mu adora:. Greaves r0. odnawlana jest nieustan. Frapplcr. Histotia kultury llancuskleJ (oryg. które. Uber den Prozess der Zlvilization. r0 M. uzurpowały należną mu wierną służbę lll. w której w istocie kobieta dostaje .<1o kultu wędrownym r1. Zdaniem Montesquieu. traktować raczej jako zabawę. Paris 1957. Norbert Elias. wyllr) dobrą pozycję. W świecierządzącym się gwałtem i przemocą kobieta jest nadal uzależniona od obrony mężczyzny Servant in love and lord in matriage. Basel 1939. trlt. 1958). Adoracja kobiet zjawia się we Francji dopiero w XII wieku w opowieściach dwornych. w drodze współzawodnictwa". 98.. Myślę. The Blazon ot Honour. tr ]iobiet pociągała za sobą w legendach epoki spalenia na stosie. lekkie i-ciągłe kłamstwo miłości". Jedni widzieli w niej r. 15 plawą sytuacji kobiety w XII w. że legenda . . której był protegowaprzypisywali pomysł ttyllt 17.Ztym kodeksem wiążą się narodziny pojęcia galanterii. s. że cała ta adoracja koncentrowała się przede wszyst. Chrćtien d..1 zamku pochlebiali osamotnionej zwykle pani. Mam Lu na myśliLe lirtbiety inspirowana t'lrcvaliet de IaCharette. A..lis|encję służbyobowiązującej wasala w stosunku do swego |)illla na jego żonę. Histoire de Ia chevaletie 1949.lyc:h nieobecności męża. wzrusza ramionami na przysięgę składaną przez Zbyszka u stop Danusi. a ściślej tyle nie miłość. Temu stosun. |'t. ltlczlTfl koniu Tycerz| ktory gotów był stawać w szranki za jej lritlwinnośc.1(. Paris 1936. Nie m'a żadnych śladów takiego kultu u Germanów.delikatne. jeżeli wierzyć opisowi ich obyczajowości dokonanemt przez Tacyta. Cohen.Poeta w kt(lrych hierarchia. I L .avrcla. kobiety nie mają zwykle dobrej pozycji. hipotez.kowi lr tltlłu do góry miał sprzyjać fakt. Bicie żon było pospolite aż do łamania im nosów włącznie. W Krzyżakach SienkieWicz traktuje ją jako nowośćnapływającą z Zachodu. l Stcfan Czarnowski zwraca jednak słusznie uwagę. s. licząc na dłuższą 1. 82 .(.że należy ten kult Kobieta nie cieszyła się szczególną pozycją w chansons de gesles. 83 lll). Wznosić się winien przez swą panią Ten. Etude sur la mort de Roi Arthur. [l. Zdrada małżeńska.1ości. gdzie człowiek toruje sobie drogę mieczem. korzystając z czę:.e Ttoyes. zależna od chwały przodków. zjawiał się w ostatniej chwili na.Żona bogatego rycerza była zwykle lrr. Robert Mandrou. Maćko z Bogdańca. że wędrowni minstrele rekrulrlrva]i się przeważnie spośród rycerzy bez ziemi lub z małą jej tlrlsc:ią. Przemawia za tym stanowiskiem fakt. Wyjaśnienietego czynnika jest tym bardziej interesujące. s. rycelzy liczących na uzyskanie jakiegoś miejsca na dwol7(. wbrew wszelkiej oczywi1. J. ale Niektórzy z autorów wiążą ową adorację czy galanterię z po- u mężczyzn i nie umniejszająca bynajmniej ich doskonałości. 'Warszawa 19651 także J. słusznie jest.lllazująca najdalej idącą służalczośc mężczyzny w stosunku do jest przez kobietę.

z łaciny na angiel194l. Nie może -. Nie ma tumiędzy małżonkami nie rodziny. 2.. Miłośc. że dopiero lat temu kilkanaście udostępniony został w przekładzie z łaciny na język angielski.. 5. 4.1l|ęlą. . Cytowane przed chwilą wyjaśnienianie wykluczały jedne drugich. wreszcie. Nie wolno przeciwstarł. lecz miłością.rj lnowy o świętości poza nią. Jeżeli idzie rl lilasy przez autora wyróżnione.ono w ogóle w-rachubę. że do szlachty słowem. z definicji miłości jej byc. że szlachectwo jak utrzymuje llitl wiąże się z urodzeniem.I7 z przymrużeniem oka./. Piejest konieczny i szeroki gest w jego użytkowaniu. .rlltl jakimkolwiek icln życzer. a miłośc l./. 19 ski J. Capellanus był współczesny znanemu nam już Chrótien de Troyes. B.llrlllowi usprawiedliwienia dla uchylania się od miłości l\ llattret. . wyłania się pewien 84. New York Andreas Capellanus.lrlz w miłości llirlt.iom. Jakoż w jednym z zamków opisywanychprzez Marie de France freski przeclstawiały Wenus trzymającą w ręce Owidiusza. Parry. |. mające j rożne odcienie w zależnościod pozycji klasowej partnerów. kobiety bowiem mają tylko 1.żtlrn i żoną.. od wyszukanej z obu stron retoryki.ts". Między mężczyzną klasy średniej i kobietą ze szlachty. które wymieniliśmy. 85 Z ośmiudialogów.rlrlly nie są tu w ogóle potrzebne. SzlachciĆem i szlachcianką.iac się z po.l. Mężczyżnitakże wyżywali się jakośw tej fikcji. Odpowiednikiem tego dzieła był traktat o miłości. . Klimat jego Ars amandi.rlcżą c]zieci wielkich lordów.. Tlre Art oI Courtly Love. Szlachcicem górnej warstwy szlacheckiej i kobietą ze zwykłej szlachty. Dialog między mężczyzną klasy średnieji kobietą tejże klasy. Choć to autor jedynego w swoim rodzaju dokumentu. Miłość musi być nadto połączol rl:.tz]iu małżeńskiego. Być może dlatego. korespondencji wyrażającej w egzaltona wanej formie miłość odległość. ale wolno je oszukiwać. że nie może jej być między 7\\. Mężczyzną górnej warstwy sz]aclreckiej i kobietą klasy iircdniej. Kobiety--znajdowały w niej zadośćuczynienie za brutalnośc mężów. jest formą wa]ki. a zwłaszcza Ars annandj Owidiusza. który nie ma zastosowania w wypadku ll1. Przynależnośćdo klasy jego zdiniem wyjaśnień. jak przekonywa szlachcic wyższej rangi szlachciankę wynika.Wyłącznie rlrls]ionałośccharakteru stała się przyczyną wyodrębnienia szla.y. 7./.tlniej ńie wymaga . jest on mało znany. 3. J.łrymieniane ukradkiem. Szlachcicem górnej warstwy szlacheckiej i kobietą klasy śrcdniej.la zawstydza każdego szanującego się człowieka. Miłość lll. tl. przeł. Inaczej szych. Tytuł jego dzieła brzmiał: Kunszt miłośeidworne j19. którą idzie autorowi. Należy je jeszcze uzupełnić o wskazywane przez niektórych wpływy korespondencji wymienianej między żeńskimi i męskimi klasztorami. bo kunsztowne 1lłlspólstwa.którego autorem był Andreas Capellanus. bo miłość musi byc sekretna lltr. 6. li lasy. do brzmi: 1.rji1 pervną moc nad mężczyznami. wpływy świeżejrecepcji kultury rzymskiej. Wszystko zaczyna się od kunsztownych werbalnych zalotów. rlitlśmiałośc przezwyciężenia.1. tj. różnił się jednak znacznie od dramatycznej miłościz cyklu bretońskiego. Szlachcicem górnej warstwy szlacheckiej i kobietą tejże Tak wygląda stratyfikacja społeczna w oczach francuskiego 1lisarza XII stulecia i uzależniona od niej erotyka. czy wielkich lenników rlitl tylko charakter wchodzi w rachubę. stałym niepokojem czy się ukochaną zalrzylęk.cja z dystansu.wpływy poetów arabskich przenikające z Hiszpanii. klimat Petroniuszowego wytrawnego-życia. llr<lcLwd między ]udźmi i doprowadziła do iroydzielenia różnych 1. nie wchodzi z. ale przyznaną im ptzez męż. przeciwstawiając miłość dekoracją miłościwarstw niżz . Kobiety lrrltlcks mora]no-obyczajolły. nie jest znowu miłościądo o ukochanej dalekiej. zastrzega się on. rri.r:iski lll .Jednocześnie jednak nasz autor stwierdza. reprezentowanej w legenclzie Tristana i lzoldy.która zmierza do pełnego zadośćuczynienia. co zaśdo 1.azdtością. Mężczyzną klasy średniej i kobietą z górnej warstwy szlacheckiej.1 |)|zy sobie lw i.

ale ztlrla króla w interpretacji Malory'ego z II połowy XV w.I. jak narzeka.łiebywała dawka udawania była konieczna. Gdy pewien rycerz w postaci sokoła nawieclzał żonę starego rnęża. przysięgła.l z() mnie. że nikt jej nie trzymał w ramionach poza jej prawowitym małżon.'|'l. zupełny brak szacunku dla cudzego życią złagoclzony przez fakt. 89.<. Co pewien czas ta postawa pełna tolerancji jest zamącona |lzcz przypomnienie. darvał się łatvro lvywieśćw pole. Pan Bóg łatwo dawał się zwodzić. .yczne. Pragnę tylko jej istnienie zasygnalizować. Duma .il. ka świadczyo tym.mowany o tym.1.rli się. t 87 . - l|' . który oto przeniósł jąprzez bagno nadrzeczne i ktory był Tristanem w prze. a ja umieram dla nich. lr. Slosunek chłopa do rycerza znajduje w pierwszej połorvie \V iv. zawartej w dziele Alain ('lr. z których się zrodzili. Tak króI Marek rv stosunku do Tristana i król Artur w stosunku do Lanlt.rlIr. wyraz w rozmowie pana i chłopa..że w niebie zasiądzie po prawicy boskiej.woich celów.lllicr Le Quqdrilogue invecćjf.łliadują się. ze aniołowie zabierają Lancelota do nieba.r. tosci najwyraźniej nie przeszkadzało ludziom. potem na wieki ręce wasze Ilłl|. rv imaglnacji lvspółczesnych. że autor przyswoił sobie głębiej legaty stalozytności niż pouczenia chrześcijaństwa. by utrzymyrvac pisał Huizirrlll. Grzeszne każclego spotkanego na sr. który z tego przywileju skorzystał. braniu.rtpliwości. I{uizinga. Men dnd ldeas. czego pragnął.ąpienie clo komunii zademon_ go uszczęś]iłl.loia. Mimo grzesznej miltlsrli Lancelota.zccl spaleniem.prześladująmnie głodem i mieczem [.1tlsci. której romans z Lancelotem trwał lata.chłop . rluchownych. Ta prob.i1.i idzie o sądy boze. ( ir ly cior. nie ma w.Nie próbuję tu wyczerpać ciekawych zagadnień zawartych w tej książce.ic.z jaką wędrujący lycerz ścinał przeciwnika. s. z jego odwracaniem tłlr. przez minstreli. t. że jakiśelement na niby dawał się wyraźnie głowy oclczuwać w tej łatwości. a oni 7. pamiętamy.ud rnoich Tąk . Lancelot bowiem. że nikt z jeclenastu rycerzy śp_iącychw sąsied. że lzo]da rvystawiona na próbę utrzymania w rękach rozżarzonej sztaby że7aza wyszła z tej proby zwycięsko po złożeniuprzysięgi..vo.. kto go właścirviezrodził Il()lllf matki. Pokost pokory.] l 1rlr)żlliaczych. jeżeli ciało rycerza po jego śmierci przy. żeby umożliwić nrałżeństrł. Rycerze byli już krytykowani przez lvspółczesnych solr|r. struje su.rtvszy dokument świadczącyo rozżaleniu chłopa w stosunku ll l 1l.lt..y |. |rrl. Nieślubni syltrltvie lakże popierają grzeszne związki.o ltrrcilankom. l 1t1. Bóg najwyraźniej patrzy na niego łaskawym tlliicm. można było zbawienie zapewnić sobie Lańszyrn kosztem. skoro arcybiskupowi strzegącemu jego ciała po śmierci i. ponieważ i |o jednali było obciążające.Ojcze panie uczynię wasze ol. Życie rł.(|llanie. że to są przecież praktyki grzeszne.szystkiegot co plzypominało średniowiecze. Zgładzę małżonka ti1llrllc:". nich komnatach nie odwiedził jej w nocy. był nieprzewidzianym w kalkulacji Tycerzem dwunastym. królem Markiem. Olicjalnie potępiano cudzołóstr. kiem. po czym rycerz niezwŁocznie uzyskał to. Ale ta ambiwalencja była szczegolnie jaskrawa. ze nie są dziecmi prawowitego męża matki.chrześcijański był wszakże w nim nader s. obieczono w habit mniszy.' by okazać.zamiast przebaczenia. Wirrniby broniĆ mnie plzed t ( |l l :|ll. Zdradzeni mężowie w niejednym wypadku rlliazują serdeczne przywiązanie do kochanka żony.}. ńające zaświad_ czyć o niewinrrości kobiety wiarołomnej. gdy wchodziło w grę życie eroi. rycerskiego ideału w życiu codziennym" 'loLeż nie trzeba było czekać na XViII w. clwóch irierarchiach nie dających się pogodzic war. .oją lviarę. przez mieszczanl pTzez chłopółr.i nat]/chmiasi uciąć mu głowę.żywi rozwiązłych . -a \Mszysikie sympatie były po stronie kochan]<ów.. Wezwarry kapelan do]<onał l"ego obrzędu. i tym żebrzącym pielgrzymem. pan Bóg. tltI rł. ta zgodziła się natychmiast jeżeli przez przyst. a nie był to prawdopodobnie 1rl. Ta przysięga wystarczyła do jej obrony B6 woła w jednej z pieśni Marie de France syn . żona króla Artura.z siebie samych.t ila.. mściwośc zamiast powierzchowny. kościółstara się rycerstwo pozyskać dla Jak wiadomo .it.vojej drodze czyny dawały się łatwo odpokutoz punktu widzenia kościoła \Mac przez wstąpienie u schyłku zycia do klasztoru. bo tacy llllllli grzesznicy jak ona już się tam znaleźli. jeżd. rlłLlece postulaLy ideologii rycerskiej odbiegały od rzeczy.

bili żony. z'.lii rv 9s Kiljan Laxne ss. że kradli i łupili kościoły. Co natomiast jest dla nas Ważne. polując na zbroję. 1955.1tlczyło piechotę z Walki. Znany kronil. helas. nie mędrkolvał. bo była zbyt sprawna. et ilz me gardent bien de mengel mon pain en sceuIte" (Alain Chartier.. Warszawa s. *atuły na zawołanie i umierały z miłościna poczekaniu Wiekiem szczególnego rozkwitu opowieści dwornych jest wiek XII. przeł. realizowane czy nie. s. broń i konia pokonanego rycerza. Dewaluacja z 7313 roku przyczyniła się do zrujno*urriu baronów.ilniejsza niż pragnienie zwycięstwa. 1B). Wprawdzie Malory jeszcze w drugiej połowie XV w. W bitwie z 1302 roku rycerstwo wy1.że składali śluby. gdy otrzymali jakieśpismo. si ce n'estoit monnoie lort).rr1. Paris 1923.Patrznp. IIz peIsecutent de tain me deussent garder d_es ennemis.których nie mieli zainiaru dolrzymywać.. że rujnowali przbciwników wygórowanymi okupami. wac bezpiecznie" 21.i*u istotna. korzystał :. że byli chciwi. że z sześćdziesięciuzrobiło się drvadzieścia. s. The Decline.. ale . Ia paille nosfre). Froissart. Quaclrilogue invectif .jak wspominaliśmy ideologia rycerska jest od XIV w.oraz to nowe wydania jego dzieł. która już i tak stawała się (. nie pozwalają mi chleba spoży. Trudno wątpić. kowali się nie obserwując reguł gry. Król natomiast opierał się na rlritlszczaństwie przeciw baronom i coraz częściej rozciągał na tllitlszczan przywileje przysługujące dotąd tylko szlachcie.arakterystyce jego bohaterów.Halldór Data wspomnianej dewaluacji była równocześnie datą wyna_ lt. kobiety 22./yćzyn tych przemian i nie jest to dla naszej problenratyki .. Trepka przyjmując lv bibliotece w stokłosach :. że rzemieślnicy przyjmują tylko pieniądz z dobrego metalu (ne vouloient prendre denier. 22Interesującejestporównanietegoekshibicjonizmuuczuciowegoznie. zalewali się łatwo łzami. liazdej okazji.1ua]ności w polsce socjalistycznej poczytność sienkiewicza i r. niestety. Inni wytykali rycerzom. oclegrały wielką rolę w kulturze r.a rv zbiorze rvyda_ nych dotumentów średnicwiecza.'że ideały lyc:crskie. iiekroc 1llaclnęli brac udział w walce.. że ten ideai nie był intelektualny.lioty Francuzi brali w skórę w walce z Anglikami. zgodnie z tradycyjrlyr-tri wzorami. 5L 89 . nie była . to to.v. w ch. et ilz me ..()raz mniej funkcjonalna wobec ruchliwościpiechoty. W bitwie pod Azincourt w 1415 roku |. coraz częściej traktowana z plzymTużeniem oka.l. a tymczasem. 1rrż zwracano u]Magęl ten obraz szlachcica utrwalił popiołach. przewidywał on natomiast bogate ży. pojedyn. Sprzedana wYspo. a potem z dwudziestu cztery. Na razie był on stosowany tylko do wysadzania trlurów twierdz obronnych. Rycerze schli z tęsknoty.rlcrskich przejawia się u sienkie-wicza dwojako: z jednej stro_ lly. Jak na to takze Zerom. że robili sobie z turniejów imprezę zarobkową. Autor wierszylra ubolewa.zienia prochu. tracili zmysły. rekonstruuje rv Anglii legendy związane z królem Arturem w dziele noszącym tytuł to Morte ó Artur. Narviązywanie do wątkórv rl. Jej zmierzch ma wielorakie ptzyczr-ny. Cytuję za R. świadczyo ich .Po co nam ci sklepikarze?" (Quel besoin avons lttlus Ce ces boutiquiers?)23. ków. którzy wcześ_ lliclj docenili jej znaczenie. Rycerstwo pogarda dla lr ancuskie opierało się długo jej udziałowi w walce. Jestem żołnie_ l.rr.l1.cślenia autora. by naigrywac się z mieszczan i chłopór. Nie leży w zakresie naszych konrpetencji dalsze dociekanie 1li. że ze zboża król dostawał ziarno. Kilgorirem. okazywaniomuczućobowiązującymwsagachislandzkich.biegła w rozmyślaniu". a biedak tylko słom ę (Ie blć au loy. że pieniądz tak zmarni ał. L.1..z.wrogami. że byli rozpustni.. helas. 1liccholy zaznaczana była przy każdej okazji i okazywała się :. lvedług . który przejął się ideologią rycerską. inny wynalirzck pozwolił lancą przebijać zbroję./(]lnr a nie poii|ykiem _ mówił o sobie Kmicic. że napadali na podróż_ nych. 8B 88. ale rychło przyczynił się do przeliształcenia techniki walki i obniżenia roli konnicy. Nie tylko oni zresztą na niej cierpią sądząc z wierszyka reprodukowanego przez calmette. gdy chybiali swoim zobowiązaniom. z drugiej . ubolewano nad nieuctwem Iycerzyl ktorzy na ogół nie umieli czytać i musieli przywoływać kieryków.opejskiej aż do czasół\r nam współczesnych. bił się i kochał. powiadając: . że nie szanowali zakładni.lil.Le labour c]e mes moins nourisć .61.ancuzi odmowili pomacY 6000 łuczników przysłanych im z Pal yża. Zenon Szczygielski.les Josclres et les oyseux et de gląive. l]z vivent de moy et je meur pour eulx. cie emocjonalne. Rycerz u Sienkiervicza. Jagienka. Za swój stosunek do piet.w kompozi cji jego utworóŃ.

Ten ostatni przybiera nowe t1. tak jak elitę stanowili rycerze eposu . |)oza analogiami w psychice bohaterów Sienkiewicza i rycejak wspominaliśmy na lzy sredniowiecza można wskazać la już mowa. żeby odwrócić uwagę od książek. nie ujawnia lisiu Bogusława Raclziwiłła. Gdy ona się l|() wyrzekal zaczyna od utraiy zrr-iysłów. Oficer piechoty ma u Sienkiewicza ..ludowv" chwilę zalll.. który będzie napastorr.juliair Krzyżanowski 2a nazywa Trylogię powieścią ludową. w chwi]i. opis bitew obejmuje tylko walkę możnych.niemiłych szlacheckiemu oku". choć ubogi (patrz Eurylileja w Odysei). nie okazuje pierścienia. Krói Jan Kazimierz. on stał . Tak Bohun porylr..Cały regiment gwardii ognia nad jego trumną dawał".. O prostakach się nie mówi. ran twoich niegodnam całować". Słowo rycerskie bezwzględ.lll opolMieści Chretien de Troyes Yvain.asznej Horpyny. loqie kompozycyjne. czyli.ochową. Okryty ( |l\vźl]ą może już wrócic do ukochanej. |'rlltiew-aż wzory rycerskie średniowiecza. przy czym obie strony trwają wiernie przy l.rrltllłić. zalysowany jest także wedle konwencji średnio- . Skrzcłus]<i u Chmielnickie. aczkolwiek trucllro sobie wyobrazić obronę tej twierdzy bez jego csoby.clzianie.(lo żollal słysząc o nich. świadczącego o tym.1ztl. Tak iak w opowieściach rycerskich. jak i Wołodyjowski wzbogacają się na wojowaniu. Ona napastowana jest w tym czasie przez jakiś l /. o czym 90 l11.isko i pod tym nazrł.llrlc potł. że życie ocalił Lym. A idzie mi. czyIi rycerz ze ]wem. a parol jest dla rycerstrva. respektowane w porv icsciacłr historycznych Sienkiewicza.ich uczuciach.rl Oleńkę r.r.la. skie serce w piersi". tak . która go wita słowami.sli rzeczy rozmaite: 1) może to byc twórczość powstała porllrlrl ludu. A miał przecież nie byle zadanie do spełnienia. w której Skrzetuski udawał się do Chmielnickiego jako ernisariusz. do Rzędziana. które z króla czynią postać raczej bezradną i płaczliwą. inaczej mówiąc..mieszczań.lr. go. Król Jan Kazimierz każe prezentołvac broń.ł Julian Krzyżanowski. Rzędzian. Za. jak mówi o Rze. jemu niedoszłemu zabójcy piękny pogrzeb.. Bohater od pierwszego wejrzenia z. nie może |llz lrru srtoich łask odmówić. bo wolno brać łup w bitwie. .|io Babinicz uzyskuje wielką sławę pod Częsi.widny i na pociski wystawiony". t. W Potopie Kmicic traci serce Oleńl. choć . równo Kmicic. Król Karol Gustaw z kolei wyprawia swo.tltllyczną1 2) może to być twórczość przeznaczona dla ludu.tlru5.1 wit. Ale obowiązuje szczodre rozdawanie.r.<lchuje się z wzajemnością w pięknej pannie. musimy się nad treściąsłowa .lt. iest pełrra podziwu cila tego nieznaner1. . Mówiąc bowiem o twórczości ludowej miewa się na rrry.islriem dokonuje cudów waleczności.cza.Polonistyka" 1966.rotu w określonymterminie do zl . . by szukać sławy na turniejach. demonstrowane przez Skrzetuskiego na przykład w stostrnku.(l1-11y charakter. . Najgorszym zarzutem. \ r. choć mógłby go zadżgać.. .lli. 4) morl t1. 91 L . l. Podczas gdy ludzie Skrzetuskiego chowali się przed kulami. Wydanie bezbronnego Bohuna przez Rzędziana napotyka silne potępienie ze strony Podbipięty. . nie dla zbójów. jaki mógł spotkać Tycerzar był zarzut tchórzostwa i dla uchylenia tej możliwościrycerz był w każdej chwi]i gotow narazic sprawęr ktorej słuzył.Judasz" nie obowiązuje. prorvadzony na rozstrze1anie.Łódż. rIrlllrze znanych schematów. Losy ich na rlItlc1o rozdzielają.i stając po stronie Boclusława Radziwiłła. który dostał od niego w swoiin czasie i ktory stanowił gleji bez_pieczeństwa. Podobnie Kmicic.Rafała i Krzysztofa Cedro pokazuje im fuzje i rzemienie. gdy przejeżdża kanclerz pokonanych Szwedów.na gościńcu tośhultaj".ll. bo chorego zabic to chłopska Tzecz| nie szlachecka.ludowy" może być kwalifikacją r. traktowaliśmyjako wzory . .. ze to jest jej dawny mąż.lr llł. realizu_jący wzór wiernego sługi to szlachcic. Odwazny Tycerz utrudnia sobie sytuację i tak już pełną grozy.ll.rly. Gdy okazuje się.tin zapomina o obietnicy porł.stała poza nim. Schemat Potopu jest dokładnym powtórzelll(. którzy go wiodą na stracenie. Jeremi Wiśniowiecki spaceruje widoczny po murach Zbaraża..1 l. była ostrzeliwana..w. 3) moze to być twórczośćo ludzie. Nazywa się to u Sienkiewicza rogatą rycerską fantazją. Szacunek dla wroga ujawnia się w różnych okazjach.lloj elity społecznej. a potem przybiera nowe l1. z którego rąk on ją wybawi..r I lelerrę odda jąc ją pod opiekę karła z obciętym językiem l :. nr 2lt00.o powtarzanie się pewnych. którą opuścił. gdy jego losy zalezą od atatni.ttlerowego.v nieobecności Kmicica. Na bezbronnego się nie napada\ Rzędzian opiekrlje się chorym Bohunem..oilalela.1zrvisko i pod tym nazwiskiem dokonuje ekspiacji za swój błąd.

93 . ale dotyczy to przede wszystkim chansons de gesles takze i na miejr.ków. 5) może to byc.tera. Spotykamy się wszak z nim na rozległym tlllszarze. Myślę. że smok był reprezentantem całkiem realnych rlziliich zwierząI. M.lud w ogóle w nich nie występował. żądając okupu za jej wyzwolerlic. by iak najbardziej podnieśc zasługi tbgo.a nie może tu wchodzic w rachubę. warto--się chwilę zastanowió nad popularnol. w sensie recepcji masowej.jako utworów. Ęarodny j gieroiczeskij epcs.1 liodeks były w nich odtworzonez7. XIII. dlaczegoż by bowiem rvilki i rysie tri<l miały występowac we własnej skórze? Z kolei nasuwa się smok trzymał dziewicę na uwięzi. które przejawiają się w tego rocizaju utlrorach rv różnych częściachglobu. żeby l.w braku innych wrogów ..że to byc twórczośc mająca lud jako głównego odbiorcę. Toteż mozna rnówić tu o ludowości. Niektórzy sądzą.. według jego krytl. Autor tł. obejmując je wszystkie nrianem ludorvego eposu bohaterskiego. lr.cu postojów pielgrzymek. to. którą się posługiwaliśmy.długo tli -_. kto ośmielił mu stawic się <"1. . które były przekazywane słuchaczom nie tylko r^r wielkicil dworach. recepcją tradyćji sz]acheckiej przez mas)r 25.vówczas człowiekowi. jak mieliśmy już okazję zaznaczać. to samo powiedziec o legendach średniotviecza. uwalniając dziewicę czy okolicznych mieszkańców od stalt. r1. To wyjallllicttie nie pozbawione. 25 26 zyilisac jednakowym pTąwom jedynego socjalno-historycznego lrlzwoju ludzkości.1 smoka w średniowieczu. zdumiewające wyczyny od maleńkości. Opowieści dworne prawdopodob.r ..oło. które czynią wątek .legen1lylanie. tj.łaściwie Nic korzystał wszak z jej wdzięków. jdk się zdaje.a tych ll l(opciuszkiem i wTaz z nim przezywac jego triumf. Żołnierz jak to w wypadku Sienkiervicza krynie był bohaterem walk tycy nieraz zauważali.ludowy" można się zgoclzić ze stanorł. by llaktował ją jako zakładniczkę. Ta supozycja nie wydaje mi się trafna. Nie były to także utwory o ludzie. London 1952. I (ltycżną.jak tllrllyw Kopciuszka. szczególnie tł-czesne sukcesy bojowe. t czość. utrwala obraz tego strasznego zwielzt.Recepcja Sienkiewicza rv Polsce była.1ch średniowiecza. że zawsze ludzie llrr. Smok wawe]ski ma dużo krewnych.którą chłonie chętnie całe społeczeństwo bez względu na przynależnoścklasową. których dochodziła do-głosu elita. W. Na ogromnym materiale porórłrnawczym autor ukazuje w'rozdziale I swego dziela pewne wspólne łvątki. 92 27 Cecil Maurice Bowra.ze tu dochodzą raczej do głosu wspóltlrlsc:i llatury psychologicznej.lr<lpciuszka" czy wątek . Heroic Poetry. nie słyszy się także.Darvida i Goliata'' wspólnymi wątkami lrrrlzliości.go zagrożenia.ollzilllie kopciuszka zwykło tłumaczyc się tym. gdzie o wpływach mówić niepodobna. Zawdzięczam prof. Te analogie autor skłonny jest Patrz Karol Wiktor Zawodziński.wtak. jak się zdaje. Kwalifikacja genetyczn. Krzyżanowskiemu zwrócenie mojej uwagi na teqo interesującego autola. 1962. Każdy.. Smok kumulował w sobie wszelakie zło.ycięzone trudnościitp. Tak.l nie nie były dla ludu przeznaczone. także i tam. Stulecie trójcy powieściopisarzy. słuszności -jakie zaplecze psychologiczne mogł miec smok wnasuwa .l pokrzywdzonego jest rvielu mógł utożsamić się . że nie ima się go miecz ani kula przeciwnika. Mozna. takie jak te.ycerz . być może. które miały pe]Mne stałe. żeby charakteryzująca je erotyka liczyła na tego właśnie rodzaju re" cepcję.cl'a słowo poetów i pędzel najgłośniejszychmalarzy. zagrażających r. który krvalifilcuje jako ludowe zarówno takie legencly.iskiem W. M. jak w legendach średniowiecza. rvyłącznie w sensie ostatnim.r. 1lytanie. jako literaturę arysto|. bo trudno przypuścic.miał z czym walczyć.. którzy poniza. bo.doczekują się własnego wyniesienia. kto uważa się z. wreszcie.lnie wysłuchują opowiadań o tych. E|hos Tycerzy średniowiecza objawia daleko idące analogie 1rl J. Są to takie na przykład wątki. 1946.yraźnie traktuje litelatuTę. bo mało możemy dziśo genezie wielu utwo. rów średniowiecza powiedzieć. jak niezwykłe narodziny boha. rvytyczone szlaki. dlaczego rł. ref]ek|-or autora padał na pojedynlii rycerzy. Żirrnuński. Wyfląje się. jak //iac/ę i Odyseję. Slroro mowa o wątkach cieszących się taką popularnością.r i.masowa". rozdz. twórczośc ludowa w sensie . Tak interpretowana ludowośćnie staje na przeszkollzitl traktowaniu jak to czyniliśmy legend średniowie. Jej życie. tzn. Zirrnuńskiego 26. jak Pieśno Ro]andzie czy Tris|ana i lzoldę. Poil. zdobywanie swojej wybranej poprzez z pozoru nieprzezrł. że ten byt fikcyjny był tak skonstruowany. Przyjmując ostatnie znaczenie słowa .

). którym niełatwo sprostać. stosunek niżej stojących do uprzywilejowJnych. J.rlołów". co w tym wę. mając ucieczki nie skorzystał z tej możliwości. _ . są rzczególnie doniosłe.Ten warunek wydaje się istotnie zrealizowany u Homera i połród rycerzy średniowiecznych. że ethos.. Jeżeti jdzie o wspomniane ludy pasterskie. bądź *. Saga o Gislim wy jętym spod prawa 1931. i znamy grupy elitarne trudniące się zawodovro wojowaniem." bądż też przez zaciąganie ltltlmal niemożliwych do wypełnierria zobowiązań lllarakteryzuje górną warstwę społeczeństwa zlożonego . i gdzie osobowość działającego jest równie ważna. o lzeczy trudne. lilorzy są wyżej i pragną ich naśladować. jakim był Achilles czy Lancelot. s.. Ni rzecz tezy lltrpróela pracorvałby. zbędnej do obrony s\Mego honoru i dającej się mierzyć ilością pokonanych rvrogów i przezwycięzonych niebezpieczeństw. Peristiany. London 1965.ten-ethos z i . w drugim . obowiązkowa szczodrość. W 1965 roku ukazała się zbiorowa książka aotycząca wybraltyclr społeczeństw basenu śródziemnomorskiego." przeciwnie. oprac.ry*il"1o*utlytlt infiltracja z clołu..).Honor i wstyd . nie wytworzyła wzoru takiego zadzierżystego i niepodległego człowieka.riusć ao .ę. zgodnie stwierdzan y pTzez historyków fakt. wystarczy tu przypcmnieć kulturę naszych góraii taką.wierny swojemożnośc mu zobowiązaniu w stosunlru do strażnika. tak jak popizednio t plzezkulty. jaką w odróżnieniu od ludzi z dolin opisywał w swoich pracach Kazimierz Dobrowo]ski. narzucanie l.. ale góry zmniejszają zewnętrznego tę obawę i dają się rozwijac typowi ludzi o niepodległym sumieniu" 28.-W interezującym lvslqpie redaktor tomu. o którym już miałam okazję Socjolog belgijski. gdzie rtór. związana z rozmiarami grqpy. żtl siowne sformułowanie kodeksu rycerskiego należy óa. Stawka była nie byle jaka. ypadku można by zilustrować przez wspomniane stwarzanie * *i]. jaką starsi spośród nas mieli jeszcze okazję obserwowac i jaką w posiaci stylizowanej przekazał Tetmajer w swoich opowiadaniach No skolnym Podhalu.rp.zynniki. . także i ich wojownicy rządzili się podobną hierarchią wartości. ubieganie i ws. ganie się o pierwsżeństwo i chwałę. G. rlrltloszą siĘ do nich r. w łrugim wypadku rrtlczuwana wrogośc narzuca konieczność usprawied]iwiania włal.ug. wtllł. W obu za[em wypadkach ten ethos miałby być reakcją . skazany na dożywocie jako więzień w Zamkach Orawskich. w kiórycn po. Wojowanie i czerpanie zysków z ziemi i tu. i tam były podstawą egzystencji. centralna rola odwagi. tlrlIlrrie pojęty honor odgrywa szczególną roIę. które sprzyjają tworzeniu się tego rodzaju ethosu. Jednakże fakt przynależnoścido elity żyjącej z wojowania nie wydaje się niezbędny. Artur Górski1 'Warszawa 94 zs Sogj isląndzkie. tltlych przywilejów_ przez stale czujną wrogość. 360.z ethosem rycerzy Homerowych. której usiłują zapobiec priu. gdzie elita wojskowa. . G. jak jego stanowisko (oIfice)'' zs. jak nazywa je autor. Według obrazu Germairów u Tacyta.gqry'' może llrltviem układac się dwojako: nąOZ niżej stojący podziwiają tych. nie.llie. kiedy wzrost wpływów mieszczaństwa ztltuszać zaczął do obronnej kodyfikacji własnych dyrektyw. które tego rodzaju ethosu nie wytworzyły. Ale nie zawiódł zaufania. J.ru .ożr.vrogo i przeciwstawiają im swój odrębny lysLem wartosci. Dzieje się to.Płaszczyzny i niże wywołują jedynowładztwo z racji sag islandzkich Artur Górski i wewnętrznego zagrożenia.rlzycji przez dopływ arywistów. wo]na od rvszelkiej troski gospodarczej.r. które rządzą się podobnymi dyrektywami. o za rozenie wła. Mam w tym ostatnim wypadku na myśliSpartę.był się o Tzeczy niezwykłe.tlych przywilejów. w l.rlllie wymagań. ani wystarczający do wytworzenia ethosu tego typu. wskazuje na pe]Mne t. którzy wszyscy się znali i wszyrtko o sobie wzajem wiedzieli. 95 .. jak to Sobek Jaworcarz. W pierwizym wypadku giózi .rki"orobiste |hce to iace relations). Pamiętamy. Dupróel o zdania. obracanie się w kategoriach honoru i wstydu. Silna presja opinii publicznej.anie cnót trudnych.pisze w przedmowie -. Nieustanne ubie. n Honout and. Taki honor miał! pisał we wstępie do swego przekładu . Shame (praca zb. przel. verlus d'honneur.rlllie dodatkowych trudnoŚci l lnne. ekskluzywnych. zaprzątają ciągle ltl<. Pertstiana (ed. Znamy ludy pasterskie.lzi w grupach małych. E. w przeciwieństwie do anonimowych. tylko w pierwszym wypadku chodzi o zagrożenie własnej 1. w którym dominuje dbałość słamówić .l<)źnego średniowiecza.

lrlych tu zagadniEń potrzebne jesL jeszcze sprecyzowanie po|r. Pojedynek był poźniej jedną z form państwowych. jest mniej ważne. łr.terski.1ttt i. po uchyleniu roli liz()regu czynnii<ów autorka ocinajcluje pe\Mne determinanty w sLruklurze społecznej danej kul|ury. 1rrlli<ltlanie innych jest sprawą podstawową. według tego samego pTzez nas gjrupy rycerskie objawiają aulora.vi ęce j negatywnych niż -mióazy '. lr. jakieśprzedsięwzit umożliwiającej 3ą organizacji politycznej. rezultat"*:. żadi| Wypada zauważyć. z tym zastrzeżenierr. W zbiorowej pracy Cooperation kultur ze mitive People autorz1.:":i1":.. rlziłtla przeciw współzawodnictrł-u.1l. Współzawodnictwo niekoniecznic rna cha. lłrlilcr konfliktow.przeciwstalviały. któreqo człowiekowi nió można orlellrać. 3eayrrt o. Skompro. odwrotnie. czy Lo grupa biedna. posłowiu stanowiący redaktorka całości__ Margaret Mead.[.llrlrtt. autorka zalicza na przykład Eskimosów.wtrione mu jest bezpieczeństwo.. w obrazów syntezę uzyskanycł. tendencja ties 30. rrrli związku z lechnologią. Autorka tego posłowia widzi możliwość ona kultu nym ma|eriale trzech rodzajów kultur. W kulturach współdziałalti.zie pozycja człowieka zależy orl pochorlzenia.że llltlżlta poprawic swoją pozycje. że kulturę rycerską.:: współpracujące.] zachowanie.. rl. w którym jednostka zmierza llrl lllvtlgo celu bez uwzględniania innych". Nic są to jcrlnak jcrlyne czynrlilri.łrrZą rrr. bo to l)i(: egzystencję. o co się rywalizuje.jc rozumieć . Jeżeli idzie o czynniki warunkują"". Przez zachowanie indywidualistyczne autorka pro.ylrlrlzkie. ltlgo..y.rl inicjatywa i ambicje osobiste nie powinnyby ctrać tlużej roli. że gd.. posłowia io#". mianowicie. które wchodzą w rachubę AuLorka zdaje sobic sprawęl że dla rozstrzyQnięcia sformtłłow.i*ią. Przypomnijmy. przcz su.l.i" ^ lvspólzawodnictwa a sposobern. rolników. Przy rywaiizacji. Kwakiutlowie. . u_omili ska nazyłvała się w wieku XIX Societd degli Stanów Zjedno.1.Uu dominacją współdziałania J.r. ztaczne ańalogie w stosunku do grup przestępczych.rpJ*". do kultur indywidualistyczn którzy nie wreszcie. że mafia d'onole. Wyodrębnia indywidua1". wspomniana książka . so rogach ulic. *uóią autoia o charakterze grup przestępczych..1s cthosicl jrlst inaczej. in.ł1. w związku z obser. że słowa nomos wymierzania Homerowym.T:_Ti.ych jest sprawą drugorzędną. Tozwa'zd.. do wymierzania spiawiedliwości we własnym zakresie. W pierwszym wypadku akcent pada na to. którą wutititbwac jako kulturę współzawodnictwa. l l tlr. 1. Sytuacja człowieka nie zależy ltt tlcl jego inicjatywy i ambicji osobistej. Zważywszy. Obecnie mafia trudni się głownie przemytem do pomarańczach. Rozważone to jeden z czynników. kooperacja niekoniecznie przesądza o solirlrrrtlości. rozważają trzynaście rożnych względu na to. w ramach ktorych (Zuni) określonajest pozycja człowieka i za1lt. Jetlnakżrl lIlj|. colnel socie. zariojnictwo. ldzie tu o gromadki wyrostków zbierających się na w rozwnżallym t 96 97 .. mamy do czynienia z zamkniętymi grupami.rrlrllt odróżnic od rywalizacji.(). czy Nie tna związku z tytn. Podobnego roztl'lzrli<lnia należy dokonać między kooperacją a pomocą wzajemną 1lrlplulness).sądząc z tego pozytywnych. (prawo) nie było w słownictwie minaliśmy już.1 l1. |tilll Ill)llt.'" _1:^'T":: pTzy. do gangów i tzw. którą rozporząclza. Ńspolnym rysem jest tu pogarda dla Wspo...l. co się llrlc wspóInymi siłami uzyskać.Współzawcldniczenie międzygrupowe może byc połą|.. liśmy.:T].lctzy.nich współclział":i". współzawoóniczące i plem przykłacl pierwszych wymienia połudlriowo-afrykańskie 'Satirorrga współzawo czy Indian Zunii jako przykład kultury nictwa . sprawiedlirvości bez udziału urzędników regulowania mitowałby się ten. natomiast stosunek do innych współzawodnilr.. lrŁórymi operuje. i<to by odwołał się do sądu dla Dlatego władze państwowe się po. We współzawodnictrvie akcent patlrt tla ce! (goal). llitl .c ze współpracą w ramach grupy.kces ckorromiczny -. Gdzie indziej jeclnostka lli(! ma poczucia bezpieczeństwa. który należy wziąć pod także. w drugim stosunki mięllz. sycylij. czonych narkotyków ukrytych w sztucznych and Competition among Pri.lrlr.r. czy bogata. istniejących poza pru*Ó*. r. sprawy obrazy na honorie. rv jaki dana grupa zapetrvnia soa więc czy to grupa rnyśiiwych. czy dóminuje w.iest w tym sformułowaniu zawarta żadna deprecjacja. Współzaworinictwo wy.. podczas gdy osiągnięt ll.. Street prawa. dopoki nie jest przekonana tl swojej niewą|pliwej rvyzszości (unchallengecl superiority)j1. ""l^:. ll Maorysów brak stratylikacji ekonomicznej i brak myśli.uwagę. w poizczególnych monografiach wyróżnienia w zebra.można "ut Gromadzi warto chwitę uwagi wynikom tej pracy poświęcić.

jako pewną plopozycję metodologiczną. rezygnowanie z uprzywilejowanej pozycji i wyrównywanie liztltls.których Conrad bronił. Myślę. W najbarrlzitlj obronnej postaci teza ta ogranicza się do stwierdzenia tej r. które cytowaliśmy.tll. Tak to Ąchilles.1wia nadal zarówno do czytelników Sienkiewicza. zrezygnowaŁ z uprzywilejowanej pozycji strategicznej. i że ethos rycerski nie da się. dotyczących ewentualnych urvarunkowań rozważanego ethosu. zgłasza najgłębszy akces do starośłvieckich w. 1937.tl waloru. Mead. jak to było widac z naszego sprawozdania. M. Patrz Wstęp M. mógł z tego powodu narażać wojska Achajów na porażki.lrll. łączy się z przedkładaniem własnych spraw prestiżowych nad interes ogóIny. l1. osobiście obrażorry.unkcjonalności w odniesieniu do potrzeby biologicznego przell watlia. że normy zaakceptolrzlu tv(llle w danym społeczeńsLwie służązawsze jakimś rozsądnym . odrodził się znowu w romantyzmie i przeltl.rzebom. ale służyła także obronie honoru. inaczej bowiem nie zapuściłybykorzeni. okazywał się niejednokrotnie samobojczy i prowadził rlrl masakry całych walczących zespołów. Cóż możemy wydobyc z rozważań autorki dla charakterysty kultury rycerskiej średniowiecza? Myślę. z przedkładaniem troski o obraz własny nad zwy cięstwo czy klęskę podopiecznych. który lv swojej niedawno wydanej autobiografii. przy czym jej myślzatrzymuje się przy poczuciu bezpieczeństwa jako przy czymś eiementarnym. oczywiście. nie wymagającym już dalszych wyjaśnień. jak też do l.że respektując zastrze. tak król Aragonu. się boi. mimo najdalej idących lrjżlric politycznych. psychologicznie wytłumaczyć. że gdy tylko zbiorą się gdzieśmężczyżninajedzeni i płciowo zaspokojeni. tak Roland nie wezwał pomocy. ptzez odwołanie się do tego ostatniego tylko czynnika. Mead.lr[ości. Po tym krótkim przeglądzie hipotez. Mandeville twierdził.że tendencja do kształtowania w stosunkach międzyludzkich jakiegoś pecking order może byc poczytywana za równie pierwotną jak pragnienie bezpieczeństwa. przy czym w tym kodeksie zalecało się raczej umrzeć niż dopuścićdo pqniżenia.). można ethos tej glupy scharakteryzować jako i widualistycznyl z tym dodatkowym posmakiem ujemności. Można by równie dobrze uznać tendencje do współzawodnictwa za elementarne. plagnę na zakończenie powiedzieć słowo o sytuacji funlrcjonalizmu w odniesieniu do dyrektyw.r|i wybrednych czytelników Conrada jak Bertrand Russel. ethos rycerski przez towarzyski stosunek rycerza do wro(|(l.). A jednak ethos ten 1llz<:trwał parę stuleci. służyła. jak miałam już okazję wspominać o tym gdzie ltrtlziej. lecz funkcjonajako peMrną tezę empiryczną głoszącą. a mam tu na myślinie funkcjo9Ż Cooperation and Competition ąmong Primitive People (praca zb. przy czym ta że rezygnacja pociągnęła za sobą lvyrżnięcie całej jego drużyny.l żenia autorki. Margaret Mead (ed. tak ceniona w tym ethosie.1lizm 98 . Odwaga. żeby przeciwnik nie myślał. czy ptzez niepotrzebne narażanie się dla okazania własnet. uzależniała współzawodnictwo czy rywalizację od poczucia bezpieczeńs[wa.na myślo jakiejś bezwzględności w stosutrku do innych ani ich eksploatacji 32. Jakim potrzebom służyłoich 1ltltItrzymywanie? Nie będziemy tracić tego zagadnienia z oczltt lll<ltlząc'dalszy rozwój rycerskiego ethosu. bo nie chciał być wzięty za tchórza. co spowodowało klęskę jego zastępów. natychmiast zaczyna się między nimi kłótnia o pierwszeństwo. Otóż. obronie własnego istnienia. Piotr II.

Trzeba ustąwiać pionki i Iigury.Vl. ciężc ten. nie pgtrzebując się doralliilc tego. które przystoją tylko zawodowcom.edrzeć się na mury oblężonego miasta. Chatuklery (O . Pamiętamy clwory króla Feaków i clwór Menelaosa u Homera.popierali ich ptolemeusze w Aleksan_ drii i Mecenas za rządów oktawiana. Gonzagów czy sforzów. Walcząc w armii będzie się kicrował honorcm. upodabniając się do tych. mieć plan. Tu inaczej. czytać poetów. zaśw odrodzeniu . pisać pl.ry .'w praktyce bywają dworzanie niesz]acheckiego rodu. Jeśliidzie o pochorlzcnie. gra niewesoła a po. 'Wysoki wzrost nie jest poządany. że wszystko 1lrzychodzi mu łatwo. krul. który go nigdy nie zawiedzie. ktotzy trefią włosy l wyskubują sobie brwi. czasami iśćna ryzyko i grać na chybił traIił. gdyby l.o"głos. komu dopisala zręcznośćalbo szczęście. Muzykować mu wolno jednakże tylko j. Ale rozkwit dworskiej kultury towarzysko-zabawowej kojarzy się nieodmiennie z dobą europejskiego odrodzcnia. pokojowy clworzanin rlie będzie ta]<że szukał okazji clo pojedynku. Roztaczanie prźez możn. Nonszalancja ta jr:clrrak musi llyć.Ó. wystarczą turnieje. by był wysokiego wzrostu. wśród nich najgór.ieczne i nie pozwoli sobie na żadną tritlgodną słabość. clo czego się bierze. na co inni pracują z mozołem.lll gdyby pod naciskiem.ozą i wierszem. Alb 1l<lnieważ wzór castiglionego ma być wzorem dworzanina doskollłtłego. Wprawdzie jedynym dopuszczalnym zawodem dworzanina ma llyć: zawód rycerski. Typ egzystencji prowadzonej w tych siedtiskacń nieustającej zabawy wymagał nowych wzorów osobowych. Czasami za pomocą pilnie strzeżonych pionków zyskuje się krótową i wygtywa paItię: zwy. nie bęrlzir: tańczył na jakichś festynach ludowych. choć dworzaninowi nie przystoi żaden zawód |x)za rycerskim. by miał nie byle antenatów. pójdzie na udeptaną zirlmię. Nie llt. Szczególnie zalecany jest dworzaninowi wclzięk i pewna nonszalancja. Wiedza humanistyczna stalrowi ozdobę każdego. ttlt)wców. zważywszy og. i dworami iakimi. trzymać się go. jak dwór Me<lyceuszyl cl'Estów. grać na różnych irrsl.z ltalią.ych opieki nad luttźmi nauki i sztuki też znane było starożytności. po wielkopańsku.rlzie robił tra oczach króla. Rycerz w roli dworzatlilla chłaniająca. Przypominamy sobie.żąda się od niego takze. gotów pierw.lry ił. trzeby wyzwalają niezwykle obfitą produkcję podre*czników dworskiej ogłady i cJobrego rvychowania. |'<lza tym człowiek średniego wzrostu jest zwinniejszy w różnych z(lwodach sportowych.tlrin doskonały będzie musiał zndć łacinę i grekę.Cortegiano Castiglionego i jego przede wszystkim dopuścimy tu do głosu. gra w piłkę. tz. Te nowe po- liltlszlrie dumnego.i<.'ale w gruncie rzeczy wzór Castiglionego to wzór zdemilitaryzowany. jaki ten wzór uzyskał w italii i poza nią. odpierać ataki przeciwlika. zechciało do sprawy przylożyć. ale także nie popadnie w zniewieściałość. Oczywiście. Toteż dwo. A po tych wszystkich marzeniach i wysilkach znaleźć się w szachtl lub ttostać mata.<]zie on wzbudzał lęku swoim wyglądem. która maskuje kunszt i każe przypuszczać. rysować. ani rvyczyniał w tańlrr łtkrobacji. lekce sobie ważąc llrvój kunszt. niejszym tonem przemawia. historyków. Dworzanin borviem jest zawsze 101 .. konna jazda. ciskanie włóczni. potlit:waż ludzie sobie wyobrażają. autentyczl]a. gdy to okaze się kon.rumentaeh. bo wiąże się z umysłem ociężałym.|wolze| Życie dwolskie lo gIą prowad. człowick bowiem szlachetnego urodzenia ma lepszy start życiowy i latwiej sobie toruje drogę w świecie. do czego by się rJoszło. że Arystoleles wymagał orl człowieka 100 instytucja dworu jako zrzeszenia ludzi zależnych od jakiegośdysponenta właclzy i pieniądza ma bardzo stare dzieje.ztlnie kopii. Nonszalancja wzmaga ludzki szacunek. La Bruyóre. celuje on we wszystkim.zona na serio. zwlaszcza grly to llt. co bardzo pożąrlane.

mężna może oddać swoje uczucia wyłącznie komrrś. Ary. Sprawozdanie K. Błazen był też nieodłączną figurą. tak jak drogo płacono za Murzynków. że Castiglione. Turnieje.e.lotelesa czy w średniowieczu. . mógł sobie pozwolić na szybowanie w Eórnych rejonach..ego rodu. może wielbicielowi ofiarować tylko seree. Sztab kucharzy musiał mieć nielada inwencję. w sprawach wojny i pokoju. Nie służy ludziom ani Bogu. najlepszym sposobem po. łatwo bowiem zarrważyć. odgradzanie się od wszystkie. To samo szukanie chwały. A pouczyć go ma w r:6żnych dziedzinach: w administrowaniu swego kraju. co zasługują r czeri na karę niż na kpinę. jak spędzano czas na dworze w Ferrarze.Gdy zamężn. lety. świecką 1lilrfekcją i jej odblaskiem w oczach innych. dworzanin winien się usunąć w cień. tańczyć i grać (tylko. Dworzanin swymi zaletami powinien w takim stopniu pozyskać łaski swego pana. Chłędowskiego z tego. Dyskretna reklama może mu przyjśćz pomocą. że dworzanin rl Castiglionego jest przede wszystkim zajęty rvłasną. Który z mężczyzn nie będzie się starał zasłużyćna przyjaźń tak cnotliwej i pełnej wdzięku osoby? Kobieta nieza.Obok źytności.ivychi jado.Humajak pisze Chłęclowski -. opłacane bardzo tlrogo. (lo. Winna z taktem prowadzić rozmowęr a nawet umieć wysłuchiwać rzeczy nieeo swawolnych.kogo by mogła pośIubić. co plebejskie. winna malować.. ale i należycie sprzedawać swoje za. którzy nie byli latwi cto zdobycia. uprawianie sportu jako zajęcia wyróżniającego ltldzi. Dwót w Ferrarz. Ostateczny polqr tym wszystkim cnotom nadają kobiety wnosząc ze sobą cośmiękkiego i de]ikatnego. lecz raczej według tego. Różni autorzy podkreślali. a niecnośćksiążęcych zaleceń nas od posłuchu.a. zyskania jego łask jest na nie zasłużyc. to samo ttciekanie od piętna zawodowości.polowania wypeł- rliały ranki. bronnych kobiet. z wyjątkiem tych. clla zabawy ubiegano się o karły. ia była w zaniedbaniu. które charakteryzowaliśmy u Homera. żeby w nich błyszczeć. ten spo1 W sób stanie się mentorem swego króla. że związek cielesny kala uczucie. l<:żnych.że cnota w tym wloIze służyprzede wszystkim osobistenru wyróżnieniu. co wnosi do lci kultury zabawowo-biesiadniczej. rt. Jeżeti jego pan będzie oporny tyrn radom. gdzie go jeszcze nie znają. . by dobra o nim opinia wyprzedziła jego pojawienie się na nowym dworze. Dla zabawy hodowano różne egzotyczne zwierzęta.dworzanin") winna mieć jakąśkulturę humanistyczną. Kobieta na dworze (zwracam uwagę na brak żeńskiego odpowiednika słowa .. trzeba było mieć rlośdo powiedzenia. Trudno nie dostrzec w dworzaninie Castiglionego. Jeżeli idzie o stosunek do księcia. które nas wiedzie ku Pięknu zrealizowanemu w pięknej kobiecie. Mężczyżnimuszą zawsz. wyd. l. Zmiany w dyrektywach związane są ze zrnianą roli spolr:cznej. Odwołuje się on do lrlrlzi. Wieczorem odbywały się maskarady i bale.yścigi. Gdy będzie mia} udać się tam. lilejnotów rozpościerałysię niesłychane brudy". Uczty rlie miały końca.jako świadków swej doskonałości. ll. wityclr. Rozmowy urozmaicały dłurlic wieczory.wszystko naśladowałze starolrizm . ani osób możnych i bogatych. winien postarać się o to. a zaTysowujący luksuso.43. żcby na cytowanej przez ChŁądowskiego biesiadzie weselnej porlać kolejno 43 dania.kontynuacji watków rycerskich. nie na trąbce) ociągając się wstydliwie na wypadek propozycji popisu. t02 103 . a mianowicie higiena osobista. odmawiając służenia złemu. co dobrze tuszą o sobie. a na to. oszczędzać będzie słabych. a stanowili pożądany akcent pośród licznej służby. < r Kazimierz Chłędowski. rlrlzie nie sięga prozaiczna troska materia]na. wy wzór dla wyrafinowanego życia towarzyskiego dworu w Urbi- trrl. którzy mają czas. |^ikacji w walce zbrojnej. Zwracano już uwagę na to. pomni.pomnyt by nie tylko mieć. czy bez.Jeclną z głównych sprężyn wszelkiego działania była pompa. ograniczaniu wydatków na festyny. nie będzie zaczepiać tych. .tylko czystości się oc1 Rzymian nie nauezył" 1. uzależnienie prestiżu od iiczby ludzi za. możnego i szanowan.a nie do Boga jako świadka i przyszłego sędziego. Na dworach ceni się człowieka nie według iego kwali. broń Boże..e obronę czci kobiet mieć na względzie. że będzie mógł sobie pozwolić na mówienie mu prawdy i prostowanie jego ścieżek. wywodzący się ze znanego. Jedna tylko strona ży. Niegodnymi środkami zabiegać o nie nie należy. W yozmowie dworzanin unikać będzie aluzji złośli. s. odtwarza niebywały luksus lcj próżniaczej egzystencji. Lwów 1909. i gtdzie obcuje się z P]atońskimi ideami.

castiglione pisał dla tych co rozkazują. bo nie ]ac]a trurinośćstanowi jej adeltwatn.ieła L'lnnnóte lumlne . Pochodził z rorlziny dostatecznie utytułowanej. którzy po przedpokojach całymi dniami czekać muszą rozkazów 5''. Popełnienie największych zbrodni nie uwłaczało dobremu imieniu. a nie dla tych. czy lllalny z wersją wielkopańską czy mieszczańską 7 do czynienia i w zależnościocl osobistych gusttiw tcgo.clręć pokazania się. s. pisala na len tcmat i arystokracja. i żc jalr rril. bo nie chodzi ltt o posiarlanie jakiejś jednej.rąć szcch" z. Rzemieślnicymusieli nieraz na klęczkach błagać o wypłicenie im jch na]eżności. rv litórych uwydatniał swój slarannie piclęgnowany kunszt konwt.. 420. I04 . lecz o cały i<.. miał oddziaływać w życiu dworskim Francji aż do Wielkiej llewolucji. Galonć homme -.y.bardziej kształcącc niż dwa lata pod iakim lriet<lwnictrłrem. Cytujemy jtlgo nazwę po francusku. o literaturze stanowiącej anty-cortegiarrę będzie jeszcze mo!\ra niżej.. l. Iudzie o zapomnianych clziśnazwistaón i ludzie tacy. Dziśpowiedzieć o kimś. chcieIi rozgłosu. co zabija wszelki ta]ent. Iionawcą zbrodni ty::ana nie uwłaczało nikomu... ale by| jakoby dalrl'l<i od galanterii i nie był człowie]<iem światowym. autora cl. s. To wyclane r. ale nie wolno było zapomniec dozrranej krzywdy czy obelgi.cze będzie mowa.owiek światowy" (homme du monde).jbarclziej sccplycznie odrrosił się clo r. lrtóre nanl przekazalatradycja.idem.czl. ograniczoną ( zasem do uczciwości w sprart ach pieniężnych.Zgoclnie z obyczajenr cpoki rozrł. Nie da się ona zawrzeć.. co stwicrdzić jcgo uczciwość. jak . Montaigne był honnótc ltolnrute. Dwa dni przebywania rł.rreta. uchorlząceqo z. . 412. dobrc wycllowanie. 3 ll.zdaniem nielilórych -.tt l'(rl cIe plaire d Ia r:our (16j0). jak nalcży siq zacilclwywać na clworach czy w salonach.głównymi sprężynami działania. o nieco zmiennym składzie w zależnościod tego.pisze chłędowski nosił ża7 w duszy z powodu stosunków ciworskich. llrl już po sześćdziesiątce. określonej dyspozycji.błyszczałnieco więcej niż honnóte homme i lcpiej rlicjednokrotnie umiał swoje cnoty splzedać. prawie lvszyscyl z wyjątkiem Estów.y przez Chevalicr c]e Móró wzór lrcnnćte ltt)mme'Q. wskazówki Erazma były zaadresowane do każdeoo. Nicolasa F. że musi pisać to co mu każą. Ale słowo to llliało inne zabarrvienie u Chevalier cle Móró. sła\r. ale był bardziej powicrzc]rowny. w jc<lnym słclwie. żc kształcili go prze7. W XVI i XVII stuleciu -_ jak wspominaliśmy -.. zipewnienia dworowi należytej pompy wyciska.r mieszr:zańską rt.e oddanie w języku polsliim. .. . kto chciał bvć rlobrze wyclrowany.no ostatnie grosze z gmin. l<to się nią posługuje. 105 szacrrnku. tóżnić należy skreślon. tu na myśliErazma De Civililttte nlolllnl ptlerlilium. milośći velrcletta były -.ijał lltvoje poglądy przede wszystkim w listaeh i rv formie dialogów. s. wedłuq historyków obyczaju. człowiek bywający na tlworze i znający jego obyczaje.Ci luclzie butni o despotycznych insąrn l<tach. dzielo miało w ciągu sześciu lat ocl chwili jeqo ukazania 30 wydań i znaczną liczbq naśladownictw.że jt:st łonnćće.*"Jłu! Chłędowskiego .to tyle.1tórc z tcj rliluki wyniósł. chcic]i we W "urły. Rzeczywitość była daleka od obrazu dworzaniną idealnego zarysowanego przez Castiglionego. srvoją działalność pisarską de Móró lozpoczał późno. Dja clworów Erazm nie objawiał w 1530 6 Mam { Ibidem.roiło siq od dzicł pouczającyclr ludzi o tym. Dl. Wiadomo. Pośrócl tej obfitej 1iteratury wy' g lllidcm. o czynr jesz. 475.viac_lomości. który.ll<ibować odtworzyć charakterystykę luclzi rvyróżnionych tynl ltliancm. 413.nye ory. 5 lbirlem. po rozważeniu innych dworskic]r wzorców. i mieszczanie.h zespół. s.trsję l)wot /l]IliIlQ Castiglione q1o. pocnóazący oa t< do[ierów. gdzie by}o b]iskie lvyrażeniom takim. jak Erazm z Rotterdamu 6. lnożcrny jednak . jakie wymagania sLawia człowiekowi ogłada.wielkim świccje były -j<lcJo zdaniem -. z powodu tego.o atakach na dworactwo. z Można tu zacytować np.człowiek ogładzony" (galant homme). roztoczenia blasku i olśnienia clrugich bo gactwem i zbytkiem" 2.Niemal każdy z poetów i pisarzy xv i xw wieku -. żądza panowania.. szcrcg lat jezuici. by dostać się tio znanych saloll<jw i stać siq w niclr natrczycielem oqłady i dobrcgo wychowarritr. Nie umiejąc oc]dać znaczenia słowa honnóte. ale-popełnić jakieśuchybienie przcciw regułom turnieju lub pojedynku plamiło nazwisko" a.rsacji. Clrcvalier dc Móró urodził się Tv 1607 roku.

III. ale nie daje się lubić. którzy myślelitylko o tym by przyjemnie żyć i dobrze się prezentować. jak {Idyby nie miał własnego kraiu ani osobistych interesów.ztlkanie sławv. a przymus nigdy mu nie służy. którzy nie są ani skąpi.lrv. w doskonałościbowiem. którzy uparcie trzymają się zasad.1lizował. którą reprezen. t. tak jak Castiglione. 1930 r. którzy uprawiają cośzawodowol na dworze francuskim. s. że nie ma żadnego zawodu i zadnego zawodu ludzi ze swej sfery uczyć nie myśli. pTzez zaskoczenie wroga nocą. Wdzięk lubi wolność. tlictwa. co lrzcba zademonstrować.zaśserce jest potrzebne by praktykować to.pedantów. należy porvierzyć klasom niższym. It Ibit'lem. zaśod księcia żądał.l. ia. Chwałę przy. Jakoż wiatlomo i przypomina o tym autor przedmowy do rozważanych dr.. Trzeba wszystko podawać z wclziękiem. ani ambitni i nie rwą się drr rządzenia [. by wskazywać środkidla zrealizowania doskonałości. którzy twierdzili.l Ich jedynym celem jest wnosić wszędzie radość. Wprawdzie de Móró uważał. o czym w danym rozdziale będzie mowa na podstawie zr.. jak gdyby spadł z nieba.. lilóry nie ]ubu. chciał on być uważany za amatora wypowiadającego się po salonach spontanicznie.cczy trudne i trudnych zadań podejmujemy się dla niej. lilypion nie nadawał się do dobrego towarzystwa. że podczas gdy na innych dworach bywają ludzie. llyleby tylko historyk piśał tak. ale sam zakosztował rzemiosła rvojennego bardzo niewiele i niewątpliwie czuł się lepiej w salonie niż na polu bitwy. lll. tr nawet podobno byli i tacy.by umiał wiele. s.. polecając mu przede wszystkim znajomośćhistorii. zawsze bywali próżniacy bez zawodu. przekonanie zastąpione później prze.cośnieuchwytnego.Q c|Iace n'aime pos la chose grandd'. . Wbrew złośliwym.z uznanie łaciny za znamię wyróżniające dobrze urodzonego. 70.sadnicze tendencje ludzkie. . że to nic innego.ośćbudzi podziw.łagendie: Ic lllIl//i. przy czym intelekt jest od tego. W uczeniu się należy szczególnie podkreślićrolę naśladow.ie się w rzeczach nazbyt wielkiej miary10. tak jak podziwia się litlllietv bardzo piękne. na. że arystokracja robiła sobie chlubę ze swojei ignorancji.1rrlzicj za. cytrrię za M. 107 nych w Paryżu w 106 e De Iu vrąie honnćtetó w I1I tomie Oeuvtes eomplótes de Mćr6go wyd 0 lbidem. W swojej rozprawie o prawdziwej honnótetó 8 de Móró stwierdza. s.|-ował. ktoryrn posługuje się dwór.Ięzyk Archimedesa czy Eu l l rlcsa..ało się za lepsze. choć ta rzekoma spontanicznośó kosztowała go niemało wysiłku.. 419. l l. choćby najl1. skania sympatii".t odniczego nagłówka.r. co powabne i przystojne" 0. zaśobawa wstydu l l. lro to odwodzi człorvieka od spr życiowych (commeree de la vie). s. I'aris. ale nie pozbarvieni zalet. Nazbyt forlr1.Nie iest to więc zawód być honnóte homme i gdyiy mnie ktośzapytał na czym honnótetć polega. L. l)c Móró nie posuwał się tak daleko. Studia takie jirl<ie prowadzili.tuje honnóte ltomme jest coś.. po: wiedziałbym.a ich największe wysiłki zmierzają jedynie do zasłużenia na szacunek i do pozy. współriziałać mu ze sobą trrodzenie i staranne wychowanie.co się nie rla wyjaśnić. niż szorstki i su1tlwy" 11. że Descartes swojej Rozprawy o metodzie nie podpisał. to za..Nazywając rle Meró nauczycielem ogłady i przystojności (biensóance). trzeba się zastrzec.:i/i\ T7.chciałbym. lll. łrrojowanie za najpiękniejszy zawód.. lrl rrzn. A dalej: . żeby lttlnnóle homme był barclziej miękki i przymilpy.a. lecz rlróg trudniejlll . Zanadto zaqłębiać si w nauce jednak nie należy.. jak celowanie we wszystkim.Uciekaniu od piętna zawodowości przypisuje się fakt. zmiennośćjego tematów. śmialii skromni. ale kocha się ładne. Tejże tendencji wypada przypisać nonszalancki charakter esejów Montaigne'a. bywal'ą nieraz śmieszni.udzie.] Są to zazwyczaj umysły miękkie i serca tkliwe. |)łlrllcganie regułom go mrozi.którzy pTzyplszczali. Toteż ubieganie się o towarzystwo ludzi rlqladzonych jest najlepszą rękojmią pójścia w ich ślady. ludzie ciumni i uprzejmi. trudność\ zorientowania się. Tymczasem .ieł. że de Móró był na stałej pensji księżnej de Lesdiguóres. }. Dyskutując te ważne tematy nie trzeba llirśladować.rlt:cto na wojnie nie szuka się łatwiejszych dróg do zwycię. który nie ma sobie równych. to nie ten język. 91.zbyt był naprężony..risc n()ndnine et les tltĆories de |'honn tetć en France ml XVI| sićele.szczytnych.k np. że kto umie po ' lacinie nie może być szlachcicem.[. By osiągnąć mistrzostwo w tym kunszcie. że ten nauczyciel bardzo mocno akcen. Wsparlial.

de Móró'go |tlst jego stosunek do zakłaclania rociziny temat u castiglioll()(Jo \iv.qo wzolze w słabym stopniu grają rolę jakieś wzglęcly moralne. 774 i nast.iaclomyclr mało iesl. t lz lliirlem.osunek do castiglionegot którego de Móró w wielu punktach tltlcrzająco przypomina. noś_ci w dotrzymywaniu zobowiązań iinansowyclr. to stwierdzic należy u włoskiego autclra lrln znacznie bardziej górny. tyly zagro. nie po to. 102. Charakterystyczny także dla . lecz po to. co dobre i na tym. aczkolwiek wspołzawodnictwo tlic jest [u zb. mściwością czy zawiścią. w którym się wypowiadamy. a mianowicie solid. 1<l. s.zić. Potrzcbny tu jcst ład w qłowie i w sercu. ale i nie prowadzi rlo przywiązań.clu odmian ethosu rycerskiego.i-n o dobrym snraliu. De Móró nie popiera ieclnik instytueji małżeństwa. tej nieustannej kontro]i samego siebie pomóc w nam może znacznie obcowanie z kobietami. które były ogłoszone dopiero po śmierci ich autorów. Dlvorzanin de Móró nie zaleca] specjalrrie cnoty. ogóle nie poruszony. gdyby nie były żonami. a nawet w ogóle fingował adrcsowane do llicgo listy.zi jej na dobre niezac]owolenie dołów i gdy uzna. i nie lryły przez niclr zaniedbywane. lecz na ich użyLek może oclegrać rolę zallLtclżetu na wygranych llczpieczenia. Móre gorszy się jedną z dam.s. że by poprzeć swoją sytuację w wielkinr świecie rlc Móró re|uszował. Nicjedrri sądzili. lvlagendie.tl<towaniu erotyki. To do nich nie pasuje i jak twierdził pachnie hipoliryzją. co złę:.ojne. s.t dworze. oszukiwanie w grze karcialrej i opierarrie nie uchodziło w tej sferze za rzaclltośc. w któlt. jak mówiłby specjaiista.yclr kwestionowany. to swoją ńwnowagę zabezpieczyć przed. że rlworzanirl włoski chciał byc rnentorem księcia i jego moralnym li itlrownikiem. ]udzkim kaprysem. zawoc]owośćjest tak żle widziana na dworze. A jeżeli są ko1o byłyby kochane więcei.sługiwać na uznanie i miiośćtych. III. B1.prawdzirł-y honor broni się za pomocą uprzelmóści ktOro nie atakuje. którzy znają się na tym. Sposób. Tym(. by ludziom dolylcl. Osobna rozprawa poświęconajest właściwemuc]awkowaniu sądów i uczuć. On nam ponaga wc właściwy sposób nasze cnoty ujarvniać.órej autor mieszczańskiego pochodzenia by nie ponrinął.ligia.którzy moralizują. uczą one porlobać się r"ar. w stosunku do której de Meró jlst raczej 1l<l zicmsku cyniczny. Łączy wzory obu autorów brak wszclkich elementów retigijnych I wzory te są najzupełniej świeckitl.kto chce zrobi. Lęk przetl wstydem to najprostsza droga do honoTu 12. Ze względu na te moralne aspiracje trudno nazwać Dworl. t. że chciała mu koniecznie torłrarzyszyć do oclległych Indii. nie n.. atltor wstępu i komentarzy do pism de Móró _* to niezalezność od niczego i od nikogo. iego zaanienr -. w jaki de Móró uzvs]<ał pewien poziom zamożności. Boudhoi. taJiiclr. i uzyskanie autorytctu inaczej niż poprzez własne zasługi.. Echa platonizmu dają się u triego zau\Mazyc w jego lr.że czytelnik uzna za słuszne włączenie tego wzoru clo lzt.ć tarierę na rllvorze i kto chce się innym pociobac. 108 . że lt. społecznie bezwartościowego człowieka.jów słownych. wzór ten bowiem jest wzorem kogoś. bo nie może on trącić gmitrem. I. Arystokracja zacznie się do religii odwoływać clopiero wtedy. 90. 109 .jak clrarakteryzuje go Ch. III. Nic ważniejszego niż za. lecz ogranicza się przede wszystkim do turtlit-. lr4ałżonkowlc -_. gdzie miał się leczyf ls. Wnosi ona ze soba różrre troski. l1 Illidenr. s.był przez rriektólg lbidem. są sobic wierni najwyżej clo ]at piqciu r:zy szcściutćl pośród kobiet. Jeżeti idzie rl sl. De _"|1". w których de Móró miał celowac. przypominamy sobie bowiem. żeby nie trzclra było się czerwienić z powoclu nirzllyt latwego zwycięstwa. uważa cle Móró za rlscłiiego egois|ę. że nawet talenty dworzanina winny być ujawniane z niedbałością. t.. któralrwała w vrierności mężowi do tego stopnia. przed niewdzięcznością. prawdziwy honor -. t. Myśię. Rzeczwłaściwą nalezy powiedzieć w porę. s. t toie nie wzbogacają nikogo. w konwersacji trzeba zawsze rnówić nic tak. W konwersacji trzeba ciągle pamiętać: o języku. wykluczającym oclclziaływa nie przez pochlebstwo.a własny. śr. by na tej drodze sukces sobie zipewnić. które by nitl uienawidziły mężolt.N I 1 i szycll. t. zna]^/ca savoir-vivre'ów epoki. to udzielać się od czasu do czasu. cnoĘ ukryte bowiem to skarby. Il. H.zasem de Meró 14 nie pochwalał ludzi światowych. ale nikomu się nie powierzać.unina castiglionego podręcznikiem dla chcącycir ibnie karierę lt.

. Manidre de Nćgocier avec les Souvercjns ou de l'uti]iLć des Nćgociations. Tekst ten i w wersji francuskiej nie był dokładnym powtórzeniem oryginału. wciskania się na wszystkie dwory. które winny dyplomacie przysługiwać? l)yplomata nazbyt według Callióres'a byc -nazbyt małego wzrostu.Podczas gdy Castiglione i de Móre zajmowali się powodzeniem dworzarrina na własnym dworze.szpieg honorowy" musi wylirywać sekrety dworów. wiel. . który w r. co się dzieje w danym kraju". które.i<. La tortune des gens de qualitó et de gentilshommes particuliers. czyli o pożytku negocjacji.owicie jako Sztuka dyplomacji. Dyplomata powinien rniec majątek. jak żyć na Dworze wedle regul polityki i moralności|.pozyskać serca i chęci ludzkie".Sztuka układania się z parrującymi jest tak ważna -. . . De la ! Callieres wierzy w wielką misję dyplomatów. Jakie są kwalifikacje. fratlcuslii klasyk w zukresie dworskiej dyploinacji. żeby mieć powodzenie jako wysłannik na dworach obcych. mają więcej sprytu niż majątku . Zaniedbywanie wydatków na ten cel . cy. by osoby tllldarowywane mogły je przyjmować bez uchybienia przyzwoitoici.y. Franciszek de Callieres. żeby nie dochodzic s\^roich pralr z bronią w ręliu dopóki się nie wypróbuje możnościoddziaływania za poltlocą rozumnej perswazji mają. Nie należy mieszać tego autora z Jacquesem de Callićres. trzeba dać się lubic. tlo którego został wysłany. a gdy wino ich rozgrzeje. niezadowolorrych i zapalczywych". a raczej innych do tego doprowadzać. Skróty.dyplomaci pokoju.zdolności negocjatorów". . Przedmiotem ich dalszych wywodów są domniemalle -warunki pozyskiwania tej sympatii. nie możebyć zszpetny. W 1919 roku wydano ją w Anglii ponorvnie pod skróconym tytułem: The Practice ot Diplomacy. Taka to już właściwość rJo jedzenia... lecz dodatkowe uzupełnienia. Wystawność bowiem jest w tym |)()lIlocna. nie dotyczyły Tzeczy istotnych. rodzi zażyłość wylewność pomięi tlzy blesiadnikami. Książka ta była w tymże roku tłumaczona na język angielski. nie będzie rlllzyrnywał dobrych informacji. Castiglione. żeby cieszyć się powodzeniem na swoim dworze i co trzeba robic. a także sekretnym plzyzna\Maniem stałych pensji <lsobom. jego zdaniem. niedyskretnych.r ich wdzięków wpływa nieraz na najważniejsze postanowielli. 15 Franęois de Callieres. że godzi umysły. Jego stralcaia będzie już strategią pokojową. Gdy jednak trudno o połączenie urotlzcnia i zale| osobistych. Sprzyja ona także zjednywaniu sobie kobiet. bogactwo bowiem <lhroni przed kuszeniem podarkami. suivant les maximes de Ia politique et (Ie ]a moru]e (Traktat o ]osach poszczegó}nych |udzi dobrze urodzonych i szluehciców tlczą. których dokonał polski tłumacz. do których został wysłany. należy pierwszeństwo przyznać tym rlslatnim. Jeżeli ambasador pije.il. Sam odmawiając wszelkich podarków. o wyborze ambasadorów i posłów olaz o ułłasnościach niezbędnych by pełnić te tunkcje udatnie 15.Winien wysoki czy dobrego llo to wzmaga jego prestiż i stanowi wyraz szacunku dla władcy. Podarunki trzeba dawać zręcznie i z wdziękiem tak. winien się nimi 1losługiwac..byłoby błędem nie rlo darowania". Nasz tłumacz korzystał z teRstu francuskiego dokonując w nim pewnych skrótów. Ambasador Irrusi być hojł.. Toteż serce ]My111 110 . Informatorów trzeba szuliac pośród ludzi interesownych.. który :rie potrafi mieć szerokiego gestu. Na pytanie.jak pisał że pomyślność największych państw . .Stół obficie zastawiony ułatwia dowiadywanie dobrel. Książka Callióres'a poświęconatemu tematowi ukazała się w 1716 roku pod długim tyiułem: O sposoboch ukladąnicl się z władcami.l".a posiadają sztulir. rodu. Jako ludzie kierujący się zasadą. Dziedzic arystokratycznych liie znaczenie dla utrzymania lradycji rycerskich przestaje interesować się wojaczką. W Polsce ukazała się ona w 1929 roku w przekładzie Mieczysława Szerera pod tytułem także skróconyml a mian. du Choix des ambassadeuts et des Envoyós et des Qrraljtćs nćcessajres pour tćussir dons ces Emptois. . enseignant j'alt de vivre d Ia Cour. toteż pozwalam sobie w moim sprawozdaniu na tym tekście się oprzeć.zawisła często od stopnia co trzeba robić.. de Móró i de Callieres wyznają wspólnie ogólną dyrektywę: trzeba przede wszystkim się podobać.\rrrbasador. musi on umieć llitl tracić przytomności. zajmuje się techniką zapewniającą sukces w negocjacjach z obcymi dworami.Potężna :. Przez kobiety także przeciekają tajemnice.Rzymianie i Ateńczycy z zasady nie dawali urzędów ludziom nie posiadającym dostatecznego rltajątku". Tę metodę autor pochwala.. wygadają się często z ważnymi tajemnicami. Jej poczytnośc w różnych krajach była wielka. bo ambasador jako . zawierał bowiem nie skróty. . 1658 opublikował dzieło pt..

jak Proteusz. człorviekiem pra\Mym. albo gdy przeciwnicy nasi posługują się środkami rlicsprawiedliwyrni. iiustrują one bowiem styl rozważań tttl[ora.ważne ze względu na koligacje.Trzeba byc chłodnym. Kłatns|wo jest niebez- jak wspomnieliśmy lviedzy. umiejąc sam przywdziewać.l<lsłuszny s. Mam .y o dobrej pozycji iullbasadora w jego własnym kraju. co bardzo ważne. Ambasac_]or musi być człowiekicm lronoru.e".Ieden z rozdziałow ksiązki de Callieres'a nosi znómienny tyLuł: . przemykając się między clszusŁwem i szczeroscią". Te ostatnie l. Nicprawdą jest tncjwi nasz autor.y przenikaniu do głębi tych. l l lIll.Na stanowisku arnbasadora trzeba znacznie mniej mówić niż słuchac.Bezpiecznicj udawac. której by ludzie nie przełknęIi. musimy opanowywac rvłasne. Przy czym dbac llależy o to.zczykami.. .. Znajomośc historii także jest triczbędna.ności furtkę. które są wątpliv.. Korzystajtlc z cud. by upierał się pl. by do władcy. lrliIlałam o dwóch angielskich arystokratycznych autorach da. Prawnicy w charakterze negocjantów mają tę zaletę. gdy słuzą one naszym interesom.zych tramięLności.lrlwa warte są podkreślenia. każdą postać za|eżnie od okoliczności.Wiadomo [. że się wierzy. Dawać można dowocly zaufania. Musi miec równe usposobienie. łatwość obejściai przystępnośc. W sprawach. de Callieres był autoren książki pt. l)yplotnata musi być obznajmiony z obowiązującym prawemt z genealogią władcy. . W sytrracji. co jesl. W odpowiedzi na pytanie. parrlięl. Można sobie lltl p wrre luzy pozwolic. dyskretnym. co potrafią rozstać się ze swoimi opiniami. Paris 1694. zważywszy. Prak|yka kłamania jes[ w każdym lazie w świecie dyplomacji pospoliLa. skcro cle Callieres szczególnie ostrzcga przed łatw<lwiernością. czy ambasador zawsze winien być czytamyj . przy czym należy byc ustępliwym w sprawach podrzędnej wagi. że nas język świerzbi.by Tęczny minister był misl"rlłenl lv szLuce oszukiwania. który ambasadora wysłał.oszukującego.ł1 jawnie niesprawiedliwe. usprawiedliwiający. gdyby ją łvyłożyć razu w całój rozod ciągłości. żc są bardziej wykształceni. bo talitt mało jest przydatna w sprawach państwowych.iednio wyzyskac w innych okolicznościach. Można bowiem w ten sposób uzyskac poparcie dla sprawy. Wielu jest takich../.s ri. który przemyka się po śliskichścieżkach. był przekonan. Zdawac z niej należy .. Rzeczy.l Pi l:i 10 Jl. nie należy się wszakże w nią zanadto zagłębiac. z którym ltltrbasador prowadzi negocjacje. która od niego wymaga szybkiej decyzji musi byc odważny i stanowczy. Du bon et clu mauvais usage patler bourgeoisement e]les I 113 I . MyślmoIa]na Ośwjecenia angielskiego wspo. z którymi trzeba się liczyc. trzeba starać W się. ma być nieugięty. które angażują jego honor. propozycjach.sprawę w języku wyróżniającyrn język dworu od języka mieszczan 16.r. Ambasador winien mieć umieję[nośc przenikania psychiki innych ludzi. Mąclrośći długie mowy chorlzą zwykle rozstajnymi clrogami". gdy liitlln ambasadora l. które ludziom czynimy. które chce przeprowadzić.zostawiając lilwsze w swojej mora].lttl diItćrentes de ce//es de la Cour. rlrly oni chcą nam szkodzić i gdy nasz władca jest sprawiedliwy. musi się orientować.Sam fakt.tt:ych wskazówki. zaufanie to można bowiem odpor.Jak prowadzic roztropnie układy. nie może upoważniać do zabierania g|osu. oszukując pada tlzyulac u1 y/odzy. że j<:go przedstawiciel jest mile widziany i by władca.. ale stan rycerski łatwiej wkrada się w łaski pań. przez którą wiedzie droga rlłl sukcesu. W książce pt. gdy uznaje się słuszność inlrych ich sądów. aby uzyskać to. naLomiast ograniczone ujawnianie jesI zupełnie dopuszczaine. gdy idzie nie o dobro osobiste... Uczciwoścambasadora nie powinna być bezwzględna. Umiejętne obchoclzenie się z luclżmi wymaga pewnego zasol:u 112 pieczne.wemu władcy ritrlts jes manićres de s'expriner. . winien zapuszczać w umysły ludzkie kropla po kropli. . qo przeinawia za tym. by partngrzy znaleźli w nich swój interes. Szkodzić jednak można iudziom tylko wtedy. nie potrzeba jednak. lecz ri rlobro kraju. nie wysuwac się naprzcld i miec świętącicrpliwość".] że obowiązjesI nie-wykonywać postanowień władcy. Des laęons de l. że najlepszym środliicm skutecznego działania jest się podobac.ając. kto w danym lrraju ma faktycznie władzę z ręku. jak należy zachowywać się na dworach. że ważrriejsze jest obcowanie z żywymi niż z niebor. dotarło. ze jego sumienie nie jest pod tym względem bez skazy. Rozważania autora na ten temat mają charairter apologetyczny. czego się chce w spra\Mach ważniejszych.

jej sprawa to sprawa naszej chwały i honoru'' -. że odwaga trąci u niego głupotą.Życie Warszawy" z 9 XlI 1966 r. Na lytn stopie dwóch epok widac jak łatwo przejśc od /liody do t ycerstwa średniowiecznego.t:ią. Trojlrrs i Kressydo.i wydanego przez PIW w 1957 r. bażanty Szekspira znamy nie tylko jako krytyka wzorów rycerskich. Jego przyjażń z Patroklesem llrr . Nie idzie rl l lelenę. lecz o despekt wyrządzony Grekom przez jej porwanie. . musimy walki za damę zgłaszają nawet Hektor i Nestor. gdy blask cnót jego.. Trwałym śladem roli arystokratów w dyplomacji są pcllowania dyplomatyczne.tl się dwuznaczna wobec oskarżenia Tersytesa.Nie korzystaj z tego Greczynie'' 20. Delisle Burnsa pt.l.oto jedna z wielu cennych uwag dotyczących funkcjonowllllia tego. jeżeli nie cyniczna. Kressyda daje Troilusowi zarękawek przelllaczony do ozdoby jego hełmu i stanowiący symbol wierności.mówi '|'rrlllus. Łatwo zdradza Troilusa 1ltłr.pożądanie u. . że kto się chwali inaczej niż czynami 1trlt:ltwałą pożera sam siebie. a oni to ciepło pierwszemu dawcy odeśląz powroltrlll".krr jest trzeźwa. Dipiomar:y.tltieszającym Achillesa płaskimi dowcipami jak na przykład lttrrl. Wedle średrrioi wiecznych wzorów. gdzie będzie pozbawiona politycznego znaczenia. Trzeba bowiem zdać sobie splawę z tego.jak podawała prasa 19. Słowne uniesienia miłosne Troilusa przypominają język średniowiecza.Pycha hrlsc rzuci. pogTyzą się o nią".i(. jak utrzymać się przy władzy. Pierwsza jakoby Wenecja wysyła w XVI wieku stałych wy. pragnę jednak zaznaczyć istnienie tych angielskich odpowiedników omówionych plzez nas uprzednio włoskich i francuskich pisarzy dworskich.. wiedząc bez złudzeń. jaki daje dobre urodzenie. świecącinnym ludziom.jak sądzę. nie będę tu do niej powracać.t.i<:c. słanników do obcych dworów 18.lrlzi w dziewce anioła. Arystokracja na długo zachowa dla siebie placówki zagraniczne nawet w tych krajach. Chcę także podkreślicwspólny ich rys.1? zazttaczyć.. Sam Patrokles jest grubianinem lrlzl'. . z przekładu Zofii 115 t14 . że nie włączyliśmygo do naszych rozważań. przy czym wątki starożytne splatają się tutaj ze średniowiecznymi. Ajaks to człowiek.łuk sklepiony co głos potęgu|. oraz o dwa wieki póżniejszego lorda Chesterfielda. żyjącego za królowej Elżbiety. . raczej powietl..Kressyda mimo młodego lłll. że centralną sprawą są tu rozważania o dumie. spełnione z niej szydzi". że Patrokles |rrttl . że uciekając z upolem od wszelkiej zawodowości dwór kształtuje zawód dyplomaty.. Ponieważ we wspomnianej mojej książce sprawa była rozważona obszernie. l ltlktor pilnuje rycerskich zasad lair play. Gotowośc . podczas gdy dotąd wysyłano przedstawicieli tylko dla przeprowadzenia określonychnegocjacji. . 1Walsinghama.lt>wanie wielkich mężów. Tersytes grający !|| William Szekspir. 19 Patrz . IJznanie bliźnich jest jak .chyba 1llztlz odbicie.. niepomny na to. l(ott w swoich Szkicach o Szekspirze widzi w tej sztuce przede wszystkim krytykę wojny.r. zdoła lllr ogrzać." . ale szlachetny l ll.1zowienia bohaterów lliady.Jestem bez broni". tak jak u Homera.. W Troilusje i Kressydzie Szekspir dokonuje generalnego odll1. Nikt nie może się chełpić .k[orze. Zajęcie to nie hańbi. Achilles to bufon zachłystujący się swoją urojoną warlrll. n 11lrtpstwo nadziane jest roztropnością". Należałoby.. są spra\My prestiżowe.Nie chciałbym jednej kropli krwi ltrliańskiej utracić więcej w obronie Heleny. Pretekstem do wojny trojańskiej tl ttiego. podobnie jak zaloty Parysa klęczącego u stóp Heleny.tu na myślisir F. Jednonowy zawód cześniewymaga ono odpowiednich zasobów finansowych i prestige'u. Ąr llilles rządzi się pychą i kaprysem. że . w: fnr:yclopaediu ot the Gdyby komuśnasuwało się tutaj nazwisko Machiavellego. naszym zadaniem bovriern jest prześledzenie rozwoju arystokratycznych wzorów osobowych. który dla dworskiej kariery przeznaczał swego nielegalnego syna i w odpowiedni sposób kierował w swoich listach jego edukacją.męską dziewką" Achillesa. Obracamy się w tej sztuce pośród wydarzeń i ludzi znanych nam z lliady. W czasie wizyty Kosygina we 263 Francji zastrzelono na polowaniu _. a mianowicie wspólne zainteresowanie dyplomacją 17. a to jest wszak centralne zagadnienie Machiavelleqo. nie interesują nas zaśtutaj wskazówki dawane władcy.. korzystam tu łllvll l. przestrzegając Achilletitt: . co socjologowie nazywają jaźniąodzwierciedloną. !s Pbtrz artykuł C.lrodząc w ręce wroga. Social Sł:iences. Warto tu szczególnie zwrócic uwagę na jego Troilusą i Kressydę...w którego naltlllr wlłoczyłatyle fluidów. ale i jako krytyka życia dworskiego.

r IV.rlwi honoru nie wolno oszukiwać ani kłamać.. pełnym wykwintilego wdzi ku. kląć i miec długi tl . wolno mu wszakże być tak ttv. Agnieszka Glinczanka W.l. Warszawa 1964. a nie przynosi mu zysków. Podróż pruez Ocean z Kichotem .. prawiłem komplementa damie. Pomijam go nie przez przeoczenie.--. tłltmaczył Maciej Żurowski.wiązłym. Jej moralnośćkrzewi rllr. rlzićl im tyle zła. córkę czy siostrę .rll. którą obja\Mia swemu panu. która bierze za przedmiot nie uchybienia przeciw rlyrt.rolę bezczelnego błazna plugawi wszystko i wszystkicn objawi jąc niezwykłą pomlsłowośćw wynajdyrvaniu obelżywych razeń. że z kolei pośród cytowa nyclr przeze mnie krytyków ethosu rycerskiego znajdzie si Cervanles. sceln. (Iisej.tlnalc uzna.dzie obłąkany jak pi Tomasz Mann w swoim eseju pt. jaki mają w świecie rnutne księgi rycerskie. fse7e. którą w stosun do niego uprawiał wiek XV. być może pod wpływem idealizacji. ile tylko zd.ltrżba naraża go na różne przykrości. gdy zezwala na sprzeczność między honorem rt llrlnorami 2a. Najmniej poszkodowany przez szekspirowską krytykę Flektor --. który przez krytykę rów rycerskich przyczynił się szczególnie clo ich uwypukletria i do trt nia z niclr pewnej jedrrostki typologicznej. . ale poza tym nieskazitelnego szlachci ca" 22.czują sympatię dla tego nego na jednym punlicie. rllville'a. a z nieprzyjacieiern by}ern słodziuchny. jak tylko mu się podoba. gdy nagradza zaszczytami czyny llr Bernard de Mandeville.. Człowiekowi honoru nie wo]no tlir. potrząsając głową nad jego pożałowania godną i razem wspaniałą osobowością.rly zmieniać religii d]a interesu.. przy czym zar czytelnika. Sancho. miałem cztery zajścia. Nie wolno mu nastawać na żonę.zdaniem lvlontesquicu -* bo tego autora mamy tu na lrryśli. W Szekspirowskim Jak wam s podoba błazen rtla przekonania lurlzi. ani na żadną nicwiastę powierzoną jego pieczy.iri.. wiek XVIII. Tańczyłem nueta. . przeł. Jan tsłoński et al. l17 ll6 . objawia jakieśz 91 92 zttrnienic dla tej wielkości.l<Lywom. a w jeclnym o mało ni przyszŁo do pojedynku" 21. ale .] ale jego anachroniczny bzik czyni go j cześnie tak szlachetnym.da. zdaniem Man-. . clo któreqo odwolujemy. nadaje się tedy clo kierowania nJlrllt.zawa 1957. Inaczej mówiąc. 1 Porębowicza.. jest. cielesnenru i du wemu tyle urzelrającej i budzącej szacunek godności.Il]ia chwalebnych czynów bez żadnej zapłaty poza rozgłosem. ltlrlllarchia się gubi. którzy spotykają. może jerlnak pić. Szekspir.Don Kichote jest wprarł.Kto o tyrrr wątpi. niech mnie rra próbę weźmie. Bajka o pszczołach. mimo swojej ograniczoności. rnimo iż wierzyciel nie ma llrl ilie żadnego weksla. lr. Bcz grania. ale sympatia autora dla bohatera clatnia się jaskrawo w tej rzekomej satyrze. politykowałem z przyj cielem. że śmi wywoływany przez jego <ponure>. Centralnym dla niej pojęcicm jest pojęcie honoru. między wartościączlowieka a zaszczytami. przeł. nadaje całemu jego sposobot"i bycia. W..na tym moty\Mic. zrujnował trzech krawców. czystym."vszystkich kupców i rzemieślników w całym mieścienic sobie lric robiąc z ich upomnień. Czytelnik mógłby się spodziewać.[. akt V. Wprawdzie autor w przedmowie wia sobie za cel podważenie wpływu. w których lcży w interesie władcy ją lltlrlllcl by skłonic ludzi tlo spcłniania rzeczy trudrrych i wyrnal..czeństwem lricrarchicznym. :'1 t./ok worn się podoba.lrzyiaciela. przeltłatl Tornasz Mann. i w praktyce nie przestrzerlrlć: zadnej. i wszyscy. s. pozytywne skutki społeczne. 299 300.lcych wysiłku bez innej nagrody niż rozgłos tych czynów.rrldeviile w swojej Bctjce o pszczołach charakteryzując ludzi llrltlortl przypisuje im szeroką tolerancję dla grzechu. że należałdo d (w tekście polskim: . skoro |r. dopóki jest na ich służbie.trlza tym może spać ze wszystkimi kobietami na świecie"23. którc qo wyróżniają. Miałam juz okazję cytować gdzie indziej charakterystykę sfer rlnlrlrskich.) Wiekienr. musi punktualnie rl1llacac długi zaciągnięte prz! rze.Człowiel.trudno bowiem sobie inaczej wyobrazii: cześći wiernośc. co następuje . ( )rlwoływanie się do czyjegoś honoru ma zresztą. lecz raczej same dyrektywy.oła. Il(xllrzymywać. utwór ten bowie zajmuje pozycję osobliwą. może ją porzucić i wyrzą. . zatytułowarry Fodróż przez Ocean z Dotl l{icltolen. choć ta wierna Najsurowiej obchodzi się z tradycją rycerską wiek XVIII.w monarchiach. lltlll<lr żąda wyróżnień i odznaczeń. groteskowe oblicze za jest pomieszany z respektem i podziwem. Wychwalając wysokie lltrl<]7gnig wbijamy ludzi w pychę i podniecamy ich do clokonylv. Człowiek honoru musi być wierny rltvrl jcmu kró]owi i ojczyżnie. że mu się tam źle dzieje. oczywiście.że był dworakiem'') powia. ] l Tzn.

iż uwa my się za niedorosłych do tego stanowiska. 130 i nast. żtlby te wszystkie chwyty się udały potrzebna jest. nienawidzi nauki. to włazi w drogę obiadek.co się nielzadko zdarza pisze Erazm z Rotterdamu w Pochwale głupo/y wyobrażenia nie . Smith. Genóve 1966. sądzi. l gdy wszystkim dech zapiera z niepokoju. New York 1959.r Plutarch. do dobra publicznego nietllal myślijedynie o własnych korzyściach. ich wielkośći niezwykłość. Quomodo Adulator ab Amico In1ernoscatur. błazny. któiych pra nie żąda.który tamtemu jeszcze do . Bentham w swojej Deontoiogii. co my jesteśmywinni drugim. za. nienawidzi woltlościi prawdy". tj. jaką się posługuje: zaczyna od utożsamiania gust własnych i gustów tego. to jednak chcą oni uchodzić za koronę wszechrzeczy". Honor jest przeja*"wania własnym obrazem.hańbiące. ile co nas od nich wyró: Skoro już raz zajęliśmy jakąśpozyęję społecz.. A później ltości. bo ta rozprawa nie jest zawarta w pTzekładzie polskim wyclanym przez Ossolineum.tvczna skutkami naszego działania.u*y o sposobac odróżniania przyjaciela od pochlebcy uważał.pizy czym obowi zuje większa surowość w wypełnianiu powinności. krytyka rzeczywistości dworskiej jak powszechnie wiadi mo ma bardzo stare tradycje. przy czym.chociaż nie ma nic bardziej służalczego i niew<lIniczego. Lęk przea degradac skfania na przykład do prawdomówności. w osobie chwalonej łatwowiernośćtym większa. s.'Władca . głuptaki. chęć wyróżnienia i się ulzy nas ta grzeczności.. The Anti-Courtier Trend in Sjxfeenllr Century French Lllerature.że podczas gd pośród drapieżników najgroźniejszy jest tyran. jak ten zdrowia nie oszczędza. . MotąIia. .rt._ t:zytamy dalej . nie tyle tego. Na to. zabawy.. 1t8 Wrocław 1953. tl.. Cnoty. że chwalonemu ma poważny zarzut do zrobienia.lół rozwalonemu w pościeli. wróżki.nie może ścierpiećnic.szachy. John of Salisbury.l. W książce pt. Edwin Jędrklewicz.rsą one nie tyle co nas zbliża ku współobywatelom.w zbiorze Nlen anrl ldeas. tak jak ktośgani pu|i". gdzie ] rozpływają w pochwałach w stosunku do clysponenta władzy. 26 Patrz Johan Huizlnga. żeby go sobie zjednać. rltldany jest tylko rozkoszom. do chwalonego l)rzegrywa w kości czy w szachy. Jeżeti gani. komu się podlizuje.ma o prawach.za którą sam się opowiada.. Smith dokonuje ilrzeglądu licznych tlościwięcej.. że smak musi decydować w wybórze działanń. mszę raz dwa międli . nic niesmaczniejszego i nikezemniejszego. to ja nie nie znaczący drobiazg.okra.ma iłr sob jakąśśmiałośćswobodę". nierządniee. w działaniu naszym ta moralność dba pr"óae'wszystti o piękno czynów. 1 podstawie francuskiego przekładu. Pochwała głupoty. Ze nie jesteśmy byte jaki stanu. ale w spo. Potem zjawia się 1lrzy jego łóżku taki najemny księżyna.. horroi czytamy dalej . ll4ora]noś wypowjada się za utylitaryzmem. tak jak premiowanie ludzi dyspozycyj o których będzie wnet mowa. Oto przykła te_chniki. iie t]Jczą co tego. oczywiście. że tlie może dłużejpatrzeć na to. co schlebia.|'] 2l. Do znanych chorób toczącyc dwory należy pochlebstwo. Atak na dworzan i ich moralność zaostrza się szczególnie wTaz z rosnącyrni wpływami dworów w czasie Odrodzenia. interesuje si {e1. która świadczyo iy*. pośród stworr łagodnych najgroźniejszy jest ten.ą. I zaraz śniadallic. negatywne znaczenie wychowawcze ma premiowanie ludzi. Głosów w rodzaju Plutarcha można by mnożyć w starożytw średniowieczu znana jest krytyka kultury dworskiej Jana z Salisbury w dziele pt. Montesquieu zdaje sobie doskonale sprawę z tego. lticpskie żarty I. smak za jest rzeczą wyłącznie osobistą. któia . w złym w swojej treścirękopisie. że spłacanie dłu w stosunkach handlowych jest ważniejsze niż bycie wyśmiar Moralnośćarystokratyczna jest odwrotnego zdania. wstaje i oznajmia.1Śpi sobie iaki do południa. W początku XIX stulecia w podobny sposób widzi moralnr możnych J.wrogo się odnosi. że przeciwstawia się. co by ob-iawiło.. Policraticus2s. 28 Pauline M. rych się nie szanuje. |)ochlebca przywary chwalonego nazywa cnotami.' jesteśmy winni samym sobie''. tlll melduje. M.. przeł. 25 1lr:óżność26. .. 106. sób bezpieczny. 27 Erazm z Rotterdaml. Nurl antydworski w literaturze lrancuskiei XVI wieku28 autorka P. a ledwo to się skończy. Bywa. podczas gdy arystokiatyczna przy muje. Plutarch. . Cytuję 1. aniżeli większośćtych ludzi. Tak na przykład na zgromadzeniu. im większa xlt. które nam dyktuje "ii.A cóż mam mówić o dygnitarzach dworskich . A Pre-Gothic Mind. autor io"p.9 .s. Demokratyczna r ralność. .

nadzieje czerpane w jego słabostkach i . oLwartości. Ronsard. s. I. Ibidem. Całe to dworskic wyrobienie to po prostu obłuda" 31. lekcewazenie por. Charles Louis llontesquieu. który od jakiegoś czasu związał się z dworem 33.akze łajdacy. Stanowią oni wspólników okrucieństw tyrana.v}i Obyczaje naszyclt czasów. tu podpierają oni władcę. s.Człowiek dworu .. charakter większości rlrvorakóW" 3a 34. że uczty. wstręt do prawdy. 31 Jean de La Bruyóre. pisał o irich w sposób tak jaskrawy. tworzą. lltitm. Charakter:l La Bruyóre'a w swojej ostatecznej postaci ukazały w 1696 ro]<u. jest pisze boki.tltlriottie. towarzyszy jego rozryulek. gonitwy -.płaszczenic się 1lrzy dumie. ustawiczne ośmieszanie cnoty.osłaniają tyle niepokoi. zawsze godnc szacutlku. mówi. Warszawa. Tadeusz Żcleń- 41. przeł.1 potrzebni są l. uśmiecha się do rvrogów. sprawicclliwości. co czuje.głęjest panem swoich ruchółv. kiedy są niezastąpieni. zdrada.198. Byrvają bowiem chvrile.dzieł rrrających za przedtrliot życie dworu. ihidem.Któżby uwierzył. 192V. opanowuje skłonności. O tlucltLt praw. gens de service). W pół wieku później w jeszczc mocniejszych l.t monarchy. spojrzeń. Charaktery. . Pośród znanych krytyków dworskiej rzeczywistości wypada wrócić jeszcze do La Bruyóre'a w uzupełnieniu charakterystyki. Różni pisarze epoki oburzają się na pospolite we Francji praktyki homoseksualne. zaniedbanie wszystkich zollrlrviązań. Na dworze zres. llczynności. nieprzenikniony.ukrywa namiętności. namiętności tak gvrałtownc i sprawy tak poważne" 32. między innymi.jak pisał . 98.lt. cnota. NTie oczekujcic szczerości. to wszystko. którzy idą na wszystko i do wszystkiego dają się zużytkować. . 203. s.mniejak tliż.zyczliwości od człowieka. wylazu. Podczas gdy Machiave]li widział w tych poplecznikach zagrożenie władzy księcia. Warszawa 1965. '30 120 . Anna Tatarkiewicz. trosk.wsze clają się zużyć. kryje się z troskami. s. przeł.Ambicja przy próżniactwie -.. Na lrlz w pewnych sytuacjach może zdac się uczciwy człowiek?" l. zarlaje kłam sercu. łowy. W okresie objętym przez badania autorki porvstaje koncepcja ludzi dyspozycyjnych (hommes de service. 1lrlchlebstwo. zabiegów. .. tyle trwog i nadziei. l. W pisanej w połowie XVI wieku rozprawie 29 pt. za pomocą których zniewieściali mignons wkradają się w łaski swego pana. Ich hasłem jest . chęć wzbogacenia się bez pracy. s. przewro[ność. obawa przed cnowięcej l.vinności obylvatcla... 197 . 202.FTonoT. Ibident. cz. 210.it. s. clziała wbrew temu. jak którą obraliśmy jal<o motto rozdziału. że jego sonety nie mogły być opublikowane za jego życia.lii-1}oy. t.. balety. Discours de la servitude volontaite (Rozmowy o dobrowolnym słtlżalstwie) La Boetie uważa grono służalców za podporę tyranii utrzymującej kraj w niewolnictwie.ltllvach charakteryzował dworaków Montesquieu. llic za. rajfurów dla jego naniiętności. Ibidem. . 183. we wszystkich czasach i miejscach. .przystosować się" so.

tak jak akceptowało nadanie ulicom i skwer nazwisk arystokratów i tak jak poprawiało cudzoziemców n dostatecznie obeznanych z terenem. wzór o większej mocy integra cyjnej. Nie chcąc podawać się za yeomen czy franklins. kto nie pracuje. Jak nie odpowiada się za cudze winy... Moralnośćmieszczańska cytowałam zabiegi mieszczaństwa o to. Tylko ci ostatni zasługiwali jego zdaniem na to mialro. śmiałby zaprzemi czyć i utrzymywał. którzy mówili . że o szlachectwie decyduje wyłącznie eharakter. _Rzecz się działa w XVIII stuleciu.). bo uważając się za coślepszego. Zatrzymajmy się chwilę nad genezą i historią tego wzoru..Grlyby ktoś. Mary Cytoję na podstawie przekładu na współczesny język francuski doko- i wydanego w Paryżu w 1958 r..nie są dziedziezne. które czynią go . Typowym przykładem był Daniel Defoe z jego rozróżnieniem gentlemanów z urodzenia i gentlemanów z wychowania czy wy}ształcenia. a przynajmniej nie pracuje fizycznie. Dopiero około 1414 roku spotykamy się z tym słowem w rejestrach sądowych dla oznaczenia pewnej gTupy. Znany wierszyk z XIV wieku: When Adam delved and Eve span Who was then the gentleman? W książce pt. . s. II. Trudno wskazać drugi*taki wzór :". ale i poza nim.było czekać Ila wzrosL znaczenia i ambicji klasy średniejw tym okresie." świadczyo użyciu terminu . którzy uprawiają ziemię Iub żyją ze'sweqo tru. 32B.du. prawdzi gentleman pisał wielbiciel i znawca Anglii. że nikt nie jest szlachcicem (noble. Upominał się o te zalety w XIV stuleciu Chaucer.Newton'' za: miast .. odpowiedziałbym.Gentleman.. jak poucza nas Encyclopaedia Britąnnica słowo gentleman znaczyło tyle. chełpiąc się szlachectwem (noblesse). by napotkać tendencję bagatelizowania urodzenia w obrazie góntlemana na rzecz posiadanych przez niego zalet. de Meung. współautor Rornan d"e la Rose. pI kraczając bariery klasowe i narodowe. utraciłem nieśmiel częśćmojego jestestwa. Andró Maurois to najsympatyczniejszy typ w ewolucji ssaków''. ale nie trzeba.Cnoty czytamy datej . Gentleman Dobre imięl Dobre imię! Moje dollre imię! IJtraciIem dobre imię.znaleźć się mogli w ich szeregach..gentleman'' dla oznaczenia kogoś. żeby wzbogaceni mieszczanie.. T'worzyli ją młodsi bracia pozbawieni majątku na skutek primogJenitury. Kasjo u Szekspira {Olejto. wzór. W 1400 rolru. co genelosus i generosi filius (dobrze urodzony i syn dobrze urodzonego) i nie wiązało się z żadną przynależnościągrupo\Mą. pochodzący ze wzbogaconej rodziny plebejskiej. obszernie uzasadniał zależnośćszlachectwa od posiadanych cnót. W przemówieniu personifikowanej Natury czytamy: ... społeczeństwo angiels go akceptowało. We Francji jeszcze wcześniejnapotyka się uporczywą opinię. nie tylko w spółeczeństwie które go zrodziło. że szlachcice z urodzenia (Ies gentilshommes de naissance) są z lepszej gliny niż ci. I22 123 .VI[.sir Isaac Newton''. który by w takim stopniu scalił społeczeńsiwo. kwalifikowali samycń siebie jako nallego przez A.. _q: jeżeli idzie o szerokie oddziałilwanie. tak nie odpowiada się za cudze 1 glentlemen. . kto cnót nie praktykuje i że ktośjest chamem (vilain) wyłącznie przez pTzywary. by tak charakteryzować gentlemana. l i jr Śledzenie dalszych losów ethosu rycerskiego wiedzie J<oncepcji gentlemana. ten wzór jako towar eksportowy przyczynić się miał w większym stopniu do prestiżu Anglii niż jej eksport węgla. którą cytowałam już gdzie indziej. Około 1290 roku J.odpychającymlt'. Wedle żarto wej uwagi.

jej charakterystyczny antyfeminizm2. do osoby tego. Rodzice rzadko starają się o je_qo realizację na skutek dumy. Częśćpierwsza zarysowuje wzór mężczyzny aspirująceqo clo jakiegoś stanowiska kierowniczego. Inna jest także w tym clziele pozycja pracy. Jazda konno. którzy nie mają nauki.' Wczesne dzieciństwo genileman spędzic ma wyłącznie w towarzystwie kobiecym.vszt1. W ogóle. co zajrnują się dyfuzją ku]tur ciekawe jest to przesadzarlie drzew wyrośniętych na innym terenie w glebę tak bardzo <ldmienną.zirjąć siq przede wszystliittr czĘścią picrr. ktorzy spęclza|ą czas na filozofii nędznie ubrani.ie ich cnoty. clwornymi i rozumnymi niż książęta i królowie.tva. Jeżeli idzie z kolei o rolę wyposażenia inte-. przyporninający TIezjocla i większy niż pośrócl clobrze urodzonych szacunek dla uczoności. co powinni robić i czego unikać. 166. bardzo starannie dobranym. The Governor. 227. Częśćrlruga zvrlógqn. Wolne chwile za dnia spędzać moż:na na muzyce. Toteż nic należy zbytnio jej ufać. oczywiście. się nie stwierdza. jak autor ttsiluje.a przed zanudzaniem ucznia gramatyką. w dziele tym stwierclza się.vaną jeżeli Jakże teraz mają wyglądać chwile odpoczynku? -. kobieta. którzy pragną być uważani za clobrze uroclzonych (Jo noblesseJ. ? pogardę kobiet poczytuje za zrlak roz1loznawczy litcratury ltlieszczańskiej G. (zmoclernizo. przy czym rozlrmie się salno przez się. Oswojenie się z prawem i z filozofią (zwłaszcza tnoralną) mą wieńczyć to dzieło. Rozumienie czytanego l. można pływać i polować. Nasz tetlat każe lratn. Do nich na]cżec winno rzctrliosło rycerskie i kształcellie umysłu. którzy kształcą umvsł i starają się stosować cnoty opisane w ksielzkach 3. że duchowni mają większe szanse być szlachetnymi. Ci. że kto powierza sekret kobiecie. wyłączne. Należy także oclnosic się z wielkim respektem do kleryków. kto ma kierować dobrcm publiczrryrn. oczywiście. jak to liażdy ruch w tańcu można wyzyskać dla wyrobienia sobie jakiejś cnoty. s. Każdd wskazówka ilustrowana bywa przykładami z dziejów greckich czy rzymskich. wyclanie i słownictwo).. nie zaniedbując wiedzy faktycznej. W 1531 roku ukazujel się w Anglii lilasyczlltt placa Tltomasa Elyota pt.'Ci. Tych trzeba się samemu clorobić''. że ma to być gentleman. ponieważ mieszanie pedagogów różnej płci lrrogłoby pociągnąć za sobą zgorszenie. z 1966 r. Sprawa realizowania programu intelektualnego naszkicowall0go przez Elyota wylywa mu parę słów goryczy. dobre jakoby ti]a warstw niższych.zashlgi. Paris 1951. 7ńe Governor. Poza tym mozna uprawiać tenis. malarstwie czy rzeżbie. Od czternastego roku życia trzeba się za1loznawać z retoryką. od siódmego roku życia chłopak przechodzi pocl wyłącznie męskie kierowllictwo. lektualnego. ten powierza się jej mocy. Lepiej wabić nagroclą niż odwoływac się do przymusu. Dutrra kazała sobie lekcervażyć wykształcenie. Lontlon. pamiętając. Autor demonstruje. Tytnczasenr rviec]za nie lrańbi. nie są iednak szanowani. Rozsądna wskazówka autora przestrzer. byle by nie oddawac się im zanadtrr. obclłużeni. cledykowana l{enrykowi VIII a. Obowiązuje ich honor i rycerskośc. gra ]M kościnatomiast ltl wynalazck diabła.ycznych. Składa się ona z dwóch części. po rodzicach dzicclziczyć nrożna ich dobra. autor przes|rzega przed zapędzaItiem ucznia gwałtem r1o pracy. Naukę wypada rozpocząć od łaciny. s. s. którzy polują na zające.c]<stu i umiejętność rozsmakowania się w nim winny wyprzedzac łtnalizę gramaLyczną. weclług autorów.. już jest wyłącznie do osoby rvładcy. zc ma to być ktośclobrze urodzony.nas w odpowiedzi przekonać. niezbędna. nie posiada rozeznania w zakresie dobra i zła. skąpstwa i niedbalsl. Jako ws]<aźnik tej przynależności wymienia się. a Thcmas Elyot. Takiego jak ten szacunku ct]a intclektu na ogół w traclycji rycerskic i. 320. l)la tych. Z gier tlajbardziej godne polecenia są szachy. ale n. Romąn de la Rose zaliczany jest przez historyków literatury do lileratury mieszczańskiej.alliem au. Skąpstwo nie pozwala rol25 . bo książki pouczają ich. między innymi.Sen zd. chociaż bardziej szlachetni niż ci. w: Histoire de Ia ]ittćIature Iranęaise. W doborze sportów wypada zawsze sięgać do zdrowotllych wskazówek Galena. idzie o pisowllię 124 8 lbiilem. którą trzeba władać elegancko w słowie i piśmie. winni wystrzegać się pychy i próżniactłrra. W doborze studiowanych autorów uderza inwazja autorów starożytnych.tora nie powinien trwać dłużejniż B godzin. podt:zas gdy znajomośc języka greckiego może pozostać bierna i ograniczona r]o lektury. Lanson. Doslarczy jej historia z uwzględnieniem zagadnień ekonomicznych i polil.

Nie są to wskazówki. tllaz arystokrację pomniejszą. Teotię klasy próżniaczej (przeł.egół. przez V.. Ostatnia częśćjego książki zajmuje się jej pozycją szczytową.rlla wyłącznego obsługiwania jego osoby". który narn Elyot zarysował. Traditions ttl (jivi]ily. Podkreślam ten ostatni szcz. przed małpowarriem. którzy wypychali sobie ramiona. a między nimi Henry Peacham 10. 106. ale m.dzicom wysyłac dzieci w światna naukę. a kto nie jest gentlelllanemr toczy się przez stulecia i niepodobna pominąć klasycztlych i najbardziej znanych jej uczestników.Musi utrzymywać bezczynną służbę. Obraz gentlemana. jak zasłużycna władzę i nie dac się przez nią zepsuć. 0 Mam na myśliThorsteina Veblena. Barkera pt. ll) sguires mających herb oraz gentlemenów ze zwykłych rodzin wyróżniających się od dawna bogactwem czy odwigą. kategoria gentlemenów z koiei obejmuje wielką arystokrac ję (nobilitas major).r i Krzysztof Zagórscy. jeżeli zaśidzie o nauczycieli domowych. Nobi/ity to inna naz. s.złonków izby wyższej w parlamencie od diukórv do baronów. W pół wieku po t. w starożytności zwraca - wielbiciele platona. gentleman ll<lwiem ma obowiązek pełnienia bezinteresownie . na czym jak najgorzej wychodził.autor ostrzega t. 3) yeomenów (czyli drobnych posiadaczy ziemi).j na jakimśstanowisku kierowniczym. rodzice nie oglądają się na ich kompetencje.ozdz. skubać je tak. Opublikowana przez niego o cztery lata wcześniej (1531 r.łuzny społeczttrl. jak ort zwykł czylrić.przy t:zym ostatecznie autor dochodzi do wniosku.London. pouczał mało o jego cnotach. może zyc nie 1lt. io pTzez'ogranicza"ry nie wolności słowa.] ten winien byc nazywany gentlen}anem'' 8. i. albowiem mnożenie gentlemenów mnoży ticznę luai i.ry.acując i nie uprawiając zajęć fizycznych. składającą się z wszystkich 5 lbidem.płynęłydla książąt i ich królestwa. kto jest. przy czym ma jego zachołvanie i sposób llyr:ia [.ktokolwiek stosuje prawodawstwo państwowe.ożna by sobie ten brak uzupełnic przez prześledzenie. żeby najmniej gęgały. Warszawa 1971).iig in."y-attie zastępu służących nie zwa]nia *. co zosLaje wyraźnie podkreślone to to. przy analogicznym Ętule. jak traktując onywiteti jak gęsi. Gentleman musi byc odważniejszy i bardziej szczod. TIrc G<lvernor.. rozległym posiadłościomczy wieikim dochodom. Thomas Smith w swojej De Republica Anglorum (1583 r. n charza jest większa. l0 Henry Peacham. The Complete Gentlemąn. Na tom składają się'ponadto lllvitl rozprawy:T'he truth ot otlr Tjrnes oraz The Art oI Liv. 6 zalecając naśladowanieróżnych mężów starożytności. .). Ich troska o *ynO.ytowanym przez nas autorze dochodzą do głosu pizedstawiciele lłcnesansu."ukżu Óa pru"y. im dłużejutrzymuje się w jakiejśrodzinie. które to cechy różnych bohaterów starożytnych autor darzył superlatywami 6.) dzieli Anglików na cztery klasy: 1) gentlemenow. a także większe wylształcenie. l}. Elyot wyobrażałsobie społeczeństwo na kształt piramidy. kto studiuje w . Obowiązuje go strój i uzbrojettic odpowiadające jego kondycji.Jakież szkody czytamy -.2) obywateli i mieszczan. 4) rzemieś]ników i chłopów. Gdy o niego choclzi. smith nie sprzeciwia się łatwemu robieiriu z }iogośgentlematla. Cornell University Press lg62. s..ltlprzednio mo]Ma. Na śmieszność narażali się ci Wiadogrości o Smithie zawdzięczam książce E. |:ierze na siebie obowiązki gentlemana. Elyot. Jattlrl. a chcą przede wszystkim mniej płacic. by upodobnić się do jego barczystej postaci atbo wielbiciele Aleksanrlra Macetlońskiego.) niż dzieło Machiavellego (1535 r. Władca tracił kontakt ze społeczeństwem. . 8 126 l27 . z 1'. 10B. r. Dyskusja dotycząca zagadnienia.. Ta ostattlia kategoria dyskutowana jest przez autora nieco dłużej. tekst z 1622 r. że szlachectwo zawdzięcza się szlachetności. Są to wskazówki. kto uprawia nauki wyzwolone i. o czym zlesztą była . gdy wolnośc słowa ulegała ograniczeniu" 5. co zdarza się pochlebcom. że .rrri*"rrytu"i". Cambridge University Press 1948.. zawiera zupełnie inną problematykę. a nie dawności rodu. krótko mówiąc. jakie ma umiejętności. któtzy lliorą na siebie większe zobowiązania. tym bardziej godna jest podziwu 7. tiocieka się szczegółowo. lrtórzy przekrzywiali głowy tak. Ileltzla. pośród tej ostatniej z kolei należy wyróżnić: a) rycerzy pasowanych i uprawnionych do tytułu sir. czy to pTzez lekcewazenie sobie sympatii poddanych. jak utrzymać się przy władzy ani wskazówki. Y. W rozprawie o wzol()wym gentlemanie autor rozważa kolejno kogo można i kogo ttirl mozna do lej kategorii zaliczyć. ńo potwierrlza veblenowską charakterystykę uprzywilejowanych n. wycl.wa dla cnoty.

aktorzy. czy o synach nieślu nyclr można mówić.. który zagaja slioj. Barker.a. pływanie.Augttstyrra.. Warszawa . który wyr-aźnie przygotował gentiemana rltl objęcia w swoim kraju wspomniany"r. Charakter narorlowy.l. udziale tak mocno akcentowa!v(tlle. rządzić ja królowa wszystkimi naszymi namiętnościami". Do malarstwa artystycznego bowiem ma stosunek człowieka Renesansu. jak np.nlcln) iudzi. * któryl. Poezja .l.Ladies and Gentlemen '. a zw-łaszcza polowanie do dziśLprawiane 11.1.|.jIre definicje gentlemana w wielkim słowniku okstod.gentleman'' jest ]Myprane zańwno z treściklasowej.1 lo echa T. . r r 11 '9 E. tchórzoslwo w odwagę i. którą mozna prześledzic przebiegając przez kol.rósiu. przeł.negatywna. Adwokalów i lekarzy możn.Jłównych rysach wzór gentlemanal który pir"i. Z ćwiczeń Iizycznych poleca Peacham szczegolnie jazclę kontt. którzy pi. s. biegi.lrarakteru.rrtokratyzacja.y Encyklopedii Bryty jskie j.ltlwo . na pla]Mo noszenia herbu.] zanlieniać nienawi łv miłość. prrerllrlwienie sakramentalnym . . Muzyka ma jeg. Wyłączeni wyraźnie z kategorii gentlernenóTr są \Mszyscy. Znany autor prac o charakterze narodowym Anglii.może brtttalnośc zarnieniać w dworlrość.[<er. wyłączeniem chirurgów.ztl Lalenty tracą blask. zapominając niesłusznie o udziale .uwagę rożni luclzie niskiego pochodzenia uzyskiwali pozycJę-przez swoje osobiste zasługi. Horacy był synem trębacza Wergiliusz synem garncarza. na pozycję pierwsze i neraltlyce.acują na życie i zarabiają. ostatnim notowanym użyciem jest użycie. lv litórym ta koncepcja się zrodziła. nie dopuszczając kupców do kategorii gentlemenów. kuglarze etc. Bez tego jego najwdzięczniejl.z możnych. 129 .vażniejrry"t należy postępująca rlt. Ućzonośćcenio jest u tego autora tak. po tych próbach lokalizacji gentlemana w społeczeństwie.. dzy i dentyści nie byli w Anglii przyjmowani w towarzystw z powodu tego. 1927 ł litlros ryce!ski. z drugie slrony. I. .6l.fu. W Slowni ku oksf ordzkim rlllinicje kładą nacisk na clobre urodzenie. tak jak cliament bez sz7j. że jeszcze rv XIX wieku chirur. Żadnego klasowego wyróZtlirltria nie ma na względzie prelegent.r zdaniem . postarajmy się odtworzyc tv c.rl i włoskiego renesansu 12. opinie Arystotelesa.a jego zdaniem do gentlemenów z.ą walory . (Należy tu przypomnieć. jak i tnoralnej i staje się po prostu uprzejmiejszą formą mówienia rl ludziach i zwracania się do rrich. trzeba przynajmniej uznać uczciwego kupca za d. akuszelek . Aie. Tr tu naśladowac śur. Pozycja nauki.1l.. tak jak pozycja sztuki jest u niego bardzo wysoka.lllusznie dumnego" Arysiotelesa. kl.lrlwierzchnia ściany przy jego łożu powleczona była woskiem. Elyota. że szlachetnie urodzeni. Do zmian najr.. które mu cto głowy \v Jrocy przychodziły. skrzypkowie.niezwykle dobroczynne wpływy. Nawet ukąszenie tarantuli daje się za je pomocą wyleczyc.erołvnych l rlkcji kierowniczych.obroczyńcę swego kraju.-ui do drugiej lv<ijny Światowej.. lbidem. mozna Je przez przywarę utracić. Wchodzą tu na przykła w grę malarze. Późniejsze połr. Pannenkowa. Wszak nieraz o zywali się oni bardziej udani od synów legalnych. tl.óry miał zycie tak zorgani l28 żeby korzystać nawet z nocy. Pewien lcłopot sprawiaj Peachamowi kupcy.r którym mógł notowac po ciemku myśli. 12.czynic rozwiązłego uczciwynt t.. Czy moż tlalej. Ernest l1. krótko mówiąc. Autor kwestiotlil je możliwoścuznania za gentlemenów (uzywa . W zachorł. wylaz demokratyczn jest tu tendencji autora Teraz przychodzi kolej na rozpatrzenie różnych zawoc] z punlriu widzerria uprawnień do znalezienia się pośrócl gentletnenów. że nawet kobiety są za nią clrwalone W jej pielęgrrowaniu nie należy zaniedbywac ani c}rwili. szlacheclwo utracić przez nikczemnośc? skoro możrra jak brzmi odpowiedź do szlachectwa dojśćprzez cnoLę. Z kolei nasuwa się autorowi pytanie..szarla czy |anów. Z tych osta nich słów nie rralezy wnosić. że pracowali rękami).u słowa noble lr. Poniewaz nie miał światła.zkim t.arriu srrroim gentleman winien byc zrównowazony i clbac o reputację. którzy spędzają zycia w stoickirn oclosobnieniu 11. wywodzi ideał gentlemana z rycerstwa średniowieczneł. ludzie nie mają dosyc wszystkiego w jednym kraj Wobec tego."z nerirrtJ.tktowanego w całej rozprawie jako równoznacznik słowa genll<. Znane mu są pogardliwe opinie starożytnyc o tym zawodzie takie. że autor ma nieszczególne uznanie dla sztuki. Czy bieda staje na przeszkodz szlachectwu? Odpowiedż jako ctalszy ..

ale jest niezbędny dla ubiegania się o przynależn jak pisze do gentlemenów. bywa koniecznościązwiązaną z primogeni. London 1964. którzy pła1l. jak wiaamalorski sport.nym przez M. a ustrój społeczny. W Anglii zwłaszcza. To zakłada posiadanie odpowiedniego zaplecza finansowego. wyodrębtrilt się ich ubiorem. Społeczeństwo angielskie opisywane przez Thackeraya w 7or.Dlatego żrl r:hłopak jest lordem pisał \M. Spori gentlelttatra angielskiego chętnie przybiera fornry zespołowe.cec tak istotnych dla rycerza średniowiecza. . I(to ma bowiem odpowi listę antenatólv. Niegdyś TyceTz uważał. W taki ri. lecz drużyna. poniewaz są biedni.nieszczęśliwi chłopcy bez chwostów u czapek nazywają się sizors. gdzie stosunek do sfer wojskowych był raczej pogardliwy. Class and the De'o Cytuję moclatic Policy. Inaczej tliż w Grecji. M. przeł. musĘ nosiĆ oznakę ttllóstwa i spożywac posiłki w odosobnieniu od reszty kolegów'' rz. H. . siła nie była niezbędna. Źe tltttitljętnoścczytania i pisania dobra jest dla kleryków. ny wygląd. warunek wystar.7(twa 1950. J. Tabu pracy ręcznej trwa jeszcze w początku naszelJo stulecia. BB.według niego . Fotrzeba ruchu narzuca liir. s.tlzie servitors (zaiste ślicznyi gentlemański tytuł). Znakiem rozpozna\Mczym dla gentlemana jest między innyml jego sposób mówienia.. Graevesa ls.. Dlatego. jak podkreśla Artur Livingstorr w swojej Theory oI the Gentlemąn zawarteJ w Encyclopaedia oI the Socia] Scjences. Co zaśdo powierzchowności. Wygrywały bowiem lub przegrywały ttitl irrdywidua. co rniało rozwijać ducha zespołu. William M. Dopuszczalną nich karierą jest także kariera duchownego.publiczne'' uczyły ttwrlich wychowanków przede wszystkim łaciny i greki. ktory zrlrlbywać przez lat siedem. Wspominana stopniowa demokratyzacja słowa. gowisku próżności. Value Pąttelns. czający.itlli w dużym stopniu na podstawie ich kwalifikacji sportowych pisał Bertrand Russell w swojej ksiązce pt. gdy nasz interlokutor otwiera usta 1a.inny musi lt. Zwraca na ten fakt uwagę K. w elitarnych szkołach dotiera siinauczyt.lrlsób języki starożytne po raz drugi służyły wyiaznieniu klatll)w(-\mul choć tym razem inaczej. gdzie wchodziło w grę współzawodnictwo indywirlttalne. Llpsetem. zą Seyrnourem M. Thackeray uniwersy. W znanych mi obrazacir doskonałego gentlemana nie ma już mowy ani o urodzie. że jest lordem. 131 Bertrand Russell. The Blazon ot Honour. 15 Pierworodny nie był zwykle do nauki przymuszany. turą.nie potrzelltljc składać egzaminów.nauczyło arystokrację na biedaków jak na ludzi zależnych od tych. Nie jest to. może sobie już pozwolic na brak konformizmu. jest już bardzo plzemieszane.gentleman'' w Ąnglii była jeszcze daleka od'niwelowania różnic klasowych.izyczną. 82. Barker . arri o sile -.l.rlrzeć r ili podatki. Greaves. lecia.w tym chłodzie i wilgoci. s... Thackeray. daje mu po dwóch latach stopień naulcowy. szkoły . R. nokrotnie rolę guwernantek wyładowujących swoje frustracj na dzieciach oddanych ich opiece. rierę zapewnioną. Ojciec Amelii Sedley jest zamożnym kupcem. Taine rozwój sportu w Anglii przypisuje wlasnosciom klimatycznym tego kraju. wychowanie tt tlstrój społeczny 16. Mannheim przypisując zrlspołowym zawodom duże znaczenie wychowa]Mcze w wyrabiatlitt. llirrvttit. bądźprzez małżeństwo z bogatą mieszczką wchodzą w środowisko kupieckie. ale nie to |7 Jeżeli idzie o kulturę f.. W żadnym innym kraju C. kultury obywatelskiej.. a dalej na tejże stronicy: . Ale ten duch zespołu obejmował tylko własną klasę. czywiście. przeł.a osadzone w pierwszych dekadach XIX stu. M. Crosland nie można z taką pewnościąustalić czyjejś pozycji już w chwili. Agnieszka Glinczarika. Baronet Pitt Crawley żonaty jest z có hurtownika. miał bowiem k 1s lirlizc purytanizm ze swoją wiarą. Wychowanie lArarszawa 1933. żę ubóstwo jest-winą. Branie się do handlu.. Żaden gentleman nie może zarabiac na życie. Obowiązujący strój przechodzi przez różne ewoluc i można nie liczyc się z opinią. gentleman uprawia.". wystarcza god. Do wzmocnienia bariery społecznej przyczynił się t|<lmo. A. w za" sadzie niepożądane. 130 Wlll. Opierając się wszelkim reformom. a w Okslrll. dr JoJrnson . |'lłtwo ubogich jak pisze E.. Młodsi bracia pierworodnych bywają bowiem wchłanianl przez miasto i bądźsami. Kobiety niezamężne pełniłyniejed.dzięki jeden głupiec w rodzinie" 15. Księga snobów. Jak powiadał faceprimogeniturze był tylko cjonisla epoki. Hosiasso- . S.

rt. żeni się.lrli zniesione lub odmienione.'Warszawa 1949. po znanych z surowościrządach T. brzydli. że wymaga go zasadnicza grzesznośćnatury ludzkiej. 160. s. I. !V. ze jej znajomośc była dowodem. s. M. London 1963. że lekceważenie intelektu !9 W. lrllaz częściejelementy altruistyczne. ale bogatą [. Szkoły ków takich jak chłosta. Obecilie trzeba było się o języki starozytne otrzeć.. T. do których przyznać należy przenikały liwalil'ikacji intelektualnych gentlemana pisano już rviele. Iubieżność duma sa zwyczajowymi przymiotami charakteru tej klasy. szczupłe. To łagodziłotarcia polityczne.i się tu o suneriority to ex[ernal con| rol. od liltirego nie ma miejsca żadna apelacja" 2a. rozdz.należałdo najpierwszych dandysów lv mieście.. Clrrlrlcs Duclos.Nasza młódż szlachecka cho. oburzał się na l1. stracirłrszy swój majątek i widząc llliską ruinę. kaprysy.Jeusz Jan Dehnel. jak i w subm 20 lbidem. The British Political Eijle. 19 Ibidem.zli. O braku szacunku dla :r B. zaTaz wnoszą. Ta. Chłosta miała wbijać w wychowanka cnotę i przepędzać występek. ale i podlegać 19.. W. - - r\y l)rzysposolliony do drtrku przez Jana Kotta. Mowa tu rzekomo o królestwie 18 W. Bez przyzwolenia tych rlzlacheinych osób. doszedłszy do władzy. Wychowanek Eton czy Harrow.isko próżności. Pe. melancholia. s.l Ciało stlche. dagogom. ze składała się ona pospolicie z krewnych.. UparteJ ekskluzywności szkół publicznych broniono twierclząc. Zalreżrrośćfinansowa od ojca zmuszała często do dzielenią jego pogiądów. iż stać było człowieka na marnowanie czasu i pieniędzy.wa l. -Thackeray. że muszą istniec szkoły. 108. potem. Guttsman. Thackeray. L. Zkim? Z samicą podłego u. cytowany autor nie był zbyt klasycznemu wykształceniu życztiwy. by byc zaiiczorrym do gentlemenórv. BB.dla rycerzy.ność. Przekład anonimo. że człowiek nie umiejący prawie czytać. Veblen wyjaśniapozyc łaciny Lym. że do łask swoich stajennego lub woźnicę.y autor francuskic_cJo Oświeccniapisał: .32 133 .1wcą). To za. Wychowanie.L'homme d'honneur semble i. a nie do okreśionego zawodu 18. żt. człowiek tlit:okrzesany.../r{.. Podróźe Guliwera. stanowl'.i tv1llg1 to duch.Il szawa 1960. Znaną jest rzeczą.przy czym pełnienie służby społecznej w jednej rodzinie pTzez paTę pokoleń podnosiło jej prestiż w większym stopniu niż tytuł 20. że wspomniana solidarność wychowanków tych szkół trwała i po ich ukończeniu. które by przygotowywały ucznia r1o pełnienia funkcji kierow4iczych. Tarqow.ół publicznych jak czytamy w książce B.Duch l. Random Crawley . czone do elity władzy wpływały na to. skoro zaświek po temu. przeł. Russella cytowane. mówiąc o pewnym baronecie. pojmujący tylko . Arnolda w Rugby. Jest rzeczą powszechnie wiadomą.ir.rion propre lćgislateur" (człowick honortr zrlaje się być sam sollie prawor1.ilc. tak poszło w nieomylny znak szlacheckiego pochodzenia. V: Tńe Decline ol Aristacracy. klórzy tego środka nie akceptowali. Stypendystów jrształcących się w tej samej szkole pełno. 150. została niejako zinstytucjonalizowana. która. nieumiejęl. t.1rrlą myśl. skoro tylko urodzi się syn silny i zdrowy.l. Russell. s. wysyłani poza dom na wzór synów średniowiecznych ryceIzyl kładłyduzy na. Jadowity Swift 23 w Podróżach Guliwero tak charakteryzuje rt.zcza się z samicami rozpustnymi i zepsutymi i dostaje od nich llit:narłristnych chorób. 393. żadne praTro nie rnoże zostać ustanowione . Tradycyjne w rodzinie uprawianie polityki ułatwiało absolwentom dalszą karierę po już wydeptanych ścieżkach. Jak widać. szkoły publiczne. Ta solidarnośc jednak nie rozciągała się poza swoją klasę. w których wychowują się gentiemeni. obsadzał kolegami placówki sobie podległe. boksował się dollliolrale i powoził czterema końmi w lejc. A idzie tu o przepisowy udział w parlatttt:ncie.pogardy dla inteligencji typu naukowego'' 21.. od dzieciństwa w zbytkach. wytli:. cisk na maniery. Posiar]ał więc takie lvykształcenie. słabe.rlj.Zn. płatni uczniowie w ogóle nie zauważali.zwierzęce uczucia'' zasiada poliród dygnitarzy Anglii. lr lllli. Administro]Mana przez kolegów uczyła nie tylko rządzić. chorowitą.ychowanie dobrze urodzonych: . jakie przystoi arystokracie czystej krwi" 22. tłumaczono.any był w zakulisowym świecie. Miała uczyć te oddziaływały wychowawczo na pupilów także za pomocą środ" znoszenia bólu po męsku.rodzenia. Małżeństwa ograni. danie miały najlepiej wykonywać tzw. Szkoły. chorou. M. 1' Jonathan SwiIt. 1l Mól^. głui 1lrlla. Zaprawianie ludzi zarówno w dominance.ą one sąd najwvższy. 1. 1lirni matka przypuściła Wady duszy odpowiadają niedołężności ciała.. s. intere.

Owe piękne.oto dalsze i"go *"or. Tak to w kialu... nie tak jak łosoś. II. . W swoim syntetycznym ujęciu .pisał Heinrich Heine w Anglii stanowią nalmniÓj zasłczytne wyróżnienie."trattowa. z trzydziestofuntowym okazern wypada czasem walczyć dwie godziny.-'. nawet wtedy. Gardzi się łowieniem ryb o zachodzie słońca| czy strzelaniem do siedzącego ptaka.Gentlei man jest uparty w pokonywaniu przeciwieństw. szezery| nle nie posuwający impertynencji. to w oczach Angtików nie jest nawet aktem odwagi.Nie łowię szczupaków po-to nie wiada w powieści A.The Guardian" Źe. Wiadomo. lnan". dotrzymywanie zobowiązań. ledwo skończyły się godziny służby.Co zaśdo jego manier. gdy walka jest już całkowicie llcznadziejna.z" *"glęłr.Gardzić niellczpieczeństwem pisze cytowany Maurois . żeby się posłużyćsłowami Veblena w c_harakterystyce uprzywilejowanych.293.w sto sunku do jaskrawych wartościowań.. l byli włączani do elity. ważne są dla niego szczególnie zasady fair 1l/oy obowiązujące w walce. wiedzę rozległą. jak aktor po przedstawieniu zmywa z twarzy szminkę. gotowośćniesienia pomocy jego rysy. Taka walka jest piękna''. 1930.że jest on wyposażony w taką goclność i wzniosłość. .ru'u*". ma to być zdaniem Steela człowiek . Gdy rozważam ceehy specyficzne dla psychiki qentlemana. Gentlemana rakteryzuje spokój i pewnośćsiebie człowieka niezalei (divine assurance). spieszy zrnlcić z siebie czeTwony mundur i w zwykłym strolu cywilnym jest znów gentlemanem'' 20. O małym buldogu. myślę..óry stawia się dużemu psu. 20 16 134 135 . miały dwojaki r:harakter. Za ptzykład wzoru normatywnego tnoże służyć charakterystyka Steela podana w poczytnym piśmie . Wpływy tej postaci podkreśla cytowana już Margaret Greaves. . Jest prawdomówny. Gentleman to człowiek oI lew worrls.. Kiedy indziej mieliśmyraczej do czynienia z rejestrar:ją pospolitego rozumienia tego terminu. Ies si.słusznie dumny'' Arystoteleia. Arnolda.i. jak do stanowienia jego rlzdoby. Nie jest to jak widać zespół cnót chrześcijańskich. wolny ocl nieumiarkowanych namiętności.Jest opurro*urr}. \Mreszcie nie brak i kombinacji tych elementów.rtu i służby wojskowej. współczucia i życzliwości". na jaką człowieka stać może. barwne uniformy.. karzający.ale nie słu2z Andró Maurois. 205 . nr 34. cnoć póalegu tak jak u Miltona czy T. w którlń tegity rycerskie były respektowane.Szłice z Anglii. nie każdego poważnie. które zebraliśmy. sza pochwała. .The Guardian" 1713.. bo są wtedy nazbyt łatwym łupem. Jest ufny i wzbudza urność. wl Dzlela wybrane. usłużny. zawód wojskowego nie był w esty_ mie.o daje się w rządzeniu. wyzyskiwanie w dyskusjach jego wiadomych słabostek.ona tlir język polski pod tytułem Oddech wojny. Wszystko co zaszczytne uznane tu zostaje za cnotę. cytowany już Livingston podkr"eśla element współzańodnictwa.. przeł.Nieźle'' to jego najwyż. . To po prostu należy do dobrego wychowania. który walczy do końca. że te zasady nie pozwalają mu na korzystanie ze słabościprzeciwnika. Do tego bym dołączyłumysł jasny.ozumiem człowieka nadająceqo się w pełni zarówno rjo służenia społeczeństwu i strzeżenia jego dobra. ale nie uniżony. .lences du CoIaneI Blamble. U"ika wszelkie afektacji. W sądzie wolny jest od składania pr"vrięii. Wiąże się to ze znanym stosunkiem ao *t.Przez doskonałego gentlemana ] pisał t. . Maurois pułkownik Bramble 27 bo Jcst gentleman. które oznaczają przynależnośćdo uprzywilejowanej kasty -ojrko*y"h . dbałość o wyróżnienie przeciwieństwo pokory. tak angielski oficer. Jerzy Jędrzejewicz. Ideałem gentlemana jest nie cnota. wolny od uprzedzeń. tylko honor pisał w srryoim czasie Móntesquieu. mówią z całą powagą: to gentleCharakterystyki gentlemana. Książka tłumacz. ri"ypomina ""u="ą się raczej . '8 .stawiać opór llatarciu. . człowiek pełen czułości. s. Gdy myślęo seircu gentleInanal jawi mi się on jako człowiek obstający przy swoim. Złapany zaraz się poddaje. tualną rolę kierowniczą prawo nie może go karadw. kl. Inna była pozyc ja guards. którzy cieszyli się szacunkiem . cechuje go rezerwa w słowach 25 i nieufność .l ] l 1 łączyłosię z wielkim naciskiem na charakter. Rozważania dotyczące Iair play rzadko dotyczyły walki orężnej.się aż do skromny.pr""Sl"a"ulą" je w Anglii popTzez cztery wieki. ale nie mówi prawd bez potrzeby.poJb rrpo. Warszawa 1956. Heinrich Heine.. a wzór miał charakter normatywny. Dyskrecja. ponieważ gentleman działa w atmosferze współzawodnictwa. t. czasem były to postulaty. chrystianizu".

mamy na przykład do czynienia u J...które nie mogły być skażone. straciwszy tllIloścw stosunku do gentlemana.2Ą0.lem jego depresji.. którą by się chciało widzieć. Gentleman ma pewien kodeks 1lrl. Gentlemani 1r pTzeszłości l. Podział ten jednak nie je-<t ostrv. Z wyjaśnieniem. clały się już odr"ztttvać. oświecenia nazwiązywa} do Nowcao Testamentu jeżeli idzie o poczesne miejsce dla cnót miękkich.oTz.żalczy. zamiast traktorvać iak dawniej pierriittlz jako przynalezny im z natury. Jednakze Anglik. zasiadł w Izbie l. profesor filozofii Londńskieqo unirversytetu. że królowa Elżbieta nadała tytuł lrllrla zavrorlouretnu aktorowi olivierowi Lawrence. dlaczego w jednej ze swoieh pospolitych koncepcji słowo to oznacza każdego kto żyje nie pracując. gdy musieli pogodzić liiq z zarabianiem. Sysfem ol Lo11ie. dokollil\. Pozolvał r1o tego portletu jeqo stryjeczny dziacl.rlzięcza w nauce amatorom. która mu pozwala rozegrać każdą sytuaeję bez odwoływania się clo ekspertbw.t:ch nie ma powodu się wyrzekać.iadomo. postulat wiedzy rozległej i czułego serca nie był jednak tylko świadectwem osobistych gustów autora. O. Kla. pogodny i w dobrym humorze. r John Stuart l4il1. Jeżeli mogli dokonać tego lit. jaka tviilże się ze specjalizacją. J. pamiętamy bowiem. Jeszcze r. bo nie jest to zawód uznany i praktykowany jako taki.lIt(ts Hrrxley..llilerze a]<tora zarvodowego. Tymczasem wojna naruszyła w tym wzorze niejedno. Ten podział ma swój odpowiednik rnr podziale na eharakter i inteliqeneię. kreślone. Nie należy iednak zdaniem autora zapominać. że wiek . Wisclom. t . Gentleman stanowił jedną z najwyższych warltlści.a 1974). Milla 29.ec gentlemana jest złożony i że niektórych spośród jego t.The L..y(.cć podział obywateli na obywateli pierwszej i drugiej klasy. nadszedł bowiem czas.wój styl życia. Granice tedy nie są wyraźnie za. Wisdom.oznaczało pierwotnie człowieka dobrze urodzonego. \Marszarł./ltym przyk}atlem takieqo uczonec{o-amatora je_ct lord Taintamount opi- ||t. Inteligencja nie pasuje do gentlemana. nie żamierzając przeryrvać swojej gly w teatrze w char. r. Czytaliśrny niedawno. W ujęciu Steela qentleman był wyraźnie postacią. który. ale rzadziej pochwala.The Listener" artykuł zatytułowany patologia społeezna wielkiej Brytanii t0. jalc się okazuje jeszcze ciągle żywy l(tllt amatorstwa grozi l.llly l)Izez Aldousa FIirxleya w ieqo powieściKontrapunkt (przeł.landa_rd smaku. odv staje wobec zupełnie nowej sytuaeji./. s.. zajmuje się odróżnianiem amatora i gracza zawodoweqo. wszystkie te zmiany naruszyły ufnośćAnglika i sl_ały się powor. których autor pragnie. Wielkie przemiany. Autor.r. Zdatlirlm autora. | 3r Powszechrrie t.ol. pewien potrafili zmieniać l. IB75. które zwykło się stwierdzać u ludzi takiej samej pozycji.z liolei każcty specjalista może w każdej chlvi]i stać sie amatorem. Maria irlrllclvsIia. ile Anqlia zat. Demokratyzacja kraju przyniosła ze llrlbą zmniejszenie środków. To nam tłumaczy.Autor artykułu praqnie je zatrzeĆ. o upartej aktualnośei tego ostatniego czynnika świadczy na przykład drukowany w 1966 roku w piśmieangielskim .. Gentlemanowi przypisuje zdolnośćdo improwizac|i. 7rrlniejszyła się rola elementu rytualnego. którymi gentleman rozporządzał. Nowe uniwersytety mogą znacznie współdziałaćw dokorlililiu tej wielkiej przemiany. pewien kodeks manier.rll. artykuł w .. kraj ma głęboko zakorzeniony kompleks gentletltilna-ama.vszy wszystkich obowiązujących rytuałów. J. który odgrywał dawllicj w obrazie gentlemana ważną rolę. Cytuje się je stale. IT. 136 . To swobodne rozporządzanie wolnym czasem stanowi jeden ze stałych komponentów koncepcji gentlemana na r6wni z unilianiem piętna zawodowości. pozlvalającą na kompetentną eksperlyzę. Dokonali tego ważnego kroku. z czasem zaczęło ono stopniowo wspóloznaezać wszystkie te eeehy i przypadkowe okoliczności.trcześrriej zaworlowy fotoJr tl l' uzyskał rękę siostry królowej. Słowo .gentleman" _.ttniast kolonii. że w. wielkoduszny Arystoteles tej rubryki nie uwzględniał. Utworzenie dominiów z. nie pogodził się z zawodowym (|l. nie ma powodu.jak pisał w swojej Logice . o.clów.ol<u.yzwoitości w życiu codziennym.gentleman'' znaczy. godząc się na rl1lokorzenidz nim związane. Gentleman może się doskonalić w pisaniu wierszy po qrecku. Nie było to wyjaśnienie -iak "uvspółcześnitego terminu używają. a wTaz z nimi za20 30 lrl. albo nie pracując fizycznie.tora 3l. S. by nie zaakceptowali tej ciegradacji.. l<ażdej chwili przerodzeniem się w kult niekompetencji.aczem.istener'' z 18 VIII 1966 r. ponieważ trąci ekspertyza. co w pospolitym ujęciu słowo .

Dzieje Anglii. z której wywodzi się pojqcie gentlemanal wykształciłasię wcześniej na południu i analotliczne wzory osobowe znalazły już sobie tam wyraz w koncepcji liIlriej. Wacław Roclowicz. do niektórych tylko krajów. Jednakże 3a Ch. BYła to ktasa związane ze wsią.ą znawcy jedyną w swoim rodzaju arystokracją.mii lruclno było działać. gdy jego definicja była raczej projektująca niż sprawozda*ó"u. (. poza Anglię. jak angielska klasa śr.odkamilokomocji. przeł. żekażdy przyjeżdżał swoim służącym. nie z miastem. A Maurois. ponieważ zachowano samą kastę. osiemnastowieczna whigowska arystokracja była -. w książce pt. rozdz:: Qtr'es' ce qu'tln gentleman? Terminy francuskieqo p'ochodzerria gromadzi Ir4. które służyło oznaczania do członków kasty. Iłe Young Melbourne. jak warunki życia zbliżają się do siebie. E. pozwalały gościćlicznych utytułowanycrr. Rodziny rIl. nawet męża. co to jest gentleman.gentletllan" przeniknęło. rn" young Melbourne s9. Nyrop.1B4B.ułr swoim rodzaju produktem cywilizacji angielskiej. widocznych zwłaszcza wtedy. choć nie dbających o szczególny splendor dworach.. jak nigdy dotąd nie była'' 32. we Francji słowo <gentilhomme> pozostało zawsze ściśle związane ze swoim sensem pierwotnym.W 1841 roku ze jak kalkulował H. tak odgrodzoną od wszystkich innych.nictwonarzucrrło się w różnych wypadkach przede wszystkim 3a. umieszczonych trochę niżej na drabinie socjalnej. ale matka późniejszejo dyplomaty miała licznych kochanków i groniadziła pod swoiń dachem Cy-ła-. Gdy wypadało mu czekać na poeiąg. Kultura dworska. nie podlegając zarzutowi nepotyzmut wszy-. ucztowania połączone z obfitymi lrunkami przedzielone były polowaniem czy grami hazardowymi.ieden rozdział odpowiedzi tla pytanie. stawało nieraz na nocl przy czym trzeba pamiętać. znajdująca się w siałej opozycji w stosunku do króla.cdnia tej epoki. Der Geist der Iranzósischen Sproche.iuzul"i ktośchce zastosować wiedzę językową do wiedzy historycznej pisał Tocqueville śledźcie czasie i przestrzeni los słowaw <gentleman). Trevtllyan. Readers University 1940.mda. tlzieci różnych ojców. I(oń llył niezbędnyrn rekwizytem utytułowanych.. Taine obliczał. Ze rvz<llędu na rolę Frarrcji rv średnior^Iieczu jej słor.osy kotrcepcji gentlemana w Niemczech prześledza pedantycznle Gertrri- szawa 1957. w tym j9den milion słuzby. 'lr:n styl życia promieniował i na klasę średnią. s. I tak znajdujemy ten termin w Danii i innych r:uropejskich krajach północnych. Byli jej potrzebni do lrlrowania drogi jej dzieciom. Wandruszka w pracy 1ll.. klasa rządząca. Linguistique et Histoire cle Moettrs.ł. pozwalał na 1liltrzenie z góry.Arystokracja whigowska jak pisze autor była jedynym . stanowił symbol władania. w miarę tego. .. Nyrop.którzy by cieszyli siq różnymi aspektami życia z taką pasją. jak galantuomo we \Młoszech. co nie raziło nikogo. Dziesiątki sypialni w przestrorrrry"ń i wygodnych. gdzie lvypełniałonajwyraźniej jakąśiukę w miejscowym inwentarzu 1lojęciowym.lylsa a historia obyczajow. jak i w zachowaniach nalcżą przemiany gentlemana z czasów Restauracji w stosunku do przemian eTy wiktoriańskiej. Zobaczycie. są to dzieje kariery dyplomatycznej rłricehrabiego Melbourne'a żyiąceqo w latach |nÓ'.zy wleszcie we Francji w koncepcji honnóte hom./ stly bowiem byli jakoś ze sobą spokrewnieni. Matka wicehrabiego cibała rl dobre stosunki z byłymi kochankami. Jak pisał G. Koń odróżniał rzątlzacego od rządzonego. zachowano nietkrrięte słowo. Wierne oddanie jej szczególnej umiejęLności użycia stanowi książka Davida cecila pt. W każdym nastęinym wieku stosuje się tę nazwę do ludzi. Rozwód był źle widziany. xitlrioziesiąt osób zo. . " Warrs David Cecil. Znany językoznawca duński Ch.. I. którego ojcem było nasze słowo <gentilhomme>. że słowo . Lingwi:. 138 t39 .. Do przemian widocznych zarówno w hasłach. że skromna rodzina złożona z trzech osób trlusiała mieć przynajmniej siedrnioro służby i trzy konie.że jego znaczenie rozszerza się w Angtii. Stwierdza on. Miinchen 1959. żądał sllecjalnego pociągu. czy caballero w Hiszpanii.Nie było ludzi od początku świata. Swoboclna erotyka nie dbała o opinię publiczną. gdzie zaczęto się nim posłurliwać w XIX wieku. Tę kulturę zabawową umożliwiał wielki sztab slużby".ytułowanych były wie]odzietnel a przy panującej endoga.jak mnierni.. 453.. klasa ta realizowała w pełnym wymiarze kulturę biesiadniczą. zmienne związki t:roLyczne nie prowadziły do tragedii. Paris 1934. przeł. poświęca . Gentleman niełatwo godził śięz pospolitymi śr.] Mówiliśmy przed chwilą o pewnych wariantach we wzorze genllemana. Taine -* Anglia liczyła 16 milionów mieszkańców. Philipot.

. a terenem jego działania był nie dwór. Czyni to C. Na trzecim wreszcie miejscu lrzeba zanotować pojęcie honoru w odniesieniu do kobiet i zna(]zące tyle co czystośćpłciowa (chastity\ symbolem będzie w tym wypadku Hc.liastyczny.<Gentlenlanl in Deutschen'. wyglądem zewnętrznym. Angtik ocl dziecitistwa zaprawiany był do świadczeń społecznych. C.Anglik stanowi podporę dla swego lządu. przyoisać odrniennej psychice francuskiej. pojęcie honoru.icj afektacji i chełpliwości. t41 . W laiacłr 1906 . znajomośćświatazdobytą w podróżach. podziwem. W XViI wieku honol jest wyłącznie lioncepcją klasy wyższej. prerogatywą szlachty. Taine pisał: . ale są najważniejsze. na oqólną liczbę 652 członków miał 4B9 ulłaścicieli ziemsliich.. jest zespołem cech charakteru. którą nazywa ordinary gentry. choć \Alłosi mają ttr swój odporviednik. Pojęcie honoru w dtomacie angielskim 1591 . według niektówe rych. . W pierwszym obdarzony honorem jest ten. taktem. podczas gdy roczny dochód nauczyciela wynosił 75 funtów. które uprawniają do roszczenia sobie ludzkiego szacunku. według Anglików.Góteborg 1957.lecz.]ko człowiekiem honoru. 1965. Toczone przez nas rozważania dotyczące rożnych odcieni słolva gentleman sugerują koniecznośc wspomnienia o książce. bezinteresownym. ale lrzy pośród nich zasługują na specjalne wyróżnienie. s. Francuz swój rząd co najwyżej toleruje..da Pfllum.honor" ma wiele wariantów. L. sławą.1916 minisl. i termin gentleman aqreement rlla oznaczenia umowy opartej na zaufaniu jest bardzo szer-oko używany. w AngIii.porlczas gdy gentlemen angielski charaktervzuje się przede wszystkim niezależnością finansową. Rychliński 35 . W drugim czo1owym znaczeniu honor jest czymś.ny" 1937. Słowem gentry irutor obejmuje także wszystkich utytułowanych do króla włączlIie. wytrwały w złych przygodach.jak pisał S.iekowi.ojci (powielonei) pracy doktorskiej pt.sla Ia parolcl. Nie kształcił się na dworze. 140 V. rozlewną szczodrością. Centralnym tematem tej książki jest wprawdzie nie pojęcie <lcntlemana. Zreformolvany parlament z 1B32 roku.. szacunkiem. co nalezy. Angietska arysl. przewyższający 3000 funtów rocznie''.co przysługuje człorł. The ldea oI Honour in the English Drama 1591 -1700. W XVI wieku . W x905 roku członkowie parlamentu. którzy otrzymali wykształcenie rv oksfordzie czy Cambridge sLanowili 700/o. aby się pogodzic z nową rolą. pojęcie gentlemana nie zapuściło Francji głębszych korzeni.była do 1867 roku klubem arystoleratycznym. Anglik jest dość . Te trzy znaczenia nie wyczerpują wszystkich lnożliwych. Barber. |est duchowym szlachectwem. 697. nienaganną uprzejmością. lecz parlament. francuski gentilhomme jest raczej zdobiącym reliktem". Prawdziwy gentleman. tr nie spływa na niego z zewnątrz. bo mówią: Fra galantuomini bu. którą mu wyznaczają przerniany społeczne. którzy przeszli pTz'z szkoły elitarne stanowili w Izbie Gmin 510/o. zgodnie z tytułem. porównując gentlemana francuskiego z gentlemanem angielskim H. deiikatnością. w słr. stylem domu.Przcqlącl Socjolo- Stockholm . zdolnym do narażania się. któla stawia sobie za zadanie uchwycic za pomocą analizy treści lóznice w posługiwaniu się słowem honour.1700. lecz ezłowiekiem. człowiekiem prawym. Poniżej znajduje się warstwa. pozbawiony wszelli. wrażliwym honorem. t. Posługiwanie się słowem . cech.Genti]homme kojarzy się z elegancją. Była bogata i od łaski ]<rólewskiej niezależna. Drabina społeczna w początku xix stulecia zaczynamy spotykać termin gentleman w literaturze francuskiej a Dictionnaire Larousse włacza go do się wobec innych odpowiedzialny.kodeksem postępowaiv Anglii ze specyficznie gentlemańskim jak czytamy dalej llia. zachowuje zitntrą krew. zakres ludzi icdnak obdarzonych honorem pokrywa się z zakresem gentlemapojęcie honoru łączy się pisze Barber llów. zaśsymbolika słuzy liczeniu 35 clicz. obeiściem rycerskim.Izba gmin -. L. nawykiem do zbytku i swobody.okracja miała duze i dobrze prosperujące posiadłościziemskie. Barller so w książce pt. wykształcenie humanistyczne. Zdaniem Nyropa.rowie. D. t ] lie t}. kto cieszy się uznaniemt zaszczytną opinią. Jest opano\vany. który czuje Stanisław Rvchliriski.. jest człowiekiem zasługującym na spTawowanie rządów. Cobre maniery. a nawet poświęcania się dla tych. którymi włada. Geschichte der 1Ą/ortes . Dla tak rozumiallego honoru autor ustala symbol R (reputation). Ponadto należy mu przypisać większą kulttrrę.. 2500 obywateli ziemskich miało dochód. 85 swego repertuaru. To znaczenie autor będzie symbolizował przez literę H (honour).

:11]""'.rpownictwa. Królowa Wiktoria nie od razu była nieprzejednanie purytańska. 1. mówienie prawdy. Co zaśjest niewątpliwe to to.u."roĆi-. czy to mozolne rrakże się na nią nie powołuje.:'"#:*. lm mniej jej życie zasługuje na uznańie.łr"'i. Gdy objęła rządy.. że rezultat nie jest proporcjonalny w stosunku do włożonegow nią wysiłku. pe\Mne cechy charakteru. Arystokracja się izoluje.. wiarołomstwa... Przemiana gentlemana osiemnastowiecznego w gentlemana wiktoriańskiego jest jedną ze szczególnie ciekawych przemian lv zakresie moralności. l43 .. Pojedynkować się nie może z osobą. zabójstwa.ę do tekstów explicite słowo l.t":* Do wymagań. jak pamiętamy. Autor i a"i"li". bez udziału sądów.Częstoścjlgo występowania będzie według aulora _. Koincyduje z tą zmianą większy procent arystokracji pośród publiczności l. że ..iniemoże tot".^Źye musi trn. splacanie długów.arto. Zabrania mu się uwodz ić żony przyjaciela.*uży*rry. czasochłonne dodawania i obliczenia procentów mają po".owaź rywala. jakie wymagania wier ivu . tak jak [clrórzostwo decyduje o jego utracie. ego. Nie może słuchac cudzych dyktatów. Jo drugiej takie. Gdy się zaTęcza| nie wolno mu wycofywac się ze swojego zobowiązania. DIa dam musi być dworny i musi Onue o ich reputację.*i.1osłuszeństlro w stosunku do władzy legalnej.. gdyz jest to jedynb ł Jv9U Lv wyjściez honoremn które człowiekowi poz.:Ti'i#TiT.catralnej. Nie clodawąnie i obliczanie procentów podnosi wydatnie langę naukową tej placy.tonour.o"poczynać jej bez uprzedniego wypowiedzenia. zmniejsza się jcj udział w splaTrach pubiicznych. Traci on honor z powodu złego prowadzenia się zony czy któregoś z krewnych. ^s Zacznijmy od pierwszych.wskażnikiem . rau. Niu'p. gwałtu. kradzieży. W -ił. ale popełnić samobójstwo.i.""*iun H.ien żenić się z osoną nizej stojącą.'i.ących zadani" *u olbrzymie. Odwaga bojowa starrowi. O honorze mówi się coraz częściejw kręgach rodzinnych.ś.tu*iał człowiekowi honoru jaką miały pozycję. między innymi. w stosunku do której ma zobowiązania.ulryct (pośród których przeważa szekspir). dotrzymywanie obietnic. Jego obowią"r.z całą świadomością jestem pewna. nie godzić się na Śmierć hańbiącą. nalezało 142 się pewnego gruntu . Nie wolno mu dać się_przechytrzyć.żródło honoru. ani podejmować się jakichś zajęć służebnych. W razie wojny winien Niu .wedle informacji arrtora połowie XVI w. Wojowanie powierza się coraz częściejzawodowcom.J"". W ramach czasowych podanych w tytule książki autor stwier<lza wzrastającą liczebnośc występowania symbolu H oznaczającego. l. Wpływa na to. nie uciekać "ńil". który urabiał ją w duchu minionego już slulecia. pierwszej nalezą dyrektywy niezgodne 9o z wskazaniami chrześcijiństwa.ie sobie rpru#*-".. w sposób. tym górnolotniej brzmią jej deklaracje i rosną różnice między rzeczywistością zobrazowalrą w komedii w stosunku do rzeczywistości zobrazowanej w trajedAutor stosuje metodę analizy treści. Pierwszy pojedynek miał jakoby miejsce w 1548 r.. odróżniać "araJ.. Zmierzch ideałów lrrilitarnych odpowiada zmniejszającej się roli arystokracji militarnej. . Jeżeli mu się taki zdafzy. musi odwołać się do pojedynku."rrnozorrego zainteresowania zagadnieniern i pozwoli na prześledzeni" p"*. Musi się przedtem z nicłr waiczyć wedle obowiązujących "is"ia. które nie sprzeciwiają się jego zaleceniom.lest uprawnieniach i sLrzec swojej pozycji upierać się przy swoich w sPosób odpowiadn jący konaycli. znany. zakaz oszustwa. była pod wpływem lorda Melbourne'a. że materiał poddany analizie obejmuje 235 sztuk i"at. "poł. Rozdźwięki między arystokracją i klasą średniąwzrastają. od bioz niewoli. Człowiek honoru musi być szczególnie wrazliwy na obeJoi. W tym okresie lubiła się bawic i umiała przetańczyć 37 Pojedynek zastąpił sąd boży dopiero .i ograniczu sługu jąc. który by prowadził do utraLy twarzy. prywatnych.ffiTilry1lojęciu.jak często powtarza się w materiale analizowanym słowo honour i w jakim kontekście. Wzmagająca się liczebnośc pojedynków świbdczyo tendencji rozstrzygania sporów we własnym zakresie.x'. negatywny s|-osunek purytanów do teatru.rul"zione w tekscie dyrekty_ wy na dwie grupy. Arystokracja żyje według sprzeciwiającego się purytanizmowi kodeksu moralnego. które kościółmógi zaakceptować.. lv których zasiadają także nieszlachcice 37. ludność rących udział w walce.J. . żyćz gestem. w gcdiach.ioiie czytelnikowi zorientować się.i"". tak jak zawsze..I tak "awie.

e otnawiac w książce pt. to cżowiek.Po oslómnastym wieku jak pisze L. . Arystokratki mają w sobie tyle afektacji i sztuczności. aż do świtu.est głęboko przekonany. I{. który ły3e na tym świecie tak. PracowitoŚci. lecz jakze przyjemne "gryuturr". a także w Przygodach Józeta An'dre** 1p. \M .ri" dwór wzor"o. cowitym i unorrnowanym. Nie lubił angielskiej arystokracji. Jak widać.. nabierały większej wartości i większej ireścipoi-*pły*"'n zYcia rodziny królewskiej t. że niewiele miejsca pozostaje na charakt et.rrrlt ludzi z klasy średniejdo Wiktorii był inny niż stosunek arystokracji.r. w karty czy jakąkolwiek inną grę w niedzielę. pod żadnym pozorem nie pozwalała na noszenie wąsów bez brody..*y*łu szlachl. kłótnie.ach"y podobało się małzeń. zwyciężyłyideały obowiązku. . Zaden rc-ła"łcr'. . 145 . wiktoria potępiała które po śmiercimęża wychodziły za lnąż tat<ze i te kobiety.<: prócz doczesrrego. zeby zcń wyciągnąć maksimum korzyści.. Rygoryzm wprowadzony przez Alberta był jej niemiły.lidny.Timesa'' zalecając. Ten antagonizm ilustruje tlp.io polcrzynajlepszym razie panuje na llich nuda. innego świata nie ma. jakiego się ta koncepcja domaga.rń-. smith odróżniał wielką i ptmniejszą norility (nobilitas i nobilitas minor).e. . al Jak łatwo się domyśleć. Ruchy emancypacyjne kobiet budziły w niej oburzenle. Śtor. Ict własne bardzo niewidoczne i skromne. ten faworytowi. szlagon nieraz. tt . . ideał własnego życia.. Królowa piry*ała do redJktora . Odróżnienie no_bility więJrszej i mniejszej nasuwa się tym |lardziej. '[o kupa dworaków i hanowerczyków. oo dbania o własne gło$ry.obronirą reakcję na Wielką Ale arystokracja. była od purytanizmu daleka. W ciągu 50 z gorą lat zadna rozwiedziona dama nie mogła przestąpić progów królewskiego dworu. mowa tu o szablach. óyściłunrarrie kamerdynera.'obą niemieckie ideały. noc.Podobała im się miłość rodzinie w jak pisze Str.owi.rą"u tlo rozmowy odmiennośćzawodów.i.Nienawidzę wszystkich lordów _ powiadał szlachcic Western. która miała szczególne powoci. Miałń . Toma Jonesa (przeł. T. obcy im'ńol'nigdy nie stał się pośród utytułowanycn popularny. do noszenia których tylko tlllrzywilejowani nrieli prawo. Chodzenie do kościołabyło obowiązkowe.""i. wskazujące na ogTomne niebezpieczeństwo i zło.."y'' rr. io zawierało clrocby tylko cień nieprzlzzwoitości. Niepunktualnośc była przez nią szczególnie piętnowana. któTa mu się odwzajemniała. Myś/morąlna Oświecenią" angielskiego. Do wieltie i ninnity zalicźałutytułowanych od duke'ów do baronów. Anna Bidwell. Ubieganie się o prawa głosu zacierało. wynikające z fatalnej lekkomyślności i frywolności klas wyzszych. War"zawa 1955.ytarrir"* wdowy wzmógł się jeszcze bardziej. Był to człowiek sq. Czło_ lviek świaLowy.jak gdyby odbity w zwierciadle Jię cnota o szczególnym blasku.ę .cynizm i subtelnośćinte]ektualna zostały starte na proch. szlachcic miJord. Małżeństvra w tvm Henry Fielding.y"órrti"j utyiułowani.a. Po śmierci Alberta p. picie i rzyganie. który przyniósł .uz okaz. lrłaria xorttiłrlwicz. Strachey -.Wpłynęło na zrnianę małzeństwo z Albertem.iu lriwania. Rewolucję. "ruri" Uważając się wspólnie za dziedziców tradycji .. że dzielił je nieraz antagonizm. 144 Giles Lytton Strachey.1 l I t 1l l {ł' ł tl.. Warszawa 1954). rytlu 3s s9 zeby często publikowai artykuły. bo nie różnicuje arystokratów-*rro. Królowa Wiktoria. przeł. II t. obowiązko$/yt w erotyce surowyl gustujący w zyciu pra. lll -_ J]Ihos rycerskl.ior uważana bywa często za.nie zostało ani śladu. skoro posiadanie "JJzy*"go jakiejśproltlsji było wykluczone.. powiódzenie czegoś. usług. Pod jego wpływerrl_ styt zycia dworu znrienił się zupełnie.ów Anglii wiktoriańskiej lbidem. wreszcie faworyt władcy. nie tylko drobnomieszczaństwo było o:rytanizmu. pogrązało człowieka na zawsze. w którym ze splendorem królewskit łączyła i w którym widzieli. War151. Fielding w swoich powióściach a0. Przemiany gentlemana * to nie jedyny rodzaj zróżnicowania.. 3e.yt zadawac się z lordami noszącymi wykałaczki rokri nl*iJ Iowarzyskie " czytamy u tego autora gdzie indziej ""nru. I{ró]owa Wiktoria nie pozwilań na gTę w kości.] Był to istot. Historja życio. mniema. s.). Fietding odnajdywał hierarchiczrrej ją nawet w zaltresie drobnych pachołek ma. i poclobne do tej. godnośc kobiety i jej kobiece uczucia.. Surowośćtbycza. Palenie tytoniu było wzbronione. -mińo wspóinej przy_ trależnościclo dobrze urodzonycń. moralności i domowego ogniska'' s8. Kpiąc sobie z struktury społeczeństwa I{. przemawiali inn|m głosem. Antoni Pański.e . stwo. ponownie. Cytowany pTzez nas a0 szawa 1937. lramerdyner usługiwałszlachcicowi.

pomimo że walczę z uczciwością o ideały równosci.Z Oleśnicy wyjechałem we wtorek rano. .. obywatelską. w dam rzekomo terroryzowanych przez mężów zastępuje dawne wyzwalanie dziewic więzionych przez smoki. Urok stat ych nazwisk działa zdaniem Boya jak urok starych .świecie nie są zawierane pod wpływem uczucia. Charaktery.. pod wykwintnymi formami gruboskórne chamstwo'' a3. . przeł. głosem. Boy-Żeleński stara się wyl-iumaczyc to upodobanie do arystokracji. Zarówno powieśc Lampedusy pt.orze niezdolskim nie odznaczały się subtelnością. budził żywe sympatie w stosunku do Don Fabrizia. s. grzeczność. obiatl ]j!eracki - PIoltsł i jego świat.Poznałem arystokrację pisze Żeromski w swoim Dzienniku rodową. Proust. zdradzając. 2I2.tak liościołów. .K[o lry chciał clziśsporządzać listę magnatów (seigneurs) -. urok pobudzający wyobraźnię. Jean de La Bruyóre. Inaczej -się je widzi. kultura artystycznat wreszcie zbytek. XIII.] Arystokrata w rozmot ie z demokratą jest niewyraźnym. że pochodzi z nieśllbnego związku. Nie zraża go nawet zgodgłównego bohatera. Żeromskiego w interesującej nas sprawie. Arystokrata jest sobą jedynie w towarzystwie drugiego arystokraty [. która patluje nad moimi marzeniami. że mamy nie z byle kim do czynienia. że mnie ona śmieszy M/e wszystkich postaciach. jak Proust.. nie mogę się powstrzymać od przytoczenia tutaj opinii S.się rozCzarowac. wyjąwszy tę. jeżeli ma byc udziałem niektórych''.tak wszechne. i nast. lia z arystokratycznym stereotypem niewypłacalnośćwysoko 1lostawionych..czystość.yanie Trędowatej przez środkimasowego przekazu cieszyło się tak wielkim powodzetliem. Richardson miał dla arystokracji uwielbienie i w jej kręgach osadzał swoich bohaterów. cn1li Obyczaje naszych czasów. hartnonia form. Aktualnośctego sentymentu dla arystokracji mozna stwierdzić nawet tv socjalistycznej Polsce.Zaślepienie ludu na punkcie możnych jest tak rnrie]kie jak pisał La Bruyóre a urzeczenie każdym ich ruchem. Latnpart jak i film wyświetlany pod tym samym tytułem.. Ten podrzuŁek okazuje się dobrze urodzony. będące jego zdatliem czymświęcej niż tylko snobizmem. żywa. a przepisany ręcznie egzemplarz osiągał tak wysoką cenę. żeby jego ukochana Zofia.r. Okpił mnie papa!''. miała wyjśćza mąż za byle podrzutka. Ale równocześnie mówiąc w Wiernej Izece o Salomei. ł Ujawniając często swoją niechęć w stosunku do ludzi wielkiego świata.znalazł pustkę duchową. Autor by nie dopuścił. Podczas gdy Fielding. jak mu to nie raz wytykano. :l. czym ona jest.t. skromny drukarz S. wywodzący się ze zbiedniałej szlachty. dopóki się nie rozczarował. miast. jego rówieśnik i antagonista. Miłośc małżeństwie jest przedmiotem kpin. który zdał do tlirnnazjum. W swoich rozłyazaniach dotyczących Prousta.Życie towarzyskie i stosunki płciowe w d. Z ich rzadkościąłączyŁ się często wdzięk fizyczny. 147 . Było to życie zamoznej szlachty bez poważniejszej ogłady. wiodący w odległe epoki historii. zachowaniem po. nie zapłacił mi ani za przygotowanie Heniusia. Choc wciąganie arystokracji polskiej do rozważań nie leży w moim programie.v. toteż słabe to więzy.obrazów. że gdyby możni zechcieli jeszcze byc dobrymi. Fielding okazuje wielkie przywiązanie do szlachectwa.-Teraz nareszcie wiem..powściągliwośc w słowie". Żeromski pisał: . o ideał dania cywilizacji wszystkim lub pozbycia się jej.. Uwalnianie. zdradza od tazu. 396 łjl Tatleusz Żeleliski-Boy.. . a to ważni ejsze niż fakt.Później w miarę swoich doświadczeń bohater Prousta miał .. oddawano by im cześćboską" 4e. zamiast tych cudow PYchę. zupełną nieznajomośćtego telenu. skoro nadar. 746 a2 wą miękkośctraktowania. Papa /. 'Watszawa 1965.A czyż we mnie nie ma szalonej gorączki wielmoż1165gi pyta w swoim Dzienniku Żeromski _.. Nic bardziej podobnego do jezuityzmu jak arystokratyzm". . domostw. Toma. obrazujący zmierzch arystokracji sycyIijskiej. wyrazem. . odtwarzająca jakoby jego zmarłą żonę. gdy. Teraz dopiero w obcowaniu z księciem Odrowążem spostrzegała cośinnego: wyjątkoAnna Tatarkiewicz. pomimo. spojrzy się na arystokrację poetycko. jej Znana wrażliwośc Żeromskiego na walory arystokracji pozostaje. widział w tych żywych zabytkach jakby odrębne isloty. dawał przy każdej okazji wyraz swemu krytycznemu stosunkowi do arystokracji i swojej postaci wzorcowej nie lokował w jej szeregach. Wygląd jego umiłowanego bohatera. jaką jest. ani nie zrvrócił kosztów podróży. mimo krytycznych uwag.

stwarza tam istną giełdę walorów.mówił John śartorń. tle ce sidcle. Wchodził tu także.. (właściwenazwisko Charles Pinearr). Wszyscy mieliśmywspólnych prłoclków.ość"a7.Wobec llieuniknionego zagmatwania genealogii. weclje nieuchwytnych wstrząsów. s. ale 'pragnę przestawac zludźmi tego świata. Zwycięzcy żąclali potem dla siebie różnych przywilejólv: przywileju władzy. Utrwaliły sceny tej deportacji liczne powieściangielskie z osiemnastego stulecia. utrzymując..'ći. że bobry budują tamy a0. au De la dćnoeralie en Anćrique. że towarzystwo złożonezludzi nauki nie może byc poczytywane za dobre l"owarzystwo.l Pisał Ch. ponieważ za pomocą miecza zclobywalro terytoria. kto do niej należy i jakie w nim zajmuje miejsce. a9 50 Miclrel rle Montairlne. II. jego granic. przeł. Doszłoby się wr"eszcie do mieszczaństwa nie_ zauważywszy żadnego ortr"go przejścia''. które to idą w górę.iu. połączone z bogactrłrem i hojnością. z którego wy\Możono przestępców do Wirginii. 3l i nast.wielkim swiatem" pisał Boy o Prouście. posiaclanie źiemi zaczĘło stanowic warunek niezbędny przyna\eżnościr1o arystokracji. żeby porllegac wyłącznie sądowi parów i która nie podlegała takim przymusom. rozrlz. a3 Stefan Czarnowski. Warszawa 1 74. pisał o Celtach S. Prawdopoclobne. pisze B. przykłactem . t. sprawowanie rząi]ów przez możrlych w Anglii wyclawało się równie natulalne iak to. zdewaluowanych przez przekupstwo urzędów heraldycznych. wycl. Paris 1798.-. Jeżeli idzje o władzę.wiedziałby od kogo zacząć. Thackeray w Anglii.Prawdziwą. gdzie skończyć. jak skłaclanie przysięgi przecl rozpoczęciem zeznań. oczywiścierw grę pieniądz. która elbjawiła się mięclzy ludźmi i dała jednyrn przev/agę narl clrugimi.anowiły przedmiot porlziału. t..r. to Old Bailey". 3. . jak dobrze wiadomo. II. io c]o pieńszej wojny świalowej.zwyciężony. jak udziałem wybitnych ludzi.arystokracja angielskal ttóra watczyła o to... stuleciu .ił pozycję arystokracji z poaló3. zwłaszcza po pierwszej wojnie światowej sławni artyściczy potentaci nauki zosta]i dopuszczeni do czegoś. . . które sl.. 48B. Wywożono więźniów dopóty. to spadają. s. nilry osobliwe zwierzęta 50. Dodatkowym czynnikiem staje się powoli w Anglii pewien styl życia pTzez bogactwo umożliwiony. których pokazuje swoim utytułowanym gościom. Czarnowski. któ. A dodac Lu należy.U Prousta. z czego zostały im cześć i godn. t.liczyło się tylko to.is 1tJ50. Zwycięzca tworzył szlachtę . komiczniejsze niż w górnych sferach. decyzja o tym. Tuchman. Próby.W dziewiętnastym Faulknera--. clecyclują o przypisaniu pochoclzenia arystokratyczne gł' łe. cenię takich ludzi jak Kartezjusz czy Newton pisał w liściedo syna. -.ry mieczem polronali jakieśterytorium.przez lrtórą mocnieisi i oclważniejsi stali sie. Cytowany Ch. Duclos w roku 175t. jeszcze dowolniejsze. Julian Roqoziński. A idzie tu o znane londyńskie więzienie. nowe wycl. I nie jest wyłącznie właściwością arystokracji. ważniejsze to od tytułów. urok postaci.uwierlliwości. przelł. a6 Barbara "fuchulan. Duclos wspomina o dopuszczaniu do arystokratycznych salonów iudzi sławnyclł. że niczym tak nie podniesie wartości swego salonu. 1966. Hiel. procesów i prawideł". Marcel Proust. Pnl.p. I 175t. i trzymasz. 149 B.atóż problerrrat tego świata. W poszttkiwaniu slraconego czasu: W eieniu zakwiluitlc:ych dziewanlt. jeciyną i . Tocqueville wywoctz. Współczesny mu lord cilesterfield w Anglii protestował przeciw tego rodzaju praktykom. odwaga osobista. The Pratlrl "l'owet. Ten snobizm nie jest tylko osobliwością wielkiego świata ani właściwy Francji. zdaniem Boya.co wziąłeś a jedyne głniazdo praojców.esencjonalną formą szlachectwa we Irlancji pisał Monlaiglre _* jest rzemiosło rycerskie. stawał się niewolnikiem ą5. 148 . a wcześnie j jeszcze dziennik Samuela Pepysa. Przestawanie z nimi lrtoże nadto człowiekowi wyrobic opinię zawoclowca.eden z bolraterółv powieści M. Zwalczał go.. s. iż pierwsza cnota.les ł. osiadaii na nirn póżniej jako elita.jest. Dłie!ą. clo którego mogliśmyrościc sobie pretensje. .'I'he Proud Tower. Consirlćrątions sul . ale nie wiedziałby. Tuclrman. przywilejów wobec *y. 'rhe Patri:. ouło. a wpływ snobizmu na reputaeje świataartystycznego był cllbrzymi. 191. że z wirginii właśniewywodzić się miała arystokracja amerykańska.. I.loettrs clrrns.co zaczęło nazywać się światem albo czasem . Dama z epoki Prousta wie. Tatletrsz Żeleriski-Bcly. Lonrlon ąs 3. dopóki nie położyły tym deportacjom kresu prol-esty Wirginii przeciw obdarowywaniu jej taką populacją a9. panami słabszycli i zdtbyli sobie osobliwą langę i zachowanie. s.archie w mieszczaństwie były. była tą właśnie. .-l'-cłr-r".ł4 . !1/61g261ra l956.

ma poważne zasługi i iej upaclek nie stanowi llyna. Gdy uwolni się koncepcję 15l ruje on . to niejednokrotnie także ci.v-padku pomyłki telcfonicznej. mimo iż. ale mając lat 70 przystąpiła do najbliższej agnostycyzmowi sekty unitariańskiej.i życia. jego autobiografii. Przyznając rację tym. ojciec Bertranda był przyjacielemJ.Prtlrch''. p..wyniedziela'' się w dni świąteczne. tłitla i nie wahał się wcielać w życie to. Francuz qestykuluje nrórviąc..iętnyclr. . rrie mówi . s.]imat angielski narzuca konieczność jakiegoś ruchu lnięśhi. . wyprzedza innych w ogonku.u p. nie cŻerpała stąd żadnej przyjemności. że się Wspomni...cie rzeczy dla tl"ora]noŚci nie obo."1. I tak na przykład gdy się w Anglii czy w polsce przypisuje brak kultury intelektualnej szlachcie.jak pisał rl czćls fll tragiczne.. oparcie o tytuł dawało arystokracie moznośćbycia innym. Pisał o tym interesująco Taine. i deszcz to rvrogowie.zaangażowałaguwernera do jego starszego brata. do kogo się odnoszą. by uchybienia w stosutrku clo morahroścjnie stawały się żerenr clla klas niższycl-1. całuje się ze spotykanym l:a ulicy-zna. Ale pozbawiając go potomstwa. zwraca się tlo nieznajomych.rlzstaniu. li. mówi o zbror]ni gdy tlic ma wyroku.].orLl błahych. choć jej przejawy były często absurdalne -. jak podkreślająróżne jego charakterystyki. Wchłód tvch warunkach człowiek staje się twardy i rozwija w sobie poczucie obowiązku.. . gdzie rządy elity utrzymały się szczególnie długo .jc łakomie. które wzbogaciły niejedne muzeat bywały czymświęcej niż przejawem snobizm! czy lokatą pie_ niędzy. którzy wskazują na płynnoścprzejścia od utytułowanych do wzbogaconego mieszczaństwa. Toteż arystokrata angielski.jak mniemał -. którzy najmniej się troszcz o or. Taine miał skłonność podkreślaćrolę klimatu angielskiego.Óg. Jej bibtioteki zawierały nieraz coświęcej niż pamiętniki. l.u"r. niąrodobna. jak się wydaje. -* Najsławniejsi. pozwalał sobie na ekscentryczność.świadczyłyliczne fundacje uniwersyteckie. nie było powodu skazywać go na celibat. o zespół reguł z po7. poczucie obywatelskie. jednak nie odnolo\Mac pe\Mnych różnic. ci co 150 Ciekawą ilustrację arystokratycznego stylu życia w końcu wieku dziewiętnastego stanowi opis stosunków ro-dzinnych Bertranda Russella zawarty w. H. tytułern przyltładu.hedonistycznej koncepc. osobliwością arystokracji w stosunku do ogółu szlacheckiego była jej międzynarodowość.imniej czysl. loJ<uje ojczyznę w seTcul ale kapitały'"u 1"r"""" gra. I wybór tematów. z którymi tr)eba ciągte *ui"rjC. uzy]Ma łvykałaczkiprzy stole. rolę trójkąta małżeńskiegow ciowcipach francr. ale niekoniecznie w swoim kraju. I-es carne1s clu.z . .przepraszam'' lv rł. gdy jak najbardziej uzasadniona''. major Thompson wyclanej w Paryżu w roku 195.qatórv moralności rycerskiej.. do czego doprowadzała go teoria. ży przypisać tak wielkie róznice między ethosem najdalej uńieją wyegzekwować. książki podróżnicze czy opisy polowań. i sposób ich potraktowania jest w Anglii w stosurrktr do humorystycztlYch pism francuskich odnrienny.rskich i nieistnienie tego tematu w anqielskiclr.1. gacla długo . a]e w grun. Nie sugeei francuskim. poclczas gdy Frarrcuz iządzi si{ raczej poczuciem przy trwających przez wieki kontaktach kulturowych. Guwerner by} zaawansowanym gruźlikiem. Taine w sposób llarr]zo współczesny dobywa szereg rożnii z analizy zawartości 1loPularneoo pisma. obmawia lua"i na zellraniach towarzyskich. Rodzice Bertranda uznali. czemu naleangielskim .co tłu. A idzie tu o sctvoir vivre w obrębie obu narodów.ami nie wiaclotno niqdy czego sję rnożna spodziewaćl -* pisał Proust o llrancji. Matka Blrtranda honortl.. pryrvatne kolekcje obrazów.. pogarda dla konwencji i lekceważenie sobie opinii większościmiały na wnuka wpływ. które ograniczają uogólnienia dotyczące elity i wymagają wyraźnego zarysowania.i"ą. Jej odwaga. co im się nalezy. nawet. jakim był .omym. Tematem niejednokrotnie poruszanym był temat.uznała za właścirł. Wobec tego matka Bertranda poparciem męża . że w tych warunkach nie może miec potomstwa. W roku :l954 i]ertrand Russel] sformułował swój stosrinek clo l. za który był jej wdzięczny.wiara w ważność honoru osollistego. O trosce o intelekt w Anglii kraju. Żeniono się bowiem w swojej sferze. 1lodczas gdy Anglik je bagatelizuje.maczy rolę sportu w tym kraju. pisał Tocqueville. przejaskrawia ]<atasirofalność rvydarzeń.ego Łylko zysku t. Babka Bertranda była purytanką.. Obowiązywała tylko dyrektywa.e dopuścic go do łask. Była to kobieta oczytana. znała doskonale trzy języki obce. mówi iedząc. to zarzut ten nie dotyczy zwykle arystokracji.nia opinii ą Publicznej.z książęl. Ostatnio nawiązttje cto tei sprawy Pierre Daninos w dowciptlc j l<siążce pt.

. aczkcllwiek na pierwszy rzut oka ich orientacje życiowe wydają się od siebie odległe. taka bowiem kombinacji była. ale nie zaryzykowałem nawiązania znajomościbez czyjegoś pośrednictwa. blisko'Ashford w Kent w stanie nieco trwożnego oczekiwania. rózniącą się znacznie .. że się pospolicie odmar.wa) pnemawiało clo Airerykanów . pełne podziwu uczucie. Mówił po angielsku z wydatnym cudzoziemskim akcentem i nic w jego zachowaniu nie nasuwało myślio morzu. jak błyszczało do tego.it. Anglia nigdy się cloń nie rltlwoływała. ccl orl samego początku związało nas szczególnie mocno".Pojechałem do jego domu. Human Society in Ethics and Politics.l. będzie trwało niezmienione usqLle ad tinem".clr. 3l9-324. io riches (od łachmanów rlo bogacl. Był arystokratycznym polskim gentlemanem po czubki palców [. t52 l53 . barclzo rygolys|ycznym moralistą nic synrpatyzującym z rewolucjonistanri. jak to każdy może stwierdzić w jego książka. ale łączyłnas pewien poglącl na życie ludzkie i luclzkie przeznaczenie.ze mnie już gclzic indziej E. podczas gdy hasłó From . Pierwszym moim wrażeniem było zdziwienie. Nie chciałbym.Pamięć .lcą Anglię..honoru od arystokratycznej buty i od skłonnoścido gwałtu.ności.]. Tak na przykłaci cytclwany p. s.co pomaga człowiekowi zaclrować osobistą prawośći szerzyć wzajemne zaufanie w slosunkach społecznych.'' tu jego partner.. jego zclaniem. Znana jest anegdota o rlwócll Arnerykanacłr. które gdybyśmy się nawet mieli nigdy już nie zobaczyć i gdyby Pan o moim istnieniu miał jutro zapomnieć. 6z B.Byi sobie ctcnt]eman. Od lat byłem wielbicielem jego książek. W naszej działalności na zewnątrz byliśmysobie niemal obcy. Był on. c}rarakteryzujący . s.?. :ri. Po wielu latach i już po śmierciConrada. zo: stanie w niej coś. w Chicago pizerwał mu uznając się za pokonanego. t. tticmożliwa.. mocna i namiętna szlachetnośćświeciw'moich wspomnieniach. Ąmerykę w zestawieniu z pot rótli prywatności charakieryzui.potrzeby. The Autobiography. zaczął: .szy. l. Po tej wypowiedzi nie może nas zadziwić akces Russella dcl wartości wyznawanych przez Conrada. którzy założyti kto z nich opowie cośrrajbardziej nieprawdopoclobnego. Chciałbym przyczynić się hłyszczało dla innych tók. jak gwiazda widziana z głębi studni. Wiadomo..uiecia.. Ten stosunek Russel]a do Corrrada był odwzajemniony. dla mnie" 51 Etlros rycer ki w Nowym Świecie VIil. co zabyło zapoczątkowanie przyjaźni wdzięczam łączącej nas przyjażni z Ottoline. Shils brak prywat. aby ten legat wieku rycerstwa został dla świata całkowicie zaprzepasz czony" 51. pisze Russell w roku 1913 * .właśniez powoclu tej plebejskości oa lrultury tluropejskiei. ale w czymś bardzo istotrrym byliśr:lywyjątkowo jednomyślni[. 42-Ą3.via Stanon Zjednoczonym arystokracji przypisując im krrlturę plebejskt1.og. Russell.zanika stopniowo o Conradzie.głębokie.. London 1954. . l)ier\Ą..z.szcze w początku ł:ieżącego sl.em Conradem. W większościnaszyclr opinii nie byliśmy bynajmniej zgodni. Russell pisał: jak sądzę lecz jego .. przypisuje żywym tradyclom rycerskim łogiii i i"1' tlictlbecności za oceanem. W liściedo Russella Conrad deklarował . żeby to światło i'.. bostończyk. pochodzący z Chicago.Waznym dla mnie wydarzeniem -z Józef.*.

. że go tam nie nta.ykanie ich kultura rozłupuje . przy czyril tę edukację wieńczyć miała podróż do Europy. 5 Józef. yankesi mieli być dziedricami angielskich purytańskich okrągłogłowych. Chałasiński nazywa największym fi]ozofem demokracji amerykań_ skiej. Filaclettijski gent]ćman . ]Mroqo usposobieni w stósunku do zycia komercjal_ m ie rzone go d olarami.y się w mniej lub łvięcej izolowanym od spraw finansorł. Glencoe.T:l"rli::l] utrzymyvrany był jeszcze przez ch.'ińf'.. Kawalerowie i -.potęqi i których dzieci i wnuki rłryr:horł-al. Na szczęścjeuzasarlnianie po_qląrlu. s. a nie inny obraz południa odpowiadał potrzebom ich serca. Maln tu na myśliR. Knicker_ llocker czy Filadelfia a.Abstract". polecany był Uniwersytet w Wirginii. merkantylną kulturę Pr. tak i w Ameryce -.. tlrliwcrsylet.nue . vol. a SeyrIlour M. oclzjerlziczone bowiern bogbctwa zawsze i wszędzie stanorviły poclstar.o"ury komercjalizacji. dobywa z amerykańskiego piśmiennictwa różne obrazy ethosu amerykańskieqo zalysovlanego czy to przez o Południu I czy przez Południe o PółnocY.1l:... W artykule S. wychowahie \^r prywatnej traleznośćdo kościoła szkole internatowej a potem uniwersyl_et w princeton. Cytowany W. ze musimy ogratliczyc się do zilustrorvania na paru próbkach zagadnień z nim związanyclr.egJo stulecia w swojej książce pt. Jak w Anglii.ior.*ultos"io...:.commontarY" 1958.". Cały l. 1958.vczesnej A.azamy jest tak rozległy..z9liu się klasy próżniaczej i szerzeniu się postaw wielko'ty ffili}'lT" do gentlemenów. Lipset utrzym1-1je. żviącego w la. którym się po-.. R.v piątym tomie jego dzieł..oi angielangielskiej countly nłlr]{.przytoczyć pisasobie ideologię południa i pisarzy południa. Taylor Yą'nkeii' pTzyzwyczaili się wierzyc. Chałasiński.T. Digby Baltzell w książce pt.].oti" .riu skich kawa]erów hołclującycł.'"T.ilil.u . I}1.ri Poł.erica.) 3.##: miń .lrzeniknął także i cio Nowego świata. arystokratyczną kulturę południa..elektualnej ór. 440. 'Warszawa 1962. Emerson pisze.Wchodzi l.n potorn*u. oczywiście. którzy do nich aspirowali. Aristocracy in Aln. południowcy nieraz byli wciągani w p. |Óri": ze Południe miało niewolnikó\^. s. R.". jakiśzawod. nr 3. ktorzy doszli do bogactwa i. jak Somerset. Taylor.J""i" .triodło. Ci przyczyni ali Hn?^O. 1 ' R. która w licznych rysach podobna icsL do arystol<racji Starego świata.vę pańskosci (gentilit1. i ci.*u do tel zasirzeżenia. _William 1963. M. ktorzy nie byliby nastawieni^.t. nic w lyltl celu. w Amerl daly o . ktory tu rozlł.534_ 537 (7903). Trzebawielt i* pl. Aryslokracja w Ameryce zjeldnoczone posiadajĘ klasę. zaledwie minęło pierwsze ćwierćwiecze XIX stulecia."".. s.". zaczę7i objawiać pttrzebę wyodrębnienia kiasy ludzi.r#::: j. 33. . że . Jeżeli idzie o wyższe studia. nobr:ac ogólnej ogłady.z jaką torował sobie clrogę se]I-madn przeciwstawiając się tej orientacji wyższe warstwy społeczeństwa ^in. W. VIII.rd. Bearda w roku 1927. można bowiem _ jego ztlaniem rzy północy.1p:. wyzbyci tego ro_ dzaju ambicji. że Stanv 1.. Artykuł ten znany mi jest tylko ze streszczenia zamieszczonego w. Cavali'er ancl Yankee.y i na rolniczą.jak pisze W. przyepiskopalnego. a pomieszczonym r. yale czy Ilarvarcl.'I. nrinion.:1'T:-.meryki 5.Ti:. iuylo.ń się l\Iowy Swiat. którzy przyswajali . sanri mieszkając w mieście..n.u. utrzymujący się w rodzinjt: pieniądz. które dzieli trudności związane z uzasadnienicm przeczących zdań egzysten_ cjalnych..Sclciotroqical .il. przynaleznośćtlo Lakich klulrów. Zaczniemy od przytoczenia poglątlów pisarza.dollrym towarzystvrem".-. 313. że ethos rycerski jest w nieporównanie lep_ . Około połowy .która rząclzić.pisze E.wyrosła pewna liczba luclzi..Ja]<iż 3 E. : j::t_ę_pu się do tworzenia" zaprawioneEo . charakterystycznym dla całej inl.ołltye "u_ Ń...#. Kultura ametykańska. szej sytuacji niż uzasacltrianie. taki a nie inny obraz prag_nęIi włą'czyć do swojej historii i do swojej tradycji. ztlobyć. liczać się tl" :]:_. Digby Baltzeli. s.głirzi w . zulanym 'często .u lv rachubę anglo_ selskie pochodzenie. zastrzeżenia clotyczące agresywności.. uważany za Ateny amerykańskie. którzy rządzili się wartościamiyankesów. W cseju zatytułowanym Monnets.. Temal..ych świecie. b). 7903.doly*anie 2.i"r'..-. a gentiem". co sprzyjało twgr. New York Ibitlem.. ]ccz b].". co następuje.A... t55 ..się miała . s. odpowiednich śroclków fińansowych. innymi wartościami. EmersonA. którego J. Tayto." cJemo_ kratyczną."oĘlu"trr#. Nieraz kjerowati jej zyskownym zużytkowaniem.. Prawdą jest. w biznes i w spekulacje ziemią. Lipset. .t. Phitadelphia Gertt]emąn.cn program wymagał..tach 1B03 _ 1882.

d iT"". opa no tl owa n i e...rosk ekorrotllicznyclr. entlemana. 1909. CyrJa.l" . W literatu_ _1ie.cnotę naczelną. i *.ou'on 7oteżEme. flJ}T:T . "i*"""y 'ńoh "iu "ł.ych. Franklinowskle przekonanie. New York 1957.. Anlerica as a Civilization. choc dobrowcllnie gardzili picniądzcm. n'i"-prrukazywalnyln''...człowiekiern prawdy. bezpieczeństwo i sukces" 8.".'L.y.T. Jak widzirny. zmierzają do ułatwiatria życia. Opir:ia powszechna kojarzy z koncepcją gentlemalla znaczne zasoby pieniężne i egzystencję wolną od wszelkich l. rł. słuszittrścijest podstawą a sobie stano.. Essoys atttl Etryllisll Trąits."wy i"Ui'". których charakteryzuje w lrajwyższej skali li. się podkreśla rolę gentlemana iako . które we wzorze gcntlemana wymieni}.unin #'...i"."'i ll.gentlemalt" irnplilruje uprzcjmość i życzliwośc.czytamy --. Sposólr bycia jest niezmiernie ważny. po c z aws zv od sir ff ' sidnóya do sir .-.lny generał i blaskiern swojej uprzejtllosci wszystkich przewyzsza na przyjęcitl" D.. j:Ł.T J i ph. którzy -.i. s po kó j .. woriu..ifit"fr#.r"v*iąru." rządzą światem jak przyzna..q"l".v"9rrkfi. ..'.. przy czyn1 -..it. Alcksandra i Peryklesa.o]o."u" n-"r. Enterson. 1::.jak wslrcrtnilraliśnry stanowi naturalny produkt trwalifikacji osobistych gen|. ..Napoleon.jol<o gentlemanów nl. .rt"riiuli'* oi" pozwalają gentlenlanolj nu pośpiecl'rulawnialący.fakt rzuca się bardziej. synowie zbierają.:'*' t56 instYtucji. "" "r. Sclkrates czy Epaminclndas byli g."*.""S""'.on]. 199-222.min. który może 8 Max Lerner.Tr.Najltlpsi" to ci.] icst lepszy niż doświaclczc.?J: ka o pańskirn gcściÓ. spo- . jaką się jo tcj _kunc"pcli p.l!TJ"jilf. niszczyciel starej arystoJ<racji. i lojalnością. Wszellra uległość jakiemuś wybitnemu mężczyżnie k:b'":i" przywileje szlacheckości.ąc Emersorta llalra[i}arrt V/. > musi odtąd należeć ] rJo ch a ra k tc r vs tvki .Iomana... w: Esscys. Ci ostat- I57 . 3i. Oróri rn"i" oznaczać jakąś łeczrlą i jakąsr warstwę 7 '|łumacz. Amerylca w dalszym swoim l..T:_" l ó * i. 9 Patrz R.e jest llołJcm złożo_ nyrn własnosciorn i Inan *. y o n i e gcl je j iJ # : l r:'#i. z ."-l'3[i. Lernera.r.:. pociągają za sobą automatyczrrie pierriąelz..loit. przez usu\Manie trudności.T :" ść. En]erson wymienia .ol?brrrv: -...:*.". Ila trurlności związalle z wieloznacztlclściątakich tcrmirlóvr. V.Gentle_... Silna osobowośćwinna z reguły byc zdolna do posiarlania dóbr ziemskiclr. ze pieniąclz i<lzie za cnotą.:1.].i"]:. w zakresie spraw snlaku.iako bariery oddzielającej od klas niższych).Pierriądz -.j:iiJ:. niqcly nie przestał zalecać siq do Quartier St.n *ruro. in.|.. Jak nazwą "rn" .:"#'.. Monners..l'" #tTi["TJj:""".je *. że zalcLy..ale Ilclsl. esej pt.v.ozwoju przestanie interesowac się rolą koneserów. niz uksztaltowanie się Ta koncepcja wiąże. l. zarówncl jak rlo szczodrego ich r<rzdawania. Juliusza Cezara. -. Orli sieją. Diogeltcs. "1l -"r.-.. New york ceche rxobowości.. jest podzielany także i przez Ernersona.. E'mersoll.lu .. opinii Tli:r"ir-ii":" siq clo"iJi[l.:$rywn_e. :":" 9."" "-". "l. llronią i onieśmielają (ciekawa u\Maga potwierdzająca rolę manier .czy tclwobec luc)zi.Emerson podkreśla jego walclry estetyczne.zeżenio "*yrio*e.stanowi w mojej koncepcji prawo tam gdzie W kaplicy rnodli się lepiej niż święty.T"T:r#:.]eżeli wierzyć słowom M. Wszelkie szlachectwo w okresie początkowym opierało się na czyjejśwrrrdzonej wyższości.st [.""ał. s. t. .. Termin .jak wspominaliśrny -. Wykwintne lllaniery są przerażającą zaporą rlla człowieka niec-lr.skim elitarlrej kultury l. jak tak a tak scharakteryzo_ chivalry.Donrinującymi ideałami stanie się prestiż...rg Emersona _..l1] i"rffii$"ń. *ł' u powi eści..1XX# .:1:_:.europc. którym "u-Jrię"ru*y tlT Jil.:":lffii1".. Ludzie tego co Napoleon pokroiu llic nrieli wprawdzie czasu się manierami zajmować.Xi: Waga. _ 1i_eku 1T.i czy Kierowanie się własnym poczuciern rycerskości (chivalry). rnęskośći jednocześnienliękkość.w oczy. ."" estetycznych wa]orów Iudzkiego zachowania .Na otwartynr polu ..".jak czytanll]]]:".645.łaclzone[Jo. że człowiekowi na czymśzależv. clziecko rewolucji. Germain.Gentlel))an . }"t'#:..il.. ale Emerson uważa to za sprawę drugorzędną..cntlernerlami czystej krwi.i. iatety ..'{*:_"j::-l":1{i. *..il. s. Panem swoicb czyn:w i objawia Jest tę'pari"*osć w swoim zachowa_ niś'dy.:'.: . -poleguil'.tak jak Arystoteles.f.i" :j.-BIis*.""..ultura rlsobista i obywatelska.i". ji. przelronany. Ale zostawiali tę możliwoścr]zieciottl.łńi"."oil. Ózy'pioZnie:-Cr.:T::łJ. iak ttohility.i --l .ylo także pclakreślani"p. ]AI.

ale ludzie ci żyli tak. jrźurru..óżnił się jednak tym od bywalców poczytujących się za gentlelnenów.ondynie Paryżu szlachetnościąswo. krotnie..]. dziwaków.lłód ten służywyłącznie do ozd. prezydenci amer-rzkańsry *|*o.:::Oili:. 'u'.jcj zlekceważenia. . w któryrn siq kszta}cił .iej. l)awne czasy przeminęły. Gdy wynędzniały zjawia się po wojnie tv clomu. w swoim zainteresowaniu dla książek.ujzi.11r:r::ć. grze w karty. powiatu *. jeńcem Północy mógł się zwolnic przez zlożenie przysiqgi wiernościz ul<rytym'zamia.zbiecie. ze mógł prze.ł }. Będąc.1yniosły mu 1łlwe .ię od Północy kultu pieniądza.oby" jak mowił pogardliwie lictt Buttler. .'. Film Pod tYnr Lytułem cieszył się wielkim powodzeniem. jak na przykład szczeqóltric trwałą przyjaźńz CarlytemieJpor"ro"iu: z pierwszej swo. zdecydowani nie spiesryó . leniwi.husetts..uko *vSli"iotn*i i iako znakomitemu styJiście 10. z kolei rzcc. Maniery stanowią jedyną Tzecz| która im pozostała.lne lrrerjc i rlawiązał sercleczne przyjaźni. N4iała ona kilkanaście wyaań w swoim kraiu.nie.vy o pieniądzach są dowodem ostatecznego piogtactwa. Ashley odmawia.rupłe.rrri trlłoclzień"y * rozry**u. że tych przyjemności nie uważałza cel i treśćżycia. E.t.ięzyków utrwalały p"*i"r.936. ni. kiór. 1rÓ..:r:. Zatrzvmamy się dłużej nad 'tą postacią. jak żółw tJzący na tlr. uchoclząc w sl. ponieważ llitl walczą. ooclróżr.::ju". \Ą/obcc tak licznycir lrontattow z Europą nie rlziw. Był on potomkienr .polowarliu.. PowieśćM. Ąutorka wielokrotnie podkreślaszczegoły -ygrąd.em .. Nie zasługują na to by żyć. s. ale bez przekonania.eznosci się poczuwa.'*iZ *orjżn'uh się w. Mitchell wprclwaclza nie lylko w g. Nie umieją walczyć. Jest pod sitnym jej wrażeniem. wyprostowane ciaio lchnje godlrościąi wykwiIrl"cril.c j jeżclził Lrzy.Ą/. 7. że świat. ktorzy z przeciwnościąmi losu nie potrafiliby się uporać. Essoys. do najllarriziei elitarnych uczclni" Ńo*"go świata. 'wszyscy uwazali. cała jego rodzina to luclzie. muzyki i pisania wierszy llył zupełnie odosobniony".oku 1 500 00012.1: |.ię i . łudnia. Byli to ludzie. Tłumaczenia na-trzvdzieści .lczynił tego. W chwili gdy go poznajemyl wraca z dłuższei podróży po Europie.ą ()]<olo sttt Jat .."'il. W'eclług Co|l ier's Encyclopaerlia. clo kiórego przytltl]. GdziekoLwiek następują dziejowe' pr7emiany.ersytetu Harvarda. Ashleya.. bo byi gentlemanem. W' Emcrson.Celo*ui jalo i. l lat lrzyclzieriu no*"gJo państwa./. 11 późnicj. że jawne zarabianie pienięa"y i choćby lozrno\..rę wzór męskie159 Ashley spełnia jako żołnie. ją widzi autorka jaki i ma clo niej stosunek..to pierwszy rys charakteryslyczny. HonQr nie ulega zmianie ze zmianą warupków. nu k""iy"""t europejski.zystosowanego clo zmiennyclr warunków.1rili się przewaznie spośród qentlemenów z ]Mirginii.u. że do Fmersona nawiązują współcześni hippisi. Jak wiadońo. "ry speł.r.*Ólą powinnośćpo wybuchu wojny. ukazuie się powieść Marqaret Mitche}] (190ó. nad którą arrtorka pracowała lat Jziesięć.. którzy swój - 158 .brata kraju..5zvch podkreślaJ.iej portu*}.głowa jego jest dumnie crsac-lzona na szyi i .:. R. powołując się na honor. c]roc przyotlziane jest w śmiesznełachmany''. Gciy Scarlett proponuje rrru wspólną ucieczkę.il'. s{:ała się bestseJlerem. obraz gentlemana z Po- 1z '0 Warto tu zaz. ścarlett zauważa. Ashley pochodził z Wirginii .bęrlą rnusicli to.: . Za przykład prarvcl ziwegrl gentlemana służyw książce Mitche]l Ashley Wilkie. jak gdv|y trwały tla|al czarujący..]ś'49)ptt:.y|. Ashley jest wolny czas poświęcali myśleniu a nie działaniu. powieśćta.wjr:dził ]i. zaśw ciągu pi"rw="ego . żeby zobrazować. luclzie ltlgto typu giną najpierwsi.ri" ttobijać o Jroszt zdecydowani nie rozstawać się z aawn|mi otyt:zajami.y. tańcu "*ykłych i był najlepszym w i polityce okolicy jeżdżcem-l. tak jak nie zmieniają się tnaniery. Taki jest poglał netra nuttrera . dobre wychowa się łui*o . już minął na zawsze i że południe nauczy l. bo w roku 1.r]:. \Ą/odzowie hzikich pl"*io. W ciągu pierwrr"go dnia po jej ukazaniu sprzedarro 50000 egzemplarzy. znćine mu zresztą już na pewno' 'z i Ihiłr. cechami innt 1nI i.. Emerson podjął szereq podróży we własnym kraju. przeminęło z wiatrem. Chałasiński..nia|i wszejkie worunki *u*'u.Ludzie ogładzeni rozumieią się wzajem.o. bo wie.. clo klól. ale nie r." -.jąc pclwnc jej wzory.]*T]il1ll].ropi" gJntlemuXl.t. j. jak .naczyć.3i. wyołaszając odczyty. 13" tak nieziradny.I_.' Enrersrlrl był z-wiązally z Euro_pą. żc . co zcbrali odtlać now lepszym wspólzawodnikom.w ciągu i.lt.. jak .oirrl środowisku za.

kompot z czirnych jagóct i brzoskwinie''. nie goclząc się potlporząclkować sygnałom "up7ręinn^uJ. ZaŚ po chwili trzy rodzaje tortów. scarlett jest orclynarna. W ustach arywisty. pognał swo. w innym ztraczenirt Buttler nazylya Ashleya gentlemanem i jegcl żeinę ilamą. zral:ił to wyłąlznie dla złtllawy. Bo oto po tractycyjnej.. 160 167 . Sor/orfs.e pry prrĆ. Ci nimi pozostaną bez wzglęclu na to. Wojciechowska. które nir mieszczą się w kategorii wyłąpznie białych czy wyłącrnie czarnych. kiory po uruchomieniu lio]ei_żelaznej trzymał się nadal swole. z którym się kryje. bcl wreszcie mieli cośdo t. słoclkie kartofle i bulwy irlandzkie. oposa z rusztu ze słoc-lkimi kartoflami. W ludziach widzi co elobre.'. częste w użyciu. chciwa i tezwzjlędna. namiot lta łące. Miałam już okazję wskazywać na to. Opór przeciw takim technicznym wynalazkom jak samochód przypomina opór naszej szlachty pizeciw kolejom. Warszar. Rett Buttler nie jest gentlemanem. wszystko interpretuje na ich korzyść. a kobietą. ale i jego kobiecy odpowiednik.ru*"t clla niego. w całej książce przejawia się hierarchiczna struktura południowego społeczeństwa. Wraz z upływem czasu rośnie jej sentyńent do południa. Wypełniają mianowicie czas ujeżctżaniemnieprzystępnych ogier ów czy polowaniem. clelikatne płatki kukurydziane. -TWjllialn Ęrlkner. I(alina. Ambiwalentnemu st<rsunkowi autorki rlo luctzi towarzyszy ambiwalentny stosunek clo wydarzeń: sentyment <lo Połuclnja irzy jectnoczesnym malowaniu synów obywateli ziemskich . czy też będzie im wolno -spędzać życie na leniwym marzeniu. Ą w pół godziny później (po złapaniu lisa) wracając tamtęay sam w. żełlykto na mnie.rt-l"ma. czy utraciw szy jak w wypadku - |||tiO. kto się nim i:osługule. gdzie właśnieoclbywało sę nabożeńsiwo metodystów. węrizoną szynkę. ltryczki. jak w wypacllcu wilkiesów .olloty.. że powieśćM."u \^r jej oczach bez skazy. Rycerz ten ma symlatyczne zainteresowania i czułe sumienie. sartorisowie pozwala'i sobie na rycerską fantazję. który zwołalro w nastętrrstwie tej profanacji. liorniszony i nrarynowane buraki.gwizdał''. przel..-* ńnr]uktora. go gentlemana. ale także na podstawie pochodzenia i manier. ale jest nieciołęgą.y. na któryóh pracują niewolnicy. która budzi w nim najwyższy szacunek jest cicha. stwa. 329. ale jednocześniewzdychają ca pTzez clługie lata rlo .jechał koniem prosto w środekwiecu protestującego.:i* wspominałam swoją książkę przez lat dziesięc. L h $.Ja nie pies. Autorkd pisałi .ge. W tak długim czasie stosunek clo wypadków mógł ulegać zmianie. z biesiadą opisr waną w Panll Tadeusztt. plumpucicling. ryż i mamałygę. Fau]knera. kieclyś l}ayard Sartoris. Mitchel jest interesująca przez wprowaclzenie szeregu postaci.". Paroosobowy obiad z okazji świętaDziękczynienia rywalizuje u Faulknera tl.. Ashleya majątek.ak-tępaków kierującyclr się lrurra-patriotyzmem.. będą musieli rąbać drzewo. galcretkę z pigw i jabłek. polując na lisa. Da jest żona Ashleya -.r. kióryclr brawurowe czyny mogłyby się znależć u sienkiewicza. t. toni*.ruskawek i gruszek. . W związku z tą hierarchią słowo . żeby zapoznać się z inną wersją gentlemana Południa. llo. w zależnościocl tego. miewa różne odcienie znaczeniowó. ojca Scarlett. układająca się w szczeble ńie tylko na podstawie ilościposiadanej ziemi i liczbie posiadanych Murzynów. w czasie pokoju ich tryb zycia"nie różni się od trybu życia luctzi. wystarczy sięgirąć do powieści W. pieczyste z kuropatw i wiewiórek. kultura osobista nie_ oclgrywa żadnej roli i lest .rła s. ktdre okazują się najtrwalszą lokatą przewróconego do góry nogami społecźeń. służbawnosi .Melania oraz Ellen matka Scarle[t. co ieszcz-e dodatkowo wpłynąć mogło na niejednotitośćjej postaci i zmieniającą się ocenę wydarzeń. ap de wszystkim wielką kulturę uczuciową. ieżeli iclzie o bogaty jadłospis.!] l:: Hł. bo bez skrupułów zmierza do finansowcgo sukcesu. Znany mi jest wypaciek polskiego szlachcica. Ale ta człowiel< z gestem. CJto menu rorlzinnego obiaclu w kulturze biesiadniczej. nieefektowna Melania. wstępnej rybie. keks z orzechami i owocami przesycony rumem. wnętrznie nieefektowna Melania ma kulturę humanisty (autorka każe jej dyskutować o Thackerayu i Dickensie). .rażąca. wojrra lryla clla takich gratkl. Jest nim dal Scarlett damą nie jest. Gentletnan amerykański nie lawi się nam bynajmniej tylko w postaci zagubionego rriedołęgi. biszkopty na gorąco i na zimno.pieczonego inclyka. Ród Sartorisów ma w swoich legenclach rodzinnych rycerskich przeclstawicieli.. co poakróśla się niejednokrotnie.Jest bezinte sowna i umie o sobie dla innych zapomnieć. konfi tiry .

To uwydatnia męską dominację. główna postac w przejmującej pow FauLknera pt. lecz sposób. Toteż nie wyda się mi słuszne tragiczne konflikty tej książki uważac -_ jak czyni J. który wykorzysta - 16 17 Jerzy Tooplitz. PaLrz Józef Chałasiński. cytowana przez J. tj. lbidenr. Ktośmógłby twierdzić. . westerny stanowiły udoskonaloną formę widowiska kowbojskiego 17.1a nie jest gen i nawet nie pragnie być za takiego uważany. Absalonie. War. Zły szetyf rożniłsię tym od porządnego szeryfa. Kiedy się poja w 1833 r. formuła kowbojskiego filmu 16. Ich boi hater mógł ponieśćporażkę. bowiem nie efekt walki. Stosunek do kobiety (zwŁaszcza młodej i ładnej) jest opiekńńczy.za konflikty klasołye.niż wsze]ka szacown od czegoś zbyt ciemnego| żeby o tym mówic. Przy użyciu pistoletu mam}a. czynienia z walką na śmierći życie. miejsca na lojr p/cy. Tristan i lzolda kochankowie najwyższej próby. Warto tym bardziej. Pierwszą rzucającą się w oczy różnicą. 139. kobiely mogłyby liczyć na ce]noścmęskiej strzelby i na popis odwagi. które tworzy o swojej przeszłościw westernach. a mianowicie mity. pochodzenia. Znaczna liczba legend rycerskich kończyła się tragicznie. Hektor. zaprzepaścic swoją sprawę i zginąc. stanowią amerykańską wersję comedii de]]'arte. która należy nieodłącznie do cech zapewniających mężczyżnie dominację.w znacznej mierze uniemożliwia kunsztowne rozgrywki. ginie.zie. t. Roland dbałość swoją opinię przypłaca śmierciąswoją o i swoich. Taka była nieodmienna. z których jeden ma domieszkę krwi m skięj. Ponieważ nie ąależymy do żadnej ztych grup. tak zgodnie aprobowany jako niekontrowersyjny bohater lliady. władzy świeckieji kościoła. dla których kapelusz kowboja na afiszu stanowi nieodpartą przynętę. luksusowy d klóry sobie postawił i cały zastęp Murzynów. różnica w technice walki. ametykańsko. jest różnica używanej broni. Żofia Kierszys. gdy dwóch ludzi się zamoce starając się udusic przeciwnika. giną oboje.o czynienia z walką... Ten umoralniający charakter westernu różni go jak sądzę od opowieści rycerskich starożytności średniowiecza. 15. jak myślę. niemniej pozostawał bohaterem.. Postaci kowbojskiego filmu grały nieodmiennie tę samą opowieśćo krzywd. Absalomie. która charakteryzuje westerny. Temat ten musimy zostawić do bliższego prześledzeniafachowcom oraz tym. Chałasińskiego autobiografia pt. że w tym ideale mężczyzny Amerykanin odgrywa się za znaną supremację kobiet w życiu rodzinnym i towarzyskim. czy to a_by pewno jest jego prawdziwe nazwisko. O żywotności koncepcji gentlemana świadczy natomiast ciekawa. szeryf.. że mamy w nich ciągle d. miał tylko konia. Jak pisze w swojej Historii sztuki tilmowej Jerzy Toeplitz. s. o k nikt nigdy przedtem nie słyszałi nikt nie wiedział. s. przeł.Obok dobrego bolraterskiego kowboja.uznawały nie autorytetu pieniądza. Filmy te jak czytamy dalej odcinały się od mieszczańskiego filmu: . s. Wiedziało się na pew że uciekł od czegośwręcz przeciwnego. Absalomie. którą wyrządza cząrny charakter i którą naprawia bohater. Krl/lr. komponentem ethosu rycerskiego. Oc{łlaleźliśmy śladyethosu rycerskiego w dwóch wybranych próbkach u czołowego filozofa i w literaturze pięknej. lekarz i właściciel spelunki czy kabaretu. dobro triumfowało. Warto by jesz_cze rozważyć jedną dziecizinę. Iilmy kowbojskie mają w sobie cośz widowiska ludowego. Nie uczyniły z niego gentlemana wielkie plantacje bawełny.. w której nie ma la Wi]liam Faulkner. Niespokojne pokolenie15. tak jak go nie ma. na dalszym planie występowała dzie]na dziewczyna. Gdyby w okresie westernów smoki były jeszcze aktualne. stosunek zaśdo wroga był wszak istotnym . w ktrlrej wyzwalają się marze. 462. w jaki walczy! decydował o jego bohaterstwie. Historią sztuki Iilmowej. był zły kowboj przestępca. Chałasiński . s. giną przez nieporozumienie efekt. Zło było pognębione.rra. 89.do. Syn gentlemant| zawarta w zespole jedenastu autobiografii wydanych pt. która. Rasizm w Stanach nie jest jak wiadomo wyłączn poglądem gentlemanów. 16 The IInsilenl Genelątion. ograniczymy się do palu uwag. jak w ludowym moralitecie. I. To nie .widńo gentlemana" i nie sprawa honoru czuwa nad konlliktem dwóch braci przyrodnich. 162 163 . {wa pistolety i nazwisko.Tomasz Sutpen. że nosił cylinder. Warszawa 1955.Absalomie. szawa 1959. nia współczesnego Amerykanina.

chociażby było gorszące. siostry czy dziecka są także przez 7uclzi szanujących się za długi honorowe uważane. jeżeli może tego uniknąć". Post. New York 1922. Etiquette. co towarzyszyli w wyprawach krzyżowych Ryszarclowi Lwie Serce. Sposób traktowania ludzi musi być jednakowy niezależnie od -. O kobietach w męskim klubie się nie mówi.Dobrze wychowany człowiek ką bardzo nie lubi wspominania o pieniądzach i nigdy o nich nie -mówi (poza godzinami biznesu). ni. jak zachowanię się na ulicy i w domu. To nawiązywanie clrl wojen krzyżol. Na jego panowaniu nad sobą w okolicznościach trudnysh polega głównie jego wyższość nad tyrrri. każda pożyczka zaciągnięta bcz zabezpieczenia jest długiem honorowym.. Nie wolno gentlemanowi pokazywać listu napisanego przez kobietę. Cytuje to Żróciło także Max Lerner w swojej książce pt.uzasadniając swoje postępowanie innymi względamj niż takie. takie.vinien zapomnieć o sobie. obyczaje obowiązujące w stosunku do sąsiadów itd. którzy impulsywnie zdradzają wszystkie swoje uczucia. Kto bogaty. America as a Civi]izotion. Książka liczy 654 strony. ls Fmily Pi'ort. i drudzy żyją poza prawem i sami sobie prawo stanowią. jakim jest w Amerycó po-aręórnit Emily Fost pt. aczkolwiek dla dobrego imienia własnego i dobrego imienia dzieci zwraca żonie wolność.charakterystyka wtarzająca dokładnie jego obraz w Petroniuszowej Uczcie Tryjak cytuję za autorma]chiona. którzy chcą wywoclzić się z tych. The Blue Book ot Socią] Usage. Jesi on spadkobiercą lycerza. nie jest gentlemanem.a jeżeli nie. jest obróńcą bezbronnych. jak za przekręceniem kontaktu wyłącza się światło Wymagania stawiane damie są podobne do tych.. w jaki mówi do ludzi zależnych.aręczyńy. którógo musi ściśle przestrzegać ten. podobnie iak nie mówi ile co kosztuje.. powinien wyłączyć własną osobę tak. do'kiórego się tu będziemy' odwoływac l8. 587. a jeżeli aspiruje do bycia gentle.tarvionych podkreślając swoją z nimi zażyłość. Gentleman musi zawsze panować nad sobą. Jednym z testów na to. nie powinien się przechwalać. Szczególnie nie wolno wymieniać nazwisk ludzi wysoko pos. chociaż by byt nie wiem jak ogłarlzony. z. Urodzony gentleman w ogóle nie wymienia nazwisk.ych znajdujemy i u inrrych autorólv.tatusu osoby. to nie jest gentlemanem" 19. jest jego tylko sprawą. Po rozważeniu najrozmaitszych tematów szczegółowych. by jego słowo było niezawodne.. autorka dociera pod koniec tisiążki do opisu gentlemana.nie manem.pogrzeby. Tylko prościuchmówi ciągle. warto_ zapoznać się bliżej z treściąnajpopularniejszego podręcznika dobrego wychowania.. przystosorł. bo kolejnośćjest tu znamienna zaciąga pożyczek pieniężnych. sposób przyjmowania gości. New York 1957. .anym w treści do zmian. o czym będzie jeszcze mowa. l9 E. szermierzein w obronie sprawiedliwości..e wolno mu jednak okazywać jej braku szacunku w obecności dzieci. służbyczy innych. Obie te Tzeczy budzą w nim odrazę.potem lomantyzm. Te pieniądze -winny być bezwzqlęclnie zwrócone jak najszybciej. W życiu towarzyskim gentleman por.Musi ona także być punktualna w spłacaniu l1 - Ethos rycerski. Pewnej analogii nriędzy kowbojami i rycerzami można się dopatrywać w tym. Człowiek honoru nigdy nie nadaje publicznego charaktelu swemu rozwodowi. co stoją niżej.znacznie ważniejszyn niż jakhkoiwiek maksyma dotycząca etykiety jest podstawowy kodeks honorowy. ile go to czy tamto kosztowało prościuchapo. 165 . czy mamy do czynienia tylko z kobietą Ilogatą czy także z kobietą dobrze wychowaną jest sposób. chyba że zajdzie cośnieprzewidzianego. itd.tvicie nieosobisty i gdy jego przyjaciela łączy taki sam z tą osobą stosunek. gdy list iest całko. Ale to nie . jak gniew. krzyżowca. New York 1969.. kto chce być uważany za gentlemana. ]<tóre mam przed sobą. s. Gentleman nie krytykuje przy świadkachzachowania się żony. poży-czać nie rnoże pieniędzy od przyjacieli. W związku ze znaczeniem przypisywanym manierom. śluby. co podkreślam. chyba że najbliższemu przyjacielowi i wtedy.esf cecha charakterystyczna tych tylko formacji. ]<tóre zaszły *ięa"y pierwszym wydaniem z 1922 roku a wrydaniem ostatnim. rtisuette. które sTawiamy mężczyżnie. Honor gentlemana wymaga. a zasady niezłomne. która wchodzi w rachubę. Wydanie z 1969 roku. nienawiśćczy zakłopotanie. Długi zaciągnięte pTzez zmaTłego krewnego. 164 Gentieman nigdy nie wyzyskuje cudzej słabości. strach. Gentleman jak nas poucza bezpośrednio dalej aul_orka. że i jedni. Co jej mowi prywatnie w domu. jesL wydaniem siedemóziesiątym trzecim. kto liże stopy wyżej stojących i maltretuje tych. Eliquette. które ewentuąlnie mogłyby ją kom- promitować.

166 167 . do roli życzliwości. Świadczą o tym ilości pytań kierowanych w tej sprawie do czasopism. że ocena czynów nie zawsze kieruje się ich wartościąjako takich. w innych nakazywał ludziom imperatywnie. Niepodobna zaprzeczyć. Dochodzimy w ten sposób do rysu bardzo istotnego w ayrlktywacłr autorki. wolał wielkie zbrodnie niŻ drobne zyski. ChciwoŚĆ 22 lbidem. s. Post. że stosunek Nowego swiata do starego Świata przypomina stosunek syna do ojca. Tocqueville'a i jego porównanie dwóch różnych koncepcji honoru.co osiągnąć. lecz orientuje się czasem wyłącznie względem klasową tego. jakkolwiek nym okresie zdaniem Lernera -nie torowanie sobie drogi do chodziło o pewien styl życia. pojęcie gentlemana we wczesoddziałało silnie. Etiquette. zarówno jak w Filadelfii i New Yorku. s. Njepo&oje amdiykańs&ie. XX[I. feudalnej i amerykańskiej. Strzelecki 22 mysłu dbają dzisiaj bardzo. niż ferują klasowe nakały. 475. cieszyć się powszechną życzliwością. stosunek.ry wchodzi często w kolizję z prawdomównością. by zapominali o sobie.odrzucanie wzorów i jednoczesne ich i :o E. zs Jan Strzelecki.do głosu A. pisze J. Post. Pewne czynyl na które może sobie pozwolić plebs. Tocqueville. II. żeby ich kochano. przy czym nie ma dziś w Ameryce uznanych arbitrów dobrego smaku. a jednak degradujące (dćshonorant) 23. jakich miało dobre towarzystwo Anglii czy Francji w wieku xvII czy XVIII. piychoanalitycy uważają. kto stara się we wszystkim znależć jakieśdobre strony. De Ią dćmocrctie en Amćrique.a charakterze. ale nie przez pracę. która nieraz bywi okrutna. w którym łączy się miłość wrogość.. I mężczyzn. że takt tak . salwuje swoją prawdomównośc jednak bez urażania ludzi ten. dla 1 zagadnienia. także nie wolno jej wyzyskiwać swojej wyższości nad l kimśinnym.długów. Warszawa 1962. kto działa i tego. i kobiety obowiązuje takt.Byc Magnaci przeczarującym. Gdy jest nieszczęśliwa w małżeństwie. Powoli narastał nowy ideał. jak należy się pośród ludzi zachowywac zdaniem M. ność. której nowo osiedleni byli pozbawieni. Na zakończenie tych uwag dopuśćmy. Honor feudalny w pewnych wypadkach zalecał zemstę i oceniał ujemnie wybaczanie obelg. Nie zalecał ludzkości ani łagodności. daf się lubic'' . Angażują nawet sztaby specjalistów mających troszczyć się o podsycanie ludzkiej tkliwościku ich osobom i dziełom. pewne inne dozwolone u tego ostatrriego są niedopuszczalne u pospólstwa. szczególnie wulgarne jest powierzanie reporterom szczegółów swojego życia prywatnego. W południowym dobrym towarzystwie. takich. mimo iż oficjalnie -odrzucała arystokratyczne idealy zr. iodnośćnie pozwala jej pubticznie ujawniać powodów do niezidowolenia. zdaniem autorki.ale pochwalał szczodrość.wraz ze zmianą warunków. Tocqueville dostrzega w moralności dwie różne warstwy. na kogo działana przynależność nie jest skierowane. . s.Wyrabianie sobie pozycji w zbiorowości" 20. kierowane nie pTzez wzgląd na własną korzyść. które zmiepewne dyrektywy o lokalnym noru niają .tylko plaez dobroć. t.cenił wyżej gest niż dobroczyn. Charakterystyczne dla społeczeństwa arystokratycznego jest to.Jeżeli chcesz sobie taką pozycję zagwarantować. rozdział ten zawiera tylko jedną dyretty*ę. 31. są potępiane u pana. 21 naśladownictwo. Tak na przykład nieprzyjęcie pojedynkir jest moralnie słuszne (honnćte). znający skomplikowaną grę zabiegania o prestiżl oczekuje reguł strategii w lokowaniu się na korzystnym miejscu drabiny społecznej. a władzy. Na drugą . Ameryka miała zdaniem Lernera serie arystokracji. można przede wszystkim przez autentyczną życzliwość człowieka.o"umia. 263. W starej Ameryce urodzenie nadawało ludziom pewną charyzmę. Tym ideałem było torowanie sobie drogi przez popularność. Między tymi warstwami mogą istlriec pewne kolizje.zezwalał na bogacenie się przez gTą| pTzez wojnę. Lernera nid przestają być żywe.. ale ich stapianie. Dotyczą one przede wszystkim tego. a mianowicie. czyli szybka orientacja w cudzych doznaniach i liczenie się z nimi. jak należy zachowywać się w biznesie i jaki styl winna mieć konsumpcja. A. który wymieniliśmy w podręczniku E.I tak rozdział o tytule . rozdz. by się przernaęjali. a podręczniki dobrego wychowania rejestrują raczej pospolite sposoby zachowań. każdorazowo przystosowując się się do lokalnych potrzeb i interesów. w którym czytelnik. Na pierwszą składają się pewne dyrektywy reguły hoto są właśnie wszędzie obowiązujące. Ich zadaniem jest nie tyle oddzielenie różnych grup od siebie.

tym bardziej rozbudowane stają się reguły honoru. Stabilność i trwanie pewnych reguł pozwala na bliższe ich rozpatrzenie i zróznicowanie. Z drugiej. Z jednej strony. był stosunek do pracy. lbidem. bez niej bowiem cały porządek społeczny się walił.spraw politycznych funkcjonalność pewnych ocen była także dla Tocqueville'a oczywista. gdzie cenio] imprez.. 272. które mają swoją wielkośći splendor. Te reguły lokalne płynęłyzawsze z lokalnych obyczajów i interesów danej spo. się pogodzi ć z tym. tak była szczególnie.właśniez różnic i nierówności mięclzy ludżmi wywodzi się honor. Gdyby zaśwszystkie narody miały te same interesy. natomiast przebiegłości zdrada były dlań.wszystkich innych. inne warunki. usiłujących zatrzymać dla siebie na drodze dziedzictwa bogactwo i władzę. zupełnie inaczej pojętego. Przedkłada nawet chętnie pewne przywary śmiałe świetne ponad cnoty skromne i pokojowe. ceniona sukcesu. By ujarzmić natomiast ten wie]ki kontynent. słabnie. jest zamknięta i ograniczona do tych Im bardziej społeczność samych ciągle rodzin.feudalnym. nic tez dziwnego. potrzebna była na co dzień pasja bogacenia się. że kierunek rozwoju wskazywał na nieuchron_ ne posu\Manie się ku demokracji. niepodobna rz lbldem. Opinia publiczna z całą mocą nakazywała pracować. Gdy w jakiejś społecznościzanikają szczeble i yszyscy stają się równi i podobni. W zakresie . gdy te różnice się zacie_ rają i wraz z nimi zaniknie" 27. i nie są tu w wysokiej cenie. to wyrastało z potrzeb arystokracji militarnej. 262. musi cenić szczególnie cnoty. Cały porządek społeczny opierał się w średniowieczu na zależnościachmiędzy panem i wasalem. kto go obraził to sprawa arbitralna.. że miał reagować na najmniejszą obrazę. Nie lęka się ona naruszania naturalnego porządku dyktowanego przez sumienie. i które łatwo pogodzic się dają z dumą i umiłowaniem władzy.oci jak w średniowieczu. W Stanach . Natomiast nie operowano wtedy pojęciem patriotyzmu. nieraz do loterii podobnych. s.. Jak pisze Tocqueville. naruszało spójność rodziny. zawsze godne po: lbidem. To. s. Odwaga. podczas gdy ruchliwośćAmeryki nie zostawia na to czasu. u arystokracji feudalnej. '8 lbidern. s. Sytuacja raczej wyjątkowa arystokracji średniowiecznej zachęcała do jednomyślności w jej ramach. którzy je powzięli. podczas gdy w arystokracji traciło się honor pracując. której udało się stanąć na czele wszystkich innych i która czyni nieustanne wysiłki. Prymat przemysłu i handlu w tym kraju wysu\Ma na plan pierwszy cnoty pokojowe.podczas gdy rzecz miała się inaczej 2a gardy. lokując te cnoty łvyżej była diań mniej repulsywna niż skąpstwo. Potępiało się natomiast surowo wszelkie odchylenia od wiernościmałzeńskiej. bo to odciągało od głównego przedmiotu zainteresowań . Człowiek umykał tu opinii publicznej. 267. podczas gdy pozbawiało honoru gdzie inCziej. walki z przyrodą. w jakich znajduje się Ameryka skazują na wymalcie feudalne dyrektywy. konwencjonalne reguły ho. szczególnie jak to słusznie zauważa Lerner zresztą pojętą. ale nie była to odwaga militarna. albowiem . Stąd wiernośćwysuwała się na plan pierwszy. Tocqueville ma do sprawy stosunek ambiwalentny. 168 169 . s. honor przekracza bariery i staje się narodowy. łeczności26. wypada.Jest do tego i niejako zmuszona przez swoją kondycję 2a.Zjednoczonych. lecz raczej odwaga potrzebna do walki z przeciwnościami.pa gwałt często zezwalał. bo ku ustrojowi w zasadzie sprawiedliwszemu. że odwagę stawiała na pierwszym miejscu. że człor. by się utrzymać na tej pozycji. Cnoty mające w sobie splendor sieją niepokój. Arystokracja feudalna rodziła się dla wojny i ptzez wojnę. 25 260. Te poglądy nie zrodziły się z samego tylko kaprysu tych. Dla_ tego została uświęcona. Ale to. wszystko co. RuchliwośćAmer. noru by zanikły i zostałyby tylko powszechnie obowiązujące pojęcia dobra i zła.. Zestawiając ciągle arystokrację z demokracją. fakt-opatrznościowy. Szczególnie ważną sprawą honoru. podczas gdy w społecznościach arystokratycznych wszyscy byli na widoku.ykanów powodowała. Klasa. że reguły honoru były mniej jednoznaczne i mniej imperatywne. bankructwo na była śmiałość nie kompromitowało. i samo pojęcie ojczyzny pojawiło się we Francji dopiero w XVI wieku 25.yiek uważałza wielką obelgę lekkie uderzenie w policzek i musiał zabijac w pojedynku tego.

81 lbidem. Arystoteles. jak sobie przypominamy. II. Stylizowanie się na gentlemana angielskiego aż do ostatnich czasów było w pewnych kręgach atrakcyjne. a tereny rolne podporządkowane wylnogom polowania. z jednej żądza sławy.Napotyka się jeszcze pośród opinii amery. szukającego ciepła i bezpieczeństwa. że prawie każdy bogaty Amerykan. daliśmymu . 280. t. że arystokracja miała większe walory estetyczne i twórcze.. duszącego się w społeczeństwie jak w więzieniu..ej odrębnośćw stosunku do ethosu mieszczańskiego wydaje się <. W swojej postawie dawał on wyTaz jakiejś udręce człowieka osamotnionego. a szczególnie pracy fizycznej. nieczesanych włosach. dyktuje Tocqueville'owi następujące słowa: . a gdy miał już czas. Oto wzór jednej z subjak sądzę kultur amerykańskich. Co do kultury osobistej i intelektualnej staje jej na przeszkodzie to. drugiej ryzyko z i gest znany z powi. choć obok tego wzoru rozwijały się na tym wie]kim kontynencie różne jak pisali nieinne wzory.edzenia . Tocqueville byc może przedwcześnie przewidywał wygasanie wzorów typu wzoru gentlemana w Stanach Zjednoczonych na tej podstawie. dukcja z mocno przyswojonego przekonania o funkcjonalności dyrektyw. Ale jest ich mało. nie miał na ogólną kulturę czasu. ile de. 30 lbidem. W ciągu ostatnich dziesięciu lat którzy publicyści w 1958 roku Amerykę upajał nowy wzór: miał to być człowiek o niezadowolonym wyrazie twarzy..z drugiej pogarda dla pracy zarobkowej. By ten wzór uwypuklić. a postaw się". o chodzie niedbałym i powłoczący no'gami. |)okojowego wzolu dostarczył nam w Grecji Arystoteles zarysowując . W rozważaniach doĘiegających w tej chwili końca. I. ktorzy go nie mieli 28. s. i że ludzie mający czas na kulturę osobistą mieli prze. muskularnej budowie. Nie można . któr. kańskich kilka rozproszonych pojęc pochodzącyclr z dawnego honoru arystokratycznego Europy. W poszukiwaniu takiej życiowej orientacji zaczęłam od lliady. konie były tlyrektywą ci. 63. za]ecał liczyć się z piękneml a nie z użytecznością. \Magę w stosunku do tych. że wzory te nie były funkcjonalne (ściślej eufunkcjonalne). którymi się ludzie rządzą. zbuntowanego przeciw uznanym auLorytetom.Szli za taką jako pastwiska. tracił do niej ochotę 31. Gdy umysł jego był chłonny. s.. s.zastaw się. starałam się odtworzyć pewną jednostkę typologiczną. Uwagi końcowe 28 g9 lbidem. Nie tyle obserwacja. Duma jest niewątpliwie przywarąl ale . Z jednej strony nieufna ostrożność.słusznie dumnego". z drugiej szukanie bezpieczeństwa.iako tło zgoła odmienne pouczenia Hezjoda i morały bajek Ezopa. których łąki nie służyły ltodowane dla wyścigów.lczywista. lbidem. 36.wróżyć mu dłuższego istnienia. Z jednej strolry pracowitość. t. bo nie służyłyby potrzebom narodu zajmującego się przemysłem i handlem" 30. t. 264. Z kolei przyciągnęła naszą uwagę Sparta jako kraj rządzony pTzez 171 17o .in był kiedyś biedny i za młodu ciężko musiał pracować.było nie uznać. II. s.oddałbym chętnie parę naszych pomniejszych cnót za tę przywarę" 29.

New York 1966. Lipset. M. W rozdziale pierwszym autor pisze o osobach zdolnych do żądania i dawania satysfakcji honorowej. którzy wyśmiewaii obyczaj. Shils uważa obowiązek dyskrecji za obowiązek szczególnie akcentowany przez sfery arystokratyczne 3.tycerz'' i .. o którą nam idzie. i67. Bayard służyłza wzór rycerza bez trwogi i skazy (sans peur et sans reproche) 1 Chwalono go przede wszystkim za odwagę.Joanna jak jest bohaterką arcyludzką. Osobami honorowymi czyli gentlemenami nazywa się. Ta odrębnośćpowstrz. Jej odrębnośćw.. sam bowiem bronił mostu przeciw 200 Hiszpanom. . rzecz oczlrrłrista.o cz]rm była wa wiekach średnich. A Messieurs les Gentilhommes. jego zdaniem. Kodeks moralny. Closs.którą stwierdzić można nawet u robotników. zabity bronią palną. inteligencji osobistej. Lipset dostrzega związek między hierarchiczną budową eli. Lyon 1808. ćlóves de l'Eoole Royale Mititaire. którą nędza zmusza do takiego kroku. zaglądac przez ramię kiedy kto czyta papier jaki lub pisze?" Odpowiedź na pytanie ucznia kipi bowiem oburzeniem na myślo takiej wielka.wojownik'' jako terminem pozbawionym tej narzucającej się konotacji.Konwenans uroczystego bohatersfwa trwał uporczywie. w Anglii z jej akceptacją elity l uległościąw stosunku do niej. 8 seymour M. którą zacny umysł brzydzić się powinien".. Bogdan Korzeniowski w książce Drcma w Wąrszawskim Teatrze Narodowym 1814 . dit le ChevąIier Bayar.. jaka l wiąże się ze słowem tlrycerz" czy . inni akcentowali cnoty pokojowe.. jest to podłość pozwalać sobie na którąkolwiek z rzeczy wzmiankowanych. według niego.o dziwo pisze B. Zmienna była w kulturze pozycja rodziny. Gdy po pracowitym i pełnym chwały dniu wraca do slvojej kwatery. wznoszą się ponad tarną społeczeństwa a przysługującą temu społeczeństwu wolnościąopozycji. Warto zaznaczyć.. S. Nie możemy wglądać tu btiżej w rolę. Polski Kodeks Honorowy.d. Yalue Pąttelns. jak wiadomo pojedyTrwałym reliktem rycerstwa . We Francji m. . Jedna z form demilitaryzacji rycerza przedstawiona jest w rozdziale o dworzaninie. opracowany przez Władysława Boziewicza i dedykowany Józefowi Piłsudskiemu. że socjolog amerykański E. pogodnĘ i . jaką orientacja rycerska odegrała w kulturze euro-amerykańskiej.zarówno z pochwał.Tycerski'r. Kultura rycerska nie była kulturą rodzinną 2. ale przyjmowali wyzwanie. jest to zdrada. Koncepcja gentlemana i jego rola w Stanach Zjednoczonych zamyka nasze rozważania.Rycerz nie mógł znieścobcej woli i sprawiedliwość chciał wymierzać sobie sam.rycerski". Rosnący wptyw mieszczaństwa na-. gdy dowiaduje się. Dopiero św. Shaw roześmianą. 172 ł lVładysław Boziewicz. szkoły rycerskie. truclute and Power. r Bayard zginął w L524 t. opraco\Many pTzez Adama Czartoryskiego w t7ł4 roku dla młodzieży szlacheckiej.Nie godzi się per omnia. że inaczej byliby zostali uznani za tchórzów. Podczas gdy jedni poszukiwacze chwały szukali jej przede wszystkim w walce orężnej. wyzyskują malowniczość tego ethosu. której sam wzdragał się tlżyć.był .. Ethos rycerski pielęgnowały.. in. z obawy. Warszawa 1919. s. uwagę na ówczesne szukanie wspaniałej przeszł<rści.stosunku do Aten stanowi interesujące zagadnienie. Byli tacy. On sam był zaręczony z panną z dobrego domu.w rzuca elicie koniecznośćsformułowania kodeksu. stanowiska społecznego. choć sobie powierzony rozpieczętować.u nas przynajmniej do II wojnek. osoby płci męskiej. Guyard. 173 . przy czyn pojedynkowano się ny światowąj.teatr. Zamyka je w tym punkcie. jak i z krytyk dobywać się zdaje postać wzorcowa.elitę z włócznią w ręku. prostą.Czy godzi się podsłuchiwać kiedy dwie osoby cicho mówią. z którą miał już nieślubnegosyna. Wzor ethosu rycerskiego dojrzewa już mo. W 1919 roku ukazał się Polski Kodeks Honorowy a. w którym. Powieść. papiery leżące na stole cudzym czytać. Tolerancja w stosunku do męskiego nieślubnego potomstwa była wśród dobrze urodzonych daleko idąca. list ćudzy. zamawia sobie na noc jakąśtowarzyszkę. który można by przeciwstawić aspiracjom stanu trzeciego do awansu. Jej znaczenie w Polsce szlacheckiej jest dobrze znane. Tak dzieje się. Jednakze rezygnuje ze swoich zamiarów.1B31 zwraca t Histoire du Pierre du Teruil. które z powodu wykształcenia.yrnywała mnie od używania w stosunku do Sparty słowa . nakłoniłazaśdo posługiwania się terminem . ewentualności. kładłnacisk na dyskrepyta uczeń cję i delikatność. że ma do czynienia ze szlachcianką. uległością. par M.

Ziemiańskiej". Zdaniem Montesquieu. Widziano taką wspaniałość i smak.r. zanim inwazja turystow zmieniła obraz Tatr. ale uwzględnia się także wybitne zdolności czy inteligencję oraz zajmowanie poważnego stanowiska.i t"iro. . Osobom stanu sziicheckiego przysługuje prawo gentlemenów.ncy. Ze trói po3edynkować się nie może.lkoń.. Życie-. Lekarzoiii pac. utrzynrywani przez kobietę nie będącą najbliższą krewną. zamieszczonym w.Savoir vivre angielski nie pozwalał na rozmo\^/y o pieniądzach w życiu towarzyskim. zwanego krótko Wieniawą..listwa. choćby nie spełniali innych wym"gOw. nie dótrzymujący słowa honoru. był to bowiem generał uprawiający zarówno prozę. zamiast wznosić się w górę. Ieżera. której nikt nie próbował . sprzyjała szczególnie jego rozwojowi monarchia. jak już wspominaliśmy. Jak już wspominałam. Kłusownicy. oszczelcy. ale na wygodę żadnego nie miano względu". liczniejszą". jakie warunki sprzyjały rozwojowi koncepcji honoru slanowiącej tak centralne pojęcie w tytn ethosie. w zasadzie warunkiem niezbędnym zaliczania do ludzi honorowych jest matura. genllemenom. narażający cześćkobiety na niedyskrecję. wość. dwory. Po]owania dyplomatyczne przetrwały dłużejniż pojedynki. notoryczni . tak źle wytynkowanel że widac było ruszające się obicie za każdym wiatrem. szantażyści. a płomień pochodni. że nie ma sobie rownych. rekiutowali się ze . ze znanego dramatu V.ą. a także przykład na myślitaką izolację. Dupróel w Truktacie o moralności rem gdzie pewna mniejszośćarystokratyczna się niemal za. ze. że stratyfikacja społeczna jest warunkiem wystarczająjak sądzę cym rozłvoju pojęcia honoru.urrrrye. jako od strony. dowiadujemy się dodatkowo. bo w małej nacisk opinii poblicznej należy także brać pod odczuwalny. pieniężnych. byli w Anglii w XVIII w. Tocque_ żyje w bliskim powiązaniu ze społecznością ville wszak także mniemał.i"r'u. jaka panowała pośród naszych górali. utrzymanego w paietyczno-rycerskiej konwencji..wsze tam. jaki tylko wówczas mógł panować. karani śmiercĘ. oszukujący * gru"t hazardowych.y""r"u bowiem nie było komfortowe. wieniawę znała cała polska: miasteczka. Innym re]iktem tradycji rycerskich była szczeqólna łvstydli_ wośćw traktowaniu spra\Ą/. jak chorągiewka zawieszona na drzewcu. homoseksualiści.lichwiarze itp.Wojskowym Przeglądzie Historyczlyffi". literackie półpiętro w kawiarni . o przepisolvej opiekuńczości w stosunku do kobiet świadczy. Mam tu na uwagę.ent podawał honorarium w kopercie. co nie zawsze wychodziło mu na korzyść. Analiza ethosu Spartan zapTzecza jednak twierclzeniu. .. Nieślubnlpoctioarerrie nie stanowiło powodu do odmówienia satysfakcji honorowej. dr. niektórzy dopatrują się podobieństwa między elitami rządzącymi się ethosem rycerskim a grupami przestępczymi żyjącymi poza prawem.Niech dzisiejsze nasze piękności nie zazdroszczą przepychu saksońskiej księżniczce pisał walter scott ścianypokoju pełne były szczelin. . miejscowości wypoczynkowe.y.Pojęcie honoru oraz postawa i zachowanie zgodne z tym honopojawiają pisał E. Nasuwa się pytanie. Bolesława Wieniawy Długoszowskiego. co nie żądają satysfakcji za ciężką zniewagę. _ obserwowany jeszcze w latach dwudziestych w Anglii. Wchodzi tu także . piszący anonimy. Znany był jego humor i niewyczelpana pomysło. - 174 - stroly jednego z jego wierszy.chodził ciągle w bok. W artykule zatytułowanym B/oski i cienie Niestornego Szwo.}stokratycznych i rozporządzali duĘmi obszarami niaającymi się do myś. Dyplomaci. Tę opiekuńczość ilustrował H. tacy.zwyczajny poziom człowieka. obyczaj nakazujący mężczyżnie towarzyszącemu kobiecie na ulicy znajdować się zawsze u jej boku od strony jezdni.jest bardziej wielkość9rupy. Fotografia uwieczniła gromadkę wy175 i Dla ilustracji ethosu rycerskiego warto przytoczyć ostatnie . jak i mowę rymowaną. skąd mogło zagrozić niebezpieczeństwo. prawdopodonrri" dlatego. \^/ykluczani zaśbyli z glona gentlemenów denuńcju. generał Romeyko odtwarza postać generała brygady. stabilność danej społeczności jej większą czy mniejszą izolację.r. Hugo pt. bo monarcha chętnie wygrywał stratyfikację społeczną do swoich celów. nie oddający długów we właściwym czasie.znały go szczególnie sfery artystyczne. uparty chłód panujący w łnilii w zimie w mieszkaniach by_wał nieraz przypisywany tradycji rycerskiej. Sienkiewicz w W pustyni i w puszczy na przykładzie stosunku stasia do Nel.ę iol. Hernani. którzy iobili konkurenc. u. że honor wywodził się z nierówności.

nr 3. wojować. 5 Nie należy nadmiernie ufać tym strofom.Ł :. -.. \Miadomości o Bolesławie Wieniawie czerpię przede wszystktm z artykułu gen.Bogu żadnych śmiesznych skarg. 6 Cytuję ten wiersz za Stanisławem_ Cat Macklewiczea.aaa. . The chivalrous ethos ln the ancient III.bo mi śmierćnie dziwna. wstyd. A piechota w paradzie sprezentuje broń.. gdy wyjeżdżałna stanowisko ambasadora do Rzymu . il: T #. . The concept of pattern and the concelt of imitatlon II. Contents Nie słałemza nią. 17L . kocbać się i pić 6. M. W dwu slowach zakończymy nasz ostatni targ. 7o 100 VI. The knlght in the Middle Ages VIl. The chivalrous ethos ln tbe New World . ale zuch. Za trumną stanle biedny sierota.że wszystko skończy się na strachu. . lampart.1l.. Bom był. iliJ 1. zamieszczonego w kwartalniku .nie boję 5.1.WoJskowy Przegląd Historyczny" 1959. że ńi tam w niebie łba nie zedrą Trochę się na mój widok skrzywt Święty Duch A stchórzyć raz przed Bogiem to przecież nie - Ale myślę. Foreword ćra 5 - I. _ ). jak prawy ułan.. mój koń. " _ Lecz się tam za ltrną wstawią Olbromski i Cedro. A wy mnie. Tbe gentleman concluslons . l22 153 VIII. potem mnie wysoko złożąna lawecie... żlelone octy. które w wierszu deklarowałl świadczyjego śmierćsamobójcza w Nowym Jorku w 1942 roku. A . Więc gdy z śmieszną kosą stanie przy mnie sztywna. The knJght tn the role of courtier . :: T: i. Ja wiem. Lecz gdyby mi kazały wyroki ponure Na ziemi się meldować .""T. O tym.1. Chciałbym starą z mundurem wdziać na siebie skórę Po dawnemu. szwoleżerzy.Śmiorci się. że drogie Greece. ] . do grobu zniesiecie. The Teutones V.bitnych literatów odprowadzających go. The Spartan warrior sercu Wieniawy były jeszcze inne waltości niż te.by drugi taz żyć.a Warszawa 1959. 2I 49 64 IV. Rbmeyki.ilJix1. ..

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful