RADA PROGRAMOWA SERII
Brunon Hołyst - p7zallodniu4cy Seweryn Dziamski Jacek Fisiak Andrzej Grabski kazimierz Imielinski Iozef kozielecki Czesław Kupisiewicz Arrdrzej lam Henryk lvIarkiewicz

Projekt okłattki-i stron tytulowYch serii
STEFAN NARGIĘŁŁO

Słowo wstępne

Redaktor I wydania
MARIA oFlERsKA
ł

Redaktor II wydania
MABTA EHRENKRElrTz,JASlŃsl(A

Redaktor techniczny

MARIANNA W^cHoWIcz,

Korektor
ANINA Bosl,:Ą-PAI.IJCIi

Nie jest rzeczą wskazaną, by tytuł jaltiejśksiążki za_ wierał termin wymagający wyjaśnienia, za taki zaśpoczytuję

słowo ,,e,thos,,1. Termin ten W publicystyce bywa często miesza_ ny ze słowem ,,etyka". Tymczasem etyka to nazwa pewnej dyscypliny teoretycznej, która stara się ustalić, co się robić p9. nie powinno. Ethos zaśto styl życia jakiejśspo_ *irrrro, u """go ogólna _ jak proponują niektórzy _ orientacja ją_ łeczności, kiejśkultury, przyjęta'p:zez nią hierarchia wartości bądźformuLądź dająca się wyczytać z ludzkich_zacłrowań. łońna "*pii"it", Zajmujemy się etyką, gdy dyskutujemy, czy szacunek dla czło-pozrłala lekarzowi na stosowanie środków wpływających wióta
'trwamy przy plsownl tym punkcie pragniemy wyjaśnić, dlaczego nas pisownia ,,etos", Greckie słowo ,,ethos" wtedy, gdy upowszechnia się u przyjętej transkrypcji ,od,,ethos" plsze się przez S, e nie t. Wedłu ogótnie polłalemy plur*rrą ty.t liter przez lh, drugą przez t, To rozróżnienie w " zanika, gcly termin jest już w języku catkowicle zadomo_ sktch przetładach r

w

Naukowe @ Copyright by Państwowe Wyłlawnlctwo

warszawa

1973

wlorry,

ISBN B3_01-05525,1

na zmianę charakteru pacjenta, Zajmujemy się ethosem danej grup}, gdy stwierdzamy na przykład, że jej członkowie mają -do

I. Pojęcie
a a

],)

11

ii
'.ł,

ą
*

rozwiązywinia konfliktów w sposób pokojowy albo iur.a"rr"ję wyżgdy, przeciwnie, tio,,ią w ręku dochodzą ciągle swojej " się ethosem jakiejś grupy, gdy interesuje nas ,"oS"i. Zajmujemy zarobki to, czy 3ej cziorrkowie wolą próżnować, niż mieć lepsze który stosuje się do grup, i ciężÓj pracować. EthoE jest terminem, któ_ a nie do indywitiuów. JLgo zakres wyziera poza wartości, rymi zajmuje się etyka. Jest to termin podstawowy dla'socjologii za_ rutt,rry, do której iozwążania zawarte w"te3 książce trzeba liczyć.

wzoru i pojęcie naśladownictwa
,l

Winniśnry ollruć sobie jakieqośpIawelJo człowieka i nlieć go zawsze przed oczami, aby być tttk, jak gdyby otl się nam przy, glqdał i wszystko czyt,tić tuk, jakby on widzia|, Słowa, które kładzie w rr ta Epikulowi Setreka, lisly morclne
Postaw sobie wreszcie za wzól, jakiśchorakter, k!óry byśnaślorlclwał, t:zy Io kiecly żyjesz w osomolnieniu, czy to kiedy przestajesz z ]utlźttti,
Epikfct, Encfteiridion

Gdy w lataclr trzytiziestych pisałam o wzorach osobowych i ich roli w życiu społecznym, czułam. się w swoich rozważaniach raczej osamotniona. Dziśsytuacja zmieniła się radykal_ rozwinęło się zagadnienie, a wraz z jego rozwojem szukanie nie terminów, w jakich znalazłoby swój adekwatny wyraz, A więc na przykład w socjologii francuskiej mówi się o kierowniczych obrazach osobowości (images-guides) i o ideałach osobowości (id.ćal de la personne). W pracach angielskich spotykamy się z takimi wyrażeniami, jak ,,postać ludzka stan9wiąca przedmiot aspi_ racji,, (enviable human Iigure),,,idealny typ człowieka w danej kulturze,, (human ideal_type ot a given culture), ,,postać wzbu_ dzająca podziw" (adlnirable human tigure), Niemcy używają słowa Vorbjld albo wyrażenia ,,idealny typ glupy" (Ideal Typus der
Do znaczncgo za,nrętu ,w litcraturze dotyczącej interesującego nas przedrniotu przyczytliła się wiglelzrrełcznośćsłowa .,Wzór" oraz wprtrwadzenie rlo dyskusji sł<lwa ,,motlel", słowa równie modneGruppe).

s.. słowem o to.jak słusznie podkreślałSpinoza . i lnorrna.. dla którego cośjest wzorem zachowania dla populacji P.rodzaj" zastąpić.jakiśumiar. . Wzory u niektórych implikują wartościowanie. Warszawa 1969. Słowo .model" zamiennie. Pojęcie doskonałości. Tak kusjach nad rodziną. w: Wybór pi._ti* artykule skończo_ terpretacje dóskonaiości: nieskazitelność.2Ą(|. a mia_ nowicie czasor. Ci. wzór osobowy irnplikujc tu jalląśhie_ rarchię war[ości.Wzólalcholvaniusię. Icleuly. które przytosłoczyliśmy.O. 195. Moclele społeczne l kultura nośći miarę najwyższą 3. w l.. kierują się często różnymi rzy te dwie koncepcje różnicują. chcemy się opowiedzieć przeciw posługiwaniu się zostało już wem .. rzecz się gay modele ią aksjologicznie neutralne.idóalny".. dorównanie to .czy więcej matry. Ta miara najwyższa musi mieć na oku dorównanie. Worszawa 6 lbideil. t. Webera dla zupełnie określonego. do wzoru natury ludzkiej. . skońezoność. która daje się stopniować.2Ą|.. o jaki llattl idzic.wzór" nie daje się przez .wzorem osobowym dla danej jednostki czy danej grupy jest poslac luclzka. jak: czy rodzinadwu. W związku z pTopozycjami terminologicznyml. oprócz przymierzania człowielqa do wzoTu wchodzi także w ra_ chubę porównywanie go z innymi. który stawiamy przed sobą . Patrz Antonina Kłoskowska. model zaśto . bo pochodny termin od słowa .i. Dla A. I. który sprawia.. dorównanie.rynik .sfl.model" można zastąpić słowem . idzie często o cośtakiego. gdy idzie o zaletę. 'PatrzliranciszckStuclrricl'.9 nast.:lIyczrlyrn doll'iedziottą.rodzaj".1...słowne..Nazywać będzienry ludzi doskonalszymi lub mniej doskonałymi o ile w większym lub mniejszym stopniu przybliżają się do owego wzoru [tj.wzolo\Mać się" odpowiada moim intencjom.XIII/2. 1 rtląćlSocjoloqiczny''1959. "r"go cechy. a Betredyltt Spiltoza.Przcdrukw. Ideał .kLóra mogłaby zepsuć doskonałośćzespołu.. striiowane clia praktycznych celów społecznych" Podobnie. ści_ ślej. Ignacy Mysliclti. Kotarbiński wyróżnia cztery in_ w . wreszcie miara najwyższa. W wielu bowiem wypadkach słowo na przykład w dys.Zór". 3 T'arleusz ldtltorlliriski.'Zhistoriiisocjo. któia zachęca lub powinna zachęcać do naśladownictwa.. Obywając się bez rvprowaclzenia w grę pojęcia doskonałości.mianowicie pojęcia.t. wolę tu mówić o wzo_ rze niż o rnodelu.. zaewentualna realizacja miałaby dać stan kompletnego nie wiążemy. neały T.. Wyrażenie . tak jak staranry siQ. bez nie_ dociągrrięć.jcst to wzór rrazy]iv. obrazowe lub przedstawienie ludzkiego zechowania (instytucji. których z wzorem osobowym spoi<ojenia "$t.Zeszytyf. by meir jako jednostka pomiaru był jak najbliższy tej sztabie.. zumie wzór F. jaki rodzaj rodziny wchodzi w rachuczaLę. osobowości).gowtejchwilijaksłowo.wzór jest wyrazem regularma ności ludzkiego zachowania. Nieskazitelność to inaczej bezbłędność. Jednocześnie.w. U innych "rusołwiotnie._ implikuje podwójną relatywizację. że czyny nasze w danej clziedzinie jak najlepiej odpowiadają potrzebie".{aukoweUniwersytetuJagiellońskiego.ro. jeżeli to zachowanie przeważa w niej staty2. choć któsem używa się słowa . "Prze..wzót" i słowa .ej wyporvicrlzi spintlzy wchodzi już w racltuł. Kłoskowskiej .w tyttl sensir:..struktura'.2". B .48i50.:" 469. podiniuicjami.czy patrylokalna albo też czy to pokoieniowa. lnożemy je określićprowizorycznie jako postać realną lub fikcyj_ ną.M.'1961. rrie można sobie bpwiem pozwolić na nadmierną wybujałość.. ma^owa. które zwykliśmy zmyślaćpTzy I]orównywaniu między sobąnjecinostek jcdnego rodzaju lub gatunku" 5.lę rvzól.. która powinria być lub jest faktycznie dla tcj jed_ nostki lub tej grupy przeclmiotem aspiracji. skojarzorra ze słowem perlectio.Jakim modelem rodziny się jest to rodzina ktoŚ zajmu je.1" ł. s.ideał" czy.s. Studnicki.any przez niektórych nor_ matyłvnym. w pytaniu: . zupełne. Ftyke lv 1-torzqdktt qeonl...nr44. Wdlsztrwd l95'/.itakjaktoostatnieuży- irurr"go często bez potrzeby. *ogą"o służyćza przykład i przedmiot odniesienia ocen i skon1.Doskorrałośći niedoskona_ _ łośc jak czytamy w Etyce _ są to w rzeczywistości tylko modi myślenia.lvzórpclstępowarua plzeł. to wykonanie do końca.co staramy się osiągnąć.typ idealny" odzaanektowane przez M. Wzłjr jest to coś..Jest to cośraczej nieosiągalnego. 'Wzorom odpowiadają tutaj pewstycznie wokreślonejsytuacji ne regularności stwierdzone empirycznie. Iogii kLtlttlry. *_ implimiennego użytku. stanowi powtarzalną strukturę tego jakiókolwiek zachowania..jak na to już wskazywano kuje do-skonałośći nierealność.

którego cenią. Ale ze względu na słvoją tendencję do krzepnięcia i nienadążania za przemianami społecznymi stereolypy przyczyniały się do fałszowania rzeczywistości sLanowiąc bastiony tradycji.nlięczaliów". 8 Walter Lipprnarrrr. które służąinteresom pana -* to wzory propago]Ą-ane o małej szansie akceptacji. ukuty z cech po. W rozwoju zarówno jednost.z towarzystwa" nie kładli na ulicy. Lippmann. który jako *pro-ua"ił tę koncepcję do nauki.jak powszechnie wiadomo --.tym. by stał się on przedmiotem naśladownictwa 6. Tymczasem gdy Fiat wypuszcza nowy model samochodu pod nazwą Fiat 1200.należy odróżnic wzory propagowane od wzorów akceptowanych.. W. W epoce wiel.obru" człowieka należącego do pewnej 8. Posługując się pojęciem wzoru osobowego jako przcdmioletn czyichśispiracji odczuwamy brak jakiegoś przyjętego terminu na oznaczenie postaci ludzkiej.w którym czuliśmy się dzięki nim jak w wygodnym obuwiu.W jej skłacl tlla chuligar-ra łr. mówi o icleale osobowym jak. w kształtowaniu się osobo_ wościbuntowników anty-wł. nie mają możnościsię wypowiadać. eman. Anty-ourory współpracują często z wzorami. by odróżnić się od drugich. a robotnika jako zbuntowancgo.nirl ważną rolę. hołdowały często rzelcomą. który się tej opinii przecirł. oWswojejSociologiiwychowania(Warszawa1973)FlorianZnaniecki wektorów.o o systemie nolm o charakterze wskazującymtlrogąkuprzyszłościitlosko. bo to robił plebs pracujtlcy. przewodnik mora]ności i ekonomii politycznej dla użytku klcts roboczych (wydany w Berlinie w 1861 roku) przekonuje robotnika.osługujących się slowern druli.rć: urrrżrra wzryry t1 10 .ek. Socjolog1iu mortrllLoścj. tlszczędzały narn wysiłku myślenia.zi.owarrytrt rvyławi. 377. \Marszawtl 1969. s. nie docenia się bowiem roii anty-wzorów w życiu społecz- nym. lepszego ubrania w niedzielę. Zarys zugLtdtrieri. Ludzie .cypantki przejmowały męskie maniery. i ? Patrz rnoja książka pt. może być znaczna.stawia. a . grożącego swoimi bicepsami atletę. w sptlleczeń.g niego swoje korzystne efekty. T'o przykłac1 posługiwania się przesiarzałym stereotypem. lciego rozroslu propagandy różnica między tym. nie umiejącej myśleć logicznie. definiował stereotyp gTupy.ory z reguły odgrywały szczcgól. w jaki sposób się ludzi urabia. New Yotk l932. przecirvstawiającego się stercotyprzykład obierania sobie wzoru powi.którą się przechowuje w Sóvres pod Paryżem. Galanterią dla clam natomiast stara się swojemu stereotypowi dorównać. rł. zwłaszcza gdy plroa clby1raganda płyrlie z jednego tylko rlśrodkadyspctzycyjtrego. okularach.i*riawieniri do Vorbi]cl.1. czytywanych za charakterystyczne dla tej grupy" Jak bo tamy. porządkując świat. sŁereotypy miały *eałr.ość. Wystarczy przypomnieć krytykę Świętcj rodz. Francuzi mają słowo re. ]ecz repulsji. il . nologii odpowiida w tym wypadku zaniedbaniu sameg() zagadnienia. odporviedzialnego w swoich zobowiĘzaniach człowieka i kieruje się rvzorem. Technika badania wzorów propagowanycb i wzorów przyswojonych jest odmienna. atrakcja fikcyjnych czy realnych postaci. przy czylll lalwiei t]otrzec do pierwszych niż do clrugich. wypuszcza po prostu nowy rodzaj wozu bez zamiaru.órzy proponują rnówić o anty-wzorze. jak i całych grup przeciwstawianie się czemuśorlgrywało nieraz większą rolę niŹ jak twier. krzepa może być rozmaicie polita.. Buntując się przeciw stereotypowi kobiety jako istoty emocjonalnej i irracjonalnej.ywnerozumieniemieszczaństwabyłoźrórlłemanty_wzorów nie tylko dla Młodej polskj. Wzór wiernego sługi posiada wszystkie cechy. Do niedawna nasze afisze przedstawiały inteligenta ial<o wątłego wymoczka rł. Anglicy -'się sobie na szyję nie gestykutują i nie rzucają dzi MĆOougall bo tak robią Francu. naśladujemy bowiem nieraz jednych.. Luka w termi. W podobny sposób wybór wzorów może być zdeterminowany pTzrlz ptzeciwstawianie się stereotypom.. która jest żródłem nie aspiracji. pamię. oto suchej rzeczywistości i objawiały oschłość. W li[cralurzo niclnieckicj mówi się o Gegc:nlliltl * pr"". że ma być pracowity i z losu zadowo]ony. Ptlblic Opittitll-t.nałości'Skądinąrlta<ioskonałość np. Anegdotki o rabinach grających rolę sceptyczrrych i zawsze dbałych o asekuTację doradców posługiwały się nim talrże.iny u Marksa 7.chot}zi pcgarrla dla . Polak za granicą przypomina sobie często stereotyp nie.Pejoral. Charakteryzując wzór osobowy jako postać będącą przedmiotcm ludzkich aspiracji pozwoliliśrny sobie na znaczną ogólniko_ której pragniemy teraz pewnymi rozróżnieniami zaradzić. U nas niekt. wyr. nadawanie i recepcję. A więc -.stwach rvalele 1. jak oni sobie wyobrażają człowieka.roussoir. które przeszkadzały w działaniu pośród zmieniających się okoliczności.

nawet gdy je w zasadzie akceptują. jakie wzory Ieżą u podstawy jej zabiegów wychowawczych. któryro hołduje. człowiek być powinien Kryły się one w koncepcji zdrowia psychicznego 9.owac lub nie. się gdy nie na cudzy tylko skieślonesą użytek. do których wychowawczy wysiłek tylsię zwraca. pew-' zują.zakładając. którzy wyprzedzili innyclr swoimi zaitrteresowajedniani wzorami orołrowy*i.teczne i hedonistyczne TĄ.Wreszcie trzeba odróZnić pośród wzorów propagowanych i akceptowanych przez tych. duchowe (czyli wartościkultury). Te dwie ostatnie metocly są. miał odpowiedzieć. jaki jest zasięg akceptacji i realizacji franlr]inowski . że pdporviadac oclrębny wzór osoz tyclr roctzajów wartości rnusi troski o to. I t3 . Lista uprawnień człowieka zależałaod tego. która zachęca jeclnostki lub grupy do naśla_ dó. że się że się inaczej nie chciało. by same kroczyły drogą. geniusza. Uporczywe poclsuwanie ]udziom oddziaływamyc}r wzorów popizez róŻne szlaki wychowawczego sporria nie świaclczy jeszcz. Schetei. by zrozumieć jakiśkieru_ nek w sztuce. Warszawa 1969. które zmieniają się wraz ze zmianami "ioiyryWzory akceptowane usiłujemy uchwycić przez badania togli. konkretne wzory mieli na oku ci. tworzyło. którzy uważali pewne konflikty międzyludzkie nie tylko za dopuszczalne.ry". albowiem koncepcia człowieka normalnego i zdrowego psychicznie za7eżała od wzoru osobowego tego. przemar. pytan}. nie realiAnegclotka głosi. nie umiało inaczej. re w tym punkcie uwagę na niezwykle interesującą pracę Julli detlnic je zdrowia psychicznego. ale i jest jego popularnośćniż popularnośc nowego wzoru sygnalizosamotnika *ur. iak bowy -. mogą sami także ii*i ki". użl. należał M.. stosowalne tytko w odniesieniu do teraźniejszo. uńi"to*" czy obserwację uczestniczącą. wzoru autorytctom zbuntowanego przeciw uznanym jest uprclW społeczcństwaclr prymitywrrych barlanic wzot ów różne wzory konkuszczol}e.które miało być udziałem tylko tych.1905). herosa. wartościwitalne. kodeksy karne. Może iu bowiem wchodzić w rachubę opanowanie się w jednych stkich ośroc]ków dyspozycyjnych. Ta metoda szukania wzorów nam nie odpowiada. kryły się one w clyskrrsjac}t które były zwykle dyskusją o tym. po czym --. w związku z określeniem wzolu osobowego jako postaci fik_ cyjnej czy realnej.}rparla w zakresie wzorórv rrsobowych wyróżnic clrlprrwierlnio wzór świqtego. że się tworzyło tak. zaśodmienność wzor ów przez ludzi akceptowanych jest w stosunku clo wzorórv przekazywanych na drodze tradycji satych lriewątpliwie mniejsza. nie dlatego. wspominaliśmy już na wstępie o rosnącym zainteresowaniu wzorami osobowymi i o pełnym dziśjuż zrozumieniu. pioniera cywilizacji i mistrza w używianiu życia. które. że niepo_ clobna przeniknąć jakiejśkultury bez wiedzy o tym. tylko dlatego.łriają jednym głosem.Por-'ieważpośróclwartości1l2ęlba 12 Księqa jubileuszowa dIą Marii Ossowskiej. telewizję. bo bywały zamaskowane pTzez zwodniczą terminologię. autor ten bowiem zaczyna od wyorlrębnienia każdemu nych roclzajow wartości. Scheler. wzoTy realizołyane i takie. że na to. Jej ujawnienie przekonywało. t0 Nawiąztrję tu do kclncepcji Alolsa Riegla (1B3B . trzeba uchwycić kierującą nim .. ]<tórą wskaoczekuje od drogońskazów. ści. że M. dlaczego sam że nikt nic zuje wzoró*. nie ścieraiąsió tu bowiem zwykle rettcyjne. jak koncepcja prawdziwego szczęścia. niestety. Wejrzenie w literaturę dotyczącą tego pojęcia nasuwa pcwnc rellelrsje o przemijaniu niektórych pojęć: i związanych z nimi za_ 9 zwtacam Soryy Nieftłó rzeczsiętllaWrzeczywistości. mężów stanu.e o szerokim na nie zapotrzebowaniu wszyłecznym.ivnictwa. główo dedukcji. ideo. które są akceptowane w wypadku 1ro werbalnie. którzy pewien wzór osobowy realizo_ wali. wl Moralnośći spoleczeńslwo.lizowanyr i że innir był nie tylko szer<lko akceptowany.h *rurów nie iest łatwe.lry kolejno bez wielkiej l rrdróżnic wartościreligijne. Do auLorów.wyrlienia te wzr. jakim o naturze ludzkiej . który nią operował. Siwierdzenie. Wzory osobowe długo uchodziły uwadze. że wzót rea._ a stwarzały pozory rozważań o faktóch.wolę artystyczjak się nątt10. jugo abstrakcyjnych cledukcji. Kryły się w koncepcji takiej. wypacla jeszcze parę słów o naśladownictwie po_ wiedzieć. FIistorycy sztuki uczą nas w podobny sposób.żypropagowane poprzez prasęl radio. ale nawet za wskazane. Nie wątpimy. Ci. jakieg<. znajdując rękach. nie potrafimy tu Mowimy nak wiele wydobyć . którzy pewne wzory propagują.Ógó lłr Stanach Zjednoózonych w roku 1958. człowieka się pragnęło hodować.

Ale słowo to ma mniejsze zastosowanie w wypadku naśladownictwa kiero\Manego' szacunkiem dla osoby naśladowanej. by istniało cośtakiego podstainstynkt macierzyfrski. powLarza się kolejno u różnych autorów. lularne w psychologii społecznej na przełomie XiX obecnie raczej rzadkrr można znależc słor. Do jako łrzeszników mianowicie. jego zdaniem. alc spla\Ma się d<r [ego nie zdaje ograniczać 11. Bernard w pełni legalizował nie o instynkcie . na tej wie. gclzie wclrodzą w grę wartości. czy też to pojęcie Tezetwo-wac tylko dla syLuacji. 96. że istnieje instynkt naślat]ownictwa mogą byc sformułowane jak następuje: działania może naś]aclowcze są nader rózmaite. 13. uporczy]Mie bywa zaliczany W. Nazywając gdzie indziej także naśladownictwo pseudo-instynktem McDougall czynił to odpowiadac: i dlatego. ponieważ każde działanie pocllegać naślaclownictwu. żeby ustalić.to imitątion 1^. jak ziewanie. Bernartl. wyd.AttIntrodtu:tiontaSłsaialPsychology. w jego Wstępie d"o psychologii spolecznef czytamy: "Połrody. w jakim pochyla się akrobata. Ilustracją tak rozumianego naśladownictwa mogłoby być cytowane ptzez współczesną socjologię zjawiśkozłvane lątah i występujące w niektórych krajach azjatyckich.oceny * sytuacji. Guillaume i Jean Piaget zajmują się naśladownictwem 12WillianrMcDougall. Ihitlem. Claparćde. a wreszcie 3) naśladownictwo.jesteśmytutaj szczególnie zainteresowani. . Parls 1890.owaĆ. 15 14 . winien prowadzić do zachowań zupełnie mówić określonych. 97. s.tośc zachowań. L.. ale niewielu pragnie go naślad. chodzący w naszych oczach po linie.ynkcie macierzyŁskim. nie pozwalając mówie_ o inst. W pewnym stopniu jest to zrtiana moc{y w Lerminologii. Czyż naprawdę wszyscy ludzie.ane jako instynkt pojęcie. że naślaclownictwo było traktorł. ati t<tórych nie godzimy się uznać. . czy instynkt zbrodniczy. s. s. Drucla częśćtwierdzenia Tarde'a wydaie się znaeznie liardzie j wątpliwa. 15 u nieńowląt.pisał G. w którym podziw albo szacunek dla jakiejś osoby nakłaniają do tego. W tym punkcie wypada dokonać pewnej historycznej korektury. Wspominany McDougall odróżniał: 1) naśladownictwtl w sfei. 2) powtarzanie pewnych ruchów. Jcst rzeczą konwencji czy pojęciem naśladownictwa objąć wszyslkie le wypadki. a nie dawało się stwierdzić w wyparJku naś]adownictwa.. płaczem na płacz. stereotypowych. co bętlziemy tym mianem l)azywac. zaśnaśladown. lnst jnct: A Slucly in Social Psycltology. by się do niej upodobniać. którego przykładem jest reagowanie uśmiechem na usmiecil. . Bernarda jak mianowicie nie goiził się na to. Bernard znanej kryl-yki pojęcia instynktu przez L. Tarde 1a.ająt:. są przedmiotem naszego szacunku i że wszyscy ludzie. McDougall. któistoTne. New York lg24. którego podwazenie pociągnęło za sobą nieufnośćclo wszelkiclr dyspozycji na liścieinstynktow wymienianych.Lonrtron1928 (l wyLl. których szanu jemy. Za przykład służytu fakt wyrzucenia przez kobietę poza burtę statku dziecka trzymanego na ręku jako natychmiastowa reakcja na wyrzucenie przez kogoś paczki do morza. ] Niuktór"y przypisują odwrócenie się od pojęcia naśladow__ lrictwa temu. gdy ktośziewa. tak licz_ nych kompencliach atnerykańskich. nie ma tecly niczego specyficznego w ruchach naśladowczych" rz. pojęcie naśladownictwa było szczegolnie po_ i XX stulecia. Za objnwy naślarlownictwa prlczytuje się zachowania rozmaite i musimy się tyrn z. jego zdaniem. co dawało się stwierdzić 11 na przykład w wypadku instynktu płciowego. Ze odpowiacla im wielką rozmai. Tymczasem inslynkt. instynktowi musiały określony impuls i określclne uczucie.=urriu u niemowląt. jak łalwó się domyśleć. BB. II. ra Gabriel Tarde. co w naśladownictwie Tarde uważa za jak pisze że wszyscy ludzie. że.ze uczuć.Szacunek to przede wszystkim sugelowanie sobie innej osoby jako przykładu" czytamy na tejze stronicy. poclrlanie się w kierunku. Dlatego to.i |] t} :! Ń { gadnień w nauce.ictwo to rodzaj somnambu|izml" -. Jest to antycypacja póżniejszej. W tym wypadku można by z pewnym usprawiedliwieniem mówić o somnambulizmie.Społeczeństwo to naśladownictwo. To naślaclclwnictwo nas tu nie interesuje. Tymczasem u McDou: galla. lęs lois de I'imitation. którzy mowili o naśladownictwie Błąd ten o instynkcie.Przekonamy się rych naśladujemy.. którą. ktorych szanujemy są przedmiotem naszego naśladowi nictwa czy tendencji naśladowniczych" 15. 190B). r3 Luthcr L. są przctlrniotcnl naszego naślaclownictwa? Wielu ludzi podziwia i szanuje Alburta Schweitzera.

Niektórzy prazarażanie się za jego pomocą.istnieje jeszcze inna koncepcja naślado. 251. różne współczesne prace potwierdzają empirycznie obserwacje dawnych teoretyków. _stanclwi s. vicrranai. Witwicki. kiedy jego osoba nas pociąga. które sprzyjają naśladownictwu. osoby atrakcyjne. S.. Pojęcie naśladownictwa bywa wypierane we współczesnej literaturze naukowej przez pojęcie identyfikowania się z kimś.Fnictwa.raska Symposiunl rltl Moiivation. 1l. w: Readings in Socia| Psychology.: 17 ts Albert Bandura.. Tak to czeladnik naśIaduje mistrza.y.ss) gim wypar]ku ten. żel w poszukiwaniu praw rządzących naśladownictwem niektorzy siq włisnie takim jego rozumieniem posługiwali. które przewija lalkę i wiezie ją w wózku na spacer. propono]Manym termineml plzyjętyrn szczególnie w teoriach osobowości. Ptllattslry.. Vierkanrit bowiem cytuje je rlla okazania różnych motywów. to bywają one bardzo rozmaite. tylko dlatego. a sportowiec uważnie śteclzii powtarza ruchy swego trenera. 1I4. że powanieAgwdrantujemilepiejrealizacjęmoichcelów.Definiowaliśmy zarażanie się w zachowaniu (behaviotal contagion) jako spontaniczne przejmowanie czy naśladowniclwo ptzez inne dzieci zachowania jednego z członków 9rupy.t.iebezpicczeństwa..szczególną zdobyczą. Jego zachowaprzez wszynie stanowi tylko impuls do zachowania się w sposób 16. kieru_ jące nami oceny mogą byc uświadomione lub nie. Nelvcomb. Socia] Learning through Iltliltttiott. jak wspo_ minaliśmy. N. l{orrald Lippitt. przyznaje. Szacunek. gdy w llumie . o nim. w wypadku gdy inicjujący to zachowanie nie objawiał żadnej inlencji nakłaniania innych do robienia tego. że prigniemy uzyskac pewien efekt. ito inr.yclr i socjologicznych związanych z pojęciem naśladownictlya. zużytkowuję jeclnak inaczej. gdy mo-wa o tym. wyd. wyzwala całą serię pożegnań. i. I. I nie dziw. Hartley (eds. E. Jeżeli idzie o zagadnienia psychologiczne.Wspólne wspólce]e prowadzą do jednakowych zachowań pocl wpływem zebranyclr bodzców. ze dziecko. W tym sensie W.czy szacunek sprzyjają naśiadowrricLwu (o czym za chwilę).kich gościzamieTzony We współczesnej literaturze dotyczącej pojęcia naśladownicdefiniują twa panuje różnorodnośćjego interpretacji. czy zarażanie się strachem. patrz A. co sam robił" 17. postęTutaj robię C nie dlatego. inteligencję są częściejprzedmiotem naślaclołynictwa. Ale trudniej dopatrywac się identyfikacji w wypadku. w któ_ rej inteiweniują wartości.Płec czy wieii osoby stanowiącej wzór oraz płeć i wiek osoby naśladującej nie są dla sprawy obojętne 18. nie wydaje mi się .l". przykłady te je A jeld Sturly ol Social ltllluence in Groups ol Childrert. tłecll. mamy już wyraźnie na myśli naśladownictwo kierowane wartościowaniem. Theodore M. -ó*ić. podziw. które z dzieci w grupach dziecinnych wywierają wpływ na towalzyszyI piszą.I ll i. Tak clzieje się na przykład. ale są zawsze otu"r. władzę.zić mogą r1o naślado. tak jak zarażanie się wesołością rywkowego. naclajc siq szczcgtilnic do potrakl_owa_ jal< epidemie. zazdrość. 16 'l uth05 lyl erlki. sl. nia iak zjawiska przyrociniczego takiego zjawiska Można próbowac ustalić jakieśeależnościmiędzy szerzeniem się tak rozumianego naśladownictwa a gęstościązaludnienia. że tejo.. Aió należy tu ieszcze wyrożnić sytuację. tylko dlaarri"-y kogoś nie dlitego. znany nasz tłumacz plalona i psycholog. kompel-encje. Gesel]schdftsielrre. 1962. identyfikuje się z matką. naśladowałsolrratesa. New York 1958. Jednakże. chclć nie clostrzeqa się niwer n. gdy na zebraniu towarzyskim żeby się poZegrruć. i{clsert. I7 . Ale mówiąc o tym.wyln. Tu naśladownictwo może być w zasadzie aksjologicznie neutralne.). I tak na przykład w zbiclrowej zawdzięczam Alfrerlowi vierkancltowi.u przeciwstawiac się tej zamianie Lerminologicznej. że w druktóre prowad. w wypaatu naśIarlowania Sokratesa działa atrakcyjność naśla_ tej postaci.1vnictwa -. Jeżeli idzie o rvłasności osoby naśladującej. Parę uwag z kolei o zagadnieniach psyclrologiczn. III. Tiudno iu mówic o naśladownictwie. s. t Naśladownictwo pojęte jako nieświadome. The Dynamics oI Powet autorzy amerykańscy dociekający. spontaniczne za_ jakiegoś lokalu rozrażanie się. jeden goścwstając. który się pierwszy żegpa. Strrttgart 1928. . Eugene L. wyd.Mówi się na przykład o tym.ry* . Zdanienl Bandury..aczkolwiek tylko bodziec (Ansło. 16 cy pt. posiadające prestiż.u ulicy zaczyna padać deszcz i jeden parasol otwiera się podobnie trudno za drugim. Ne]. że podziw. że dziecko uczy się mówic w drodze naśladownictwa. jak już wspominaliśmy. że robi to A. W tym wypadku trie ma powod. E.'l'lrc Dynuuics tl/ Ptltvel'. Totez posługiwanie się tym no. Maccoby. ilościąkontaktow popTzez środkikomunikacji itd. w uzyskaniu którego ońnu ta okazała się sprawna.

'r'eil tlhwy|ają nołvości.órl . Dollard. 247 -2.ia"owicie pozwoliły autoro.vo skoro ma.v*. miejsce tu na poiuńr.owania l_ych. les . Socia| Learning and lmitation. nie spływałana .uległośc. W.ory|aLyłvnej arysto1l. N.i lvywodow tego aulora. W Rosji carskie.ta. lecz o dwrrkonnej karecie.1c}v" społeczne w stosunku do .isyr. rLa. Tarcle.two róż"pŃ"v"r. że dzieli ona losy teorii...vu.Cłowną McDougail a .rzez młoddowanych: starsi przeraszyclr..1: obserwacje wet narażamy się na związane cztórech grup osób naśla-". Sociol Learning ąia t^iiation o tym. McDougall. 165. l. co łączyłosię z nacltłierny.y lrvierdzenia: 1.".lEalia llakłeria lł . f'arde.r.ą tenr:lencję do naśiad.da i gc lraśialltlrviern .ańscy.l.. Anglill 'kocha ic. a z-iłrłasi. nJra podtrzymuje z teorią uczenia w tym zastosowaniu.lcji 21.pospoliią opinią.cji zachoo."i""iĆ o ""i"rotonnej. społeczeństwie ]rierarchii indywiduów obecnośc w aanym j1l'* nauczyli się niezależnie niących ..piÓ-y z nim straty.ł "Jediym jak piszą autorzy jest uczenia się pr"ez nujluao*"i.* nagradzający. Ó.io\^V.ne łat-. New Haven bor"..sympatia co się obserwowało w kraMożna także naśladowacnienawidząc. jak i czynnik zachowawczy. Łrzecjt:go s..yfii. s..]ri b.dzic clystans jest zbyt łvielki 1 3) że kiasy uprz:yr.icnio...l..a]lsenł . Miller i J..^r s. które się wybiera znależć jakąśkorzyśćczerpaną i które się utrwalają.a Zi.ac_ji spcłeczrlcj .. że dującą nie może nve "tv' wieiti-. -ivyda_ inaczej rzecz się miała rv Japorlii.':b:.raii oqniwa pcsrodniczącego.nolvis. '"i" 9l G. An Introdur:tion.ufność. t9 .do]óW-" w sto_ sunku c1o . riie przyjęł1. Wydaje się.r"a". :'"jl:y:"l_:iżej. Bywa to czynnik znliany l pc. poilo.:1i __ zal:ółvno zda.fil. cyrvilizo.i..góry" kuitura ..ę * n. pi:lez ł.połeczeńsiwie no.a iak i zclarrieln i zmian.) że naslaclołvtricŁvri] tlplra. oni to z.". . Nie ma byc nagroda. 1B a przedtem jeszcze G.tt.łajóln. sprawnie sta jący inteligencf b.tóra niogłaity jai przejąc.ie" 22..wiane jcst pr:rcz . r. no.r. lsaiid1.|:ral. pewien.a_ -wzoróvu l1Ym SZCZególną rolę w procesie s:el.L.lrnie l.irowilo w kszLałtowaniu osobowości_. E.]<o }4c]lot.znai:ti spcłeczciisi.Cza wyzszośc łv ilierarchii społccznej.as7tzepiali . hate them antl we ape them".rt szczógóln. 2) zc nie zachoozi ono t.zie bra]i klasv sreclniej.ię ". '9 lM. jeżeii nie jest nagramożna się nauczyc i moł"a się zeń żadnych korzyści. a nadzające. Miller. zadowolenie i to Gdy dziecko naSiJuie rodziców.3. w książce Dwaj autor"y ufi". s.ja1< por.lcis. rolą aryslokr.. zazdlość.^"ririi upIZyl. przedstawili pTzepTowadzone pt.lcji.ir Tarde.zeń.Vi]i..nici.n_..i l_łumaczył McD.vości. przyp. grlzie istnienie llt. to jest jeżeli nie """..ą rtlle. r0 Neal E.ł]aciol.jest jej charakter injcjujący" .:wy....o pewnym z zachowań.o grało wiell.poL"""y między osobą B. bo rlje miały au.1o widzi wystarczające wyjaśnienie jemności i unikania.n.ją liyc czynniliicił zniany. Clriny.oto niektóre spośród nich.. i sprzyjało homogetlic. rlsl_atni purrkt buclzi szcz:ególne zosirzeżcn..kir: zachowawcza. ci wyrażają tendencje naśladowcze. N{cDougall. ::.29tl. p"*i"atiał: "We cio Anglików..łie". / wieku tworzą tego rodzaju hierarchię" jeżeli idzie o stosunek rs charakteryzując Indie przed ich wy_zwoloniem.Ze_ lltlszenie się wzorów z gory na clół. tak bowiem wysiłku zawsze można że jest nieobalalna.iaje Łc.jsi tech*"i": inieiigentnych.u"""iuTńU:*.r. r.izcll trasladowaniu arys|okracji starłał nłi prze_tzkod. r l. się tY-"h' którzY nie w społeczeństwie .doly".j.vszcc. ze rvzględu na lrrd:zl..że dysLans . że'naśladownictwa na dzieciach badania mające świadczyć go od. co tjulnaczy lnrry..Ą8.r. wyżsi * po"v":' socjalnej !::".". }:ieg Wyłożone przetl chwiią sta. 1941.vietlt \V Sprzeczl]osci z . że rola społeczna naśladov. z ważnych warunków nicznie orr"" .via.n iysl.i.zenia :iE porvl1.ougali zacofanie i...ł-eclłtlgclaiszycl. Dzieci w różnym reagować * ..viiejowa. Wiadomo.uczyć. jak i si_loieczeńs|łv -. ]:ra]liem s. cierpienii jak ta ostatnia' ma tę wadę' wszelkich ludzkich zachowań i.ri"urri*iooym naśladuje społecznej. co objawiaja jaiiąś-uvyzszośc. jak i czynnik ciezirriegracji._ pisał Tarde _ jej znarnienic.a .yi.iący społeczeńsLwo zarówno. :łl: iirysLoili:al.riej. 19. Rożni autorzy podkrejach kolonialnych i |ostt<otonialnych naśladowaną a naśIaślają.a .v.twierdzić istnienie bywają nasladowani p. czynllili cemóntir.górY".qóry" bovrriem. Mandeville twierdz7Ł.s| clbrzymia i bardzo rozmaita.O. Mieszczuch maznajdują się zbyt daleko rra diabinie .u ulltożliv.nictr.0U najbardziej zo.stępu zarów. ]<tora 9:::T. W Anglii.po.id:O pi.

|I. Ten ostatni pogląd. cz. kierowana nieuświadomionym przekonaniem o jakiejśdodatniej wartości osoby naśladowanej. po_ Idąc udepJańą już przez nas od kilkudziesięciu lat ścieżką. rzenie tego ethosu na terenie Europy wypada zacząć od eposu ltomerowego. Dworskośći rycerskośćIiiady i i l ()(ly ei jest dla niego oczywista. s. gdy zarówno z pochwały tego óthosu. 2t .swoim rozwoju nie tylko wojownika.dział zmierzają tlo rekonstrukcji ethosu elity rycerskiej. ethosu charakteryzu. człowieka Toszczącego sobie pTawo tlo miejsca na najwyższym st. wyłoni się zupełnie określony a powtarzający się uporczywie obraz.czebiu drabiny spo}ecznej. któr y będzie można przyjąc jako typ idealny w sensie nadanym ltlmu wyrażeniu przez Maxa Webera. ale i człorvieka w czasie pokoju. Niegdyśkłócono się o to. I. Ethos rycerski w Grecji starożytnej il l I Rozważania składające się na ten roz. W dalszych roztlziałach pragniemy doprowadzić naszą analizę aż do chwili. Odtwo. po-cltrzymywany przez lomantyzm 1 spór ten referuje szczegółowo w swojej LiteIatwze greckiej Tadeusz iiirrko (t.wzót osobowy" dla oznaczenas rria przedmiol_u aspiricji. ].iącego rv dalszym . jak i z jego-krytyki.).. czy mamy w eposie homerowym rlo czynienia z epopeją elity arystokratycznej. sługiwac się będziemy terminem .Kończymy te uwagi ustaleniem płynących z nich sugestii. a przede wszystkim od lliady. czy też z epopeją ltrtlową 1. zaśnaśladownictwem będzie dla uświadomionym lub tendencja do upodabniania się. Kraków 793l . 54 i nast.

zobrazowany jest jak Tersytes w który pod Najszkaradniejszym był człekiem ze wszystkich.]ak i.nretlłrig okreś]onego nie jest niczym Fizyulr1l.i należnej mu branki 5. jak wiaddmo. zarówno stosowała . z właśr. prov. to y'zoru.7*' pir""hor]zeniem 3. nie można było kwalifikacji agathoi odmówić zalotnikom Penelopy.rlol. lcra śłviaciomie mon..kto kogo.wa" i- tej koncepcji kultury jego twierdzenia nabierają cech goidów. co przyszli P. pclsJ<im przel<ła:lorn ()posl..ctn kllltury. W na.o.. w ramach ryceTze Homera umieli wyliczac nie tylko własnych antenatów..ażanjlch pr:zesądzarny tę ten fakt bowiem lilera jako r. jak na to już wskazywano Grnin wclwóchpostaciach.j złbir:qi wlcllolłlatvcr c ]l:ti] '@i_ triull-ury. Przyjrzyjmy się głównym cechom tego sugelowanego przez szlachtę wzoru w wersji. zaśrozważenie wielo.ierrłl:.\Tie \^/yo]]|a:. tak wojny wiedziało.i OarłuCamy gdY Poriobne zagarlnienie :zna.eqo cech splawę.* Grekórv raz pierwszY "po lrształtu.r] W. że Myśię.. MeIit ant1 łesponsibility. która piur*r"u Odysa rozpoznaje. p. nie l]iadzie8.r 1rorn erorvego praEniemy odtworzyć S lrstem v.iące rozy|ircsci. H.. s. zwŁaszcza w Iliadzie.:.n byl silry.lcn. a barki Wykrzywione do środka..l-.rego sługi. 1. .m jak_ stopnio.łJ.opol na tego rodzaju lr. dużo miejsca.ypr_-.. cytaty zaśz Odysei z przekładu Jana Parancl. tak jak nie można było tej kwalifikacji odmówić Agamemnonowi."veini. 2.luchorv': ]<ierownictwo c. lrles. Znając wzajem swoje biografie tworzyli grupę o sj.o głoszące.lnie działającej opinii publicznej.l d.iva]:zyszki. 0 wszystkie cytaty 3 J_biticnr. jcEc kulLern 1ildowości. t. l. na pierśzachodziły ku sobie. sie pcinri1. . Agathos wydaje mi się terminem 5 Por.riii. Poniewaz nie można'było kogoś pozbiwiŁ szlachetnego uroclzenia.chcie..r..że olra twierdzenia autola.lia.iicv. rozrł. Prymitylvne rządzi jei s-.. Wypada tu zacząć od.u n. choć się nie pochwaiało odebrania Achillesow. oxford 7960.owskiego.u ol]ol--ioT^/ego lycerza znanej Paideii.osr:i rlcerstr. W. gwarowyc}t.viadorno.lanl lobic plenię. ""ir.o. Adkins.unkiem . jak ów pastuch.1-1l"orve inil. legend średniorviecza. s. Genealogia' zajmuje. i-o. pośród ktorych często zdarzają się .0ewne wzoly Glocje była }. wątPlibuclzą najc'. . lv yplyrrie raz.lc!lcr..U9_1Ji do staci\^/l/ijl gr*. a Thi. r. .|y].iac'ir clpini.u''. Szlacheckie pochodzenie było niezbędne dla bycia szlachetnym.""ł. w lrtorej nie rząilzono bY rtrośr:i... 2. głoszącrl.oi:a.r.37. Marian Plezia.io""-. 1. 1 A Stuciy in_ Greek Vanajbliższym słowu "szla. 36 .bylito rvystępowal u Homera .rodzi. akcentu położonego na pochodŹenie.c ..iĄi.jak l. "I(ultura czysto idealną rni sferę irl. do nadalł.cznoiici . To . Gmin.lo zrrcic: soołeczeńsl.ją się wzo. tautolo_ 1 \ ]i staje się i]o Iaz pier-łrszy łvyclrorłranie jest urabianiem calelj osobowości ptzeka:z11. jaką znajdujemy u Homera.. aczkolwiek się nie sprzyjało ich postępowaniu. aby vr któr.r.llii:.ałąkowate nriał nogi i jedną z nich chromą.l1. iak jak ziemiaństwo w polsce swojej warstwy..va i jego życiopopfzez c}tarakl-ely. traktując epos Hour-v..ż czerpać bętlę z przekładu' Ignacego Wieniewsliicgo. tł. zwykle wierni słudzy. l 9 . Nd-zniekształconej czaszce sterczała rzadka szczecina. gdzie jego każdego rycerza przedstawia się z wyliczeniem wszystkich także dostojnycń przodków.lr-.ltiri.vin |<ohietł nusi rcdziil wis.1ko sżla.1. A.(]ine. albo wierna piastunka Eurykleja..tąc.ieka i.łrc.zą.ci ivarsiwy szlachec}<iej" to.do czasów ostatniej i bogtwie.Jeżelitobyłypostaciedodatnie. charakŁerystyczriym sto:.oli wier....Iąrszawa Prlirleio. iego zdaniem.ania 7. a1_11.'Io-nva .ii'rr:"Sj..iar1. i:c zasacly ceioovo llo jl'.. tak jak słowo kakos oznaczało człowieka lichego pod każdym rvzględem.co irr. z lliady .pos opisuiący ź:ycie elity rlrcelskiej.vzrir-emi lvychorvarvczymi.edził. którego _napotyka Odys po wylądowaniu na Itace.)l \.o chvrili.. .Vcrlor Jaeger w swojej *.rvychorv."dowy. W tym ostatnim wypadku wierny pełniący sługa pochodzi zwykle z podupadłej szlachty. l.i. jeszr:ze 1]cr roz\\jazenil.l homero"t.r. 18.chta.v. t:hetny". ilze]:la uzrlac .tlsj Lo. t1. że "szli.

porząclek dziobania" . poświęcorle kolejno wywalczaniu sobie przez kogośsupremacji. by stanął do zawodów. Ą24.{ l boginiom dorówna". . Pąitleią.vielu rysach.rozumem.lrar. Gdy ojciec strofuje ją za to.urodą swych lic nieśmiertelnym stvojej opinii. Nauzykaa bowiem wy7 Patrz W. którego osoba nie jest na razie jeszcze ziclenLyfikowana. że w tej kulturze. Achi]les. Nie każdy by udźwignąłtarczę wykutą dia Achillesa..viła go oddzielnie w obalvie. że moze gośćjest z takich. tJśnrierzającgniew Achillesa skierowany na AcJamemnona. . kto. bo ich wypracowanie wymaga wolneqo czasu. najlepszy był zawsze . s. ile będzie uważał za stosowne. il zarzut tchórzostwa stanor. że absorbuje go przede Gdy Oclys wszystkim rrryślo powrocie do domu. 11clyż )rlys zaśmówi do Achillesa: Siłą nacle mną górujesz i lepszy z ciebie jest włócznik. żeby nie narazic na szlvank Godnośćjego nie równa się tlvej. niezbędną'cnotą jest odwaga. Ogłada ujawnia się w r.pragrrienie sławy i wyo r. Neslor przypomina Achillesowi: I sam Zeus egidę dzierżący obdarzył go chwałą.rlienr tego. Musi on być rosły i bary mieć potężne. ale i uroda złv-iązana była z pochodzeniem.Irirlllłć. Nie pytają natarczywie.Cały porządek społeczny szlachty Homerowej opiera się na rvzajetnn. czekając aż nalezycie ugoszczony przybysz sam ujawni tyle.ym oliazylvaniu sobie ę7ęil| pisze T. odyseusz wykazuje dworne maniery w stosunku do l:Iarrzykai. natyehmiast ustala w sposób nieclrł. Ojciec nakazywał ( ilaukosowi. zachowuje się skromnie. przyganić Trojanom. bo Helena . Odys pospiesza zaznaczyć.. z kim mają do czynienia. jak wiadomo. Mowa służyła wszak przez wieki dysLynkcji klasowej.. Zbyteczne dodawać.yczne. w którym jest rrstalone. lecz o mowę wyrożniającą górne rvarslwy społeczeństwa w stosrrnku do gminu. tak jak Oclys na dworze Feaków. Bo urorlziłem się dawniej. kto lepszy. że była to jego inicjatyvra.uznaczny jego status społeczny. którym Odys reaguje na tę obrazę. Nie tylko szlachetnośćzatem.\wiata ptakólv. a kto rlaje się .sitlżeczce pt.. 'l'al<ie same ws]<azowki daje swojemu synowi Hektor. Syn króla Feaków. { .óżnienia. AIe ja cię przewyższam zaiste niemało .lc tio wyboru śmiercw q]orii albo życie dłuższe. bo to króI berłowładny ludem rząclzi liczniejszym. którymi współzawodniczy z innymi na igrzyskach. Ogłada jego gospodarzy przejawia się w ich dyskrecji.. Rycerza obowiązują różne sprawności fiz.. Wrażliwośc na okazywaną :. - Kontakty społeczne w tym świeciepołączone są zawsze z ustazapożyczając termin ze świata ptaków 7)/\Ą/a się .rlllie cześći na jej należyte dawkowanie jest ogromna. Izuca mu wyzwanie.powołuje się na to. Tzuca pogardliwe podejrzenie. Zetknięcie się dwóch rycerzy połączone jest stale z licytacją. człorviek ogładzony nie \Mysuwa obcesowo własnei osoby.zt. ll1. Ojcowie wymagają rlri synów. co !t PecJiing orrler. co parają się kupiectwem. Rycerze homerowi byli szczególnie wrażliwi na piękno luclzliiclr posiaci. dosłownie telmin zapożyczony .vi największą obelgę.1 i.Nie masz większej słalvy c'lla meża powiada nad sprawność nóq i rąk''.7ecz bez lt. . gdzie rycerz wywalcza sobie pozycję z bronią w lęku. 24 25 . Sinko w swojej l. by zawsze starali się być pierwsi. chcąc wypróbou. jest dbałość cześć.porządkiem dziobania" 8. Doskonały Grek i Rzymianin. lvszystkich".. W. Rzut dyskiem. koq1o dzioilie...ależne są inne rysy. Nikt nie może. sprawnościte znowu stanowią klasołve wyróżnienie. by . choc nie było tak w l-zeczywistości. aczkolwiek utrwa]enie tej zbitki ry 1y}rlazeniu kalós kogathós znajdzie się jakoby dopiero u Solona 7. Parysowi wybacza się wiele z powoclu jego urody.. a przeto wiem więcej. Postać mężczyzny winna promieniować siłą. Jaeger. zawdzięczasz to matce bogini. Rycerz musi pięknie mówić i mieć ogłaclę towarzyską. Iysem konstytutywnymr od którego l.ac pochoclzenie odysa. Jeśliś silniejszy od niego. Nie idzie tu o jakąśretorykę. a dzida Hektora mierzyła jedenaście łokci.przewagami się wsłarvił. On zaśprzedniejszy ocl ciebie. Poszczególne księgi lLiady są. Ale centralnym Iysem bohatera homerowego. że nie przyprowaclziła gościaze sobą. że d]a kobiety tak długo cierpią znój wojny.

s. s. 0 Teolrast. Samoponiżeńie dla uzyskania czegośupragnionego jest największą ofiarą. (. Nlenelaus karci go za wątpliwościmówiąc: .Wajcszcze do tego dodać administrowanie własnością . za_ chęcając Feaków do znclszenia podarunków.zanim wróci_ liśmydo domu". jaką sobie można wyobrazic. . dodaje: .zasem wszystlco zaczyna się ocl obustronnego| szczegółowego prezentacji może 1lrzedstawienia swojej genealogii. Pcłen kurtuazji jest także pojedyr'ek między Hektorem a Ajal. likwiduje się zbrojami.. Warszawa 1971. na wołów sto szacowaną. Ale l{rc. że zalotnicy oproznili jego kufry -.\ li Ir :ł Ę ł rozgłosu. 27 26 .. 100. Przeci.. Gcly noc zapacla. 89. Ajaks. Teofrast bardziej chciwy sławy niż inni" 9.Zdobycz brał. uczynic może. T.obiecuje sobie łupami uzyskanymj w norvej wyprawie wojennej ponownie je wypełnić.ln__ ze ojcorvie przeciwników wzajem się gościli. wojowanie i sport. gdy przychodzi prosić o wydanie ciała Hektora. Pospolita w średniowieczu pt'aktyka rozstrzygania wojny przez pojedynek dwóch ryceTzy z wrogich sobie obozów jest zna]la Flomerowi. obowiązuje na zasadzie wzajemności. walka w tej ku]Lurze współzawodnictwa stanowi porvażny rozdział w życiu lu. zatrzymywał hvią częśc. o Dbałość własną cześćłączy się nieuchronnle ze szczególną czujnościąna ośmieszenie. w czasie tej sięokazac--jakwwypadkupojedynkuDiomedesazGlauko(. szawa 1959.Potem odbierzemy to sobie u luclu. Warszawa 1 50. r ll rltr tyll<o iako ten. Gdy dwoGościnnośc rzanjn Menelausa melduje mu przybycie gości(Telemacha i syna Nestora) i pyta. jest w swym pośtępowaniu że człowiek.clzkim. by pojedynkiem między Parysem a Mene. dzenie ma to do siebie który je ma. Krokiewicz nazywa prawem skruszonego serca 10.st. Działa tu cos. ceremonii religijnych. rzuca się na stado baranów biorąc je za ludzi króla ltaki. 92. bo za ciężko jednemu ponosic tak drogie podarki" (!). rnusi byc żywiołem ludzi.] Szlacheckie uropowie póżniej irczeń Arystotelesa.To :. ofiarodawca. Aclam Krokiewicz. zamloczony gniewem za przyznanie zbroi po Achillesie Odysowi. Przeciwnicy na znalr drużby zamieniają Który złotą swą zbroję. 110 i in. Wojownika homerowego obowiązuje szczodrośc. Teoria klasy próżniaczej.. Mieczysław Brożek.. Menelaus swoje bogactwa przywiózł na okrę[ach. Są to: sprawowanie .[. Hektor proponuje przerwanie Zinagań. Powieclzie niewiastę clo domu.Ileż to cudzego chleba zjedliśmy..pisze Jaeger iunkiem wykształcenia się kultury szlacheckiej ziemska i tradycja" są osiadtośc. własnośc Władcy występujący \M eposach homerowych są w posiadaniu gospodarsl-rv rolnych i pastwisk. kl-óry na pojedynek wyzwał.t-1. Charaktery. wybiera pierwszą ewentualność.1lór. i oprac. którzy są tak czuli na obrazę i tak zawsze gotowi mieczem sprawiedliwość wymierzać. 11 Thorstein Veblen. oclyseusz _ stwierdziwszy. Veblen w swojej klasycznej pracy 11 dotyczącej klasv próżniaczej wymienia cztery zajęcia. ale ponadto zasilają swoje zasoby pTzez wypra\My łupieskie. 10 Iratrz np. a jej reguły godne są dłuższej chwili zastanowienia. Kto się okaże silniejszy i wroga swego pokona. które nie hańbią luclzi znaj. Obriarzenie gościhojnymi darami należy do obowiązków gospodarzy.(. Na brązową zamienił wbrtości wołów dziewięcirr... skądinąd. lausgtn splawę rozstrzygnąć. musiał popełnić samobój. stwo.się co do tego.. przeł.rądów. a z nią wraz wszystkie bogąctwa Wojska zaśzawrą pakt i potwierdzą go świętąprzysięgą.rvnicy w pojedynkach odnoszą się do siebie dwojako. Należałoby rolną. przeł.1. który go nazywa bezwstydnym chciwceml węszącym chytrze za zyskiem. War. Ciężki jest zarzut chciwości i skąpstwa skierowany do Agamemnona przez Achillesa. że przy podziale łupów zagarnia większą częśćdla siebie. który. MotalnośćHometa i etyka Hezjoda. a póżniej zalzuca mu.nida Dzeus pozbawił zmysłów Glaukosa. Skorzystał z tego Odyseusz zabierając ze sobą do Ilaki cenne upominki otrzymane od Feaków. . Janina i Krzysztof Zagórscy. co A. obie strony walczące w wojnie trojańskiej clod. czy ma ich przyjąc.. Wojna.a rozdawał niewiele". Dlatego Priam rozbraja Achillesa.zą. clujących się na szczycie drabiny spolecznej.

gdy idzie o ojca Andromachy.ti obronrrą. . l.. Najgorszą rzeczą.. Nie ma lu molywacji: za ojczyznę. szlaclrctny Oclys.i t ł i i Przeciwnicy rozsLają się rvynrieniwszy cenne podarunki i zapewnienie przyjażni.t rv. Zywych czy zmarłych. którzy o tym wiedzą. a podstęp z koniem trojańskim jest aż nadto dobrze znany. wroga może mieć na celu podniesienie swoich zasług na wypadek zwycięstwa. Rozejm dla zbierania trupów i urządzenia im należyiego pogrzebu jest respektowany. Philadelphia 1924. na swoją włość.Ni piękne to jest.wzbudzić niesmak i zgorszenie tnu szkodzic. Rany otrzymane z tyłu nie przynoszą chluby wojowrrikowi.Jestor zagrzewa do boju: Walczcie jak nręże druhowie! Niech wstyd przed irrnynri wanl każe Baczyć na honor| I wszyscy rra swoich bliskich. O. wymyślaniewrogowi pomoże zmietzać do zastrałączone zwykle z samochwalstwem 12.lll. Niewdzięcznośc zaśnalezy do tych uczuć. A Sturly oI the Etllic.Tylko nielozumny atbo nikczemny wyzwie na zawody t:zlowieka. 19 rowi i Eneaszowi . ponrnijcie. Bywa. Łamanie układów zawartych pocl przysięgą natrafia na szczególne potępienie. A Telemaclr rv Oclysei nrówi drr Nestora: .na dzieci.Iiral<ów l957.al Pr)nciples ąnrl Practices ol I]omeric Warlare. przeł.Jeślimoj ojciec. Ale ten schemat zderzenia się dwóch wojowników nie jest jedyny.. a od chwili. 1.owinności. ze się ją wyda. lecz pieszo. a to jest początkiem i końcem sprawiedliwości" Odyseusz na dworze Feaków uchyla możliwoścwalk z gosporlarzem. Sanclstrom. Walka rlie jesI tu jeszcze w tym stopniu zrytualizowanar w jakirn jest w średniowieczu. Hektor rvalcząc z Ajaksem zapowiacla: . ' Ulrudnianie sobie zadania dla podniesienia srvojej chwały * zabieg pospolity w średniorvieczu '. rodziców. do siebie samych podobny wypadek odnoszą. Sttld rodzi się w duszy każdego pe]Mne wyobrażenie o sile i teorii 1a. Zdzierarrie zbroi z pokonanego przeciwnika jest porvszechnie uprawiane. jest rzucenie jego trupa psom czy clrapieżnym ptakom. podzielając oburzenie wego bliźniego. Motyw ojczyzlly nroże się clclpiero przejawić u Hektora.. jeżeli Mene]aus w pojedynku zwycięży Parysa. nie ugodzę podstępnie.nie chcę wstępować na rydwan. Dzie je.Jeżeli ktośdoznawszy od drugiego opieki i pomocy w niellczpieczeristwach nie odpłaca wdzięcznościąswojemu wybawlecz niekiedy nawet próbuje cy -. Ale w czasie igrzysk po śmierci Patro]<lesa Odyseusz znienacka podcina od tyłu kolano przeciwnika i w ten sposób powala go na ziemię. ło *ojrru kierowatra prylvatną potrzebą pomsty. w drugim -. który mu dał gościnę wśród obcego ]udu".. i Serł.. Ucieczka w llocy z pola wa]ki -'. a nie zaczepną. rr. o1lrac:. R. a którzy. za pomocą których l.eryll Flamurer. gdv mówi: .znane jest i tutaj. Znęcanie się nad-zabitylrr jest pospolite. Otwarta walka jest bardziej ceniona niż szenia przeciwnika posługiwanie się podstępem. s. ni rozsądnc martrłre prochy bezcześcić w zawziętej wściekłości i szale"..alcząc przeciw PandaPor.tak jak to proponuje Agamemnon -. VI. tak jak potępia się nielvydanie Heleny przez T'rojan mimo zobowiązania. lrtóre najpowszechniej w różnych kulturach są potępiane. Ciekałve są argumenty. będę się bił". rra Na małżonki.pisał w Dzie jach Polibiusz . bo brak pogrzebu uniemożliwia zmarłemu przekroczenie Styksu i znalezienie spokoju w świeciezmarłyclr.t . Uprowadzenie Heleny i wraz z nią znacznych skarbów dodatkowo spotyka się z po[ępieniem. chyłkiem się czając". W pierwszym plzypadku podnoszenie walorórł. jaką wyrządzic można zwyciężonemu. Choc łuk uchodzi u Homera za broń mniej szallownąt walczy się rrie tylko przy jego pomocy. Hektor rv łyalce czaszkę wroga rozłupuje także wielkim głazem. ks. . ale właściwiewszystkim czym się da. jednakże Achilles wzdraga się przed takim uczynkiem. 3lB.zostaje z oburzeniem rvykluczona przez Odyseusza. Diomedes olbrzymim kamieniem porvala Eneasza. bo jest przejawem niewdzięczności za udzieloną gościnę.Odrvagi jeszcze mi nie brak -. ale nie znajduje ono aplauzu ze strony Apolla. gdy Trojanie nie dotrzyrrrują układut oburzeniem z powodu zerwania przysięgi 13.porłriada Diomecles rt. bo toczy on 1J Polibiusz.Rycerza takiego jak ty. . Wrocław . że przeciwnicy obrzucają się wyzwislrami i pogróżkami. tak jako jestem.Warsza- 28 . oczywiście taki musi u tych.

jednak są Prowadzone według pewnych reguł i to jak najbardziej przestrzeganych przez obydwu przeciwników" 17. 15 Jan Żabiński. O. że taka a taka umow. ktory składa broń i prosi...zszą ofiarę..Jan walczy z Piotrem . 345). ttltluł w świecie ludzkim niż zwierzęcym. także lJber tierisches uncl menschliches velha]ten. czyli w związku z ltpla]Mem skruszonego serca".1oziomo i szyję. s.. I. kto się podclał i ukorzył. ze w tych porównaniach gatunek ludzki nie wygląda l. z czego Glaukos robi zarzut w stosunku clo Hektora. tak jak nie walczy z młodocia-. gdy walczą ze sobą przedsLawiciele dwóch różnych gatunków. to morderpisał w swoim czasie }vlably 10. lVarszawa 1957. może dodatkowo wchodzić w rachubę wzgląd na moz]iwy okup uzyskany od zwyciężonego. Jeżeli zwycięzca nadal znęca się nad pokonanym.192. . 547. przestrzegaj rozejmu.. Krokiewicz. t. swych liczą się z działaniami przeciwnika" 15. Żabińskiego lwierzęcym..toin. 190 .\tllltlttllungen. s.Tygodnik Polski".prze<ll. rlziobania. II. Tragiczny |. k[óry się liorzy. że podobny wzglącl na poddającego się obowiązuje także i w świecie według J. t.cza. Gdy jeden z przeciwników. Łatwiej. Tak na przykład rzecz się ma z legułą. Pomsta Achillesa za zabójstwo Patroklesa będzie 1 l świadectwem jego wierności w przyjaźni. natychmiastowe zaniechanie kąsania czy rliern tego autola .i to nie tylko w iudzkim świecie że się ich w ogóle nie zaurvaza. według niego.jego zdaniem .ym.wnik nie wymierzy mu ani jednego nawet' uderzenia dziobem". s. i głowę [. dobrowolne ponizenie się uznac należy za najwl. walka ex detinitione ustaje. Cytuję tego autoTa za Heleną l ll.ad Lorenz.asz.1vł. jak i ptaków obserrvuje się . by zaplzestał ciosów. rlytlli ani z samicą. ze siłoich celów rezygnuje. pozwalamy sobie na pewną dygresję wglądającą bliżej w reguły waiki. dyktowane przez wzgląd na wzajemnośći ptzez lil"ość. 17 3t . kto się korzy i prosi o litośc.mimo swej zapalczywości. klorej trudno nie uszanowac. t. stwo" -. lric owego respektowania poddającego się jesL u tego'autora ltlleologiczne.. którzy nie znają konwencji 1lrzeciwnika i nie wiedzą. w: Wybór pisłr.. Po pewnym czasie znudzony zwycięzca spokojnie odejdzie..W wypadku oszczędzania tego. Sandstrom wyróznia następujące reguły walki u Homeral oszczędż tego. Wyjaśnie. nr 3. którzy mówią z szacunkiem o prawie skruszonego serca. a ządającą od waiczącego.. Zarówno pośrodssakó\M. W związku z nakazem oszczędzania przeciwnika. kiedy ma dosyć podobnych zapasów. jeśliidzie o'reguły walki.Nie jest przecież pożądane -. . Oeuvres.po najdłuższymszamotaniu się. t. . Miinchen 1965. 'ZaLrzymaliśmy się dłużejnad wzorem osobowym bohaterów l(rltlt. . poddając się.zda. teraz mi o tym pamiętaj".<lrzystnie.1lt nie walczy z małym pieskiem.Tuer [. zezwalaj na pogrzeb póległych i powstrzymaj się od przechwałek nad trupem. Ale te analogie między światem ludzkim i zwierzę.alne problemy nouki. marzec 1959.kiedykoiwiek wsparł ciebie słowem lub czynem w ziemi trojańskiej w czas wielkiej próby.les.. Niewdzięcznośc zasługuje na potępienie. wi Gesammelte .. Ale nalezy tu jeszcze raz przypomnieć. by mu darować życie. o lrtórym mówi A. Wielki bry1. Reguły te są. fteguly.szanuj posła. Kotarbiński * ilekroc clązą . lcir pojedynki . rllogą się poczuc obrażeni za sięganie do zwierząt po analogie. Obserwatorzy życia zwierząt zwracają nam uwagę na to. explicjte nie sformułowaną. fi . że slroro cześcjest w tej hierarchii wartości dobrem najwyzszym. Niektóre mol. o odchylenia od tych. Tak się rzecz dzieje na przykład w opisanej przez Żabińskiego walce pawia i indyka. pisze T.wiedzą o tym i dlaŁego w działaniach oni clo ce]ów niezgodnych.1. układając 1..Zabić żołnierza. XI.po jerlynku... Z zugudnień ogólnej teoIii walkj.rżeby członkowie tego samego szczepu wybijali się sami". tak jak zasługuje na nie opuszczenie druha.na postawa jest zrlakiem przyznania się do klęski. jak się zdaje.. c'esl un ossossirtcf" (Gabriel Bonnot cle Mabiy.] Od tej chwili nie ma obawy . mozna by snuc dalej. W podobny sposób walczą ze sobą psy i inne ssaki. Ci.Studia Filozoficzne" 1967. przysiada na ziemi i przywarowuje na niej. gdy jego przeciwnik się poddaje. gdy jedna |j indyków na przykład . przy1lieraniu i dziobaniu słabszy ptak. Tacleusz Kotarbiński.ze stron przyznaje się do swej klęski. nie jest to już walka. Są mianowicie pośród nich tak powszechnie przyjęte . orrnes et denrunde la vie..oniec grozi walce tylko w wypadku.] 1e soldoć qui pose . R.

a c]]a-niclr samych szczęścic Telemach ma postawę opiekuńczą w stosunku do matki.błędu od moralnego wykroczenia. Ceni się tych.a imię Penelopy występuje często z dodatkiem .. Helena dała Menelaosowi jedną tylko córkę. stanowić o pozycji pana. z tynr wszakże zastrzeżeniem. Małżeńsl. lrajwięlrsze". który plzyznaje. kobieta zamężna nie ntoqła przyr. Toteż bogata pod tym względem biografia Odysa liczy się wyraźnie na jego korzyśc.lilrlać się igrzyskom. ma raczej na mySli niewłaściwepod względem 19 Podobno. estetyczna i moralna nie są u Homera odróżnione. Kobiety natomiast obowiązuje czystośćprzed ślubem i wiernośćpo ślubie. przynajmniej dla mężczyzn. Nauzykaa stlvierclztt. Aczkolwiek należy pamiętać.mądra". ). Temu doświadczeniu życiowemu sprzyjają liczne podróze i przygody w obcych kra. dla życzliwych radość. Życie rodzinne w atmosferze harrnonii jest przez bohaterór.Zawsze jest u nas biesiada i luba kitara. Monogamia nie wyklucza wiellriej liczby rrałożnic.wbrew woli drogich rodziców zadawała się z mężczyznami. Helena mówi o sobie często jako o obmierzłej suce.jak pisze Adkins --. Nauzykaa jest jedyną córką Antinoosa. Postawa w stosunku do zdrady Heleny jest ambiwalentna. Zdobią go raczej przygody niłosne.l Homerowych w sytuacji wojny. dla którego Veblen wprowadził klasyczny termin conspicuous 1ejsure. Starośc jest. Możnych obsługuje wielki sztab służby.Penelopa ma pięcdziesiąt służebnych. z wyjątkiem Priama.Albowiem nie masz nic lepszego -. że <lburzylaby się. ale w Odysei widzimy ją już pełniącą z godnościąfunkcję gospodyni w domu Menelaosa.alnego wartościowania. Nie jest to wtedy życie pracowite.ccrski. Nauzykaa nie chybia w utrafianiu mądrej myśli. inaczej niż w średnio.. zanim przyjdzie do jawnego ślubu". w którynr mąż i żona są we wszystkinr jedrlej myśli wielka zgryzota dla zazdrośników.ieczu. Patrz Emile }lireaux. Telemach jest jedynakiem. Rodziny mają nieliczne potomstrruo legalne. Odyseusza nie zdobiłoby takie wierne oczekiwanie jak oczekiwanie jego żony.. co sobie uzupełnił nielegalnym potomstwem. . że nie obejmuje kobiet. według niego. Próżnowanie to ma. Rady Arete. Na zakończenie tych nader sumarycznych uwag pragnę jeszt:ze powiedzieć parę słów o ogólnych rysach homerowego mot. żony króla Feaków. którzy nas chwalą. Życie codzienne w Grecjl..przeciw kŁórym żony lra ogoł nie protestują. Nie odntawia się jej bynajmniej walorów intelektualnych. ]i1. JJ . przyjmuje Telemacha na dworze Menelaosa. jak to podkreślają zgodnie rózni autorzy. kierując sztabenr służby. jak przystoi żyć w czasie pokoju. który ma rł. przywrócona już pl.a]Memu małżonkowi. ostentacyjne próżnowanie. które służebnanosi za Fleleną.. że kobieta nie jest wyłączona z męskich rozmów toczonych w życiu towarzyskim 18. kobieta w l]iadzie i Odysei (a szczególnie w tej ostatniej) ma dobrą pozycję. Kobiety na najwyższych szczeblach krzątają się pracowicie.Udział Heleny w przyjmowaniu Telemacha świadczy o tym. jak wiadomo. Wypada teraz obraz uzupełnić [ym. kŁóra . Warszawa 1962. cenione są pTzez męza. Agamemnon. jednakże zostaje służbieprawdopodobnie odpowiednia iloścczasu na jawne.jach.ani bardziej cennego nad dom.1lrisław Kolodziejczyk.. Nie odróżnia on -. Podnosi się ona -wlaz z liczbą ziewających lokai w ]iberiach.powiada Odys do Nauzykai . przel. rośniebowiem wraz z wiekiem doświadczenie ży_ciowe i obycie.) i l:llt(rsrl. próżnorvalrie słuzby n.wa są rnonogamiczne.ł.Warto zanotować przy okazji.. i lv roclzinie. że ż|e postępował wobec Achillesa.\e. W ogóle. .Według różnych autorów oceny: praltseologiczna. I-Iomera cenione: . Jest to wspólny rys kultury odtwarzanej przez Homera i kultury utrwalonej w legendach średniowiecza. Alrodyta wyraźnie pcha Helenę do łoza Parysa po wyratowaniu go od śmierci w czasie pojedynku z Menelaosem. że dwory opisywane przez Homera stanowią nie tylko jednostki lronsumpcyjne ale i produkcyjne. że wysoką pozycją na dworach cieszą się aojdowie.Symbolem tego stałego zatrudnienia jest srebrny lioszyk pełen ptzędzy i złote wrzeciono.abiera charakteru zastępczego (vicariotts Charakterystyka klas próżniaczyclr u Vebletra w pe\Mnynl stopniu daje się zastosować do pokojowego życia u Homera.. są pląsy i świeże szaty do zmiany i ciepłe kąpiele i łożnice" tak charakteryzuje życie na dworze Feaków król Alkinoos. i poza nią wysoce respektowana. gdy ta.. ktory nie wypomina jej przeszłości. leisure). gclyby się cJowictlziala o kolliecic.ięcej żon legalrrych. Jeże]i pan oddaje się jednak jakiejś działalności.

w jakim nakazują te własności.t. co . na ile zaśuznaltitlttr uprawnień skruszonego selca. wodzą na pokuszetrll. jak wiadomo. . . 'Ioteż mozna na nich zwalac winy. gości. jak powoli słowo to zaczyna oznaczać człowieka. stanie.ł . tak jak to czyni Agamemll1. wyśledziću Eurypidesa i Herodota.' że grozi Adkinsowi przecenianie jednolitościspołeczeństwa Homerowego. bo człowiekowi przysługuje możność tyzylrowania życia dla sprawyl podczas gdy nieśmiertelni nie lrrrrj. że jeżeli ktośchce łupić. efektywności postępowanie niż postępowanie moralnie naganne. Jest to kondycjo||ll\v.w Lym stopniu. których reprezentuje Tersytes? |l| ('r.ltrżyłatym.itc zabiegom wychowawczym! między innymi dlatego. których obdarowywał. jak zauważa interesująco llrlwra -. W ogólnej charakterystyce ethosu homerowego Actkins okazuje się funkcjonalistą.Społeczeństwo homerowe ceni najbardziej tę klasę.. że wzory osobowe obowiązujące w danym spollr zt. Świat bogów Homerowyt. nie zwycięzca.. laczęliśmy nasze sprawozdanie od przytoczenia opinii W. Każdy broni swoich: swoich krewnych. że możni tego światamogą najwięcej czasu połrn. Zgłosiliśmynasze wątpli\t. Da się to. s.zgodnie : rllllttzem ]udzi dobrze wychowanych naszkicowanym przez r. Nie ma wszak opielruńczego pańsLwa. Dla zabezpieczenia |ego społeczeństwa konieczne są walory współzawodnictwa. że mu się nic tllt. Można by dodac że . światmniej patelylzrry niz światludzi. Brak odpowiedzialności moralnej wiąże się zdaniem Adkinsa z faktem nieodróżniania czynów umyślnych od nieumyślnych.vane jest tak samo jak zabójstwo z plemedytacją. a w innych lllltlą waleczność. co uznać tlrrlr.. Aie czy pomsta za porwanie Heleny 34 Nie tylko przeceniallitl jednolitościówczesnego społeczeństwa można temu funkcjoll(llizmowi zarzucić. Cnoty jego bohatera służąnie tylko do obrony.on 1952. której kaka można wyrządzać bezkarnie. a u Tukidydesa utozsamienie zacności i sprawiedliwości jest już zupełne.Ileroic Poetry.t.ie reprezentowanej Homera hierarchii wartości.1l po dojściu do zgody z Achillesem. Lond. przyjaciół.. Byc kakos to znaczy byc osobą. ZdyskredyŁowany jest ten. to z drugiej strony ktośmusi swoich bronić.ji Maurice Bowra..które w sposób jak najbardziej oczywisty zabezpieczają jego istnienie''. że tttlllrlzit:ż w tej sferze nie musi być wcześnie wciągana w troski i. Te ostatnie reprezentowane są raczej przez kobiety. ale nie jest to właściwie ł żaclnym ryzykiem. Bogowie niektórych pozbawiają odwagi. łupu czy względami prestiżowymi. jego zdaniem.90.lrltlttrcze i koniecznośc zarabiania na życie. skoro w Gorgiasztr Sokrates woli krzywdy doznawac niz krzywdzic. Prawdą jest. lr.i \łl stosunku do tego twierdzenia. by wykupic ciało syna.1.Nawiedzają zaślepieniem.1 Lej możliwości19.lr. Jae11r.] odpowiadają społeczeństwu homerowemu. Istnienie moralnej odpowiedzialności u Homera jest przez Adkinsa zanegowane. ponieważ nie może się bronić. Adkins stwierdza. Dzeus nakazuje wydanie ciała Hektora Priamowi i nie wialltltl]o. Zasługi i winy u Homera są zmącone przez interwencję bo1. ltl szczodrość służyła tym..ży.Wartościhomejak mówi rowe .owana jest posłuszeństwem wobec bogów. jest fakt. kto się dał pokonać.. Walki u Homera są kierowane pospolicie żądzą pomsty.snując dalej myślAdkinsa przez u Sokratesa mamy zupełne odwrócen. komu co tilttży.t clłoszącej. III.. Na podstawie śledzenia se]-]su słowa agathos u różnych autorów. Są to walory współzawodrrictwa (competitive values czy excel]ences) w odrożnieniu od walorów współpracy (cooperative vcllues).()ga.il. jest do świataludzi podobny i rządzi się 1rrltlobną rnotywacją. nie zaśkomuś urągać. 35 . Tym jednak.<. na ile decyzja Achillesa przychylenia się do jego prośby lilt. Jest godnym potępienia (oischron) wysłuchiwać obelg. lecz cnoty kooperacji. żądając każdorazowo wyjaśnień. Priam idzie odważnie w ręce związane wl. Przypadkowe zabójstwo kt"alifi]<or. tymczasem jeżeli odwaga służyła rycerzowi. Jest to tylko -.t. Polllwała dla bojowej odwagi bywała zwykle skorelowana z polltwałą szczodrości. rozdz.tisLwie są wzolami ukształtowanymi przez szlachtę i że lyllt<l ona jest zdolna je kształtować. której istnienia potrzebuje". skoro bogowie zapewnili go. ale także i przecenianie jednolitości samego ethosu.riw. Myślę.autor pracy o poezji bohaterskiej.ll)i() za pomocą pochwały i zawstydzania. Notujemy te uwagi Adkinsa z tendencją oponowania przeciw jego funkcjonalizmowi. który realizuje nie cnoty bojowe.rrl'.t. ale i do agresji.

l(ultul. 520 p. i odpołviednie fun sze. s. lllirIem.v./i). że cnoty można się nauczyć. Paideia. Ludzie teraźniejsi ct c:ywillzac ja przyszlt>ści.zdaniem autola -. ale z połączeni urodzenia ze szlachetnością mieliśmyjuż do czynienia u F{om ra. szlachta grecka nriała głębokie do do 1llztlltonanie o walorach doskonalących miłości chłopców |Jrrsuv/-d się tu u\Ą. Jaeger u.[. znanieckiego prowadzi do szczególnego zaii . Społecznymi ko sekwencjami swoich czynów .jako lz(.oclstawie tego faktu.jak wspomi iiśmy jakoby nie wcześniejniż u Solona. druhowie. .hodzenia '\lt. niemniej wydaje się on godny zanotplt. lrlt. Na tle Pindarowego rasizmu przekonanie |'. Toteż na cześczwycięzcy bywała zawsze u Pindara oclą na cześc - daleka od sugerowania jakichś ogólnych wniosków lr.. Nigdy nie stąpa pewną stopą. 237. Jaeger.r 1. lr. r0 Florian Znaniecki.elric llliłości damy śwego serca.. 29 lbidem.Ła się do lr. .a klasyczna -.r. |tIrlrymi z tego powodu nie można było znaleźćgłębszego porortltlliclria. Wart by był także zastanowienja stosunek do pederastii rv ( irecji. Snują dalej ten wątek dwaj przedstawiciele ginącego.]ly do młodzieńca ]ub clrłopca pisze W.itlliratr:. w tamtą stronę się ch-wiejc. nierozdzielnie związa_nym z moralnymi i społecznymi Ilochwała tcj miłości była -. Przyrodzona tylko chwała waży naprawdę.ltlt.o wydał 23.li . I niezdecyd.zóstej rano. 21B. Według Pinclara (urod nego oli. Wałek-Czernecki -. Tllirlcm. l)t-. Człowiek -_ jak pi Jaeger mierzy swoją cnotę (aretó) uznaniem. było zaiste nowatorskie.] Miłość mężt.a]ami" 2a.e szlachectwclłtt.o P]atona" 25.dodajmy od siebie .yjaśnianależycie samego fa]<tu i różnego do tego . .): A kto ma jeno to. i Pindar był piewcą igrzysk dostępnyclr do jego czasów ty szlachcie. s.. jako posiadającej i wolny czas.owany -.rtrlzit:i ekskluzywnie męską cywilizacją.cz samą przez się zrozumiałą.Głos indywidualnego sumienia nie istnieje 21.v XV ksi dze lliady woła: I F.pisał T. co nazy\Ma on jaźniąodzwierciedloną. "]| . lv zasadzie wszyscyl którzy ją w Atenach wspomina.esclwania s Walczcie.rll(sualizmu w Anglii było już wcześniejdwukrotnie uchwaląne tł. np honor wasz llaczcie ryce Tylko srom wobec drugich niech trwoży was i" srogich zrnagan ił kl<iry . Ajaks wzywając do boju . 240. po dyskusji trwającej w parlamencie rlrl :.al<terystyczną dlań pochwałę pederastii:. jakim się . zanim wreszcie przyłączl. w którym szlachetność wiąże się z. Paidei -llyl.a. a na\. Lordów. w któtlrJ<l wierszach miłośc chłopców wspominana bywa jako jecten do l lltriwiększyclr darów życia obok miłoścido kobiety oraz szlar llrlrlkiego sportu aż d.. poczynając od Solona. I.e. Ten jak cień to w tę to.lll]ia.1llćl hipoteza tłumacząca pederastię niskim poziomem kobiet. 36 37 .doryckiego i udzielała się takze bogatym sferom mieszczańskim.. by móc w zawodach ubiegac się o pierwszeństwo. l)odczas gdy średniowiecze wierzyło w wychowawcze znacz. w strukturze wczesnogreckiej klasy szlacheckiej elementem l.'I 'l.'It:stem lrt lt l Ll ustosunkowania. Ideał ka]okagathii ma zasłużonąopinię ideału arystokrat nego.. 21 Patrz W'. jej pochwała w Atenach i odmienność tradycji jońskiej. znanych nam już rysów szlachty greckiej wypada dorzucić llllll.Iedwie skosztować potrafi Tysiąca dóbr 9ż. to znaczy nas opinią w cudzych oczach 20.a. r'l1.lliLym. arys kratycznego świata: Teognis i Pindar. ..tltl sl_ttnowiska izba Gmin.n. Warszawa s. jak męże. t..lri]<t s w tym ethosie nie zajmuje.. Illitlerlr.tym.1śrlieprze. nie r. czego się nauczył. . I.. że zniesienie w 1967 roku karalności homo.była naj- jaką znają dzieje.l 7zbę. W. 'W rażenie kaloskagatłos pojawia się wprawdzie -.et chwalebną. li ii t { I Jakoż powoływanie się na wstyd (oidos) byłva w ideologia rycerskich najsilniejszym bodźcem zachęcającym do działar albo do powstrzymywania się od działania. byli bez wy jtltku szlachetnego pochodzenia.ei.a!Ja.|. s.

miarę między przesadną skromwiek. Podczas gdy wzo Homera były przede wszystkiln \.ości ról męskich i żeńskich. W Anglii wskazuje się na nawyki wyrobi w męskich szkołach internatowych. B78 -B79.iesienie poziomu kobiety pociągn za sobą redukcję pederastii.. puścił wolno wrogar którego już miał w ręku. Kupcowi tylko dumny" clla tych samych porvodów winien unikać ży. w które nigcly nie popada ktoś. Ma nim być czło... Do nich należy dorzucić wzór arystokratycz wielkiej historycznej doniosłości. Dzieje greckie. Wielkoduszny iest dla nas ktoś. Grecy okresu klasycznego . albowiem pięknośćtego wymaga. Największym dobrem zewnętrznym dla człorvieka.slusznie dumny" Arystotelr:sa spełniałpewne dyrektywy ważne i na czas wojny. że bohaterowie Homera byli wysocy ponad ludzką rrliarę. Tej charakterystyce od. jednakże słusznie nasza tłumaczka Etyki.Słusznie wych ruchów i winien mówić spokojnie.pisze dalej ten sam autor .wielkocluszny" nie odpowiada treści arystotelesowego terminu. Gromska. Wzory arystokratyczne kształŁowane plzcz Solona.przyznał k biecie miejsce należne jej z tytułu jej czlowieczeństwa i je płci"zz. czego Śię nie stwie dza. jest inne. t.słusznie dumny".oś. z. lord C]hestetfield w listach zalecających synowi peiłiien wzór do najego zdan. Stanisław Witkowski.zoralT}i wojowników. Dziśwymienia się jako iej przyczyn rzec7. zaznacza...iem -. s. śladowania.Ludzie niskiego wzrostu mogą być ładni _' iak czytamy .Ą7. S.lowiada raczej wyrażenie .Ale cieszy się on __ wyłącznie tymi wyrazami -uznania.wykł on bowiem się spieszyć. Ten wzór miał jakoby służyćjego chowankowi. Ta ]okalizacja .. w której natarczywie opiekuńcza i wła matka skutecznie obrzydza synowi kobiety. ltl. Słowo .jakim jest wzór człowi słusznje dulnnego. lłuclry człowieka .. że treść słowa . kto uważa siebie za godnego rzeczy wielkich i kto istotnie na nie zasługuje.dla kogo nic nie jest ważne.słusznie dumnego" mają być powolne. Wreszcie jeszcze inni szukają czynników determinu w układzie rodziny. . Arystoteles był synem nadwornego lekarza na d rze lrróla macedońskiego. Wałek-Czernecki.słusznie dumnego". l. Paniętamy. i na czas pokoju. który znalazł właściwą nościąa zarozumiałością.bardziej nawel niż Islam. Tymczasem znaczenie. Przykładem mają tu być ci Indiarr Zuni. B79. Ten sam rys podkreśli w XVIII w. W takim razie pederast powinna by przejawiać się częściejw społeczeństwach o dale idącei rozbiezn. Witkowski. iż m nie jest identyczna z namiętnościązmysłową i może właśniedla tego szukali miłościprzede wszystkim w stosunku pomięd osobami tej samej płci" zs. Poczytuje on.słusznie w sposób zresztą <ltlmnego" jesl_ . Warsza 26 1934..y rozmaite. Dzieje gIec w: Wielka histotia powszechna. które słowq megalopsucłos nadaie Arystoteles. . podniesiony bowiem r:Jlos i żywa gestykulacja zdraclzają rozdrażnieniÓ. co opisuje na przyk R. jak wiadomo itls| rvprawdzie -. nie z.Tozumieli dobrze.ny" 2§ ..iego cześć.kto nie skorzystał ze swojej llad kirnśprzewagi.wzorami arystokratów zarysowanymi p arystokratów. czło Tadeusz Wałek-Czernecki. ale nie są piękni". Musil w swojej książce Niepokoje wychowanka Tót w odniesieniu do internatów austriackich. niewiele zaśrzeczy zasługuie na uwagę . Nie rozporządzając żadnym materiałem statystycznym trudn nam dziśstwierdzić. ż: rnu na czymś zależy.. jeżeli idzie o dział pracy i ogólną sytuację w grupie. Aleksandrowi Macedońskiemu.Dopiero hellenizm. czy podn. Jan Dąbrowski et al. II.wielkoduszny".kto umiał zapomniec o wyrządzonych komuśprzysługach i o doznanych krzywdach. że rla tę nazwę zasługuje ten.ak bardzo skądinąd od niej róż.pośpiech przystoi. którzy deklarują się jako kobiety. które porllniarkowany .. Wszak kto się spieszy.dtadza...). którym się zwykło nazywać ten wzór. których należy unikać.słusznie dumnego" między dwoma krańcami. takimi będą także rycerze w średniowiecznych legendach. Pindar czy Platona były .i proporcjonalnie zbudolvani.dokładnym przekładem grecliicgo megalopsuchos. . s. A warto wejrzeć w jej charakterystykę nieco bliżej. ]). 2? 28 polepszenie sytuacji kobiety autor przypisrrje wpływom macedońsk T.Słusznie dumny" ma być wysokiego wzrostu. który odnajdujemy w księdze IV Etyki Ni machejskiel. niewiele nam jeszcze mówi o jego osobie.. (red. Kiedy indziej mó się o pederastii jako wyrazie buntu przeciw narzuconej m czyznom roli społecznej.

i tu jest niespodzianka . przybierac natomiast taką postawę wobec ludzi na wysokich stanowiskach. czyjąśpamięć. U tego ostatniego lnocniej brzmi sprawa niezależnościi samowystarczalności.| w Etyce Nikomachejskiej Arystoteles rlorzuca j"rr"ru uwagi uzupełniające w Polityce. nie szczędzić życia. skreslil rru swoich Charakterach wizerrrnek prostaka.vredług Tacyta -. który się nie boi. gdy się sobie samemu nie Zdradzanie. Prostak pozwala sobie nadto tańczyć na trzeźwo. Potityka. pana .ktorych przysługi doznaŁ. nadmierne interesowanie się cenami. 41 . bo to prostackie.. który mógłby służyćuwypukleniu rysów człowieJra. przy czym zachowuje on właściwyśrodekmiędzy plebejskim szafowaniem pieniędzmi a małostkowym do nich przywiązaniem. Nie. że nie za wszelką cenę warto jest życ. Zapominają oni .Słusznie dumny" jest szczodry i ma panski gest. od Mówimy o niespodziance.rn sobie wystarcza.chodzą od ludzi szlachetnych. gdy jakieśuznanie się jest . o tych..wiać dzielnie czoła nie_ bezpieczeństwom. i oprac. W wypadku rłralki . które wyświadczyli. Stac go na to.słusznie dumnego" musi dopoclobnie byc przymus śmierci.. Łatwo nie podziwja i nie skłonny. Teofrast.jak czytamy w Polityce z natury nie zależy od siewolnik przedstawia wy_ bie. jest do chwalenia ani do ganienia.zależy. 1283a. Bogactwo szlachetnych rozumie się samo przez się. .niewolnikowi...umny" musj sta. tylko że OdwaLej pi"e*agi nie szuka się jedynie w sukcesach bojowych. bo to znamiorra człowieka. bo chce mieć zawsze przewagę.. Charakterystyka .icz. istocie. bo raczej należałoby się tu spodziewać tej dyrektywy. podziwia się czyjśtalent. czyjąś przypisuje :.słuszniedumnego. Teofrast ruchy nieumiarkowanel familiar_ wytykał prostakowi hałaś]iwośc. Posiadac wo]i rzeczy piękne i nieużyteczne. Pochodzący ze szlachetnego rodu są w wyższym otywatelami niż ludzie z gminu. bo dzięki cnotrzeba l.obec służby i ciyskrecję. otwierać sam drzwi. rrczeń Arystotelesa. Wzór . cześćjest tu dobrem rrajwyższym i stałą troską zapewnienia sobie przewagi. Ci ostatni rodzą się na niewolników. Ludwik Piotrou. Niezasłużona niesława go nie obchodzi. pamiętając. III.słusznie dumnego". którym wyświadPamięta on _. Za doznane odwzajemnia się z .Upokarzający dla .:harakterystyki zawartc. że pod tym względem tak wysokich kwalifikacji. lącznie siłę fizyczną.órą rządzą się -...nawiązką.Obronić się tu można tylko przez lekceważenie życia. lyceTza ga i gurt należą tu także wspólnie do niezbędnych zalet jednak ńo*u1ol"ugo i . do skarg ani do próśb. znoszenie bowiem zniewagi spokojnie to rzecz niewolnicza. Nie wo]no podziwiać. ktorych dostwach. A obuwie nosi za duze..pamiętają zaśo tych. Wyświadczając sam dobrodziejs|wa. czył przysługę.Słusznie d. Nie posiada w ogóle zdolności rozważania.om nabywa się i zachowuje dobra zewnętrzne. wsiycizi się doznanych. drobiazgowe skąpstrvo. nienośću..słusznie dumnego" u ArysŁote]esa jest -. jaczłowiekor. Skargi i prośbyświadczyłybyo tym.szlachetni o tych dobrodziejwedług niego Germanie. poctejrzliwośćvr stosunku do bliśkich. i na czas pokoju. Dia . aczkolwiek (rys dodany w Analitykach) nie puszcza I t ] płazem żadnej doznanej obelgi.niezbędnejestszlachetnepochodzónieipienią<lz.warcie kochać i otwarcie nienawidz_iec.jak wspo..Słusznie współzawodniczą o godnościludzie i szlachetnego roclrt. że z lepszych rodziców lepsi pochodzą stopniu synorłrie. który sa. Do tej r. takze jest przyznaniem się clo pTawkiejśsłabości. bo jest w tym cośniewolniczego.słusznie dumnego" przeciwstawia pańsliość plebejskości i prostactwu. Tak jak u Homera. podczas gdy pierwsi rodzą się do władania..iększe bogactwo. W poszukiwaniu niezależnościi przewagi Arystoteles formułuie subielne obserwacje psychologiczne. mnieliśmy ważny i na czas rł. Nie przystosowuje się on łatwo do innyclr.. i wolni.vi na czymś.słusznie dumnego". Prawdomówność i otwartośćobowiązują. Z wykształceniem i szlachectwem idzie w parze lł. że mu na czymśbarcizo zależy. Naturalną jest rzeczą . Ponadto 99 Arystotele s. Wrocław t953 ks. bo to cechuje człowieka. Musi powściągaćswoją wyniosłość 40 wobec niżej sytuowanych.słusznie dumnegoJ' pTzez przeciwstawienie. . by ol.pru*rroś. Nie wolno mu okazywac swej siły słabszym.słusznie dumnym". przeł. znali. kl. śpiewacw kąpieli . bo podziw ma w sobie W włainej niższości.ojrry. zapomina zaśo tych. i bogaci" 29.

że był zawodowym sofistą. szeclł -_ zdanięm Poppera . warto wskazać ich od. s.uvojna. ale później należy jej uprawianió zarzucić. Muzykę nale_Ży uprawiac za młodu na tyle.ien rządzić. Szlachetny winien się uczyć tego. Prawo nad Pychą góruje i zdolne ją zgnieśćostatecznie. Popper. zale. .Wygląda na to.Nawet z bratem wśród żartów przy świadku umawiać się warto". w nim rasistę. Dorabianie się własną pracą to coś.wą ostrożności. ktorzy ten wolny czas mają. III. a źwłaszcza możność utraty statusu z powodu własnych naukowych zainteresowań. wyd.. Jeqo postawa życiorva jest posta. to jest człowieka uprawiającego jakiśzawód i wreszcie Lo. t. Aleksandra Macedońskiego.na drodze do cnoty pot położyliniebia. cytuję na podstawie przekładu wiktora steffena.bogaci posiadają już t<>.s. Mamy tu już w pełni ukształtowany obraz członka klasy próżniaczej. jak gdyby syna nadwornego lekarza macedońskiego dworu niepotóiła sprawa jego własnej pozycji społecznej.. staje się w pewnyrn stopniu niewolnikiem. .bohater FTomera stanowił pra\Mo siłą. to znaczy jako życie wytwornego próżnowania spędzanego w towarzystwie przyjaciół także dobrze sytuowanych 32.tora -. Nie zaleca on dorabiania się majątku gwałtern ani grabieżą.2B4.poczucie niźszości z wielu powodów. Przygniatał go Platon. Cnota nie jest z urodzeniem związana.. który może sobie pozwo}ić na odgrywanie roli męża stanu. canych w jego Pracach i dniach.wstyd towarzyszyć zwy7<ł biedzie.zważyć. by umieć ocenić :_1prp\ład Kunszt cudzy.a rolę uprawiać ń. co go należycie przygotowuje do godnego użytkowania odpoczynku. Orierrtacja l-Tezjoda jest orient. By uwypuklić rysy bohaterów Homera.. Popper. K. prace Wrocław 1952. albowiem .słusznie dumnym".. 33 lbidem.. że był synem lekarza. . ani uroda nie interesują Hezjbda.r.ego gentlJmana a iaeał . ks.. żadnej nauki nie należy Óopro*uirać do miitrzostwa. wierząc. któremu sprzyja pokój. Do uprawiania cnoty i rozwijania działalnościpolitycznej potrzeba wolnego czasu.. . 90 31 Arystoteles miał według tegoż au. Wszelkie prace płatne są niedopuszczalne. rębnośćw stosunku do rysów wzoru osobowego Hezjoda. z bogactwem się łączy odwaga". które pisał prawdopodobnie w niespełna pół wieku po Homerze. Nie absorbuje go także uzyskanie pierwszeństwa i należnej mu za nie czci. i clnie.Uniżonośći podziw Arystotelesa c]Ia klas prózniaczych jak pisze PoppeT zdije się wyrazem interesującego poczucia niepewności. u którego szuka on pomocyt gdy mu się krzywda dzieje. Poclczas gdy. 42 KarI R. II. lbidem. że .Zwiemy je rvyrobniczymi..dalej od Platona w swej arystokratycznej posfawie. pra\^Io sł Hezjod.. Ponad[o kto zarabia.. 4. .ri"y lub barbarzyńcy w sąsieclztwie mieszkalący''. co cl]a niesprawiedliwych bywa pr zy czyną niegodziwości'i 3o.acją rolnika. Zdobyrva się ją osobistym wysiłkiem. The Open Society and Its Enemies. Ani pochoclzenie. który miał wielki szacunlk oia bogactwa. a nie . Ryby oraz zwierzęta i ptaki pTzestwolza prujące Mogą się zjaclać wzajemnie. IV. bo obce im poczucie prawa. nie" 84. które mogłyby być poczytane za zawodowe'' 3s. powinni mieć własność ziemską w rękach .co Hezjod qorąco popiera. ale musi mieć w pogardzie pracę tizyĆzną i wszelką pracę płatną i musi unikać piętna zawoclowości. wobec którego usiłował okazać swoją niezależność. lakim był Arystoteles.. lbidem. Ci.nieufności i ciągłej asekuracji. bo obniżają one swonóaę ocldawania się zajęciom umysłowym i obniżają intelekt'' 3l. Ten ostatni przejął się najwidoczniej przesadnie . Ale człowiek praweln się już win. u Hezjoda iest stanowione przez Zeusa. widzi życia wyobrażałsobie na wzór feur]aln. 32 London 1957. Albcwiem filozofowie I zTezygnowawszy po Platonie z władzy.poniżało go to.. że . ks. 1293b. Ten-dworzanin na dworze króIa Macedońskiego. wyraźnie nie darząc sympatią Arystotelesa. 1337b.. WII.i"-ol. skóro zażądałd]a siebie czci boskiej. musieli się zadowolić nauczycielstwem i taka była pozycjtr Arystotelesa w stosunku do swego ucznia.

To ostatnie. . które trzeba przed ślubem starannie sprawdzic. co szuka tylko rozkoszy. który miał Ezopa za niewolnika.pisaniawszy. miąższego łystu 38.zdaniem Biernata -. Opinia bowiem. 192.wydanyprzezBiblioteke Narodową w 196i r. bo nie widzę w bajkaclfEzopa przeciwstawiania się moż. przeł. które rodzi tekst przypisywanych mu bajek. jak w stosunku do ludzi.dobre s|osunki należy dbac przede wszystkim w stosunktl do sąsiada. ..tłierz.Wedle charakterys[ycznegostereotypuczłowiekaniższegostanu. Bezdomny parobek z kolei najbardziej narlaje się clo zatrudnienia. Wybór żony nie .. Sinko. Les Belles Lettrós.I. s.. A z przodku lepak brzuchaty 36 wałanbajkiEzopa. ładetn i oszczędnościąjest przez niego gorąco zalecana. puklenia. co dają.jego zcianiem _.1est bynajmniej kierowany jej urodą..co zrobić najłatwiej.-.grubych łydek".Bo kto kobietonr zawierzył . najwidoczniej dlatego. sądzimy bowiem.za. iż dyrektywy Hezjoda bliższe są dyrektywom mieszczańskim niż sz]acheckim. gdy się żonę bierze z sąsiedztwa. ]. że nie odpowiada mi ta charakterystyka. Przypisywane Hezjodowi przekonanie 35. Żęby nie maczać ciągtepiÓr'awinnymkolorzekopiŚcizaczynaliod. co je poprzedza. Pomyłki w numeracji I prowadziły do niewłaściwychpołączeń.n. t..ri". u zwłaszcza nie dostrzegam jakichś elementów buntu. Biernat z Lublina. W pracowitym zyciu pomocą mężczyżnie ma być żona. bo ten najprędzej pomóc nam może w razie potrzeby.urodzenia niewolnego a Tozumu ślachetnego". Muszę ptzyznać. Ma ona być przede wszystkim rządna i pracowita kwa]ifikacje.przekładpolskiMarianaGoliasa.rywki wystarczają. Sinko. pisane było czerwonym inkaustem. brej opinii o ludziach i woli liczyć na siebie. Tadeusz Sinko uważałbajki Ezopa za książkę ludową. Zarówno stosunek do ludzi)jak stosunek do bogów rózni się całkowicie od postawy bohaterów FIomera.. Lileratura gtecka. zgiętego prostuje.Watszawa 1952. hardego zgina to nie jest opinia moznych tego świata. . tak często są zupełną niespodzianką dla czytel_ nika. któr" miało z niej wynikac. że Zeus pysznych poniża. ethos rycerski na tle bajek Ezopa.a. a własną chciwoscią odpowiedz na chciwośc".stereotypu odtworzonego przez homerowego TersyLesa i powtarza- negowśredniowiecznychfrancuskichtabliauxmiałonbyć: Szeroki. sLkich tekstow jednym atramentem. Jeszcze wydaLniej niż w zestawieniu z Hezjodem rysuje si r.. Wielkich nóg. cz. Literaturą grecka. Fables. Nie miejsce tu na rozwazanie dyskusji dotyczących jego osoby oraz kwestii filologicznyclr.rzy nieufnością:. . tak mało bowiem wiążą się z treściątego.. którymi kończą iię nu.r1. s7 s8 Esope. żeby przekontlc czytelnilra.Ó*rro osobisl-y status Ezopa jak i jego istnienie są niepewne. Emile Chambry..Iepak" -- .. Taka to jest rola kobiet.zdro\Megor chłopskiego lozumu" przeciw . które Hezjod cla. bo taka lepiej pracrrje. Przyczyttićsięclotegomialanieuwagakopistow. Była ona -. dla należytego uwy. Był to . pokornych wywyższa. ..uczoności" klas wyższych.. którą się ona wśród sąsiaclów cieszyl pozwoli uniknąc małzeństwa z taką.mąż . Myślę. że danie mu dachu nad głową od gospodarza go bardziej uzależnia. Bierna| z Lublina opisując wygiącl Ezopa szedł za sugestią Herodota.. że niezależnie od zmian w róznych rvydaniach ich wymowa pozostaje taka sam. pierwszym protestem uciśnionego ludu przeci\M moznym tego świata37.zaś".Łystu" _ 45 T. jeszcze nie istniał. Z tyłu liezmiernie garbaty. Zywot Ezopa Fryga. dlaczego morały.ył złodziejom nje ]ada". Do pomocy nająć należy dziewczynę bezdzietną. by potem dopiero wypełnic hurtem miejsca pozostawione na morał. Samowystarczalnośćgospodarcza zapewniona praca. Chambry [łumaczy nam w swojej przeclmowie.pierwszą uchwytną dla nas reakcją . s.że przytoczone u. 16.Daj tym. Jako podstawę do naszych rozważań przyjmie35 o my tekst wydany przez Emila Chambry w roku 192736. a hańbą jest życ w bezczynno 6i'l jak głosi nasz autor *-w złotym wieku pracy nie znano i sprowadziłd ją clopiero na światPandora. Nie ma on c-l . Choc ttpraca nikogo nie hańbi.Samtekstbajki przópisywany bywał przez nich innym atramentem niż poucze. Gcly opracowy_ T. Za. zasada do ut des rządzi Hezjodem zarówno w stosunku do bor]órv. nizkiego wzrostu.

T, Sinki, postaramy się rzucić światło sprawę przez dopuszczena nie samych'bajek do głosu. Wspomniany stosunek do możnych ujawnia się w wielu bajkach. Nie należy z możnymi współzawodniczyc ani się w stosunku do nich stawiać; giętki kark lepszy. Poddawanie się bywa korzystniejsze niz opieranie. Oliwkę, która opierała się wiatrowi, wiatr złamał.'Głógsię poddał i dobrze na tym wyszedł. Trzeba znac swoje miejsce. Wygórowane ambicje nie tylko nie przynoszą korzyści, ale narazają na śmieszność. Należy miejsca sobie wyznaczonego pilnowac. Krab, który wyszedł na ląd, został zjedzony przez zgłodlriałego ]isa, Nie trzeba było wycho dzić z wody, która krabowi była przeznaczona. Pewnego razu ogon węża zbuntował się przeciw głowie i zapragnął przewodniczyć. Źle na tym wyszedł. Ze słabszymi nie nalezy sobie psuć stosunków, bo nigdy nie wiadomo, kiedy taki może się przydać, Wszak mysz przegryzła powróz, którym myśliwiskrępowali lwa. Stan skromny zasługuje na pochwałę. Małe rybki mogą wyskoczyć przez oka sieci, a duże nie. Osioł, który zazdrości koniowi nie jest brany, tak jak koń, na wojnę. Krzak cierni nie może rywalizować wyglądem z sosną, ale nie ścinasię go siekierą. W razie wojny biedni, mało obciążeni mieniem, mogą ujśćcało i zachować wolność.Bogaci, pilnując swego stanu posiadania, wpadają w ręce wroga. Lepiej skromnie, ale bezpiecznie, Szczur polny je gorzej niż szczur domowy, ale żyje znacznie spokojniej. Stosunek do ludzi w ogóle roz\Mazany jest w Bajkach w kategorii strat i zyskow. Nie należy kłamać, bo nam nikt nie będzie wierzył, na czym źle wyjdziemy. Nie unośmysię gniewem, bo możemy na tym stracic, Ilustruje to bajka o człowieku, kŁóry, schwytawszy lisa, w gniewie przyczepił mu płonącą żagiew do ogona. Lis pognał poprzez zboże, które spłorlęło.Nie zadaw-ajmy się ze złymi, czytamy w jednej z bajek, bo możemy być wzięci jak by można się spodziewać za jednego z nich (a nie - bo mozemy zarazić się ich wpływem). W przyjaźni ceniona jest
46

Cytuję tę charakterystykę nie po to, by ustalic rodowód społeczny bajek Ezopa pTzez powołanie się na autorytet Biernata z Lublina, lecz jako ciekawostkę świadczącąo \Mspom,inanym już przeze mlrie w innych pracach uporczy]Mym wiązaniu niskiego pochodzenia z brzydotą. Jeżeli zaśchodzi o cytowaną opinię

1llzede ws4ystkim pomoct toteż nie należy sprzymierzac się z taltirri, którzy nam w ogóle pomóc nie mogą. Lew i delfin ząwarli sojusz przy jażni, który okazał się zupełrrie bezcelowy. Gdy w walcc z bykiem lew zawołał o pomocl delfin z wody wyjścnie pol rafił. Trzyrnajmy się z tymi, z którymi wiążą nas nasze interesy. (ldy gołębie dzikie robiły wymowki gołębiom oswojonym za to, że iclr nie ostrzegły przed zastawionymi na nie sidłami, gołębie <lswojone odpowiedziały, że w ich interesie w większym stopniu lt:ży przypodobać się swojemu panu niż przypodobac się krewllym. Solidarnośc w tym ethosie zaleca się wyłącznie ze względu rla jej elektywnośc.Wszyscy znamy opowiadanie o gałązkach, liLóre, gdy tworzą wiązkę, złamac się nie dają. Z lekl.ury bajek wyziera człowiek ostrożny, nie pozwalający sobie na ryzyko, nieufny, szukający przede wszystkim asekuracji, trie wojowniczy. Szczodrośc nie ma miejsca w jego ethosie, Praca .icst jego skarbem. Pracowitego stwolzenia nie przeznacza się wszak na ofiarę bogom. Człowiek ten nie dba o urodę, o zewnętrzrle ozdoby, o sławę, W wielu bajkach ktośiicytuje się z kimś, lito z nich lepszy, ale podczas gdy u Homera osobiste wyróznierrie było zalecane, tutaj się z tych aspiracji śmieją,Tak jak u Hezjoda, a inaczej niż u Homera, człowiek nie wymierza sobie sam sprawiedliwości, lecz liczy na bogów, których funkcje sętlziowskie w związku z tym mocniej się podkreśla. Parę słów jeszcze o lokalizacji społecznej wzoru osobowego, l<tóry z bajek wyziera. Z ich treściwydaje się, że wzór ten jest wzorem człowieka zajmującego pozycję pośrednią między możnymi z jednej i najbiedniejszyrni z drugiej strony. Poza zwierzęl.ami występuje w nich przede wszystkim światrzemieślniczy: tIrwale, młynarze, ogrodnicy, pasterze, folusznicy, rybacy. W jedlrej bajce mówi się o rriewolnikach, którym nie doradza się rozttlnażac... To, rzecz jasna, nie jest punkt widzenia kogoś, kto niewolników posiada.

Bajki Ezopa stanowią klasyczny przykład tego, co się nazywa nlola]e de la prudence albo prudentia] ethic. Ten wzorzec zajrnuje poprzez stulecia miejsce poczesne w nauczaniu. W Grecji llajki Ezopa to lektura szkolna. Forma literacka bajki dydaktycz47

nej staje się nierozłącznie związana z tą ideologią 39. La Fontaine ją z mistrzostwem odradza. Analogie z moralnościąmieszczańską wpływają na szczególne powodzenie Ezopa w wieku XVIII w Anglii. Tłpmaczy ezopowe bajki Locke, tłumaczy je także Mandeł,ille. Odrębnośc tego ethosu w stosunku do ethosu Homerowego nie wymaga chyba bardziej szczegołowych komentarzy.
39

II[. Wojownik spartańskf,

ficzny"

Patrz Klemens Szaniawski, Morał bajki tlydcktycznej,,,Przegląd Filozo1949, t. XLV, nr 3/4.

|aki ustrój parruje w jego ojczyźnie.,,Zastanawiając się [...] nad trstrojem państwa lakedajrnońskiego nie umiem rvłaściwiepowieclziec, przyjacielu, jak należałobygo nazwać. Bo i samorvładne państwo wydaje się przypominac władza eforów wykazuje przecież zdumiewająco wiele znamion samowładnych rządórv 1lrrd nielitórymi znów względami uchodzić ono moze za najbartlziej demokralyczne. Zupełną niedorzecznością byłoby też nie przyznać, że posiada cechy arystokratycznego ustroju" 1. Flistorycy nie objawiali kłopotórv związanych z zakwalifikoil.aniem ustroju spartańskiego. ,,państwo spartańskie miało chapisze K. Kumaniecki, dzielakter wybitnie arystokratyczny" 2

sl_wierdza, że trudno mu odpowiedzieć na postawione mu pytanie,

Megillos, reprezentujący Spartę w Prou,ach Platona,

-

1 Platon, Prawa, przeł, Maria Maykowska, lMarszawa 1960, s. 152. 9 Kazimierz Kumaniecki, Historią kultuty starożytnei Grecji i Rzymu, lVarszawa 1955, s. 74,
4

-

Ethos rycerski,..

49

ląc ustaloną w tej sprawie opinię. Na jego czele stali dwaj królowie, ale o tak ograniczonej władzy, że trudno było ustrój Sparty uznać za monarchiczny. \Maściwąwładzę mają eforowie ustanawiani, jak powiada Platon, ,,w sposób zbliżony do losowania" 3. karania wedle swojej woli i mają prawo do,,Mają oni możnbść , konywać kary natychmiast, a nawet mają prawo urzędników usunąć od urzędowania i zamknąć do więzienia i wytoczyć im proces gardłowy" a. Poza tym olgćinem władzy istniała jeszcze tzw. getuzja składająca się, jak wiadomo, z28 starców powyżej lat sześćdziesięciu i wreszcie jeszcze tzw. apella czyli zgromadzenie ludowe złożonez wszystkich Spartan powyżej lat trzydziestu. Ci ostatni jednakże nie mogli się wypowiadać ani zgłaszać wniosków. Wolno im było tylko zaznaczać swoją opinię przez głosowanie ,,tak" lub ,,nie". Zrożnicowanie tych instytucji miało służyc ograniczeniu zapędów władczych. Pochwalał to zróżnicowanie Platon, bo jak twierdził - ,,władza ma tendencję wydymać się i pienić". ,,Nie ma człowieka jego zdaniem który by był zdolny, gdy jest młody [...] i przed nikim nieodpowiedzialny, wvtrzymać brzemię najwyższej wladzy nad ludźmi tak, żeby nie dać najcięższej chorobie, głupocie opanować swoich myśli"s. Pełnoprawnymi obywateląmi byli tylko Spartanie. Obliczano ich w czasie wojen perskich na około 8000. Ta liczba topniała coraz bardziej z upływem czasu. Handlem i rzemiosłern trudnili się periojkowie pozbawieni praw politycznych, heloci zaś,składającv ' się z ]udności podbitej, uprawiali ziemię podzieloną między Spartan. Heloci pozbawieni byli wszelkich w ogóle praw. narażeni na bezkarne indywidualne zabójstwa i bezkarne pogromy. W Sparcie, ,,ci, którzy byli wolni, byli bezmiernie wolni, ci zaś, którzy byli w niewoli, byli w bezmiernej niewoli" pisał Montesquieu 6, dodając jeszcze gdzie indziej: ,,\M Sparcie niewolnicy nie mogli uzyskac żadnej sprawiedliwości za obrazę ani zniewagę. Tak wielki był bezmiar ich ńiedoli, że byli oni nie tylko
wl Wybór pism, przeł. Seweryn Hammer et al., wyd. II, Wrocław 1966, s. 399. 5 Platon, Prawa, s, 1l7. 0 Charles Louis Montesquieu, O duchu praw, t. I, przeł. Tadeusz Żeteński-Boy, Warszawa 1927, s.273,
50
3 Plalon, Prawc, s. 118. a Ksenofont, Ustrój spartański,

tlltlwolnikami jednego obywatela, ale ogółu; należeli do wszytillcich i do jednego" 7. ,,Sparta była to armia utrzymywana przez chłopów'' pisze lrlltże Montesquieu8. Jakoż wojowanie było jedynym zajęciem, klórego Spartanin mógł się imać. Ustawy bowiem wzbraniały im zajmować się handlem czy przemysłem. Mieli oni bronic kraju, zostawiając placę periojkom. Między sobą Spartanie mieli być l,ówni i stąd ich nazwa: homojoj. Rządzili oni Spartą z włócznią tt boku. Nawet w czasie- snu musieli ją mieć przy sobie. Różnym współczesnym neisuwało się zgodnie porOwnańie kraju do obozu warownego. Twierdzili oni,, że utrzymywanie stałego pogotowia wojennego miało swoje uzasadnienie, ponieważ Sparta miała licztlych wrogów zewnętrznych, a ponadto była stale zagrożona ptzeł lrclotów, którzy czekali tylko na okazję, by się buntować. Stallowiło np. taką okazję trzęsienie ziemi w rcka 464. Ponadto to zagrożenie miało być wyolbrzymiane zgodnie z prakiyką tyrallów, którzy mówią o niebezpieczeństwie tak wiele, żeby usprawiedliwić swój despotyzm. Prawa spartańskie nie pozwalały Spartanom się bogacić. Posiadanie złdta albo srebra było najsurowiej wzbronione, a rozporządzanie mieniem omotane tyloma przepisami, że, jak pisał Ksellofont: ,,Po cóż [...] starałby się ktośo majątek, którego posiatlanie przysparza więcej kłopotu niż używanie przyjemności"9. Służbawywiadowcza Spartan czyli ,,patrolowanie z ukry. r:ia" wykrywała grzechy obywateli, którzy przekraczali te prawa, lak jak tropiła wszelkie objawy buntu u helotów. Odkładając na póżniej rozważania jak dalece te postulaty były rcalizowane, chcemy tu skreślicsylwetę wzoTcowego Spartanina. Wprawdzie znana jest ona zróżnych popularyzacji, niemniej jednalr rvypacla ją tu jeszcze raz odtworzyć w głównych rysach. Podczas gdy dbałośco piękno. postaci charakteryzowało bohaterów homerowych, Spartanie mieli nie lroszczyć się ani o urorlę, ani o strój. Ich niedbale rosnące wł'osy i brody, ich brud, raziły Atefrczyków. Jedna szata była zalecana na wszystkie pory
? Ibidem, t. I, s. 368.
8 0

lbidem, t. II, s. 146. Ksenofont, Ustlój spaltańskj, s.39B,

5t

rokul a nogi miały się haltować przez nienoszenie obuwia. Chłosty sprawdzały wytrzymałoścna bol. ,,Lakonczycy t...] inółyil ptzez nadmierne trudy zamieniają sceptycznie Arystoteles młodych ludzi w zwierzęta, jak gdyby to była najlepsza clroga do wyrobienia męstwa" 10. lMiadomo, że chłopiec, który ostał się surowej selekcji dokonywanej bezpośrednio po urodzeniu, pozoslawał w rodzinie tylko do lat siedmiui Po upływie tego czasu wychowywał się poza nią, w grupach podporzadkowanych wcjdzowi. W stosunku clo tego wodza obowiązywało bezwzględne posłuszeństwo. Referując dyrektywy obowiązuje rv tej sprawie w Sparcie, Platon pisał: ,,Najważniejsze [...] jest to, żeby nikt nie pozostawał nigdy bez kierownictwa, mężczyzna czy kobieta, żeby się nie przyzwyczaił ani rł. poważnych sprawach, ani w zabawach działac po swojemu i na własną rękę. Każdy powinien i podczas w-ojny, i podczas pokoju rrtrieć oczy wciąż zwrócone na przełożonego" 11. W wypadku jego nieobecności każdy obyrł"atel, który był obecny, miał prav,Io nakazywać to, co dobre i liarcić za w-ykroczenia. Tym to dyreklywom plzeciwstarviał się Perykles w swojej słynnej mowie reprodukowanej przez Tukidydesa. ,,[r nas każda jednostka może z'najwiĘkszą swobodą przystosomówił wywac się-do najrozmaitszych form życia i s|ac się przez io samodzielnym człowiekiem". ,,Zawsze sami ocen,iarny wypadki, iak powiaclał w tejże mowie, [...] i staramy się rr.yrobic sobie trafny

Po takiej tresurze w pogłuszeństłvie miało ono nie tyllło być przestrzegane, ale miało ponadto być przedmiotem chiuby. ,,We jak pisał l(senofont rvpływszystkich innych państwach - pozorów jakoby się - włabali v-orvsi rrawet nie clrcą zachowywac dzy, lecz uważają, że to nie jest godne lvolnego człowieka, rł Sparcie nalomiast najzamożniejsi okazują władzy najwięcej pokornego uszanowania i szczycą się swoją uległością,a na we10 Arystote}es, Polityka, przeł, Ludwik Piotrowicz, ]Mrocław 1953, ks. VIII, rozdz, III. 11 Platon, Prawa, s. 540. 1e Tukidydes, Wojna Peloponeska, przeł. Kazimierz Kumaniecki, W'arszawa 1953, s. 10B,

Sąd"

12,

w cwał, nie stępa [...] ''. Jedno [...] z najpiękniejl;zl,cllr bodaj rł-śróclwaszych nalezycie ustanowionych praw lrl<'l."t,i P]aton zwracając się do przedstarvicieli Krety i Sparty l,,rl.1łtzuje rnłodym dociekać, co w \ĄIaszym pralrodawstrvie jest tvlasciltre, a co niewłaściwe,wszyscy lnuszą jednym głosem i płyll(l(]!]i}1 jak gdyby z jednycłr ust zgodnie głosic, że w waszych ;lltlirach \Ąrszys[ko jest dobre" la. Ciekarva to istotnie opinia rt, ttstach człórł.ieka, który rządy chciał powierzyć filozofom jako ltltlziotrr najmądrzejszym i ktory mówił, że pierwszym i naczelrlvtrr rt,śród dóbr boskich jest dar rozumu, Poclczas Edy Spartanin pie dbał o urodę, jego troską naczelna llr,ła dbałośco sprawnośćfizyczną. Miały się do niej przyczyniac tl<ll;rze clobrane pocl rł,zględem tęzyznv zrł,iązki małżeńskie i pozanlałzeńsliie, o ktorych kojarzeniu decvclowały względy eugerliczne. \\rvrabianiu zręczności i krzepy s}użyłycwiczenia gimnas|vczne. Frzygototłlaniem do trudów rtojennych były też polotl.atlia na zlvierzę|a, a także i na podejrzanych o nastroje bun-, ltlivnicze helotów. Przemyślnoścmozna }ryło rozwijac pTzez ,.l(]czną kraclziez, karaną tylko w wl,padku, gdy nieudana. Kullur"a fizyczna obowiązywała, jak wiadomo, takze i kobiety, które ;loł nagie, brałlz |6ft2g udział w zawodach. Nadmierna swobocla liobiet nie znajdorvała uznania Arystotelesa. ,,Prawodatł.ca bojak pisał \\,ienr który chciał zaprarł.ic całe państwo tlo port.sciąElirvości, przeprowadził to, jak się okazuje, w stosutrku clo rilęzczyzl], a o kobiety wcale się nie zatroszczył, gdyż prorvaclzą orre pocl l,ażdym r,vzględem ,swawolny l rozwiązŁy tryb zycia". ,,Likurg miał próbować kobiety okiełznac. Jedrtakże zaniechał lego, kiedly mu opór star,viły" 1s, jak o iym będzie dalej rnoObnazanie się Spartanek, które \\,a starał się usprawiedliwi/c wielbiciel Sparty Rousseau, nie laziło, jak rviadomo, Greków. Tabu nagościprzypisuje się rra ogól kulŁurom wschodu. Jednakże lłrarto tu przypomniec, że Oc11,st:usz zbudziw,szy się w ziemi Feakór,v i zobaczywszy Nauzykae r iej służebne._,,silnQ dłonią urwał gałąż}iściastą,by zakryc męski
7w(ll,]ie słuchają
l3 Ksenofont, LIstró j sparto,ński, s. 1j Flaton" Prawa, s.20-2t.
15

Arystote]es, Polityka, s. 60

- 61.

52

53

że jej dostarczanie do domu nie mogło ujśćuwadze domowników. ubieranie oblubienicy iv stiOimęski i wymykanie się do żony po ciernku_niektórzy tłu. Ate jeżeli idzie o roclzimą twórczośćartystyczną. gdzie karze się już za to. gdy mogła płodzić najdzielniejszych. 54 55 . sie.. erzyszłej rodzicielki nie wolno było trzymać rł" odosobnie. Ale wedle maczą zamiarem oszukiwania zazdrosnego bóstwa miał on zaprzez Plutarcha Likurgowi opinii przypisywanej rłądzić. współzawodniczenia w biegach. niu.ca i wo"u. jeżeli tyłko miało przyczyniac się do mnożenia krzep.że zgodnie z tym. Staof uird Gesel|scha|t der Griechen und Rómer. nie_ d'lranie o bogactwa.Chodziłoozapobieganiezbytjednotriemu oddawaniu się rozkoszom.jak mówił clalej _ tylko święte pieśniofiaiowane bogom albo utwory dzielnych mężów. ts. lly byc najlepszym jak wiadomo między innymi Urabianiu obywatela służyły wspólne biesiady. tJstrój spartański.lpanem dzieci włagnych i cudzych". Były święw towania z okazji skłaclania ofiar. a przede wszystkim męstwo . Starsi mężowie rnogli korzystac w erotyce z pomocy wybranych przez się młoaycn. w chórach tchórz spychany jest na najpodlejsze miej_ 16. 401--4a2.Śpiewać się więc będzie . wymagała bowiem obszernego miej. odmówił usługi mó.. którym ciało jego było pokryte. 85. wolno było opłakiwać tylko dni jedenaście.która nie została zbadana i uzna_ na pTzez strażnikółv pra. s.Leipzig t9ż3. poliĘka finansowa sparty służyłajej izolacji od reszty świata i zmierzała do uniemożliwienia obywatelom bogacenia się. Te utrudnienia miały cześnie na celu podniecać doraźnie pożądanie. s. w zapasach na partnera.w. Tyrteusz. niezbędna w walce. Jak posiadać złota ani l. skromność. gdy go widziano idącym do lcobietyczywracającyr'nodniej. Prawa. który by ją przywiózł 20.398.srom swego ciała".. to Muzy nie sprzyjały tak zorganizowanemu państwu.34I . który słar.niki rrie będzie pisywał Sparcie _ ig 1r jego mógł porł-ażyć się śpiewaćpieśni. t.. z siedzenia nawet przed młodszymi musi wstawać się godzić na to.pisze Kseltofont dalej _ prowadzi do świetnych wyników. których można się spodziewać tam. Dyscyplina. . . s. którą. nie wolno było spartiatom rrej wartościna zewnątrz. jeżeli ukarał za dużo. musi sce. że dzielniejsi od niego wymierzają rrru chiostę. Życie codzienne w Greeji. Sprzyjając ich stosowaniu w celach wychowawmyślę. co przyczyclr Platon zastrzegał się . zaśgdy służebneproponowały mu obmycie z błota. których oczekiwano od Spartanina. Stanisław Kołodziej. 17 18 tJbieganie się o doskonałośćpod nadzorem państwa . sam był potem karany. l}yły one raczej skromne i składałysię z pewnego minimum w posraci polewki z mięsa wieprzowego oraz z naddatkóly wnoszo_ . s. nie pochodził ze sparty. E*il" Iłi* als.a. Donosy i rewizje pilnowały przestrzegania tego zakazu. liieh obywateli.ivięź łączącą nych przez niektórych uczestników. Na małżeństwo zezwalało się jej jednak dopiero rv okre.nie będę się mył przy wasr wstyd obnażać się rvo}:ec panien o pięknych warkoczach". skoro każdy iniał być . zltlyczaj utrwalający styl życia obozowego. wedle sprawozdania plutarcha.".342. czyk.Monetażelaznakursującawewnątrzkrajunierniałażad. \Marszawa t962. wytrzymałośćna ból. popisywali się wesołliowie 16. kto ukarał. Z daleka przyjeżdżalimuzykanci. Surowośćwychowania w Sparcie nie wykluczała rozrywek plzerlfach między jednym a drugim wojowaniem. . przeł.tviąc: .. ro Bardziej szczegółowe dane u Ulricha von 1Ą'ilarnowitza-Moellendorffa. co miało wpływać na krzepkość potomka. uznany za właściwy" To ganienie czy chwalenie przenikało całą taktykę wychowawczą| która za pomocą kar i nagród kondycjonowała od dziecka swoich obywateli.uż wspominaliśmy. którzy w nich ganią lub sławią kogoś w sposób 17. Platon..et. Ważyła .rnu pr"y tym tak dużo. lJstrój spailańsłj. lekceważenie sobie śmierci. rozdz.. szybkośćdecyzji. Patrz Ksenofont. w sztuce sparta popierała przerle wszystkim pieśnichóralne. co uniemożliwiało podróże.to były cechy. tylko do ogóinej puli.vił bojowe ]Ąryczyny ]acedemońskie i zagrzewał do u. \Mzmacniając spartiłtów stanowiły one dodatkowy czynnik rozbijający rodzinę. IX.alki. obok wychowania poza domem i rv pełrri dozwolonego wiarolomstwa.państwie iclealnym . nie dla siebie.W Sparcie każdy wstydziłby się wziąc tchórza na towarzysza stołu. gdy ugodziła w bliskich. albo za mało. Berlin . by mężczyzna się wstydził. r0 Ksenofont. że ktośnie dba o to.

tym. Podaliśrny tutaj najważniejsze Tysy wzoru Spartanina.ukradkiem omijają prawo i oddają się rozkoszom zmysłolvym". W ich odtwaclo rzaniu drrpuściiiśmy głosu głównie wielbicieli Sparty. "ń/praw-dzie ziemi nie można było kupować ani sprzedawać. . jeżeli się zajmuje . Orwella. ra Arystote]es. nie odnosirny się z niechęcią do sąsiada. s. Głosiłaona miano. innych państwach gorsze są od tych. Il.nikt. Ares bowiem sprzymierzony ogólne. teli. do skarbu państwa otrzymując równowartośćlv wa]ucie rniejscowej 23.iak sądził spra\Mo\Manie władzy zmniejszało odporviedzialność.. prarvie dwie piąte znalazły się w rękach kobiet 2a.by selekcja władzy. Inne niż u Arystotelesa zarzuty przecilv Sparcie. zn Polltyło. s. ponieważ zakaz posiadania złota i srebra dotyczył tylko męż czyzn. w które obfituje cytowana już przez nas mowa . rvania poprzez nich na rządy.awie praw pisanych. Rada starców także nie funkcjonowała jak się należy. niektóre jakoby realizowane. cz. tylko na podstawie własnego uznania też przedstawiało porvażne niebezpieczeństwa... Ale szczerlólny niepokój Arystotelesa wzbuc]zał wpływ kobiet. rozdz. lotclz. trI. że w plemionach wojolvniczych kobieta bylva . Częs'io . która im przysługirvała. dochodzą do głosu w aluzjach.\Mszystkie zwierzęta są równe. 201. przy czym. Wpłacać także będzie się obcą walutę. ktore domagałoby się spralvdzenia. pod żadnym pozorem wydalać się z kraju. które się na nasz obraz składały.. można by tiumaczyc lynr. są szczególnie skłonni do amorów. . ks. kto ma tam jakąśmisję urzędor. co mu sprawia przyjemnośc [. na wzór Sparty. która pozostała z podróżv.W ręku kobiet są . Wynikiem tych zarządzeń było to. ale jednak. ciągnął dalej wrogom". Platona czy Plutarcha. Jeże]i idzie o jedynych spartańskich pełnoprawnych obywa.a by wybrani rriem .Miasta naszel jak mowił _ rvedle sprawozdania lridydesa _ pozostawiamy otwarte dla lvszystkich: nie zdarza wydalali cudzoziemców i nie pozwalali komuśuczyc się. Les origines du communisme. 556. charaktespołeczeńsiwa zmilitalyzolvar ystyczny * jego zdaniem . ż1 Platon. ale można było ją darować i pozostawiać w spadku. jakie mamy u siebie" 22. Sposób wybierania eforów nie grvarantował -dorastali do i była właścit. Górard Walter. One także w-ładały drogirni metalami.. to musi udac się do matki"..fu_ Peryklesa. wicie: . bo dożywotnie . VI. 56 57 . Paris 1931. inne tylko postulowane. Prowo.l.. Równość Spartan stawała się rórvnością proklamowaną pr)ez zwierzęta zorganizowane w farmie opisywane j ptzez G. o tztło. To prawo llcgo.pieniędzy chce. że w jego idealnym państwie. co daje kobietom możnoścwpiy.l.W życiu prywatnym -zachowanie się naszych współ.P}aton nie chciał w tym stopniu. zamykać drzwi przed cudzoziemcarni. lny z podejrzliwą ciekarvością lv obywa.największe cie SłołyackiegoAgezylauszl a o Agisie powiada mieszczanin . że własnośćziemska skupiła się rv rękach nielicznych obywateli.jak pieniąd7ęll * powiada król Agis vż dramawiesz .. Animal Folm.. równvch. że Spartanie umieli lokowac pieniądze za granicą 26. George Orwell. żebyśmy się u nas albo patrzec na coś.zczególnie spychana na margines. ostatnia u\...po powrocie pouczali młodych. Sprawa ta jest kontrowersyjna. bo wiadomo skądinąd. według Arystotelesa.co mogłoby się przydać naszym nie wgląda. uprawniony do tego będzie tylko ten. Dopuścmytera4 do głosu krytyków. .eli. żę mężczyżni. niektórzy historycy tivierdzą. do nich bowiem luvpada zaliczyć Ksenofonta.] i nie rzucamy w jego stronę pogardliwych spojrzeń". Do tej charakterystyki w-ypacla dodac rys uznany potem za znamien_ 25 er lbidem. ich równość była kwestionowana przez Arystoielesa. projektował.vą do' spełnienia" ?1. co Sparta.dla jest z Afrodytą. Jeżeli irizie zaśo hańbę wiązaną z posiadąniem złota czy srebra ptzez mężczyzn.ryaga dotyczyła megalomanii plemiennej powszechnie Sparcie przypisywanej. 93 tlziej równe od innych" 25. Ii. plzy czym będzie mozna za granicę wysyłać tylko takich. Arystoteies był także niezadowolony z instytucji eforólq i z ge. kto nie skończył 40 1at nie będzie mógł nigdy. że obyczaje i urządzenia . chociażby dla potwierdzenia postulowanych rysow. naslępnie nikomu nie będzie wolno udawac się za granicę. ks. II. London tr945. . jego zdaruzji. ktorzy by . ale niektóre z nich są bar. tj. a rządzenie rrie na podsl. ciągte narażeni w niebezpiecznej walce. lbidem.

434. zwycięskiego lt"ojownika a . Jednocześnie stwierd. patrzą na niego z szacunkiem i ustępują m. przel. Paideia. s. tak jak się je postulowało i tak jak się je realizowało.oni''..Młodzi i starzy czczą przynosi mu go [tj. Perykles i Aspazja. którą Popper nazywa moralnością kolektywistyczną.darvniej bali się. a Interes państwa staje się. t.. Eseje. opierający się etatyzmowi r. \V jednej ze swoich odmian inciywidualizm przeciwstawia się :.idualistę człowielia krnąbrneQc.. z.os. że musimy chwilę uwagi mu poświęcić. Popper wymienia jako Iysy naczelne: tendencję do zachowania bez zmian ustroju i obowiązujących w nim plemiennych tabu. Ateńczycy mianowicie . wedle dostępnych nam źródeł.l<:ologii rycerskich.według niego na do ]Mszystkiego na ttesoło: żart był irn do smaku zarówno . Wrocław 1967.iństwa. że państwo jest dla człowieka. I. Tazem jadać. \. W innym znaczeniu indyu. I. Spartiaci nie byJi inclyu. Marian Plezia. A warto przy tej okazji przypomnieć słowa Tomasza Manna: . t.rującego sobie drogę w demokracji. Jest to upolitycznienie heroicznej aretó. clrcieli rv życiu obozowym robic l. nagradzan. zaśostatnimi jego słowami gdy umierał na zalazę i ludzie zgromadzeni przy jego łożuprzypominali sobie wszystkie jego zasługi. przeł..tly indywidualista cierp! w koszarach. III. niż być namiestnikami w miastach zdobytych. rviele oznak wyróżnienia i szacunku.Dy'' i . a obecnie nieraz się chełpią jego posiadaniem. kto stracił kogośbliskiego. Mann.r równocześnie tak bardzo jest potrzebne dla charakteryzowania r. 5B 59 ...ej ogólną czcią. Jan Błoński et al. Ustrój spartańskj. s. Darvniej woleli siedzieć w domu.. Słołvo . s. poważny. swoje godziny :iilu czy jedzenia. Stąd niedaleka już droga do uznania za indyv. były słowa: .indywidualizm" lrystępuje w tak różnych znaczeniach. cierpi we wspólnych sy1lir:Iniach.. zapędy do dominacji nad sąsiadami. Spartanie ..] Nikt z Ateńczyków nie przywdział szaty żałobnejz mojej winy [. konformizm obyczajorvy. t. 342. Achilles gotów był rrirrazić łvojska stojące poci Troją z porvodu osobistej obrazy. . nie obmyśla całościze względu na część.stawiający się podporządkowaniu interesów jednostki interesom gromady. Bronił ich w cytowanej mowie Perykles. by ten urząd nigdy się nie skończył'' 28.]" s0.ii. Jaegel.oli gromady.]):em. ze posiadają złoto.u miejsca gdziekolwiek się pokaże" u. s0 Patrz Aleksander Krawczuli. samorvystarczalnośćw handlu.lodności.Humor zawsze był najbardziej przedsiębiorczym i najzuchwalszym zdobywcą w dziedzinie wiedzy o człowieku''. .idualizmowi przeciwstawia . wTd.uje każdą częścswego dzieła ze lvzględu na całość. London 1957. a podkreślany przez Montesquieu.. Platon uzasadniał to podporządkowanie powołując się na to.. 1B2. kryterium moralności. partykularyzm versus uniwersalizm. zt. w świetletego poglądu. wszystko.] Charakter Spartan był surowy.. Wbrerv Popperowi W. w ich zamierzenlu. O duchu pruw.zał rosnący dla nich brak posłuchu. lecz raczej jako pogląd przecirł. Popper.nie życie mu szkodzić. Tak samo niewiele iłrydobyło się z Ateńczyka nudząc 11lzywdzonego.ości. suchy. 407.idualistami.łrobodną ekspansję jednostki. W. Iazem odpoczywać.O. demokratycznych i indyrvidualistycznych 29. 8r 'Werner s. pogląd popierający sr. plemienną i totalitarną. a rvreszcie anty-humanitaryzm z Wk]uczeniem wszelkich ideologii egalitarnych. Jaeger widzi w niej rrcieleśnieniepiękrrego polityczno-wojskoltego ideału. co ze Spartanina probując go zabawić" 27.brali się .. milczący. Teraz starają się o to.główny zarys spartańskiego stylu życia. T.go. ale także każdy człowiek uważający się za po97 C. że nikt nie chce tych praw naśladować. N4owi się tu o indywidualizmie kor..Vreszcie indywidualizm bywa rozumiany nie jako cecha osobor. Ksenofont należałdo wielbicieii praw obowiązujących w Sparcie i ubolewał nad tym..].Zapomnieliście o najważniejszym [.. nikt śmie ani naruszyć jego praw.M. który sanr sobie stanowi pra\Mo I nie chce podporządkou. The Open Society and lts Enemies. a nie człowiek dla p. ny dla ustrojów totalitarnych.. przywdziewać zaśszatę żałobnąmógł nie tylko ten. To był głos humanitaryzrnu rvedług Poppera l(. s. Warszawa 19tj2. L. przekonaniu. Iazem ćł-iczyć. s. głęboko tlgruntowanego w naturze ludzkiej. Charakteryzując ten styl K. jeżeli się przyjmie. którą można traktować jako pochodną w stosunku do wzmiankowanych tendencji izolacyjnych.ać się u. kto ma sobie tylko rvłaś6illrysposób bycia.. Kiedy się już zestarzeje.e prawdziwy artysta opraco"\Ą. 98 Ksenofont.mównicy jak w teatrze [. 306. z podkreśleniern różnicy między . I.. podczas r. Montesquieu. Mamy oto. ź9 Karl R. ]21. Warszawa 1964.. by nie rvidziano.

skolo specjaliści uważają za moż]iwe rekonstruort ac świathomerycki na podstawie homeror. że byli jej wielbicielami cynicy i częściov. Podobne anegdoty kładzie się w usta raz cynikom. t. że starożytni oznaczali początek nauki szkolllej pTzez początek lliady. G.ł. jak Pindar czy Teognis.. że porównujemy tu ethos zobrazowany w dziele ]iterackim z ethosem.l. Montesquieu. $. polowaniu i ucztowaniu. t. skoro to było możliwe s7. W. archaicznośc i prymitylvizm. w którym wielcy ludzie na szczl-cie rozwinęli styl zycia uznany przez obyrvate]i za słuszny i potlzirvu godny ał.Macec]oński" 33.vego świaclectrvaa także i dlatego. wspólnej wolności od troski ekonomicznej.yczna i szluka podporządkolvana interesom władzy. spędzającej czas wolny na sporcie. Dorowie kulturę lrreteńską już zastali i ją przejęli. rvspólnym akcentowaniu odwagi jako cnoty dla rvojownika naczelnej. I. ale zarórłrno jego udział jak udział innych lypływów jest dziśniemożlir. WaItcr wspomina o bractwie. 34 Cecil Maudice Bowra. pt^ Le vrai visage communisme crćtois. które miało w rozwoju kultury kreteńsliiej odegrać znaczną rolę 36. który nie przellralyczny" 1lrowadzał ana]iz w kategoriach socjoiogicznych.i3. szukając w niej oparcia przeciw demokracji ateńskiej. rv Sparcie jej daleko idące rozbicie. Wiadottto.raci ateńscy.alory harmonijnego pożycia rodziny. brak potrzeby niezależności. Iliadę umiał na pisze pamięc Aleksander. Różne są ltipotezy dotyczące tych różnic. Wiadomo.Wiadomo. cz. Sparcie mała kultura estel. t. ze słowo . . jak Platon i Plutarch byii jej lvielbicielami. . Krakóv.o stoicy. Le mirage spartiate. II: Paris 19. patrz Tozdz. że dziela Homera zostały przysrvojone pTzez potomnoścgrecką w sposób czyniący z niclr coświęcej niż trvór książkowy.. W tytule naszeEo rozdziałll zawahaliśmy się jednak z uzycienr tego słowa .. Sinko można porównać jedynie z tą.Jałowośćgruntu w Attyce stwogruntu w Sparcie I.że to porównanie jest uprawnione. U Homera indywidualizm we wszystkich lvymienionych wyżej znaczeniach tego słowa. Walter. Militaryzm Sparty tym ostatnim się nie poclohał. że obraz Sparty był już u rv-spólczesnyclr rzadko bezstronny.rycerski" jest mocno skojarzone z zupełnie obcą Sparcie treścią.licznych podróżach (Odyst:usz). to ethos Spartan wolno nam nazwać rycerskim na rowni z ethosem zobrazow-anym u Homera. Cytowany już historyk. Rozmówcy Ateńczyka w Prawąch Platona i przedstawiciel Sparty są łye wszystkim zgoclni. przekazanym nam wprawdzie w postaci idealizującej. G. ale podobały się cnoty męskie. Iiteratura grecka. rvolrrej od troski ekonomicznej.. wspólnej pogardzie dla wszystkich zajęc innyclr niż wojowanie.Jakoż Grecja starozytna zostawiła rram dlva tóżne wzory rządzącego wojow-nika. 1931. 1952.Lektura Homera szkoły greckiej tak charakterystyczna. Musiały zachodzić w ich poglądach jakieś analogie.U Homera podkreślana wielokrotnie ro]a rozumu. L.rząd arystopisał Montesquieu 35. liwoścna piękno ludzkich postaci. Ollier. jaką w Europie chrześci_iańskiej miała Bib]ia" x9. że do Sparty ciążyli arysto. rozdz. U Homera ceniono r..rycerski" w odniesieniu do Sparty dlatego. 400. I.diametralnej odmiennościstruktury tluchowej" wchodzących tu w grę szczepów. W dalszym biegu dziejów różni nawiązyrvali do różnych spariańskich walorów poddając je znacznej iclealizacji. Jaeger. w Sparcie ksenofobia. 134. jak czytamy u tegoz autora była clia . I. Hetoic Poetry. rtlla s2 Jeżeli przez ethos rycerski rozumieć ethos klasy rządzącej. jak wspomiZarówno Ksenofonl". Przy podobnej pozycji w strukturze społeczeństwa. W l]jądzie i Odysei mamy do czynienia ze społeczeńznawca eposu heroicznego slwem. najeżdżcy. że Sparta wzorołvała się na Kre- Kreteńczyk cie. podczas gdy Arystoteles zgłaszał naliśmy lćżne uwagi krytyczne. O duchy praw. w Sparcie stadność. 60 61 . s. Paris 1933i t. 1II. Ktośmoże nam rv tym punkcie zarzucić.. 35 86 Tadeusz Sinko. pogardzającej wszelkim zajęciem poza wojowaniem. Sparta to wszak Dorowie. U Homera wspomniana wraż.zyła tam rząd ludowyi żyzność .t y do stwierdzenia. kiedy indziej Spartanom. s. 37 Patrz F. I. różnice między w-zorem wojownika u Flomera i w Sparcie są istotne.istniejącym.Rolę lliady i Odysei w kulturze greckiej pisze T. Jednych brał C.. La conlmunautó des Ctćlois.posłuszeństrł-o. ale niemniej realnle clsobistego doświadczenia nabytego v. małe znaczenie walorów intelektualriych i zapobieganie przenikaniu obcej mądrościw szeregi Sparlan. Myślę. London Ibidern. przypisywał te lóżnice przede wszystkim.

gdy odcięła się od świata żelazną kurtyną pozwalając wzrastającej korupcji na ciągłe zwiększanie między wzorem a jego realizacją. ucztach . w domu. nie ma już jakoby śladusurowościobyczajow. Wiadomości. lecz do rządzonych. t21. która ma Erotykę na usługach ojczyzny może z kolei zil. litórych analogia w stosunku do Sparty jest oczywista. W związku z powstałymi w wieku XX ustrojami totalitarnymi. Serce moje któż otrzyma? W Polsce patriotyzm wzniecony utratą niepodległościdyktuje Kniaźninowi w roku 1786 operę pod tytułem Matka Spartanka. Drumat o kontlrewolucji (Agezylausz Słowackiego|.zwyczaj jedynie za niezręczność. ale zagadnienia w tym dramacie poTuszane wykraczają juz poza inte. zemścićsię wnet leci. Zwyczaj ten utrzymywał odwagę i czu-inośći był pożyteczny dla narodu.g11. zaśpełne radościdziękowały bogom za synów. że Sparta miała swoje dobre chwile do połowy wieku VI. czy zechciałby także zalecić tańce półnagich Rousseau odpowiada.Ukazywał mu ojczyznę . inni podziwiali surowośćobyczaju. Helwecjusz usprawiedliwiał najak powiadał karania kradzieży wet dziwaczny . tJwagi o rzqdzie polskim. Maciej Sta. że niewinny wydawał się Spartanom ten widok. które nam zostawił Plutarch o Sparcie wyzyskał Słowacki w swoim dramacie Agezylausz.. s.kult męstwa. jak Termopile i sięga się pamięcią przede wszystkim do epoki. narzucił Spartaninowi żelazne zdaniem Rousseau Likurg jarzmo. Ideolodzy fran. Żal mi gol Co mówię? Niech zginąłl Jeszcze są mi dwaj synowie Merop. golszący dla każdego innego ' Zginął Etpenor. Kazimierz Wyka ło.Ta tresura zrobiła z nich istoty nadludzkie". wiskach wraca jeszcze raz do tego tematu stawiając'Spartę za wzór. ljst o widowiskąch. r. że ma za sobą tak chwalebne karty. 62 63 .jd" dla wspólnego dobra.Wyzyskując erotykę sza Likurg uczynił z niej potężną siłę w prawodawstwie. Zapomina się już nawet o tym. którzy są zainteresowani w utrzymaniu rażących nierówności.. jak ambicji Persów 38. W Liścieo wido. 493.owany u Słowackiego. nazy\Ma go dramatem ]iontrrewolucji.t. Surowe obyczaje sprawiały. 310 . s. który obawiał się zarówno zdrady helotów. Toteż męstwo Spartan osiągnęło niedoścignione vfyżyny.wszystkim: w prawach. Egalitarne tendencje znajdujące sobie wyraz w reformach króla Agisa natrafiają na sprzeciw tych. z. A mnie kocha tak jak Spartę. .przyjmorvały synów swoich. lanlca. że w Sparcile chroniła je uczciSpartanek wośćpubliczna. W 272 roku.1 1966. mniej na ogół krytycznie niż to czyniŁ Montesquieu. s.ustrować Sparbyć nagrodą wojownikowi: oto temu jest otwarte. chwili wytchnienia. przeł. Jest ona ściśle mi prawodawstwa i ekonomiki w Sparcie. Przebieg tej kontrrewolucji jest ciekawie zaryzwiązana z osobliwościa. t. . o umyśle. XLI.dla samego siebie". W prawodawstwie Likurga wszystko współdziałało zdaniem Heiwecjuw przemienianiu ludzi w bohaterów. zaśtchórz był przez nie odzdaniem trącany i wyśmiany. a0 rzewski s. 112 . odtworzoną w tymże roku przez teatr w Puławach z lzabellą Czar. przeł.Pamiętnik Literacki". Jean Jacques Rousseau. Kazimierz Wyka. we nie zostawił mu ani w bawach. miraż Sparty przestał wabić ludzi należących w tych ustrojach nie do rządzących. Na pytanie. bohaterów bowiem kobiety darzyły uczuciem. toryską w roli tytułowej. Mało czytelny dramat Słowackiego nabiera życia w ciekawej interpretacji K. Jedna z matek Spartanek dowiadując się o śmierci syna w walce z Tebami mówi: 38 szawa s0 Claude Adrien Helvótius.. którzy wyszli cało łobie i milczeniu z bitwy pod Leuktrami. Niech i ten zginiel Zastąpi go tlzeci. resującą nas sprawę wzoTu osobowego spartańskiego wojownika. cuskiego Oświecenia zwracali się często do spartańskiego wuorca. ludu 39. w za. który niedawno wydobył ten dramat z cienia. Ci biorą górę. którzy polegli w walce. a Agis ginie. w które j by żyłtylko . Który w sobie zdrady nie ma. gdy odległości Pyrrus oblega Spartę. dyscyplinę i wyrzeczenie się swojego .. brat jego. 1959. Jadwiga Cierniak. Wyki. Cnotliwe Spartanki w żaHelwecjusza . 190.165. I. w miłości. War'Warszaw. .

lecz także i dlatego. przeciw któremu się niczym nie zabezpieczają.aludzi rozporządzajążaliśmy--.na wszelkie inne zaśród walki się rodzą iqcia ł. 3. co cunkiem. według zebranych z różnych źródeŁ informacji Gerniania Tacyta rozciągała się na obszarze ograniczonym przez Ren -i siqgającym na wschodzie po Sarmatórv oddzielonych i Drirraj od Germanów . Warszawa S. rycerskl. t. lecz byli jakoby autochtonamil któżby bowiem rvędrolvał do kraju o tak niewdzięcznym pejzażu i klimacie? W charakterystyce ich życia Tacyt uwydatnia szczególnie surowośćobyczajów i tężyznę.Tarczę porzucić II t. I. przejdziemy do wzorów rycerstwa średniorviecznego zatrzymamy się jeszcze chwilę nad Germanami. Ten rys podkreślau Germanów także i Seneka przypisując im odpornośćna surowy klimat.. że pisarze upamiętniający zasługi ludzi wybitnych bywali przedmiojak pisał tern represji. Odpowiada im llardziej wymiana towarów. De ira. Wszystkie publiczne sprawy załatwia zgromadzenie. jak srebro czy złoto. Seweryn Hammer.. co chwalebne czy rad na to. wolnośćserodzaju ludzkiego.. przeł. 3 Seneka.. Wiadomo. wzorco\Mych nasz historyk przywiązywał szczególną wagę. że adekwatnośćjego charakterystyki bywała poddawana w wątpliwość. wał Ocean. przywykli do zimna i głodu 3. że miał w swojej historiografii cele moralizatorskie. Daliśmy zaiste wielki dowód cierpliwości. obojętni. O cenne l<ruszce. s. kiedy szpiegowaniem odebrano nam nawet wymianę słów i myśli. II. Hammera.ci.Rozważając ethos rycerski eposu homerowego.jak to było wspomniane . szukając w dziejach przykładów tego.ptzez wzajemną trwogę albo góry".Snadź sądzono że tym ogniem wytępi się głos narodu rzymskiego. co naganne (exempla recti aut solacia mali)1. Trudno o ludzi barciziej zapalczywych jak oni. zaśdzieła ich palono.jeżeli ufać nosili broń cieszyli się także szczególnym szaTacytowi . wypędziwszy ponadto lra[u i świadomość nauczycieli filozofii i zesławszy na wygnanie wszelką szlachetną umiejętność. przy czym upoważnienie do noszenia broni musi llyć udzielofle przez gminę..IV. lbidem. a jak dawne pokolenie widziało. . ks. Patrz wstęp l 2 lbidem. Zanim. ludzi tu hierarchii społecznej z tytgłu zaszczytnego pochodzenia i realizujących w swoim mniemaniu pewne cnoty niedosŁępne niższyrn stanom.ethos lokujących sanrych siebie u szczycych władzą i bogactłvem.Elhos 65 . eiby nigdzie nic uczciwego na drodze nie napotkac. Podstarvą ich gospodarki jest uprawa zboża i hodowla 'r"rzód. Germanowie . Jakoż do odtwarzania postaci r Tacyt. 1957. do którego dopuszczani są tylko c:i. Samą też pamięć wTaz z głosem bylibyśmy utracili. którzy postwierdza Seneka i do walki skłonnych i-w niej żyją. Na pierwszych stronicach Żywota Juliusza Agrykoli ubolewał. Resztę opły. . gdyby tak samo w naszej mocy było zapomniec jak milczeć" 2. co miało służyćjako exerłpla recti icgo rodakom.tam my widzieliśmy skrajną niewolę. co mają broń. 64 l . 294. w którym --. Dzieła.skrajną wolność. snując dalej wątek ethosu rycerskiego. roz\ł. XI. Germanowie nie stanowili ludności napływowej.nie tylko dlatego. lValczą za pomocą włóczni i tarczy. jako ludem. że Tacyt nie znał prawdopodobnie Germanii z autopsji. się nie ubiegają. a kapitałem obracać i wypożyczać na lichwę jest praktyką u nich nieznaną.

Germajak twierdzi Tacyt nie znosili. żeby siadania. .wojowaniem a druco można krwią zdobyć" 8. prywatnej. Żrodłem wiadomości o Germanach jest . a tak zhańbionemu nie godzi się brac udziału rv ofiarach ani przychodzić na zebranial toteż wielu. aczkolwiek spadzadolyalają liobiercami mogą być tylko dzieci własne.. 8 lbidem. Drużyna walczy przede wszystkim dla rrodza. Tak więc najnas wrażliwe na punkt od dalsi krewni brali udział w zniewagach i wszystkie ich ustawy opierają się na tym".a podarunki. Życie schodzi Germanom na wojowaniu i polowaniu w atmo_ się sferze współzawodnictwa. oddaje się w niewolę. Jeżeli długo trwa pokój. uznanego za takiego na podstawie męstwa. szczególnlm jednak porvodzeniem cieszy się gra w kości. grupuje się drużyna. II. tak mu bowiem nakazuje po.uchodzi za największą hańbę. 275. Dookoła wodza. nawet więcej.nie różnili się stanem powę ich egzystencji. grają o własną wolnośc i życie. miał za zadanie śledzić. która frymarczyła swoim wstydem. szlachecka młodzież idzie wojny szukać. wet i gnrlśnością .. w swoich komentarzach zebranych w De BeIIo Gallico. -Boy. Juliusz cezar. s. które sobie z takich czy innych wzglęclów upodobali. nie ma żadnego przebaczenia" 9.kto specjalnie \Myznaczony obserwator jak sobie poczynał. musi iścgdzie indziej.i w różnych stronach. s. Liczby dzieci nie wolno ograniczać ani już urodzonych zabijać. w miej. . t. Gdy ścierały ze sobą dwa zastępy. Cezar traktuje z góry Germanów jako plemię dzikie i agresywne. zaczął mienic się królem. jeżeli tylko upra. bo chciwośćna pienią dz (pecuniae cupiditas) jest źród_ łem kłótni.Gdy w niej wyczerpią wszystkie swoje zasoby.Ludy germańskie . Ich wiarosię składając się zwykle jedną . prestiz bowiem rośniewTaz z liczbą krewnych. Do zawziętości w walce zagrzewa ich obecnośćżon i dzieci.. nie zniewieściałi nie zaniedbał wojowania na zajęć stanowiących podstarzecz uprawy roli i hodowli ftzód .zdobywa łomstwo karane jest przez mężów bardzo surowo.ie . popędliwy. nagą w oczach krewnych z domu wyrzuca i przez całą wieśwśród chłosty pędzi. 66 67 . wyszedłszy cało z wojny. Pijatyka. Życie erotyczne Germanów zaczyna się późno i jest surowe. by ich domy się ze nołl. sobą slykały. Ich wódz. Albowiem dla takiej. trwająca czasem dzień i noc. przeł. Kto przegra. O duchu praw. clrarakteryzowany jest przez Cezara jako człowiek grubiański. Ń: Dzieła. 272. I. Tańce pośród włóczni stanowią jedną z bardziej popularnych rozrywek. XXI.Lenistwern npwydaje się im w pocie czoła tego się dorabiac.były . Należy go ochraniać i .. gdy zaczynają coraz częściejprzekraczać Ren. 268. który wyprzedza o lat kilkadziesiąt dzieło Tacyta. ks.Winnej ucina mąż włosy. Między jednym gim spędzają czas na próżnowaniu. powrozem kładzie kres swojej niesłapisał Montesquieu 6 nie mniej wie" 5. stanowi to bowiem o jego prestiżu. upołvażniony do tego przez Rzymian.jak wiadomo oprócz Tacyta. Podczas gdy Spartan cechowała stadrrość. W rodzinie siostrzeńcy odgrywają ważną rolę. Żony . z lbidem. s. s. Niewolników w ten sposób zdobytyclr pozbywają się jednak chętnie. Kradzieże w stosunku do obcych nie mają w sobie nic degradującego (nullam habent in|amiam). kapryśnyi okrutny. 273. Germania. g Ibidem.nawet własne bohaterskie czyny na karb jego sławy policzyć" 7. Po roku ten Germanoryie nie posiaclają rł-łasności jakiśteren dla uprawy. Niewolnicy w ogóle podlegli są u nich tylko w tynr sensie. . by się kto closLał nie przywiązał. Łatwiej bowiem wyróżnic się w walce. przy czym tylko dzięki uzyskanym w niej łupom można drużynę utrzymać i należytą hojnośćjej okazać. bo ta zdobycz nie przynosi zaszczytll. kiórych los w razie przegranej jest okrutny. Obecnośckobiet też miała podtrzymyrvać tendencję do ryrvalizacji i popisu. cey odzieży. Dba się o to. Warszawa 1927. Mieszkali odzielnie scu. który. czucie honoru tak jak oni je rozumieją. rozdz. Do zderzenia się z nimi dochodzi. bydła 6 Charles Louis Montesquieu.honoru. Wycowspółzawodniczą fanie się z walki i przeżycie go okrywa niesławą. że obowiązuje ich pewien wymiar zboża. Między wodzami panuje rywalizacja: każdy chce mieć drużynę najliczniejszą i najmęż4iejszą. o Tacyt. opisie. wstydu nikomu nie przynosi. Nie leży w ich usposobieniu uprawiać ziemię i długo czekać na doroczne zbiory. Wódz nie może pozwolić na przewyższenie choć jej członkowie także między sobą go w męstwie. XXMII. Tadeusz Żeleński. t.

w którym pojęcie honoru przeniknęło nawet do hanClu. 111.niczym toteż hairbą jest dla niclr posługiwanie się siodłem stanowiącyni przejaw wygodnictwa. Wtedy przecirvnie. Im dłużejmężczyzna powstrzymuje siq od erotyki.wielkoduszność. Alfred Rosenberg.ane zostało rozbudzone dzięki niemu w innych stanach. Nie potrzeba chyba ich wymieniać..winien byc skontrolowany za polnocą coraz Jiczniejszych materiałów. Wszak przez odwoływanie się do Germanów próbowano wyjaśnićpewne rysy śreclniort iecznego rycerza. bo. 19]7 152.ię. in. należą do rasy panów. próżnowanie w okresie clzielącym jedną walkę od drugiej. ale marzyli o sławiel o pano. uiegłość. pozwoliliśmy sobie oba w streszczeniu przytoczyć. Dobywa te analogie A. Constans. Tak terly Gcrinanotvie u Tacyta czy Juliusza Cezara i Germanowie w rozu. Nie przytaczam tutaj tych rysów. ich zdalliclnt.r. Gdziekolwiek się zjawiali. Gośćmoże wejśćdo każdego doinu i zasiąść przy każdym stole. Średniowiecze powszechne.vatriu i t. obowiązkowa hojność. jakie opisał wspomniany już Veblen. wskazy]Mał na Wikingów jako sr.. Z Wikingami kojarzy się wolllość. A. tak scharąkteryzowani. Wikingowie łupili wprawdzie. to w nolpisze A. Rosenberg przyznaje się do związków z rycerstu. miłosierdzie i ascezę. A. A więc na przykład pogarda dla innych zajęć niż rzemiosło wojenne. a mianolyicie rv mieszczańsLwie. ani otrzymanymi się nie zobowiązując. s. zarysorvując sprawozdania Tacyta czy Cezara.v-oich antenatów.witalność. Germanowie. było wrogienr.anolyiło kiedykolwiek centrum ludzkiego istnienia. W gruncie Tzeczy to byli Germanowie 13. które dawali chętnie. Rosenberg 12. stanowiących w danym społeczeńslwie tządzącą elitę. Choć po tej kontroli będzie się róznił oci wia się je poza granicami swego kraju. jak pisze T. Manteuffel11 Obraz Germanów .. Ci bowiem historyczni Germanorvie okazali się. germańskim Zachodzie" jest clla autora. które wymienione były przez Tacyta. niezaleznie od stosunku tego obrazu do rzeczywistości. Osobłi gościa jest dlą nich nietykalna.lv-orzeniu.dziale następnym. \Marszawa 1958.wierność wodzom. w jakiej głosilo pokorę. Rosenberg. aie poczucie honoru przezeń wyhodov. s. zaśten. llranowie to nie Gcrmanami nazywa on tych. Kuśniewiczw swojej książce pt. ani darowanych nie licząc. Mówiąc o Germanach ideolodzy Korzystam tutaj z wydanego przez Les Belles Lettres tekstu po łacinie przekładzie francuskim. żclry zilustrowaćl jak różne orientacje mogą być z koncepcją holroru związane. Ci mają jal<oby krew ńordycką. iw 10 s. Ono utworzyło potężny i niezależny Związek Ilanzeatycki. powstawały jedyne tv srvoim rodzaju twory kulturowe. lllieniu Hitlera i Rosenberga wyróżniani byli na podstawie innych rysórv. Eroica. nasuwają analogie z twardą tresurą Spartiatów. prestiz uwarurrkowany ilościąludzi zależnyeh. Nie pobłażająsobie r.. 11 Tadeusz Manteuffel. takie. elementy współzawodnictwa i chęć osobistego vłyróżnienia. jakie widzieliśmy u Feaków w Odysei i takie. naczelny ideolog hitleryzmu. Chrześcijaństwo zaśw tej wersji. jak u Tacyta czy Cezara. m.Jeżeli w ogóle pojęcie godności sl. kŁórzy uciekli do Prus chroniąc się przed Wielką Rewolucją Francuską. 31. dokonanyrn plzez L. Ger<l yclcim. tym większej godzien jest pochwały. interesuje nas fakt powtarzania się pewnych zespołów cech pośród wojowników. nazbyt podatni do przejęcia kultury rzymskiej. Tak lra przykład ludzie. który zadał cios propagowanej przez hitleryzm kulturze nordyckiej. a potem chrześcijaństlva. którzy wyznają odpowiednią ideolog. z którego wzorem będziemy mieli do czynienia w Toz- życia. naraża się na infamię 10. Pozwoliliśmy sobie odtworzyć w streszczeniu obraz Germanów zarysowany przez Tacyta.en' średnior. Det Mythus des 20 Jahrhunderts. tak jak to czynią w ogóle wojownicy. wspominam o nich. ktłr pozwolił sobie na stosunek seksualny przed dwudziestym rokiem Tli Rzeszy nie lrawiązywali jednak ani do Tacyta. jeżeJi tylko dany kupiec miał krerv nordycką.jakaśjednostka historyczna. ci byli tylko rzekomymi Francuzarlli.. Niejedni dostrzegają też podobieństwo między nimi a esesmanami. 12 lvzór osoborvy hitlerowca. to dla młodych dobre ćwiczenie przeciwdziałające Ienistwu. Paris 1959. N{ijnchen lbiclem. archeologicznych. obowiązująca gościnność zakończona upominkami.iecznym. ani do Juliuszą ('czara. 13 6B 69 . Wprawdzie stan rycerski zaczął w wieku XV tracić srvclje znaczenie.

jak l Ir:rakles. że słowo noblement znaczyło u kronikarza lV rvyprawy krzyżowej tyle. Rycerz musiał być silny.rrtlalogicznym. ' stefan Czarnowski. co rikement. 31. Mówię rtw zasadzil".spaniale" 2. ją wygląd pełen godności. Wymagała ona ciągłego podtrzyceltyckiej.ił zwykle strój świadczącyo zamiłowaniu do złota i drogich liłllnieni. mianotvicie ethos rycerski zrekotrstruowany na podslarvie francus]riclr tzw. w społeczności 1._ ią sławą.B0 kilo. by okazać siłę.W. jak o tym już pisałam gdzie indziej.. gdzie .tym stuleciu pisał je głośnyChrótien de Troyes. wystawnie. zarrważają niektórzy Od rycerza oczekiwano.Iana Czarnowskiego. Czar rlrlrvski przypomina.' Rycerz musiał w zasadzie być dobrze urodzony. łącząc w nich lvątlii antyczne.. llyr: rvłddcą połowy polskiego powiatu.ciu podnosi także i strój męski. Pareto.. Siła ta była niezbędna do dżlvigania . W jednej z północnych legend. Powieścidworne zacząły się mnożyć rv XII wieku. . . Znaczenie siły fizycznej będzie . że gdy ściskał rJaiąź drzewa.pisał uczeń Arystotelesa 'I'cofrast to do siebie. 71 . bo rnożna było być pasowąnym na rycelza za szczególne sukcesy bojowe. sok z niej wyciskał i gdy w dwunastym roku życia opierał kuszę o ziemię. Przebiegnijmy główne rysy. Męska uroda. trf. 70 W rozclziate tym praglę przedstawic jedną z oclmian nabyć ten przywilej. Według celtyckiej wystarczyło lilr.r.lt:staje się szczególnie liczyć w ethosie mieszczańskim. 110. która mu pozwala ukręcić łeb poirvorowi gołymi rękami. t. by był nieustannie zaprzątnięty swo.V.najbardziej reprezórrtatyrvnych chonsons de gestes. Szlacheckie pochodzenie . żeby uwolnić Duńczyków od straszrlcrJo potwora.zttkże 1. Zgodnie z tą tradlrcją.. że żaden dorosły by lrlpiej tego nie zrobiŁ. przybyły z daleka. któremu przysługuje. Iomans courtois. tj.jak umniejszał stopniowo rozwój techniki. czyli porvieści dwornych. które miały w nich charakteryzortać ideał rycerza. by tytul króla piastować. rv. s. czyli opowieści o slarł" nych bojach toczonych ptzez Tycerzy z kręgu Karola Wielkiego przede łl. by tytułować się królem podRycerz miał promieniować urodą i wdziękiem. llrl tcż niewiele było trzeba. Le mythe veIiuisle ethosu rycerski. We wspomnianych utworach t. że człowiek.bogato.. Studia z dziejów kultury \Varszawa 1956. Rycerz w średniowieczu W życiu nąrodów nic nle jest tak rea]ne i ptaktyczne. cJtonsons de gestes i treściceltyckie. która ważyła 60 . jest llardziej chciwy sławy niż inni.szystkim. jej bohater. s. W tyn stuleciu pisała swoje pieśniMarie de France. Ibidem.lr. od dziecka. '.llroi. wygtąd szanolvny $especzirslqpuje lullle) i gdzie warunek urody stawia się już tylko kobiecie.ztltlia ... z odwołyrvaniem się do wcześniejszych.każdy z bohaterów szczycił się efektownym drzewem lv. tak korbą zakręcał..irleał v. która jeszcze w XVIII lllttlr. który zakradał się w nocy i zabijał co znamienit:lzych tycerzy| stacza z potworem straszną walkę odrzucająe rvszelką broń. l}cowulf. Siłę tę przejawiał zwykle. Sienkiewicz czyni Zllyszka z Bogdańca od małościtak krzepkim.ego. Urodę tę tlrl:. MoŻna było także -_ i to zdarzało się coraz częścielrv związku z rozrostem miast i wzmaganiem się ich zna. . jak. wz Dziela. Synów królewskich było pośród nich niemało. tak iirk jej się zostawia zdobienie się biżuterią. Nie byle jaka musiała być także zbroja i uprząż.

tu zostanę" . gdy nadmierna. jeżeli się nie chce. gdy pospolity żołnierz chełpił się. co winien swojej opinii. o wspólnym ucztowaniu i zawodach sportowych. rycerze angieiscy idą leczyc się u Francuzów. gdy są tl siebie. musi się zmierzyć z nieznarrym kolegą. solidarności. kto zwyci{żył.. którzy obracali się klrlrl wydany w roku 1971. Obawa. .legenda" nie oznacza tutaj jakiegoś gatunku litetackiego.wyMarie de France. sankcjonując tę nieustanną troskę o swoją jaźń odzwierciedloną. że zabił szlachetnego t ycerzd z wrogiego obozu. Yvain. (Singez. Tycerz ze lwem z opowieści Chrótien de Troyes. przychodzi oddać się Frankom w niewolę. karze się bardzo surowo.w-ojny nie ma. to wędruje się dalej. która obejmowała i wrogów także do elity nalezących.Z dwóch rycerzy w pojedynku. aczkolwiek w za3 sadzie wszyscy rycerze mają być sobie :ówni. Gdy Saraceni chwytają Ogiera podstępem. po czym wracają l bitwa toczy się na nowo 6. i tę. które bywają poczytywane za konserwatywne w tym sensie. jego szlachecki zwierzchnik kazał 1lyszałka powiesić. Jej brak jest najcięższym obwinieniem.iv cytowanyclr balladach. by były znane powiada Chrótien de Troyes. Patrz polski prze. 8 związanych z królem Arturem symbolizowane jest.. Wspomniany już mszcząc się za krewnego. W czasie walk między Frankami i Saractlnami jeden z najlepszych rycerzy Karola Wielkiego. zwany Duńczykień.. 0 ó The Autobiography ł Patrz Emile Dupróel. które iiustruje Lingłard w OcąIeniu Conrada. byle nie przesadna.e morale. Ogier. kto został zwyciężony?" Ponieważ odpowiedź na Tzecz tego. nie aprobując tej metody. żądanie od rycerza odwagi jest w pełni uzasadniorre. nie może zostać przy śwleżopoślubionej żonie. Paris 1956. Duma jeśtw pełni usprawiedliwiona. Jeden z TyceTzy| opisywany . oba nalody. często pomagają sobie jak brącia i wzajem na siebie liczą.d'ąbord d votte renommóe). by uwolnic Ogiera na drodze wymiany. pyta wierna służebna. Odwaga bywa także nieraz konieczna dla wypełnienia obowiązku wierności i lojalności dwóch cnót. że zapasy jadła nagromadzone na stypę pogrzebową mogą służyćna ucztę weselną.Zdumiał się wielce. Dla tej ma się termin dćmesure. New York 1957. Przyjaciele pilnują. 72 Patrz G. jąceJ element fikcji. cnót. jego przeliwnik. W jednej z legend. rycerzu ta sama autorka. wyzwany jest na pojedynek z ryceTzem Saracenów. Traitć ol Beltrand d. Bo. żeby wyjśćza mąż za zabójcę. 23S-240. że się może być posądzonym o tchórzostwo. którego B. Coulton. jak powiada kronikarz. wdowa oddaje mu swoją rękę tak szybko. co w legendach Slowo .kto lepszy: czy ten. s.hierarchii. jak powiada zazdrość którego sława'do niego dociera. Sposób myśleniatych.. Nie ma co spełniac dobrych uczynków. London 1969. Jeżeli zywając pierwszego napotkanego jeźdżcadla ustalenia tego. lMspółzawodnictwo w ustalaniu swego prestiżu prowadzi do stratyfikacji w ramach wojującej elity. Żaden fycerz nie słucha spokojnie o cudzych sukcesach. Ze rvzględu na stałą troskę o prestiż w walce. choć są zaciętymi rvrogami. . gdy on byc pragnął pierwszy w świecie". . Anglików dziesiątkuje głód i dyzenteria.. ale daje się przekonać trzeźwej dwórce. RusseJl.Skoro tu powidda sobie rycerz w jednej z ballad wojna. Francuzi i Anglicy. Więc wypada węclrować rv poszukiwaniu okazji do walki. Czyta się o podejmowaniu pokonanych wrogów przez Anglików po bitwie pod Crócy i pod Poitiers. . Conrada.czy ten. co z kolei pociąga za sobą bardzo często zgubę Tycerza i masakrę wszystIiich jego ludzi. bo kąsa serce. by nie gnuśniałi by pamiętał. G. Medieval Panorama. przez zasiadanie dookoła okrągłego stołu. Russel w swojej ślvieżo wydanej autobiografii charakter-rzuje jako arystokratyczlrego gentlemana polskiego aż po czubki palców r. w którdj pozycja zależy czyli dta ustalenia właściwej od liczby i jakości TyceTzy pokonanych. zabija męża pewnej damy. że tu w kraju i inni taką mu sławę mają. ()dy w bitwie z 1398 r. . Ta rozpacza rvyrywając sobie włosy i rozrywając paznokciami ciało. co jak już była o tym mowa nazywa się dzisiaj pecking order. Jest ono użyte w potocznym sensie dla oznaczenia wszelkiej opowieści zawiera. Nieustanne zabieganie o pierwszeństwo nie staje na przeszko_ tlzie solidarności tej elity jako elity. gdy są poza krajem.mywaniat ciągłej próby. prowadzi do łamania elementarnych zasad strategii. że sprzyjają zachowaniu jakiegośstatus Quo Ą. odpowiadający l-Tomerowemu hybris. jak wiadomo.Wśród pisze o innym pięciuset jeszcze by za pierwszegg uszedł" -wcześniejYvain. 73 . kto zwyciężyłjest niewątpliwa.

wlcllliciela. działania (libertó et facultó). Por..lasowe braterstwo nie przeszkadzało rycerzom wywiązywać łlr.ltt.rlrżc cdpowiedzialnośćrodowa. które oborviązylvały wbrew wszelkim regułom rozsądku. jeżeli oczyści rvybrzeże Bretanii z raf i skał podwodnych.wolałby Z sercem przebitym paśćr.pyta autor jej tt.t. osamotniQna żona zwykle umiała sobie się na obcych dworach. hojnośc. kto et rlocuments cl.yszechnie znane jest czynienie dziwnych ślubów. bo niczego nie uzyskał. gdy jego syn uciekł z Anglii.l. Kto lr. której się po nim spodziewano i którą uważano ludziom za nierozłączny atrybut szlachetnego urodzenia. urok postaci. Gdy ojczym Rolanda.71. jak powiada l{uizinga.l od przyrzeczenia.l. Rycerz był ciągle poza domem w jego nie_ h|lvaniu sławy. jak wiadomo -. Rodzina nuklearna spojona poszulr1. zbogactwemizhojnością. Ten sam Huizinga pisze o grupie TyceTzy| która ślubowałanie uciekaćnigdyzpolawalkidatejniżnaodległość50akrów. sam oddał się w ręce Angiików w zastępstwie zbiega.histoite Moyen Age.ądzi światem gdy-odwaga pisze Huizirl9a ?.lt. we..wolał się łvyrzec celu pożądania wzlllszony wielkościąofiary trlżli clopuścićdo chamskiej podłości". Czy mąż.(. synowie kształcili tr'rrl okazywał się zwarty. nie tylko on sam. jeżeli choclziŁo o zernstę.vanego do wzajemności z okładem. Ganelon.ie.plzy dworze czy zamku. służyła tym. 0 Patrz Textes lll'r. którzy na dworach od niego zależnym. obowiązywała l.pani stanęła wobec konieczności lwrli obietnicy. _ .ic z dziejów. Tymczasem wieibiciel przy pomocy magika dokonał. 8 S. był przeniknięty fikcją. Ten.ielko_ tltl. . tud.się daremn.w nieobec. c}roć .. l/{. l\.. ltytni zaleceniami wasal musiał rviernie służyć lrIilrt.rnusiał być bezwzględnie wierny Rycerz . że bądzie powolna jego pragnieniom.. spodziewając się dobrego poczęstunku i należytego obdarołvania na dalszą drogę. połączone nowski o celtach rz.vał z zapłaty dołviedziarvszy się. czego 7 Johan Huizinga.rza \!. pi"u (solut).decydująoprzypisan'iupochodzenia arystokratycznego [. jego krewni zostali porvieszeni. Mniejszym zlem ruina niż ogłoszenie skąpcem. zakończeniu. Czarnowski. rvaszym zdaniem -. Jan zobowiązaniom Dobry. która . sześciupunktach.(. który miał to złoto otrzymać.podjętym w stosunku do równych sobie. gdzie był więziony jako zakładnik. do uszczerbku w lllłtllie posiadania (intćrót). okazał się na wyso]<ości zadania.] Trzeba bez szemrania darować każdemu żąda. genealogii -_ pisał Czar.go z kolei obowiązywała we rvszystkim rvzajemność9. rlrl żłldnegouszczerbku na jego honorze (honneur). Ale pośród tej rł. ciągnęła w przekonaniu... do żadnej szkody w jego posiadłości(sócuritć). Ale tlllł./y ]//reszcie ów władający magią fi}ozof.. 67. "rógo Pieiwsza jest tytko chwilowa: dareń obowiązuje się obdaro\. Czytamy w niej o damie. do ograniczenia jego swobody dzia. lrtóry nie zgodził się llll żadną zapłatę za swoje trudy? l.y zakochany giermek. Giermek ltr li. żr.l(omą czy autentyczną zniewagę.|a wtedy nader luźno. s. J. choć zadośćuczynienie jej wymaganiom krlszLowaó gc. rrlr. . a przede wszystkim sławili wielkie czyny rycerskie. Paris 74 75 . The Waning ot the Middle Ages. który posłałukoclraną żonę do danemu słowu. stanu.zi_ościi magik.lizysięgał na wierność. s. bo zrezygnor.lvypełnienia tlrl niego żądała. r. t.]Mobec nieuniknionego zalrmatwania * odwaga osobista. połączoną z licytacją we wspaniałoobiera sobie jeszcze za temat w XiV wieku Chaucer myślności. i rvszyscy W1020rokubiskupFulbertzCharlresujmowałobowiązki w stosunku clo srvego pana do żadnej krzywdy na . ńiało tysiąc funtów złota. o wyłączenie z grona ludzkiego" 8.). nościukochanego miłżonka zakochanemu w niej giermkowi obiecała. wchodzącej w skład jego opowieści karrterberyjskich. Skąpstwo przyprawia o stratę zajętego stanorviska. Tę wiernośćzobowiązaniom. iż rycerstwo rycerzowi rv wykonywaniu jego służyła Podczas zawodu.Dzie. calmette (ed. który zrezygnował z dochodzenia swego. 1rrztlgrał sprawę powierzoną sądołvi bożemu.wobec tego nvolnił uko_ (.l. więćdziesięciu rycerzy miało przypłacić ten ślubżyciem. uczynioną sobie czy krewnym. z obowiązku pomsty za każdą. boju". rv opowieściziemianina.icrmek zrujnował. żeby jej nie splamić uchybieniem r z. poza tymi negatyw_ lnrria i możności radą swemu panu. Zobowiązanie to za.nie mógł ciopuścić . s. 31 t 32..cnośćosłodzic. uznał to także po powrocie za konieczne małżo.lrtlziej wielkoduszny z nich był. że zadanie jest do wykonania niemożli..

i kochac swego pana i pilnować jego rvłasności. wdowy i sieroty. unikając wszelkiej skazy. r ltilek jedwabnych i złotych kunsztowne tkaniny. jak dokonywać czynów. Jeżeli tl Cytuję za R.źll(]cgo eksploatacji. jak tvlrlr. Wedle Łych konwencji zarysowany został przez Sienki wicza król Jan Kazimierz w Potopie. co Karo1 Wielki czy król Artur.lył. szukać torłrarzystwa walecznych i uczyć się od trlllr.vzględy zabaworve . siostry seniora. jak o tym miałam okazję . lojalny. bo trudnc Consuetudines'Feudorum. lęk przed odwzajemnieniem i.viona już opieka nad wą i sierotą.1|l. Musi on llrrlllić kościoła. cudzołóstwo. pisarz mieszczańskiego 1lrlr hodzerria. kto chce nalezeć do ly(.W Consueludjnes Feudorum 10. ryceTzy o wiązywała zawsze szczególna wdzięczność w stosunku do kto ich na rycelzy ppsował. ltlrlrl]ić się. Śmierć na poirr 1t1. W zasadzie miała to być jedna z form opieki słabszym w ogóle. które obowiązują kogoś. zabawową. Czasem sta wzmagała jego nieporadnośći rycerz był przywoływarry ja zbawca. Oprócz obowiązków lv stosunku do swego pana. kobiety miały być należycie obwarow przeciw męskim atakom. wylicza warunki.o czym łamaniu przychylna Królowie rv oporł.łyielkich na rł. gdy chodziło o król tej miary.lt. Wejjej bardziej szczegółou. mamy zivykle na myśIi llylrl dopuścićdo życia w starczym niedołęstwie. clyktowany był.i rvszędzie szukać wyróżnienia. dumę. Kilgourem.anie pohańbienia córki. l/. L. Teoria usttoju teudalnego Warszawa 1930. nawet. jak to czynił na p kład król Ariuri. które kształtowały się na strzeni od XII do XIII stulecia.r{: gdzie indziej. :. łl sciryłku średniowiecza. które muszą o głodzie i chłodzie 10 ll1. Ścierając się trva twarz z wrogiem umieli się dzielnie bronić. Mass.(. czyl Tycerz ze lwem.pohańbienie lub usiłorł. pycily i podłości (vilenie)..rZy.o. później nobilitowany.l1:rrvriedliwym. których dopuścic się mógł r w stosunku do swego pana.rlga jest godna zapamiętania w historii piśmiennictwa doty(. Yvain. Cytuję za Tadeuszem Manteufflem. ktory Huizinga uważa .v śmiertelnej lt. Szacunek dla przeciwnika. unikać grzechu. Jak widzimy. i nie pozbawiac nikogo jego włastlrll'lci. Walka mogła dla niego bez jego ujmy kończyć się klęską li rIli<:rcią tak. stanowiły głów łli. s.. 50 . a takze opiekować się ludnością. duma i r.ia .hurt" w obronie uciśnionych d bo uwalnia od rvładzy okrutnego tyrana trzysta eksploatowa ptzez niego dziewcząt. humaltllirryzm. Cambrid e.51.ieściachśredniowiecza nie byli zwykle staciami szczególnie bohaterskirni. wreszcie świadomazdrada tajemn seniora.łrt rllires sztucznego podtrzymywania zamierającej ideologii i colvyraźniejszego traktowania jej z przymrużeniem oka. rozbudowane są szeroko p kłady wiarołomstwa (felonio).łlc wszystkim Ctly mówimy o rycerskości dzisiaj. jak rzecz się miała z Rolandem. czynne zniewazenie go. lrlrll. wrrllii była nawet dobrym zakończeniem jego biografii. rvreszcie.rrtlwadziły do ubiegania się w walce o równe szanse. w.rlri. Eustalrrz rlly Deschamps. a także z jego łożnicą. Ich żałosna wątek najbardziej znanych opowieścidwornych. tvlrlsi byc waleczny. The Decline ot Chivalry. urodzony w 1346 roku. oraz osła. jednakże łamanie tych zakazó a zwłaszcza zakazu stosunku z żoną seniora.być hojnym |. a nawet tylko usi wanie nawiązania stosunku z żoną seniora. Il| 76 . ile to. pollrrtvt. l?yl)}y kolejno w () chwale rycerza decydowało nie tyle zrvycięstrł. pTzez szacunek dla przeciwnika. jeżeli były pannami p wającymi w jego domu. przy czym opin bywała pubiiczna będzie jeszcze dalej mowa .i. tym słabszym byłby uciśniony przez los mężczyzna.. łvnuc narzeczonej syna. uprał. Musi być wielkim podróżnikiem szukającym udziału tv ltlrniejach i walczącym dla damy swego serca (pour sc mie).alce ze swoim nieślubnym syne Jednakże król szukał zwykle oparcia w jakimśszlachetn rycerzur co podnosiło walory tego ostatniego. okresie. Fair play obowll|7ujący w walce. 89. a]e nie jest mi znany żaden wypadek. Obowiązuje go wojna w słusznej tylko sprawie (iyuerre fulyttle). A więc na przykład opuszczenie w bitwie i pozostarvienie na placu boju żyjącego i nie ra ciężko. trlttr. autor niezmiernie płodny.zór króla Aleksan- postawę wobec wroga i lvobec kobiety.ą charakterystykę.

Men and ldeas.io_.{:l1:]: l_::]j.i tit*i" Ćh"ł*i"ki o"d i okrąża go podbie|u:ą" . Niemiła sercu chwala taka. nie było rlopuszczalnb.darmo nosi imię własne. . żeby nie pomyślano.:.j:::i::1':"i::.."T było mówić jakoby ta] ich wrogiej rywalizacji nie chciały . New York 1959.konia (a w zbroi nie rycerz..."::". dta odpoku.'3uZci bym hańbę na się ściągnął".ChełmickiSzczuką : ]::]i1 po sunie za w jego mieszkaniu.ranicznie wierne swemu lrlrlwiccza o koniach obdarzonych ludzkim głosem. Jes i diament. Mówiąc o walczącym rycerzu niepodobna zapomnieć.1J. grly się tego bije.że się boi. co mogło być poczytywane za tchórzostwo. o koniach. odsłoni\Mszy 1lrzyłbicę pokonanegol rycerz przekonywał się. że będzie ten cz 1yyT:^}^"*1o.tt. gdyby ktokolwiek z lrrelvnych lub przyjaciół zwyciężonego chciał go ponownie do rlicj wyzwać. Huizinga.lwa..u w na niego natarł. że ta odmowa pbciągnęła za sobą śmiercjego przyjaciela i wyrżnięcie jego wo. uderzyć bolviem w twarz ttttlżna było tylko kogoś pochodzącego z plebsu... 78 79 . jak - "r* Vr'alka TyceTzy z zakrytą twarzą stanowiła w opowieścia. jak pisze Huizinga lo że jadąc na rekonesans zbroi kłaść nie lrlógł. żeby wyrównać szanse.rlrże współczesnego autora llt.ypity*:T-. Roland nie chciał dąć w róg dla przywołania poll)ocfl. Ten brak względu dla innych nie razi najwyraźniej ltiebios. ale nie wolno llyło złamać obyczaju rycerskiego.l.*lj jsza humanitaryzm.ch.towanra.i"i"i '. a nie zawołał.JiadJ.Wolno było ówczesnemu rycerzowi -_ pisze Sienkiewicz w Krzyżakach nie zważac na żadne przeszkody. hlr'llc przezwyciężały niedołęstwo starości. Tej zakrytej twarzy |.ir"'"przodu. llll. skoro archanioł Gabriel osobiściezlatuje z nieba po duszę llohatera."u w zgrzebnej i. . t wierny także film Tej konwencji.. niemógł **"i" bilwy zabił dw. |l1. Przewidywał pielgrzyml wyrzucać sobie aż Oi S*iu..r"-ili. drugie czekało z wojną na odbudow Zabijanie wroga iieuzbroionego g]<rvyało T. za.11t :J:ili_*'. warto zauwazyc. o. panu.u. kogo zwykły nosić na grzbiecie. jaką rolr.akter uderzenia kijem. który nakazywał.by jeszcze raz za1rrrwnić zwycięstwo temu.jakie by pośpiechpo zwycięstwie mógł przyltitlść"12. rlrvornych okazję do tragicznycir wydarzeń. gdy to. by zwycięzca w pojedynku spędził na polu talki cały dzień aż do następnej 1ltilnocy. które w pełni świadomości bierze'udział w walce.. J..a"i"Se się o rvłasnych.j:"o:| on. Podczas nU. Koń nie. . To l dla okazania gotowości do nowej walki.lr.... IyceTzbez skazy..#"i. to zwierzę.lorrtesquieu będzie potem przypisywał genezę hańbiącego chal(ll(teru uderzenia kogośw twarz.fi w okiesie pr"*i*"ika i gdy flo1ę Jednegojh:lcffj rvyzyskiwac słabośc] jej . * powieści .iowników..t""r". Nie wolno było zabijac wloga godząc w mówiąi^":911 Ktzyżakoch twierdza to Macko " Bogduń. ---ńv""r-wi w zbroi nie wolno było się cofać. trar. (Pjeśnj N4arie de France) już miałam także okaz Dozbrajanie przeciwnika . Nic to.. 'u"] kl?.óch nieuzbro. z którym się walczyło. Według tego. że Lancelot. W zal{ Obyczaj ten potwierdza r.lc nieraz korzyści. __ __ t^l_łn film Dn u'lulrll _.1 zorientował dopiero póżniej.. trzymarn ci rumaka. "Nie zabiję mnie pr Boże broń który spadł z konia -' rł"ołaLanceloŁ taką nies}awą". Nie przynosiło rycerzorvi chwalT k". konii i odsłoniwszy do czynienia. była to bowiem broń pieszego chłopt.ylko koszuli.. Nie honor. a to tak dla okazania. Gdy w walce nieznanych sobie mu. żema ze starr"im już człowiekiem leżącego lancą. Obyczaj ten zachowyrvały nawet całe wojska. a nie broń możnych tego świata. spadł z pi.zc. . Nic. r___:^ _ ^_. lecz powiada: \Ą'siąCż panie. <lclgrywa w tej walce koń. niego z tyłu.:: w sobie darować tego. nie przebi dza. który : fr:."y'l]:1::Tj z nich strąca arugiugo . Jiłu. że został panem pobojowiska. że zgładziŁ bliskierltr'krewnego czy umiłowanego przyjaciela.r.by na terr przykład w bitwie obrócił. nigdyryce f.a!11^o'u. Czyta się w legendach średllr.iż kazywałby strzał z tyłu.nof.H.:j: wzajemnie rycerzy Jec bości.o czym różnym ludom |. Komu siwizna skroń już kryje. podobną genezę miał hańbiący |."i i.

jeżeli ten zdoła ją zallitlśc. że te rozkosze Nad jadło. której wymaga od kochanka żona króla Artura. Najdalej idącą próbą miłości. powiadam wam. w Nir ogoł jest to miłość pełni skonsumowana. Zamiłowanie do walki ilustruje wiersz Bertrana de Born urodzonego w 1140 roku: Lubię wasalów tłum. wino. Kiedy posłyszę w każdej stronie Hurral bitewne. A w piersiach trupów utkwią sztorcem Oszczepy i proporce. jest proba. tlkna. często wyższej rangi w ramach tej klasy. od tego. że się chwilę walrał. Lancelot nie decyduje.. zwykle z cudzą B0 - Etbos rycer kl. tak gólny stosunek łączy rycerza z jego zbroją. głodzi się. stosowanć ptzez r. (l(:Zywiście./. Nadanie temu stosunkowi charakte stosunku osobowego znajduje wyraz w używaniu zaimka sfte miast słowa jt. Miłość musiała byc obustronnie wierna. Gdy uprowadziły ją złe moce i \ancelot szuka jej roz_ ten pro1laczliwie. ną razie jesteśmy przy postulatach. gdzie znajduje się ukochana. \Mbrew potocznej opinii. wrócimy jeszcze za chwilę. ale z wycieńczenia pada martwy. Że go podobna czeka dola: Śmierć lepsza. baronowiel 13 Bijt Zabij! Ratuj się. Rycerze zapTzy. Patrz antologia liryki staroprowansal.sen przenoszę.. 'żeby jak najlżejsze szaty. czy kobieta z ludu.rttnce ojciec obiecuje rycerzowi córkę. 34. niż niewola. Karzeł pod wa1lonuje mu wyjawienie. -' Padają smerdy i wielmoże W zielone fos sitowie. być lżejszą |)l. Wrocław 1963.aża nie życiu. |. Choćby wam przyszło oddać w zaśtaw . w objęciach na wysoką górę. Możemy przytoczyć jeden tylko ltrlti przykład w jednej z ballad Marie de France.i gdy konie ' ł. s.Ltnkiem.. w jednej z ballad Marie de |. Do tego. 81 . ir iego pani się jeszcze boczy za to. lecz dobrej sławie Tycelza. Przypomina to stosunek współczesnego człowieka jego samochodu czy jachtu. bo za_ <Jr.Bić się i kochać" to hasło rycerza.galrttlleria była niczllm innym niż skonwencjonalizowanym wiarolrlnlstwem i uznaną społecznie bigamią". miasta. Tak jak szczegóiny stosunek ma rycerz do konia. kto możel Trzymają pachołkowie. znali się ty{ko . który ni'e patrzył na kobiety. gdy ruszy Siekać i rąbać.wyznaniom miłosnym ztrlrochanych w nich innych pań. Miłość tlo swej damy miała stanowić czynnik uszlachetniający. próbą przypominającą Rękowiczkę sclrillera. l. zjawia mu się karzeł ciągnący wózek. postawa ryceTza w stosunku do kobiety zależała. rr nie przy stanie faktycznym . jak wywiezienie pracodawcy na taczce. to znawca średniowiecza G.agnąc goląco. To duże zło i uchybienie natur"" - jak twier- r8 Są to wyjątki dłuższeEowiersza. w którym stali zapatrzeni w siebie aż do póżnej nocy. opiekuńczośći adoracja ltlrlgły dotyczyc tylko damy ze swojej klasy. wicścidwornych jest wystawianie jej na próbę. skiej pt. Cohen uważał. W zdo_. mieszkając w sąsiadujących zamkach. ale rycerzowi plc wypadało krwią kobiecą się plamić. Panienka..rlbotników. W pieśniach Marie de France mówi się o dzielnym rycerzu. kłuć i gromićl I gdy spłoszony rumak Wlecze po ziemi trup ryś:erza. Rycerz wnosi wprawdzie ukochaną na szczyt. Jednakże rzecz konczy i kładzić na siebie się tragicznie. nie duma. wzdychanie na tltlIcgłoścbyło raczej wyjątkowe. a zwłaszcza z mieczem.że . ż<lllą. Nie trwoży się. Brewiąrz miłoścl.Pałace. czym była. Dlatego 0 tlzi autorka. kiedy kochan_ ktlwie. pospolitym tematem opo. forty. riit. Wojujcie. i oprac. czy lóyła to dama. Zofia Romanowiczowa. zamki.na kLórą pozwala sobie kobieta.żeni swoim damom dzielnie opierali się.bez odpoczynku. Być ząkochanym należałodo obowiązków rycerza. że na ten wózek wsiądzie. bylych miastach wyrzynano mężczyzn plebejuszy. proba jest okrutniejsza niż próba schillera. ' . co grozi mu hańbą i ośmie_ szcniem. by mu się udało..l |' mian rycerz przyczynił się do podniesienia rangi tego s czyniąc po dzień dzisi'ejszy jazdę konno szlachetnym zajęciem arystokracji.przeł. A śmiałeknowy cios wymierza. przezwyciężająca nie llyle trudności i długotrwałe rozstania.

które. którzy wędrując z zamku lr. Przemawia za tym stanowiskiem fakt. że w kulturach. s. 1958). okazywała się bezsporna.kowi lr tltlłu do góry miał sprzyjać fakt. że zwykle gdy ją prowadzono na śmierćz rozwianym tvlosem i w zgrzebnej koszuli. s.<1o kultu wędrownym r1. że legenda .rozumiejąca się sama przez 1ł G. że cała ta adoracja koncentrowała się przede wszyst.minstrelom. trlt.Poeta w kt(lrych hierarchia. tr ]iobiet pociągała za sobą w legendach epoki spalenia na stosie.rlo osiągalna dla ubogiego narratora 18. Basel 1939.lllazująca najdalej idącą służalczośc mężczyzny w stosunku do jest przez kobietę. Zdrada małżeńska. galanteria stanowi miłość związaną z pojęciem opieki i siły. jeżeli wierzyć opisowi ich obyczajowości dokonanemt przez Tacyta. t..Ztym kodeksem wiążą się narodziny pojęcia galanterii. I L . Paris Georges Duby.. l l4. II. kobiety nie mają zwykle dobrej pozycji.it. by przestała Kochać wyzutego ze sławy i męstwa 1a. s.Norbert Elias podtrzymuje tętezę powołując 1. Robert Mandrou. Paris 1936. s. 92. Cohen.że należy ten kult Kobieta nie cieszyła się szczególną pozycją w chansons de gesles. Zdaniem Montesquieu.ołeczeństwach.1 zamku pochlebiali osamotnionej zwykle pani. 'Warszawa 19651 także J. Frapplcr.1(. który bywał niejednokrotnie porówny\Many z kodeksem Tycerslwa średniowiecznego w Europie. W Krzyżakach SienkieWicz traktuje ją jako nowośćnapływającą z Zachodu.lyc:h nieobecności męża. kto jest mężem czy kochankiem. ltlczlTfl koniu Tycerz| ktory gotów był stawać w szranki za jej lritlwinnośc..Żona bogatego rycerza była zwykle lrr. 83 lll). pisaną przezChrótien de Troyes w wylrrltraniu zaleceń Marie de Champagne. r0 M. zależna od chwały przodków. 15 plawą sytuacji kobiety w XII w. london 196. l Stcfan Czarnowski zwraca jednak słusznie uwagę. Paris 1957. [l.lis|encję służbyobowiązującej wasala w stosunku do swego |)illla na jego żonę. Etude sur la mort de Roi Arthur.. Mam Lu na myśliLe lirtbiety inspirowana t'lrcvaliet de IaCharette. dotyczących adoracji. rycelzy liczących na uzyskanie jakiegoś miejsca na dwol7(.1. Histotia kultury llancuskleJ (oryg. |'t.e Ttoyes. Jeszcze inni bardziej poziomo . Myślę. licząc na dłuższą 1. Maćko z Bogdańca. Greaves r0.kopniaka wzwyż". lekkie i-ciągłe kłamstwo miłości". 98. w drodze współzawodnictwa". słusznie jest. że ten kult był wymyślony l 1locltrzymywany przez same kobiety. . 82 . Bicie żon było pospolite aż do łamania im nosów włącznie. lla fakŁ. 104. uzurpowały należną mu wierną służbę lll.. Hauser w swojej historii sztuki także poczytuje ten kult kobiety za symptom jej nowej pozycji.liillr w największych zamkach. J. Grbaves. W świecierządzącym się gwałtem i przemocą kobieta jest nadal uzależniona od obrony mężczyzny Servant in love and lord in matriage. The Blazon ot Honour. Żona seniora miała jakoby w tym czasie uzyskać prawo do zarządzania majątkiem w nieobecnościmęża oTaz prawo do składania hołdu lennego 15. w której w istocie kobieta dostaje . przeł. Jeżeli tego nie uczyni... gdzie człowiek toruje sobie drogę mieczem.1ości. odnawlana jest nieustan.pTzy czym niewinnośćta. jak i dworów homerol jak pisał gra ważną rolę w sp. wzrusza ramionami na przysięgę składaną przez Zbyszka u stop Danusi. Norbert Elias. t7 tB en Frąnce du Moyen Age. Chrćtien d. Wznosić się winien przez swą panią Ten.(. Uber den Prozess der Zlvilization. Pozostawała mu adora:. zjawiał się w ostatniej chwili na.avrcla.1.1rtżl-lę na dworze albo przynajmniej na czasową dobrą gościnę l l](t dary otrzymywane na dalszą wędrówkę. Adoracja kobiet zjawia się we Francji dopiero w XII wieku w opowieściach dwornych. ale Niektórzy z autorów wiążą ową adorację czy galanterię z po- u mężczyzn i nie umniejszająca bynajmniej ich doskonałości. jak tę sytuację charakteryzuje M. o której mowal Więkśzość ll. Hanna Szumańska-Grossowa. Frappier. 1. Histoire de Ia chevaletie 1949. Inni twierdzlli.rli|owała wyniesienie kobiety na serio. hipotez. Jedni widzieli w niej r. rozdz. że wędrowny poeta ll. Temu stosun.y[atoI miał (a dotyczy to zaiówno średniowiecza. Kobieta nie wchodzi w ogole w Tachubę w kodeksie samurajów. Wyjaśnienietego czynnika jest tym bardziej interesujące. Nie m'a żadnych śladów takiego kultu u Germanów. wbrew wszelkiej oczywi1. A.t siebie. korzystając z czę:. . który tej nowościnie znał. lla czas dłuższy. a ściślej tyle nie miłość. traktować raczej jako zabawę. której był protegowaprzypisywali pomysł ttyllt 17.delikatne. wyllr) dobrą pozycję. że wędrowni minstrele rekrulrlrva]i się przeważnie spośród rycerzy bez ziemi lub z małą jej tlrlsc:ią.

Szlachcicem górnej warstwy szlacheckiej i kobietą klasy śrcdniej.. z łaciny na angiel194l. Parry. Cytowane przed chwilą wyjaśnienianie wykluczały jedne drugich.1 |)|zy sobie lw i. rri. Mężczyzną klasy średniej i kobietą z górnej warstwy szlacheckiej. . korespondencji wyrażającej w egzaltona wanej formie miłość odległość. Inaczej szych. reprezentowanej w legenclzie Tristana i lzoldy. Należy je jeszcze uzupełnić o wskazywane przez niektórych wpływy korespondencji wymienianej między żeńskimi i męskimi klasztorami. przeciwstawiając miłość dekoracją miłościwarstw niżz . Nie wolno przeciwstarł. jak przekonywa szlachcic wyższej rangi szlachciankę wynika. różnił się jednak znacznie od dramatycznej miłościz cyklu bretońskiego. że szlachectwo jak utrzymuje llitl wiąże się z urodzeniem.. 2. |. czy wielkich lenników rlitl tylko charakter wchodzi w rachubę. Szlachcicem górnej warstwy szlacheckiej i kobietą ze zwykłej szlachty. . Wszystko zaczyna się od kunsztownych werbalnych zalotów. Odpowiednikiem tego dzieła był traktat o miłości. a miłośc l. llr<lcLwd między ]udźmi i doprowadziła do iroydzielenia różnych 1.y.r:iski lll . że dopiero lat temu kilkanaście udostępniony został w przekładzie z łaciny na język angielski. li lasy. rlitlśmiałośc przezwyciężenia. który nie ma zastosowania w wypadku ll1. 4. jest on mało znany.którego autorem był Andreas Capellanus./. do brzmi: 1. New York Andreas Capellanus.ts". Miłość musi być nadto połączol rl:. 6. 19 ski J. tl. SzlachciĆem i szlachcianką.iac się z po. 7. Piejest konieczny i szeroki gest w jego użytkowaniu.Jednocześnie jednak nasz autor stwierdza. Nie może -.. że do szlachty słowem. Nie ma tumiędzy małżonkami nie rodziny. .lrlz w miłości llirlt. nie jest znowu miłościądo o ukochanej dalekiej.która zmierza do pełnego zadośćuczynienia. kobiety bowiem mają tylko 1. B.rlcżą c]zieci wielkich lordów.llrlllowi usprawiedliwienia dla uchylania się od miłości l\ llattret.azdtością.. jest formą wa]ki. Jakoż w jednym z zamków opisywanychprzez Marie de France freski przeclstawiały Wenus trzymającą w ręce Owidiusza.I7 z przymrużeniem oka. stałym niepokojem czy się ukochaną zalrzylęk. Choć to autor jedynego w swoim rodzaju dokumentu. od wyszukanej z obu stron retoryki. którą idzie autorowi./. przeł. wyłania się pewien 84./.1. że nie może jej być między 7\\.tz]iu małżeńskiego.la zawstydza każdego szanującego się człowieka.l.rj lnowy o świętości poza nią. lecz miłością.iom.cja z dystansu.rji1 pervną moc nad mężczyznami.tlniej ńie wymaga .rlrlly nie są tu w ogóle potrzebne.Wyłącznie rlrls]ionałośccharakteru stała się przyczyną wyodrębnienia szla. J. Capellanus był współczesny znanemu nam już Chrótien de Troyes. wreszcie. Mężczyżnitakże wyżywali się jakośw tej fikcji. które wymieniliśmy. bo miłość musi byc sekretna lltr. Przynależnośćdo klasy jego zdiniem wyjaśnień. 85 Z ośmiudialogów. Kobiety lrrltlcks mora]no-obyczajolły. wpływy świeżejrecepcji kultury rzymskiej. tj. Tlre Art oI Courtly Love. a zwłaszcza Ars annandj Owidiusza. Klimat jego Ars amandi. ale przyznaną im ptzez męż. Być może dlatego. 5. ale wolno je oszukiwać. co zaśdo 1. Jeżeli idzie rl lilasy przez autora wyróżnione. mające j rożne odcienie w zależnościod pozycji klasowej partnerów. klimat Petroniuszowego wytrawnego-życia. Miłośc.ono w ogóle w-rachubę.wpływy poetów arabskich przenikające z Hiszpanii. 3. zastrzega się on.rlltl jakimkolwiek icln życzer. Kobiety--znajdowały w niej zadośćuczynienie za brutalnośc mężów. Miłość lll.żtlrn i żoną. . Mężczyzną górnej warstwy sz]aclreckiej i kobietą klasy iircdniej. z definicji miłości jej byc. Szlachcicem górnej warstwy szlacheckiej i kobietą tejże Tak wygląda stratyfikacja społeczna w oczach francuskiego 1lisarza XII stulecia i uzależniona od niej erotyka. Tytuł jego dzieła brzmiał: Kunszt miłośeidworne j19. Między mężczyzną klasy średniej i kobietą ze szlachty. nie wchodzi z. bo kunsztowne 1lłlspólstwa.łrymieniane ukradkiem. Dialog między mężczyzną klasy średnieji kobietą tejże klasy.1l|ęlą.

struje su. Pragnę tylko jej istnienie zasygnalizować.lllicr Le Quqdrilogue invecćjf. -a \Mszysikie sympatie były po stronie kochan]<ów.chrześcijański był wszakże w nim nader s.}. żona króla Artura. ze aniołowie zabierają Lancelota do nieba.żywi rozwiązłych .] l 1rlr)żlliaczych. Wezwarry kapelan do]<onał l"ego obrzędu. i tym żebrzącym pielgrzymem.chłop . rycerskiego ideału w życiu codziennym" 'loLeż nie trzeba było czekać na XViII w.y |.it. Duma . Bóg najwyraźniej patrzy na niego łaskawym tlliicm. jeżd. przez minstreli. Men dnd ldeas. Grzeszne każclego spotkanego na sr. braniu. a nie był to prawdopodobnie 1rl. - l|' .że w niebie zasiądzie po prawicy boskiej. był nieprzewidzianym w kalkulacji Tycerzem dwunastym. Wirrniby broniĆ mnie plzed t ( |l l :|ll. że to są przecież praktyki grzeszne.rtpliwości. rlłLlece postulaLy ideologii rycerskiej odbiegały od rzeczy. Co pewien czas ta postawa pełna tolerancji jest zamącona |lzcz przypomnienie.zccl spaleniem. bo tacy llllllli grzesznicy jak ona już się tam znaleźli. wyraz w rozmowie pana i chłopa.. Zgładzę małżonka ti1llrllc:". clwóch irierarchiach nie dających się pogodzic war. Ta przysięga wystarczyła do jej obrony B6 woła w jednej z pieśni Marie de France syn . .z jaką wędrujący lycerz ścinał przeciwnika. Pan Bóg łatwo dawał się zwodzić. tltI rł.il.rli się. jeżeli ciało rycerza po jego śmierci przy. Olicjalnie potępiano cudzołóstr.łliadują się. Tak króI Marek rv stosunku do Tristana i król Artur w stosunku do Lanlt. pamiętamy. Slosunek chłopa do rycerza znajduje w pierwszej połorvie \V iv. z których się zrodzili..ud rnoich Tąk . ka świadczyo tym. czego pragnął. ze nie są dziecmi prawowitego męża matki. a ja umieram dla nich. darvał się łatvro lvywieśćw pole. obieczono w habit mniszy. Lancelot bowiem. zawartej w dziele Alain ('lr.<. t 87 . . przez mieszczanl pTzez chłopółr. że lzo]da rvystawiona na próbę utrzymania w rękach rozżarzonej sztaby że7aza wyszła z tej proby zwycięsko po złożeniuprzysięgi.. Ta prob. że nikt jej nie trzymał w ramionach poza jej prawowitym małżon. po czym rycerz niezwŁocznie uzyskał to. Ale ta ambiwalencja była szczegolnie jaskrawa. skoro arcybiskupowi strzegącemu jego ciała po śmierci i.yczne..ic.Nie próbuję tu wyczerpać ciekawych zagadnień zawartych w tej książce.Ojcze panie uczynię wasze ol. że autor przyswoił sobie głębiej legaty stalozytności niż pouczenia chrześcijaństwa.(|llanie.i nat]/chmiasi uciąć mu głowę.mowany o tym. rv imaglnacji lvspółczesnych. że nikt z jeclenastu rycerzy śp_iącychw sąsied. t.1tlsci.vo.l z() mnie.zamiast przebaczenia.z siebie samych.oją lviarę. Rycerze byli już krytykowani przez lvspółczesnych solr|r. Gdy pewien rycerz w postaci sokoła nawieclzał żonę starego rnęża.łiebywała dawka udawania była konieczna. s. |rrl. Nieślubni syltrltvie lakże popierają grzeszne związki. kiem. rluchownych.szystkiegot co plzypominało średniowiecze. z jego odwracaniem tłlr. I{uizinga. ale ztlrla króla w interpretacji Malory'ego z II połowy XV w. Życie rł. ta zgodziła się natychmiast jeżeli przez przyst.i idzie o sądy boze.i1.I. a oni 7.prześladująmnie głodem i mieczem [.r.t ila. kościółstara się rycerstwo pozyskać dla Jak wiadomo . l 1t1. Mimo grzesznej miltlsrli Lancelota. Pokost pokory. przysięgła. której romans z Lancelotem trwał lata. zupełny brak szacunku dla cudzego życią złagoclzony przez fakt. żeby umożliwić nrałżeństrł. że jakiśelement na niby dawał się wyraźnie głowy oclczuwać w tej łatwości. ( ir ly cior. potem na wieki ręce wasze Ilłl|.loia.lt.o ltrrcilankom.1. by utrzymyrvac pisał Huizirrlll.' by okazać..rlIr.'|'l. 89. tosci najwyraźniej nie przeszkadzało ludziom. ponieważ i |o jednali było obciążające.ąpienie clo komunii zademon_ go uszczęś]iłl. lr. który oto przeniósł jąprzez bagno nadrzeczne i ktory był Tristanem w prze.woich celów. kto go właścirviezrodził Il()lllf matki. królem Markiem. nie ma w. ńające zaświad_ czyć o niewinrrości kobiety wiarołomnej.. gdy wchodziło w grę życie eroi. można było zbawienie zapewnić sobie Lańszyrn kosztem.rtvszy dokument świadczącyo rozżaleniu chłopa w stosunku ll l 1l.vojej drodze czyny dawały się łatwo odpokutoz punktu widzenia kościoła \Mac przez wstąpienie u schyłku zycia do klasztoru. pan Bóg. nich komnatach nie odwiedził jej w nocy. Zdradzeni mężowie w niejednym wypadku rlliazują serdeczne przywiązanie do kochanka żony. jak narzeka. mściwośc zamiast powierzchowny. który z tego przywileju skorzystał.

. nie pozwalają mi chleba spoży. świadczyo ich . Autor wierszylra ubolewa. korzystał :. Inni wytykali rycerzom. polując na zbroję. kowali się nie obserwując reguł gry. l]z vivent de moy et je meur pour eulx.'że ideały lyc:crskie. że robili sobie z turniejów imprezę zarobkową.ilniejsza niż pragnienie zwycięstwa.biegła w rozmyślaniu". Warszawa s. a potem z dwudziestu cztery. tracili zmysły.rr. Paris 1923. inny wynalirzck pozwolił lancą przebijać zbroję. Rycerstwo pogarda dla lr ancuskie opierało się długo jej udziałowi w walce.1. że napadali na podróż_ nych. et ilz me . Jagienka. kobiety 22.. si ce n'estoit monnoie lort). ale . 8B 88. że kradli i łupili kościoły. Na razie był on stosowany tylko do wysadzania trlurów twierdz obronnych. Froissart. niestety. że ten ideai nie był intelektualny.cślenia autora. Rycerze schli z tęsknoty.których nie mieli zainiaru dolrzymywać.v. helas. bili żony. że z sześćdziesięciuzrobiło się drvadzieścia. która już i tak stawała się (.i*u istotna.Halldór Data wspomnianej dewaluacji była równocześnie datą wyna_ lt.zienia prochu. by naigrywac się z mieszczan i chłopór. Dewaluacja z 7313 roku przyczyniła się do zrujno*urriu baronów.. okazywaniomuczućobowiązującymwsagachislandzkich. Trudno wątpić. coraz częściej traktowana z plzymTużeniem oka.lioty Francuzi brali w skórę w walce z Anglikami. w ch. iiekroc 1llaclnęli brac udział w walce. że byli rozpustni. IIz peIsecutent de tain me deussent garder d_es ennemis. Wprawdzie Malory jeszcze w drugiej połowie XV w.jak wspominaliśmy ideologia rycerska jest od XIV w. bo była zbyt sprawna. s.1ua]ności w polsce socjalistycznej poczytność sienkiewicza i r. Nie tylko oni zresztą na niej cierpią sądząc z wierszyka reprodukowanego przez calmette. Cytuję za R. realizowane czy nie. to to. W bitwie z 1302 roku rycerstwo wy1.arakterystyce jego bohaterów. broń i konia pokonanego rycerza. że pieniądz tak zmarni ał. Król natomiast opierał się na rlritlszczaństwie przeciw baronom i coraz częściej rozciągał na tllitlszczan przywileje przysługujące dotąd tylko szlachcie. a tymczasem.les Josclres et les oyseux et de gląive. z'. wac bezpiecznie" 21. Ia paille nosfre). Rycerz u Sienkiervicza.()raz mniej funkcjonalna wobec ruchliwościpiechoty. przeł.. Kilgorirem. rekonstruuje rv Anglii legendy związane z królem Arturem w dziele noszącym tytuł to Morte ó Artur. Jej zmierzch ma wielorakie ptzyczr-ny. 22Interesującejestporównanietegoekshibicjonizmuuczuciowegoznie. bił się i kochał. powiadając: . Co natomiast jest dla nas Ważne.że składali śluby.lil. który przejął się ideologią rycerską. *atuły na zawołanie i umierały z miłościna poczekaniu Wiekiem szczególnego rozkwitu opowieści dwornych jest wiek XII. L. przewidywał on natomiast bogate ży.a rv zbiorze rvyda_ nych dotumentów średnicwiecza. 1rrż zwracano u]Magęl ten obraz szlachcica utrwalił popiołach.Patrznp.61.1tlczyło piechotę z Walki.lii rv 9s Kiljan Laxne ss. 1955. 5L 89 .Po co nam ci sklepikarze?" (Quel besoin avons lttlus Ce ces boutiquiers?)23. gdy chybiali swoim zobowiązaniom. a biedak tylko słom ę (Ie blć au loy. Znany kronil. 1B). lvedług . Trepka przyjmując lv bibliotece w stokłosach :./(]lnr a nie poii|ykiem _ mówił o sobie Kmicic. zalewali się łatwo łzami. nie mędrkolvał. nie była . ków. Jak na to takze Zerom. Sprzedana wYspo.Le labour c]e mes moins nourisć .rr1. Quaclrilogue invectif . gdy otrzymali jakieśpismo. W bitwie pod Azincourt w 1415 roku |. że rzemieślnicy przyjmują tylko pieniądz z dobrego metalu (ne vouloient prendre denier. ubolewano nad nieuctwem Iycerzyl ktorzy na ogół nie umieli czytać i musieli przywoływać kieryków.. zgodnie z tradycyjrlyr-tri wzorami. którzy wcześ_ lliclj docenili jej znaczenie. że byli chciwi. Zenon Szczygielski. Narviązywanie do wątkórv rl.oraz to nowe wydania jego dzieł. ale rychło przyczynił się do przeliształcenia techniki walki i obniżenia roli konnicy.l1. 1liccholy zaznaczana była przy każdej okazji i okazywała się :. że nie szanowali zakładni.rlcrskich przejawia się u sienkie-wicza dwojako: z jednej stro_ lly.l. że rujnowali przbciwników wygórowanymi okupami.. oclegrały wielką rolę w kulturze r.ancuzi odmowili pomacY 6000 łuczników przysłanych im z Pal yża. z drugiej . cie emocjonalne.w kompozi cji jego utworóŃ.. że ze zboża król dostawał ziarno.wrogami. The Decline. helas.. Nie leży w zakresie naszych konrpetencji dalsze dociekanie 1li./yćzyn tych przemian i nie jest to dla naszej problenratyki . Jestem żołnie_ l. Za swój stosunek do piet.opejskiej aż do czasół\r nam współczesnych. liazdej okazji. et ilz me gardent bien de mengel mon pain en sceuIte" (Alain Chartier.z. s. pojedyn.

on stał . nie okazuje pierścienia...cza.. w której Skrzetuski udawał się do Chmielnickiego jako ernisariusz. skie serce w piersi". O prostakach się nie mówi.. Skrzcłus]<i u Chmielnickie. Mówiąc bowiem o twórczości ludowej miewa się na rrry.v nieobecności Kmicica.islriem dokonuje cudów waleczności. t. zalysowany jest także wedle konwencji średnio- .na gościńcu tośhultaj". choć .1ztl. bo chorego zabic to chłopska Tzecz| nie szlachecka. Rzędzian.lt. Najgorszym zarzutem. Król Karol Gustaw z kolei wyprawia swo. l. tak jak elitę stanowili rycerze eposu . W Potopie Kmicic traci serce Oleńl. inaczej mówiąc. w chwi]i. nie ujawnia lisiu Bogusława Raclziwiłła.Cały regiment gwardii ognia nad jego trumną dawał".tltllyczną1 2) może to być twórczość przeznaczona dla ludu. Tak iak w opowieściach rycerskich. gdy jego losy zalezą od atatni. o czym 90 l11. 3) moze to być twórczośćo ludzie. Krói Jan Kazimierz. choć ubogi (patrz Eurylileja w Odysei).lr.ll. . którą opuścił. Podobnie Kmicic. jemu niedoszłemu zabójcy piękny pogrzeb.(l1-11y charakter. która go wita słowami. gdy przejeżdża kanclerz pokonanych Szwedów.. jak i Wołodyjowski wzbogacają się na wojowaniu. realizu_jący wzór wiernego sługi to szlachcic. 91 L .oilalela.llrlc potł. prorvadzony na rozstrze1anie. jak mówi o Rze.r I lelerrę odda jąc ją pod opiekę karła z obciętym językiem l :.stała poza nim.ttlerowego. ze to jest jej dawny mąż. by szukać sławy na turniejach.rl Oleńkę r.i stając po stronie Boclusława Radziwiłła. Szacunek dla wroga ujawnia się w różnych okazjach. Ona napastowana jest w tym czasie przez jakiś l /. czyli. tak .lr llł.asznej Horpyny. Podczas gdy ludzie Skrzetuskiego chowali się przed kulami. opis bitew obejmuje tylko walkę możnych. traktowaliśmyjako wzory . musimy się nad treściąsłowa . Na bezbronnego się nie napada\ Rzędzian opiekrlje się chorym Bohunem. jaki mógł spotkać Tycerzar był zarzut tchórzostwa i dla uchylenia tej możliwościrycerz był w każdej chwi]i gotow narazic sprawęr ktorej słuzył. Gdy okazuje się.ludowv" chwilę zalll.tin zapomina o obietnicy porł.o powtarzanie się pewnych. Za. aczkolwiek trucllro sobie wyobrazić obronę tej twierdzy bez jego csoby.1zrvisko i pod tym nazwiskiem dokonuje ekspiacji za swój błąd. iest pełrra podziwu cila tego nieznaner1. choć mógłby go zadżgać. Odwazny Tycerz utrudnia sobie sytuację i tak już pełną grozy. rIrlllrze znanych schematów.ł Julian Krzyżanowski. \ r.<lchuje się z wzajemnością w pięknej pannie. bo wolno brać łup w bitwie.w.. Ale obowiązuje szczodre rozdawanie.tlru5. który będzie napastorr. że życie ocalił Lym.1 wit. nie dla zbójów. a parol jest dla rycerstrva. Nazywa się to u Sienkiewicza rogatą rycerską fantazją. przy czym obie strony trwają wiernie przy l.rly.ich uczuciach..Łódż. . go.niemiłych szlacheckiemu oku". Losy ich na rlItlc1o rozdzielają..lli.ll.r. którzy go wiodą na stracenie. Król Jan Kazimierz każe prezentołvac broń. Jeremi Wiśniowiecki spaceruje widoczny po murach Zbaraża. Oficer piechoty ma u Sienkiewicza .la.lll opolMieści Chretien de Troyes Yvain. ran twoich niegodnam całować". z którego rąk on ją wybawi. Tak Bohun porylr. nie może |llz lrru srtoich łask odmówić.widny i na pociski wystawiony". do Rzędziana. była ostrzeliwana. |)oza analogiami w psychice bohaterów Sienkiewicza i rycejak wspominaliśmy na lzy sredniowiecza można wskazać la już mowa. .ochową. równo Kmicic.Judasz" nie obowiązuje.Polonistyka" 1966.rotu w określonymterminie do zl .|io Babinicz uzyskuje wielką sławę pod Częsi.isko i pod tym nazrł. Bohater od pierwszego wejrzenia z. Gdy ona się l|() wyrzekal zaczyna od utraiy zrr-iysłów. loqie kompozycyjne. A idzie mi.(lo żollal słysząc o nich.. Ten ostatni przybiera nowe t1. świadczącego o tym. nr 2lt00. A miał przecież nie byle zadanie do spełnienia.. .. czyIi rycerz ze ]wem.juliair Krzyżanowski 2a nazywa Trylogię powieścią ludową. |'rlltiew-aż wzory rycerskie średniowiecza.lloj elity społecznej. który dostał od niego w swoiin czasie i ktory stanowił gleji bez_pieczeństwa..clzianie.r.mieszczań. Okryty ( |l\vźl]ą może już wrócic do ukochanej. . a potem przybiera nowe l1.rrltllłić. 4) morl t1. żeby odwrócić uwagę od książek. które z króla czynią postać raczej bezradną i płaczliwą. respektowane w porv icsciacłr historycznych Sienkiewicza.1 l. Schemat Potopu jest dokładnym powtórzelll(.Rafała i Krzysztofa Cedro pokazuje im fuzje i rzemienie. Słowo rycerskie bezwzględ.sli rzeczy rozmaite: 1) może to byc twórczość powstała porllrlrl ludu.ludowy" może być kwalifikacją r. . . Wydanie bezbronnego Bohuna przez Rzędziana napotyka silne potępienie ze strony Podbipięty. demonstrowane przez Skrzetuskiego na przykład w stostrnku.

łaściwie Nic korzystał wszak z jej wdzięków. Slroro mowa o wątkach cieszących się taką popularnością. 1962. Tak interpretowana ludowośćnie staje na przeszkollzitl traktowaniu jak to czyniliśmy legend średniowie. rvyłącznie w sensie ostatnim.r. ref]ek|-or autora padał na pojedynlii rycerzy. Zawdzięczam prof.l nie nie były dla ludu przeznaczone. M. jak //iac/ę i Odyseję. które czynią wątek . 93 . jak niezwykłe narodziny boha. Te analogie autor skłonny jest Patrz Karol Wiktor Zawodziński. Kwalifikacja genetyczn. twórczośc ludowa w sensie . wreszcie. że zawsze ludzie llrr.l pokrzywdzonego jest rvielu mógł utożsamić się .którą chłonie chętnie całe społeczeństwo bez względu na przynależnoścklasową. Ęarodny j gieroiczeskij epcs. recepcją tradyćji sz]acheckiej przez mas)r 25. które przejawiają się w tego rocizaju utlrorach rv różnych częściachglobu. którą się posługiwaliśmy.r . Jej życie. Tak. 1lytanie. Wyfląje się.1 smoka w średniowieczu. ale dotyczy to przede wszystkim chansons de gesles takze i na miejr.ycerz . uwalniając dziewicę czy okolicznych mieszkańców od stalt. szczególnie tł-czesne sukcesy bojowe. żądając okupu za jej wyzwolerlic. które były przekazywane słuchaczom nie tylko r^r wielkicil dworach. Opowieści dworne prawdopodob. zagrażających r. dlaczego rł. Żirrnuński. jdk się zdaje.lud w ogóle w nich nie występował. w sensie recepcji masowej.jak tllrllyw Kopciuszka. Przyjmując ostatnie znaczenie słowa .lnie wysłuchują opowiadań o tych.1ch średniowiecza. zdobywanie swojej wybranej poprzez z pozoru nieprzezrł. Zirrnuńskiego 26. kto uważa się z.Recepcja Sienkiewicza rv Polsce była. XIII. Ta supozycja nie wydaje mi się trafna. według jego krytl. by iak najbardziej podnieśc zasługi tbgo. 25 26 zyilisac jednakowym pTąwom jedynego socjalno-historycznego lrlzwoju ludzkości.doczekują się własnego wyniesienia. warto--się chwilę zastanowió nad popularnol.. . rów średniowiecza powiedzieć.wtak. słuszności -jakie zaplecze psychologiczne mogł miec smok wnasuwa . być może.długo tli -_.Darvida i Goliata'' wspólnymi wątkami lrrrlzliości. M. dlaczegoż by bowiem rvilki i rysie tri<l miały występowac we własnej skórze? Z kolei nasuwa się smok trzymał dziewicę na uwięzi. bo.miał z czym walczyć. że nie ima się go miecz ani kula przeciwnika. Nie były to także utwory o ludzie. tj.cl'a słowo poetów i pędzel najgłośniejszychmalarzy. I (ltycżną. że smok był reprezentantem całkiem realnych rlziliich zwierząI. których dochodziła do-głosu elita. Stulecie trójcy powieściopisarzy.a nie może tu wchodzic w rachubę.tera. rvytyczone szlaki. nie słyszy się także. Niektórzy sądzą.ludowy" można się zgoclzić ze stanorł.ze tu dochodzą raczej do głosu wspóltlrlsc:i llatury psychologicznej.a tych ll l(opciuszkiem i wTaz z nim przezywac jego triumf.iskiem W. 92 27 Cecil Maurice Bowra. takie jak te. Żołnierz jak to w wypadku Sienkiervicza krynie był bohaterem walk tycy nieraz zauważali. zdumiewające wyczyny od maleńkości.w braku innych wrogów . Poil. London 1952. Smok kumulował w sobie wszelakie zło. lr. że ten byt fikcyjny był tak skonstruowany.lr<lpciuszka" czy wątek . jak w legendach średniowiecza. Spotykamy się wszak z nim na rozległym tlllszarze. Mozna.. Smok wawe]ski ma dużo krewnych. Na ogromnym materiale porórłrnawczym autor ukazuje w'rozdziale I swego dziela pewne wspólne łvątki. jak się zdaje.cu postojów pielgrzymek.ków. tzn. E|hos Tycerzy średniowiecza objawia daleko idące analogie 1rl J.r i. Autor tł.. jako literaturę arysto|. bo mało możemy dziśo genezie wielu utwo. utrwala obraz tego strasznego zwielzt. jak mieliśmy już okazję zaznaczać. 1946. to samo powiedziec o legendach średniotviecza.go zagrożenia. gdzie o wpływach mówić niepodobna. r1. żeby l. Heroic Poetry. także i tam.jako utworów.masowa". bo trudno przypuścic.1 liodeks były w nich odtworzonez7. Toteż mozna rnówić tu o ludowości. 5) może to byc. To wyjallllicttie nie pozbawione. t czość.ycięzone trudnościitp. żeby charakteryzująca je erotyka liczyła na tego właśnie rodzaju re" cepcję. Krzyżanowskiemu zwrócenie mojej uwagi na teqo interesującego autola.legen1lylanie. by llaktował ją jako zakładniczkę. kto ośmielił mu stawic się <"1.yraźnie traktuje litelatuTę. jak Pieśno Ro]andzie czy Tris|ana i lzoldę. którzy poniza. to.. Są to takie na przykład wątki. który krvalifilcuje jako ludowe zarówno takie legencly.oło. Każdy. rozdz. które miały pe]Mne stałe. Myślę. W..że to byc twórczośc mająca lud jako głównego odbiorcę.vówczas człowiekowi. obejmując je wszystkie nrianem ludorvego eposu bohaterskiego.ollzilllie kopciuszka zwykło tłumaczyc się tym.

ale góry zmniejszają zewnętrznego tę obawę i dają się rozwijac typowi ludzi o niepodległym sumieniu" 28. o za rozenie wła. Artur Górski1 'Warszawa 94 zs Sogj isląndzkie.lzi w grupach małych.). jaką w odróżnieniu od ludzi z dolin opisywał w swoich pracach Kazimierz Dobrowo]ski. zbędnej do obrony s\Mego honoru i dającej się mierzyć ilością pokonanych rvrogów i przezwycięzonych niebezpieczeństw.riusć ao . którzy wszyscy się znali i wszyrtko o sobie wzajem wiedzieli.rlllie wymagań. w którym dominuje dbałość słamówić . że ethos. narzucanie l. są rzczególnie doniosłe. i tam były podstawą egzystencji." przeciwnie. jakim był Achilles czy Lancelot. . związana z rozmiarami grqpy. wystarczy tu przypcmnieć kulturę naszych góraii taką.ożr.r. 95 .tlych przywilejów.).Ten warunek wydaje się istotnie zrealizowany u Homera i połród rycerzy średniowiecznych.z ethosem rycerzy Homerowych. W 1965 roku ukazała się zbiorowa książka aotycząca wybraltyclr społeczeństw basenu śródziemnomorskiego. jak jego stanowisko (oIfice)'' zs.ry*il"1o*utlytlt infiltracja z clołu. nie.rp. gdzie rtór. Jeżeti jdzie o wspomniane ludy pasterskie. obracanie się w kategoriach honoru i wstydu. Stawka była nie byle jaka. Silna presja opinii publicznej. W pierwizym wypadku giózi . ani wystarczający do wytworzenia ethosu tego typu. tlrlIlrrie pojęty honor odgrywa szczególną roIę. w drugim .. s. verlus d'honneur. Shame (praca zb. które rządzą się podobnymi dyrektywami.. i gdzie osobowość działającego jest równie ważna. tak jak popizednio t plzezkulty.rlołów". jak to Sobek Jaworcarz. Jednakże fakt przynależnoścido elity żyjącej z wojowania nie wydaje się niezbędny. wtllł. tltlych przywilejów_ przez stale czujną wrogość. bądź *. Wojowanie i czerpanie zysków z ziemi i tu. której usiłują zapobiec priu. w przeciwieństwie do anonimowych.ę. ganie się o pierwsżeństwo i chwałę. rlrltloszą siĘ do nich r. nie wytworzyła wzoru takiego zadzierżystego i niepodległego człowieka. także i ich wojownicy rządzili się podobną hierarchią wartości. kiedy wzrost wpływów mieszczaństwa ztltuszać zaczął do obronnej kodyfikacji własnych dyrektyw. Znamy ludy pasterskie. J. W obu za[em wypadkach ten ethos miałby być reakcją . w kiórycn po. wskazuje na pe]Mne t.l<)źnego średniowiecza. w łrugim wypadku rrtlczuwana wrogośc narzuca konieczność usprawied]iwiania włal. G.gqry'' może llrltviem układac się dwojako: nąOZ niżej stojący podziwiają tych. lilorzy są wyżej i pragną ich naśladować. tylko w pierwszym wypadku chodzi o zagrożenie własnej 1.Płaszczyzny i niże wywołują jedynowładztwo z racji sag islandzkich Artur Górski i wewnętrznego zagrożenia. które sprzyjają tworzeniu się tego rodzaju ethosu.pisze w przedmowie -. Dzieje się to. mając ucieczki nie skorzystał z tej możliwości. gdzie elita wojskowa. zgodnie stwierdzan y pTzez historyków fakt. oprac.był się o Tzeczy niezwykłe.ru . . skazany na dożywocie jako więzień w Zamkach Orawskich. 360.. _ .wierny swojemożnośc mu zobowiązaniu w stosunlru do strażnika.anie cnót trudnych." bądż też przez zaciąganie ltltlmal niemożliwych do wypełnierria zobowiązań lllarakteryzuje górną warstwę społeczeństwa zlożonego . Pamiętamy.zynniki.Honor i wstyd . centralna rola odwagi. Według obrazu Germairów u Tacyta. jaką starsi spośród nas mieli jeszcze okazję obserwowac i jaką w posiaci stylizowanej przekazał Tetmajer w swoich opowiadaniach No skolnym Podhalu. ubieganie i ws. i znamy grupy elitarne trudniące się zawodovro wojowaniem. G. żtl siowne sformułowanie kodeksu rycerskiego należy óa. w l. Ale nie zawiódł zaufania.-W interezującym lvslqpie redaktor tomu. wo]na od rvszelkiej troski gospodarczej.vrogo i przeciwstawiają im swój odrębny lysLem wartosci. Nieustanne ubie. jak nazywa je autor.rki"orobiste |hce to iace relations). Taki honor miał! pisał we wstępie do swego przekładu .ug. przel. Dupróel o zdania. J.llie. Ni rzecz tezy lltrpróela pracorvałby. ypadku można by zilustrować przez wspomniane stwarzanie * *i].ten-ethos z i . którym niełatwo sprostać. Saga o Gislim wy jętym spod prawa 1931. co w tym wę.. Peristiany. które tego rodzaju ethosu nie wytworzyły.rlzycji przez dopływ arywistów. o którym już miałam okazję Socjolog belgijski. o lzeczy trudne. n Honout and. Pertstiana (ed. E. Mam w tym ostatnim wypadku na myśliSpartę. London 1965.rlllie dodatkowych trudnoŚci l lnne. obowiązkowa szczodrość. stosunek niżej stojących do uprzywilejowJnych. ekskluzywnych. zaprzątają ciągle ltl<..

czy bogata. Wyodrębnia indywidua1".r.().. któreqo człowiekowi nió można orlellrać.1s cthosicl jrlst inaczej. przcz su. natomiast stosunek do innych współzawodnilr.lrlych tu zagadniEń potrzebne jesL jeszcze sprecyzowanie po|r. Współzawodnictwo niekoniecznic rna cha.jc rozumieć .zie pozycja człowieka zależy orl pochorlzenia. kooperacja niekoniecznie przesądza o solirlrrrtlości..y. Nic są to jcrlnak jcrlyne czynrlilri. czonych narkotyków ukrytych w sztucznych and Competition among Pri. Przy rywaiizacji. do gangów i tzw. że gd.uwagę. bo to l)i(: egzystencję.r. w związku z obser.:T]. Sytuacja człowieka nie zależy ltt tlcl jego inicjatywy i ambicji osobistej. którą wutititbwac jako kulturę współzawodnictwa..vi ęce j negatywnych niż -mióazy '. liśmy.ł1.iest w tym sformułowaniu zawarta żadna deprecjacja.wtrione mu jest bezpieczeństwo. Podobnego roztl'lzrli<lnia należy dokonać między kooperacją a pomocą wzajemną 1lrlplulness). ztaczne ańalogie w stosunku do grup przestępczych. 1. We współzawodnictrvie akcent patlrt tla ce! (goal). jakieśprzedsięwzit umożliwiającej 3ą organizacji politycznej.. W pierwszym wypadku akcent pada na to. 3eayrrt o.'" _1:^'T":: pTzy..ych jest sprawą drugorzędną. colnel socie.l.przeciwstalviały. ldzie tu o gromadki wyrostków zbierających się na w rozwnżallym t 96 97 . Kwakiutlowie. sprawy obrazy na honorie.sądząc z tego pozytywnych. że słowa nomos wymierzania Homerowym. rl.i*ią. Obecnie mafia trudni się głownie przemytem do pomarańczach. Rozważone to jeden z czynników.1ttt i.lctzy. o co się rywalizuje. w drugim stosunki mięllz.i" ^ lvspólzawodnictwa a sposobern. ltlgo. W zbiorowej pracy Cooperation kultur ze mitive People autorz1. ""l^:. autorka zalicza na przykład Eskimosów.. łr. wspomniana książka . sprawiedlirvości bez udziału urzędników regulowania mitowałby się ten.rl inicjatywa i ambicje osobiste nie powinnyby ctrać tlużej roli.Uu dominacją współdziałania J.c ze współpracą w ramach grupy. w poizczególnych monografiach wyróżnienia w zebra. dopoki nie jest przekonana tl swojej niewą|pliwej rvyzszości (unchallengecl superiority)j1. Street prawa.:: współpracujące. posłowiu stanowiący redaktorka całości__ Margaret Mead. że mafia d'onole.[. r. Autorka tego posłowia widzi możliwość ona kultu nym ma|eriale trzech rodzajów kultur. do wymierzania spiawiedliwości we własnym zakresie. rozważają trzynaście rożnych względu na to. co się llrlc wspóInymi siłami uzyskać. in. 1rrlli<ltlanie innych jest sprawą podstawową.. Przez zachowanie indywidualistyczne autorka pro.1l.. rv jaki dana grupa zapetrvnia soa więc czy to grupa rnyśiiwych. podczas gdy osiągnięt ll. rrrli związku z lechnologią. *uóią autoia o charakterze grup przestępczych. lrŁórymi operuje. Skompro.1.lrlr. odwrotnie. rlziłtla przeciw współzawodnictrł-u. żadi| Wypada zauważyć. Pojedynek był poźniej jedną z form państwowych. Jeżeli idzie o czynniki warunkują"". so rogach ulic.:":i1":..Współzawcldniczenie międzygrupowe może byc połą|. zariojnictwo. Przypomnijmy. W kulturach współdziałalti.. w którym jednostka zmierza llrl lllvtlgo celu bez uwzględniania innych".można "ut Gromadzi warto chwitę uwagi wynikom tej pracy poświęcić. po uchyleniu roli liz()regu czynnii<ów autorka ocinajcluje pe\Mne determinanty w sLruklurze społecznej danej kul|ury. Ńspolnym rysem jest tu pogarda dla Wspo. .ylrlrlzkie. że kulturę rycerską.. które wchodzą w rachubę AuLorka zdaje sobic sprawęl że dla rozstrzyQnięcia sformtłłow. w obrazów syntezę uzyskanycł.łrrZą rrr. i<to by odwołał się do sądu dla Dlatego władze państwowe się po. jest mniej ważne. l l tlr. tendencja ties 30. lłrlilcr konfliktow. Gdzie indziej jeclnostka lli(! ma poczucia bezpieczeństwa.llrlrtt.nich współclział":i".rpJ*".terski. według tego samego pTzez nas gjrupy rycerskie objawiają aulora. którą rozporząclza.rrlrllt odróżnic od rywalizacji. mianowicie. Zważywszy.że llltlżlta poprawic swoją pozycje. współzawoóniczące i plem przykłacl pierwszych wymienia połudlriowo-afrykańskie 'Satirorrga współzawo czy Indian Zunii jako przykład kultury nictwa .kces ckorromiczny -.T:_Ti. czy Nie tna związku z tytn. który należy wziąć pod także. posłowia io#". Współzaworinictwo wy.. |tilll Ill)llt.. sycylij.l. do kultur indywidualistyczn którzy nie wreszcie. Tozwa'zd. rolników. ll Maorysów brak stratylikacji ekonomicznej i brak myśli.] zachowanie. istniejących poza pru*Ó*. (prawo) nie było w słownictwie minaliśmy już. lr. u_omili ska nazyłvała się w wieku XIX Societd degli Stanów Zjedno..1 l1. llitl . Jetlnakżrl lIlj|. w ramach ktorych (Zuni) określonajest pozycja człowieka i za1lt. czy Lo grupa biedna. mamy do czynienia z zamkniętymi grupami. czy dóminuje w. z tym zastrzeżenierr. rezultat"*:.

że gdy tylko zbiorą się gdzieśmężczyżninajedzeni i płciowo zaspokojeni.że tendencja do kształtowania w stosunkach międzyludzkich jakiegoś pecking order może byc poczytywana za równie pierwotną jak pragnienie bezpieczeństwa. że normy zaakceptolrzlu tv(llle w danym społeczeńsLwie służązawsze jakimś rozsądnym .na myślo jakiejś bezwzględności w stosutrku do innych ani ich eksploatacji 32. Cóż możemy wydobyc z rozważań autorki dla charakterysty kultury rycerskiej średniowiecza? Myślę. plagnę na zakończenie powiedzieć słowo o sytuacji funlrcjonalizmu w odniesieniu do dyrektyw. a mam tu na myślinie funkcjo9Ż Cooperation and Competition ąmong Primitive People (praca zb. Jakim potrzebom służyłoich 1ltltItrzymywanie? Nie będziemy tracić tego zagadnienia z oczltt lll<ltlząc'dalszy rozwój rycerskiego ethosu. mógł z tego powodu narażać wojska Achajów na porażki. mimo najdalej idących lrjżlric politycznych. Myślę. Po tym krótkim przeglądzie hipotez.tll. tak król Aragonu. jak miałam już okazję wspominać o tym gdzie ltrtlziej. okazywał się niejednokrotnie samobojczy i prowadził rlrl masakry całych walczących zespołów. zgłasza najgłębszy akces do starośłvieckich w. jak też do l. oczywiście. Patrz Wstęp M. nie wymagającym już dalszych wyjaśnień. służyła. M. który lv swojej niedawno wydanej autobiografii. osobiście obrażorry. W najbarrlzitlj obronnej postaci teza ta ogranicza się do stwierdzenia tej r. Mead. przy czym jej myślzatrzymuje się przy poczuciu bezpieczeństwa jako przy czymś eiementarnym.unkcjonalności w odniesieniu do potrzeby biologicznego przell watlia. łączy się z przedkładaniem własnych spraw prestiżowych nad interes ogóIny. żeby przeciwnik nie myślał. dotyczących ewentualnych urvarunkowań rozważanego ethosu. obronie własnego istnienia.których Conrad bronił. lecz funkcjonajako peMrną tezę empiryczną głoszącą. Mead.1wia nadal zarówno do czytelników Sienkiewicza. natychmiast zaczyna się między nimi kłótnia o pierwszeństwo. tak ceniona w tym ethosie. ptzez odwołanie się do tego ostatniego tylko czynnika. Tak to Ąchilles.). się boi. jako pewną plopozycję metodologiczną.tl waloru. Otóż. Mandeville twierdził. Piotr II.rzebom. tak Roland nie wezwał pomocy. uzależniała współzawodnictwo czy rywalizację od poczucia bezpieczeńs[wa. rezygnowanie z uprzywilejowanej pozycji i wyrównywanie liztltls.1lizm 98 . z przedkładaniem troski o obraz własny nad zwy cięstwo czy klęskę podopiecznych. ethos rycerski przez towarzyski stosunek rycerza do wro(|(l. Odwaga. A jednak ethos ten 1llz<:trwał parę stuleci. czy ptzez niepotrzebne narażanie się dla okazania własnet.lrll.r|i wybrednych czytelników Conrada jak Bertrand Russel. bo nie chciał być wzięty za tchórza. przy czym ta że rezygnacja pociągnęła za sobą lvyrżnięcie całej jego drużyny.że respektując zastrze. co spowodowało klęskę jego zastępów. Margaret Mead (ed. jak to było widac z naszego sprawozdania. które cytowaliśmy. ale służyła także obronie honoru. psychologicznie wytłumaczyć. 1937. zrezygnowaŁ z uprzywilejowanej pozycji strategicznej. można ethos tej glupy scharakteryzować jako i widualistycznyl z tym dodatkowym posmakiem ujemności.l żenia autorki. przy czym w tym kodeksie zalecało się raczej umrzeć niż dopuścićdo pqniżenia. l1. inaczej bowiem nie zapuściłybykorzeni. Można by równie dobrze uznać tendencje do współzawodnictwa za elementarne. odrodził się znowu w romantyzmie i przeltl. i że ethos rycerski nie da się.lr[ości.).

pójdzie na udeptaną zirlmię. ciskanie włóczni. że Arystoleles wymagał orl człowieka 100 instytucja dworu jako zrzeszenia ludzi zależnych od jakiegośdysponenta właclzy i pieniądza ma bardzo stare dzieje. gra w piłkę. Tu inaczej. |'<lza tym człowiek średniego wzrostu jest zwinniejszy w różnych z(lwodach sportowych. choć dworzaninowi nie przystoi żaden zawód |x)za rycerskim. mieć plan. wśród nich najgór. historyków.ztlnie kopii. komu dopisala zręcznośćalbo szczęście. clo czego się bierze.. które przystoją tylko zawodowcom. krul.tlrin doskonały będzie musiał zndć łacinę i grekę. zaśw odrodzeniu . Roztaczanie prźez możn. Jeśliidzie o pochorlzcnie. by miał nie byle antenatów. grać na różnych irrsl. ciężc ten.żąda się od niego takze. by był wysokiego wzrostu.popierali ich ptolemeusze w Aleksan_ drii i Mecenas za rządów oktawiana. nie pgtrzebując się doralliilc tego. Toteż dwo. ktotzy trefią włosy l wyskubują sobie brwi. jaki ten wzór uzyskał w italii i poza nią. konna jazda. gotów pierw.ieczne i nie pozwoli sobie na żadną tritlgodną słabość.ych opieki nad luttźmi nauki i sztuki też znane było starożytności. po wielkopańsku. ani rvyczyniał w tańlrr łtkrobacji. odpierać ataki przeciwlika. jak dwór Me<lyceuszyl cl'Estów. ale także nie popadnie w zniewieściałość. Gonzagów czy sforzów.<]zie on wzbudzał lęku swoim wyglądem. Nonszalancja ta jr:clrrak musi llyć. Nonszalancja wzmaga ludzki szacunek. tz. Te nowe po- liltlszlrie dumnego. Rycerz w roli dworzatlilla chłaniająca.zona na serio. że wszystko 1lrzychodzi mu łatwo. bo wiąże się z umysłem ociężałym. i dworami iakimi. Muzykować mu wolno jednakże tylko j.lry ił.rlzie robił tra oczach króla. Wprawdzie jedynym dopuszczalnym zawodem dworzanina ma llyć: zawód rycerski. do czego by się rJoszło.'w praktyce bywają dworzanie niesz]acheckiego rodu. 'Wysoki wzrost nie jest poządany.edrzeć się na mury oblężonego miasta. Przypominamy sobie.z ltalią. Ale rozkwit dworskiej kultury towarzysko-zabawowej kojarzy się nieodmiennie z dobą europejskiego odrodzcnia. czasami iśćna ryzyko i grać na chybił traIił. pisać pl. Nie llt. gdyby l.ozą i wierszem.'ale w gruncie rzeczy wzór Castiglionego to wzór zdemilitaryzowany.Vl. La Bruyóre.Cortegiano Castiglionego i jego przede wszystkim dopuścimy tu do głosu. Czasami za pomocą pilnie strzeżonych pionków zyskuje się krótową i wygtywa paItię: zwy. upodabniając się do tych. ttlt)wców. trzymać się go. co bardzo pożąrlane.i<.|wolze| Życie dwolskie lo gIą prowad.Ó. rysować. Alb 1l<lnieważ wzór castiglionego ma być wzorem dworzanina doskollłtłego.o"głos. gdy to okaze się kon. niejszym tonem przemawia. człowick bowiem szlachetnego urodzenia ma lepszy start życiowy i latwiej sobie toruje drogę w świecie. zwlaszcza grly to llt.rumentaeh. Walcząc w armii będzie się kicrował honorcm. który go nigdy nie zawiedzie. Pamiętamy clwory króla Feaków i clwór Menelaosa u Homera. Oczywiście. trzeby wyzwalają niezwykle obfitą produkcję podre*czników dworskiej ogłady i cJobrego rvychowania. Dworzanin borviem jest zawsze 101 .lll gdyby pod naciskiem. potlit:waż ludzie sobie wyobrażają. na co inni pracują z mozołem. Chatuklery (O .ry . lekce sobie ważąc llrvój kunszt. która maskuje kunszt i każe przypuszczać. pokojowy clworzanin rlie będzie ta]<że szukał okazji clo pojedynku. zechciało do sprawy przylożyć. A po tych wszystkich marzeniach i wysilkach znaleźć się w szachtl lub ttostać mata. Szczególnie zalecany jest dworzaninowi wclzięk i pewna nonszalancja. Typ egzystencji prowadzonej w tych siedtiskacń nieustającej zabawy wymagał nowych wzorów osobowych. zważywszy og. wystarczą turnieje. autentyczl]a. Wiedza humanistyczna stalrowi ozdobę każdego. Trzeba ustąwiać pionki i Iigury. czytać poetów. celuje on we wszystkim. gra niewesoła a po. nie bęrlzir: tańczył na jakichś festynach ludowych.

a zaTysowujący luksuso. l. ia była w zaniedbaniu. . Jeżeli idzie o stosunek do księcia. by dobra o nim opinia wyprzedziła jego pojawienie się na nowym dworze. a mianowicie higiena osobista.. uzależnienie prestiżu od iiczby ludzi za. oszczędzać będzie słabych. że dworzanin rl Castiglionego jest przede wszystkim zajęty rvłasną.ivychi jado. że związek cielesny kala uczucie. wywodzący się ze znanego.Gdy zamężn. tak jak drogo płacono za Murzynków. zyskania jego łask jest na nie zasłużyc. którzy mają czas. Jedna tylko strona ży.Humajak pisze Chłęclowski -. Na dworach ceni się człowieka nie według iego kwali. a stanowili pożądany akcent pośród licznej służby. rlrlzie nie sięga prozaiczna troska materia]na.polowania wypeł- rliały ranki. Który z mężczyzn nie będzie się starał zasłużyćna przyjaźń tak cnotliwej i pełnej wdzięku osoby? Kobieta nieza. |^ikacji w walce zbrojnej. opłacane bardzo tlrogo. Sprawozdanie K. ten spo1 W sób stanie się mentorem swego króla. . Ary. co wnosi do lci kultury zabawowo-biesiadniczej.kogo by mogła pośIubić. mógł sobie pozwolić na szybowanie w Eórnych rejonach. mężna może oddać swoje uczucia wyłącznie komrrś. dworzanin winien się usunąć w cień. i gtdzie obcuje się z P]atońskimi ideami. co plebejskie. którzy nie byli latwi cto zdobycia. < r Kazimierz Chłędowski.e. lety. trzeba było mieć rlośdo powiedzenia. Winna z taktem prowadzić rozmowęr a nawet umieć wysłuchiwać rzeczy nieeo swawolnych.dworzanin") winna mieć jakąśkulturę humanistyczną. odgradzanie się od wszystkie. uprawianie sportu jako zajęcia wyróżniającego ltldzi. winien postarać się o to. ani osób możnych i bogatych.pomnyt by nie tylko mieć. Lwów 1909. To samo szukanie chwały. to samo ttciekanie od piętna zawodowości. Mężczyżnimuszą zawsz. ale i należycie sprzedawać swoje za. wityclr. żcby na cytowanej przez ChŁądowskiego biesiadzie weselnej porlać kolejno 43 dania. Gdy będzie mia} udać się tam.kontynuacji watków rycerskich. ograniczaniu wydatków na festyny.tylko czystości się oc1 Rzymian nie nauezył" 1. Dworzanin swymi zaletami powinien w takim stopniu pozyskać łaski swego pana. nie będzie zaczepiać tych. broń Boże. Zwracano już uwagę na to. Zmiany w dyrektywach związane są ze zrnianą roli spolr:cznej. l<:żnych. tańczyć i grać (tylko. wy wzór dla wyrafinowanego życia towarzyskiego dworu w Urbi- trrl.ego rodu. Błazen był też nieodłączną figurą. Trudno nie dostrzec w dworzaninie Castiglionego. Dla zabawy hodowano różne egzotyczne zwierzęta. lilejnotów rozpościerałysię niesłychane brudy". Wieczorem odbywały się maskarady i bale.Obok źytności. bronnych kobiet..że cnota w tym wloIze służyprzede wszystkim osobistenru wyróżnieniu. Nie służy ludziom ani Bogu. t02 103 .jako świadków swej doskonałości. Uczty rlie miały końca. W yozmowie dworzanin unikać będzie aluzji złośli. ll. Ostateczny polqr tym wszystkim cnotom nadają kobiety wnosząc ze sobą cośmiękkiego i de]ikatnego. które charakteryzowaliśmy u Homera.wszystko naśladowałze starolrizm . Chłędowskiego z tego.yścigi. (lo. lecz raczej według tego. co zasługują r czeri na karę niż na kpinę.a nie do Boga jako świadka i przyszłego sędziego. że Castiglione. winna malować. Dyskretna reklama może mu przyjśćz pomocą. nie na trąbce) ociągając się wstydliwie na wypadek propozycji popisu. łatwo bowiem zarrważyć.. wyd. odmawiając służenia złemu.43. w sprawach wojny i pokoju.Jeclną z głównych sprężyn wszelkiego działania była pompa. że będzie mógł sobie pozwolić na mówienie mu prawdy i prostowanie jego ścieżek. najlepszym sposobem po. A pouczyć go ma w r:6żnych dziedzinach: w administrowaniu swego kraju. może wielbicielowi ofiarować tylko seree. . Jeżeti jego pan będzie oporny tyrn radom. co dobrze tuszą o sobie. Sztab kucharzy musiał mieć nielada inwencję. rt. możnego i szanowan.a. Niegodnymi środkami zabiegać o nie nie należy. które nas wiedzie ku Pięknu zrealizowanemu w pięknej kobiecie. clla zabawy ubiegano się o karły.. jak spędzano czas na dworze w Ferrarze. Kobieta na dworze (zwracam uwagę na brak żeńskiego odpowiednika słowa . odtwarza niebywały luksus lcj próżniaczej egzystencji. Turnieje. gdzie go jeszcze nie znają. czy bez. s. Różni autorzy podkreślali. pomni. a na to. żeby w nich błyszczeć.lotelesa czy w średniowieczu. Rozmowy urozmaicały dłurlic wieczory. z wyjątkiem tych. a niecnośćksiążęcych zaleceń nas od posłuchu. Dwót w Ferrarz. Odwołuje się on do lrlrlzi.e obronę czci kobiet mieć na względzie. świecką 1lilrfekcją i jej odblaskiem w oczach innych.

idem. gdzie by}o b]iskie lvyrażeniom takim. z powodu tego.r mieszr:zańską rt. 475.rąć szcch" z. z Można tu zacytować np.że jt:st łonnćće. szcrcg lat jezuici.no ostatnie grosze z gmin. tóżnić należy skreślon..viac_lomości. autora cl. jak nalcży siq zacilclwywać na clworach czy w salonach. Cytujemy jtlgo nazwę po francusku. Rzemieślnicymusieli nieraz na klęczkach błagać o wypłicenie im jch na]eżności.clręć pokazania się. wedłuq historyków obyczaju.Ci luclzie butni o despotycznych insąrn l<tach.. lnożcrny jednak . dobrc wycllowanie. 105 szacrrnku. a nie dla tych. Popełnienie największych zbrodni nie uwłaczało dobremu imieniu. i żc jalr rril. kto chciał bvć rlobrze wyclrowany. s.h zespół. castiglione pisał dla tych co rozkazują. i mieszczanie.zdaniem nielilórych -. Pośrócl tej obfitej 1iteratury wy' g lllidcm.y przez Chevalicr c]e Móró wzór lrcnnćte ltt)mme'Q.wielkim świccje były -j<lcJo zdaniem -. I04 ..czl. żc kształcili go prze7.to tyle. ale nie wolno było zapomniec dozrranej krzywdy czy obelgi.*"Jłu! Chłędowskiego .owiek światowy" (homme du monde). ale-popełnić jakieśuchybienie przcciw regułom turnieju lub pojedynku plamiło nazwisko" a.roiło siq od dzicł pouczającyclr ludzi o tym. dzielo miało w ciągu sześciu lat ocl chwili jeqo ukazania 30 wydań i znaczną liczbq naśladownictw. żądza panowania. ale był bardziej powicrzc]rowny. Nie da się ona zawrzeć. po rozważeniu innych dworskic]r wzorców. ale by| jakoby dalrl'l<i od galanterii i nie był człowie]<iem światowym.e oddanie w języku polsliim. milośći velrcletta były -. Dwa dni przebywania rł. srvoją działalność pisarską de Móró lozpoczał późno. pocnóazący oa t< do[ierów. Iudzie o zapomnianych clziśnazwistaón i ludzie tacy. czy lllalny z wersją wielkopańską czy mieszczańską 7 do czynienia i w zależnościocl osobistych gusttiw tcgo. o czynr jesz. W XVI i XVII stuleciu -_ jak wspominaliśmy -. Dziśpowiedzieć o kimś.Niemal każdy z poetów i pisarzy xv i xw wieku -.y. 5 lbirlem. tu na myśliErazma De Civililttte nlolllnl ptlerlilium.. by dostać się tio znanych saloll<jw i stać siq w niclr natrczycielem oqłady i dobrcgo wychowarritr. jak Erazm z Rotterdamu 6. 413. lrtóre nanl przekazalatradycja.1tórc z tcj rliluki wyniósł. lecz o cały i<. llrl już po sześćdziesiątce. chcic]i we W "urły. pisala na len tcmat i arystokracja. s.ll<ibować odtworzyć charakterystykę luclzi rvyróżnionych tynl ltliancm.człowiek ogładzony" (galant homme). To wyclane r. Nicolasa F. Iionawcą zbrodni ty::ana nie uwłaczało nikomu. Rzeczywitość była daleka od obrazu dworzaniną idealnego zarysowanego przez Castiglionego. wskazówki Erazma były zaadresowane do każdeoo.jbarclziej sccplycznie odrrosił się clo r.. sła\r. którzy po przedpokojach całymi dniami czekać muszą rozkazów 5''.cze będzie mowa.pisze chłędowski nosił ża7 w duszy z powodu stosunków ciworskich. Clrcvalier dc Móró urodził się Tv 1607 roku.bardziej kształcącc niż dwa lata pod iakim lriet<lwnictrłrem. rv litórych uwydatniał swój slarannie piclęgnowany kunszt konwt. Dja clworów Erazm nie objawiał w 1530 6 Mam { Ibidem.błyszczałnieco więcej niż honnóte homme i lcpiej rlicjednokrotnie umiał swoje cnoty splzedać. Galonć homme -. o nieco zmiennym składzie w zależnościod tego.głównymi sprężynami działania. że musi pisać to co mu każą.. 3 ll. w jc<lnym słclwie. Ale słowo to llliało inne zabarrvienie u Chevalier cle Móró.ijał lltvoje poglądy przede wszystkim w listaeh i rv formie dialogów.rreta. . uchorlząceqo z. l<to się nią posługuje. jakie wymagania sLawia człowiekowi ogłada.Zgoclnie z obyczajenr cpoki rozrł. o literaturze stanowiącej anty-cortegiarrę będzie jeszcze mo!\ra niżej. bo nie chodzi ltt o posiarlanie jakiejś jednej. jak .rsacji.tt l'(rl cIe plaire d Ia r:our (16j0). prawie lvszyscyl z wyjątkiem Estów. co stwicrdzić jcgo uczciwość. s.nye ory. . Pochodził z rorlziny dostatecznie utytułowanej. chcieIi rozgłosu. Nie umiejąc oc]dać znaczenia słowa honnóte. co zabija wszelki ta]ent. Montaigne był honnótc ltolnrute. ograniczoną ( zasem do uczciwości w sprart ach pieniężnych. bo nie ]ac]a trurinośćstanowi jej adeltwatn.trsję l)wot /l]IliIlQ Castiglione q1o. który.o atakach na dworactwo. . miał oddziaływać w życiu dworskim Francji aż do Wielkiej llewolucji.ieła L'lnnnóte lumlne .. określonej dyspozycji. l. 412. Wiadomo.. s. Dl. roztoczenia blasku i olśnienia clrugich bo gactwem i zbytkiem" 2. zipewnienia dworowi należytej pompy wyciska.. 420. człowiek bywający na tlworze i znający jego obyczaje.

Ięzyk Archimedesa czy Eu l l rlcsa. że to nic innego.tuje honnóte ltomme jest coś. jak celowanie we wszystkim.Uciekaniu od piętna zawodowości przypisuje się fakt.. żeby lttlnnóle homme był barclziej miękki i przymilpy. należy porvierzyć klasom niższym. którzy twierdzili. bywal'ą nieraz śmieszni. to za. że arystokracja robiła sobie chlubę ze swojei ignorancji. którzy uparcie trzymają się zasad. s. którzy uprawiają cośzawodowol na dworze francuskim. Trzeba wszystko podawać z wclziękiem. s. Studia takie jirl<ie prowadzili.:i/i\ T7. którzy myślelitylko o tym by przyjemnie żyć i dobrze się prezentować.|-ował. że de Móró był na stałej pensji księżnej de Lesdiguóres.zaśserce jest potrzebne by praktykować to..risc n()ndnine et les tltĆories de |'honn tetć en France ml XVI| sićele.którzy pTzyplszczali. zmiennośćjego tematów. ani ambitni i nie rwą się drr rządzenia [. choćby najl1.lrv. lilypion nie nadawał się do dobrego towarzystwa.a ich największe wysiłki zmierzają jedynie do zasłużenia na szacunek i do pozy. lecz rlróg trudniejlll .. którzy nie są ani skąpi. współriziałać mu ze sobą trrodzenie i staranne wychowanie. tr nawet podobno byli i tacy.zbyt był naprężony.l. na. choć ta rzekoma spontanicznośó kosztowała go niemało wysiłku. tlictwa.[. że Descartes swojej Rozprawy o metodzie nie podpisał. ludzie ciumni i uprzejmi.sadnicze tendencje ludzkie. że nie ma żadnego zawodu i zadnego zawodu ludzi ze swej sfery uczyć nie myśli. W swojej rozprawie o prawdziwej honnótetó 8 de Móró stwierdza. jak gdyby spadł z nieba. 107 nych w Paryżu w 106 e De Iu vrąie honnćtetó w I1I tomie Oeuvtes eomplótes de Mćr6go wyd 0 lbidem. Dyskutując te ważne tematy nie trzeba llirśladować. łrrojowanie za najpiękniejszy zawód. I'aris.1lizował. 419.. s.co się nie rla wyjaśnić. o czym w danym rozdziale będzie mowa na podstawie zr. cytrrię za M.. Tymczasem . }. ale sam zakosztował rzemiosła rvojennego bardzo niewiele i niewątpliwie czuł się lepiej w salonie niż na polu bitwy..r. Zanadto zaqłębiać si w nauce jednak nie należy..Q c|Iace n'aime pos la chose grandd'. by wskazywać środkidla zrealizowania doskonałości. tak jak podziwia się litlllietv bardzo piękne. l)c Móró nie posuwał się tak daleko.z uznanie łaciny za znamię wyróżniające dobrze urodzonego.. zawsze bywali próżniacy bez zawodu. t.ie się w rzeczach nazbyt wielkiej miary10. l l.Nazywając rle Meró nauczycielem ogłady i przystojności (biensóance).chciałbym.ieł. III. 70. Wprawdzie de Móró uważał. po: wiedziałbym. jak {Idyby nie miał własnego kraiu ani osobistych interesów.k np. przy czym intelekt jest od tego. lll. trudność\ zorientowania się. polecając mu przede wszystkim znajomośćhistorii.. . lll. pTzez zaskoczenie wroga nocą..ało się za lepsze. ktoryrn posługuje się dwór. skania sympatii". Wbrew złośliwym. a przymus nigdy mu nie służy.szczytnych. Wdzięk lubi wolność. By osiągnąć mistrzostwo w tym kunszcie.udzie.rlt:cto na wojnie nie szuka się łatwiejszych dróg do zwycię. Toteż ubieganie się o towarzystwo ludzi rlqladzonych jest najlepszą rękojmią pójścia w ich ślady.1rrlzicj za. L. Chwałę przy. . Jakoż wiatlomo i przypomina o tym autor przedmowy do rozważanych dr.] Są to zazwyczaj umysły miękkie i serca tkliwe. 91. śmialii skromni.cczy trudne i trudnych zadań podejmujemy się dla niej. llyleby tylko historyk piśał tak. Tejże tendencji wypada przypisać nonszalancki charakter esejów Montaigne'a. Wsparlial. przekonanie zastąpione później prze. lrl rrzn. co lrzcba zademonstrować. lro to odwodzi człorvieka od spr życiowych (commeree de la vie). zaśobawa wstydu l l.pedantów.cośnieuchwytnego.a. trzeba się zastrzec. 1930 r. który nie ma sobie równych. co powabne i przystojne" 0. to nie ten język. ia.l Ich jedynym celem jest wnosić wszędzie radość. A dalej: . niż szorstki i su1tlwy" 11. tak jak Castiglione.ztlkanie sławv.. |)łlrllcganie regułom go mrozi. s. którą reprezen. W uczeniu się należy szczególnie podkreślićrolę naśladow.Nie iest to więc zawód być honnóte homme i gdyiy mnie ktośzapytał na czym honnótetć polega. ale kocha się ładne. ale nie daje się lubić. chciał on być uważany za amatora wypowiadającego się po salonach spontanicznie. ale nie pozbarvieni zalet. zaśod księcia żądał. że podczas gdy na innych dworach bywają ludzie. że kto umie po ' lacinie nie może być szlachcicem.łagendie: Ic lllIl//i. w doskonałościbowiem.by umiał wiele. że ten nauczyciel bardzo mocno akcen. lilóry nie ]ubu. Nazbyt forlr1. It Ibit'lem.ośćbudzi podziw.t odniczego nagłówka.

. w których de Móró miał celowac. Potrzcbny tu jcst ład w qłowie i w sercu. nie po to.t dworze. s.unina castiglionego podręcznikiem dla chcącycir ibnie karierę lt. oszukiwanie w grze karcialrej i opierarrie nie uchodziło w tej sferze za rzaclltośc.osunek do castiglionegot którego de Móró w wielu punktach tltlcrzająco przypomina.zi jej na dobre niezac]owolenie dołów i gdy uzna.ć tarierę na rllvorze i kto chce się innym pociobac. 774 i nast.był przez rriektólg lbidem. I. prawdziwy honor -. zawoc]owośćjest tak żle widziana na dworze. w któlt. ale i nie prowadzi rlo przywiązań. Osobna rozprawa poświęconajest właściwemuc]awkowaniu sądów i uczuć. i nie lryły przez niclr zaniedbywane. Sposób. Nic ważniejszego niż za. by na tej drodze sukces sobie zipewnić. to swoją ńwnowagę zabezpieczyć przed.de Móró'go |tlst jego stosunek do zakłaclania rociziny temat u castiglioll()(Jo \iv. wykluczającym oclclziaływa nie przez pochlebstwo. są sobic wierni najwyżej clo ]at piqciu r:zy szcściutćl pośród kobiet. Boudhoi. De Móró nie popiera ieclnik instytueji małżeństwa.clu odmian ethosu rycerskiego. to udzielać się od czasu do czasu. przed niewdzięcznością. Lęk przetl wstydem to najprostsza droga do honoTu 12. cnoĘ ukryte bowiem to skarby. t toie nie wzbogacają nikogo. Charakterystyczny także dla . uważa cle Móró za rlscłiiego egois|ę. to stwierdzic należy u włoskiego autclra lrln znacznie bardziej górny. A jeżeli są ko1o byłyby kochane więcei. tyly zagro. że lt.. lecz na ich użyLek może oclegrać rolę zallLtclżetu na wygranych llczpieczenia. 108 .sługiwać na uznanie i miiośćtych.órej autor mieszczańskiego pochodzenia by nie ponrinął. którzy znają się na tym. śr. bo nie może on trącić gmitrem.iaclomyclr mało iesl. ale nikomu się nie powierzać. że chciała mu koniecznie torłrarzyszyć do oclległych Indii. III. t lz lliirlem. które by nitl uienawidziły mężolt.ojne. co dobre i na tym. atltor wstępu i komentarzy do pism de Móró _* to niezalezność od niczego i od nikogo.prawdzirł-y honor broni się za pomocą uprzelmóści ktOro nie atakuje. w konwersacji trzeba zawsze rnówić nic tak. s. Rzeczwłaściwą nalezy powiedzieć w porę. B1. społecznie bezwartościowego człowieka. gdyby nie były żonami. w którym się wypowiadamy. taJiiclr. Arystokracja zacznie się do religii odwoływać clopiero wtedy. To do nich nie pasuje i jak twierdził pachnie hipoliryzją. Móre gorszy się jedną z dam. iego zaanienr -. żeby nie trzclra było się czerwienić z powoclu nirzllyt latwego zwycięstwa. Jeżeti idzie rl sl. noś_ci w dotrzymywaniu zobowiązań iinansowyclr. lecz po to.jów słownych. mściwością czy zawiścią.zasem de Meró 14 nie pochwalał ludzi światowych. lr4ałżonkowlc -_. gdzie miał się leczyf ls. w jaki de Móró uzvs]<ał pewien poziom zamożności. nie n. tej nieustannej kontro]i samego siebie pomóc w nam może znacznie obcowanie z kobietami. że by poprzeć swoją sytuację w wielkinr świecie rlc Móró re|uszował. H. t. Ze względu na te moralne aspiracje trudno nazwać Dworl. On nam ponaga wc właściwy sposób nasze cnoty ujarvniać. które były ogłoszone dopiero po śmierci ich autorów.tl<towaniu erotyki. l1 Illidenr.yclr kwestionowany. jak mówiłby specjaiista. Il. t. Echa platonizmu dają się u triego zau\Mazyc w jego lr.którzy moralizują.że czytelnik uzna za słuszne włączenie tego wzoru clo lzt. Nicjedrri sądzili. Tym(. s.s. III. że rlworzanirl włoski chciał byc rnentorem księcia i jego moralnym li itlrownikiem. by ludziom dolylcl. aczkolwiek wspołzawodnictwo tlic jest [u zb. De _"|1". któralrwała w vrierności mężowi do tego stopnia. ]udzkim kaprysem. w stosunku do której de Meró jlst raczej 1l<l zicmsku cyniczny.ligia. lvlagendie.. 1<l. wzór ten bowiem jest wzorem kogoś. lecz ogranicza się przede wszystkim do turtlit-. przypominamy sobie bowiem. i uzyskanie autorytctu inaczej niż poprzez własne zasługi. że nawet talenty dworzanina winny być ujawniane z niedbałością.a własny.i-n o dobrym snraliu.jak clrarakteryzuje go Ch.kto chce zrobi. a mianowicie solid. 109 . s. ogóle nie poruszony. 90. Myśię.zić. uczą one porlobać się r"ar. t. 102. co złę:. t. Łączy wzory obu autorów brak wszclkich elementów retigijnych I wzory te są najzupełniej świeckitl. a nawet w ogóle fingował adrcsowane do llicgo listy. W konwersacji trzeba ciągle pamiętać: o języku. zna]^/ca savoir-vivre'ów epoki.N I 1 i szycll. Dlvorzanin de Móró nie zaleca] specjalrrie cnoty. Wnosi ona ze soba różrre troski.qo wzolze w słabym stopniu grają rolę jakieś wzglęcly moralne.

których dokonał polski tłumacz. Jakie są kwalifikacje. . Taka to już właściwość rJo jedzenia. które winny dyplomacie przysługiwać? l)yplomata nazbyt według Callióres'a byc -nazbyt małego wzrostu. . Tekst ten i w wersji francuskiej nie był dokładnym powtórzeniem oryginału.zawisła często od stopnia co trzeba robić. Toteż serce ]My111 110 . wciskania się na wszystkie dwory. Jego stralcaia będzie już strategią pokojową. które. De la ! Callieres wierzy w wielką misję dyplomatów..l". rodu. toteż pozwalam sobie w moim sprawozdaniu na tym tekście się oprzeć. wygadają się często z ważnymi tajemnicami. Skróty. Przedmiotem ich dalszych wywodów są domniemalle -warunki pozyskiwania tej sympatii.zdolności negocjatorów". . bogactwo bowiem <lhroni przed kuszeniem podarkami. nie możebyć zszpetny. winien się nimi 1losługiwac. który :rie potrafi mieć szerokiego gestu. rodzi zażyłość wylewność pomięi tlzy blesiadnikami.dyplomaci pokoju.i<. lecz dodatkowe uzupełnienia. by osoby tllldarowywane mogły je przyjmować bez uchybienia przyzwoitoici. Dyplomata powinien rniec majątek. 15 Franęois de Callieres.il. niedyskretnych.Winien wysoki czy dobrego llo to wzmaga jego prestiż i stanowi wyraz szacunku dla władcy. Wystawność bowiem jest w tym |)()lIlocna.Potężna :. Tę metodę autor pochwala.Rzymianie i Ateńczycy z zasady nie dawali urzędów ludziom nie posiadającym dostatecznego rltajątku". Manidre de Nćgocier avec les Souvercjns ou de l'uti]iLć des Nćgociations.byłoby błędem nie rlo darowania". który w r.. jak żyć na Dworze wedle regul polityki i moralności|. wiel. . . Gdy jednak trudno o połączenie urotlzcnia i zale| osobistych.Stół obficie zastawiony ułatwia dowiadywanie dobrel. enseignant j'alt de vivre d Ia Cour. co się dzieje w danym kraju". Zaniedbywanie wydatków na ten cel . Dziedzic arystokratycznych liie znaczenie dla utrzymania lradycji rycerskich przestaje interesować się wojaczką. jego zdaniem. 1658 opublikował dzieło pt.. a gdy wino ich rozgrzeje. należy pierwszeństwo przyznać tym rlslatnim.. nie dotyczyły Tzeczy istotnych. Jako ludzie kierujący się zasadą. żeby cieszyć się powodzeniem na swoim dworze i co trzeba robic. Na pytanie.\rrrbasador. Nasz tłumacz korzystał z teRstu francuskiego dokonując w nim pewnych skrótów. Książka ta była w tymże roku tłumaczona na język angielski. Jeżeli ambasador pije. du Choix des ambassadeuts et des Envoyós et des Qrraljtćs nćcessajres pour tćussir dons ces Emptois. Ambasador Irrusi być hojł.. musi on umieć llitl tracić przytomności. zajmuje się techniką zapewniającą sukces w negocjacjach z obcymi dworami.. Sam odmawiając wszelkich podarków. Franciszek de Callieres. o wyborze ambasadorów i posłów olaz o ułłasnościach niezbędnych by pełnić te tunkcje udatnie 15. Castiglione. a raczej innych do tego doprowadzać. Informatorów trzeba szuliac pośród ludzi interesownych. trzeba dać się lubic. fratlcuslii klasyk w zukresie dworskiej dyploinacji. La tortune des gens de qualitó et de gentilshommes particuliers. do których został wysłany.owicie jako Sztuka dyplomacji..r ich wdzięków wpływa nieraz na najważniejsze postanowielli. cy.jak pisał że pomyślność największych państw . . żeby nie dochodzic s\^roich pralr z bronią w ręliu dopóki się nie wypróbuje możnościoddziaływania za poltlocą rozumnej perswazji mają. zawierał bowiem nie skróty. . suivant les maximes de Ia politique et (Ie ]a moru]e (Traktat o ]osach poszczegó}nych |udzi dobrze urodzonych i szluehciców tlczą. nie będzie rlllzyrnywał dobrych informacji. niezadowolorrych i zapalczywych". czyli o pożytku negocjacji. że godzi umysły.. Sprzyja ona także zjednywaniu sobie kobiet.Podczas gdy Castiglione i de Móre zajmowali się powodzeniem dworzarrina na własnym dworze. W Polsce ukazała się ona w 1929 roku w przekładzie Mieczysława Szerera pod tytułem także skróconyml a mian.szpieg honorowy" musi wylirywać sekrety dworów..pozyskać serca i chęci ludzkie". de Móró i de Callieres wyznają wspólnie ogólną dyrektywę: trzeba przede wszystkim się podobać. bo ambasador jako . Przez kobiety także przeciekają tajemnice. Podarunki trzeba dawać zręcznie i z wdziękiem tak. Jej poczytnośc w różnych krajach była wielka.Sztuka układania się z parrującymi jest tak ważna -. Nie należy mieszać tego autora z Jacquesem de Callićres.a posiadają sztulir.y. tlo którego został wysłany. mają więcej sprytu niż majątku . żeby mieć powodzenie jako wysłannik na dworach obcych. a także sekretnym plzyzna\Maniem stałych pensji <lsobom. W 1919 roku wydano ją w Anglii ponorvnie pod skróconym tytułem: The Practice ot Diplomacy. Książka Callióres'a poświęconatemu tematowi ukazała się w 1716 roku pod długim tyiułem: O sposoboch ukladąnicl się z władcami.

Rozważania autora na ten temat mają charairter apologetyczny. aby uzyskać to. które angażują jego honor.oszukującego. gdy słuzą one naszym interesom..wemu władcy ritrlts jes manićres de s'expriner. gdy idzie nie o dobro osobiste. Ambasac_]or musi być człowiekicm lronoru. człorviekiem pra\Mym. Mam . co potrafią rozstać się ze swoimi opiniami. z którym ltltrbasador prowadzi negocjacje. by partngrzy znaleźli w nich swój interes. l)yplotnata musi być obznajmiony z obowiązującym prawemt z genealogią władcy. czy ambasador zawsze winien być czytamyj .tt:ych wskazówki. MyślmoIa]na Ośwjecenia angielskiego wspo. musi się orientować. ale stan rycerski łatwiej wkrada się w łaski pań. dyskretnym. przy czym należy byc ustępliwym w sprawach podrzędnej wagi. który przemyka się po śliskichścieżkach.l<lsłuszny s.ł1 jawnie niesprawiedliwe.s ri. winien zapuszczać w umysły ludzkie kropla po kropli. Uczciwoścambasadora nie powinna być bezwzględna./. przez którą wiedzie droga rlłl sukcesu. które chce przeprowadzić. z którymi trzeba się liczyc. Prawnicy w charakterze negocjantów mają tę zaletę.zczykami. Zdawac z niej należy . Rzeczy. Nicprawdą jest tncjwi nasz autor. skcro cle Callieres szczególnie ostrzcga przed łatw<lwiernością.sprawę w języku wyróżniającyrn język dworu od języka mieszczan 16.. nie potrzeba jednak. był przekonan. naLomiast ograniczone ujawnianie jesI zupełnie dopuszczaine. ze jego sumienie nie jest pod tym względem bez skazy.Wiadomo [.zych tramięLności. oszukując pada tlzyulac u1 y/odzy. ma być nieugięty. by do władcy. Można bowiem w ten sposób uzyskac poparcie dla sprawy.lrlwa warte są podkreślenia. bo talitt mało jest przydatna w sprawach państwowych. lrliIlałam o dwóch angielskich arystokratycznych autorach da. jak należy zachowywać się na dworach. l l lIll.ności furtkę. musimy opanowywac rvłasne. iiustrują one bowiem styl rozważań tttl[ora. nie należy się wszakże w nią zanadto zagłębiac. .. Des laęons de l. kto w danym lrraju ma faktycznie władzę z ręku. który ambasadora wysłał. co jesl. Prak|yka kłamania jes[ w każdym lazie w świecie dyplomacji pospoliLa.ważne ze względu na koligacje. lecz ri rlobro kraju.. Dawać można dowocly zaufania. propozycjach. . dotarło.l Pi l:i 10 Jl. W odpowiedzi na pytanie. jak Proteusz. zważywszy. Można sobie lltl p wrre luzy pozwolic. przemykając się między clszusŁwem i szczeroscią". Musi miec równe usposobienie. Du bon et clu mauvais usage patler bourgeoisement e]les I 113 I . które są wątpliv. parrlięl. rlrly oni chcą nam szkodzić i gdy nasz władca jest sprawiedliwy. Znajomośc historii także jest triczbędna.lttl diItćrentes de ce//es de la Cour.] że obowiązjesI nie-wykonywać postanowień władcy. Mąclrośći długie mowy chorlzą zwykle rozstajnymi clrogami". nie wysuwac się naprzcld i miec świętącicrpliwość". albo gdy przeciwnicy nasi posługują się środkami rlicsprawiedliwyrni. łatwość obejściai przystępnośc. że j<:go przedstawiciel jest mile widziany i by władca.e".Ieden z rozdziałow ksiązki de Callieres'a nosi znómienny tyLuł: . gdy liitlln ambasadora l.by Tęczny minister był misl"rlłenl lv szLuce oszukiwania. gdy uznaje się słuszność inlrych ich sądów. Paris 1694. by upierał się pl.y przenikaniu do głębi tych. W książce pt. usprawiedliwiający. że ważrriejsze jest obcowanie z żywymi niż z niebor. Korzystajtlc z cud. które ludziom czynimy. Przy czym dbac llależy o to. każdą postać za|eżnie od okoliczności.. Umiejętne obchoclzenie się z luclżmi wymaga pewnego zasol:u 112 pieczne. Wielu jest takich. W sytrracji.iednio wyzyskac w innych okolicznościach.. która od niego wymaga szybkiej decyzji musi byc odważny i stanowczy. zaufanie to można bowiem odpor. nie może upoważniać do zabierania g|osu.. że się wierzy.y o dobrej pozycji iullbasadora w jego własnym kraju. gdyby ją łvyłożyć razu w całój rozod ciągłości. co bardzo ważne.Trzeba byc chłodnym. . umiejąc sam przywdziewać..Bezpiecznicj udawac. trzeba starać W się. że nas język świerzbi. że najlepszym środliicm skutecznego działania jest się podobac. de Callieres był autoren książki pt. Szkodzić jednak można iudziom tylko wtedy.zostawiając lilwsze w swojej mora].Sam fakt. czego się chce w spra\Mach ważniejszych. .ając. qo przeinawia za tym. Kłatns|wo jest niebez- jak wspomnieliśmy lviedzy. W sprawach. Ambasador winien mieć umieję[nośc przenikania psychiki innych ludzi.r. Te ostatnie l. żc są bardziej wykształceni.Jak prowadzic roztropnie układy. której by ludzie nie przełknęIi.Na stanowisku arnbasadora trzeba znacznie mniej mówić niż słuchac.

przestrzegając Achilletitt: . gdzie będzie pozbawiona politycznego znaczenia. Warto tu szczególnie zwrócic uwagę na jego Troilusą i Kressydę.Kressyda mimo młodego lłll. oraz o dwa wieki póżniejszego lorda Chesterfielda. że Patrokles |rrttl . korzystam tu łllvll l.. W czasie wizyty Kosygina we 263 Francji zastrzelono na polowaniu _.Nie korzystaj z tego Greczynie'' 20. Arystokracja na długo zachowa dla siebie placówki zagraniczne nawet w tych krajach. Obracamy się w tej sztuce pośród wydarzeń i ludzi znanych nam z lliady. Social Sł:iences. pragnę jednak zaznaczyć istnienie tych angielskich odpowiedników omówionych plzez nas uprzednio włoskich i francuskich pisarzy dworskich. z przekładu Zofii 115 t14 . l ltlktor pilnuje rycerskich zasad lair play. są spra\My prestiżowe.mówi '|'rrlllus. niepomny na to.1? zazttaczyć. a mianowicie wspólne zainteresowanie dyplomacją 17. wiedząc bez złudzeń. który dla dworskiej kariery przeznaczał swego nielegalnego syna i w odpowiedni sposób kierował w swoich listach jego edukacją.krr jest trzeźwa. . Gotowośc . . tak jak u Homera.chyba 1llztlz odbicie. spełnione z niej szydzi". Pierwsza jakoby Wenecja wysyła w XVI wieku stałych wy. jeżeli nie cyniczna. Tersytes grający !|| William Szekspir. Dipiomar:y.1zowienia bohaterów lliady.i(. jej sprawa to sprawa naszej chwały i honoru'' -. Pretekstem do wojny trojańskiej tl ttiego. w: fnr:yclopaediu ot the Gdyby komuśnasuwało się tutaj nazwisko Machiavellego. Słowne uniesienia miłosne Troilusa przypominają język średniowiecza. musimy walki za damę zgłaszają nawet Hektor i Nestor. że odwaga trąci u niego głupotą. bażanty Szekspira znamy nie tylko jako krytyka wzorów rycerskich.. naszym zadaniem bovriern jest prześledzenie rozwoju arystokratycznych wzorów osobowych. gdy blask cnót jego. ale i jako krytyka życia dworskiego.. 1Walsinghama. a to jest wszak centralne zagadnienie Machiavelleqo.. Trzeba bowiem zdać sobie splawę z tego.pożądanie u.. ." . Sam Patrokles jest grubianinem lrlzl'.. podobnie jak zaloty Parysa klęczącego u stóp Heleny.jak podawała prasa 19.Jestem bez broni". Achilles to bufon zachłystujący się swoją urojoną warlrll.łuk sklepiony co głos potęgu|. Zajęcie to nie hańbi..l. IJznanie bliźnich jest jak . W Troilusje i Kressydzie Szekspir dokonuje generalnego odll1. słanników do obcych dworów 18. Łatwo zdradza Troilusa 1ltłr. lecz o despekt wyrządzony Grekom przez jej porwanie. Jego przyjażń z Patroklesem llrr . jaki daje dobre urodzenie. że .lrodząc w ręce wroga.i<:c.r.w którego naltlllr wlłoczyłatyle fluidów.tu na myślisir F. jak utrzymać się przy władzy.tl się dwuznaczna wobec oskarżenia Tersytesa. Trojlrrs i Kressydo. Jednonowy zawód cześniewymaga ono odpowiednich zasobów finansowych i prestige'u. 19 Patrz . Ąr llilles rządzi się pychą i kaprysem.. Ajaks to człowiek. zdoła lllr ogrzać. raczej powietl. Delisle Burnsa pt. żyjącego za królowej Elżbiety. Nikt nie może się chełpić .lrlzi w dziewce anioła. świecącinnym ludziom. Trwałym śladem roli arystokratów w dyplomacji są pcllowania dyplomatyczne. przy czym wątki starożytne splatają się tutaj ze średniowiecznymi.t:ią. a oni to ciepło pierwszemu dawcy odeśląz powroltrlll".Nie chciałbym jednej kropli krwi ltrliańskiej utracić więcej w obronie Heleny. Kressyda daje Troilusowi zarękawek przelllaczony do ozdoby jego hełmu i stanowiący symbol wierności. l(ott w swoich Szkicach o Szekspirze widzi w tej sztuce przede wszystkim krytykę wojny. podczas gdy dotąd wysyłano przedstawicieli tylko dla przeprowadzenia określonychnegocjacji. co socjologowie nazywają jaźniąodzwierciedloną.Życie Warszawy" z 9 XlI 1966 r.i wydanego przez PIW w 1957 r. nie interesują nas zaśtutaj wskazówki dawane władcy.t...Pycha hrlsc rzuci.k[orze. Chcę także podkreślicwspólny ich rys.męską dziewką" Achillesa. Nie idzie rl l lelenę. pogTyzą się o nią". nie będę tu do niej powracać. Wedle średrrioi wiecznych wzorów..oto jedna z wielu cennych uwag dotyczących funkcjonowllllia tego.lt>wanie wielkich mężów. że uciekając z upolem od wszelkiej zawodowości dwór kształtuje zawód dyplomaty. że centralną sprawą są tu rozważania o dumie.jak sądzę. Ponieważ we wspomnianej mojej książce sprawa była rozważona obszernie. że nie włączyliśmygo do naszych rozważań. Należałoby. ale szlachetny l ll. Na lytn stopie dwóch epok widac jak łatwo przejśc od /liody do t ycerstwa średniowiecznego. !s Pbtrz artykuł C. . .tltieszającym Achillesa płaskimi dowcipami jak na przykład lttrrl. n 11lrtpstwo nadziane jest roztropnością". że kto się chwali inaczej niż czynami 1trlt:ltwałą pożera sam siebie.

lcych wysiłku bez innej nagrody niż rozgłos tych czynów. że mu się tam źle dzieje. jak tylko mu się podoba. Czytelnik mógłby się spodziewać. . którą w stosun do niego uprawiał wiek XV.. ile tylko zd. Najmniej poszkodowany przez szekspirowską krytykę Flektor --. Podróż pruez Ocean z Kichotem . Jej moralnośćkrzewi rllr.Il]ia chwalebnych czynów bez żadnej zapłaty poza rozgłosem. Centralnym dla niej pojęcicm jest pojęcie honoru. a z nieprzyjacieiern by}ern słodziuchny.. Miałam juz okazję cytować gdzie indziej charakterystykę sfer rlnlrlrskich.w monarchiach. jaki mają w świecie rnutne księgi rycerskie. .[. niech mnie rra próbę weźmie. musi punktualnie rl1llacac długi zaciągnięte prz! rze. Bcz grania. kląć i miec długi tl . wolno mu wszakże być tak ttv. utwór ten bowie zajmuje pozycję osobliwą. jest.Don Kichote jest wprarł. nadaje się tedy clo kierowania nJlrllt.wiązłym. Agnieszka Glinczanka W.czują sympatię dla tego nego na jednym punlicie.. sceln."vszystkich kupców i rzemieślników w całym mieścienic sobie lric robiąc z ich upomnień. Warszawa 1964. :'1 t. pełnym wykwintilego wdzi ku. akt V. przeltłatl Tornasz Mann. (Iisej. lr.lrzyiaciela.) Wiekienr.oła. przeł.. pozytywne skutki społeczne. może ją porzucić i wyrzą. przy czym zar czytelnika. Wychwalając wysokie lltrl<]7gnig wbijamy ludzi w pychę i podniecamy ich do clokonylv. W Szekspirowskim Jak wam s podoba błazen rtla przekonania lurlzi. ltlrlllarchia się gubi. . którą obja\Mia swemu panu. Il(xllrzymywać. ale sympatia autora dla bohatera clatnia się jaskrawo w tej rzekomej satyrze.tlnalc uzna. rnimo iż wierzyciel nie ma llrl ilie żadnego weksla.trlza tym może spać ze wszystkimi kobietami na świecie"23. dopóki jest na ich służbie. Sancho. choć ta wierna Najsurowiej obchodzi się z tradycją rycerską wiek XVIII.--..rolę bezczelnego błazna plugawi wszystko i wszystkicn objawi jąc niezwykłą pomlsłowośćw wynajdyrvaniu obelżywych razeń. wiek XVIII.zawa 1957. W. ani na żadną nicwiastę powierzoną jego pieczy. Pomijam go nie przez przeoczenie. ] l Tzn.rly zmieniać religii d]a interesu. co następuje . oczywiście. Człowiek honoru musi być wierny rltvrl jcmu kró]owi i ojczyżnie. 1 Porębowicza./ok worn się podoba.rll. l17 ll6 . Wprawdzie autor w przedmowie wia sobie za cel podważenie wpływu.Kto o tyrrr wątpi. miałem cztery zajścia.. w których lcży w interesie władcy ją lltlrlllcl by skłonic ludzi tlo spcłniania rzeczy trudrrych i wyrnal. a nie przynosi mu zysków. rllville'a.] ale jego anachroniczny bzik czyni go j cześnie tak szlachetnym. mimo swojej ograniczoności. Nie wolno mu nastawać na żonę. ale . lltlll<lr żąda wyróżnień i odznaczeń. Jan tsłoński et al. przeł. ale poza tym nieskazitelnego szlachci ca" 22.trudno bowiem sobie inaczej wyobrazii: cześći wiernośc. Inaczej mówiąc. gdy zezwala na sprzeczność między honorem rt llrlnorami 2a.rlwi honoru nie wolno oszukiwać ani kłamać.ltrżba naraża go na różne przykrości. fse7e. że należałdo d (w tekście polskim: .l. nadaje całemu jego sposobot"i bycia. tłltmaczył Maciej Żurowski. Tańczyłem nueta. czystym. . 299 300. Szekspir. i wszyscy. i w praktyce nie przestrzerlrlć: zadnej.że był dworakiem'') powia. gdy nagradza zaszczytami czyny llr Bernard de Mandeville.. być może pod wpływem idealizacji. Człowiekowi honoru nie wo]no tlir.rrldeviile w swojej Bctjce o pszczołach charakteryzując ludzi llrltlortl przypisuje im szeroką tolerancję dla grzechu. który przez krytykę rów rycerskich przyczynił się szczególnie clo ich uwypukletria i do trt nia z niclr pewnej jedrrostki typologicznej. clo któreqo odwolujemy. objawia jakieśz 91 92 zttrnienic dla tej wielkości. że śmi wywoływany przez jego <ponure>. którzy spotykają.zdaniem lvlontesquicu -* bo tego autora mamy tu na lrryśli. córkę czy siostrę .iri. a w jeclnym o mało ni przyszŁo do pojedynku" 21. s. że z kolei pośród cytowa nyclr przeze mnie krytyków ethosu rycerskiego znajdzie si Cervanles.. zatytułowarry Fodróż przez Ocean z Dotl l{icltolen.l<Lywom. groteskowe oblicze za jest pomieszany z respektem i podziwem. skoro |r. lecz raczej same dyrektywy. potrząsając głową nad jego pożałowania godną i razem wspaniałą osobowością. cielesnenru i du wemu tyle urzelrającej i budzącej szacunek godności. rlzićl im tyle zła. prawiłem komplementa damie. która bierze za przedmiot nie uchybienia przeciw rlyrt.r IV. zrujnował trzech krawców. którc qo wyróżniają.na tym moty\Mic.dzie obłąkany jak pi Tomasz Mann w swoim eseju pt.da.Człowiel. Bajka o pszczołach. może jerlnak pić.czeństwem lricrarchicznym. między wartościączlowieka a zaszczytami. politykowałem z przyj cielem. ( )rlwoływanie się do czyjegoś honoru ma zresztą. zdaniem Man-.

Genóve 1966. komu się podlizuje. Na to.. aniżeli większośćtych ludzi.s. . MotąIia. które nam dyktuje "ii. nic niesmaczniejszego i nikezemniejszego. tj. żtlby te wszystkie chwyty się udały potrzebna jest. autor io"p. tl.za którą sam się opowiada.okra. Smith. nienawidzi nauki. w osobie chwalonej łatwowiernośćtym większa. ile co nas od nich wyró: Skoro już raz zajęliśmy jakąśpozyęję społecz.|'] 2l. .hańbiące. Quomodo Adulator ab Amico In1ernoscatur.. 130 i nast.że podczas gd pośród drapieżników najgroźniejszy jest tyran. wstaje i oznajmia. błazny.tvczna skutkami naszego działania. oczywiście.ma iłr sob jakąśśmiałośćswobodę".pizy czym obowi zuje większa surowość w wypełnianiu powinności. 28 Pauline M.nie może ścierpiećnic.co się nielzadko zdarza pisze Erazm z Rotterdamu w Pochwale głupo/y wyobrażenia nie . tlll melduje. negatywne znaczenie wychowawcze ma premiowanie ludzi. Jeżeti gani. wróżki. I zaraz śniadallic. Cnoty. która świadczyo iy*.rt.u*y o sposobac odróżniania przyjaciela od pochlebcy uważał. że przeciwstawia się. co schlebia. The Anti-Courtier Trend in Sjxfeenllr Century French Lllerature. ich wielkośći niezwykłość. w działaniu naszym ta moralność dba pr"óae'wszystti o piękno czynów. co my jesteśmywinni drugim. horroi czytamy dalej . głuptaki. za. przeł._ t:zytamy dalej . mszę raz dwa międli .lół rozwalonemu w pościeli. któiych pra nie żąda. W książce pt. że tlie może dłużejpatrzeć na to.' jesteśmy winni samym sobie''. Plutarch. 25 1lr:óżność26. w złym w swojej treścirękopisie. Bentham w swojej Deontoiogii. któia .który tamtemu jeszcze do . A później ltości.. do chwalonego l)rzegrywa w kości czy w szachy. tak jak ktośgani pu|i". Atak na dworzan i ich moralność zaostrza się szczególnie wTaz z rosnącyrni wpływami dworów w czasie Odrodzenia. nierządniee. |)ochlebca przywary chwalonego nazywa cnotami. l gdy wszystkim dech zapiera z niepokoju. rltldany jest tylko rozkoszom. Smith dokonuje ilrzeglądu licznych tlościwięcej.. lticpskie żarty I. A Pre-Gothic Mind. 27 Erazm z Rotterdaml.A cóż mam mówić o dygnitarzach dworskich . sądzi. 1t8 Wrocław 1953. Demokratyczna r ralność.wrogo się odnosi. Potem zjawia się 1lrzy jego łóżku taki najemny księżyna.. interesuje si {e1.r Plutarch. Do znanych chorób toczącyc dwory należy pochlebstwo. 26 Patrz Johan Huizlnga. Montesquieu zdaje sobie doskonale sprawę z tego. że chwalonemu ma poważny zarzut do zrobienia. chęć wyróżnienia i się ulzy nas ta grzeczności. . Cytuję 1.. 106.1Śpi sobie iaki do południa. . Głosów w rodzaju Plutarcha można by mnożyć w starożytw średniowieczu znana jest krytyka kultury dworskiej Jana z Salisbury w dziele pt. co by ob-iawiło. to włazi w drogę obiadek. Lęk przea degradac skfania na przykład do prawdomówności. Nurl antydworski w literaturze lrancuskiei XVI wieku28 autorka P. iie t]Jczą co tego. Pochwała głupoty. krytyka rzeczywistości dworskiej jak powszechnie wiadi mo ma bardzo stare tradycje. a ledwo to się skończy.chociaż nie ma nic bardziej służalczego i niew<lIniczego. przy czym. Honor jest przeja*"wania własnym obrazem. Bywa. Ze nie jesteśmy byte jaki stanu. gdzie ] rozpływają w pochwałach w stosunku do clysponenta władzy.ą. Policraticus2s... jak ten zdrowia nie oszczędza.szachy. to jednak chcą oni uchodzić za koronę wszechrzeczy". smak za jest rzeczą wyłącznie osobistą. New York 1959. że smak musi decydować w wybórze działanń. M.ma o prawach. ale w spo.l. Oto przykła te_chniki. Tak na przykład na zgromadzeniu. nie tyle tego. im większa xlt. pośród stworr łagodnych najgroźniejszy jest ten. 1 podstawie francuskiego przekładu. W początku XIX stulecia w podobny sposób widzi moralnr możnych J. do dobra publicznego nietllal myślijedynie o własnych korzyściach. że spłacanie dłu w stosunkach handlowych jest ważniejsze niż bycie wyśmiar Moralnośćarystokratyczna jest odwrotnego zdania. s.'Władca .w zbiorze Nlen anrl ldeas. zabawy.. jaką się posługuje: zaczyna od utożsamiania gust własnych i gustów tego. podczas gdy arystokiatyczna przy muje.rsą one nie tyle co nas zbliża ku współobywatelom. John of Salisbury. to ja nie nie znaczący drobiazg. iż uwa my się za niedorosłych do tego stanowiska. .. nienawidzi woltlościi prawdy". ll4ora]noś wypowjada się za utylitaryzmem. tak jak premiowanie ludzi dyspozycyj o których będzie wnet mowa. bo ta rozprawa nie jest zawarta w pTzekładzie polskim wyclanym przez Ossolineum.9 . sób bezpieczny. Edwin Jędrklewicz. żeby go sobie zjednać. rych się nie szanuje.

zyczliwości od człowieka.t monarchy. Ibident. lekcewazenie por. I. przeł. chęć wzbogacenia się bez pracy. co czuje. gonitwy -. Charaktery. Anna Tatarkiewicz.1 potrzebni są l. namiętności tak gvrałtownc i sprawy tak poważne" 32. wstręt do prawdy. Tadeusz Żcleń- 41. s. Całe to dworskic wyrobienie to po prostu obłuda" 31.198.wsze clają się zużyć. s. Stanowią oni wspólników okrucieństw tyrana. nieprzenikniony. kiedy są niezastąpieni. opanowuje skłonności. rajfurów dla jego naniiętności. Ibidem.. Warszawa 1965. tu podpierają oni władcę. trosk.tltlriottie. .. że uczty. zaniedbanie wszystkich zollrlrviązań. 98. Ich hasłem jest . jest pisze boki. przewro[ność.dzieł rrrających za przedtrliot życie dworu.mniejak tliż.. przeł. gens de service).osłaniają tyle niepokoi. nadzieje czerpane w jego słabostkach i . sprawicclliwości. Discours de la servitude volontaite (Rozmowy o dobrowolnym słtlżalstwie) La Boetie uważa grono służalców za podporę tyranii utrzymującej kraj w niewolnictwie. tyle trwog i nadziei. . pisał o irich w sposób tak jaskrawy. l. 31 Jean de La Bruyóre.it. że jego sonety nie mogły być opublikowane za jego życia. oLwartości.vinności obylvatcla. .lii-1}oy. zabiegów. towarzyszy jego rozryulek. zarlaje kłam sercu. cnota. uśmiecha się do rvrogów. we wszystkich czasach i miejscach. clziała wbrew temu.akze łajdacy.jak pisał . to wszystko. s.. obawa przed cnowięcej l. 210. balety. Na dworze zres. llic za. zdrada. s. 1lrlchlebstwo. Warszawa. spojrzeń. wylazu. W pół wieku później w jeszczc mocniejszych l. zawsze godnc szacutlku. s.. Charles Louis llontesquieu. Ibidem. t. Charakter:l La Bruyóre'a w swojej ostatecznej postaci ukazały w 1696 ro]<u. Byrvają bowiem chvrile. 203.. O tlucltLt praw. kryje się z troskami. tworzą. którzy idą na wszystko i do wszystkiego dają się zużytkować. 197 .przystosować się" so. '30 120 . llczynności.płaszczenic się 1lrzy dumie. mówi. cz.Człowiek dworu . Różni pisarze epoki oburzają się na pospolite we Francji praktyki homoseksualne. charakter większości rlrvorakóW" 3a 34.głęjest panem swoich ruchółv. między innymi. który od jakiegoś czasu związał się z dworem 33. NTie oczekujcic szczerości.FTonoT. za pomocą których zniewieściali mignons wkradają się w łaski swego pana. Na lrlz w pewnych sytuacjach może zdac się uczciwy człowiek?" l. Pośród znanych krytyków dworskiej rzeczywistości wypada wrócić jeszcze do La Bruyóre'a w uzupełnieniu charakterystyki.Ambicja przy próżniactwie -.ukrywa namiętności. W okresie objętym przez badania autorki porvstaje koncepcja ludzi dyspozycyjnych (hommes de service.ltllvach charakteryzował dworaków Montesquieu. łowy. .v}i Obyczaje naszyclt czasów. ihidem. 192V. s. 183.lt. Podczas gdy Machiave]li widział w tych poplecznikach zagrożenie władzy księcia. ustawiczne ośmieszanie cnoty. jak którą obraliśmy jal<o motto rozdziału. .Któżby uwierzył. Ronsard. W pisanej w połowie XVI wieku rozprawie 29 pt. lltitm. 202.

Trudno wskazać drugi*taki wzór :". tak jak akceptowało nadanie ulicom i skwer nazwisk arystokratów i tak jak poprawiało cudzoziemców n dostatecznie obeznanych z terenem. I22 123 . W 1400 rolru. . którzy uprawiają ziemię Iub żyją ze'sweqo tru. Andró Maurois to najsympatyczniejszy typ w ewolucji ssaków''. co genelosus i generosi filius (dobrze urodzony i syn dobrze urodzonego) i nie wiązało się z żadną przynależnościągrupo\Mą. utraciłem nieśmiel częśćmojego jestestwa.du. jak poucza nas Encyclopaedia Britąnnica słowo gentleman znaczyło tyle.VI[. ale nie trzeba. Gentleman Dobre imięl Dobre imię! Moje dollre imię! IJtraciIem dobre imię.Cnoty czytamy datej .odpychającymlt'.znaleźć się mogli w ich szeregach. Typowym przykładem był Daniel Defoe z jego rozróżnieniem gentlemanów z urodzenia i gentlemanów z wychowania czy wy}ształcenia.nie są dziedziezne.było czekać Ila wzrosL znaczenia i ambicji klasy średniejw tym okresie. wzór o większej mocy integra cyjnej. chełpiąc się szlachectwem (noblesse). II.Gentleman. wzór. Około 1290 roku J. Kasjo u Szekspira {Olejto. Nie chcąc podawać się za yeomen czy franklins.. Dopiero około 1414 roku spotykamy się z tym słowem w rejestrach sądowych dla oznaczenia pewnej gTupy. współautor Rornan d"e la Rose.. We Francji jeszcze wcześniejnapotyka się uporczywą opinię. by tak charakteryzować gentlemana. Upominał się o te zalety w XIV stuleciu Chaucer. Jak nie odpowiada się za cudze winy. pI kraczając bariery klasowe i narodowe.. że o szlachectwie decyduje wyłącznie eharakter. by napotkać tendencję bagatelizowania urodzenia w obrazie góntlemana na rzecz posiadanych przez niego zalet. obszernie uzasadniał zależnośćszlachectwa od posiadanych cnót. T'worzyli ją młodsi bracia pozbawieni majątku na skutek primogJenitury. Zatrzymajmy się chwilę nad genezą i historią tego wzoru. nie tylko w spółeczeństwie które go zrodziło. prawdzi gentleman pisał wielbiciel i znawca Anglii. Tylko ci ostatni zasługiwali jego zdaniem na to mialro. ten wzór jako towar eksportowy przyczynić się miał w większym stopniu do prestiżu Anglii niż jej eksport węgla. śmiałby zaprzemi czyć i utrzymywał. Znany wierszyk z XIV wieku: When Adam delved and Eve span Who was then the gentleman? W książce pt. ale i poza nim. 32B. odpowiedziałbym. . Wedle żarto wej uwagi. którzy mówili . kto nie pracuje.gentleman'' dla oznaczenia kogoś.... kto cnót nie praktykuje i że ktośjest chamem (vilain) wyłącznie przez pTzywary." świadczyo użyciu terminu .). które czynią go . Mary Cytoję na podstawie przekładu na współczesny język francuski doko- i wydanego w Paryżu w 1958 r. W przemówieniu personifikowanej Natury czytamy: ..Grlyby ktoś.Newton'' za: miast ..sir Isaac Newton''. Moralnośćmieszczańska cytowałam zabiegi mieszczaństwa o to. _q: jeżeli idzie o szerokie oddziałilwanie. żeby wzbogaceni mieszczanie. tak nie odpowiada się za cudze 1 glentlemen.. de Meung. kwalifikowali samycń siebie jako nallego przez A.. że nikt nie jest szlachcicem (noble. którą cytowałam już gdzie indziej. który by w takim stopniu scalił społeczeńsiwo. że szlachcice z urodzenia (Ies gentilshommes de naissance) są z lepszej gliny niż ci. pochodzący ze wzbogaconej rodziny plebejskiej. _Rzecz się działa w XVIII stuleciu. l i jr Śledzenie dalszych losów ethosu rycerskiego wiedzie J<oncepcji gentlemana. s. a przynajmniej nie pracuje fizycznie. społeczeństwo angiels go akceptowało. bo uważając się za coślepszego..

nie są iednak szanowani. pamiętając. oczywiście. W ogóle. że kto powierza sekret kobiecie. Doslarczy jej historia z uwzględnieniem zagadnień ekonomicznych i polil. co powinni robić i czego unikać. Autor demonstruje. Naukę wypada rozpocząć od łaciny. idzie o pisowllię 124 8 lbiilem. Toteż nic należy zbytnio jej ufać. z 1966 r. a Thcmas Elyot. Rozumienie czytanego l.nas w odpowiedzi przekonać. Obowiązuje ich honor i rycerskośc.ie ich cnoty. byle by nie oddawac się im zanadtrr. l)la tych. którzy pragną być uważani za clobrze uroclzonych (Jo noblesseJ. przyporninający TIezjocla i większy niż pośrócl clobrze urodzonych szacunek dla uczoności. W doborze sportów wypada zawsze sięgać do zdrowotllych wskazówek Galena. Sprawa realizowania programu intelektualnego naszkicowall0go przez Elyota wylywa mu parę słów goryczy. bardzo starannie dobranym. Inna jest także w tym clziele pozycja pracy. dobre jakoby ti]a warstw niższych. zc ma to być ktośclobrze urodzony. Od czternastego roku życia trzeba się za1loznawać z retoryką. Tytnczasenr rviec]za nie lrańbi. niezbędna. 320. w dziele tym stwierclza się. Paris 1951. co zajrnują się dyfuzją ku]tur ciekawe jest to przesadzarlie drzew wyrośniętych na innym terenie w glebę tak bardzo <ldmienną. jak autor ttsiluje. Tych trzeba się samemu clorobić''. Częśćrlruga zvrlógqn. od siódmego roku życia chłopak przechodzi pocl wyłącznie męskie kierowllictwo. Nasz tetlat każe lratn. Lanson. cledykowana l{enrykowi VIII a. jak to liażdy ruch w tańcu można wyzyskać dla wyrobienia sobie jakiejś cnoty. bo książki pouczają ich. autor przes|rzega przed zapędzaItiem ucznia gwałtem r1o pracy. Rozsądna wskazówka autora przestrzer. Lontlon. Takiego jak ten szacunku ct]a intclektu na ogół w traclycji rycerskic i. wyclanie i słownictwo). nie posiada rozeznania w zakresie dobra i zła. ten powierza się jej mocy. Należy także oclnosic się z wielkim respektem do kleryków. Skąpstwo nie pozwala rol25 . skąpstwa i niedbalsl. Romąn de la Rose zaliczany jest przez historyków literatury do lileratury mieszczańskiej. którzy kształcą umvsł i starają się stosować cnoty opisane w ksielzkach 3. 7ńe Governor. lektualnego.' Wczesne dzieciństwo genileman spędzic ma wyłącznie w towarzystwie kobiecym. Jazda konno. obclłużeni. s. ale n. s. Dutrra kazała sobie lekcervażyć wykształcenie. że duchowni mają większe szanse być szlachetnymi. W 1531 roku ukazujel się w Anglii lilasyczlltt placa Tltomasa Elyota pt. winni wystrzegać się pychy i próżniactłrra. malarstwie czy rzeżbie. w: Histoire de Ia ]ittćIature Iranęaise. The Governor. W doborze studiowanych autorów uderza inwazja autorów starożytnych. (zmoclernizo. kobieta. Z gier tlajbardziej godne polecenia są szachy.ycznych. podt:zas gdy znajomośc języka greckiego może pozostać bierna i ograniczona r]o lektury. Jeżeli idzie z kolei o rolę wyposażenia inte-.a przed zanudzaniem ucznia gramatyką. jej charakterystyczny antyfeminizm2. Poza tym mozna uprawiać tenis.zashlgi. s. Częśćpierwsza zarysowuje wzór mężczyzny aspirująceqo clo jakiegoś stanowiska kierowniczego. wyłączne. ktorzy spęclza|ą czas na filozofii nędznie ubrani. Wolne chwile za dnia spędzać moż:na na muzyce. 227. Składa się ona z dwóch części. się nie stwierdza. już jest wyłącznie do osoby rvładcy. Ci. Rodzice rzadko starają się o je_qo realizację na skutek dumy.tora nie powinien trwać dłużejniż B godzin. chociaż bardziej szlachetni niż ci.alliem au. można pływać i polować. Do nich na]cżec winno rzctrliosło rycerskie i kształcellie umysłu.'Ci. weclług autorów. po rodzicach dzicclziczyć nrożna ich dobra. Oswojenie się z prawem i z filozofią (zwłaszcza tnoralną) mą wieńczyć to dzieło. ? pogardę kobiet poczytuje za zrlak roz1loznawczy litcratury ltlieszczańskiej G. Lepiej wabić nagroclą niż odwoływac się do przymusu. ponieważ mieszanie pedagogów różnej płci lrrogłoby pociągnąć za sobą zgorszenie. do osoby tego. Każdd wskazówka ilustrowana bywa przykładami z dziejów greckich czy rzymskich.vszt1. przy czym rozlrmie się salno przez się. między innymi. clwornymi i rozumnymi niż książęta i królowie.zirjąć siq przede wszystliittr czĘścią picrr. oczywiście. nie zaniedbując wiedzy faktycznej. gra ]M kościnatomiast ltl wynalazck diabła.vaną jeżeli Jakże teraz mają wyglądać chwile odpoczynku? -..c]<stu i umiejętność rozsmakowania się w nim winny wyprzedzac łtnalizę gramaLyczną. którą trzeba władać elegancko w słowie i piśmie. 166. kto ma kierować dobrcm publiczrryrn.Sen zd. którzy polują na zające. którzy nie mają nauki.. Jako ws]<aźnik tej przynależności wymienia się.tva. że ma to być gentleman.

iig in.autor ostrzega t. ll) sguires mających herb oraz gentlemenów ze zwykłych rodzin wyróżniających się od dawna bogactwem czy odwigą.. W pół wieku po t. któtzy lliorą na siebie większe zobowiązania. Dyskusja dotycząca zagadnienia. jak utrzymać się przy władzy ani wskazówki. The Complete Gentlemąn. pośród tej ostatniej z kolei należy wyróżnić: a) rycerzy pasowanych i uprawnionych do tytułu sir.ltlprzednio mo]Ma. Ileltzla. tiocieka się szczegółowo. a między nimi Henry Peacham 10. gdy wolnośc słowa ulegała ograniczeniu" 5. 6 zalecając naśladowanieróżnych mężów starożytności.. który narn Elyot zarysował. Opublikowana przez niego o cztery lata wcześniej (1531 r. zawiera zupełnie inną problematykę. i.ytowanym przez nas autorze dochodzą do głosu pizedstawiciele lłcnesansu.płynęłydla książąt i ich królestwa. a nie dawności rodu. a także większe wylształcenie. Ich troska o *ynO. żeby najmniej gęgały. s. jak traktując onywiteti jak gęsi. składającą się z wszystkich 5 lbidem. io pTzez'ogranicza"ry nie wolności słowa. tym bardziej godna jest podziwu 7. przy analogicznym Ętule. pouczał mało o jego cnotach. Gentleman musi byc odważniejszy i bardziej szczod. krótko mówiąc. którzy wypychali sobie ramiona. które to cechy różnych bohaterów starożytnych autor darzył superlatywami 6.rrri*"rrytu"i".dzicom wysyłac dzieci w światna naukę. Ta ostattlia kategoria dyskutowana jest przez autora nieco dłużej.rlla wyłącznego obsługiwania jego osoby". by upodobnić się do jego barczystej postaci atbo wielbiciele Aleksanrlra Macetlońskiego. l0 Henry Peacham.2) obywateli i mieszczan. l}. TIrc G<lvernor. przy czym ma jego zachołvanie i sposób llyr:ia [."ukżu Óa pru"y.. albowiem mnożenie gentlemenów mnoży ticznę luai i."y-attie zastępu służących nie zwa]nia *. Jattlrl. 0 Mam na myśliThorsteina Veblena. ńo potwierrlza veblenowską charakterystykę uprzywilejowanych n. jeżeli zaśidzie o nauczycieli domowych. Nobi/ity to inna naz. Y. Są to wskazówki. Obraz gentlemana. Władca tracił kontakt ze społeczeństwem. że szlachectwo zawdzięcza się szlachetności. Gdy o niego choclzi. o czym zlesztą była . ale m. Thomas Smith w swojej De Republica Anglorum (1583 r. 106. co zdarza się pochlebcom. kto studiuje w .złonków izby wyższej w parlamencie od diukórv do baronów. W rozprawie o wzol()wym gentlemanie autor rozważa kolejno kogo można i kogo ttirl mozna do lej kategorii zaliczyć. 3) yeomenów (czyli drobnych posiadaczy ziemi). przed małpowarriem. jak ort zwykł czylrić.ożna by sobie ten brak uzupełnic przez prześledzenie. na czym jak najgorzej wychodził. n charza jest większa.wa dla cnoty.] ten winien byc nazywany gentlen}anem'' 8. 10B. Cambridge University Press 1948. Na śmieszność narażali się ci Wiadogrości o Smithie zawdzięczam książce E. 4) rzemieś]ników i chłopów. Teotię klasy próżniaczej (przeł.ozdz. przez V.. Cornell University Press lg62. Barkera pt. kategoria gentlemenów z koiei obejmuje wielką arystokrac ję (nobilitas major). gentleman ll<lwiem ma obowiązek pełnienia bezinteresownie . czy to pTzez lekcewazenie sobie sympatii poddanych. w starożytności zwraca - wielbiciele platona. im dłużejutrzymuje się w jakiejśrodzinie.. smith nie sprzeciwia się łatwemu robieiriu z }iogośgentlematla. rodzice nie oglądają się na ich kompetencje. kto uprawia nauki wyzwolone i. może zyc nie 1lt. a kto nie jest gentlelllanemr toczy się przez stulecia i niepodobna pominąć klasycztlych i najbardziej znanych jej uczestników. s. tllaz arystokrację pomniejszą.łuzny społeczttrl. Podkreślam ten ostatni szcz.acując i nie uprawiając zajęć fizycznych. a chcą przede wszystkim mniej płacic. 8 126 l27 .j na jakimśstanowisku kierowniczym. . skubać je tak. Nie są to wskazówki.ry.London. tekst z 1622 r. . kto jest.) niż dzieło Machiavellego (1535 r. Ostatnia częśćjego książki zajmuje się jej pozycją szczytową.przy t:zym ostatecznie autor dochodzi do wniosku.) dzieli Anglików na cztery klasy: 1) gentlemenow.). wycl.Musi utrzymywać bezczynną służbę.r i Krzysztof Zagórscy. z 1'. rozległym posiadłościomczy wieikim dochodom. jak zasłużycna władzę i nie dac się przez nią zepsuć. lrtórzy przekrzywiali głowy tak.ktokolwiek stosuje prawodawstwo państwowe. jakie ma umiejętności. co zosLaje wyraźnie podkreślone to to. Obowiązuje go strój i uzbrojettic odpowiadające jego kondycji. r. że . |:ierze na siebie obowiązki gentlemana. Warszawa 1971). Na tom składają się'ponadto lllvitl rozprawy:T'he truth ot otlr Tjrnes oraz The Art oI Liv.Jakież szkody czytamy -. Elyot wyobrażałsobie społeczeństwo na kształt piramidy. Elyot.egół. Traditions ttl (jivi]ily.

|. Elyota. że nawet kobiety są za nią clrwalone W jej pielęgrrowaniu nie należy zaniedbywac ani c}rwili..Jłównych rysach wzór gentlemanal który pir"i. a zw-łaszcza polowanie do dziśLprawiane 11.uwagę rożni luclzie niskiego pochodzenia uzyskiwali pozycJę-przez swoje osobiste zasługi.erołvnych l rlkcji kierowniczych. postarajmy się odtworzyc tv c. Ućzonośćcenio jest u tego autora tak.fu. że jeszcze rv XIX wieku chirur. 12. Pewien lcłopot sprawiaj Peachamowi kupcy. przeł. tl. jak i tnoralnej i staje się po prostu uprzejmiejszą formą mówienia rl ludziach i zwracania się do rrich. .nlcln) iudzi.z możnych. Poezja . Późniejsze połr.1l. Nawet ukąszenie tarantuli daje się za je pomocą wyleczyc.] zanlieniać nienawi łv miłość.. czy o synach nieślu nyclr można mówić.lrarakteru.. który zagaja slioj. kl. ludzie nie mają dosyc wszystkiego w jednym kraj Wobec tego.negatywna.Augttstyrra. udziale tak mocno akcentowa!v(tlle. I.[<er. Czy bieda staje na przeszkodz szlachectwu? Odpowiedż jako ctalszy . * któryl. że szlachetnie urodzeni.-ui do drugiej lv<ijny Światowej. wylaz demokratyczn jest tu tendencji autora Teraz przychodzi kolej na rozpatrzenie różnych zawoc] z punlriu widzerria uprawnień do znalezienia się pośrócl gentletnenów.óry miał zycie tak zorgani l28 żeby korzystać nawet z nocy. Z kolei nasuwa się autorowi pytanie.może brtttalnośc zarnieniać w dworlrość."z nerirrtJ. wywodzi ideał gentlemana z rycerstwa średniowieczneł.zkim t.y Encyklopedii Bryty jskie j.. Do zmian najr. na pla]Mo noszenia herbu. które mu cto głowy \v Jrocy przychodziły. aktorzy.. że pracowali rękami). po tych próbach lokalizacji gentlemana w społeczeństwie.rl i włoskiego renesansu 12. nie dopuszczając kupców do kategorii gentlemenów. Z tych osta nich słów nie rralezy wnosić. Wyłączeni wyraźnie z kategorii gentlernenóTr są \Mszyscy. 1927 ł litlros ryce!ski. szlacheclwo utracić przez nikczemnośc? skoro możrra jak brzmi odpowiedź do szlachectwa dojśćprzez cnoLę. Bez tego jego najwdzięczniejl.. W Slowni ku oksf ordzkim rlllinicje kładą nacisk na clobre urodzenie. tak jak pozycja sztuki jest u niego bardzo wysoka. dzy i dentyści nie byli w Anglii przyjmowani w towarzystw z powodu tego.a jego zdaniem do gentlemenów z. opinie Arystotelesa. 129 .6l. Pozycja nauki.u słowa noble lr. jak np. którzy spędzają zycia w stoickirn oclosobnieniu 11.rósiu. lv litórym ta koncepcja się zrodziła.. którzy pi.ą walory . W zachorł. Autor kwestiotlil je możliwoścuznania za gentlemenów (uzywa .1.l.lrlwierzchnia ściany przy jego łożu powleczona była woskiem. tak jak cliament bez sz7j. (Należy tu przypomnieć. Charakter narorlowy. skrzypkowie. rządzić ja królowa wszystkimi naszymi namiętnościami". kuglarze etc.r którym mógł notowac po ciemku myśli. prrerllrlwienie sakramentalnym . Wszak nieraz o zywali się oni bardziej udani od synów legalnych.ztl Lalenty tracą blask. Znane mu są pogardliwe opinie starożytnyc o tym zawodzie takie. Żadnego klasowego wyróZtlirltria nie ma na względzie prelegent. z drugie slrony. którą mozna prześledzic przebiegając przez kol..vażniejrry"t należy postępująca rlt. r r 11 '9 E.a.l. Znany autor prac o charakterze narodowym Anglii. ostatnim notowanym użyciem jest użycie. pływanie.jIre definicje gentlemana w wielkim słowniku okstod. Warszawa .rrtokratyzacja. tchórzoslwo w odwagę i. Wchodzą tu na przykła w grę malarze. Do malarstwa artystycznego bowiem ma stosunek człowieka Renesansu. wyłączeniem chirurgów.obroczyńcę swego kraju. Czy moż tlalej.ltlwo . który wyr-aźnie przygotował gentiemana rltl objęcia w swoim kraju wspomniany"r.czynic rozwiązłego uczciwynt t. . Muzyka ma jeg.arriu srrroim gentleman winien byc zrównowazony i clbac o reputację.tktowanego w całej rozprawie jako równoznacznik słowa genll<. trzeba przynajmniej uznać uczciwego kupca za d. Z ćwiczeń Iizycznych poleca Peacham szczegolnie jazclę kontt.. Adwokalów i lekarzy możn. Poniewaz nie miał światła. Horacy był synem trębacza Wergiliusz synem garncarza. biegi. Pannenkowa. . na pozycję pierwsze i neraltlyce.acują na życie i zarabiają. s. krótko mówiąc.1 lo echa T.lllusznie dumnego" Arysiotelesa.niezwykle dobroczynne wpływy. Tr tu naśladowac śur. mozna Je przez przywarę utracić. zapominając niesłusznie o udziale . że autor ma nieszczególne uznanie dla sztuki.Ladies and Gentlemen '. akuszelek . Ernest l1. Aie.szarla czy |anów. Barker. lbidem.gentleman'' jest ]Myprane zańwno z treściklasowej.r zdaniem .

przeł.publiczne'' uczyły ttwrlich wychowanków przede wszystkim łaciny i greki..inny musi lt. co rniało rozwijać ducha zespołu. Co zaśdo powierzchowności. J.według niego . musĘ nosiĆ oznakę ttllóstwa i spożywac posiłki w odosobnieniu od reszty kolegów'' rz. a dalej na tejże stronicy: . W znanych mi obrazacir doskonałego gentlemana nie ma już mowy ani o urodzie. Źe tltttitljętnoścczytania i pisania dobra jest dla kleryków.izyczną. Thackeray uniwersy. Value Pąttelns.nieszczęśliwi chłopcy bez chwostów u czapek nazywają się sizors. H.. BB. arri o sile -. czający. 82. Wychowanie lArarszawa 1933. .nie potrzelltljc składać egzaminów. warunek wystar. turą. Społeczeństwo angielskie opisywane przez Thackeraya w 7or.rlrzeć r ili podatki. a ustrój społeczny. zą Seyrnourem M.nauczyło arystokrację na biedaków jak na ludzi zależnych od tych.cec tak istotnych dla rycerza średniowiecza.itlli w dużym stopniu na podstawie ich kwalifikacji sportowych pisał Bertrand Russell w swojej ksiązce pt. Mannheim przypisując zrlspołowym zawodom duże znaczenie wychowa]Mcze w wyrabiatlitt. że jest lordem. jak podkreśla Artur Livingstorr w swojej Theory oI the Gentlemąn zawarteJ w Encyclopaedia oI the Socia] Scjences. Graevesa ls..l.". siła nie była niezbędna. rierę zapewnioną. Greaves. s.Dlatego żrl r:hłopak jest lordem pisał \M. Branie się do handlu.lrlsób języki starożytne po raz drugi służyły wyiaznieniu klatll)w(-\mul choć tym razem inaczej. gowisku próżności. London 1964. Ojciec Amelii Sedley jest zamożnym kupcem. Thackeray.. Zwraca na ten fakt uwagę K. To zakłada posiadanie odpowiedniego zaplecza finansowego. Crosland nie można z taką pewnościąustalić czyjejś pozycji już w chwili. Kobiety niezamężne pełniłyniejed. może sobie już pozwolic na brak konformizmu. Nie jest to. ny wygląd. 130 Wlll.7(twa 1950. llirrvttit. 15 Pierworodny nie był zwykle do nauki przymuszany. R. Wspominana stopniowa demokratyzacja słowa. s. Księga snobów. Inaczej tliż w Grecji. Znakiem rozpozna\Mczym dla gentlemana jest między innyml jego sposób mówienia. wyodrębtrilt się ich ubiorem. M. wystarcza god. gdzie wchodziło w grę współzawodnictwo indywirlttalne. M.w tym chłodzie i wilgoci. gentleman uprawia. jak wiaamalorski sport. czywiście.gentleman'' w Ąnglii była jeszcze daleka od'niwelowania różnic klasowych. Hosiasso- . Dopuszczalną nich karierą jest także kariera duchownego. Do wzmocnienia bariery społecznej przyczynił się t|<lmo.. daje mu po dwóch latach stopień naulcowy. W żadnym innym kraju C.tlzie servitors (zaiste ślicznyi gentlemański tytuł). ale nie to |7 Jeżeli idzie o kulturę f. Niegdyś TyceTz uważał. |'lłtwo ubogich jak pisze E. A. przeł. Młodsi bracia pierworodnych bywają bowiem wchłanianl przez miasto i bądźsami. bądźprzez małżeństwo z bogatą mieszczką wchodzą w środowisko kupieckie.. w za" sadzie niepożądane. lecia. S. Tabu pracy ręcznej trwa jeszcze w początku naszelJo stulecia. którzy pła1l. a w Okslrll. jest już bardzo plzemieszane. 131 Bertrand Russell. miał bowiem k 1s lirlizc purytanizm ze swoją wiarą. Baronet Pitt Crawley żonaty jest z có hurtownika. gdy nasz interlokutor otwiera usta 1a. I(to ma bowiem odpowi listę antenatólv. kultury obywatelskiej.. Żaden gentleman nie może zarabiac na życie. Dlatego. wychowanie tt tlstrój społeczny 16. Taine rozwój sportu w Anglii przypisuje wlasnosciom klimatycznym tego kraju. Fotrzeba ruchu narzuca liir. W taki ri. bywa koniecznościązwiązaną z primogeni. W Anglii zwłaszcza. Jak powiadał faceprimogeniturze był tylko cjonisla epoki. . ale jest niezbędny dla ubiegania się o przynależn jak pisze do gentlemenów. lecz drużyna. Spori gentlelttatra angielskiego chętnie przybiera fornry zespołowe. Llpsetem. szkoły . w elitarnych szkołach dotiera siinauczyt. Barker . Agnieszka Glinczarika. Wygrywały bowiem lub przegrywały ttitl irrdywidua. nokrotnie rolę guwernantek wyładowujących swoje frustracj na dzieciach oddanych ich opiece.a osadzone w pierwszych dekadach XIX stu.nym przez M. gdzie stosunek do sfer wojskowych był raczej pogardliwy. Obowiązujący strój przechodzi przez różne ewoluc i można nie liczyc się z opinią. Class and the De'o Cytuję moclatic Policy. Ale ten duch zespołu obejmował tylko własną klasę. dr JoJrnson . żę ubóstwo jest-winą.. ktory zrlrlbywać przez lat siedem.dzięki jeden głupiec w rodzinie" 15. The Blazon ot Honour. Opierając się wszelkim reformom. William M. poniewaz są biedni.

lrllaz częściejelementy altruistyczne. danie miały najlepiej wykonywać tzw. tak poszło w nieomylny znak szlacheckiego pochodzenia. ale bogatą [. skoro zaświek po temu. chorou.rodzenia.'Warszawa 1949. głui 1lrlla.. Random Crawley . Zaprawianie ludzi zarówno w dominance.Il szawa 1960. brzydli./r{.rt. dagogom.lrli zniesione lub odmienione..isko próżności. Veblen wyjaśniapozyc łaciny Lym. boksował się dollliolrale i powoził czterema końmi w lejc. obsadzał kolegami placówki sobie podległe.. oburzał się na l1. Tarqow. jakie przystoi arystokracie czystej krwi" 22. czone do elity władzy wpływały na to.l. A idzie tu o przepisowy udział w parlatttt:ncie. która. tłumaczono.rlj. wytli:.ół publicznych jak czytamy w książce B.Zn.i tv1llg1 to duch. London 1963. BB. Zalreżrrośćfinansowa od ojca zmuszała często do dzielenią jego pogiądów. M. UparteJ ekskluzywności szkół publicznych broniono twierclząc.y autor francuskic_cJo Oświeccniapisał: . Szkoły. 1lirni matka przypuściła Wady duszy odpowiadają niedołężności ciała. że człowiek nie umiejący prawie czytać. cytowany autor nie był zbyt klasycznemu wykształceniu życztiwy. które by przygotowywały ucznia r1o pełnienia funkcji kierow4iczych. po znanych z surowościrządach T. zaTaz wnoszą. potem. s.Nasza młódż szlachecka cho. żadne praTro nie rnoże zostać ustanowione . s. T. 393. nieumiejęl. To łagodziłotarcia polityczne. żeni się. doszedłszy do władzy. I. Administro]Mana przez kolegów uczyła nie tylko rządzić.i się tu o suneriority to ex[ernal con| rol. Miała uczyć te oddziaływały wychowawczo na pupilów także za pomocą środ" znoszenia bólu po męsku.ychowanie dobrze urodzonych: . Russella cytowane. Mowa tu rzekomo o królestwie 18 W. Clrrlrlcs Duclos. żt.zwierzęce uczucia'' zasiada poliród dygnitarzy Anglii. Posiar]ał więc takie lvykształcenie. s.ą one sąd najwvższy. Ta solidarnośc jednak nie rozciągała się poza swoją klasę. ale i podlegać 19. 1' Jonathan SwiIt.dla rycerzy.. s. To za. do których przyznać należy przenikały liwalil'ikacji intelektualnych gentlemana pisano już rviele.pogardy dla inteligencji typu naukowego'' 21. Wychowanek Eton czy Harrow. Jadowity Swift 23 w Podróżach Guliwero tak charakteryzuje rt. Iubieżność duma sa zwyczajowymi przymiotami charakteru tej klasy. stanowl'.przy czym pełnienie służby społecznej w jednej rodzinie pTzez paTę pokoleń podnosiło jej prestiż w większym stopniu niż tytuł 20. The British Political Eijle. Arnolda w Rugby. stracirłrszy swój majątek i widząc llliską ruinę.l Ciało stlche. iż stać było człowieka na marnowanie czasu i pieniędzy.. szkoły publiczne. Szkoły ków takich jak chłosta. lr lllli.rion propre lćgislateur" (człowick honortr zrlaje się być sam sollie prawor1. s. Jak widać. !V. chorowitą. 160. od liltirego nie ma miejsca żadna apelacja" 2a. Russell. - - r\y l)rzysposolliony do drtrku przez Jana Kotta. mówiąc o pewnym baronecie. Jest rzeczą powszechnie wiadomą. została niejako zinstytucjonalizowana.ir. ze składała się ona pospolicie z krewnych. M. wysyłani poza dom na wzór synów średniowiecznych ryceIzyl kładłyduzy na. Pe. Stypendystów jrształcących się w tej samej szkole pełno. przeł. kaprysy. Obecilie trzeba było się o języki starozytne otrzeć. że wspomniana solidarność wychowanków tych szkół trwała i po ich ukończeniu. L... że wymaga go zasadnicza grzesznośćnatury ludzkiej.wa l.1rrlą myśl. 1. szczupłe. W. Małżeństwa ograni. Thackeray.zli. od dzieciństwa w zbytkach. Ta.L'homme d'honneur semble i. Zkim? Z samicą podłego u. że lekceważenie intelektu !9 W. 150. 108.. Chłosta miała wbijać w wychowanka cnotę i przepędzać występek. że muszą istniec szkoły.Duch l. 19 Ibidem. skoro tylko urodzi się syn silny i zdrowy. V: Tńe Decline ol Aristacracy. t. że do łask swoich stajennego lub woźnicę.zcza się z samicami rozpustnymi i zepsutymi i dostaje od nich llit:narłristnych chorób. Przekład anonimo.należałdo najpierwszych dandysów lv mieście. jak i w subm 20 lbidem.ilc. a nie do okreśionego zawodu 18. Wychowanie. Podróźe Guliwera.any był w zakulisowym świecie. Tradycyjne w rodzinie uprawianie polityki ułatwiało absolwentom dalszą karierę po już wydeptanych ścieżkach. Guttsman.Jeusz Jan Dehnel.1wcą). klórzy tego środka nie akceptowali. by byc zaiiczorrym do gentlemenórv. w których wychowują się gentiemeni.. intere. człowiek tlit:okrzesany. płatni uczniowie w ogóle nie zauważali.ność. O braku szacunku dla :r B. słabe. cisk na maniery.32 133 . Bez przyzwolenia tych rlzlacheinych osób. -Thackeray. ze jej znajomośc była dowodem. rozdz. 1l Mól^. pojmujący tylko . Znaną jest rzeczą. melancholia.

Co zaśdo jego manier. gotowośćniesienia pomocy jego rysy..Nieźle'' to jego najwyż.-'. tak angielski oficer. U"ika wszelkie afektacji. bo są wtedy nazbyt łatwym łupem. Maurois pułkownik Bramble 27 bo Jcst gentleman. 20 16 134 135 . Wpływy tej postaci podkreśla cytowana już Margaret Greaves. Inna była pozyc ja guards. tualną rolę kierowniczą prawo nie może go karadw.The Guardian" Źe. Złapany zaraz się poddaje. lnan". .Szłice z Anglii. . Dyskrecja.ru'u*". wyzyskiwanie w dyskusjach jego wiadomych słabostek. ledwo skończyły się godziny służby. l byli włączani do elity. szezery| nle nie posuwający impertynencji. . że te zasady nie pozwalają mu na korzystanie ze słabościprzeciwnika. spieszy zrnlcić z siebie czeTwony mundur i w zwykłym strolu cywilnym jest znów gentlemanem'' 20.. to w oczach Angtików nie jest nawet aktem odwagi.Jest opurro*urr}.słusznie dumny'' Arystoteleia.poJb rrpo. Kiedy indziej mieliśmyraczej do czynienia z rejestrar:ją pospolitego rozumienia tego terminu. nr 34.rtu i służby wojskowej.oto dalsze i"go *"or. zawód wojskowego nie był w esty_ mie. \Mreszcie nie brak i kombinacji tych elementów.. Za ptzykład wzoru normatywnego tnoże służyć charakterystyka Steela podana w poczytnym piśmie .z" *"glęłr. 1930. To po prostu należy do dobrego wychowania. Heinrich Heine.. Gentlemana rakteryzuje spokój i pewnośćsiebie człowieka niezalei (divine assurance).stawiać opór llatarciu. miały dwojaki r:harakter. Jest prawdomówny.Nie łowię szczupaków po-to nie wiada w powieści A. w którlń tegity rycerskie były respektowane.pr""Sl"a"ulą" je w Anglii popTzez cztery wieki."trattowa. mówią z całą powagą: to gentleCharakterystyki gentlemana. współczucia i życzliwości". Jerzy Jędrzejewicz. Rozważania dotyczące Iair play rzadko dotyczyły walki orężnej. 205 . .. . . dbałość o wyróżnienie przeciwieństwo pokory.. Arnolda.. Wiąże się to ze znanym stosunkiem ao *t. ale nie uniżony. ma to być zdaniem Steela człowiek . ponieważ gentleman działa w atmosferze współzawodnictwa.Gentlei man jest uparty w pokonywaniu przeciwieństw. cytowany już Livingston podkr"eśla element współzańodnictwa. Gdy myślęo seircu gentleInanal jawi mi się on jako człowiek obstający przy swoim.. wl Dzlela wybrane. W sądzie wolny jest od składania pr"vrięii. nawet wtedy. przeł. jak do stanowienia jego rlzdoby. karzający. W swoim syntetycznym ujęciu .o daje się w rządzeniu. wolny od uprzedzeń. człowiek pełen czułości. żeby się posłużyćsłowami Veblena w c_harakterystyce uprzywilejowanych. Gentleman to człowiek oI lew worrls. nie tak jak łosoś. kl. Gardzi się łowieniem ryb o zachodzie słońca| czy strzelaniem do siedzącego ptaka.ale nie słu2z Andró Maurois. Wszystko co zaszczytne uznane tu zostaje za cnotę. Wiadomo. t. ważne są dla niego szczególnie zasady fair 1l/oy obowiązujące w walce. II. nie każdego poważnie. czasem były to postulaty. cechuje go rezerwa w słowach 25 i nieufność . Nie jest to jak widać zespół cnót chrześcijańskich.The Guardian" 1713.pisał Heinrich Heine w Anglii stanowią nalmniÓj zasłczytne wyróżnienie.Gardzić niellczpieczeństwem pisze cytowany Maurois . . które zebraliśmy. s. z trzydziestofuntowym okazern wypada czasem walczyć dwie godziny. Ideałem gentlemana jest nie cnota.. który walczy do końca. a wzór miał charakter normatywny. ri"ypomina ""u="ą się raczej .293. ale nie mówi prawd bez potrzeby. Jest ufny i wzbudza urność. sza pochwała. wiedzę rozległą. jak aktor po przedstawieniu zmywa z twarzy szminkę. .óry stawia się dużemu psu. chrystianizu".ona tlir język polski pod tytułem Oddech wojny. na jaką człowieka stać może. Tak to w kialu.się aż do skromny.że jest on wyposażony w taką goclność i wzniosłość.Przez doskonałego gentlemana ] pisał t. tylko honor pisał w srryoim czasie Móntesquieu. wolny ocl nieumiarkowanych namiętności. usłużny. Taka walka jest piękna''. dotrzymywanie zobowiązań. Ies si.ozumiem człowieka nadająceqo się w pełni zarówno rjo służenia społeczeństwu i strzeżenia jego dobra. myślę. cnoć póalegu tak jak u Miltona czy T.w sto sunku do jaskrawych wartościowań. barwne uniformy.Owe piękne.l ] l 1 łączyłosię z wielkim naciskiem na charakter. którzy cieszyli się szacunkiem . Książka tłumacz. '8 .i.lences du CoIaneI Blamble. Gdy rozważam ceehy specyficzne dla psychiki qentlemana. O małym buldogu. gdy walka jest już całkowicie llcznadziejna. Warszawa 1956. Do tego bym dołączyłumysł jasny. które oznaczają przynależnośćdo uprzywilejowanej kasty -ojrko*y"h .

gentleman'' znaczy.cć podział obywateli na obywateli pierwszej i drugiej klasy. nie pogodził się z zawodowym (|l.ec gentlemana jest złożony i że niektórych spośród jego t. wszystkie te zmiany naruszyły ufnośćAnglika i sl_ały się powor.jak pisał w swojej Logice . profesor filozofii Londńskieqo unirversytetu.The Listener" artykuł zatytułowany patologia społeezna wielkiej Brytanii t0. Jeszcze r. oświecenia nazwiązywa} do Nowcao Testamentu jeżeli idzie o poczesne miejsce dla cnót miękkich. Czytaliśrny niedawno. zasiadł w Izbie l.tora 3l. To swobodne rozporządzanie wolnym czasem stanowi jeden ze stałych komponentów koncepcji gentlemana na r6wni z unilianiem piętna zawodowości. Ten podział ma swój odpowiednik rnr podziale na eharakter i inteliqeneię.. postulat wiedzy rozległej i czułego serca nie był jednak tylko świadectwem osobistych gustów autora. Autor.istener'' z 18 VIII 1966 r.yzwoitości w życiu codziennym. Zdatlirlm autora. r John Stuart l4il1. gdy musieli pogodzić liiq z zarabianiem. l<ażdej chwili przerodzeniem się w kult niekompetencji. kreślone. Milla 29. jaka tviilże się ze specjalizacją.ol<u.a 1974). Nowe uniwersytety mogą znacznie współdziałaćw dokorlililiu tej wielkiej przemiany. nadszedł bowiem czas. Nie było to wyjaśnienie -iak "uvspółcześnitego terminu używają. Gentlemani 1r pTzeszłości l. dokollil\. Wielkie przemiany.The L.landa_rd smaku. S. 136 . Jeżeli mogli dokonać tego lit. którą by się chciało widzieć. To nam tłumaczy. zajmuje się odróżnianiem amatora i gracza zawodoweqo.iadomo. o upartej aktualnośei tego ostatniego czynnika świadczy na przykład drukowany w 1966 roku w piśmieangielskim . Utworzenie dominiów z. z czasem zaczęło ono stopniowo wspóloznaezać wszystkie te eeehy i przypadkowe okoliczności. Inteligencja nie pasuje do gentlemana. których autor pragnie..clów. nie ma powodu. Gentleman może się doskonalić w pisaniu wierszy po qrecku. co w pospolitym ujęciu słowo . J./ltym przyk}atlem takieqo uczonec{o-amatora je_ct lord Taintamount opi- ||t.z liolei każcty specjalista może w każdej chlvi]i stać sie amatorem. który. Wisdom. że królowa Elżbieta nadała tytuł lrllrla zavrorlouretnu aktorowi olivierowi Lawrence.które nie mogły być skażone. 7rrlniejszyła się rola elementu rytualnego. pamiętamy bowiem. godząc się na rl1lokorzenidz nim związane. Podział ten jednak nie je-<t ostrv. dlaczego w jednej ze swoieh pospolitych koncepcji słowo to oznacza każdego kto żyje nie pracując. pewien kodeks manier. Maria irlrllclvsIia.żalczy.lem jego depresji. J./. clały się już odr"ztttvać.oznaczało pierwotnie człowieka dobrze urodzonego. odv staje wobec zupełnie nowej sytuaeji..vszy wszystkich obowiązujących rytuałów. pewien potrafili zmieniać l.trcześrriej zaworlowy fotoJr tl l' uzyskał rękę siostry królowej. Dokonali tego ważnego kroku. Kla. Gentleman ma pewien kodeks 1lrl. artykuł w . bo nie jest to zawód uznany i praktykowany jako taki. ale rzadziej pochwala. straciwszy tllIloścw stosunku do gentlemana.lIt(ts Hrrxley.y(. jalc się okazuje jeszcze ciągle żywy l(tllt amatorstwa grozi l.. IT. a wTaz z nimi za20 30 lrl. albo nie pracując fizycznie. które zwykło się stwierdzać u ludzi takiej samej pozycji. Z wyjaśnieniem.rlzięcza w nauce amatorom.llilerze a]<tora zarvodowego..2Ą0. \Marszarł. który odgrywał dawllicj w obrazie gentlemana ważną rolę. Granice tedy nie są wyraźnie za. Gentlemanowi przypisuje zdolnośćdo improwizac|i.ol.wój styl życia.ttniast kolonii.r.aczem. kraj ma głęboko zakorzeniony kompleks gentletltilna-ama. ile Anqlia zat. zamiast traktorvać iak dawniej pierriittlz jako przynalezny im z natury. która mu pozwala rozegrać każdą sytuaeję bez odwoływania się clo ekspertbw.llly l)Izez Aldousa FIirxleya w ieqo powieściKontrapunkt (przeł. Tymczasem wojna naruszyła w tym wzorze niejedno...oTz. Słowo . IB75.t:ch nie ma powodu się wyrzekać. t . pozlvalającą na kompetentną eksperlyzę.rll.gentleman" _. nie żamierzając przeryrvać swojej gly w teatrze w char. Pozolvał r1o tego portletu jeqo stryjeczny dziacl. że w. O. pogodny i w dobrym humorze. Demokratyzacja kraju przyniosła ze llrlbą zmniejszenie środków. Gentleman stanowił jedną z najwyższych warltlści. Sysfem ol Lo11ie.. że wiek . s. r. ponieważ trąci ekspertyza. W ujęciu Steela qentleman był wyraźnie postacią. mamy na przykład do czynienia u J. | 3r Powszechrrie t. którymi gentleman rozporządzał. Nie należy iednak zdaniem autora zapominać. wielkoduszny Arystoteles tej rubryki nie uwzględniał. Jednakze Anglik. o. Cytuje się je stale. Wisclom. by nie zaakceptowali tej ciegradacji..Autor artykułu praqnie je zatrzeĆ.

żądał sllecjalnego pociągu. ponieważ zachowano samą kastę. gdy jego definicja była raczej projektująca niż sprawozda*ó"u. w książce pt. z której wywodzi się pojqcie gentlemanal wykształciłasię wcześniej na południu i analotliczne wzory osobowe znalazły już sobie tam wyraz w koncepcji liIlriej. . Paris 1934.. które służyło oznaczania do członków kasty. w miarę tego. Koń odróżniał rzątlzacego od rządzonego.ułr swoim rodzaju produktem cywilizacji angielskiej. przeł. zmienne związki t:roLyczne nie prowadziły do tragedii. 'lr:n styl życia promieniował i na klasę średnią.lylsa a historia obyczajow.osy kotrcepcji gentlemana w Niemczech prześledza pedantycznle Gertrri- szawa 1957. poświęca . którego ojcem było nasze słowo <gentilhomme>. Trevtllyan. W każdym nastęinym wieku stosuje się tę nazwę do ludzi.Nie było ludzi od początku świata.odkamilokomocji. w tym j9den milion słuzby. Wacław Roclowicz. widocznych zwłaszcza wtedy. Byli jej potrzebni do lrlrowania drogi jej dzieciom.1B4B.mda. Taine -* Anglia liczyła 16 milionów mieszkańców. do niektórych tylko krajów. jak angielska klasa śr. Wandruszka w pracy 1ll. Lingwi:.W 1841 roku ze jak kalkulował H. 138 t39 .. Wierne oddanie jej szczególnej umiejęLności użycia stanowi książka Davida cecila pt. rn" young Melbourne s9.. Do przemian widocznych zarówno w hasłach. Philipot. jak warunki życia zbliżają się do siebie. Linguistique et Histoire cle Moettrs. Dziesiątki sypialni w przestrorrrry"ń i wygodnych. żekażdy przyjeżdżał swoim służącym. E.Arystokracja whigowska jak pisze autor była jedynym . jak galantuomo we \Młoszech.. stawało nieraz na nocl przy czym trzeba pamiętać. pozwalały gościćlicznych utytułowanycrr. pozwalał na 1liltrzenie z góry. nie podlegając zarzutowi nepotyzmut wszy-. Gentleman niełatwo godził śięz pospolitymi śr.nictwonarzucrrło się w różnych wypadkach przede wszystkim 3a. klasa rządząca. że skromna rodzina złożona z trzech osób trlusiała mieć przynajmniej siedrnioro służby i trzy konie. że słowo . Rozwód był źle widziany. (. Jak pisał G. osiemnastowieczna whigowska arystokracja była -. I(oń llył niezbędnyrn rekwizytem utytułowanych. Matka wicehrabiego cibała rl dobre stosunki z byłymi kochankami. xitlrioziesiąt osób zo. Dzieje Anglii. ale matka późniejszejo dyplomaty miała licznych kochanków i groniadziła pod swoiń dachem Cy-ła-. klasa ta realizowała w pełnym wymiarze kulturę biesiadniczą. Zobaczycie. poza Anglię. Readers University 1940. Stwierdza on. Nyrop. stanowił symbol władania.mii lruclno było działać.iuzul"i ktośchce zastosować wiedzę językową do wiedzy historycznej pisał Tocqueville śledźcie czasie i przestrzeni los słowaw <gentleman). Ze rvz<llędu na rolę Frarrcji rv średnior^Iieczu jej słor. Gdy wypadało mu czekać na poeiąg. umieszczonych trochę niżej na drabinie socjalnej. A Maurois. co to jest gentleman. jak i w zachowaniach nalcżą przemiany gentlemana z czasów Restauracji w stosunku do przemian eTy wiktoriańskiej.zy wleszcie we Francji w koncepcji honnóte hom. co nie raziło nikogo. " Warrs David Cecil. Tę kulturę zabawową umożliwiał wielki sztab slużby". czy caballero w Hiszpanii.. we Francji słowo <gentilhomme> pozostało zawsze ściśle związane ze swoim sensem pierwotnym.ą znawcy jedyną w swoim rodzaju arystokracją. Znany językoznawca duński Ch. s. gdzie zaczęto się nim posłurliwać w XIX wieku. Swoboclna erotyka nie dbała o opinię publiczną. przeł. nie z miastem.. Rodziny rIl.. gdzie lvypełniałonajwyraźniej jakąśiukę w miejscowym inwentarzu 1lojęciowym. tak odgrodzoną od wszystkich innych. Taine obliczał.cdnia tej epoki. zachowano nietkrrięte słowo. Jednakże 3a Ch.] Mówiliśmy przed chwilą o pewnych wariantach we wzorze genllemana. jak nigdy dotąd nie była'' 32.ytułowanych były wie]odzietnel a przy panującej endoga. znajdująca się w siałej opozycji w stosunku do króla. I tak znajdujemy ten termin w Danii i innych r:uropejskich krajach północnych. Kultura dworska. . Iłe Young Melbourne../ stly bowiem byli jakoś ze sobą spokrewnieni.gentletllan" przeniknęło.ł. tlzieci różnych ojców. Miinchen 1959. 453.że jego znaczenie rozszerza się w Angtii. nawet męża. choć nie dbających o szczególny splendor dworach. są to dzieje kariery dyplomatycznej rłricehrabiego Melbourne'a żyiąceqo w latach |nÓ'. ucztowania połączone z obfitymi lrunkami przedzielone były polowaniem czy grami hazardowymi. rozdz:: Qtr'es' ce qu'tln gentleman? Terminy francuskieqo p'ochodzerria gromadzi Ir4. Der Geist der Iranzósischen Sproche.ieden rozdział odpowiedzi tla pytanie. BYła to ktasa związane ze wsią. Nyrop.jak mnierni.którzy by cieszyli siq różnymi aspektami życia z taką pasją. I.

W x905 roku członkowie parlamentu. ale lrzy pośród nich zasługują na specjalne wyróżnienie. Była bogata i od łaski ]<rólewskiej niezależna.Genti]homme kojarzy się z elegancją.porlczas gdy gentlemen angielski charaktervzuje się przede wszystkim niezależnością finansową. choć \Alłosi mają ttr swój odporviednik. zdolnym do narażania się. Poniżej znajduje się warstwa. nienaganną uprzejmością. szacunkiem. Te trzy znaczenia nie wyczerpują wszystkich lnożliwych. jest zespołem cech charakteru. t. Rychliński 35 . Na trzecim wreszcie miejscu lrzeba zanotować pojęcie honoru w odniesieniu do kobiet i zna(]zące tyle co czystośćpłciowa (chastity\ symbolem będzie w tym wypadku Hc. 140 V. Słowem gentry irutor obejmuje także wszystkich utytułowanych do króla włączlIie. Angtik ocl dziecitistwa zaprawiany był do świadczeń społecznych. 2500 obywateli ziemskich miało dochód. Centralnym tematem tej książki jest wprawdzie nie pojęcie <lcntlemana.iekowi. sławą. Czyni to C. . W pierwszym obdarzony honorem jest ten. bezinteresownym. Cobre maniery. wytrwały w złych przygodach. Francuz swój rząd co najwyżej toleruje. pojęcie honoru. zakres ludzi icdnak obdarzonych honorem pokrywa się z zakresem gentlemapojęcie honoru łączy się pisze Barber llów.jak pisał S. To znaczenie autor będzie symbolizował przez literę H (honour). Angietska arysl. pozbawiony wszelli. taktem. Dla tak rozumiallego honoru autor ustala symbol R (reputation). którzy otrzymali wykształcenie rv oksfordzie czy Cambridge sLanowili 700/o.. znajomośćświatazdobytą w podróżach.sla Ia parolcl. zaśsymbolika słuzy liczeniu 35 clicz. przewyższający 3000 funtów rocznie''. zgodnie z tytułem. i termin gentleman aqreement rlla oznaczenia umowy opartej na zaufaniu jest bardzo szer-oko używany. zachowuje zitntrą krew. wyglądem zewnętrznym. W laiacłr 1906 . przyoisać odrniennej psychice francuskiej.rowie.Anglik stanowi podporę dla swego lządu. wykształcenie humanistyczne. na oqólną liczbę 652 członków miał 4B9 ulłaścicieli ziemsliich. tr nie spływa na niego z zewnątrz. 85 swego repertuaru.liastyczny.icj afektacji i chełpliwości. co nalezy.Przcqlącl Socjolo- Stockholm . Zdaniem Nyropa. The ldea oI Honour in the English Drama 1591 -1700. bo mówią: Fra galantuomini bu.. |est duchowym szlachectwem. Ponadto należy mu przypisać większą kulttrrę. Barller so w książce pt. kto cieszy się uznaniemt zaszczytną opinią. podczas gdy roczny dochód nauczyciela wynosił 75 funtów. Jest opano\vany. Drabina społeczna w początku xix stulecia zaczynamy spotykać termin gentleman w literaturze francuskiej a Dictionnaire Larousse włacza go do się wobec innych odpowiedzialny. według Anglików. którzy przeszli pTz'z szkoły elitarne stanowili w Izbie Gmin 510/o. lecz parlament. porównując gentlemana francuskiego z gentlemanem angielskim H. rozlewną szczodrością. deiikatnością. L. nawykiem do zbytku i swobody. wrażliwym honorem.]ko człowiekiem honoru. t41 . C. .. W XViI wieku honol jest wyłącznie lioncepcją klasy wyższej. aby się pogodzic z nową rolą. 697.ojci (powielonei) pracy doktorskiej pt. stylem domu. Prawdziwy gentleman. któla stawia sobie za zadanie uchwycic za pomocą analizy treści lóznice w posługiwaniu się słowem honour. Anglik jest dość . L. 1965. w słr. t ] lie t}.. Barber. Taine pisał: . którą mu wyznaczają przerniany społeczne. s. Toczone przez nas rozważania dotyczące rożnych odcieni słolva gentleman sugerują koniecznośc wspomnienia o książce. obeiściem rycerskim. francuski gentilhomme jest raczej zdobiącym reliktem". Zreformolvany parlament z 1B32 roku. którymi włada.1916 minisl.Izba gmin -. Nie kształcił się na dworze. którą nazywa ordinary gentry. który czuje Stanisław Rvchliriski.była do 1867 roku klubem arystoleratycznym. człowiekiem prawym. według niektówe rych.Góteborg 1957. W drugim czo1owym znaczeniu honor jest czymś.1700. a terenem jego działania był nie dwór..<Gentlenlanl in Deutschen'. Pojęcie honoru w dtomacie angielskim 1591 . ale są najważniejsze.ny" 1937.co przysługuje człorł. które uprawniają do roszczenia sobie ludzkiego szacunku.lecz.da Pfllum. pojęcie gentlemana nie zapuściło Francji głębszych korzeni. W XVI wieku . cech. w AngIii.okracja miała duze i dobrze prosperujące posiadłościziemskie.kodeksem postępowaiv Anglii ze specyficznie gentlemańskim jak czytamy dalej llia.honor" ma wiele wariantów. prerogatywą szlachty. a nawet poświęcania się dla tych. D. podziwem. Posługiwanie się słowem . jest człowiekiem zasługującym na spTawowanie rządów. Geschichte der 1Ą/ortes . lecz ezłowiekiem.

Częstoścjlgo występowania będzie według aulora _.tu*iał człowiekowi honoru jaką miały pozycję. 1.rul"zione w tekscie dyrekty_ wy na dwie grupy. Wzmagająca się liczebnośc pojedynków świbdczyo tendencji rozstrzygania sporów we własnym zakresie. kradzieży..'i. który urabiał ją w duchu minionego już slulecia.. ludność rących udział w walce. W -ił.J. dotrzymywanie obietnic.ioiie czytelnikowi zorientować się. Gdy objęła rządy.*i.J"". znany.. ani podejmować się jakichś zajęć służebnych. pierwszej nalezą dyrektywy niezgodne 9o z wskazaniami chrześcijiństwa.. musi odwołać się do pojedynku. które nie sprzeciwiają się jego zaleceniom. między innymi. Koincyduje z tą zmianą większy procent arystokracji pośród publiczności l..*uży*rry..x'. ego. DIa dam musi być dworny i musi Onue o ich reputację.I tak "awie. Wpływa na to.ących zadani" *u olbrzymie. wiarołomstwa. rau.i ograniczu sługu jąc. Odwaga bojowa starrowi. w gcdiach.ien żenić się z osoną nizej stojącą. Traci on honor z powodu złego prowadzenia się zony czy któregoś z krewnych.:Ti'i#TiT. tak jak [clrórzostwo decyduje o jego utracie.""*iun H.catralnej. nie uciekać "ńil". nalezało 142 się pewnego gruntu . zakaz oszustwa. Zabrania mu się uwodz ić żony przyjaciela. tym górnolotniej brzmią jej deklaracje i rosną różnice między rzeczywistością zobrazowalrą w komedii w stosunku do rzeczywistości zobrazowanej w trajedAutor stosuje metodę analizy treści. że .. gwałtu.i"".iniemoże tot"..lest uprawnieniach i sLrzec swojej pozycji upierać się przy swoich w sPosób odpowiadn jący konaycli. że rezultat nie jest proporcjonalny w stosunku do włożonegow nią wysiłku. Pierwszy pojedynek miał jakoby miejsce w 1548 r.^Źye musi trn. Jeżeli mu się taki zdafzy. . Nie może słuchac cudzych dyktatów. czasochłonne dodawania i obliczenia procentów mają po".u. .z całą świadomością jestem pewna."roĆi-..ie sobie rpru#*-". ale popełnić samobójstwo. żyćz gestem.wedle informacji arrtora połowie XVI w.1osłuszeństlro w stosunku do władzy legalnej. Jo drugiej takie. który by prowadził do utraLy twarzy. Nie clodawąnie i obliczanie procentów podnosi wydatnie langę naukową tej placy. mówienie prawdy.. Gdy się zaTęcza| nie wolno mu wycofywac się ze swojego zobowiązania. jakie wymagania wier ivu . Wojowanie powierza się coraz częściejzawodowcom.. Nie wolno mu dać się_przechytrzyć. które kościółmógi zaakceptować. w stosunku do której ma zobowiązania.ulryct (pośród których przeważa szekspir).arto."rrnozorrego zainteresowania zagadnieniern i pozwoli na prześledzeni" p"*. czy to mozolne rrakże się na nią nie powołuje. l43 .tonour. W ramach czasowych podanych w tytule książki autor stwier<lza wzrastającą liczebnośc występowania symbolu H oznaczającego. lv których zasiadają także nieszlachcice 37. ^s Zacznijmy od pierwszych. W razie wojny winien Niu .ę do tekstów explicite słowo l.o"poczynać jej bez uprzedniego wypowiedzenia. nie godzić się na Śmierć hańbiącą.wskażnikiem . Jego obowią"r. pe\Mne cechy charakteru. jak pamiętamy. lm mniej jej życie zasługuje na uznańie. była pod wpływem lorda Melbourne'a.łr"'i. Rozdźwięki między arystokracją i klasą średniąwzrastają.:'"#:*. zabójstwa. Autor i a"i"li".i..żródło honoru. W tym okresie lubiła się bawic i umiała przetańczyć 37 Pojedynek zastąpił sąd boży dopiero . zmniejsza się jcj udział w splaTrach pubiicznych. od bioz niewoli.rpownictwa.jak często powtarza się w materiale analizowanym słowo honour i w jakim kontekście. Zmierzch ideałów lrrilitarnych odpowiada zmniejszającej się roli arystokracji militarnej. negatywny s|-osunek purytanów do teatru. Arystokracja się izoluje. Królowa Wiktoria nie od razu była nieprzejednanie purytańska. odróżniać "araJ. Co zaśjest niewątpliwe to to. O honorze mówi się coraz częściejw kręgach rodzinnych. "poł. gdyz jest to jedynb ł Jv9U Lv wyjściez honoremn które człowiekowi poz.ś. l.t":* Do wymagań. Musi się przedtem z nicłr waiczyć wedle obowiązujących "is"ia. w sposób.ffiTilry1lojęciu. prywatnych. Przemiana gentlemana osiemnastowiecznego w gentlemana wiktoriańskiego jest jedną ze szczególnie ciekawych przemian lv zakresie moralności.owaź rywala. Arystokracja żyje według sprzeciwiającego się purytanizmowi kodeksu moralnego. że materiał poddany analizie obejmuje 235 sztuk i"at. tak jak zawsze. splacanie długów. bez udziału sądów. Człowiek honoru musi być szczególnie wrazliwy na obeJoi.:11]""'. Niu'p. Pojedynkować się nie może z osobą.

rytlu 3s s9 zeby często publikowai artykuły.'obą niemieckie ideały..ytarrir"* wdowy wzmógł się jeszcze bardziej. 144 Giles Lytton Strachey. io zawierało clrocby tylko cień nieprzlzzwoitości. "ruri" Uważając się wspólnie za dziedziców tradycji .i.). moralności i domowego ogniska'' s8. w karty czy jakąkolwiek inną grę w niedzielę. W ciągu 50 z gorą lat zadna rozwiedziona dama nie mogła przestąpić progów królewskiego dworu. lrłaria xorttiłrlwicz. Warszawa 1954). że niewiele miejsca pozostaje na charakt et. godnośc kobiety i jej kobiece uczucia. Ten antagonizm ilustruje tlp.lidny. stwo. '[o kupa dworaków i hanowerczyków. Toma Jonesa (przeł.e . Myś/morąlna Oświecenią" angielskiego. szlagon nieraz. ten faworytowi. -mińo wspóinej przy_ trależnościclo dobrze urodzonycń. bo nie różnicuje arystokratów-*rro.<: prócz doczesrrego.1 l I t 1l l {ł' ł tl.ów Anglii wiktoriańskiej lbidem.obronirą reakcję na Wielką Ale arystokracja. lecz jakze przyjemne "gryuturr". \M . Kpiąc sobie z struktury społeczeństwa I{.. .. Małżeństvra w tvm Henry Fielding. smith odróżniał wielką i ptmniejszą norility (nobilitas i nobilitas minor). wynikające z fatalnej lekkomyślności i frywolności klas wyzszych.""i. Niepunktualnośc była przez nią szczególnie piętnowana. wiktoria potępiała które po śmiercimęża wychodziły za lnąż tat<ze i te kobiety.ior uważana bywa często za. II t.. nie tylko drobnomieszczaństwo było o:rytanizmu.Po oslómnastym wieku jak pisze L. Cytowany pTzez nas a0 szawa 1937. tt . do noszenia których tylko tlllrzywilejowani nrieli prawo. że dzielił je nieraz antagonizm. Arystokratki mają w sobie tyle afektacji i sztuczności. I{ró]owa Wiktoria nie pozwilań na gTę w kości. Był to człowiek sq. nabierały większej wartości i większej ireścipoi-*pły*"'n zYcia rodziny królewskiej t. lll -_ J]Ihos rycerskl. Zaden rc-ła"łcr'. PracowitoŚci.rą"u tlo rozmowy odmiennośćzawodów.*y*łu szlachl. Rewolucję. .owi.. Po śmierci Alberta p. Chodzenie do kościołabyło obowiązkowe. . pod żadnym pozorem nie pozwalała na noszenie wąsów bez brody. al Jak łatwo się domyśleć. kłótnie.] Był to istot. Odróżnienie no_bility więJrszej i mniejszej nasuwa się tym |lardziej. jakiego się ta koncepcja domaga. aż do świtu. noc. wreszcie faworyt władcy.. szlachcic miJord.Nienawidzę wszystkich lordów _ powiadał szlachcic Western. T. wskazujące na ogTomne niebezpieczeństwo i zło. picie i rzyganie.ę .io polcrzynajlepszym razie panuje na llich nuda. Ict własne bardzo niewidoczne i skromne. mowa tu o szablach. ponownie.Wpłynęło na zrnianę małzeństwo z Albertem. Czło_ lviek świaLowy. skoro posiadanie "JJzy*"go jakiejśproltlsji było wykluczone. . Palenie tytoniu było wzbronione. była od purytanizmu daleka. który przyniósł . Fielding w swoich powióściach a0. przeł. Anna Bidwell. Fietding odnajdywał hierarchiczrrej ją nawet w zaltresie drobnych pachołek ma. zwyciężyłyideały obowiązku. powiódzenie czegoś. 145 .est głęboko przekonany. który ły3e na tym świecie tak. I{. Śtor. óyściłunrarrie kamerdynera.. to cżowiek. Ruchy emancypacyjne kobiet budziły w niej oburzenle. pogrązało człowieka na zawsze.Timesa'' zalecając. która miała szczególne powoci. Strachey -. ideał własnego życia. War151. cowitym i unorrnowanym. Nie lubił angielskiej arystokracji. obowiązko$/yt w erotyce surowyl gustujący w zyciu pra. Rygoryzm wprowadzony przez Alberta był jej niemiły.r.jak gdyby odbity w zwierciadle Jię cnota o szczególnym blasku.iu lriwania.y"órrti"j utyiułowani. mniema.. Ubieganie się o prawa głosu zacierało.ri" dwór wzor"o. Przemiany gentlemana * to nie jedyny rodzaj zróżnicowania. s. Historja życio.rń-.. . Jak widać. oo dbania o własne gło$ry. przemawiali inn|m głosem.Podobała im się miłość rodzinie w jak pisze Str. któTa mu się odwzajemniała.e otnawiac w książce pt.uz okaz. usług.. innego świata nie ma. zeby zcń wyciągnąć maksimum korzyści.a. 3e. a także w Przygodach Józeta An'dre** 1p.ach"y podobało się małzeń.nie zostało ani śladu. w którym ze splendorem królewskit łączyła i w którym widzieli.yt zadawac się z lordami noszącymi wykałaczki rokri nl*iJ Iowarzyskie " czytamy u tego autora gdzie indziej ""nru.cynizm i subtelnośćinte]ektualna zostały starte na proch. i poclobne do tej. Pod jego wpływerrl_ styt zycia dworu znrienił się zupełnie. Antoni Pański. Surowośćtbycza. War"zawa 1955."y'' rr. Królowa piry*ała do redJktora . lramerdyner usługiwałszlachcicowi. Miałń .rrrlt ludzi z klasy średniejdo Wiktorii był inny niż stosunek arystokracji. Do wieltie i ninnity zalicźałutytułowanych od duke'ów do baronów.e. obcy im'ńol'nigdy nie stał się pośród utytułowanycn popularny. Królowa Wiktoria.

powściągliwośc w słowie". ł Ujawniając często swoją niechęć w stosunku do ludzi wielkiego świata. Nie zraża go nawet zgodgłównego bohatera. Aktualnośctego sentymentu dla arystokracji mozna stwierdzić nawet tv socjalistycznej Polsce. jak Proust. urok pobudzający wyobraźnię. grzeczność. Zarówno powieśc Lampedusy pt. Teraz dopiero w obcowaniu z księciem Odrowążem spostrzegała cośinnego: wyjątkoAnna Tatarkiewicz. przeł.t. :l. Jean de La Bruyóre.znalazł pustkę duchową.A czyż we mnie nie ma szalonej gorączki wielmoż1165gi pyta w swoim Dzienniku Żeromski _.czystość. odtwarzająca jakoby jego zmarłą żonę. Podczas gdy Fielding.v. dopóki się nie rozczarował. Wygląd jego umiłowanego bohatera. s. Urok stat ych nazwisk działa zdaniem Boya jak urok starych . W swoich rozłyazaniach dotyczących Prousta.yanie Trędowatej przez środkimasowego przekazu cieszyło się tak wielkim powodzetliem. lia z arystokratycznym stereotypem niewypłacalnośćwysoko 1lostawionych. miała wyjśćza mąż za byle podrzutka. zdradzając. . a przepisany ręcznie egzemplarz osiągał tak wysoką cenę. mimo krytycznych uwag. wiodący w odległe epoki historii. Żeromskiego w interesującej nas sprawie. Z ich rzadkościąłączyŁ się często wdzięk fizyczny.obrazów. kultura artystycznat wreszcie zbytek. ani nie zrvrócił kosztów podróży. Papa /. że mamy nie z byle kim do czynienia. skoro nadar.. w dam rzekomo terroryzowanych przez mężów zastępuje dawne wyzwalanie dziewic więzionych przez smoki. XIII. Latnpart jak i film wyświetlany pod tym samym tytułem.Poznałem arystokrację pisze Żeromski w swoim Dzienniku rodową. oddawano by im cześćboską" 4e. zachowaniem po. głosem. Arystokrata jest sobą jedynie w towarzystwie drugiego arystokraty [..Życie towarzyskie i stosunki płciowe w d.. Okpił mnie papa!''. obywatelską.. zamiast tych cudow PYchę. która patluje nad moimi marzeniami. 2I2. toteż słabe to więzy.Zaślepienie ludu na punkcie możnych jest tak rnrie]kie jak pisał La Bruyóre a urzeczenie każdym ich ruchem. o ideał dania cywilizacji wszystkim lub pozbycia się jej.] Arystokrata w rozmot ie z demokratą jest niewyraźnym...K[o lry chciał clziśsporządzać listę magnatów (seigneurs) -. Charaktery. jego rówieśnik i antagonista. Toma.tak wszechne. zupełną nieznajomośćtego telenu. .r. Inaczej -się je widzi. spojrzy się na arystokrację poetycko. Fielding okazuje wielkie przywiązanie do szlachectwa..orze niezdolskim nie odznaczały się subtelnością. cn1li Obyczaje naszych czasów. i nast.się rozCzarowac. dawał przy każdej okazji wyraz swemu krytycznemu stosunkowi do arystokracji i swojej postaci wzorcowej nie lokował w jej szeregach. pomimo że walczę z uczciwością o ideały równosci. jaką jest. gdy. .. wyrazem. nie zapłacił mi ani za przygotowanie Heniusia. Żeromski pisał: . żeby jego ukochana Zofia. Uwalnianie. że gdyby możni zechcieli jeszcze byc dobrymi. żywa. Autor by nie dopuścił. pomimo. będące jego zdatliem czymświęcej niż tylko snobizmem. a to ważni ejsze niż fakt.świecie nie są zawierane pod wpływem uczucia. obrazujący zmierzch arystokracji sycyIijskiej. że pochodzi z nieśllbnego związku. zdradza od tazu. Miłośc małżeństwie jest przedmiotem kpin. wyjąwszy tę. Ten podrzuŁek okazuje się dobrze urodzony. jeżeli ma byc udziałem niektórych''. jak mu to nie raz wytykano. miast.-Teraz nareszcie wiem. .Z Oleśnicy wyjechałem we wtorek rano. . 147 . Boy-Żeleński stara się wyl-iumaczyc to upodobanie do arystokracji.. obiatl ]j!eracki - PIoltsł i jego świat. 746 a2 wą miękkośctraktowania.tak liościołów. Ale równocześnie mówiąc w Wiernej Izece o Salomei. . wywodzący się ze zbiedniałej szlachty. jej Znana wrażliwośc Żeromskiego na walory arystokracji pozostaje. że mnie ona śmieszy M/e wszystkich postaciach. domostw. budził żywe sympatie w stosunku do Don Fabrizia. hartnonia form. 396 łjl Tatleusz Żeleliski-Boy. widział w tych żywych zabytkach jakby odrębne isloty. pod wykwintnymi formami gruboskórne chamstwo'' a3. 'Watszawa 1965. skromny drukarz S. który zdał do tlirnnazjum. Nic bardziej podobnego do jezuityzmu jak arystokratyzm". nie mogę się powstrzymać od przytoczenia tutaj opinii S. Richardson miał dla arystokracji uwielbienie i w jej kręgach osadzał swoich bohaterów. czym ona jest. Choc wciąganie arystokracji polskiej do rozważań nie leży w moim programie..Później w miarę swoich doświadczeń bohater Prousta miał . Było to życie zamoznej szlachty bez poważniejszej ogłady. Proust.

dopóki nie położyły tym deportacjom kresu prol-esty Wirginii przeciw obdarowywaniu jej taką populacją a9.l Pisał Ch..przez lrtórą mocnieisi i oclważniejsi stali sie. A dodac Lu należy. a9 50 Miclrel rle Montairlne. że bobry budują tamy a0. gdzie skończyć. że niczym tak nie podniesie wartości swego salonu. io c]o pieńszej wojny świalowej. Paris 1798.liczyło się tylko to. z którego wy\Możono przestępców do Wirginii. clecyclują o przypisaniu pochoclzenia arystokratyczne gł' łe. Doszłoby się wr"eszcie do mieszczaństwa nie_ zauważywszy żadnego ortr"go przejścia''.loettrs clrrns. oczywiścierw grę pieniądz. któ. clo którego mogliśmyrościc sobie pretensje. au De la dćnoeralie en Anćrique. była tą właśnie.r. 191. Lonrlon ąs 3. s. jeszcze dowolniejsze. !1/61g261ra l956. posiaclanie źiemi zaczĘło stanowic warunek niezbędny przyna\eżnościr1o arystokracji. nowe wycl. która elbjawiła się mięclzy ludźmi i dała jednyrn przev/agę narl clrugimi.ł4 . to spadają. i trzymasz. a wpływ snobizmu na reputaeje świataartystycznego był cllbrzymi.. Thackeray w Anglii.Prawdziwą. które to idą w górę. . 'rhe Patri:. Marcel Proust. Ten snobizm nie jest tylko osobliwością wielkiego świata ani właściwy Francji. 148 . a3 Stefan Czarnowski. a wcześnie j jeszcze dziennik Samuela Pepysa. panami słabszycli i zdtbyli sobie osobliwą langę i zachowanie. Wchodził tu także. s. weclje nieuchwytnych wstrząsów.p. stwarza tam istną giełdę walorów. ale 'pragnę przestawac zludźmi tego świata.is 1tJ50. s.zwyciężony. t.. jak udziałem wybitnych ludzi.ry mieczem polronali jakieśterytorium.atóż problerrrat tego świata. 1966. 48B. żeby porllegac wyłącznie sądowi parów i która nie podlegała takim przymusom. (właściwenazwisko Charles Pinearr). Tocqueville wywoctz. Hiel.. Pnl. cenię takich ludzi jak Kartezjusz czy Newton pisał w liściedo syna. sprawowanie rząi]ów przez możrlych w Anglii wyclawało się równie natulalne iak to.co zaczęło nazywać się światem albo czasem .co wziąłeś a jedyne głniazdo praojców.Wobec llieuniknionego zagmatwania genealogii. z czego zostały im cześć i godn.W dziewiętnastym Faulknera--. ale nie wiedziałby. a6 Barbara "fuchulan. Próby. II. t. rozrlz. zdewaluowanych przez przekupstwo urzędów heraldycznych. 3l i nast. przeł. które sl. wycl. Cytowany Ch.anowiły przedmiot porlziału.'I'he Proud Tower. Dłie!ą. nilry osobliwe zwierzęta 50.iu. decyzja o tym.eden z bolraterółv powieści M. Czarnowski. Jeżeli idzje o władzę. W poszttkiwaniu slraconego czasu: W eieniu zakwiluitlc:ych dziewanlt. stuleciu . pisał o Celtach S. I. tle ce sidcle..mówił John śartorń. Prawdopoclobne.. przykłactem . jego granic. zdaniem Boya. 149 B.wielkim swiatem" pisał Boy o Prouście. odwaga osobista. Duclos w roku 175t. Wszyscy mieliśmywspólnych prłoclków. 3. utrzymując. to Old Bailey". I 175t. .les ł. iż pierwsza cnota. jeciyną i . że towarzystwo złożonezludzi nauki nie może byc poczytywane za dobre l"owarzystwo. The Pratlrl "l'owet. s. Dodatkowym czynnikiem staje się powoli w Anglii pewien styl życia pTzez bogactwo umożliwiony.. ponieważ za pomocą miecza zclobywalro terytoria. ouło. Wywożono więźniów dopóty. Współczesny mu lord cilesterfield w Anglii protestował przeciw tego rodzaju praktykom. I nie jest wyłącznie właściwością arystokracji. że z wirginii właśniewywodzić się miała arystokracja amerykańska. . . II.wiedziałby od kogo zacząć. jak skłaclanie przysięgi przecl rozpoczęciem zeznań.U Prousta. jak dobrze wiadomo. stawał się niewolnikiem ą5. ważniejsze to od tytułów. pisze B. Zwycięzcy żąclali potem dla siebie różnych przywilejólv: przywileju władzy. kto do niej należy i jakie w nim zajmuje miejsce. przywilejów wobec *y. .jest. procesów i prawideł". których pokazuje swoim utytułowanym gościom.'ći. Utrwaliły sceny tej deportacji liczne powieściangielskie z osiemnastego stulecia. zwłaszcza po pierwszej wojnie światowej sławni artyściczy potentaci nauki zosta]i dopuszczeni do czegoś. t. Tuchman. osiadaii na nirn póżniej jako elita. -. Warszawa 1 74. połączone z bogactrłrem i hojnością.-.-l'-cłr-r". Duclos wspomina o dopuszczaniu do arystokratycznych salonów iudzi sławnyclł.uwierlliwości. Consirlćrątions sul . Zwycięzca tworzył szlachtę . Tatletrsz Żeleriski-Bcly.arystokracja angielskal ttóra watczyła o to.. Julian Roqoziński. komiczniejsze niż w górnych sferach. przelł.ił pozycję arystokracji z poaló3. Tuclrman. urok postaci. Przestawanie z nimi lrtoże nadto człowiekowi wyrobic opinię zawoclowca. Dama z epoki Prousta wie.esencjonalną formą szlachectwa we Irlancji pisał Monlaiglre _* jest rzemiosło rycerskie. Zwalczał go. A idzie tu o znane londyńskie więzienie.archie w mieszczaństwie były.ość"a7.

tytułern przyltładu. Nie sugeei francuskim. Wchłód tvch warunkach człowiek staje się twardy i rozwija w sobie poczucie obowiązku.Prtlrch''. to niejednokrotnie także ci. Gdy uwolni się koncepcję 15l ruje on .. choć jej przejawy były często absurdalne -.. książki podróżnicze czy opisy polowań. W roku :l954 i]ertrand Russel] sformułował swój stosrinek clo l. ży przypisać tak wielkie róznice między ethosem najdalej uńieją wyegzekwować. to zarzut ten nie dotyczy zwykle arystokracji. Matka Blrtranda honortl.v-padku pomyłki telcfonicznej. które wzbogaciły niejedne muzeat bywały czymświęcej niż przejawem snobizm! czy lokatą pie_ niędzy.. rrie mówi .]imat angielski narzuca konieczność jakiegoś ruchu lnięśhi. Żeniono się bowiem w swojej sferze. O trosce o intelekt w Anglii kraju. Pisał o tym interesująco Taine. do kogo się odnoszą..jak mniemał -. Taine miał skłonność podkreślaćrolę klimatu angielskiego.przepraszam'' lv rł. major Thompson wyclanej w Paryżu w roku 195. ale mając lat 70 przystąpiła do najbliższej agnostycyzmowi sekty unitariańskiej.rlzstaniu. pryrvatne kolekcje obrazów. uzy]Ma łvykałaczkiprzy stole.rskich i nieistnienie tego tematu w anqielskiclr. czemu naleangielskim . I-es carne1s clu. p. które ograniczają uogólnienia dotyczące elity i wymagają wyraźnego zarysowania.i życia. jakim był .z .i"ą.]. co im się nalezy. loJ<uje ojczyznę w seTcul ale kapitały'"u 1"r"""" gra. a]e w grun. mówi iedząc.. osobliwością arystokracji w stosunku do ogółu szlacheckiego była jej międzynarodowość. nawet.imniej czysl.orLl błahych.jak pisał rl czćls fll tragiczne. Rodzice Bertranda uznali. Guwerner by} zaawansowanym gruźlikiem. . l.. nie było powodu skazywać go na celibat. poclczas gdy Frarrcuz iządzi si{ raczej poczuciem przy trwających przez wieki kontaktach kulturowych. przejaskrawia ]<atasirofalność rvydarzeń. jednak nie odnolo\Mac pe\Mnych różnic. pozwalał sobie na ekscentryczność.nia opinii ą Publicznej. tłitla i nie wahał się wcielać w życie to.wyniedziela'' się w dni świąteczne. pogarda dla konwencji i lekceważenie sobie opinii większościmiały na wnuka wpływ. .u p.uznała za właścirł.1. . niąrodobna. H. Była to kobieta oczytana. oparcie o tytuł dawało arystokracie moznośćbycia innym. I wybór tematów. pisał Tocqueville.z książęl. rolę trójkąta małżeńskiegow ciowcipach francr. Jej bibtioteki zawierały nieraz coświęcej niż pamiętniki. jego autobiografii. Toteż arystokrata angielski.zaangażowałaguwernera do jego starszego brata. s. poczucie obywatelskie.maczy rolę sportu w tym kraju. A idzie tu o sctvoir vivre w obrębie obu narodów."1.wiara w ważność honoru osollistego.świadczyłyliczne fundacje uniwersyteckie.e dopuścic go do łask. Wobec tego matka Bertranda poparciem męża . -* Najsławniejsi. zwraca się tlo nieznajomych. jak się wydaje..omym. do czego doprowadzała go teoria. ci co 150 Ciekawą ilustrację arystokratycznego stylu życia w końcu wieku dziewiętnastego stanowi opis stosunków ro-dzinnych Bertranda Russella zawarty w. Ostatnio nawiązttje cto tei sprawy Pierre Daninos w dowciptlc j l<siążce pt. Francuz qestykuluje nrórviąc. I tak na przykład gdy się w Anglii czy w polsce przypisuje brak kultury intelektualnej szlachcie. Taine w sposób llarr]zo współczesny dobywa szereg rożnii z analizy zawartości 1loPularneoo pisma.Óg. którzy najmniej się troszcz o or. mimo iż. i sposób ich potraktowania jest w Anglii w stosurrktr do humorystycztlYch pism francuskich odnrienny.. Babka Bertranda była purytanką.ego Łylko zysku t.iętnyclr. by uchybienia w stosutrku clo morahroścjnie stawały się żerenr clla klas niższycl-1.ami nie wiaclotno niqdy czego sję rnożna spodziewaćl -* pisał Proust o llrancji..u"r. Obowiązywała tylko dyrektywa. Ale pozbawiając go potomstwa. nie cŻerpała stąd żadnej przyjemności. i deszcz to rvrogowie. obmawia lua"i na zellraniach towarzyskich. gdy jak najbardziej uzasadniona''. że w tych warunkach nie może miec potomstwa.co tłu. z którymi tr)eba ciągte *ui"rjC. którzy wskazują na płynnoścprzejścia od utytułowanych do wzbogaconego mieszczaństwa. li. całuje się ze spotykanym l:a ulicy-zna.. gacla długo .hedonistycznej koncepc. Jej odwaga.jc łakomie. Tematem niejednokrotnie poruszanym był temat. o zespół reguł z po7. mówi o zbror]ni gdy tlic ma wyroku. jak podkreślająróżne jego charakterystyki. wyprzedza innych w ogonku. znała doskonale trzy języki obce. gdzie rządy elity utrzymały się szczególnie długo . ojciec Bertranda był przyjacielemJ. za który był jej wdzięczny.cie rzeczy dla tl"ora]noŚci nie obo. ale niekoniecznie w swoim kraju.qatórv moralności rycerskiej. Przyznając rację tym. ma poważne zasługi i iej upaclek nie stanowi llyna. . że się Wspomni. 1lodczas gdy Anglik je bagatelizuje.

dla mnie" 51 Etlros rycer ki w Nowym Świecie VIil. aczkcllwiek na pierwszy rzut oka ich orientacje życiowe wydają się od siebie odległe. aby ten legat wieku rycerstwa został dla świata całkowicie zaprzepasz czony" 51.em Conradem. t. io riches (od łachmanów rlo bogacl..clr. Mówił po angielsku z wydatnym cudzoziemskim akcentem i nic w jego zachowaniu nie nasuwało myślio morzu.. bostończyk.. mocna i namiętna szlachetnośćświeciw'moich wspomnieniach. jak to każdy może stwierdzić w jego książka. s. l)ier\Ą. c}rarakteryzujący . co zabyło zapoczątkowanie przyjaźni wdzięczam łączącej nas przyjażni z Ottoline. Po tej wypowiedzi nie może nas zadziwić akces Russella dcl wartości wyznawanych przez Conrada. s. blisko'Ashford w Kent w stanie nieco trwożnego oczekiwania. ale nie zaryzykowałem nawiązania znajomościbez czyjegoś pośrednictwa.szy.właśniez powoclu tej plebejskości oa lrultury tluropejskiei. l. 3l9-324.Byi sobie ctcnt]eman. pochodzący z Chicago. jak błyszczało do tego. jak gwiazda widziana z głębi studni.].. Shils brak prywat. Od lat byłem wielbicielem jego książek.wa) pnemawiało clo Airerykanów . W liściedo Russella Conrad deklarował .ze mnie już gclzic indziej E. Ten stosunek Russel]a do Corrrada był odwzajemniony. Russell pisał: jak sądzę lecz jego . jego zclaniem. Był on. Tak na przykłaci cytclwany p. w Chicago pizerwał mu uznając się za pokonanego. Po wielu latach i już po śmierciConrada.szcze w początku ł:ieżącego sl. :ri. zo: stanie w niej coś. London 1954. Był arystokratycznym polskim gentlemanem po czubki palców [. którzy założyti kto z nich opowie cośrrajbardziej nieprawdopoclobnego.głębokie. tticmożliwa. Chciałbym przyczynić się hłyszczało dla innych tók.Pojechałem do jego domu.. pełne podziwu uczucie.. rózniącą się znacznie .. podczas gdy hasłó From .l.it. Pierwszym moim wrażeniem było zdziwienie... Anglia nigdy się cloń nie rltlwoływała. t52 l53 .z. będzie trwało niezmienione usqLle ad tinem".ności. pisze Russell w roku 1913 * . W naszej działalności na zewnątrz byliśmysobie niemal obcy.zanika stopniowo o Conradzie. . przypisuje żywym tradyclom rycerskim łogiii i i"1' tlictlbecności za oceanem.og. taka bowiem kombinacji była.'' tu jego partner.honoru od arystokratycznej buty i od skłonnoścido gwałtu. 6z B.co pomaga człowiekowi zaclrować osobistą prawośći szerzyć wzajemne zaufanie w slosunkach społecznych. barclzo rygolys|ycznym moralistą nic synrpatyzującym z rewolucjonistanri. 42-Ą3.Pamięć .*. Human Society in Ethics and Politics.potrzeby. Nie chciałbym. ale w czymś bardzo istotrrym byliśr:lywyjątkowo jednomyślni[.uiecia. Russell.via Stanon Zjednoczonym arystokracji przypisując im krrlturę plebejskt1. W większościnaszyclr opinii nie byliśmy bynajmniej zgodni. zaczął: . które gdybyśmy się nawet mieli nigdy już nie zobaczyć i gdyby Pan o moim istnieniu miał jutro zapomnieć. ale łączyłnas pewien poglącl na życie ludzkie i luclzkie przeznaczenie.Waznym dla mnie wydarzeniem -z Józef. The Autobiography.. żeby to światło i'. Znana jest anegdota o rlwócll Arnerykanacłr. Wiadomo.. ccl orl samego początku związało nas szczególnie mocno".?. że się pospolicie odmar.lcą Anglię. Ąmerykę w zestawieniu z pot rótli prywatności charakieryzui.

Taylor Yą'nkeii' pTzyzwyczaili się wierzyc... Jak w Anglii.commontarY" 1958.n potorn*u.Ja]<iż 3 E.. Aryslokracja w Ameryce zjeldnoczone posiadajĘ klasę.". yale czy Ilarvarcl.Abstract"..y się w mniej lub łvięcej izolowanym od spraw finansorł. którzy rządzili się wartościamiyankesów. a nie inny obraz południa odpowiadał potrzebom ich serca.n. t55 .. Chałasiński nazywa największym fi]ozofem demokracji amerykań_ skiej. liczać się tl" :]:_. że ethos rycerski jest w nieporównanie lep_ . uważany za Ateny amerykańskie. Prawdą jest.z9liu się klasy próżniaczej i szerzeniu się postaw wielko'ty ffili}'lT" do gentlemenów. s.. Kawalerowie i -. ztlobyć.oi angielangielskiej countly nłlr]{. Lipset.Ti:. Chałasiński. 1958. EmersonA. 440.triodło. tlrliwcrsylet. Cavali'er ancl Yankee... 'Warszawa 1962.erica. New York Ibitlem.doly*anie 2.azamy jest tak rozległy.-.która rząclzić.r#::: j.".1l:. Taylor.. co następuje.".egJo stulecia w swojej książce pt. I}1. s.ri Poł. że . W cseju zatytułowanym Monnets. vol.oti" . Glencoe.wyrosła pewna liczba luclzi. nic w lyltl celu. którzy do nich aspirowali.dollrym towarzystvrem".'ińf'.v piątym tomie jego dzieł. południowcy nieraz byli wciągani w p. Artykuł ten znany mi jest tylko ze streszczenia zamieszczonego w. a pomieszczonym r. Zaczniemy od przytoczenia poglątlów pisarza.].. Kultura ametykańska.:. charakterystycznym dla całej inl. taki a nie inny obraz prag_nęIi włą'czyć do swojej historii i do swojej tradycji. Temal. Knicker_ llocker czy Filadelfia a. polecany był Uniwersytet w Wirginii."". 5 Józef.. które dzieli trudności związane z uzasadnienicm przeczących zdań egzysten_ cjalnych. wychowahie \^r prywatnej traleznośćdo kościoła szkole internatowej a potem uniwersyl_et w princeton. żviącego w la. w Amerl daly o . przyepiskopalnego.T:l"rli::l] utrzymyvrany był jeszcze przez ch."oĘlu"trr#.##: miń . Nieraz kjerowati jej zyskownym zużytkowaniem. : j::t_ę_pu się do tworzenia" zaprawioneEo .y i na rolniczą. oczywiście.głirzi w .t.A. tak i w Ameryce -. którym się po-.534_ 537 (7903)." cJemo_ kratyczną..#.. 1 ' R.ilil. . Phitadelphia Gertt]emąn. nrinion.riu skich kawa]erów hołclującycł. Cały l. zastrzeżenia clotyczące agresywności.pisze E.u .potęqi i których dzieci i wnuki rłryr:horł-al. a SeyrIlour M. Jeżeli idzie o wyższe studia. iuylo. _William 1963.".vczesnej A... Maln tu na myśliR. która w licznych rysach podobna icsL do arystol<racji Starego świata. arystokratyczną kulturę południa.jak pisze W. Emerson pisze.. b).*u do tel zasirzeżenia.lrzeniknął także i cio Nowego świata.ykanie ich kultura rozłupuje .'I.il. 33.u lv rachubę anglo_ selskie pochodzenie.Sclciotroqical .tach 1B03 _ 1882. merkantylną kulturę Pr. że go tam nie nta.ych świecie.. ktorzy nie byliby nastawieni^.i"r'. w biznes i w spekulacje ziemią. .rd. Około połowy . s. jak Somerset.elektualnej ór. innymi wartościami. Lipset utrzym1-1je. Aristocracy in Aln.. można bowiem _ jego ztlaniem rzy północy. Bearda w roku 1927.-. zaczę7i objawiać pttrzebę wyodrębnienia kiasy ludzi. szej sytuacji niż uzasacltrianie. nr 3.J""i" . nobr:ac ogólnej ogłady.. ze musimy ogratliczyc się do zilustrorvania na paru próbkach zagadnień z nim związanyclr. przy czyril tę edukację wieńczyć miała podróż do Europy. zulanym 'często . sanri mieszkając w mieście. 313.'"T. a gentiem"..z jaką torował sobie clrogę se]I-madn przeciwstawiając się tej orientacji wyższe warstwy społeczeństwa ^in. którego J.T. Trzebawielt i* pl. W artykule S..u. utrzymujący się w rodzinjt: pieniądz. odpowiednich śroclków fińansowych.przytoczyć pisasobie ideologię południa i pisarzy południa. Ci przyczyni ali Hn?^O. wyzbyci tego ro_ dzaju ambicji. i ci.) 3. |Óri": ze Południe miało niewolnikó\^. Digby Baltzell w książce pt.cn program wymagał. s.meryki 5. ktory tu rozlł.vę pańskosci (gentilit1. s. 7903. przynaleznośćtlo Lakich klulrów.:1'T:-. że Stanv 1. oclzjerlziczone bowiern bogbctwa zawsze i wszędzie stanorviły poclstar. yankesi mieli być dziedricami angielskich purytańskich okrągłogłowych. Filaclettijski gent]ćman .Wchodzi l.ior. jakiśzawod.ołltye "u_ Ń. Digby Baltzeli. ]ccz b].1p:. ktorzy doszli do bogactwa i...*ultos"io..t.nue . Na szczęścjeuzasarlnianie po_qląrlu.. VIII. R. co sprzyjało twgr.o"ury komercjalizacji.się miała ... M. zaledwie minęło pierwsze ćwierćwiecze XIX stulecia.ń się l\Iowy Swiat. R. Cytowany W. W. którzy przyswajali .. dobywa z amerykańskiego piśmiennictwa różne obrazy ethosu amerykańskieqo zalysovlanego czy to przez o Południu I czy przez Południe o PółnocY. ]Mroqo usposobieni w stósunku do zycia komercjal_ m ie rzone go d olarami. Tayto.

-. _ 1i_eku 1T. W literatu_ _1ie.l!TJ"jilf. Jak widzirny.T"T:r#:.i". n'i"-prrukazywalnyln''. Ci ostat- I57 . się podkreśla rolę gentlemana iako . Amerylca w dalszym swoim l.. in. "1l -"r.:1:_:.it..jol<o gentlemanów nl. ..""S""'. Orli sieją. i *. New York 1957."" "-".. Silna osobowośćwinna z reguły byc zdolna do posiarlania dóbr ziemskiclr.-BIis*. "i*"""y 'ńoh "iu "ł.cntlernerlami czystej krwi. > musi odtąd należeć ] rJo ch a ra k tc r vs tvki .f.] icst lepszy niż doświaclczc.fakt rzuca się bardziej. Panem swoicb czyn:w i objawia Jest tę'pari"*osć w swoim zachowa_ niś'dy..'L.:T::łJ. Ludzie tego co Napoleon pokroiu llic nrieli wprawdzie czasu się manierami zajmować..Najltlpsi" to ci. Termin . *.'{*:_"j::-l":1{i.człowiekiern prawdy.". Franklinowskle przekonanie. jaką się jo tcj _kunc"pcli p. Anlerica as a Civilization... słuszittrścijest podstawą a sobie stano.j:iiJ:.."u" n-"r.Pierriądz -..|. "l. ale Emerson uważa to za sprawę drugorzędną. po c z aws zv od sir ff ' sidnóya do sir .:$rywn_e. iatety . niszczyciel starej arystoJ<racji."". który może 8 Max Lerner.q"l". Ale zostawiali tę możliwoścr]zieciottl. V.v. że zalcLy.jak czytanll]]]:".. s.:1. z ..'.. -..iako bariery oddzielającej od klas niższych).Na otwartynr polu .st [.europc. opinii Tli:r"ir-ii":" siq clo"iJi[l.n *ruro.łaclzone[Jo.zeżenio "*yrio*e.. t.ol?brrrv: -.i --l .?J: ka o pańskirn gcściÓ.skim elitarlrej kultury l. New york ceche rxobowości. ]AI. bezpieczeństwo i sukces" 8.T :" ść..y. flJ}T:T ..d iT"". którym "u-Jrię"ru*y tlT Jil.cnotę naczelną.rg Emersona _.. CyrJa. s po kó j ..jak wslrcrtnilraliśnry stanowi naturalny produkt trwalifikacji osobistych gen|... rł.Napoleon.Tr.. Opir:ia powszechna kojarzy z koncepcją gentlemalla znaczne zasoby pieniężne i egzystencję wolną od wszelkich l.ych.ultura rlsobista i obywatelska. jak tak a tak scharakteryzo_ chivalry. Oróri rn"i" oznaczać jakąś łeczrlą i jakąsr warstwę 7 '|łumacz.r"v*iąru. Wszellra uległość jakiemuś wybitnemu mężczyżnie k:b'":i" przywileje szlacheckości.l" .:'.: .rt"riiuli'* oi" pozwalają gentlenlanolj nu pośpiecl'rulawnialący.. -poleguil'.i"]:. llronią i onieśmielają (ciekawa u\Maga potwierdzająca rolę manier . entlemana. choc dobrowcllnie gardzili picniądzcm.:'*' t56 instYtucji."" estetycznych wa]orów Iudzkiego zachowania .ale Ilclsl..r. iak ttohility. Lernera. w: Esscys. j:Ł. opa no tl owa n i e. Ila trurlności związalle z wieloznacztlclściątakich tcrmirlóvr.."-l'3[i..ylo także pclakreślani"p. .i czy Kierowanie się własnym poczuciern rycerskości (chivalry).v"9rrkfi.o]o...lu .ou'on 7oteżEme.ifit"fr#.1XX# .e jest llołJcm złożo_ nyrn własnosciorn i Inan *.czy tclwobec luc)zi.:"#'. przy czyn1 -.il. :":" 9. zarówncl jak rlo szczodrego ich r<rzdawania.l1] i"rffii$"ń..645."oil. l. *ł' u powi eści. Alcksandra i Peryklesa.gentlemalt" irnplilruje uprzcjmość i życzliwośc. woriu. Sclkrates czy Epaminclndas byli g." rządzą światem jak przyzna."'i ll..ąc Emersorta llalra[i}arrt V/.]. ze pieniąclz i<lzie za cnotą.". Essoys atttl Etryllisll Trąits. En]erson wymienia .i". i lojalnością. niqcly nie przestał zalecać siq do Quartier St.i" :j. "" "r. E'mersoll.i.Iomana.T:_" l ó * i..w oczy. Wszelkie szlachectwo w okresie początkowym opierało się na czyjejśwrrrdzonej wyższości. 1909.i.jak wspominaliśrny -..Emerson podkreśla jego walclry estetyczne. Wykwintne lllaniery są przerażającą zaporą rlla człowieka niec-lr. 3i.". 9 Patrz R.stanowi w mojej koncepcji prawo tam gdzie W kaplicy rnodli się lepiej niż święty.unin #'.on]. Jak nazwą "rn" .""ał..:. esej pt.:":lffii1".. y o n i e gcl je j iJ # : l r:'#i.. że człowiekowi na czymśzależv. Diogeltcs.Gentle_. w zakresie spraw snlaku. którzy -.. przez usu\Manie trudności.Gentlel))an . jest podzielany także i przez Ernersona. 1::. zmierzają do ułatwiatria życia.. niz uksztaltowanie się Ta koncepcja wiąże. Enterson. .loit. Juliusza Cezara..ozwoju przestanie interesowac się rolą koneserów.. Ózy'pioZnie:-Cr. pociągają za sobą automatyczrrie pierriąelz. które we wzorze gcntlemana wymieni}. spo- .l'" #tTi["TJj:""".. przelronany. których charakteryzuje w lrajwyższej skali li.Xi: Waga. 199-222. Sposólr bycia jest niezmiernie ważny..czytamy --.T. }"t'#:.. clziecko rewolucji."*.. Monners.tak jak Arystoteles. synowie zbierają.il.:*..je *.. rnęskośći jednocześnienliękkość.T J i ph. .łńi".rosk ekorrotllicznyclr.Donrinującymi ideałami stanie się prestiż.]eżeli wierzyć słowom M. ji. Germain."wy i"Ui'".lny generał i blaskiern swojej uprzejtllosci wszystkich przewyzsza na przyjęcitl" D. .min.-. s.

bo wie. Gdy wynędzniały zjawia się po wojnie tv clomu. nu k""iy"""t europejski.. w któryrn siq kszta}cił .*Ólą powinnośćpo wybuchu wojny.u. muzyki i pisania wierszy llył zupełnie odosobniony".y.::ju".. E. PowieśćM. bo byi gentlemanem. Mitchell wprclwaclza nie lylko w g.nia|i wszejkie worunki *u*'u. że świat.lt. W ciągu pierwrr"go dnia po jej ukazaniu sprzedarro 50000 egzemplarzy.'*iZ *orjżn'uh się w.11r:r::ć. powieśćta. Gciy Scarlett proponuje rrru wspólną ucieczkę.' Enrersrlrl był z-wiązally z Euro_pą.ujzi. s{:ała się bestseJlerem. ją widzi autorka jaki i ma clo niej stosunek.em . \Ą/odzowie hzikich pl"*io.:. grze w karty.rupłe. GdziekoLwiek następują dziejowe' pr7emiany. 11 późnicj. wyprostowane ciaio lchnje godlrościąi wykwiIrl"cril. ale bez przekonania.nie. że tych przyjemności nie uważałza cel i treśćżycia. z kolei rzcc. jeńcem Północy mógł się zwolnic przez zlożenie przysiqgi wiernościz ul<rytym'zamia. żeby zobrazować.naczyć. R.eznosci się poczuwa. N4iała ona kilkanaście wyaań w swoim kraiu." -. W chwili gdy go poznajemyl wraca z dłuższei podróży po Europie. 7. zdecydowani nie spiesryó . leniwi. l)awne czasy przeminęły. jak . już minął na zawsze i że południe nauczy l.1: |. jrźurru. Zatrzvmamy się dłużej nad 'tą postacią.vy o pieniądzach są dowodem ostatecznego piogtactwa. ni.jcj zlekceważenia.r. . nad którą arrtorka pracowała lat Jziesięć. że do Fmersona nawiązują współcześni hippisi.w ciągu i. bo w roku 1. jak na przykład szczeqóltric trwałą przyjaźńz CarlytemieJpor"ro"iu: z pierwszej swo. Ashley odmawia. ale nie r. do najllarriziei elitarnych uczclni" Ńo*"go świata. ale ludzie ci żyli tak.1rili się przewaznie spośród qentlemenów z ]Mirginii.5zvch podkreślaJ. jak żółw tJzący na tlr. że jawne zarabianie pienięa"y i choćby lozrno\.. zaśw ciągu pi"rw="ego . dziwaków.. luclzie ltlgto typu giną najpierwsi. tańcu "*ykłych i był najlepszym w i polityce okolicy jeżdżcem-l. Ąutorka wielokrotnie podkreślaszczegoły -ygrąd. . \Ą/obcc tak licznycir lrontattow z Europą nie rlziw.I_. ponieważ llitl walczą. Ashley jest wolny czas poświęcali myśleniu a nie działaniu. jak gdv|y trwały tla|al czarujący.y|.wjr:dził ]i.: .. c]roc przyotlziane jest w śmiesznełachmany''.oby" jak mowił pogardliwie lictt Buttler. jak .Ą/. uchoclząc w sl.jąc pclwnc jej wzory. prezydenci amer-rzkańsry *|*o. Maniery stanowią jedyną Tzecz| która im pozostała.polowarliu.lczynił tego.ię od Północy kultu pieniądza.brata kraju. l lat lrzyclzieriu no*"gJo państwa. cała jego rodzina to luclzie..936. żc . 1rÓ.ondynie Paryżu szlachetnościąswo..ą ()]<olo sttt Jat . W' Emcrson.ł }. Jak wiadońo. Chałasiński. dobre wychowa się łui*o . tak jak nie zmieniają się tnaniery.bęrlą rnusicli to. ścarlett zauważa.]ś'49)ptt:. wyołaszając odczyty. w swoim zainteresowaniu dla książek. cechami innt 1nI i.c j jeżclził Lrzy. Film Pod tYnr Lytułem cieszył się wielkim powodzeniem.głowa jego jest dumnie crsac-lzona na szyi i . kiór. Ashleya. s..óżnił się jednak tym od bywalców poczytujących się za gentlelnenów. Taki jest poglał netra nuttrera .rrri trlłoclzień"y * rozry**u.t.rę wzór męskie159 Ashley spełnia jako żołnie. powiatu *.oku 1 500 00012.il'... obraz gentlemana z Po- 1z '0 Warto tu zaz. Tłumaczenia na-trzvdzieści .zystosowanego clo zmiennyclr warunków.zbiecie. W'eclług Co|l ier's Encyclopaerlia.]. powołując się na honor. Nie umieją walczyć. Będąc. 'u'.o.lłód ten służywyłącznie do ozd. j.ięzyków utrwalały p"*i"r.:r:. clo kiórego przytltl].]*T]il1ll].iej portu*}. Byli to ludzie. znćine mu zresztą już na pewno' 'z i Ihiłr.. clo klól.ropi" gJntlemuXl.. ze mógł prze.husetts. HonQr nie ulega zmianie ze zmianą warupków.1yniosły mu 1łlwe . co zcbrali odtlać now lepszym wspólzawodnikom..ersytetu Harvarda.uko *vSli"iotn*i i iako znakomitemu styJiście 10.:::Oili:.ię i .Celo*ui jalo i.. 'wszyscy uwazali. Był on potomkienr .. którzy swój - 158 . Jest pod sitnym jej wrażeniem.Ludzie ogładzeni rozumieią się wzajem."'il.oirrl środowisku za.ri" ttobijać o Jroszt zdecydowani nie rozstawać się z aawn|mi otyt:zajami. Emerson podjął szereq podróży we własnym kraju.t.. 13" tak nieziradny. ukazuie się powieść Marqaret Mitche}] (190ó.r]:. przeminęło z wiatrem.iej./. Nie zasługują na to by żyć. ktorzy z przeciwnościąmi losu nie potrafiliby się uporać.to pierwszy rys charakteryslyczny.. łudnia. krotnie.'. ooclróżr. Essoys. Za przykład prarvcl ziwegrl gentlemana służyw książce Mitche]l Ashley Wilkie. "ry speł. Ashley pochodził z Wirginii .3i.lne lrrerjc i rlawiązał sercleczne przyjaźni.

gdzie właśnieoclbywało sę nabożeńsiwo metodystów.ak-tępaków kierującyclr się lrurra-patriotyzmem. Wojciechowska.pieczonego inclyka. CJto menu rorlzinnego obiaclu w kulturze biesiadniczej. ale jest nieciołęgą. kto się nim i:osługule. a kobietą. scarlett jest orclynarna. który zwołalro w nastętrrstwie tej profanacji.rła s.ge. stwa.". z biesiadą opisr waną w Panll Tadeusztt. Da jest żona Ashleya -. Ci nimi pozostaną bez wzglęclu na to.'.. toni*. Rycerz ten ma symlatyczne zainteresowania i czułe sumienie. kióryclr brawurowe czyny mogłyby się znależć u sienkiewicza. -TWjllialn Ęrlkner. ale także na podstawie pochodzenia i manier. chciwa i tezwzjlędna. jak w wypacllcu wilkiesów . żełlykto na mnie. Gentletnan amerykański nie lawi się nam bynajmniej tylko w postaci zagubionego rriedołęgi. ktdre okazują się najtrwalszą lokatą przewróconego do góry nogami społecźeń.olloty. 160 167 . słoclkie kartofle i bulwy irlandzkie.Ja nie pies. że powieśćM. Ród Sartorisów ma w swoich legenclach rodzinnych rycerskich przeclstawicieli. nie goclząc się potlporząclkować sygnałom "up7ręinn^uJ. w całej książce przejawia się hierarchiczna struktura południowego społeczeństwa. W związku z tą hierarchią słowo . Miałam już okazję wskazywać na to. W ludziach widzi co elobre. wystarczy sięgirąć do powieści W. polując na lisa. Mitchel jest interesująca przez wprowaclzenie szeregu postaci. clelikatne płatki kukurydziane. biszkopty na gorąco i na zimno. llo. będą musieli rąbać drzewo."u \^r jej oczach bez skazy. co poakróśla się niejednokrotnie.Jest bezinte sowna i umie o sobie dla innych zapomnieć. L h $. miewa różne odcienie znaczeniowó. w zależnościocl tego. Paroosobowy obiad z okazji świętaDziękczynienia rywalizuje u Faulknera tl. czy utraciw szy jak w wypadku - |||tiO. wstępnej rybie. ieżeli iclzie o bogaty jadłospis. Wraz z upływem czasu rośnie jej sentyńent do południa. układająca się w szczeble ńie tylko na podstawie ilościposiadanej ziemi i liczbie posiadanych Murzynów. bo bez skrupułów zmierza do finansowcgo sukcesu. Sor/orfs. plumpucicling. ap de wszystkim wielką kulturę uczuciową. w czasie pokoju ich tryb zycia"nie różni się od trybu życia luctzi. kultura osobista nie_ oclgrywa żadnej roli i lest ..ruskawek i gruszek. które nir mieszczą się w kategorii wyłąpznie białych czy wyłącrnie czarnych. t. kieclyś l}ayard Sartoris. Ambiwalentnemu st<rsunkowi autorki rlo luctzi towarzyszy ambiwalentny stosunek clo wydarzeń: sentyment <lo Połuclnja irzy jectnoczesnym malowaniu synów obywateli ziemskich . ryż i mamałygę. Fau]knera. Bo oto po tractycyjnej.e pry prrĆ. zral:ił to wyłąlznie dla złtllawy.:i* wspominałam swoją książkę przez lat dziesięc. go gentlemana.!] l:: Hł.rażąca. W tak długim czasie stosunek clo wypadków mógł ulegać zmianie.-* ńnr]uktora. służbawnosi . pognał swo.. sartorisowie pozwala'i sobie na rycerską fantazję. W ustach arywisty. Ale ta człowiel< z gestem. Znany mi jest wypaciek polskiego szlachcica.gwizdał''. galcretkę z pigw i jabłek. 329. węrizoną szynkę. ltryczki.rt-l"ma. . keks z orzechami i owocami przesycony rumem. wnętrznie nieefektowna Melania ma kulturę humanisty (autorka każe jej dyskutować o Thackerayu i Dickensie). Ą w pół godziny później (po złapaniu lisa) wracając tamtęay sam w.. co ieszcz-e dodatkowo wpłynąć mogło na niejednotitośćjej postaci i zmieniającą się ocenę wydarzeń. namiot lta łące. częste w użyciu. liorniszony i nrarynowane buraki. przel. Rett Buttler nie jest gentlemanem. na któryóh pracują niewolnicy. pieczyste z kuropatw i wiewiórek. kompot z czirnych jagóct i brzoskwinie''. ZaŚ po chwili trzy rodzaje tortów.y. Wypełniają mianowicie czas ujeżctżaniemnieprzystępnych ogier ów czy polowaniem. Opór przeciw takim technicznym wynalazkom jak samochód przypomina opór naszej szlachty pizeciw kolejom.. konfi tiry . Jest nim dal Scarlett damą nie jest. czy też będzie im wolno -spędzać życie na leniwym marzeniu. kiory po uruchomieniu lio]ei_żelaznej trzymał się nadal swole.jechał koniem prosto w środekwiecu protestującego. I(alina. oposa z rusztu ze słoc-lkimi kartoflami. . Warszar. nieefektowna Melania.ru*"t clla niego.r.. która budzi w nim najwyższy szacunek jest cicha.Melania oraz Ellen matka Scarle[t. wojrra lryla clla takich gratkl. ale i jego kobiecy odpowiednik. bcl wreszcie mieli cośdo t. z którym się kryje. żeby zapoznać się z inną wersją gentlemana Południa. Ashleya majątek. w innym ztraczenirt Buttler nazylya Ashleya gentlemanem i jegcl żeinę ilamą. ojca Scarlett. ale jednocześniewzdychają ca pTzez clługie lata rlo . wszystko interpretuje na ich korzyść. Autorkd pisałi .

Ten umoralniający charakter westernu różni go jak sądzę od opowieści rycerskich starożytności średniowiecza.o czynienia z walką. Przy użyciu pistoletu mam}a. 16 The IInsilenl Genelątion. Roland dbałość swoją opinię przypłaca śmierciąswoją o i swoich. w ktrlrej wyzwalają się marze. Niespokojne pokolenie15. o k nikt nigdy przedtem nie słyszałi nikt nie wiedział. czy to a_by pewno jest jego prawdziwe nazwisko. dla których kapelusz kowboja na afiszu stanowi nieodpartą przynętę. Ponieważ nie ąależymy do żadnej ztych grup. że nosił cylinder. nia współczesnego Amerykanina. Krl/lr. Absalonie. {wa pistolety i nazwisko. Historią sztuki Iilmowej. Chałasińskiego autobiografia pt.. s. Gdyby w okresie westernów smoki były jeszcze aktualne. 89. że w tym ideale mężczyzny Amerykanin odgrywa się za znaną supremację kobiet w życiu rodzinnym i towarzyskim. Chałasiński . Absalomie.zie. Stosunek do kobiety (zwŁaszcza młodej i ładnej) jest opiekńńczy. Absalomie. s.Absalomie. Nie uczyniły z niego gentlemana wielkie plantacje bawełny. dobro triumfowało.do. To uwydatnia męską dominację.Tomasz Sutpen. . był zły kowboj przestępca. ginie. Znaczna liczba legend rycerskich kończyła się tragicznie. a mianowicie mity. Warto tym bardziej. Zło było pognębione. giną przez nieporozumienie efekt. że mamy w nich ciągle d. lekarz i właściciel spelunki czy kabaretu. w której nie ma la Wi]liam Faulkner. jak w ludowym moralitecie. Jak pisze w swojej Historii sztuki tilmowej Jerzy Toeplitz. na dalszym planie występowała dzie]na dziewczyna. Temat ten musimy zostawić do bliższego prześledzeniafachowcom oraz tym. z których jeden ma domieszkę krwi m skięj. ograniczymy się do palu uwag. s. gdy dwóch ludzi się zamoce starając się udusic przeciwnika. różnica w technice walki. którą wyrządza cząrny charakter i którą naprawia bohater. główna postac w przejmującej pow FauLknera pt. tj. szawa 1959. zaprzepaścic swoją sprawę i zginąc. westerny stanowiły udoskonaloną formę widowiska kowbojskiego 17. Ktośmógłby twierdzić. pochodzenia. Zły szetyf rożniłsię tym od porządnego szeryfa. Warto by jesz_cze rozważyć jedną dziecizinę.za konflikty klasołye. s. w jaki walczy! decydował o jego bohaterstwie. kobiely mogłyby liczyć na ce]noścmęskiej strzelby i na popis odwagi. władzy świeckieji kościoła. jest różnica używanej broni. Filmy te jak czytamy dalej odcinały się od mieszczańskiego filmu: . Postaci kowbojskiego filmu grały nieodmiennie tę samą opowieśćo krzywd. Hektor. czynienia z walką na śmierći życie. Syn gentlemant| zawarta w zespole jedenastu autobiografii wydanych pt. To nie . luksusowy d klóry sobie postawił i cały zastęp Murzynów. 162 163 . Oc{łlaleźliśmy śladyethosu rycerskiego w dwóch wybranych próbkach u czołowego filozofa i w literaturze pięknej. ametykańsko. szeryf. Iilmy kowbojskie mają w sobie cośz widowiska ludowego. stosunek zaśdo wroga był wszak istotnym .. Tristan i lzolda kochankowie najwyższej próby.rra. lbidenr. t. bowiem nie efekt walki.. miejsca na lojr p/cy. PaLrz Józef Chałasiński. przeł.w znacznej mierze uniemożliwia kunsztowne rozgrywki. Toteż nie wyda się mi słuszne tragiczne konflikty tej książki uważac -_ jak czyni J. która charakteryzuje westerny. niemniej pozostawał bohaterem.widńo gentlemana" i nie sprawa honoru czuwa nad konlliktem dwóch braci przyrodnich. stanowią amerykańską wersję comedii de]]'arte. która. Warszawa 1955. cytowana przez J. 462.Obok dobrego bolraterskiego kowboja. formuła kowbojskiego filmu 16. komponentem ethosu rycerskiego. giną oboje. Rasizm w Stanach nie jest jak wiadomo wyłączn poglądem gentlemanów.uznawały nie autorytetu pieniądza. Ich boi hater mógł ponieśćporażkę. jak myślę.. Kiedy się poja w 1833 r. O żywotności koncepcji gentlemana świadczy natomiast ciekawa. lecz sposób. Żofia Kierszys. miał tylko konia. Wiedziało się na pew że uciekł od czegośwręcz przeciwnego. War. która należy nieodłącznie do cech zapewniających mężczyżnie dominację. który wykorzysta - 16 17 Jerzy Tooplitz. tak jak go nie ma.niż wsze]ka szacown od czegoś zbyt ciemnego| żeby o tym mówic. 15. 139.1a nie jest gen i nawet nie pragnie być za takiego uważany. które tworzy o swojej przeszłościw westernach. Pierwszą rzucającą się w oczy różnicą. I. tak zgodnie aprobowany jako niekontrowersyjny bohater lliady. Taka była nieodmienna..

Co jej mowi prywatnie w domu. chociaż by byt nie wiem jak ogłarlzony. 587. s. chyba że najbliższemu przyjacielowi i wtedy. ni. Honor gentlemana wymaga. Po rozważeniu najrozmaitszych tematów szczegółowych. poży-czać nie rnoże pieniędzy od przyjacieli. Jesi on spadkobiercą lycerza. którzy chcą wywoclzić się z tych. co stoją niżej.nie manem.uzasadniając swoje postępowanie innymi względamj niż takie. podobnie iak nie mówi ile co kosztuje. Nie wolno gentlemanowi pokazywać listu napisanego przez kobietę. Na jego panowaniu nad sobą w okolicznościach trudnysh polega głównie jego wyższość nad tyrrri. które ewentuąlnie mogłyby ją kom- promitować. każda pożyczka zaciągnięta bcz zabezpieczenia jest długiem honorowym. gdy list iest całko. do'kiórego się tu będziemy' odwoływac l8..vinien zapomnieć o sobie. przystosorł. America as a Civi]izotion. kto liże stopy wyżej stojących i maltretuje tych. Książka liczy 654 strony. To nawiązywanie clrl wojen krzyżol. ls Fmily Pi'ort. chyba że zajdzie cośnieprzewidzianego.. Długi zaciągnięte pTzez zmaTłego krewnego. 164 Gentieman nigdy nie wyzyskuje cudzej słabości. a zasady niezłomne. .potem lomantyzm. Pewnej analogii nriędzy kowbojami i rycerzami można się dopatrywać w tym. Tylko prościuchmówi ciągle. szermierzein w obronie sprawiedliwości. chociażby było gorszące. jakim jest w Amerycó po-aręórnit Emily Fost pt. nie powinien się przechwalać. że i jedni. powinien wyłączyć własną osobę tak.. aczkolwiek dla dobrego imienia własnego i dobrego imienia dzieci zwraca żonie wolność.. autorka dociera pod koniec tisiążki do opisu gentlemana. Wydanie z 1969 roku. co towarzyszyli w wyprawach krzyżowych Ryszarclowi Lwie Serce. w jaki mówi do ludzi zależnych.tvicie nieosobisty i gdy jego przyjaciela łączy taki sam z tą osobą stosunek.. krzyżowca. które sTawiamy mężczyżnie. służbyczy innych. Gentleman jak nas poucza bezpośrednio dalej aul_orka.ych znajdujemy i u inrrych autorólv. W życiu towarzyskim gentleman por. ]<tóre zaszły *ięa"y pierwszym wydaniem z 1922 roku a wrydaniem ostatnim. Gentleman nie krytykuje przy świadkachzachowania się żony. Post. nie jest gentlemanem. Obie te Tzeczy budzą w nim odrazę. Ale to nie . Jednym z testów na to. O kobietach w męskim klubie się nie mówi. W związku ze znaczeniem przypisywanym manierom.charakterystyka wtarzająca dokładnie jego obraz w Petroniuszowej Uczcie Tryjak cytuję za autorma]chiona. sposób przyjmowania gości. którzy impulsywnie zdradzają wszystkie swoje uczucia. jesL wydaniem siedemóziesiątym trzecim. czy mamy do czynienia tylko z kobietą Ilogatą czy także z kobietą dobrze wychowaną jest sposób.tarvionych podkreślając swoją z nimi zażyłość. to nie jest gentlemanem" 19. a jeżeli aspiruje do bycia gentle.aręczyńy.Musi ona także być punktualna w spłacaniu l1 - Ethos rycerski. Te pieniądze -winny być bezwzqlęclnie zwrócone jak najszybciej. Cytuje to Żróciło także Max Lerner w swojej książce pt. co podkreślam.e wolno mu jednak okazywać jej braku szacunku w obecności dzieci. 165 .a jeżeli nie.. jak za przekręceniem kontaktu wyłącza się światło Wymagania stawiane damie są podobne do tych. jest obróńcą bezbronnych. o czym będzie jeszcze mowa. Gentleman musi zawsze panować nad sobą. Kto bogaty. bo kolejnośćjest tu znamienna zaciąga pożyczek pieniężnych. Sposób traktowania ludzi musi być jednakowy niezależnie od -. kto chce być uważany za gentlemana. śluby.tatusu osoby. warto_ zapoznać się bliżej z treściąnajpopularniejszego podręcznika dobrego wychowania.znacznie ważniejszyn niż jakhkoiwiek maksyma dotycząca etykiety jest podstawowy kodeks honorowy. by jego słowo było niezawodne. jest jego tylko sprawą. rtisuette. jak gniew. jak zachowanię się na ulicy i w domu. The Blue Book ot Socią] Usage. itd. jeżeli może tego uniknąć". obyczaje obowiązujące w stosunku do sąsiadów itd. którógo musi ściśle przestrzegać ten. nienawiśćczy zakłopotanie. l9 E. i drudzy żyją poza prawem i sami sobie prawo stanowią.Dobrze wychowany człowiek ką bardzo nie lubi wspominania o pieniądzach i nigdy o nich nie -mówi (poza godzinami biznesu). Człowiek honoru nigdy nie nadaje publicznego charaktelu swemu rozwodowi.. siostry czy dziecka są także przez 7uclzi szanujących się za długi honorowe uważane. takie. ile go to czy tamto kosztowało prościuchapo. Urodzony gentleman w ogóle nie wymienia nazwisk. ]<tóre mam przed sobą. Eliquette.anym w treści do zmian. Etiquette.esf cecha charakterystyczna tych tylko formacji. Szczególnie nie wolno wymieniać nazwisk ludzi wysoko pos. New York 1969.pogrzeby. która wchodzi w rachubę. strach. New York 1922. New York 1957. z.

a charakterze.cenił wyżej gest niż dobroczyn. Post. Gdy jest nieszczęśliwa w małżeństwie.ry wchodzi często w kolizję z prawdomównością. Pewne czynyl na które może sobie pozwolić plebs. Tak na przykład nieprzyjęcie pojedynkir jest moralnie słuszne (honnćte). 263. Charakterystyczne dla społeczeństwa arystokratycznego jest to.Byc Magnaci przeczarującym. iodnośćnie pozwala jej pubticznie ujawniać powodów do niezidowolenia. żeby ich kochano. Na drugą . salwuje swoją prawdomównośc jednak bez urażania ludzi ten.Jeżeli chcesz sobie taką pozycję zagwarantować.długów. . Między tymi warstwami mogą istlriec pewne kolizje. piychoanalitycy uważają. który wymieniliśmy w podręczniku E. jakkolwiek nym okresie zdaniem Lernera -nie torowanie sobie drogi do chodziło o pewien styl życia. feudalnej i amerykańskiej. De Ią dćmocrctie en Amćrique. kto stara się we wszystkim znależć jakieśdobre strony. że takt tak . A. ale ich stapianie. lecz orientuje się czasem wyłącznie względem klasową tego. jakich miało dobre towarzystwo Anglii czy Francji w wieku xvII czy XVIII. Ameryka miała zdaniem Lernera serie arystokracji. by się przernaęjali. rozdz. przy czym nie ma dziś w Ameryce uznanych arbitrów dobrego smaku. Etiquette. a podręczniki dobrego wychowania rejestrują raczej pospolite sposoby zachowań. szczególnie wulgarne jest powierzanie reporterom szczegółów swojego życia prywatnego. która nieraz bywi okrutna. Powoli narastał nowy ideał. ność. Tocqueville dostrzega w moralności dwie różne warstwy. które zmiepewne dyrektywy o lokalnym noru niają . mimo iż oficjalnie -odrzucała arystokratyczne idealy zr. Angażują nawet sztaby specjalistów mających troszczyć się o podsycanie ludzkiej tkliwościku ich osobom i dziełom. Njepo&oje amdiykańs&ie. na kogo działana przynależność nie jest skierowane. znający skomplikowaną grę zabiegania o prestiżl oczekuje reguł strategii w lokowaniu się na korzystnym miejscu drabiny społecznej. i kobiety obowiązuje takt. jak należy się pośród ludzi zachowywac zdaniem M. kierowane nie pTzez wzgląd na własną korzyść. że ocena czynów nie zawsze kieruje się ich wartościąjako takich.ale pochwalał szczodrość. s. Na zakończenie tych uwag dopuśćmy..co osiągnąć.I tak rozdział o tytule . kto działa i tego. W starej Ameryce urodzenie nadawało ludziom pewną charyzmę. pojęcie gentlemana we wczesoddziałało silnie. Lernera nid przestają być żywe. Nie zalecał ludzkości ani łagodności. wolał wielkie zbrodnie niŻ drobne zyski.tylko plaez dobroć. pisze J. także nie wolno jej wyzyskiwać swojej wyższości nad l kimśinnym. by zapominali o sobie. pewne inne dozwolone u tego ostatrriego są niedopuszczalne u pospólstwa. Strzelecki 22 mysłu dbają dzisiaj bardzo. s. II. 31. że stosunek Nowego swiata do starego Świata przypomina stosunek syna do ojca. zarówno jak w Filadelfii i New Yorku. a jednak degradujące (dćshonorant) 23. Tym ideałem było torowanie sobie drogi przez popularność. ChciwoŚĆ 22 lbidem. 166 167 . stosunek.odrzucanie wzorów i jednoczesne ich i :o E. t. jak należy zachowywać się w biznesie i jaki styl winna mieć konsumpcja. Tocqueville. Świadczą o tym ilości pytań kierowanych w tej sprawie do czasopism. Post. W południowym dobrym towarzystwie.o"umia. ale nie przez pracę. w innych nakazywał ludziom imperatywnie. s. I mężczyzn. Honor feudalny w pewnych wypadkach zalecał zemstę i oceniał ujemnie wybaczanie obelg. Dotyczą one przede wszystkim tego. dla 1 zagadnienia. są potępiane u pana. Dochodzimy w ten sposób do rysu bardzo istotnego w ayrlktywacłr autorki. Na pierwszą składają się pewne dyrektywy reguły hoto są właśnie wszędzie obowiązujące. daf się lubic'' . a władzy. której nowo osiedleni byli pozbawieni. w którym łączy się miłość wrogość.. czyli szybka orientacja w cudzych doznaniach i liczenie się z nimi.wraz ze zmianą warunków. niż ferują klasowe nakały. można przede wszystkim przez autentyczną życzliwość człowieka. Ich zadaniem jest nie tyle oddzielenie różnych grup od siebie. 21 naśladownictwo.do głosu A. każdorazowo przystosowując się się do lokalnych potrzeb i interesów. zs Jan Strzelecki. Tocqueville'a i jego porównanie dwóch różnych koncepcji honoru. a mianowicie. zdaniem autorki. takich. Warszawa 1962.zezwalał na bogacenie się przez gTą| pTzez wojnę. XX[I.Wyrabianie sobie pozycji w zbiorowości" 20. w którym czytelnik. rozdział ten zawiera tylko jedną dyretty*ę. 475. cieszyć się powszechną życzliwością. do roli życzliwości. Niepodobna zaprzeczyć.

Te reguły lokalne płynęłyzawsze z lokalnych obyczajów i interesów danej spo. musi cenić szczególnie cnoty. Prymat przemysłu i handlu w tym kraju wysu\Ma na plan pierwszy cnoty pokojowe. 272. zawsze godne po: lbidem. zupełnie inaczej pojętego. szczególnie jak to słusznie zauważa Lerner zresztą pojętą.spraw politycznych funkcjonalność pewnych ocen była także dla Tocqueville'a oczywista.. niepodobna rz lbldem. 267. wypada. Tocqueville ma do sprawy stosunek ambiwalentny. kto go obraził to sprawa arbitralna. walki z przyrodą. ale nie była to odwaga militarna. lecz raczej odwaga potrzebna do walki z przeciwnościami. Z drugiej.właśniez różnic i nierówności mięclzy ludżmi wywodzi się honor. honor przekracza bariery i staje się narodowy. bankructwo na była śmiałość nie kompromitowało.. lbidem. To. podczas gdy w społecznościach arystokratycznych wszyscy byli na widoku. bo ku ustrojowi w zasadzie sprawiedliwszemu. s. Cnoty mające w sobie splendor sieją niepokój. Potępiało się natomiast surowo wszelkie odchylenia od wiernościmałzeńskiej.. Opinia publiczna z całą mocą nakazywała pracować. u arystokracji feudalnej. by się utrzymać na tej pozycji. Szczególnie ważną sprawą honoru. natomiast przebiegłości zdrada były dlań. inne warunki. 262. Gdy w jakiejś społecznościzanikają szczeble i yszyscy stają się równi i podobni. że reguły honoru były mniej jednoznaczne i mniej imperatywne. że miał reagować na najmniejszą obrazę. Natomiast nie operowano wtedy pojęciem patriotyzmu.podczas gdy rzecz miała się inaczej 2a gardy. podczas gdy w arystokracji traciło się honor pracując. RuchliwośćAmer. W Stanach . Odwaga.Zjednoczonych. By ujarzmić natomiast ten wie]ki kontynent. noru by zanikły i zostałyby tylko powszechnie obowiązujące pojęcia dobra i zła. podczas gdy ruchliwośćAmeryki nie zostawia na to czasu. nic tez dziwnego. Sytuacja raczej wyjątkowa arystokracji średniowiecznej zachęcała do jednomyślności w jej ramach. konwencjonalne reguły ho. Klasa. 168 169 .. gdzie cenio] imprez.wszystkich innych. Jak pisze Tocqueville. Stąd wiernośćwysuwała się na plan pierwszy. w jakich znajduje się Ameryka skazują na wymalcie feudalne dyrektywy. bo to odciągało od głównego przedmiotu zainteresowań . i nie są tu w wysokiej cenie. s. Te poglądy nie zrodziły się z samego tylko kaprysu tych. słabnie. nieraz do loterii podobnych. podczas gdy pozbawiało honoru gdzie inCziej. i samo pojęcie ojczyzny pojawiło się we Francji dopiero w XVI wieku 25.Jest do tego i niejako zmuszona przez swoją kondycję 2a. '8 lbidern. Ale to. tak była szczególnie. Zestawiając ciągle arystokrację z demokracją.feudalnym. lokując te cnoty łvyżej była diań mniej repulsywna niż skąpstwo. Arystokracja feudalna rodziła się dla wojny i ptzez wojnę. albowiem . W zakresie . s. łeczności26. że człor. i które łatwo pogodzic się dają z dumą i umiłowaniem władzy. Z jednej strony. naruszało spójność rodziny. 25 260. usiłujących zatrzymać dla siebie na drodze dziedzictwa bogactwo i władzę.oci jak w średniowieczu. że kierunek rozwoju wskazywał na nieuchron_ ne posu\Manie się ku demokracji. to wyrastało z potrzeb arystokracji militarnej.yiek uważałza wielką obelgę lekkie uderzenie w policzek i musiał zabijac w pojedynku tego. jest zamknięta i ograniczona do tych Im bardziej społeczność samych ciągle rodzin. Cały porządek społeczny opierał się w średniowieczu na zależnościachmiędzy panem i wasalem. s. gdy te różnice się zacie_ rają i wraz z nimi zaniknie" 27.ykanów powodowała. której udało się stanąć na czele wszystkich innych i która czyni nieustanne wysiłki. bez niej bowiem cały porządek społeczny się walił. Człowiek umykał tu opinii publicznej. ceniona sukcesu. się pogodzi ć z tym. potrzebna była na co dzień pasja bogacenia się. Gdyby zaśwszystkie narody miały te same interesy. Dla_ tego została uświęcona. którzy je powzięli. że odwagę stawiała na pierwszym miejscu. Stabilność i trwanie pewnych reguł pozwala na bliższe ich rozpatrzenie i zróznicowanie. Przedkłada nawet chętnie pewne przywary śmiałe świetne ponad cnoty skromne i pokojowe. Nie lęka się ona naruszania naturalnego porządku dyktowanego przez sumienie. które mają swoją wielkośći splendor. był stosunek do pracy. fakt-opatrznościowy. tym bardziej rozbudowane stają się reguły honoru. wszystko co.pa gwałt często zezwalał.

że arystokracja miała większe walory estetyczne i twórcze. Gdy umysł jego był chłonny. a gdy miał już czas. II. a postaw się". 81 lbidem. z drugiej szukanie bezpieczeństwa.. kańskich kilka rozproszonych pojęc pochodzącyclr z dawnego honoru arystokratycznego Europy. Z jednej strolry pracowitość.Napotyka się jeszcze pośród opinii amery. W rozważaniach doĘiegających w tej chwili końca. Uwagi końcowe 28 g9 lbidem. bo nie służyłyby potrzebom narodu zajmującego się przemysłem i handlem" 30. a tereny rolne podporządkowane wylnogom polowania. że wzory te nie były funkcjonalne (ściślej eufunkcjonalne). szukającego ciepła i bezpieczeństwa. choć obok tego wzoru rozwijały się na tym wie]kim kontynencie różne jak pisali nieinne wzory. że prawie każdy bogaty Amerykan. W poszukiwaniu takiej życiowej orientacji zaczęłam od lliady.. 36.lczywista. Duma jest niewątpliwie przywarąl ale . Z jednej strony nieufna ostrożność. i że ludzie mający czas na kulturę osobistą mieli prze. I. 63. W swojej postawie dawał on wyTaz jakiejś udręce człowieka osamotnionego.z drugiej pogarda dla pracy zarobkowej. któr. t. s. Z kolei przyciągnęła naszą uwagę Sparta jako kraj rządzony pTzez 171 17o . lbidem.Szli za taką jako pastwiska. 280. tracił do niej ochotę 31. ile de. muskularnej budowie. nieczesanych włosach. daliśmymu . których łąki nie służyły ltodowane dla wyścigów.wróżyć mu dłuższego istnienia. jak sobie przypominamy. Arystoteles. 30 lbidem. \Magę w stosunku do tych. W ciągu ostatnich dziesięciu lat którzy publicyści w 1958 roku Amerykę upajał nowy wzór: miał to być człowiek o niezadowolonym wyrazie twarzy. Co do kultury osobistej i intelektualnej staje jej na przeszkodzie to. s.. zbuntowanego przeciw uznanym auLorytetom. s. 264. Nie tyle obserwacja. dukcja z mocno przyswojonego przekonania o funkcjonalności dyrektyw.ej odrębnośćw stosunku do ethosu mieszczańskiego wydaje się <. a szczególnie pracy fizycznej.zastaw się. By ten wzór uwypuklić. Ale jest ich mało. Stylizowanie się na gentlemana angielskiego aż do ostatnich czasów było w pewnych kręgach atrakcyjne.iako tło zgoła odmienne pouczenia Hezjoda i morały bajek Ezopa.in był kiedyś biedny i za młodu ciężko musiał pracować. duszącego się w społeczeństwie jak w więzieniu.oddałbym chętnie parę naszych pomniejszych cnót za tę przywarę" 29. Nie można . konie były tlyrektywą ci. t.. |)okojowego wzolu dostarczył nam w Grecji Arystoteles zarysowując . Oto wzór jednej z subjak sądzę kultur amerykańskich. s. ktorzy go nie mieli 28.słusznie dumnego". z jednej żądza sławy. o chodzie niedbałym i powłoczący no'gami. za]ecał liczyć się z piękneml a nie z użytecznością. którymi się ludzie rządzą.edzenia . Tocqueville byc może przedwcześnie przewidywał wygasanie wzorów typu wzoru gentlemana w Stanach Zjednoczonych na tej podstawie. II. nie miał na ogólną kulturę czasu.było nie uznać. dyktuje Tocqueville'owi następujące słowa: . drugiej ryzyko z i gest znany z powi. t. starałam się odtworzyć pewną jednostkę typologiczną.

Lipset. in.tycerz'' i . którzy wyśmiewaii obyczaj. Polski Kodeks Honorowy. r Bayard zginął w L524 t. w którym. list ćudzy. uległością.teatr.1B31 zwraca t Histoire du Pierre du Teruil. opraco\Many pTzez Adama Czartoryskiego w t7ł4 roku dla młodzieży szlacheckiej. par M. Guyard. której sam wzdragał się tlżyć. 172 ł lVładysław Boziewicz. 8 seymour M. stanowiska społecznego. Jej znaczenie w Polsce szlacheckiej jest dobrze znane. którą nędza zmusza do takiego kroku. zabity bronią palną. Jedna z form demilitaryzacji rycerza przedstawiona jest w rozdziale o dworzaninie. ewentualności. Zamyka je w tym punkcie. którą zacny umysł brzydzić się powinien". Koncepcja gentlemana i jego rola w Stanach Zjednoczonych zamyka nasze rozważania. truclute and Power..Tycerski'r. Bayard służyłza wzór rycerza bez trwogi i skazy (sans peur et sans reproche) 1 Chwalono go przede wszystkim za odwagę.wojownik'' jako terminem pozbawionym tej narzucającej się konotacji. pogodnĘ i .. wznoszą się ponad tarną społeczeństwa a przysługującą temu społeczeństwu wolnościąopozycji. Lipset dostrzega związek między hierarchiczną budową eli. A Messieurs les Gentilhommes. Ethos rycerski pielęgnowały.. 173 . Rosnący wptyw mieszczaństwa na-. Bogdan Korzeniowski w książce Drcma w Wąrszawskim Teatrze Narodowym 1814 . . Jednakze rezygnuje ze swoich zamiarów. New York 1966. Tak dzieje się. według niego.Nie godzi się per omnia.. że inaczej byliby zostali uznani za tchórzów. Powieść. .o dziwo pisze B. Gdy po pracowitym i pełnym chwały dniu wraca do slvojej kwatery.u nas przynajmniej do II wojnek. Kodeks moralny. jaka l wiąże się ze słowem tlrycerz" czy . prostą. Dopiero św.o cz]rm była wa wiekach średnich.Konwenans uroczystego bohatersfwa trwał uporczywie.. choć sobie powierzony rozpieczętować. gdy dowiaduje się. jest to zdrada. kładłnacisk na dyskrepyta uczeń cję i delikatność. Nie możemy wglądać tu btiżej w rolę. We Francji m. ale przyjmowali wyzwanie. i67. zaglądac przez ramię kiedy kto czyta papier jaki lub pisze?" Odpowiedź na pytanie ucznia kipi bowiem oburzeniem na myślo takiej wielka. Shaw roześmianą.zarówno z pochwał. On sam był zaręczony z panną z dobrego domu. inni akcentowali cnoty pokojowe. z którą miał już nieślubnegosyna. wyzyskują malowniczość tego ethosu.był .. sam bowiem bronił mostu przeciw 200 Hiszpanom.Joanna jak jest bohaterką arcyludzką.Rycerz nie mógł znieścobcej woli i sprawiedliwość chciał wymierzać sobie sam. Jej odrębnośćw. ćlóves de l'Eoole Royale Mititaire.. Lyon 1808. który można by przeciwstawić aspiracjom stanu trzeciego do awansu. Tolerancja w stosunku do męskiego nieślubnego potomstwa była wśród dobrze urodzonych daleko idąca. S. jest to podłość pozwalać sobie na którąkolwiek z rzeczy wzmiankowanych. Podczas gdy jedni poszukiwacze chwały szukali jej przede wszystkim w walce orężnej.yrnywała mnie od używania w stosunku do Sparty słowa . osoby płci męskiej. W 1919 roku ukazał się Polski Kodeks Honorowy a. Closs.rycerski". które z powodu wykształcenia. o którą nam idzie. jego zdaniem. W rozdziale pierwszym autor pisze o osobach zdolnych do żądania i dawania satysfakcji honorowej.. jaką orientacja rycerska odegrała w kulturze euro-amerykańskiej. Osobami honorowymi czyli gentlemenami nazywa się. Ta odrębnośćpowstrz. Kultura rycerska nie była kulturą rodzinną 2. M. z obawy. przy czyn pojedynkowano się ny światowąj. Zmienna była w kulturze pozycja rodziny.stosunku do Aten stanowi interesujące zagadnienie.w rzuca elicie koniecznośćsformułowania kodeksu. inteligencji osobistej. że ma do czynienia ze szlachcianką. nakłoniłazaśdo posługiwania się terminem . Warszawa 1919. Wzor ethosu rycerskiego dojrzewa już mo.którą stwierdzić można nawet u robotników. uwagę na ówczesne szukanie wspaniałej przeszł<rści. Byli tacy.elitę z włócznią w ręku. Warto zaznaczyć. szkoły rycerskie.d. opracowany przez Władysława Boziewicza i dedykowany Józefowi Piłsudskiemu. papiery leżące na stole cudzym czytać. że socjolog amerykański E. s. rzecz oczlrrłrista. Yalue Pąttelns.Czy godzi się podsłuchiwać kiedy dwie osoby cicho mówią. w Anglii z jej akceptacją elity l uległościąw stosunku do niej. Shils uważa obowiązek dyskrecji za obowiązek szczególnie akcentowany przez sfery arystokratyczne 3. zamawia sobie na noc jakąśtowarzyszkę. jak wiadomo pojedyTrwałym reliktem rycerstwa . jak i z krytyk dobywać się zdaje postać wzorcowa. dit le ChevąIier Bayar.

ze. że honor wywodził się z nierówności.y""r"u bowiem nie było komfortowe. . - 174 - stroly jednego z jego wierszy.znały go szczególnie sfery artystyczne. Lekarzoiii pac. choćby nie spełniali innych wym"gOw. zamieszczonym w. że stratyfikacja społeczna jest warunkiem wystarczająjak sądzę cym rozłvoju pojęcia honoru. Dupróel w Truktacie o moralności rem gdzie pewna mniejszośćarystokratyczna się niemal za. Widziano taką wspaniałość i smak. ze znanego dramatu V. Dyplomaci. nie oddający długów we właściwym czasie. Nieślubnlpoctioarerrie nie stanowiło powodu do odmówienia satysfakcji honorowej. obyczaj nakazujący mężczyżnie towarzyszącemu kobiecie na ulicy znajdować się zawsze u jej boku od strony jezdni. dr. .listwa. Zdaniem Montesquieu.. ale uwzględnia się także wybitne zdolności czy inteligencję oraz zajmowanie poważnego stanowiska. jako od strony. Analiza ethosu Spartan zapTzecza jednak twierclzeniu.wsze tam. jakie warunki sprzyjały rozwojowi koncepcji honoru slanowiącej tak centralne pojęcie w tytn ethosie. W artykule zatytułowanym B/oski i cienie Niestornego Szwo.r.lichwiarze itp. jak już wspominaliśmy. uparty chłód panujący w łnilii w zimie w mieszkaniach by_wał nieraz przypisywany tradycji rycerskiej. niektórzy dopatrują się podobieństwa między elitami rządzącymi się ethosem rycerskim a grupami przestępczymi żyjącymi poza prawem. homoseksualiści. _ obserwowany jeszcze w latach dwudziestych w Anglii.y. Kłusownicy. co nie żądają satysfakcji za ciężką zniewagę. rekiutowali się ze . literackie półpiętro w kawiarni .chodził ciągle w bok. zamiast wznosić się w górę. Fotografia uwieczniła gromadkę wy175 i Dla ilustracji ethosu rycerskiego warto przytoczyć ostatnie . jaka panowała pośród naszych górali. którzy iobili konkurenc..i t"iro.zwyczajny poziom człowieka. Znany był jego humor i niewyczelpana pomysło.Pojęcie honoru oraz postawa i zachowanie zgodne z tym honopojawiają pisał E. ale na wygodę żadnego nie miano względu". prawdopodonrri" dlatego. bo w małej nacisk opinii poblicznej należy także brać pod odczuwalny. w zasadzie warunkiem niezbędnym zaliczania do ludzi honorowych jest matura.Niech dzisiejsze nasze piękności nie zazdroszczą przepychu saksońskiej księżniczce pisał walter scott ścianypokoju pełne były szczelin. skąd mogło zagrozić niebezpieczeństwo. szantażyści. nie dótrzymujący słowa honoru. utrzymanego w paietyczno-rycerskiej konwencji. Sienkiewicz w W pustyni i w puszczy na przykładzie stosunku stasia do Nel. był to bowiem generał uprawiający zarówno prozę. a płomień pochodni. byli w Anglii w XVIII w. Nasuwa się pytanie. co nie zawsze wychodziło mu na korzyść. Ze trói po3edynkować się nie może. Jak już wspominałam. wieniawę znała cała polska: miasteczka. dwory. Wchodzi tu także . o przepisolvej opiekuńczości w stosunku do kobiet świadczy.ę iol. Hugo pt. a także przykład na myślitaką izolację.ą. tak źle wytynkowanel że widac było ruszające się obicie za każdym wiatrem. notoryczni . wość. Bolesława Wieniawy Długoszowskiego. piszący anonimy. Innym re]iktem tradycji rycerskich była szczeqólna łvstydli_ wośćw traktowaniu spra\Ą/. oszczelcy.ncy. sprzyjała szczególnie jego rozwojowi monarchia. Życie-. Mam tu na uwagę. oszukujący * gru"t hazardowych.i"r'u.Wojskowym Przeglądzie Historyczlyffi". generał Romeyko odtwarza postać generała brygady. Osobom stanu sziicheckiego przysługuje prawo gentlemenów.jest bardziej wielkość9rupy.. liczniejszą". Hernani.lkoń.Savoir vivre angielski nie pozwalał na rozmo\^/y o pieniądzach w życiu towarzyskim. stabilność danej społeczności jej większą czy mniejszą izolację. Tocque_ żyje w bliskim powiązaniu ze społecznością ville wszak także mniemał. pieniężnych. jak i mowę rymowaną. genllemenom..r.urrrrye.}stokratycznych i rozporządzali duĘmi obszarami niaającymi się do myś.Ziemiańskiej". u. Tę opiekuńczość ilustrował H. Ieżera. jaki tylko wówczas mógł panować. że nie ma sobie rownych. miejscowości wypoczynkowe. której nikt nie próbował . bo monarcha chętnie wygrywał stratyfikację społeczną do swoich celów. jak chorągiewka zawieszona na drzewcu. . Po]owania dyplomatyczne przetrwały dłużejniż pojedynki. narażający cześćkobiety na niedyskrecję. zwanego krótko Wieniawą.ent podawał honorarium w kopercie. \^/ykluczani zaśbyli z glona gentlemenów denuńcju. dowiadujemy się dodatkowo. tacy. karani śmiercĘ. zanim inwazja turystow zmieniła obraz Tatr. utrzynrywani przez kobietę nie będącą najbliższą krewną.

potem mnie wysoko złożąna lawecie. 17L . mój koń. Ja wiem. Tbe gentleman concluslons . A . " _ Lecz się tam za ltrną wstawią Olbromski i Cedro. l22 153 VIII. O tym. . wojować.. .Ł :. iliJ 1. żlelone octy. ] . 6 Cytuję ten wiersz za Stanisławem_ Cat Macklewiczea. Chciałbym starą z mundurem wdziać na siebie skórę Po dawnemu.. Za trumną stanle biedny sierota. The chivalrous ethos ln the ancient III. Bom był.. szwoleżerzy. jak prawy ułan. Więc gdy z śmieszną kosą stanie przy mnie sztywna.. które w wierszu deklarowałl świadczyjego śmierćsamobójcza w Nowym Jorku w 1942 roku.Śmiorci się. gdy wyjeżdżałna stanowisko ambasadora do Rzymu . że ńi tam w niebie łba nie zedrą Trochę się na mój widok skrzywt Święty Duch A stchórzyć raz przed Bogiem to przecież nie - Ale myślę. A piechota w paradzie sprezentuje broń. il: T #.aaa. Foreword ćra 5 - I. kocbać się i pić 6.a Warszawa 1959. The Teutones V. Contents Nie słałemza nią.bitnych literatów odprowadzających go. wstyd. 5 Nie należy nadmiernie ufać tym strofom...ilJix1. Rbmeyki. -. The concept of pattern and the concelt of imitatlon II.nie boję 5. Lecz gdyby mi kazały wyroki ponure Na ziemi się meldować . The knJght tn the role of courtier . do grobu zniesiecie.1. lampart. The chivalrous ethos ln tbe New World . . że drogie Greece.że wszystko skończy się na strachu.WoJskowy Przegląd Historyczny" 1959.1. The knlght in the Middle Ages VIl.Bogu żadnych śmiesznych skarg. :: T: i. \Miadomości o Bolesławie Wieniawie czerpię przede wszystktm z artykułu gen. W dwu slowach zakończymy nasz ostatni targ. . zamieszczonego w kwartalniku . _ ).bo mi śmierćnie dziwna. 7o 100 VI.. M. nr 3.by drugi taz żyć. ale zuch.1l. A wy mnie.""T. 2I 49 64 IV. The Spartan warrior sercu Wieniawy były jeszcze inne waltości niż te.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful