RADA PROGRAMOWA SERII
Brunon Hołyst - p7zallodniu4cy Seweryn Dziamski Jacek Fisiak Andrzej Grabski kazimierz Imielinski Iozef kozielecki Czesław Kupisiewicz Arrdrzej lam Henryk lvIarkiewicz

Projekt okłattki-i stron tytulowYch serii
STEFAN NARGIĘŁŁO

Słowo wstępne

Redaktor I wydania
MARIA oFlERsKA
ł

Redaktor II wydania
MABTA EHRENKRElrTz,JASlŃsl(A

Redaktor techniczny

MARIANNA W^cHoWIcz,

Korektor
ANINA Bosl,:Ą-PAI.IJCIi

Nie jest rzeczą wskazaną, by tytuł jaltiejśksiążki za_ wierał termin wymagający wyjaśnienia, za taki zaśpoczytuję

słowo ,,e,thos,,1. Termin ten W publicystyce bywa często miesza_ ny ze słowem ,,etyka". Tymczasem etyka to nazwa pewnej dyscypliny teoretycznej, która stara się ustalić, co się robić p9. nie powinno. Ethos zaśto styl życia jakiejśspo_ *irrrro, u """go ogólna _ jak proponują niektórzy _ orientacja ją_ łeczności, kiejśkultury, przyjęta'p:zez nią hierarchia wartości bądźformuLądź dająca się wyczytać z ludzkich_zacłrowań. łońna "*pii"it", Zajmujemy się etyką, gdy dyskutujemy, czy szacunek dla czło-pozrłala lekarzowi na stosowanie środków wpływających wióta
'trwamy przy plsownl tym punkcie pragniemy wyjaśnić, dlaczego nas pisownia ,,etos", Greckie słowo ,,ethos" wtedy, gdy upowszechnia się u przyjętej transkrypcji ,od,,ethos" plsze się przez S, e nie t. Wedłu ogótnie polłalemy plur*rrą ty.t liter przez lh, drugą przez t, To rozróżnienie w " zanika, gcly termin jest już w języku catkowicle zadomo_ sktch przetładach r

w

Naukowe @ Copyright by Państwowe Wyłlawnlctwo

warszawa

1973

wlorry,

ISBN B3_01-05525,1

na zmianę charakteru pacjenta, Zajmujemy się ethosem danej grup}, gdy stwierdzamy na przykład, że jej członkowie mają -do

I. Pojęcie
a a

],)

11

ii
'.ł,

ą
*

rozwiązywinia konfliktów w sposób pokojowy albo iur.a"rr"ję wyżgdy, przeciwnie, tio,,ią w ręku dochodzą ciągle swojej " się ethosem jakiejś grupy, gdy interesuje nas ,"oS"i. Zajmujemy zarobki to, czy 3ej cziorrkowie wolą próżnować, niż mieć lepsze który stosuje się do grup, i ciężÓj pracować. EthoE jest terminem, któ_ a nie do indywitiuów. JLgo zakres wyziera poza wartości, rymi zajmuje się etyka. Jest to termin podstawowy dla'socjologii za_ rutt,rry, do której iozwążania zawarte w"te3 książce trzeba liczyć.

wzoru i pojęcie naśladownictwa
,l

Winniśnry ollruć sobie jakieqośpIawelJo człowieka i nlieć go zawsze przed oczami, aby być tttk, jak gdyby otl się nam przy, glqdał i wszystko czyt,tić tuk, jakby on widzia|, Słowa, które kładzie w rr ta Epikulowi Setreka, lisly morclne
Postaw sobie wreszcie za wzól, jakiśchorakter, k!óry byśnaślorlclwał, t:zy Io kiecly żyjesz w osomolnieniu, czy to kiedy przestajesz z ]utlźttti,
Epikfct, Encfteiridion

Gdy w lataclr trzytiziestych pisałam o wzorach osobowych i ich roli w życiu społecznym, czułam. się w swoich rozważaniach raczej osamotniona. Dziśsytuacja zmieniła się radykal_ rozwinęło się zagadnienie, a wraz z jego rozwojem szukanie nie terminów, w jakich znalazłoby swój adekwatny wyraz, A więc na przykład w socjologii francuskiej mówi się o kierowniczych obrazach osobowości (images-guides) i o ideałach osobowości (id.ćal de la personne). W pracach angielskich spotykamy się z takimi wyrażeniami, jak ,,postać ludzka stan9wiąca przedmiot aspi_ racji,, (enviable human Iigure),,,idealny typ człowieka w danej kulturze,, (human ideal_type ot a given culture), ,,postać wzbu_ dzająca podziw" (adlnirable human tigure), Niemcy używają słowa Vorbjld albo wyrażenia ,,idealny typ glupy" (Ideal Typus der
Do znaczncgo za,nrętu ,w litcraturze dotyczącej interesującego nas przedrniotu przyczytliła się wiglelzrrełcznośćsłowa .,Wzór" oraz wprtrwadzenie rlo dyskusji sł<lwa ,,motlel", słowa równie modneGruppe).

chcemy się opowiedzieć przeciw posługiwaniu się zostało już wem . Icleuly.w tyttl sensir:.t. Tak kusjach nad rodziną.. który stawiamy przed sobą .jak na to już wskazywano kuje do-skonałośći nierealność.1" ł.Jakim modelem rodziny się jest to rodzina ktoŚ zajmu je. zupełne. *ogą"o służyćza przykład i przedmiot odniesienia ocen i skon1.wzót" i słowa .w. Nieskazitelność to inaczej bezbłędność. w: Wybór pi. Jednocześnie.model" zamiennie. dorównanie. oprócz przymierzania człowielqa do wzoTu wchodzi także w ra_ chubę porównywanie go z innymi. Dla A. Ignacy Mysliclti.:" 469.czy patrylokalna albo też czy to pokoieniowa. bo pochodny termin od słowa ..wzór" nie daje się przez . zumie wzór F.ej wyporvicrlzi spintlzy wchodzi już w racltuł.'1961. Obywając się bez rvprowaclzenia w grę pojęcia doskonałości.itakjaktoostatnieuży- irurr"go często bez potrzeby. Worszawa 6 lbideil.:lIyczrlyrn doll'iedziottą.ideał" czy. dla którego cośjest wzorem zachowania dla populacji P. 'PatrzliranciszckStuclrricl'. o jaki llattl idzic..ro. 1 rtląćlSocjoloqiczny''1959.XIII/2. choć któsem używa się słowa . rrie można sobie bpwiem pozwolić na nadmierną wybujałość.czy więcej matry.... Słowo . jaki rodzaj rodziny wchodzi w rachuczaLę. lnożemy je określićprowizorycznie jako postać realną lub fikcyj_ ną. w l.48i50. obrazowe lub przedstawienie ludzkiego zechowania (instytucji.. i lnorrna. "r"go cechy. W wielu bowiem wypadkach słowo na przykład w dys. s. W związku z pTopozycjami terminologicznyml.. "Prze. striiowane clia praktycznych celów społecznych" Podobnie.9 nast.. ści_ ślej.{aukoweUniwersytetuJagiellońskiego.i. któia zachęca lub powinna zachęcać do naśladownictwa.'Zhistoriiisocjo. model zaśto . Iogii kLtlttlry. *_ implimiennego użytku. Studnicki. rzecz się gay modele ią aksjologicznie neutralne..wzolo\Mać się" odpowiada moim intencjom. Wzłjr jest to coś. t. który sprawia.Przcdrukw. że czyny nasze w danej clziedzinie jak najlepiej odpowiadają potrzebie". w pytaniu: .słowne..2Ą|.lvzórpclstępowarua plzeł. tak jak staranry siQ.struktura'. podiniuicjami. których z wzorem osobowym spoi<ojenia "$t.typ idealny" odzaanektowane przez M. Moclele społeczne l kultura nośći miarę najwyższą 3. która powinria być lub jest faktycznie dla tcj jed_ nostki lub tej grupy przeclmiotem aspiracji.. dorównanie to . skońezoność. Wzory u niektórych implikują wartościowanie. wolę tu mówić o wzo_ rze niż o rnodelu.Wzólalcholvaniusię.Doskorrałośći niedoskona_ _ łośc jak czytamy w Etyce _ są to w rzeczywistości tylko modi myślenia.co staramy się osiągnąć.. Pojęcie doskonałości.jak słusznie podkreślałSpinoza . Patrz Antonina Kłoskowska. Ftyke lv 1-torzqdktt qeonl.lę rvzól. kierują się często różnymi rzy te dwie koncepcje różnicują. do wzoru natury ludzkiej.s. 195._ implikuje podwójną relatywizację. która daje się stopniować.wzorem osobowym dla danej jednostki czy danej grupy jest poslac luclzka. 'Wzorom odpowiadają tutaj pewstycznie wokreślonejsytuacji ne regularności stwierdzone empirycznie.. stanowi powtarzalną strukturę tego jakiókolwiek zachowania.Zór".any przez niektórych nor_ matyłvnym. a Betredyltt Spiltoza. neały T.. Ideał . jak: czy rodzinadwu._ti* artykule skończo_ terpretacje dóskonaiości: nieskazitelność.rodzaj" zastąpić. gdy idzie o zaletę.Zeszytyf..idóalny". 3 T'arleusz ldtltorlliriski.sfl.rodzaj". Warszawa 1969.model" można zastąpić słowem ... które przytosłoczyliśmy. Wdlsztrwd l95'/. a mia_ nowicie czasor.M.2". jeżeli to zachowanie przeważa w niej staty2.nr44.Nazywać będzienry ludzi doskonalszymi lub mniej doskonałymi o ile w większym lub mniejszym stopniu przybliżają się do owego wzoru [tj.2Ą(|. Ta miara najwyższa musi mieć na oku dorównanie. idzie często o cośtakiego. które zwykliśmy zmyślaćpTzy I]orównywaniu między sobąnjecinostek jcdnego rodzaju lub gatunku" 5..1. wreszcie miara najwyższa..Jest to cośraczej nieosiągalnego. Ci. słowem o to.s.kLóra mogłaby zepsuć doskonałośćzespołu. .mianowicie pojęcia.gowtejchwilijaksłowo.rynik . B . wzór osobowy irnplikujc tu jalląśhie_ rarchię war[ości. by meir jako jednostka pomiaru był jak najbliższy tej sztabie. Kłoskowskiej . zaewentualna realizacja miałaby dać stan kompletnego nie wiążemy. ma^owa.jcst to wzór rrazy]iv.. osobowości).jakiśumiar. bez nie_ dociągrrięć. Wyrażenie .O. I.wzór jest wyrazem regularma ności ludzkiego zachowania. Kotarbiński wyróżnia cztery in_ w . U innych "rusołwiotnie. Webera dla zupełnie określonego. to wykonanie do końca.. skojarzorra ze słowem perlectio.. .

mówi o icleale osobowym jak.stawia. Anglicy -'się sobie na szyję nie gestykutują i nie rzucają dzi MĆOougall bo tak robią Francu. U nas niekt.zi. przy czylll lalwiei t]otrzec do pierwszych niż do clrugich. przecirvstawiającego się stercotyprzykład obierania sobie wzoru powi.obru" człowieka należącego do pewnej 8. wyr. a . jak i całych grup przeciwstawianie się czemuśorlgrywało nieraz większą rolę niŹ jak twier. tlszczędzały narn wysiłku myślenia.. definiował stereotyp gTupy.ek. A więc -. \Marszawtl 1969.nlięczaliów". pamię. porządkując świat.iny u Marksa 7. odporviedzialnego w swoich zobowiĘzaniach człowieka i kieruje się rvzorem.cypantki przejmowały męskie maniery. w kształtowaniu się osobo_ wościbuntowników anty-wł. bo to robił plebs pracujtlcy. czytywanych za charakterystyczne dla tej grupy" Jak bo tamy. ]ecz repulsji. nie mają możnościsię wypowiadać. Polak za granicą przypomina sobie często stereotyp nie.W jej skłacl tlla chuligar-ra łr. Ptlblic Opittitll-t.Pejoral.rć: urrrżrra wzryry t1 10 . hołdowały często rzelcomą. które służąinteresom pana -* to wzory propago]Ą-ane o małej szansie akceptacji. lciego rozroslu propagandy różnica między tym.nałości'Skądinąrlta<ioskonałość np. przewodnik mora]ności i ekonomii politycznej dla użytku klcts roboczych (wydany w Berlinie w 1861 roku) przekonuje robotnika. W li[cralurzo niclnieckicj mówi się o Gegc:nlliltl * pr"".ory z reguły odgrywały szczcgól.należy odróżnic wzory propagowane od wzorów akceptowanych. który się tej opinii przecirł. wypuszcza po prostu nowy rodzaj wozu bez zamiaru. il . które przeszkadzały w działaniu pośród zmieniających się okoliczności. Wystarczy przypomnieć krytykę Świętcj rodz.roussoir. eman.. krzepa może być rozmaicie polita. Galanterią dla clam natomiast stara się swojemu stereotypowi dorównać. nie docenia się bowiem roii anty-wzorów w życiu społecz- nym.ość.órzy proponują rnówić o anty-wzorze. Buntując się przeciw stereotypowi kobiety jako istoty emocjonalnej i irracjonalnej. Technika badania wzorów propagowanycb i wzorów przyswojonych jest odmienna. grożącego swoimi bicepsami atletę. W rozwoju zarówno jednost. nologii odpowiida w tym wypadku zaniedbaniu sameg() zagadnienia..owarrytrt rvyławi. naśladujemy bowiem nieraz jednych. Ludzie .g niego swoje korzystne efekty. Charakteryzując wzór osobowy jako postać będącą przedmiotcm ludzkich aspiracji pozwoliliśrny sobie na znaczną ogólniko_ której pragniemy teraz pewnymi rozróżnieniami zaradzić. może być znaczna. Luka w termi. Tymczasem gdy Fiat wypuszcza nowy model samochodu pod nazwą Fiat 1200. a robotnika jako zbuntowancgo. 8 Walter Lipprnarrrr. którego cenią. nadawanie i recepcję. atrakcja fikcyjnych czy realnych postaci. Zarys zugLtdtrieri. Ale ze względu na słvoją tendencję do krzepnięcia i nienadążania za przemianami społecznymi stereolypy przyczyniały się do fałszowania rzeczywistości sLanowiąc bastiony tradycji.nirl ważną rolę.w którym czuliśmy się dzięki nim jak w wygodnym obuwiu. Socjolog1iu mortrllLoścj.osługujących się slowern druli.. lepszego ubrania w niedzielę. W epoce wiel. w sptlleczeń.jak powszechnie wiadomo --.stwach rvalele 1.tym.chot}zi pcgarrla dla . w jaki sposób się ludzi urabia. T'o przykłac1 posługiwania się przesiarzałym stereotypem. Anegdotki o rabinach grających rolę sceptyczrrych i zawsze dbałych o asekuTację doradców posługiwały się nim talrże. oto suchej rzeczywistości i objawiały oschłość. W. by stał się on przedmiotem naśladownictwa 6. New Yotk l932. zwłaszcza gdy plroa clby1raganda płyrlie z jednego tylko rlśrodkadyspctzycyjtrego.którą się przechowuje w Sóvres pod Paryżem. Lippmann. Anty-ourory współpracują często z wzorami.i*riawieniri do Vorbi]cl. Do niedawna nasze afisze przedstawiały inteligenta ial<o wątłego wymoczka rł. Francuzi mają słowo re. jak oni sobie wyobrażają człowieka.o o systemie nolm o charakterze wskazującymtlrogąkuprzyszłościitlosko. że ma być pracowity i z losu zadowo]ony. Wzór wiernego sługi posiada wszystkie cechy.z towarzystwa" nie kładli na ulicy. i ? Patrz rnoja książka pt. s.ywnerozumieniemieszczaństwabyłoźrórlłemanty_wzorów nie tylko dla Młodej polskj. oWswojejSociologiiwychowania(Warszawa1973)FlorianZnaniecki wektorów.1. Posługując się pojęciem wzoru osobowego jako przcdmioletn czyichśispiracji odczuwamy brak jakiegoś przyjętego terminu na oznaczenie postaci ludzkiej. 377. sŁereotypy miały *eałr. która jest żródłem nie aspiracji. rł. W podobny sposób wybór wzorów może być zdeterminowany pTzrlz ptzeciwstawianie się stereotypom. ukuty z cech po. nie umiejącej myśleć logicznie. by odróżnić się od drugich. który jako *pro-ua"ił tę koncepcję do nauki. okularach.

albowiem koncepcia człowieka normalnego i zdrowego psychicznie za7eżała od wzoru osobowego tego. herosa. Jej ujawnienie przekonywało. nie dlatego. konkretne wzory mieli na oku ci. FIistorycy sztuki uczą nas w podobny sposób._ a stwarzały pozory rozważań o faktóch. któryro hołduje. które. jak koncepcja prawdziwego szczęścia.wolę artystyczjak się nątt10.ry". zaśodmienność wzor ów przez ludzi akceptowanych jest w stosunku clo wzorórv przekazywanych na drodze tradycji satych lriewątpliwie mniejsza. że niepo_ clobna przeniknąć jakiejśkultury bez wiedzy o tym. wl Moralnośći spoleczeńslwo..Wreszcie trzeba odróZnić pośród wzorów propagowanych i akceptowanych przez tych. mężów stanu. do których wychowawczy wysiłek tylsię zwraca. by zrozumieć jakiśkieru_ nek w sztuce. ideo.łriają jednym głosem.wyrlienia te wzr. które zmieniają się wraz ze zmianami "ioiyryWzory akceptowane usiłujemy uchwycić przez badania togli.owac lub nie. że pdporviadac oclrębny wzór osoz tyclr roctzajów wartości rnusi troski o to. Do auLorów. Warszawa 1969.1905). którzy pewien wzór osobowy realizo_ wali.. Nie wątpimy. człowiek być powinien Kryły się one w koncepcji zdrowia psychicznego 9. którzy wyprzedzili innyclr swoimi zaitrteresowajedniani wzorami orołrowy*i. którzy pewne wzory propagują. znajdując rękach. którzy uważali pewne konflikty międzyludzkie nie tylko za dopuszczalne. ale nawet za wskazane. Siwierdzenie. I t3 . pioniera cywilizacji i mistrza w używianiu życia. które są akceptowane w wypadku 1ro werbalnie. Wzory osobowe długo uchodziły uwadze. stosowalne tytko w odniesieniu do teraźniejszo. użl. uńi"to*" czy obserwację uczestniczącą. Lista uprawnień człowieka zależałaod tego.h *rurów nie iest łatwe. wartościwitalne. tylko dlatego. jakim o naturze ludzkiej . autor ten bowiem zaczyna od wyorlrębnienia każdemu nych roclzajow wartości.teczne i hedonistyczne TĄ.lizowanyr i że innir był nie tylko szer<lko akceptowany. Schetei. kodeksy karne. nie potrafimy tu Mowimy nak wiele wydobyć . Wejrzenie w literaturę dotyczącą tego pojęcia nasuwa pcwnc rellelrsje o przemijaniu niektórych pojęć: i związanych z nimi za_ 9 zwtacam Soryy Nieftłó rzeczsiętllaWrzeczywistości. wzoru autorytctom zbuntowanego przeciw uznanym jest uprclW społeczcństwaclr prymitywrrych barlanic wzot ów różne wzory konkuszczol}e. re w tym punkcie uwagę na niezwykle interesującą pracę Julli detlnic je zdrowia psychicznego.żypropagowane poprzez prasęl radio. po czym --. ści. główo dedukcji. że na to.lry kolejno bez wielkiej l rrdróżnic wartościreligijne. Uporczywe poclsuwanie ]udziom oddziaływamyc}r wzorów popizez róŻne szlaki wychowawczego sporria nie świaclczy jeszcz.które miało być udziałem tylko tych. niestety. nawet gdy je w zasadzie akceptują.Por-'ieważpośróclwartości1l2ęlba 12 Księqa jubileuszowa dIą Marii Ossowskiej. przemar.ivnictwa. kryły się one w clyskrrsjac}t które były zwykle dyskusją o tym.Ógó lłr Stanach Zjednoózonych w roku 1958. który nią operował. jakie wzory Ieżą u podstawy jej zabiegów wychowawczych. trzeba uchwycić kierującą nim . która zachęca jeclnostki lub grupy do naśla_ dó. należał M. geniusza. Ci. jaki jest zasięg akceptacji i realizacji franlr]inowski . t0 Nawiąztrję tu do kclncepcji Alolsa Riegla (1B3B . że się że się inaczej nie chciało. nie ścieraiąsió tu bowiem zwykle rettcyjne. jugo abstrakcyjnych cledukcji. się gdy nie na cudzy tylko skieślonesą użytek. że się tworzyło tak. w związku z określeniem wzolu osobowego jako postaci fik_ cyjnej czy realnej. miał odpowiedzieć.zakładając. Te dwie ostatnie metocly są. tworzyło. Może iu bowiem wchodzić w rachubę opanowanie się w jednych stkich ośroc]ków dyspozycyjnych. telewizję. pytan}. iak bowy -. bo bywały zamaskowane pTzez zwodniczą terminologię. ale i jest jego popularnośćniż popularnośc nowego wzoru sygnalizosamotnika *ur. duchowe (czyli wartościkultury). człowieka się pragnęło hodować. nie umiało inaczej. że wzót rea. wspominaliśmy już na wstępie o rosnącym zainteresowaniu wzorami osobowymi i o pełnym dziśjuż zrozumieniu. wzoTy realizołyane i takie. ]<tórą wskaoczekuje od drogońskazów. pew-' zują. jakieg<. wypacla jeszcze parę słów o naśladownictwie po_ wiedzieć. by same kroczyły drogą. Scheler. dlaczego sam że nikt nic zuje wzoró*. Kryły się w koncepcji takiej. mogą sami także ii*i ki". nie realiAnegclotka głosi.e o szerokim na nie zapotrzebowaniu wszyłecznym. że M.}rparla w zakresie wzorórv rrsobowych wyróżnic clrlprrwierlnio wzór świqtego. Ta metoda szukania wzorów nam nie odpowiada.

ictwo to rodzaj somnambu|izml" -.Przekonamy się rych naśladujemy. 15 u nieńowląt.. Jcst rzeczą konwencji czy pojęciem naśladownictwa objąć wszyslkie le wypadki.to imitątion 1^. 96. jak łalwó się domyśleć. Guillaume i Jean Piaget zajmują się naśladownictwem 12WillianrMcDougall. s. którego przykładem jest reagowanie uśmiechem na usmiecil.jesteśmytutaj szczególnie zainteresowani. ] Niuktór"y przypisują odwrócenie się od pojęcia naśladow__ lrictwa temu. ale niewielu pragnie go naślad. ktorych szanujemy są przedmiotem naszego naśladowi nictwa czy tendencji naśladowniczych" 15.Szacunek to przede wszystkim sugelowanie sobie innej osoby jako przykładu" czytamy na tejze stronicy. ponieważ każde działanie pocllegać naślaclownictwu. w którym podziw albo szacunek dla jakiejś osoby nakłaniają do tego. s.AttIntrodtu:tiontaSłsaialPsychology. jego zdaniem.ynkcie macierzyŁskim. W tym punkcie wypada dokonać pewnej historycznej korektury. Jest to antycypacja póżniejszej.Społeczeństwo to naśladownictwo. poclrlanie się w kierunku.. . wyd. Tymczasem inslynkt. ra Gabriel Tarde. są przctlrniotcnl naszego naślaclownictwa? Wielu ludzi podziwia i szanuje Alburta Schweitzera. co dawało się stwierdzić 11 na przykład w wypadku instynktu płciowego. 97. uporczy]Mie bywa zaliczany W. powLarza się kolejno u różnych autorów. Drucla częśćtwierdzenia Tarde'a wydaie się znaeznie liardzie j wątpliwa. instynktowi musiały określony impuls i określclne uczucie. Bernard w pełni legalizował nie o instynkcie . że istnieje instynkt naślat]ownictwa mogą byc sformułowane jak następuje: działania może naś]aclowcze są nader rózmaite. że naślaclownictwo było traktorł. alc spla\Ma się d<r [ego nie zdaje ograniczać 11. Do jako łrzeszników mianowicie. co w naśladownictwie Tarde uważa za jak pisze że wszyscy ludzie. II. by się do niej upodobniać. New York lg24. . To naślaclclwnictwo nas tu nie interesuje.ająt:. gdy ktośziewa.i |] t} :! Ń { gadnień w nauce. s. 13. McDougall. Czyż naprawdę wszyscy ludzie. pojęcie naśladownictwa było szczegolnie po_ i XX stulecia. a nie dawało się stwierdzić w wyparJku naś]adownictwa.pisał G.tośc zachowań. a wreszcie 3) naśladownictwo. W pewnym stopniu jest to zrtiana moc{y w Lerminologii. 190B). gclzie wclrodzą w grę wartości. lularne w psychologii społecznej na przełomie XiX obecnie raczej rzadkrr można znależc słor. Parls 1890. nie ma tecly niczego specyficznego w ruchach naśladowczych" rz. lnst jnct: A Slucly in Social Psycltology. W tym wypadku można by z pewnym usprawiedliwieniem mówić o somnambulizmie. BB. 2) powtarzanie pewnych ruchów. Za objnwy naślarlownictwa prlczytuje się zachowania rozmaite i musimy się tyrn z. Ze odpowiacla im wielką rozmai. Ilustracją tak rozumianego naśladownictwa mogłoby być cytowane ptzez współczesną socjologię zjawiśkozłvane lątah i występujące w niektórych krajach azjatyckich.oceny * sytuacji. tak licz_ nych kompencliach atnerykańskich.Lonrtron1928 (l wyLl. któistoTne. płaczem na płacz.ane jako instynkt pojęcie. Bernarda jak mianowicie nie goiził się na to. stereotypowych. którą. w jakim pochyla się akrobata. czy też to pojęcie Tezetwo-wac tylko dla syLuacji. L. Bernartl. że.owaĆ. chodzący w naszych oczach po linie. ati t<tórych nie godzimy się uznać. Wspominany McDougall odróżniał: 1) naśladownictwtl w sfei. Tymczasem u McDou: galla. Tarde 1a. którzy mowili o naśladownictwie Błąd ten o instynkcie..=urriu u niemowląt. którego podwazenie pociągnęło za sobą nieufnośćclo wszelkiclr dyspozycji na liścieinstynktow wymienianych. by istniało cośtakiego podstainstynkt macierzyfrski. żeby ustalić. Claparćde. jego zdaniem. czy instynkt zbrodniczy.ze uczuć. nie pozwalając mówie_ o inst. r3 Luthcr L. lęs lois de I'imitation. Za przykład służytu fakt wyrzucenia przez kobietę poza burtę statku dziecka trzymanego na ręku jako natychmiastowa reakcja na wyrzucenie przez kogoś paczki do morza. na tej wie. Ihitlem. . jak ziewanie. w jego Wstępie d"o psychologii spolecznef czytamy: "Połrody. których szanu jemy. winien prowadzić do zachowań zupełnie mówić określonych. Nazywając gdzie indziej także naśladownictwo pseudo-instynktem McDougall czynił to odpowiadac: i dlatego. Bernard znanej kryl-yki pojęcia instynktu przez L. Dlatego to. są przedmiotem naszego szacunku i że wszyscy ludzie. co bętlziemy tym mianem l)azywac. 15 14 . Ale słowo to ma mniejsze zastosowanie w wypadku naśladownictwa kiero\Manego' szacunkiem dla osoby naśladowanej. zaśnaśladown.

że prigniemy uzyskac pewien efekt. Szacunek.u przeciwstawiac się tej zamianie Lerminologicznej. gdy mo-wa o tym. wyzwala całą serię pożegnań. zużytkowuję jeclnak inaczej. t Naśladownictwo pojęte jako nieświadome. nia iak zjawiska przyrociniczego takiego zjawiska Można próbowac ustalić jakieśeależnościmiędzy szerzeniem się tak rozumianego naśladownictwa a gęstościązaludnienia. Parę uwag z kolei o zagadnieniach psyclrologiczn. Tiudno iu mówic o naśladownictwie. vicrranai. jak już wspominaliśmy. kiedy jego osoba nas pociąga. patrz A. inteligencję są częściejprzedmiotem naślaclołynictwa.Fnictwa. Theodore M. Ptllattslry. podziw. . w uzyskaniu którego ońnu ta okazała się sprawna.. E.kich gościzamieTzony We współczesnej literaturze dotyczącej pojęcia naśladownicdefiniują twa panuje różnorodnośćjego interpretacji. 1l. Ale trudniej dopatrywac się identyfikacji w wypadku.istnieje jeszcze inna koncepcja naślado. New York 1958.u ulicy zaczyna padać deszcz i jeden parasol otwiera się podobnie trudno za drugim. Hartley (eds.Mówi się na przykład o tym. że robi to A. Niektórzy prazarażanie się za jego pomocą. Zdanienl Bandury. ito inr. postęTutaj robię C nie dlatego. że tejo.1vnictwa -. propono]Manym termineml plzyjętyrn szczególnie w teoriach osobowości. I.. jak wspo_ minaliśmy.Płec czy wieii osoby stanowiącej wzór oraz płeć i wiek osoby naśladującej nie są dla sprawy obojętne 18. sl.aczkolwiek tylko bodziec (Ansło. I tak na przykład w zbiclrowej zawdzięczam Alfrerlowi vierkancltowi. naclajc siq szczcgtilnic do potrakl_owa_ jal< epidemie. l{orrald Lippitt. Totez posługiwanie się tym no. czy zarażanie się strachem. to bywają one bardzo rozmaite.yclr i socjologicznych związanych z pojęciem naśladownictlya. żel w poszukiwaniu praw rządzących naśladownictwem niektorzy siq włisnie takim jego rozumieniem posługiwali. 16 cy pt. Jego zachowaprzez wszynie stanowi tylko impuls do zachowania się w sposób 16. Aió należy tu ieszcze wyrożnić sytuację.szczególną zdobyczą. Jednakże.: 17 ts Albert Bandura. że w druktóre prowad. naśladowałsolrratesa. wyd. Ne].czy szacunek sprzyjają naśiadowrricLwu (o czym za chwilę). jeden goścwstając.). W tym wypadku trie ma powod. Witwicki. znany nasz tłumacz plalona i psycholog. które przewija lalkę i wiezie ją w wózku na spacer.ss) gim wypar]ku ten. Ale mówiąc o tym. Socia] Learning through Iltliltttiott. Nelvcomb. w wypadku gdy inicjujący to zachowanie nie objawiał żadnej inlencji nakłaniania innych do robienia tego. w wypaatu naśIarlowania Sokratesa działa atrakcyjność naśla_ tej postaci.I ll i. Tak to czeladnik naśIaduje mistrza. 251.'l'lrc Dynuuics tl/ Ptltvel'. przykłady te je A jeld Sturly ol Social ltllluence in Groups ol Childrert. 16 'l uth05 lyl erlki. gdy w llumie . tylko dlaarri"-y kogoś nie dlitego. zazdrość. I nie dziw.. w: Readings in Socia| Psychology. Tu naśladownictwo może być w zasadzie aksjologicznie neutralne. chclć nie clostrzeqa się niwer n. mamy już wyraźnie na myśli naśladownictwo kierowane wartościowaniem. wyd. _stanclwi s. III.y. że podziw.zić mogą r1o naślado. osoby atrakcyjne. różne współczesne prace potwierdzają empirycznie obserwacje dawnych teoretyków. Pojęcie naśladownictwa bywa wypierane we współczesnej literaturze naukowej przez pojęcie identyfikowania się z kimś. i{clsert. Strrttgart 1928. ale są zawsze otu"r. w któ_ rej inteiweniują wartości.wyln. The Dynamics oI Powet autorzy amerykańscy dociekający. o nim. -ó*ić.t.l". które z dzieci w grupach dziecinnych wywierają wpływ na towalzyszyI piszą.ry* . posiadające prestiż. kieru_ jące nami oceny mogą byc uświadomione lub nie.iebezpicczeństwa. kompel-encje. tak jak zarażanie się wesołością rywkowego.raska Symposiunl rltl Moiivation.. N. identyfikuje się z matką. przyznaje.Definiowaliśmy zarażanie się w zachowaniu (behaviotal contagion) jako spontaniczne przejmowanie czy naśladowniclwo ptzez inne dzieci zachowania jednego z członków 9rupy. a sportowiec uważnie śteclzii powtarza ruchy swego trenera. ilościąkontaktow popTzez środkikomunikacji itd. W tym sensie W.. Eugene L. że powanieAgwdrantujemilepiejrealizacjęmoichcelów. Jeżeli idzie o rvłasności osoby naśladującej. spontaniczne za_ jakiegoś lokalu rozrażanie się. Jeżeli idzie o zagadnienia psychologiczne. i. Gesel]schdftsielrre. który się pierwszy żegpa. S. ze dziecko. które sprzyjają naśladownictwu. s. władzę.. 1962. I7 .Wspólne wspólce]e prowadzą do jednakowych zachowań pocl wpływem zebranyclr bodzców. tylko dlatego. nie wydaje mi się . Tak clzieje się na przykład. E. tłecll. gdy na zebraniu towarzyskim żeby się poZegrruć. Maccoby. 1I4. Vierkanrit bowiem cytuje je rlla okazania różnych motywów. że dziecko uczy się mówic w drodze naśladownictwa. co sam robił" 17.

]ri b.znai:ti spcłeczciisi. Wiadomo. l.fil. ci wyrażają tendencje naśladowcze.i.ory|aLyłvnej arysto1l.s| clbrzymia i bardzo rozmaita. zadowolenie i to Gdy dziecko naSiJuie rodziców.L. 1941.lcji.tt.rt szczógóln.. Miller i J. E.jsi tech*"i": inieiigentnych..połeczeńsiwie no. W Anglii.ac_ji spcłeczrlcj .". no.ą tenr:lencję do naśiad. Socia| Learning and lmitation.as7tzepiali . lsaiid1. W.. w książce Dwaj autor"y ufi"..ię ". Dzieci w różnym reagować * . f'arde. N{cDougall.twierdzić istnienie bywają nasladowani p. Łrzecjt:go s.Vi]i.uczyć.vietlt \V Sprzeczl]osci z . Dollard. 19. jeżeii nie jest nagramożna się nauczyc i moł"a się zeń żadnych korzyści.doly".i l_łumaczył McD. cierpienii jak ta ostatnia' ma tę wadę' wszelkich ludzkich zachowań i.że dysLans . s. że rola społeczna naśladov. Nie ma byc nagroda.]<o }4c]lot. sprawnie sta jący inteligencf b.po..1: obserwacje wet narażamy się na związane cztórech grup osób naśla-".ri"urri*iooym naśladuje społecznej.n iysl.:wy. 165.stępu zarów.riej.ją liyc czynniliicił zniany.i. się tY-"h' którzY nie w społeczeństwie .cji zachoo. p"*i"atiał: "We cio Anglików. społeczeństwie ]rierarchii indywiduów obecnośc w aanym j1l'* nauczyli się niezależnie niących ..1c}v" społeczne w stosunku do .nici. rlsl_atni purrkt buclzi szcz:ególne zosirzeżcn... które się wybiera znależć jakąśkorzyśćczerpaną i które się utrwalają. co tjulnaczy lnrry. Rożni autorzy podkrejach kolonialnych i |ostt<otonialnych naśladowaną a naśIaślają. pewien. jak i si_loieczeńs|łv -...vszcc.iaje Łc.29tl..r.a Zi. tak bowiem wysiłku zawsze można że jest nieobalalna.a . jak i czynnik ciezirriegracji.':b:.dzic clystans jest zbyt łvielki 1 3) że kiasy uprz:yr. '"i" 9l G.łie".lcis. rolą aryslokr.ta.ł]aciol..O.) że naslaclołvtricŁvri] tlplra. i sprzyjało homogetlic.raii oqniwa pcsrodniczącego.yi.ia"owicie pozwoliły autoro.y lrvierdzenia: 1..l..lcji 21.vo skoro ma. co łączyłosię z nacltłierny.n_. wyżsi * po"v":' socjalnej !::".. les . poilo.ie" 22.v. 'r'eil tlhwy|ają nołvości. zazdlość.v*.. N.zenia :iE porvl1.jest jej charakter injcjujący" . }:ieg Wyłożone przetl chwiią sta.. czynllili cemóntir. t9 .o grało wiell.o pewnym z zachowań.ja1< por.. New Haven bor".ańscy.r"a".u ulltożliv. 2) zc nie zachoozi ono t.vu. Sociol Learning ąia t^iiation o tym. rLa. oni to z.owania l_ych. McDougall.rzez młoddowanych: starsi przeraszyclr.pospoliią opinią. An Introdur:tion. r.a]lsenł .a .ł-eclłtlgclaiszycl..^r s.ą rtlle. grlzie istnienie llt.lEalia llakłeria lł . ze rvzględu na lrrd:zl.kir: zachowawcza.tóra niogłaity jai przejąc.yfii.icnio.vości. przyp. to jest jeżeli nie """."i""iĆ o ""i"rotonnej. Bywa to czynnik znliany l pc. riie przyjęł1. 247 -2.. miejsce tu na poiuńr.n.^"ririi upIZyl. '9 lM.uległośc.nolvis.|:ral..iący społeczeńsLwo zarówno. cyrvilizo. ..piÓ-y z nim straty. hate them antl we ape them".io\^V.3. że dzieli ona losy teorii.do]óW-" w sto_ sunku c1o . Mieszczuch maznajdują się zbyt daleko rra diabinie . z ważnych warunków nicznie orr"" .Ze_ lltlszenie się wzorów z gory na clół.* nagradzający.lrnie l.r.. s. nJra podtrzymuje z teorią uczenia w tym zastosowaniu. ]:ra]liem s.poL"""y między osobą B.ne łat-. że dującą nie może nve "tv' wieiti-.j. bo rlje miały au.nictr. r0 Neal E..viiejowa.qóry" bovrriem. r. / wieku tworzą tego rodzaju hierarchię" jeżeli idzie o stosunek rs charakteryzując Indie przed ich wy_zwoloniem.órl . przedstawili pTzepTowadzone pt.Cłowną McDougail a .isyr.. r l. że'naśladownictwa na dzieciach badania mające świadczyć go od. nie spływałana .zie bra]i klasv sreclniej. Miller.r. :łl: iirysLoili:al. 1B a przedtem jeszcze G.ougali zacofanie i.id:O pi. pi:lez ł. Mandeville twierdz7Ł.. Anglill 'kocha ic.oto niektóre spośród nich.i lvywodow tego aulora. :'"jl:y:"l_:iżej."... W Rosji carskie. Clriny.two róż"pŃ"v"r.ufność.Cza wyzszośc łv ilierarchii społccznej..Ą8.".0U najbardziej zo.:1i __ zal:ółvno zda..1o widzi wystarczające wyjaśnienie jemności i unikania. a nadzające. Wydaje się. -ivyda_ inaczej rzecz się miała rv Japorlii. Ó.u"""iuTńU:*._ pisał Tarde _ jej znarnienic..sympatia co się obserwowało w kraMożna także naśladowacnienawidząc. Tarcle.via.zeń.ę * n.da i gc lraśialltlrviern .góry" kuitura .a iak i zclarrieln i zmian. ::. lecz o dwrrkonnej karecie.ir Tarde.wiane jcst pr:rcz .izcll trasladowaniu arys|okracji starłał nłi prze_tzkod.górY". ]<tora 9:::T.r.l. a z-iłrłasi. jak i czynnik zachowawczy.a_ -wzoróvu l1Ym SZCZególną rolę w procesie s:el.łajóln. co objawiaja jaiiąś-uvyzszośc.irowilo w kszLałtowaniu osobowości_.ł "Jediym jak piszą autorzy jest uczenia się pr"ez nujluao*"i.

kierowana nieuświadomionym przekonaniem o jakiejśdodatniej wartości osoby naśladowanej.dział zmierzają tlo rekonstrukcji ethosu elity rycerskiej. wyłoni się zupełnie określony a powtarzający się uporczywie obraz. W dalszych roztlziałach pragniemy doprowadzić naszą analizę aż do chwili. jak i z jego-krytyki. czy też z epopeją ltrtlową 1.czebiu drabiny spo}ecznej. ]. człowieka Toszczącego sobie pTawo tlo miejsca na najwyższym st. sługiwac się będziemy terminem .wzót osobowy" dla oznaczenas rria przedmiol_u aspiricji. któr y będzie można przyjąc jako typ idealny w sensie nadanym ltlmu wyrażeniu przez Maxa Webera. Ten ostatni pogląd. |I. ethosu charakteryzu. s. cz. Ethos rycerski w Grecji starożytnej il l I Rozważania składające się na ten roz. I. Kraków 793l .. Odtwo. rzenie tego ethosu na terenie Europy wypada zacząć od eposu ltomerowego. Niegdyśkłócono się o to.). a przede wszystkim od lliady. po-cltrzymywany przez lomantyzm 1 spór ten referuje szczegółowo w swojej LiteIatwze greckiej Tadeusz iiirrko (t.swoim rozwoju nie tylko wojownika. zaśnaśladownictwem będzie dla uświadomionym lub tendencja do upodabniania się. 2t . gdy zarówno z pochwały tego óthosu. Dworskośći rycerskośćIiiady i i l ()(ly ei jest dla niego oczywista. 54 i nast. po_ Idąc udepJańą już przez nas od kilkudziesięciu lat ścieżką. czy mamy w eposie homerowym rlo czynienia z epopeją elity arystokratycznej. ale i człorvieka w czasie pokoju.Kończymy te uwagi ustaleniem płynących z nich sugestii.iącego rv dalszym .

1. dużo miejsca. jak wiaddmo. 2. 18.rlol.u ol]ol--ioT^/ego lycerza znanej Paideii. Nd-zniekształconej czaszce sterczała rzadka szczecina.. zwŁaszcza w Iliadzie.i należnej mu branki 5. rozrł. Genealogia' zajmuje.edził.ii'rr:"Sj..tąc.riii. z lliady . . a Thi. tautolo_ 1 \ ]i staje się i]o Iaz pier-łrszy łvyclrorłranie jest urabianiem calelj osobowości ptzeka:z11. tł..lcn.llii:. traktując epos Hour-v.o.. głoszącrl.zą. aczkolwiek się nie sprzyjało ich postępowaniu. jcEc kulLern 1ildowości. Gmin.lc!lcr..'Io-nva . .ażanjlch pr:zesądzarny tę ten fakt bowiem lilera jako r. W na."veini.ałąkowate nriał nogi i jedną z nich chromą.pos opisuiący ź:ycie elity rlrcelskiej.j złbir:qi wlcllolłlatvcr c ]l:ti] '@i_ triull-ury.iĄi..1.osr:i rlcerstr.""ł. 1 A Stuciy in_ Greek Vanajbliższym słowu "szla. ""ir..iar1. ilze]:la uzrlac .1-1l"orve inil. Znając wzajem swoje biografie tworzyli grupę o sj.r 1rorn erorvego praEniemy odtworzyć S lrstem v.]ak i. 1.tlsj Lo.ctn kllltury.. jaką znajdujemy u Homera.. nie l]iadzie8. gdzie jego każdego rycerza przedstawia się z wyliczeniem wszystkich także dostojnycń przodków. iego zdaniem.ci ivarsiwy szlachec}<iej" to.rvychorv. W.* Grekórv raz pierwszY "po lrształtu. akcentu położonego na pochodŹenie.. jeszr:ze 1]cr roz\\jazenil.. t1.do czasów ostatniej i bogtwie.ltiri. jak ów pastuch.lanl lobic plenię.cznoiici . zarówno stosowała .wa" i- tej koncepcji kultury jego twierdzenia nabierają cech goidów. lv yplyrrie raz. i:c zasacly ceioovo llo jl'.r] W.r. Prymitylvne rządzi jei s-. Agathos wydaje mi się terminem 5 Por.chcie. charakŁerystyczriym sto:.l1. aby vr któr..unkiem . z właśr.ierrłl:.kto kogo.l homero"t.lnie działającej opinii publicznej. lcra śłviaciomie mon. Adkins. nie można było kwalifikacji agathoi odmówić zalotnikom Penelopy. Marian Plezia. wątPlibuclzą najc'. która piur*r"u Odysa rozpoznaje.vin |<ohietł nusi rcdziil wis."dowy. zaśrozważenie wielo.nretlłrig okreś]onego nie jest niczym Fizyulr1l. p.37. l 9 .. t. iak jak ziemiaństwo w polsce swojej warstwy.o głoszące.opol na tego rodzaju lr..owskiego. zwykle wierni słudzy. s.u n..l-.r. 36 . 2. Poniewaz nie można'było kogoś pozbiwiŁ szlachetnego uroclzenia. . co przyszli P.ypr_-.rodzi. sie pcinri1. tak wojny wiedziało.ż czerpać bętlę z przekładu' Ignacego Wieniewsliicgo. 0 wszystkie cytaty 3 J_biticnr. Przyjrzyjmy się głównym cechom tego sugelowanego przez szlachtę wzoru w wersji. pośród ktorych często zdarzają się . i-o. na pierśzachodziły ku sobie. s.iac'ir clpini.rego sługi. l. że "szli.i OarłuCamy gdY Poriobne zagarlnienie :zna.oi:a.m jak_ stopnio. A.1ko sżla.c .\Tie \^/yo]]|a:. jak na to już wskazywano Grnin wclwóchpostaciach. a1_11. tak jak nie można było tej kwalifikacji odmówić Agamemnonowi. gwarowyc}t.r.Iąrszawa Prlirleio. prov. r..io""-. l.n byl silry. to y'zoru.vzrir-emi lvychorvarvczymi. . do nadalł.co irr.iicv.łJ.iva]:zyszki. pclsJ<im przel<ła:lorn ()posl.u''. t:hetny".|y].bylito rvystępowal u Homera . legend średniorviecza.. oxford 7960.oli wier.iące rozy|ircsci.:. w lrtorej nie rząilzono bY rtrośr:i.lia.łrc.. MeIit ant1 łesponsibility. "I(ultura czysto idealną rni sferę irl.luchorv': ]<ierownictwo c. To . H..jak l. że Myśię. W tym ostatnim wypadku wierny pełniący sługa pochodzi zwykle z podupadłej szlachty.)l \. Wypada tu zacząć od. choć się nie pochwaiało odebrania Achillesow.7*' pir""hor]zeniem 3.lr-.i.l d.(]ine.ania 7.że olra twierdzenia autola.. cytaty zaśz Odysei z przekładu Jana Parancl. albo wierna piastunka Eurykleja.lo zrrcic: soołeczeńsl. . tak jak słowo kakos oznaczało człowieka lichego pod każdym rvzględem.Vcrlor Jaeger w swojej *.viadorno.o.o chvrili..Jeżelitobyłypostaciedodatnie.U9_1Ji do staci\^/l/ijl gr*. którego _napotyka Odys po wylądowaniu na Itace.eqo cech splawę. a barki Wykrzywione do środka.ją się wzo.va i jego życiopopfzez c}tarakl-ely.0ewne wzoly Glocje była }. w ramach ryceTze Homera umieli wyliczac nie tylko własnych antenatów. Szlacheckie pochodzenie było niezbędne dla bycia szlachetnym..chta.v. zobrazowany jest jak Tersytes w który pod Najszkaradniejszym był człekiem ze wszystkich... lrles.r.ieka i..

Musi on być rosły i bary mieć potężne. il zarzut tchórzostwa stanor.óżnienia.lc tio wyboru śmiercw q]orii albo życie dłuższe. 'l'al<ie same ws]<azowki daje swojemu synowi Hektor..rozumem.sitlżeczce pt. Nie pytają natarczywie. Postać mężczyzny winna promieniować siłą.porząclek dziobania" . aczkolwiek utrwa]enie tej zbitki ry 1y}rlazeniu kalós kogathós znajdzie się jakoby dopiero u Solona 7. tak jak Oclys na dworze Feaków.rlienr tego.. Pąitleią. s.porządkiem dziobania" 8. czekając aż nalezycie ugoszczony przybysz sam ujawni tyle. . co !t PecJiing orrler.. jak wiadomo. że d]a kobiety tak długo cierpią znój wojny. żeby nie narazic na szlvank Godnośćjego nie równa się tlvej..powołuje się na to. niezbędną'cnotą jest odwaga. Ojciec nakazywał ( ilaukosowi.rlllie cześći na jej należyte dawkowanie jest ogromna. by zawsze starali się być pierwsi. Odys pospiesza zaznaczyć. gdzie rycerz wywalcza sobie pozycję z bronią w lęku. Izuca mu wyzwanie. .\wiata ptakólv. ll1.lrar.przewagami się wsłarvił. lvszystkich". ile będzie uważał za stosowne. kto. Nikt nie może. przyganić Trojanom. Sinko w swojej l. że moze gośćjest z takich..pragrrienie sławy i wyo r. najlepszy był zawsze .7ecz bez lt. że absorbuje go przede Gdy Oclys wszystkim rrryślo powrocie do domu. Zetknięcie się dwóch rycerzy połączone jest stale z licytacją. którymi współzawodniczy z innymi na igrzyskach. że była to jego inicjatyvra.. { .ac pochoclzenie odysa. człorviek ogładzony nie \Mysuwa obcesowo własnei osoby. 11clyż )rlys zaśmówi do Achillesa: Siłą nacle mną górujesz i lepszy z ciebie jest włócznik. a kto rlaje się . koq1o dzioilie. którym Odys reaguje na tę obrazę. że nie przyprowaclziła gościaze sobą.1 i. Nie tylko szlachetnośćzatem.{ l boginiom dorówna".. Rzut dyskiem.Irirlllłć. ale i uroda złv-iązana była z pochodzeniem. 24 25 . Jaeger. natyehmiast ustala w sposób nieclrł. bo ich wypracowanie wymaga wolneqo czasu. Neslor przypomina Achillesowi: I sam Zeus egidę dzierżący obdarzył go chwałą. odyseusz wykazuje dworne maniery w stosunku do l:Iarrzykai. by stanął do zawodów. jest dbałość cześć. Ojcowie wymagają rlri synów. Ogłada ujawnia się w r. kto lepszy. że w tej kulturze. Mowa służyła wszak przez wieki dysLynkcji klasowej. Tzuca pogardliwe podejrzenie. dosłownie telmin zapożyczony .ależne są inne rysy. W. . Doskonały Grek i Rzymianin.zt.Nie masz większej słalvy c'lla meża powiada nad sprawność nóq i rąk''. choc nie było tak w l-zeczywistości. - Kontakty społeczne w tym świeciepołączone są zawsze z ustazapożyczając termin ze świata ptaków 7)/\Ą/a się . zawdzięczasz to matce bogini. lecz o mowę wyrożniającą górne rvarslwy społeczeństwa w stosrrnku do gminu. Jeśliś silniejszy od niego.urodą swych lic nieśmiertelnym stvojej opinii. Ale centralnym Iysem bohatera homerowego. On zaśprzedniejszy ocl ciebie. bo Helena . by . którego osoba nie jest na razie jeszcze ziclenLyfikowana. Ogłada jego gospodarzy przejawia się w ich dyskrecji.Cały porządek społeczny szlachty Homerowej opiera się na rvzajetnn.vi największą obelgę. a dzida Hektora mierzyła jedenaście łokci. Nie każdy by udźwignąłtarczę wykutą dia Achillesa..uznaczny jego status społeczny. Parysowi wybacza się wiele z powoclu jego urody.. Rycerze homerowi byli szczególnie wrażliwi na piękno luclzliiclr posiaci. bo to króI berłowładny ludem rząclzi liczniejszym. Wrażliwośc na okazywaną :. Rycerz musi pięknie mówić i mieć ogłaclę towarzyską. Bo urorlziłem się dawniej. co parają się kupiectwem. Nie idzie tu o jakąśretorykę.yczne. z kim mają do czynienia. Poszczególne księgi lLiady są. zachowuje się skromnie. Iysem konstytutywnymr od którego l. Gdy ojciec strofuje ją za to. w którym jest rrstalone.vielu rysach. Achi]les. poświęcorle kolejno wywalczaniu sobie przez kogośsupremacji.ym oliazylvaniu sobie ę7ęil| pisze T.viła go oddzielnie w obalvie. Rycerza obowiązują różne sprawności fiz. chcąc wypróbou.. Zbyteczne dodawać. Syn króla Feaków. AIe ja cię przewyższam zaiste niemało . Nauzykaa bowiem wy7 Patrz W. a przeto wiem więcej. sprawnościte znowu stanowią klasołve wyróżnienie. tJśnrierzającgniew Achillesa skierowany na AcJamemnona. Ą24.

Powieclzie niewiastę clo domu.clzkim. Ciężki jest zarzut chciwości i skąpstwa skierowany do Agamemnona przez Achillesa. bo za ciężko jednemu ponosic tak drogie podarki" (!). Warszawa 1971. na wołów sto szacowaną. Teoria klasy próżniaczej. . s. uczynic może. . przeł. Hektor proponuje przerwanie Zinagań.. że przy podziale łupów zagarnia większą częśćdla siebie. o Dbałość własną cześćłączy się nieuchronnle ze szczególną czujnościąna ośmieszenie. co A. wybiera pierwszą ewentualność. w czasie tej sięokazac--jakwwypadkupojedynkuDiomedesazGlauko(. Na brązową zamienił wbrtości wołów dziewięcirr. obowiązuje na zasadzie wzajemności. wojowanie i sport. dodaje: . 89. T. czy ma ich przyjąc.. że zalotnicy oproznili jego kufry -. 100. 10 Iratrz np.Wajcszcze do tego dodać administrowanie własnością . Charaktery. Należałoby rolną. Wojownika homerowego obowiązuje szczodrośc. Teofrast bardziej chciwy sławy niż inni" 9. s.Zdobycz brał. (. które nie hańbią luclzi znaj.zą. ale ponadto zasilają swoje zasoby pTzez wypra\My łupieskie. zamloczony gniewem za przyznanie zbroi po Achillesie Odysowi. Ale l{rc. MotalnośćHometa i etyka Hezjoda. a jej reguły godne są dłuższej chwili zastanowienia. dzenie ma to do siebie który je ma.] Szlacheckie uropowie póżniej irczeń Arystotelesa.1lór.. Pcłen kurtuazji jest także pojedyr'ek między Hektorem a Ajal. Przeciwnicy na znalr drużby zamieniają Który złotą swą zbroję. clujących się na szczycie drabiny spolecznej.t-1... 27 26 . musiał popełnić samobój. za_ chęcając Feaków do znclszenia podarunków. a póżniej zalzuca mu. likwiduje się zbrojami. gdy przychodzi prosić o wydanie ciała Hektora.. a z nią wraz wszystkie bogąctwa Wojska zaśzawrą pakt i potwierdzą go świętąprzysięgą. lausgtn splawę rozstrzygnąć. Krokiewicz nazywa prawem skruszonego serca 10. który go nazywa bezwstydnym chciwceml węszącym chytrze za zyskiem. Warszawa 1 50. jest w swym pośtępowaniu że człowiek.rvnicy w pojedynkach odnoszą się do siebie dwojako.zasem wszystlco zaczyna się ocl obustronnego| szczegółowego prezentacji może 1lrzedstawienia swojej genealogii.(.[. Samoponiżeńie dla uzyskania czegośupragnionego jest największą ofiarą.st. rzuca się na stado baranów biorąc je za ludzi króla ltaki.Potem odbierzemy to sobie u luclu. ofiarodawca.obiecuje sobie łupami uzyskanymj w norvej wyprawie wojennej ponownie je wypełnić. obie strony walczące w wojnie trojańskiej clod. Skorzystał z tego Odyseusz zabierając ze sobą do Ilaki cenne upominki otrzymane od Feaków. War. przeł. i oprac. Aclam Krokiewicz..nida Dzeus pozbawił zmysłów Glaukosa.ln__ ze ojcorvie przeciwników wzajem się gościli. skądinąd. własnośc Władcy występujący \M eposach homerowych są w posiadaniu gospodarsl-rv rolnych i pastwisk.Ileż to cudzego chleba zjedliśmy. Veblen w swojej klasycznej pracy 11 dotyczącej klasv próżniaczej wymienia cztery zajęcia.\ li Ir :ł Ę ł rozgłosu.pisze Jaeger iunkiem wykształcenia się kultury szlacheckiej ziemska i tradycja" są osiadtośc. zatrzymywał hvią częśc.. jaką sobie można wyobrazic. Obriarzenie gościhojnymi darami należy do obowiązków gospodarzy.a rozdawał niewiele". kl-óry na pojedynek wyzwał. oclyseusz _ stwierdziwszy. 11 Thorstein Veblen. Ajaks. który..To :. walka w tej ku]Lurze współzawodnictwa stanowi porvażny rozdział w życiu lu. Janina i Krzysztof Zagórscy. ceremonii religijnych. Są to: sprawowanie . szawa 1959. 92. Dlatego Priam rozbraja Achillesa. Przeci..1. Działa tu cos. by pojedynkiem między Parysem a Mene. Gcly noc zapacla. Wojna. którzy są tak czuli na obrazę i tak zawsze gotowi mieczem sprawiedliwość wymierzać. Gdy dwoGościnnośc rzanjn Menelausa melduje mu przybycie gości(Telemacha i syna Nestora) i pyta. Pospolita w średniowieczu pt'aktyka rozstrzygania wojny przez pojedynek dwóch ryceTzy z wrogich sobie obozów jest zna]la Flomerowi. 0 Teolrast.zanim wróci_ liśmydo domu". r ll rltr tyll<o iako ten. Nlenelaus karci go za wątpliwościmówiąc: . Menelaus swoje bogactwa przywiózł na okrę[ach. Kto się okaże silniejszy i wroga swego pokona. Mieczysław Brożek. stwo. rnusi byc żywiołem ludzi.się co do tego. 110 i in.rądów.

19 rowi i Eneaszowi . s. Nie ma lu molywacji: za ojczyznę. W pierwszym plzypadku podnoszenie walorórł. a nie zaczepną. ' Ulrudnianie sobie zadania dla podniesienia srvojej chwały * zabieg pospolity w średniorvieczu '. wymyślaniewrogowi pomoże zmietzać do zastrałączone zwykle z samochwalstwem 12. Ale ten schemat zderzenia się dwóch wojowników nie jest jedyny. bo brak pogrzebu uniemożliwia zmarłemu przekroczenie Styksu i znalezienie spokoju w świeciezmarłyclr. a którzy. rodziców. rr. ni rozsądnc martrłre prochy bezcześcić w zawziętej wściekłości i szale". oczywiście taki musi u tych. który mu dał gościnę wśród obcego ]udu". Sttld rodzi się w duszy każdego pe]Mne wyobrażenie o sile i teorii 1a. jaką wyrządzic można zwyciężonemu. szlaclrctny Oclys.na dzieci.. Sanclstrom. w drugim -. jest rzucenie jego trupa psom czy clrapieżnym ptakom.al Pr)nciples ąnrl Practices ol I]omeric Warlare. tak jak potępia się nielvydanie Heleny przez T'rojan mimo zobowiązania. Otwarta walka jest bardziej ceniona niż szenia przeciwnika posługiwanie się podstępem. 1. Walka rlie jesI tu jeszcze w tym stopniu zrytualizowanar w jakirn jest w średniowieczu. Zdzierarrie zbroi z pokonanego przeciwnika jest porvszechnie uprawiane. przeł. Bywa.owinności. A Sturly oI the Etllic. że przeciwnicy obrzucają się wyzwislrami i pogróżkami. Najgorszą rzeczą. podzielając oburzenie wego bliźniego.. rra Na małżonki. ..t rv. O. bo toczy on 1J Polibiusz.tak jak to proponuje Agamemnon -. Rany otrzymane z tyłu nie przynoszą chluby wojowrrikowi. i Serł..Jeślimoj ojciec. jednakże Achilles wzdraga się przed takim uczynkiem. którzy o tym wiedzą. na swoją włość. 3lB.nie chcę wstępować na rydwan. Dzie je. .pisał w Dzie jach Polibiusz . Diomedes olbrzymim kamieniem porvala Eneasza.alcząc przeciw PandaPor.wzbudzić niesmak i zgorszenie tnu szkodzic. Zywych czy zmarłych. gdy Trojanie nie dotrzyrrrują układut oburzeniem z powodu zerwania przysięgi 13.Odrvagi jeszcze mi nie brak -. a od chwili.Jestor zagrzewa do boju: Walczcie jak nręże druhowie! Niech wstyd przed irrnynri wanl każe Baczyć na honor| I wszyscy rra swoich bliskich. lrtóre najpowszechniej w różnych kulturach są potępiane. wroga może mieć na celu podniesienie swoich zasług na wypadek zwycięstwa.t . Ucieczka w llocy z pola wa]ki -'. a to jest początkiem i końcem sprawiedliwości" Odyseusz na dworze Feaków uchyla możliwoścwalk z gosporlarzem. gdy idzie o ojca Andromachy. VI. Ale w czasie igrzysk po śmierci Patro]<lesa Odyseusz znienacka podcina od tyłu kolano przeciwnika i w ten sposób powala go na ziemię.Iiral<ów l957.znane jest i tutaj. Ciekałve są argumenty.eryll Flamurer.Jeżeli ktośdoznawszy od drugiego opieki i pomocy w niellczpieczeristwach nie odpłaca wdzięcznościąswojemu wybawlecz niekiedy nawet próbuje cy -. do siebie samych podobny wypadek odnoszą. bo jest przejawem niewdzięczności za udzieloną gościnę. Choc łuk uchodzi u Homera za broń mniej szallownąt walczy się rrie tylko przy jego pomocy.zostaje z oburzeniem rvykluczona przez Odyseusza. Uprowadzenie Heleny i wraz z nią znacznych skarbów dodatkowo spotyka się z po[ępieniem. . A Telemaclr rv Oclysei nrówi drr Nestora: . chyłkiem się czając".Tylko nielozumny atbo nikczemny wyzwie na zawody t:zlowieka. nie ugodzę podstępnie. ale nie znajduje ono aplauzu ze strony Apolla.Ni piękne to jest. l.i t ł i i Przeciwnicy rozsLają się rvynrieniwszy cenne podarunki i zapewnienie przyjażni. ze się ją wyda.. gdv mówi: .lll. będę się bił". jeżeli Mene]aus w pojedynku zwycięży Parysa. Hektor rv łyalce czaszkę wroga rozłupuje także wielkim głazem. Rozejm dla zbierania trupów i urządzenia im należyiego pogrzebu jest respektowany. o1lrac:. Philadelphia 1924.. ks. R. Hektor rvalcząc z Ajaksem zapowiacla: . ponrnijcie.porłriada Diomecles rt.Rycerza takiego jak ty.. Motyw ojczyzlly nroże się clclpiero przejawić u Hektora.Warsza- 28 . ło *ojrru kierowatra prylvatną potrzebą pomsty. ale właściwiewszystkim czym się da. Wrocław . za pomocą których l.ti obronrrą. Niewdzięcznośc zaśnalezy do tych uczuć. lecz pieszo. Łamanie układów zawartych pocl przysięgą natrafia na szczególne potępienie. a podstęp z koniem trojańskim jest aż nadto dobrze znany. tak jako jestem. Znęcanie się nad-zabitylrr jest pospolite.

] 1e soldoć qui pose .toin.ze stron przyznaje się do swej klęski.] Od tej chwili nie ma obawy . R. jeśliidzie o'reguły walki.kiedykoiwiek wsparł ciebie słowem lub czynem w ziemi trojańskiej w czas wielkiej próby.. orrnes et denrunde la vie. 'ZaLrzymaliśmy się dłużejnad wzorem osobowym bohaterów l(rltlt. według niego. ze siłoich celów rezygnuje. lcir pojedynki . w: Wybór pisłr.mimo swej zapalczywości. tak jak zasługuje na nie opuszczenie druha. z czego Glaukos robi zarzut w stosunku clo Hektora.W wypadku oszczędzania tego. nr 3. ze w tych porównaniach gatunek ludzki nie wygląda l. fi .1..oniec grozi walce tylko w wypadku. o odchylenia od tych. którzy mówią z szacunkiem o prawie skruszonego serca. dobrowolne ponizenie się uznac należy za najwl. 190 . Ci.. W związku z nakazem oszczędzania przeciwnika.po jerlynku. Miinchen 1965. Tragiczny |. Tak się rzecz dzieje na przykład w opisanej przez Żabińskiego walce pawia i indyka. to morderpisał w swoim czasie }vlably 10. W podobny sposób walczą ze sobą psy i inne ssaki. układając 1. którzy nie znają konwencji 1lrzeciwnika i nie wiedzą.po najdłuższymszamotaniu się. ttltluł w świecie ludzkim niż zwierzęcym. k[óry się liorzy.1lt nie walczy z małym pieskiem.wnik nie wymierzy mu ani jednego nawet' uderzenia dziobem".Studia Filozoficzne" 1967. Tacleusz Kotarbiński. Krokiewicz. dyktowane przez wzgląd na wzajemnośći ptzez lil"ość..192. II. Reguły te są. przestrzegaj rozejmu.i to nie tylko w iudzkim świecie że się ich w ogóle nie zaurvaza. może dodatkowo wchodzić w rachubę wzgląd na moz]iwy okup uzyskany od zwyciężonego. mozna by snuc dalej. kto się podclał i ukorzył.zda.. Ale te analogie między światem ludzkim i zwierzę.\tllltlttllungen.. Cytuję tego autoTa za Heleną l ll. gdy walczą ze sobą przedsLawiciele dwóch różnych gatunków. Gdy jeden z przeciwników. Po pewnym czasie znudzony zwycięzca spokojnie odejdzie. Jeżeli zwycięzca nadal znęca się nad pokonanym.Tygodnik Polski".rżeby członkowie tego samego szczepu wybijali się sami". by mu darować życie. że slroro cześcjest w tej hierarchii wartości dobrem najwyzszym. a ządającą od waiczącego. Zarówno pośrodssakó\M.. 17 3t .cza.Zabić żołnierza.asz.Nie jest przecież pożądane -. walka ex detinitione ustaje. Obserwatorzy życia zwierząt zwracają nam uwagę na to. Żabińskiego lwierzęcym. zezwalaj na pogrzeb póległych i powstrzymaj się od przechwałek nad trupem. fteguly. klorej trudno nie uszanowac.. . marzec 1959. gdy jedna |j indyków na przykład . s. przy1lieraniu i dziobaniu słabszy ptak.. Wielki bry1. O.. .ad Lorenz.alne problemy nouki. s. pozwalamy sobie na pewną dygresję wglądającą bliżej w reguły waiki. kto się korzy i prosi o litośc. natychmiastowe zaniechanie kąsania czy rliern tego autola . explicjte nie sformułowaną.. Ale nalezy tu jeszcze raz przypomnieć.prze<ll.szanuj posła. lric owego respektowania poddającego się jesL u tego'autora ltlleologiczne. . kiedy ma dosyć podobnych zapasów. Łatwiej..ym. rlziobania. że taka a taka umow. gdy jego przeciwnik się poddaje.1oziomo i szyję. Wyjaśnie. Oeuvres.les. czyli w związku z ltpla]Mem skruszonego serca". s. jak się zdaje.1vł. Niewdzięcznośc zasługuje na potępienie. I. t. . nie jest to już walka. przysiada na ziemi i przywarowuje na niej.zszą ofiarę. t..Tuer [. stwo" -. Niektóre mol. lVarszawa 1957. jak i ptaków obserrvuje się .. Pomsta Achillesa za zabójstwo Patroklesa będzie 1 l świadectwem jego wierności w przyjaźni. że podobny wzglącl na poddającego się obowiązuje także i w świecie według J.jego zdaniem . Są mianowicie pośród nich tak powszechnie przyjęte . poddając się. c'esl un ossossirtcf" (Gabriel Bonnot cle Mabiy.wiedzą o tym i dlaŁego w działaniach oni clo ce]ów niezgodnych.. tak jak nie walczy z młodocia-. także lJber tierisches uncl menschliches velha]ten. ktory składa broń i prosi. pisze T.Jan walczy z Piotrem .<lrzystnie. 547. Kotarbiński * ilekroc clązą ..na postawa jest zrlakiem przyznania się do klęski.. jednak są Prowadzone według pewnych reguł i to jak najbardziej przestrzeganych przez obydwu przeciwników" 17. Z zugudnień ogólnej teoIii walkj. t. Tak na przykład rzecz się ma z legułą. rllogą się poczuc obrażeni za sięganie do zwierząt po analogie. wi Gesammelte . rlytlli ani z samicą. teraz mi o tym pamiętaj". XI. o lrtórym mówi A. 15 Jan Żabiński. by zaplzestał ciosów. Sandstrom wyróznia następujące reguły walki u Homeral oszczędż tego. t. swych liczą się z działaniami przeciwnika" 15. i głowę [. 345).

i lv roclzinie. kierując sztabenr służby. jak to podkreślają zgodnie rózni autorzy. przynajmniej dla mężczyzn. gclyby się cJowictlziala o kolliecic. jak wiadomo. Jest to wspólny rys kultury odtwarzanej przez Homera i kultury utrwalonej w legendach średniowiecza. Życie codzienne w Grecjl. Patrz Emile }lireaux. który ma rł. ale w Odysei widzimy ją już pełniącą z godnościąfunkcję gospodyni w domu Menelaosa. Możnych obsługuje wielki sztab służby. JJ . Telemach jest jedynakiem. ma raczej na mySli niewłaściwepod względem 19 Podobno. przywrócona już pl. Odyseusza nie zdobiłoby takie wierne oczekiwanie jak oczekiwanie jego żony. ktory nie wypomina jej przeszłości. Nauzykaa stlvierclztt..ieczu.lilrlać się igrzyskom. zanim przyjdzie do jawnego ślubu". przel. według niego.Symbolem tego stałego zatrudnienia jest srebrny lioszyk pełen ptzędzy i złote wrzeciono.. I-Iomera cenione: . ]i1. Toteż bogata pod tym względem biografia Odysa liczy się wyraźnie na jego korzyśc.błędu od moralnego wykroczenia. stanowić o pozycji pana. Rodziny mają nieliczne potomstrruo legalne. Helena dała Menelaosowi jedną tylko córkę. które służebnanosi za Fleleną. i poza nią wysoce respektowana. W ogóle. dla życzliwych radość.. lrajwięlrsze". Alrodyta wyraźnie pcha Helenę do łoza Parysa po wyratowaniu go od śmierci w czasie pojedynku z Menelaosem.Udział Heleny w przyjmowaniu Telemacha świadczy o tym.Penelopa ma pięcdziesiąt służebnych. ostentacyjne próżnowanie. Nauzykaa jest jedyną córką Antinoosa. w którynr mąż i żona są we wszystkinr jedrlej myśli wielka zgryzota dla zazdrośników. Kobiety natomiast obowiązuje czystośćprzed ślubem i wiernośćpo ślubie.alnego wartościowania.ani bardziej cennego nad dom. który plzyznaje.. Rady Arete. co sobie uzupełnił nielegalnym potomstwem. jednakże zostaje służbieprawdopodobnie odpowiednia iloścczasu na jawne. kobieta zamężna nie ntoqła przyr. Nauzykaa nie chybia w utrafianiu mądrej myśli.Warto zanotować przy okazji. Nie odróżnia on -. gdy ta. rośniebowiem wraz z wiekiem doświadczenie ży_ciowe i obycie. kobieta w l]iadzie i Odysei (a szczególnie w tej ostatniej) ma dobrą pozycję. że dwory opisywane przez Homera stanowią nie tylko jednostki lronsumpcyjne ale i produkcyjne.. dla którego Veblen wprowadził klasyczny termin conspicuous 1ejsure.. Kobiety na najwyższych szczeblach krzątają się pracowicie. Na zakończenie tych nader sumarycznych uwag pragnę jeszt:ze powiedzieć parę słów o ogólnych rysach homerowego mot. inaczej niż w średnio.Według różnych autorów oceny: praltseologiczna. że <lburzylaby się.a c]]a-niclr samych szczęścic Telemach ma postawę opiekuńczą w stosunku do matki.mądra". żony króla Feaków. Wypada teraz obraz uzupełnić [ym..1lrisław Kolodziejczyk. Warszawa 1962. Starośc jest. z wyjątkiem Priama.powiada Odys do Nauzykai . próżnorvalrie słuzby n. Podnosi się ona -wlaz z liczbą ziewających lokai w ]iberiach. estetyczna i moralna nie są u Homera odróżnione.Zawsze jest u nas biesiada i luba kitara. którzy nas chwalą.a imię Penelopy występuje często z dodatkiem .jach. Nie jest to wtedy życie pracowite. . Monogamia nie wyklucza wiellriej liczby rrałożnic.jak pisze Adkins --.ięcej żon legalrrych. że ż|e postępował wobec Achillesa. są pląsy i świeże szaty do zmiany i ciepłe kąpiele i łożnice" tak charakteryzuje życie na dworze Feaków król Alkinoos. Próżnowanie to ma. Helena mówi o sobie często jako o obmierzłej suce.wbrew woli drogich rodziców zadawała się z mężczyznami. Jeże]i pan oddaje się jednak jakiejś działalności. ..ł.Albowiem nie masz nic lepszego -. przyjmuje Telemacha na dworze Menelaosa.l Homerowych w sytuacji wojny. że kobieta nie jest wyłączona z męskich rozmów toczonych w życiu towarzyskim 18. jak przystoi żyć w czasie pokoju. z tynr wszakże zastrzeżeniem.abiera charakteru zastępczego (vicariotts Charakterystyka klas próżniaczyclr u Vebletra w pe\Mnynl stopniu daje się zastosować do pokojowego życia u Homera.przeciw kŁórym żony lra ogoł nie protestują.ccrski.wa są rnonogamiczne.a]Memu małżonkowi. Zdobią go raczej przygody niłosne. kŁóra . że wysoką pozycją na dworach cieszą się aojdowie. leisure). Nie odntawia się jej bynajmniej walorów intelektualnych.\e.) i l:llt(rsrl. Aczkolwiek należy pamiętać. Temu doświadczeniu życiowemu sprzyjają liczne podróze i przygody w obcych kra. Życie rodzinne w atmosferze harrnonii jest przez bohaterór. Małżeńsl. Postawa w stosunku do zdrady Heleny jest ambiwalentna. Ceni się tych. że nie obejmuje kobiet. cenione są pTzez męza. ). Agamemnon..

na ile zaśuznaltitlttr uprawnień skruszonego selca. łupu czy względami prestiżowymi. kto się dał pokonać. przyjaciół.. Polllwała dla bojowej odwagi bywała zwykle skorelowana z polltwałą szczodrości.ji Maurice Bowra. jest fakt.on 1952. nie zaśkomuś urągać. których obdarowywał. Myślę. ponieważ nie może się bronić. lr. Walki u Homera są kierowane pospolicie żądzą pomsty.. wyśledziću Eurypidesa i Herodota.. której istnienia potrzebuje".1.w Lym stopniu. Jest godnym potępienia (oischron) wysłuchiwać obelg.snując dalej myślAdkinsa przez u Sokratesa mamy zupełne odwrócen. . Da się to. a w innych lllltlą waleczność. Priam idzie odważnie w ręce związane wl.rrl'.lrltlttrcze i koniecznośc zarabiania na życie.il. efektywności postępowanie niż postępowanie moralnie naganne. światmniej patelylzrry niz światludzi. Jest to tylko -.owana jest posłuszeństwem wobec bogów. że mu się nic tllt. Lond. której kaka można wyrządzać bezkarnie. że wzory osobowe obowiązujące w danym spollr zt.lr. tak jak to czyni Agamemll1. jak powoli słowo to zaczyna oznaczać człowieka. Można by dodac że . s. lecz cnoty kooperacji.t. to z drugiej strony ktośmusi swoich bronić.. laczęliśmy nasze sprawozdanie od przytoczenia opinii W.. Dla zabezpieczenia |ego społeczeństwa konieczne są walory współzawodnictwa.Ileroic Poetry. skoro bogowie zapewnili go.t. ltl szczodrość służyła tym.. Są to walory współzawodrrictwa (competitive values czy excel]ences) w odrożnieniu od walorów współpracy (cooperative vcllues).Nawiedzają zaślepieniem. Każdy broni swoich: swoich krewnych. w jakim nakazują te własności.90. Istnienie moralnej odpowiedzialności u Homera jest przez Adkinsa zanegowane. co . Brak odpowiedzialności moralnej wiąże się zdaniem Adkinsa z faktem nieodróżniania czynów umyślnych od nieumyślnych. Te ostatnie reprezentowane są raczej przez kobiety.vane jest tak samo jak zabójstwo z plemedytacją. nie zwycięzca.ł . co uznać tlrrlr. Adkins stwierdza.Wartościhomejak mówi rowe . W ogólnej charakterystyce ethosu homerowego Actkins okazuje się funkcjonalistą. 35 .1l po dojściu do zgody z Achillesem. Cnoty jego bohatera służąnie tylko do obrony. Świat bogów Homerowyt. że tttlllrlzit:ż w tej sferze nie musi być wcześnie wciągana w troski i.ży.ltrżyłatym. 'Ioteż mozna na nich zwalac winy. że jeżeli ktośchce łupić. ale także i przecenianie jednolitości samego ethosu. jest do świataludzi podobny i rządzi się 1rrltlobną rnotywacją. ale i do agresji. wodzą na pokuszetrll. Tym jednak. który realizuje nie cnoty bojowe. Byc kakos to znaczy byc osobą.Społeczeństwo homerowe ceni najbardziej tę klasę. Zgłosiliśmynasze wątpli\t.ll)i() za pomocą pochwały i zawstydzania. Prawdą jest. gości. żądając każdorazowo wyjaśnień. Przypadkowe zabójstwo kt"alifi]<or. stanie. Aie czy pomsta za porwanie Heleny 34 Nie tylko przeceniallitl jednolitościówczesnego społeczeństwa można temu funkcjoll(llizmowi zarzucić. bo człowiekowi przysługuje możność tyzylrowania życia dla sprawyl podczas gdy nieśmiertelni nie lrrrrj.i \łl stosunku do tego twierdzenia.autor pracy o poezji bohaterskiej.. jak wiadomo. Notujemy te uwagi Adkinsa z tendencją oponowania przeciw jego funkcjonalizmowi. komu co tilttży. . Nie ma wszak opielruńczego pańsLwa. Dzeus nakazuje wydanie ciała Hektora Priamowi i nie wialltltl]o. rozdz.t. skoro w Gorgiasztr Sokrates woli krzywdy doznawac niz krzywdzic. Zasługi i winy u Homera są zmącone przez interwencję bo1. by wykupic ciało syna.itc zabiegom wychowawczym! między innymi dlatego.riw. III. jego zdaniem.. Jest to kondycjo||ll\v.t clłoszącej. a u Tukidydesa utozsamienie zacności i sprawiedliwości jest już zupełne. na ile decyzja Achillesa przychylenia się do jego prośby lilt. ale nie jest to właściwie ł żaclnym ryzykiem.1 Lej możliwości19. Na podstawie śledzenia se]-]su słowa agathos u różnych autorów. że możni tego światamogą najwięcej czasu połrn.zgodnie : rllllttzem ]udzi dobrze wychowanych naszkicowanym przez r.t. tymczasem jeżeli odwaga służyła rycerzowi.które w sposób jak najbardziej oczywisty zabezpieczają jego istnienie''.' że grozi Adkinsowi przecenianie jednolitościspołeczeństwa Homerowego. jak zauważa interesująco llrlwra -.()ga.tisLwie są wzolami ukształtowanymi przez szlachtę i że lyllt<l ona jest zdolna je kształtować.<.ie reprezentowanej Homera hierarchii wartości.] odpowiadają społeczeństwu homerowemu. Jae11r. których reprezentuje Tersytes? |l| ('r. ZdyskredyŁowany jest ten. Bogowie niektórych pozbawiają odwagi.

a klasyczna -.. W.. jej pochwała w Atenach i odmienność tradycji jońskiej. . druhowie. w którym szlachetność wiąże się z. niemniej wydaje się on godny zanotplt. czego się nauczył.a.jak wspomi iiśmy jakoby nie wcześniejniż u Solona.]ly do młodzieńca ]ub clrłopca pisze W. co nazy\Ma on jaźniąodzwierciedloną. Przyrodzona tylko chwała waży naprawdę. Według Pinclara (urod nego oli.tltl sl_ttnowiska izba Gmin. w tamtą stronę się ch-wiejc.była naj- jaką znają dzieje.'I 'l. ale z połączeni urodzenia ze szlachetnością mieliśmyjuż do czynienia u F{om ra. poczynając od Solona.Ła się do lr. jakim się . w któtlrJ<l wierszach miłośc chłopców wspominana bywa jako jecten do l lltriwiększyclr darów życia obok miłoścido kobiety oraz szlar llrlrlkiego sportu aż d.cz samą przez się zrozumiałą. Ideał ka]okagathii ma zasłużonąopinię ideału arystokrat nego.. nie r. i odpołviednie fun sze. 21B. po dyskusji trwającej w parlamencie rlrl :. 520 p. Jaeger.jako lz(. li ii t { I Jakoż powoływanie się na wstyd (oidos) byłva w ideologia rycerskich najsilniejszym bodźcem zachęcającym do działar albo do powstrzymywania się od działania.v. Warszawa s. 36 37 . lrlt.a!Ja. jak męże.hodzenia '\lt.'It:stem lrt lt l Ll ustosunkowania. znanych nam już rysów szlachty greckiej wypada dorzucić llllll. 29 lbidem.l(ultul. Ajaks wzywając do boju .ei. Illitlerlr. l)odczas gdy średniowiecze wierzyło w wychowawcze znacz. Snują dalej ten wątek dwaj przedstawiciele ginącego.): A kto ma jeno to. lr..Iedwie skosztować potrafi Tysiąca dóbr 9ż. w strukturze wczesnogreckiej klasy szlacheckiej elementem l.a.|. jako posiadającej i wolny czas.li .pisał T. 237.rtrlzit:i ekskluzywnie męską cywilizacją. że zniesienie w 1967 roku karalności homo. Toteż na cześczwycięzcy bywała zawsze u Pindara oclą na cześc - daleka od sugerowania jakichś ogólnych wniosków lr. s. s.e szlachectwclłtt.[. |tIrlrymi z tego powodu nie można było znaleźćgłębszego porortltlliclria. Paidei -llyl. Tllirlcm. Nigdy nie stąpa pewną stopą. l)t-.n...zdaniem autola -. I niezdecyd. lllirIem. znanieckiego prowadzi do szczególnego zaii . 'W rażenie kaloskagatłos pojawia się wprawdzie -.a]ami" 2a. r0 Florian Znaniecki. Społecznymi ko sekwencjami swoich czynów .Głos indywidualnego sumienia nie istnieje 21.rll(sualizmu w Anglii było już wcześniejdwukrotnie uchwaląne tł. "]| . i Pindar był piewcą igrzysk dostępnyclr do jego czasów ty szlachcie. r'l1.lll]ia. . .1llćl hipoteza tłumacząca pederastię niskim poziomem kobiet.ltlt.itlliratr:. zanim wreszcie przyłączl.o P]atona" 25. Wart by był także zastanowienja stosunek do pederastii rv ( irecji. 240.yjaśnianależycie samego fa]<tu i różnego do tego . np honor wasz llaczcie ryce Tylko srom wobec drugich niech trwoży was i" srogich zrnagan ił kl<iry .doryckiego i udzielała się takze bogatym sferom mieszczańskim.. szlachta grecka nriała głębokie do do 1llztlltonanie o walorach doskonalących miłości chłopców |Jrrsuv/-d się tu u\Ą.lliLym.elric llliłości damy śwego serca.dodajmy od siebie .] Miłość mężt.r 1. a na\. by móc w zawodach ubiegac się o pierwszeństwo. I. Człowiek -_ jak pi Jaeger mierzy swoją cnotę (aretó) uznaniem.tym.1śrlieprze. Na tle Pindarowego rasizmu przekonanie |'.v XV ksi dze lliady woła: I F. t.al<terystyczną dlań pochwałę pederastii:. Ludzie teraźniejsi ct c:ywillzac ja przyszlt>ści. nierozdzielnie związa_nym z moralnymi i społecznymi Ilochwała tcj miłości była -.. to znaczy nas opinią w cudzych oczach 20./i).o wydał 23. Jaeger u. Wałek-Czernecki -. . lv zasadzie wszyscyl którzy ją w Atenach wspomina.zóstej rano. arys kratycznego świata: Teognis i Pindar.et chwalebną. Lordów. że cnoty można się nauczyć.oclstawie tego faktu. byli bez wy jtltku szlachetnego pochodzenia. s...l 7zbę. .owany -. Ten jak cień to w tę to.e. I. było zaiste nowatorskie.lri]<t s w tym ethosie nie zajmuje. 21 Patrz W'. Paideia.esclwania s Walczcie.r.

kto umiał zapomniec o wyrządzonych komuśprzysługach i o doznanych krzywdach. podniesiony bowiem r:Jlos i żywa gestykulacja zdraclzają rozdrażnieniÓ. Jan Dąbrowski et al. który odnajdujemy w księdze IV Etyki Ni machejskiel. .. którym się zwykło nazywać ten wzór. W Anglii wskazuje się na nawyki wyrobi w męskich szkołach internatowych. Tej charakterystyce od. lord C]hestetfield w listach zalecających synowi peiłiien wzór do najego zdan..słusznie dumny".. czego Śię nie stwie dza. które słowq megalopsucłos nadaie Arystoteles. Do nich należy dorzucić wzór arystokratycz wielkiej historycznej doniosłości.pisze dalej ten sam autor . w które nigcly nie popada ktoś. kto uważa siebie za godnego rzeczy wielkich i kto istotnie na nie zasługuje.zoralT}i wojowników. W takim razie pederast powinna by przejawiać się częściejw społeczeństwach o dale idącei rozbiezn. Wreszcie jeszcze inni szukają czynników determinu w układzie rodziny. Poczytuje on. ]).lowiada raczej wyrażenie . Witkowski. jeżeli idzie o dział pracy i ogólną sytuację w grupie.). że rla tę nazwę zasługuje ten.ny" 2§ .i proporcjonalnie zbudolvani. Największym dobrem zewnętrznym dla człorvieka.słusznie w sposób zresztą <ltlmnego" jesl_ .bardziej nawel niż Islam. zaznacza.Ludzie niskiego wzrostu mogą być ładni _' iak czytamy .przyznał k biecie miejsce należne jej z tytułu jej czlowieczeństwa i je płci"zz.y rozmaite. (red. Gromska. Wzory arystokratyczne kształŁowane plzcz Solona. i na czas pokoju.wzorami arystokratów zarysowanymi p arystokratów. Warsza 26 1934.dokładnym przekładem grecliicgo megalopsuchos. ltl.. którzy deklarują się jako kobiety. s.dtadza. Pindar czy Platona były .. . niewiele zaśrzeczy zasługuie na uwagę . Paniętamy. który znalazł właściwą nościąa zarozumiałością. Arystoteles był synem nadwornego lekarza na d rze lrróla macedońskiego. jednakże słusznie nasza tłumaczka Etyki. ale nie są piękni". które porllniarkowany . Ten wzór miał jakoby służyćjego chowankowi. ż: rnu na czymś zależy. miarę między przesadną skromwiek.oś. Ma nim być czło.. II. Wielkoduszny iest dla nas ktoś. Słowo . Podczas gdy wzo Homera były przede wszystkiln \. Kiedy indziej mó się o pederastii jako wyrazie buntu przeciw narzuconej m czyznom roli społecznej.Słusznie wych ruchów i winien mówić spokojnie. niewiele nam jeszcze mówi o jego osobie. takimi będą także rycerze w średniowiecznych legendach.wielkoduszny".iego cześć.słusznie dumnego". Ten sam rys podkreśli w XVIII w. B79... 2? 28 polepszenie sytuacji kobiety autor przypisrrje wpływom macedońsk T. . Grecy okresu klasycznego .Dopiero hellenizm.. że treść słowa . jak wiadomo itls| rvprawdzie -. s. t. których należy unikać.słusznie dumnego" między dwoma krańcami.ak bardzo skądinąd od niej róż.iesienie poziomu kobiety pociągn za sobą redukcję pederastii. puścił wolno wrogar którego już miał w ręku. Wszak kto się spieszy. śladowania. lłuclry człowieka . Nie rozporządzając żadnym materiałem statystycznym trudn nam dziśstwierdzić.wykł on bowiem się spieszyć. Aleksandrowi Macedońskiemu. Dzieje greckie. iż m nie jest identyczna z namiętnościązmysłową i może właśniedla tego szukali miłościprzede wszystkim w stosunku pomięd osobami tej samej płci" zs. Kupcowi tylko dumny" clla tych samych porvodów winien unikać ży. S.Ale cieszy się on __ wyłącznie tymi wyrazami -uznania. Dziśwymienia się jako iej przyczyn rzec7.pośpiech przystoi.. czło Tadeusz Wałek-Czernecki.jakim jest wzór człowi słusznje dulnnego. z.. Dzieje gIec w: Wielka histotia powszechna.Ą7.Słusznie dumny" ma być wysokiego wzrostu. Przykładem mają tu być ci Indiarr Zuni. co opisuje na przyk R.iem -.wielkocluszny" nie odpowiada treści arystotelesowego terminu. Musil w swojej książce Niepokoje wychowanka Tót w odniesieniu do internatów austriackich.kto nie skorzystał ze swojej llad kirnśprzewagi. B78 -B79. Wałek-Czernecki. w której natarczywie opiekuńcza i wła matka skutecznie obrzydza synowi kobiety. czy podn. jest inne.dla kogo nic nie jest ważne.. albowiem pięknośćtego wymaga.Tozumieli dobrze.slusznie dumny" Arystotelr:sa spełniałpewne dyrektywy ważne i na czas wojny. Ta ]okalizacja . że bohaterowie Homera byli wysocy ponad ludzką rrliarę.ości ról męskich i żeńskich.słusznie dumnego" mają być powolne. nie z.. Tymczasem znaczenie. A warto wejrzeć w jej charakterystykę nieco bliżej. l.. Stanisław Witkowski.

Posiadac wo]i rzeczy piękne i nieużyteczne. śpiewacw kąpieli . Musi powściągaćswoją wyniosłość 40 wobec niżej sytuowanych. że pod tym względem tak wysokich kwalifikacji. Nie posiada w ogóle zdolności rozważania. ..nawiązką. lyceTza ga i gurt należą tu także wspólnie do niezbędnych zalet jednak ńo*u1ol"ugo i .órą rządzą się -.chodzą od ludzi szlachetnych.i tu jest niespodzianka . Nie wolno mu okazywac swej siły słabszym.ktorych przysługi doznaŁ. że z lepszych rodziców lepsi pochodzą stopniu synorłrie. Prostak pozwala sobie nadto tańczyć na trzeźwo. Wrocław t953 ks. Nie przystosowuje się on łatwo do innyclr. skreslil rru swoich Charakterach wizerrrnek prostaka. Bogactwo szlachetnych rozumie się samo przez się. lącznie siłę fizyczną. znoszenie bowiem zniewagi spokojnie to rzecz niewolnicza. Skargi i prośbyświadczyłybyo tym. otwierać sam drzwi.wiać dzielnie czoła nie_ bezpieczeństwom. bo chce mieć zawsze przewagę. który mógłby służyćuwypukleniu rysów człowieJra. znali. Niezasłużona niesława go nie obchodzi. jaczłowiekor. III. przy czym zachowuje on właściwyśrodekmiędzy plebejskim szafowaniem pieniędzmi a małostkowym do nich przywiązaniem.icz. przeł. kl. od Mówimy o niespodziance. Ponadto 99 Arystotele s... który się nie boi. bo to znamiorra człowieka.obec służby i ciyskrecję. Naturalną jest rzeczą . pana . Prawdomówność i otwartośćobowiązują. bo to prostackie. Do tej r.| w Etyce Nikomachejskiej Arystoteles rlorzuca j"rr"ru uwagi uzupełniające w Polityce. Potityka.om nabywa się i zachowuje dobra zewnętrzne.vi na czymś. i wolni. by ol. A obuwie nosi za duze.słusznie dumnegoJ' pTzez przeciwstawienie. bo podziw ma w sobie W włainej niższości. jest do chwalenia ani do ganienia.ojrry. nadmierne interesowanie się cenami. tylko że OdwaLej pi"e*agi nie szuka się jedynie w sukcesach bojowych. rrczeń Arystotelesa. nie szczędzić życia. Wzór . który sa.niewolnikowi. które wyświadczyli.. podziwia się czyjśtalent. U tego ostatniego lnocniej brzmi sprawa niezależnościi samowystarczalności. czył przysługę. zapomina zaśo tych.szlachetni o tych dobrodziejwedług niego Germanie.iększe bogactwo.Upokarzający dla . W wypadku rłralki .słuszniedumnego.słusznie dumnego".jak czytamy w Polityce z natury nie zależy od siewolnik przedstawia wy_ bie. 41 . Ci ostatni rodzą się na niewolników. 1283a. przybierac natomiast taką postawę wobec ludzi na wysokich stanowiskach. aczkolwiek (rys dodany w Analitykach) nie puszcza I t ] płazem żadnej doznanej obelgi. czyjąś przypisuje :. bo jest w tym cośniewolniczego. Nie wo]no podziwiać. Zapominają oni . Tak jak u Homera. Za doznane odwzajemnia się z .Słusznie współzawodniczą o godnościludzie i szlachetnego roclrt. nienośću..warcie kochać i otwarcie nienawidz_iec. pamiętając. poctejrzliwośćvr stosunku do bliśkich. Z wykształceniem i szlachectwem idzie w parze lł... Teofrast.niezbędnejestszlachetnepochodzónieipienią<lz. bo to cechuje człowieka. ktorych dostwach. Wyświadczając sam dobrodziejs|wa. W poszukiwaniu niezależnościi przewagi Arystoteles formułuie subielne obserwacje psychologiczne. do skarg ani do próśb.umny" musj sta. Dia . Charakterystyka .słusznie dumnego"..słusznie dumnego" przeciwstawia pańsliość plebejskości i prostactwu. Pochodzący ze szlachetnego rodu są w wyższym otywatelami niż ludzie z gminu.słusznie dumnym".rn sobie wystarcza. o tych.zależy. gdy jakieśuznanie się jest . bo raczej należałoby się tu spodziewać tej dyrektywy.:harakterystyki zawartc.. i bogaci" 29. Ludwik Piotrou. wsiycizi się doznanych. . gdy się sobie samemu nie Zdradzanie. i na czas pokoju.. takze jest przyznaniem się clo pTawkiejśsłabości. Stac go na to. Nie.słusznie dumnego" u ArysŁote]esa jest -.. bo dzięki cnotrzeba l. że mu na czymśbarcizo zależy.vredług Tacyta -. podczas gdy pierwsi rodzą się do władania. którym wyświadPamięta on _. Łatwo nie podziwja i nie skłonny.słusznie dumnego" musi dopoclobnie byc przymus śmierci. i oprac. czyjąśpamięć.Słusznie dumny" jest szczodry i ma panski gest.Słusznie d.pamiętają zaśo tych. mnieliśmy ważny i na czas rł.Obronić się tu można tylko przez lekceważenie życia..pru*rroś.. istocie. drobiazgowe skąpstrvo. Teofrast ruchy nieumiarkowanel familiar_ wytykał prostakowi hałaś]iwośc. cześćjest tu dobrem rrajwyższym i stałą troską zapewnienia sobie przewagi.jak wspo. że nie za wszelką cenę warto jest życ.

by umieć ocenić :_1prp\ład Kunszt cudzy.ego gentlJmana a iaeał .. że . 1337b.Wygląda na to. Wszelkie prace płatne są niedopuszczalne. wobec którego usiłował okazać swoją niezależność.r.poniżało go to. staje się w pewnyrn stopniu niewolnikiem. The Open Society and Its Enemies. prace Wrocław 1952.. Albcwiem filozofowie I zTezygnowawszy po Platonie z władzy.... Popper. Ryby oraz zwierzęta i ptaki pTzestwolza prujące Mogą się zjaclać wzajemnie. to znaczy jako życie wytwornego próżnowania spędzanego w towarzystwie przyjaciół także dobrze sytuowanych 32. canych w jego Pracach i dniach. widzi życia wyobrażałsobie na wzór feur]aln. Szlachetny winien się uczyć tego. .acją rolnika. lbidem.ien rządzić. Ale człowiek praweln się już win.na drodze do cnoty pot położyliniebia.zważyć... skóro zażądałd]a siebie czci boskiej. musieli się zadowolić nauczycielstwem i taka była pozycjtr Arystotelesa w stosunku do swego ucznia. ani uroda nie interesują Hezjbda. ale później należy jej uprawianió zarzucić. Aleksandra Macedońskiego.wstyd towarzyszyć zwy7<ł biedzie. bo obce im poczucie prawa. Poclczas gdy. . Ci.. wyraźnie nie darząc sympatią Arystotelesa. Popper.s. że . Orierrtacja l-Tezjoda jest orient. III. By uwypuklić rysy bohaterów Homera.co Hezjod qorąco popiera. zale. co cl]a niesprawiedliwych bywa pr zy czyną niegodziwości'i 3o.. pra\^Io sł Hezjod. z bogactwem się łączy odwaga".2B4.. ale musi mieć w pogardzie pracę tizyĆzną i wszelką pracę płatną i musi unikać piętna zawoclowości. ks. Jeqo postawa życiorva jest posta. które pisał prawdopodobnie w niespełna pół wieku po Homerze. Muzykę nale_Ży uprawiac za młodu na tyle.a rolę uprawiać ń. cytuję na podstawie przekładu wiktora steffena. . które mogłyby być poczytane za zawodowe'' 3s. lakim był Arystoteles. .bohater FTomera stanowił pra\Mo siłą. to jest człowieka uprawiającego jakiśzawód i wreszcie Lo. 33 lbidem.Uniżonośći podziw Arystotelesa c]Ia klas prózniaczych jak pisze PoppeT zdije się wyrazem interesującego poczucia niepewności. co go należycie przygotowuje do godnego użytkowania odpoczynku.Nawet z bratem wśród żartów przy świadku umawiać się warto".poczucie niźszości z wielu powodów. Cnota nie jest z urodzeniem związana.dalej od Platona w swej arystokratycznej posfawie. ks.wą ostrożności.. w nim rasistę. i clnie.tora -. Ten ostatni przejął się najwidoczniej przesadnie . t. wierząc. który miał wielki szacunlk oia bogactwa. albowiem . Przygniatał go Platon. Mamy tu już w pełni ukształtowany obraz członka klasy próżniaczej.Zwiemy je rvyrobniczymi. lbidem. Ponad[o kto zarabia. że był synem lekarza. II. u którego szuka on pomocyt gdy mu się krzywda dzieje. nie" 84..bogaci posiadają już t<>.nieufności i ciągłej asekuracji. Zdobyrva się ją osobistym wysiłkiem. rębnośćw stosunku do rysów wzoru osobowego Hezjoda. żadnej nauki nie należy Óopro*uirać do miitrzostwa. a źwłaszcza możność utraty statusu z powodu własnych naukowych zainteresowań. Ani pochoclzenie. a nie . u Hezjoda iest stanowione przez Zeusa. który może sobie pozwo}ić na odgrywanie roli męża stanu. 1293b.i"-ol. Ten-dworzanin na dworze króIa Macedońskiego. Nie zaleca on dorabiania się majątku gwałtern ani grabieżą. K. wyd. Dorabianie się własną pracą to coś.słusznie dumnym". bo obniżają one swonóaę ocldawania się zajęciom umysłowym i obniżają intelekt'' 3l. że był zawodowym sofistą. szeclł -_ zdanięm Poppera .. s.uvojna. Prawo nad Pychą góruje i zdolne ją zgnieśćostatecznie. któremu sprzyja pokój.ri"y lub barbarzyńcy w sąsieclztwie mieszkalący''. Nie absorbuje go także uzyskanie pierwszeństwa i należnej mu za nie czci. warto wskazać ich od. 32 London 1957. .. Do uprawiania cnoty i rozwijania działalnościpolitycznej potrzeba wolnego czasu. 90 31 Arystoteles miał według tegoż au. 42 KarI R. IV. WII. powinni mieć własność ziemską w rękach . 4. ktorzy ten wolny czas mają. jak gdyby syna nadwornego lekarza macedońskiego dworu niepotóiła sprawa jego własnej pozycji społecznej.

. sLkich tekstow jednym atramentem. Sinko. gdy się żonę bierze z sąsiedztwa. hardego zgina to nie jest opinia moznych tego świata. co szuka tylko rozkoszy. Samowystarczalnośćgospodarcza zapewniona praca. ]. Do pomocy nająć należy dziewczynę bezdzietną.Iepak" -- . a własną chciwoscią odpowiedz na chciwośc".. Był to . Za. s. pokornych wywyższa. sądzimy bowiem. zgiętego prostuje.. Fables. zasada do ut des rządzi Hezjodem zarówno w stosunku do bor]órv. Jako podstawę do naszych rozważań przyjmie35 o my tekst wydany przez Emila Chambry w roku 192736.-. a hańbą jest życ w bezczynno 6i'l jak głosi nasz autor *-w złotym wieku pracy nie znano i sprowadziłd ją clopiero na światPandora. iż dyrektywy Hezjoda bliższe są dyrektywom mieszczańskim niż sz]acheckim. Sinko.tłierz. Ma ona być przede wszystkim rządna i pracowita kwa]ifikacje. s.zaś". Bezdomny parobek z kolei najbardziej narlaje się clo zatrudnienia.stereotypu odtworzonego przez homerowego TersyLesa i powtarza- negowśredniowiecznychfrancuskichtabliauxmiałonbyć: Szeroki.pisaniawszy.uczoności" klas wyższych. Zarówno stosunek do ludzi)jak stosunek do bogów rózni się całkowicie od postawy bohaterów FIomera.. Lileratura gtecka.Wedle charakterys[ycznegostereotypuczłowiekaniższegostanu. dlaczego morały. co je poprzedza.Watszawa 1952.pierwszą uchwytną dla nas reakcją . To ostatnie.rywki wystarczają.mąż .co zrobić najłatwiej. W pracowitym zyciu pomocą mężczyżnie ma być żona. Zywot Ezopa Fryga. któr" miało z niej wynikac. który miał Ezopa za niewolnika... pierwszym protestem uciśnionego ludu przeci\M moznym tego świata37. Była ona -.urodzenia niewolnego a Tozumu ślachetnego". co dają..Samtekstbajki przópisywany bywał przez nich innym atramentem niż poucze.że przytoczone u.zdro\Megor chłopskiego lozumu" przeciw .Bo kto kobietonr zawierzył . bo nie widzę w bajkaclfEzopa przeciwstawiania się moż. dla należytego uwy.Ó*rro osobisl-y status Ezopa jak i jego istnienie są niepewne.. Gcly opracowy_ T. żeby przekontlc czytelnilra.rzy nieufnością:. Jeszcze wydaLniej niż w zestawieniu z Hezjodem rysuje si r.jego zcianiem _. s7 s8 Esope. że niezależnie od zmian w róznych rvydaniach ich wymowa pozostaje taka sam. . . że danie mu dachu nad głową od gospodarza go bardziej uzależnia. . puklenia.Daj tym. Literaturą grecka.grubych łydek". Opinia bowiem. Muszę ptzyznać. Biernat z Lublina. Przyczyttićsięclotegomialanieuwagakopistow. u zwłaszcza nie dostrzegam jakichś elementów buntu. Chambry [łumaczy nam w swojej przeclmowie.. 16. Myślę. Tadeusz Sinko uważałbajki Ezopa za książkę ludową. którymi kończą iię nu.. tak mało bowiem wiążą się z treściątego.ył złodziejom nje ]ada". Bierna| z Lublina opisując wygiącl Ezopa szedł za sugestią Herodota. Choc ttpraca nikogo nie hańbi. Nie miejsce tu na rozwazanie dyskusji dotyczących jego osoby oraz kwestii filologicznyclr. które Hezjod cla. Les Belles Lettrós. pisane było czerwonym inkaustem. które rodzi tekst przypisywanych mu bajek. Żęby nie maczać ciągtepiÓr'awinnymkolorzekopiŚcizaczynaliod. jeszcze nie istniał. Taka to jest rola kobiet. 192. Wielkich nóg. A z przodku lepak brzuchaty 36 wałanbajkiEzopa. .zdaniem Biernata -.n.za. t. cz.ri". którą się ona wśród sąsiaclów cieszyl pozwoli uniknąc małzeństwa z taką. że nie odpowiada mi ta charakterystyka.Łystu" _ 45 T. Emile Chambry.r1. bo ten najprędzej pomóc nam może w razie potrzeby. Pomyłki w numeracji I prowadziły do niewłaściwychpołączeń. Nie ma on c-l . miąższego łystu 38. które trzeba przed ślubem starannie sprawdzic...I..a. tak często są zupełną niespodzianką dla czytel_ nika. przeł.dobre s|osunki należy dbac przede wszystkim w stosunktl do sąsiada.1est bynajmniej kierowany jej urodą. jak w stosunku do ludzi. Z tyłu liezmiernie garbaty. że Zeus pysznych poniża. Przypisywane Hezjodowi przekonanie 35.przekładpolskiMarianaGoliasa. nizkiego wzrostu. najwidoczniej dlatego. Wybór żony nie .. ethos rycerski na tle bajek Ezopa.wydanyprzezBiblioteke Narodową w 196i r. by potem dopiero wypełnic hurtem miejsca pozostawione na morał. brej opinii o ludziach i woli liczyć na siebie. ładetn i oszczędnościąjest przez niego gorąco zalecana. bo taka lepiej pracrrje.

T, Sinki, postaramy się rzucić światło sprawę przez dopuszczena nie samych'bajek do głosu. Wspomniany stosunek do możnych ujawnia się w wielu bajkach. Nie należy z możnymi współzawodniczyc ani się w stosunku do nich stawiać; giętki kark lepszy. Poddawanie się bywa korzystniejsze niz opieranie. Oliwkę, która opierała się wiatrowi, wiatr złamał.'Głógsię poddał i dobrze na tym wyszedł. Trzeba znac swoje miejsce. Wygórowane ambicje nie tylko nie przynoszą korzyści, ale narazają na śmieszność. Należy miejsca sobie wyznaczonego pilnowac. Krab, który wyszedł na ląd, został zjedzony przez zgłodlriałego ]isa, Nie trzeba było wycho dzić z wody, która krabowi była przeznaczona. Pewnego razu ogon węża zbuntował się przeciw głowie i zapragnął przewodniczyć. Źle na tym wyszedł. Ze słabszymi nie nalezy sobie psuć stosunków, bo nigdy nie wiadomo, kiedy taki może się przydać, Wszak mysz przegryzła powróz, którym myśliwiskrępowali lwa. Stan skromny zasługuje na pochwałę. Małe rybki mogą wyskoczyć przez oka sieci, a duże nie. Osioł, który zazdrości koniowi nie jest brany, tak jak koń, na wojnę. Krzak cierni nie może rywalizować wyglądem z sosną, ale nie ścinasię go siekierą. W razie wojny biedni, mało obciążeni mieniem, mogą ujśćcało i zachować wolność.Bogaci, pilnując swego stanu posiadania, wpadają w ręce wroga. Lepiej skromnie, ale bezpiecznie, Szczur polny je gorzej niż szczur domowy, ale żyje znacznie spokojniej. Stosunek do ludzi w ogóle roz\Mazany jest w Bajkach w kategorii strat i zyskow. Nie należy kłamać, bo nam nikt nie będzie wierzył, na czym źle wyjdziemy. Nie unośmysię gniewem, bo możemy na tym stracic, Ilustruje to bajka o człowieku, kŁóry, schwytawszy lisa, w gniewie przyczepił mu płonącą żagiew do ogona. Lis pognał poprzez zboże, które spłorlęło.Nie zadaw-ajmy się ze złymi, czytamy w jednej z bajek, bo możemy być wzięci jak by można się spodziewać za jednego z nich (a nie - bo mozemy zarazić się ich wpływem). W przyjaźni ceniona jest
46

Cytuję tę charakterystykę nie po to, by ustalic rodowód społeczny bajek Ezopa pTzez powołanie się na autorytet Biernata z Lublina, lecz jako ciekawostkę świadczącąo \Mspom,inanym już przeze mlrie w innych pracach uporczy]Mym wiązaniu niskiego pochodzenia z brzydotą. Jeżeli zaśchodzi o cytowaną opinię

1llzede ws4ystkim pomoct toteż nie należy sprzymierzac się z taltirri, którzy nam w ogóle pomóc nie mogą. Lew i delfin ząwarli sojusz przy jażni, który okazał się zupełrrie bezcelowy. Gdy w walcc z bykiem lew zawołał o pomocl delfin z wody wyjścnie pol rafił. Trzyrnajmy się z tymi, z którymi wiążą nas nasze interesy. (ldy gołębie dzikie robiły wymowki gołębiom oswojonym za to, że iclr nie ostrzegły przed zastawionymi na nie sidłami, gołębie <lswojone odpowiedziały, że w ich interesie w większym stopniu lt:ży przypodobać się swojemu panu niż przypodobac się krewllym. Solidarnośc w tym ethosie zaleca się wyłącznie ze względu rla jej elektywnośc.Wszyscy znamy opowiadanie o gałązkach, liLóre, gdy tworzą wiązkę, złamac się nie dają. Z lekl.ury bajek wyziera człowiek ostrożny, nie pozwalający sobie na ryzyko, nieufny, szukający przede wszystkim asekuracji, trie wojowniczy. Szczodrośc nie ma miejsca w jego ethosie, Praca .icst jego skarbem. Pracowitego stwolzenia nie przeznacza się wszak na ofiarę bogom. Człowiek ten nie dba o urodę, o zewnętrzrle ozdoby, o sławę, W wielu bajkach ktośiicytuje się z kimś, lito z nich lepszy, ale podczas gdy u Homera osobiste wyróznierrie było zalecane, tutaj się z tych aspiracji śmieją,Tak jak u Hezjoda, a inaczej niż u Homera, człowiek nie wymierza sobie sam sprawiedliwości, lecz liczy na bogów, których funkcje sętlziowskie w związku z tym mocniej się podkreśla. Parę słów jeszcze o lokalizacji społecznej wzoru osobowego, l<tóry z bajek wyziera. Z ich treściwydaje się, że wzór ten jest wzorem człowieka zajmującego pozycję pośrednią między możnymi z jednej i najbiedniejszyrni z drugiej strony. Poza zwierzęl.ami występuje w nich przede wszystkim światrzemieślniczy: tIrwale, młynarze, ogrodnicy, pasterze, folusznicy, rybacy. W jedlrej bajce mówi się o rriewolnikach, którym nie doradza się rozttlnażac... To, rzecz jasna, nie jest punkt widzenia kogoś, kto niewolników posiada.

Bajki Ezopa stanowią klasyczny przykład tego, co się nazywa nlola]e de la prudence albo prudentia] ethic. Ten wzorzec zajrnuje poprzez stulecia miejsce poczesne w nauczaniu. W Grecji llajki Ezopa to lektura szkolna. Forma literacka bajki dydaktycz47

nej staje się nierozłącznie związana z tą ideologią 39. La Fontaine ją z mistrzostwem odradza. Analogie z moralnościąmieszczańską wpływają na szczególne powodzenie Ezopa w wieku XVIII w Anglii. Tłpmaczy ezopowe bajki Locke, tłumaczy je także Mandeł,ille. Odrębnośc tego ethosu w stosunku do ethosu Homerowego nie wymaga chyba bardziej szczegołowych komentarzy.
39

II[. Wojownik spartańskf,

ficzny"

Patrz Klemens Szaniawski, Morał bajki tlydcktycznej,,,Przegląd Filozo1949, t. XLV, nr 3/4.

|aki ustrój parruje w jego ojczyźnie.,,Zastanawiając się [...] nad trstrojem państwa lakedajrnońskiego nie umiem rvłaściwiepowieclziec, przyjacielu, jak należałobygo nazwać. Bo i samorvładne państwo wydaje się przypominac władza eforów wykazuje przecież zdumiewająco wiele znamion samowładnych rządórv 1lrrd nielitórymi znów względami uchodzić ono moze za najbartlziej demokralyczne. Zupełną niedorzecznością byłoby też nie przyznać, że posiada cechy arystokratycznego ustroju" 1. Flistorycy nie objawiali kłopotórv związanych z zakwalifikoil.aniem ustroju spartańskiego. ,,państwo spartańskie miało chapisze K. Kumaniecki, dzielakter wybitnie arystokratyczny" 2

sl_wierdza, że trudno mu odpowiedzieć na postawione mu pytanie,

Megillos, reprezentujący Spartę w Prou,ach Platona,

-

1 Platon, Prawa, przeł, Maria Maykowska, lMarszawa 1960, s. 152. 9 Kazimierz Kumaniecki, Historią kultuty starożytnei Grecji i Rzymu, lVarszawa 1955, s. 74,
4

-

Ethos rycerski,..

49

ląc ustaloną w tej sprawie opinię. Na jego czele stali dwaj królowie, ale o tak ograniczonej władzy, że trudno było ustrój Sparty uznać za monarchiczny. \Maściwąwładzę mają eforowie ustanawiani, jak powiada Platon, ,,w sposób zbliżony do losowania" 3. karania wedle swojej woli i mają prawo do,,Mają oni możnbść , konywać kary natychmiast, a nawet mają prawo urzędników usunąć od urzędowania i zamknąć do więzienia i wytoczyć im proces gardłowy" a. Poza tym olgćinem władzy istniała jeszcze tzw. getuzja składająca się, jak wiadomo, z28 starców powyżej lat sześćdziesięciu i wreszcie jeszcze tzw. apella czyli zgromadzenie ludowe złożonez wszystkich Spartan powyżej lat trzydziestu. Ci ostatni jednakże nie mogli się wypowiadać ani zgłaszać wniosków. Wolno im było tylko zaznaczać swoją opinię przez głosowanie ,,tak" lub ,,nie". Zrożnicowanie tych instytucji miało służyc ograniczeniu zapędów władczych. Pochwalał to zróżnicowanie Platon, bo jak twierdził - ,,władza ma tendencję wydymać się i pienić". ,,Nie ma człowieka jego zdaniem który by był zdolny, gdy jest młody [...] i przed nikim nieodpowiedzialny, wvtrzymać brzemię najwyższej wladzy nad ludźmi tak, żeby nie dać najcięższej chorobie, głupocie opanować swoich myśli"s. Pełnoprawnymi obywateląmi byli tylko Spartanie. Obliczano ich w czasie wojen perskich na około 8000. Ta liczba topniała coraz bardziej z upływem czasu. Handlem i rzemiosłern trudnili się periojkowie pozbawieni praw politycznych, heloci zaś,składającv ' się z ]udności podbitej, uprawiali ziemię podzieloną między Spartan. Heloci pozbawieni byli wszelkich w ogóle praw. narażeni na bezkarne indywidualne zabójstwa i bezkarne pogromy. W Sparcie, ,,ci, którzy byli wolni, byli bezmiernie wolni, ci zaś, którzy byli w niewoli, byli w bezmiernej niewoli" pisał Montesquieu 6, dodając jeszcze gdzie indziej: ,,\M Sparcie niewolnicy nie mogli uzyskac żadnej sprawiedliwości za obrazę ani zniewagę. Tak wielki był bezmiar ich ńiedoli, że byli oni nie tylko
wl Wybór pism, przeł. Seweryn Hammer et al., wyd. II, Wrocław 1966, s. 399. 5 Platon, Prawa, s, 1l7. 0 Charles Louis Montesquieu, O duchu praw, t. I, przeł. Tadeusz Żeteński-Boy, Warszawa 1927, s.273,
50
3 Plalon, Prawc, s. 118. a Ksenofont, Ustrój spartański,

tlltlwolnikami jednego obywatela, ale ogółu; należeli do wszytillcich i do jednego" 7. ,,Sparta była to armia utrzymywana przez chłopów'' pisze lrlltże Montesquieu8. Jakoż wojowanie było jedynym zajęciem, klórego Spartanin mógł się imać. Ustawy bowiem wzbraniały im zajmować się handlem czy przemysłem. Mieli oni bronic kraju, zostawiając placę periojkom. Między sobą Spartanie mieli być l,ówni i stąd ich nazwa: homojoj. Rządzili oni Spartą z włócznią tt boku. Nawet w czasie- snu musieli ją mieć przy sobie. Różnym współczesnym neisuwało się zgodnie porOwnańie kraju do obozu warownego. Twierdzili oni,, że utrzymywanie stałego pogotowia wojennego miało swoje uzasadnienie, ponieważ Sparta miała licztlych wrogów zewnętrznych, a ponadto była stale zagrożona ptzeł lrclotów, którzy czekali tylko na okazję, by się buntować. Stallowiło np. taką okazję trzęsienie ziemi w rcka 464. Ponadto to zagrożenie miało być wyolbrzymiane zgodnie z prakiyką tyrallów, którzy mówią o niebezpieczeństwie tak wiele, żeby usprawiedliwić swój despotyzm. Prawa spartańskie nie pozwalały Spartanom się bogacić. Posiadanie złdta albo srebra było najsurowiej wzbronione, a rozporządzanie mieniem omotane tyloma przepisami, że, jak pisał Ksellofont: ,,Po cóż [...] starałby się ktośo majątek, którego posiatlanie przysparza więcej kłopotu niż używanie przyjemności"9. Służbawywiadowcza Spartan czyli ,,patrolowanie z ukry. r:ia" wykrywała grzechy obywateli, którzy przekraczali te prawa, lak jak tropiła wszelkie objawy buntu u helotów. Odkładając na póżniej rozważania jak dalece te postulaty były rcalizowane, chcemy tu skreślicsylwetę wzoTcowego Spartanina. Wprawdzie znana jest ona zróżnych popularyzacji, niemniej jednalr rvypacla ją tu jeszcze raz odtworzyć w głównych rysach. Podczas gdy dbałośco piękno. postaci charakteryzowało bohaterów homerowych, Spartanie mieli nie lroszczyć się ani o urorlę, ani o strój. Ich niedbale rosnące wł'osy i brody, ich brud, raziły Atefrczyków. Jedna szata była zalecana na wszystkie pory
? Ibidem, t. I, s. 368.
8 0

lbidem, t. II, s. 146. Ksenofont, Ustlój spaltańskj, s.39B,

5t

rokul a nogi miały się haltować przez nienoszenie obuwia. Chłosty sprawdzały wytrzymałoścna bol. ,,Lakonczycy t...] inółyil ptzez nadmierne trudy zamieniają sceptycznie Arystoteles młodych ludzi w zwierzęta, jak gdyby to była najlepsza clroga do wyrobienia męstwa" 10. lMiadomo, że chłopiec, który ostał się surowej selekcji dokonywanej bezpośrednio po urodzeniu, pozoslawał w rodzinie tylko do lat siedmiui Po upływie tego czasu wychowywał się poza nią, w grupach podporzadkowanych wcjdzowi. W stosunku clo tego wodza obowiązywało bezwzględne posłuszeństwo. Referując dyrektywy obowiązuje rv tej sprawie w Sparcie, Platon pisał: ,,Najważniejsze [...] jest to, żeby nikt nie pozostawał nigdy bez kierownictwa, mężczyzna czy kobieta, żeby się nie przyzwyczaił ani rł. poważnych sprawach, ani w zabawach działac po swojemu i na własną rękę. Każdy powinien i podczas w-ojny, i podczas pokoju rrtrieć oczy wciąż zwrócone na przełożonego" 11. W wypadku jego nieobecności każdy obyrł"atel, który był obecny, miał prav,Io nakazywać to, co dobre i liarcić za w-ykroczenia. Tym to dyreklywom plzeciwstarviał się Perykles w swojej słynnej mowie reprodukowanej przez Tukidydesa. ,,[r nas każda jednostka może z'najwiĘkszą swobodą przystosomówił wywac się-do najrozmaitszych form życia i s|ac się przez io samodzielnym człowiekiem". ,,Zawsze sami ocen,iarny wypadki, iak powiaclał w tejże mowie, [...] i staramy się rr.yrobic sobie trafny

Po takiej tresurze w pogłuszeństłvie miało ono nie tyllło być przestrzegane, ale miało ponadto być przedmiotem chiuby. ,,We jak pisał l(senofont rvpływszystkich innych państwach - pozorów jakoby się - włabali v-orvsi rrawet nie clrcą zachowywac dzy, lecz uważają, że to nie jest godne lvolnego człowieka, rł Sparcie nalomiast najzamożniejsi okazują władzy najwięcej pokornego uszanowania i szczycą się swoją uległością,a na we10 Arystote}es, Polityka, przeł, Ludwik Piotrowicz, ]Mrocław 1953, ks. VIII, rozdz, III. 11 Platon, Prawa, s. 540. 1e Tukidydes, Wojna Peloponeska, przeł. Kazimierz Kumaniecki, W'arszawa 1953, s. 10B,

Sąd"

12,

w cwał, nie stępa [...] ''. Jedno [...] z najpiękniejl;zl,cllr bodaj rł-śróclwaszych nalezycie ustanowionych praw lrl<'l."t,i P]aton zwracając się do przedstarvicieli Krety i Sparty l,,rl.1łtzuje rnłodym dociekać, co w \ĄIaszym pralrodawstrvie jest tvlasciltre, a co niewłaściwe,wszyscy lnuszą jednym głosem i płyll(l(]!]i}1 jak gdyby z jednycłr ust zgodnie głosic, że w waszych ;lltlirach \Ąrszys[ko jest dobre" la. Ciekarva to istotnie opinia rt, ttstach człórł.ieka, który rządy chciał powierzyć filozofom jako ltltlziotrr najmądrzejszym i ktory mówił, że pierwszym i naczelrlvtrr rt,śród dóbr boskich jest dar rozumu, Poclczas Edy Spartanin pie dbał o urodę, jego troską naczelna llr,ła dbałośco sprawnośćfizyczną. Miały się do niej przyczyniac tl<ll;rze clobrane pocl rł,zględem tęzyznv zrł,iązki małżeńskie i pozanlałzeńsliie, o ktorych kojarzeniu decvclowały względy eugerliczne. \\rvrabianiu zręczności i krzepy s}użyłycwiczenia gimnas|vczne. Frzygototłlaniem do trudów rtojennych były też polotl.atlia na zlvierzę|a, a także i na podejrzanych o nastroje bun-, ltlivnicze helotów. Przemyślnoścmozna }ryło rozwijac pTzez ,.l(]czną kraclziez, karaną tylko w wl,padku, gdy nieudana. Kullur"a fizyczna obowiązywała, jak wiadomo, takze i kobiety, które ;loł nagie, brałlz |6ft2g udział w zawodach. Nadmierna swobocla liobiet nie znajdorvała uznania Arystotelesa. ,,Prawodatł.ca bojak pisał \\,ienr który chciał zaprarł.ic całe państwo tlo port.sciąElirvości, przeprowadził to, jak się okazuje, w stosutrku clo rilęzczyzl], a o kobiety wcale się nie zatroszczył, gdyż prorvaclzą orre pocl l,ażdym r,vzględem ,swawolny l rozwiązŁy tryb zycia". ,,Likurg miał próbować kobiety okiełznac. Jedrtakże zaniechał lego, kiedly mu opór star,viły" 1s, jak o iym będzie dalej rnoObnazanie się Spartanek, które \\,a starał się usprawiedliwi/c wielbiciel Sparty Rousseau, nie laziło, jak rviadomo, Greków. Tabu nagościprzypisuje się rra ogól kulŁurom wschodu. Jednakże lłrarto tu przypomniec, że Oc11,st:usz zbudziw,szy się w ziemi Feakór,v i zobaczywszy Nauzykae r iej służebne._,,silnQ dłonią urwał gałąż}iściastą,by zakryc męski
7w(ll,]ie słuchają
l3 Ksenofont, LIstró j sparto,ński, s. 1j Flaton" Prawa, s.20-2t.
15

Arystote]es, Polityka, s. 60

- 61.

52

53

E*il" Iłi* als. to Muzy nie sprzyjały tak zorganizowanemu państwu.". musi sce.Monetażelaznakursującawewnątrzkrajunierniałażad. Sprzyjając ich stosowaniu w celach wychowawmyślę. który słar. lly byc najlepszym jak wiadomo między innymi Urabianiu obywatela służyły wspólne biesiady. których można się spodziewać tam. r0 Ksenofont. którą. Na małżeństwo zezwalało się jej jednak dopiero rv okre. odmówił usługi mó. z siedzenia nawet przed młodszymi musi wstawać się godzić na to. którym ciało jego było pokryte.et. Z daleka przyjeżdżalimuzykanci. który by ją przywiózł 20. rozdz. tylko do ogóinej puli. \Mzmacniając spartiłtów stanowiły one dodatkowy czynnik rozbijający rodzinę.. kto ukarał. \Marszawa t962. nie dla siebie.która nie została zbadana i uzna_ na pTzez strażnikółv pra. szybkośćdecyzji. że dzielniejsi od niego wymierzają rrru chiostę. Dyscyplina.jak mówił clalej _ tylko święte pieśniofiaiowane bogom albo utwory dzielnych mężów. l}yły one raczej skromne i składałysię z pewnego minimum w posraci polewki z mięsa wieprzowego oraz z naddatkóly wnoszo_ .ca i wo"u. s. sie.to były cechy. Staof uird Gesel|scha|t der Griechen und Rómer. by mężczyzna się wstydził. Jak posiadać złota ani l. erzyszłej rodzicielki nie wolno było trzymać rł" odosobnie. jeżeli ukarał za dużo.34I . 85. wytrzymałośćna ból. niezbędna w walce. Ważyła . Platon. 17 18 tJbieganie się o doskonałośćpod nadzorem państwa .uż wspominaliśmy. Życie codzienne w Greeji. obok wychowania poza domem i rv pełrri dozwolonego wiarolomstwa. IX. którzy w nich ganią lub sławią kogoś w sposób 17. albo za mało. jeżeli tyłko miało przyczyniac się do mnożenia krzep.a. poliĘka finansowa sparty służyłajej izolacji od reszty świata i zmierzała do uniemożliwienia obywatelom bogacenia się. gdy go widziano idącym do lcobietyczywracającyr'nodniej.Chodziłoozapobieganiezbytjednotriemu oddawaniu się rozkoszom. czyk. 54 55 . . t.niki rrie będzie pisywał Sparcie _ ig 1r jego mógł porł-ażyć się śpiewaćpieśni. których oczekiwano od Spartanina.vił bojowe ]Ąryczyny ]acedemońskie i zagrzewał do u. gdy mogła płodzić najdzielniejszych.. przeł. w chórach tchórz spychany jest na najpodlejsze miej_ 16. współzawodniczenia w biegach. Tyrteusz. nie pochodził ze sparty. popisywali się wesołliowie 16.Leipzig t9ż3. nie_ d'lranie o bogactwa. lekceważenie sobie śmierci.państwie iclealnym . skoro każdy iniał być . Stanisław Kołodziej.398. wymagała bowiem obszernego miej. nie wolno było spartiatom rrej wartościna zewnątrz. Prawa.. co uniemożliwiało podróże. że ktośnie dba o to. s.w. niu. zaśgdy służebneproponowały mu obmycie z błota.. co miało wpływać na krzepkość potomka. zltlyczaj utrwalający styl życia obozowego. tJstrój spartański.Śpiewać się więc będzie . uznany za właściwy" To ganienie czy chwalenie przenikało całą taktykę wychowawczą| która za pomocą kar i nagród kondycjonowała od dziecka swoich obywateli. s. w zapasach na partnera.że zgodnie z tym. . gdy ugodziła w bliskich.pisze Kseltofont dalej _ prowadzi do świetnych wyników. że jej dostarczanie do domu nie mogło ujśćuwadze domowników. . ts.. w sztuce sparta popierała przerle wszystkim pieśnichóralne. ubieranie oblubienicy iv stiOimęski i wymykanie się do żony po ciernku_niektórzy tłu.W Sparcie każdy wstydziłby się wziąc tchórza na towarzysza stołu. gdzie karze się już za to. Ate jeżeli idzie o roclzimą twórczośćartystyczną. Były święw towania z okazji skłaclania ofiar. s.lpanem dzieci włagnych i cudzych". Patrz Ksenofont. 401--4a2. Te utrudnienia miały cześnie na celu podniecać doraźnie pożądanie. ro Bardziej szczegółowe dane u Ulricha von 1Ą'ilarnowitza-Moellendorffa. Berlin .alki. liieh obywateli. lJstrój spailańsłj. Ale wedle maczą zamiarem oszukiwania zazdrosnego bóstwa miał on zaprzez Plutarcha Likurgowi opinii przypisywanej rłądzić. Donosy i rewizje pilnowały przestrzegania tego zakazu. wedle sprawozdania plutarcha. skromność.ivięź łączącą nych przez niektórych uczestników.rnu pr"y tym tak dużo. Starsi mężowie rnogli korzystac w erotyce z pomocy wybranych przez się młoaycn.tviąc: . co przyczyclr Platon zastrzegał się .srom swego ciała".342... a przede wszystkim męstwo . Surowośćwychowania w Sparcie nie wykluczała rozrywek plzerlfach między jednym a drugim wojowaniem. sam był potem karany. wolno było opłakiwać tylko dni jedenaście.nie będę się mył przy wasr wstyd obnażać się rvo}:ec panien o pięknych warkoczach".

żebyśmy się u nas albo patrzec na coś. W ich odtwaclo rzaniu drrpuściiiśmy głosu głównie wielbicieli Sparty. inne tylko postulowane. Inne niż u Arystotelesa zarzuty przecilv Sparcie. ale jednak. lbidem.l. niektóre jakoby realizowane. Dopuścmytera4 do głosu krytyków. Rada starców także nie funkcjonowała jak się należy. jakie mamy u siebie" 22. ciągte narażeni w niebezpiecznej walce. która pozostała z podróżv.W ręku kobiet są . że w plemionach wojolvniczych kobieta bylva . Animal Folm. ale można było ją darować i pozostawiać w spadku. "ń/praw-dzie ziemi nie można było kupować ani sprzedawać. w które obfituje cytowana już przez nas mowa . . Arystoteies był także niezadowolony z instytucji eforólq i z ge. 93 tlziej równe od innych" 25.. uprawniony do tego będzie tylko ten.dla jest z Afrodytą. co daje kobietom możnoścwpiy. można by tiumaczyc lynr.a by wybrani rriem . cz.awie praw pisanych. dochodzą do głosu w aluzjach.] i nie rzucamy w jego stronę pogardliwych spojrzeń".vą do' spełnienia" ?1. równvch. Ii. do skarbu państwa otrzymując równowartośćlv wa]ucie rniejscowej 23. One także w-ładały drogirni metalami. tylko na podstawie własnego uznania też przedstawiało porvażne niebezpieczeństwa. Wynikiem tych zarządzeń było to.. 56 57 .. co mu sprawia przyjemnośc [. naslępnie nikomu nie będzie wolno udawac się za granicę. kto nie skończył 40 1at nie będzie mógł nigdy.jak pieniąd7ęll * powiada król Agis vż dramawiesz . ostatnia u\.Miasta naszel jak mowił _ rvedle sprawozdania lridydesa _ pozostawiamy otwarte dla lvszystkich: nie zdarza wydalali cudzoziemców i nie pozwalali komuśuczyc się.eli. jeżeli się zajmuje . do nich bowiem luvpada zaliczyć Ksenofonta. o tztło. . które się na nasz obraz składały.l..po powrocie pouczali młodych.P}aton nie chciał w tym stopniu. Wpłacać także będzie się obcą walutę. ciągnął dalej wrogom". ktore domagałoby się spralvdzenia. na wzór Sparty. To prawo llcgo.. że Spartanie umieli lokowac pieniądze za granicą 26. prarvie dwie piąte znalazły się w rękach kobiet 2a. są szczególnie skłonni do amorów. lny z podejrzliwą ciekarvością lv obywa. nie odnosirny się z niechęcią do sąsiada. co Sparta. wicie: . ż1 Platon. ponieważ zakaz posiadania złota i srebra dotyczył tylko męż czyzn.iak sądził spra\Mo\Manie władzy zmniejszało odporviedzialność.. chociażby dla potwierdzenia postulowanych rysow. jego zdaruzji. Il. że obyczaje i urządzenia . Jeżeli irizie zaśo hańbę wiązaną z posiadąniem złota czy srebra ptzez mężczyzn. George Orwell. Sprawa ta jest kontrowersyjna. że własnośćziemska skupiła się rv rękach nielicznych obywateli. s. która im przysługirvała.ryaga dotyczyła megalomanii plemiennej powszechnie Sparcie przypisywanej. Głosiłaona miano.. ks. . Prowo. pod żadnym pozorem wydalać się z kraju. Jeże]i idzie o jedynych spartańskich pełnoprawnych obywa. ich równość była kwestionowana przez Arystoielesa. plzy czym będzie mozna za granicę wysyłać tylko takich.. II. że w jego idealnym państwie.tym.zczególnie spychana na margines. zamykać drzwi przed cudzoziemcarni. trI.W życiu prywatnym -zachowanie się naszych współ.\Mszystkie zwierzęta są równe. kto ma tam jakąśmisję urzędor. tj. ks. innych państwach gorsze są od tych. projektował. VI. Orwella.pieniędzy chce. Paris 1931.co mogłoby się przydać naszym nie wgląda. ra Arystote]es. bo dożywotnie . rozdz..ukradkiem omijają prawo i oddają się rozkoszom zmysłolvym". rvania poprzez nich na rządy. Częs'io . Ares bowiem sprzymierzony ogólne. charaktespołeczeńsiwa zmilitalyzolvar ystyczny * jego zdaniem . Platona czy Plutarcha.największe cie SłołyackiegoAgezylauszl a o Agisie powiada mieszczanin . 201. żę mężczyżni. według Arystotelesa.. niektórzy historycy tivierdzą. Podaliśrny tutaj najważniejsze Tysy wzoru Spartanina. ktorzy by . teli. Do tej charakterystyki w-ypacla dodac rys uznany potem za znamien_ 25 er lbidem. Sposób wybierania eforów nie grvarantował -dorastali do i była właścit. a rządzenie rrie na podsl. Równość Spartan stawała się rórvnością proklamowaną pr)ez zwierzęta zorganizowane w farmie opisywane j ptzez G. 556. zn Polltyło. bo wiadomo skądinąd.by selekcja władzy. lotclz. Górard Walter. . s. przy czym. London tr945. ale niektóre z nich są bar. Ale szczerlólny niepokój Arystotelesa wzbuc]zał wpływ kobiet. Les origines du communisme.. to musi udac się do matki".fu_ Peryklesa.nikt.

s. którą Popper nazywa moralnością kolektywistyczną.Vreszcie indywidualizm bywa rozumiany nie jako cecha osobor. zt. którą można traktować jako pochodną w stosunku do wzmiankowanych tendencji izolacyjnych.O. To był głos humanitaryzrnu rvedług Poppera l(... przel.główny zarys spartańskiego stylu życia.indywidualizm" lrystępuje w tak różnych znaczeniach. tak jak się je postulowało i tak jak się je realizowało.brali się .. clrcieli rv życiu obozowym robic l. 5B 59 . Słołvo . 98 Ksenofont. Ksenofont należałdo wielbicieii praw obowiązujących w Sparcie i ubolewał nad tym.Młodzi i starzy czczą przynosi mu go [tj.e prawdziwy artysta opraco"\Ą. Marian Plezia.M.ać się u. a rvreszcie anty-humanitaryzm z Wk]uczeniem wszelkich ideologii egalitarnych. s. Tak samo niewiele iłrydobyło się z Ateńczyka nudząc 11lzywdzonego. zaśostatnimi jego słowami gdy umierał na zalazę i ludzie zgromadzeni przy jego łożuprzypominali sobie wszystkie jego zasługi.Humor zawsze był najbardziej przedsiębiorczym i najzuchwalszym zdobywcą w dziedzinie wiedzy o człowieku''. Jest to upolitycznienie heroicznej aretó. suchy. Platon uzasadniał to podporządkowanie powołując się na to. by ten urząd nigdy się nie skończył'' 28. wTd. 434. Montesquieu. w świetletego poglądu. zapędy do dominacji nad sąsiadami.. a Interes państwa staje się..ej ogólną czcią.. Warszawa 1964. Jaegel. ny dla ustrojów totalitarnych. London 1957. Mann. I.]" s0. konformizm obyczajorvy.. s.Dy'' i . ]21.ości. milczący. który sanr sobie stanowi pra\Mo I nie chce podporządkou. rviele oznak wyróżnienia i szacunku. samorvystarczalnośćw handlu.] Nikt z Ateńczyków nie przywdział szaty żałobnejz mojej winy [. 306. Darvniej woleli siedzieć w domu. t. 407. co ze Spartanina probując go zabawić" 27. Stąd niedaleka już droga do uznania za indyv..mównicy jak w teatrze [. Warszawa 19tj2..os. w ich zamierzenlu.zał rosnący dla nich brak posłuchu. przekonaniu. wszystko. lecz raczej jako pogląd przecirł. demokratycznych i indyrvidualistycznych 29. z. niż być namiestnikami w miastach zdobytych. partykularyzm versus uniwersalizm. przeł. nagradzan.według niego na do ]Mszystkiego na ttesoło: żart był irn do smaku zarówno . 1B2. plemienną i totalitarną. poważny. Eseje. kto stracił kogośbliskiego.r równocześnie tak bardzo jest potrzebne dla charakteryzowania r. Spartanie . były słowa: . t.idualistami. pogląd popierający sr.tly indywidualista cierp! w koszarach. O duchu pruw.lodności.iństwa.rującego sobie drogę w demokracji. s. T.idualizmowi przeciwstawia . a obecnie nieraz się chełpią jego posiadaniem.]. W.. W innym znaczeniu indyu. Charakteryzując ten styl K. Popper.oni''. głęboko tlgruntowanego w naturze ludzkiej..go.] Charakter Spartan był surowy. Jednocześnie stwierd. że państwo jest dla człowieka. \. Achilles gotów był rrirrazić łvojska stojące poci Troją z porvodu osobistej obrazy. Spartiaci nie byJi inclyu. L. Kiedy się już zestarzeje. 8r 'Werner s. Wbrerv Popperowi W. Popper wymienia jako Iysy naczelne: tendencję do zachowania bez zmian ustroju i obowiązujących w nim plemiennych tabu. N4owi się tu o indywidualizmie kor. Ateńczycy mianowicie .ii. podczas r... ze posiadają złoto. a nie człowiek dla p. kto ma sobie tylko rvłaś6illrysposób bycia.. Tazem jadać. kryterium moralności.. I. The Open Society and lts Enemies. Iazem ćł-iczyć.. jeżeli się przyjmie. że musimy chwilę uwagi mu poświęcić. cierpi we wspólnych sy1lir:Iniach.. Perykles i Aspazja.. przywdziewać zaśszatę żałobnąmógł nie tylko ten.uje każdą częścswego dzieła ze lvzględu na całość.u miejsca gdziekolwiek się pokaże" u. ź9 Karl R.Zapomnieliście o najważniejszym [. wedle dostępnych nam źródeł. . III. \V jednej ze swoich odmian inciywidualizm przeciwstawia się :. Mamy oto. a podkreślany przez Montesquieu. s. że nikt nie chce tych praw naśladować. Ustrój spartańskj.idualistę człowielia krnąbrneQc. . by nie rvidziano. z podkreśleniern różnicy między .darvniej bali się.nie życie mu szkodzić. Bronił ich w cytowanej mowie Perykles. s0 Patrz Aleksander Krawczuli. Teraz starają się o to. zwycięskiego lt"ojownika a . A warto przy tej okazji przypomnieć słowa Tomasza Manna: . patrzą na niego z szacunkiem i ustępują m.. Iazem odpoczywać..]):em. t. Jan Błoński et al. I. 342.l<:ologii rycerskich.stawiający się podporządkowaniu interesów jednostki interesom gromady. swoje godziny :iilu czy jedzenia.oli gromady.łrobodną ekspansję jednostki. nie obmyśla całościze względu na część. Paideia. nikt śmie ani naruszyć jego praw. Wrocław 1967. ale także każdy człowiek uważający się za po97 C. Jaeger widzi w niej rrcieleśnieniepiękrrego polityczno-wojskoltego ideału. opierający się etatyzmowi r.

134. że obraz Sparty był już u rv-spólczesnyclr rzadko bezstronny. Rozmówcy Ateńczyka w Prawąch Platona i przedstawiciel Sparty są łye wszystkim zgoclni. które miało w rozwoju kultury kreteńsliiej odegrać znaczną rolę 36.. liwoścna piękno ludzkich postaci.że to porównanie jest uprawnione. Krakóv. Podobne anegdoty kładzie się w usta raz cynikom. . ze słowo .licznych podróżach (Odyst:usz).o stoicy.Lektura Homera szkoły greckiej tak charakterystyczna.t y do stwierdzenia. G. ale zarórłrno jego udział jak udział innych lypływów jest dziśniemożlir.alory harmonijnego pożycia rodziny.. który nie przellralyczny" 1lrowadzał ana]iz w kategoriach socjoiogicznych. pt^ Le vrai visage communisme crćtois. wspólnej wolności od troski ekonomicznej. Ktośmoże nam rv tym punkcie zarzucić.raci ateńscy.. ale podobały się cnoty męskie. w którym wielcy ludzie na szczl-cie rozwinęli styl zycia uznany przez obyrvate]i za słuszny i potlzirvu godny ał. II: Paris 19. W. Militaryzm Sparty tym ostatnim się nie poclohał.. Jaeger. s. skolo specjaliści uważają za moż]iwe rekonstruort ac świathomerycki na podstawie homeror. że porównujemy tu ethos zobrazowany w dziele ]iterackim z ethosem. 34 Cecil Maudice Bowra. Hetoic Poetry. I. I. L. że byli jej wielbicielami cynicy i częściov. 60 61 . s.istniejącym.zyła tam rząd ludowyi żyzność . patrz Tozdz...Wiadomo.i3.vego świaclectrvaa także i dlatego. 1II. Sparcie mała kultura estel. że do Sparty ciążyli arysto. Sinko można porównać jedynie z tą.Macec]oński" 33. podczas gdy Arystoteles zgłaszał naliśmy lćżne uwagi krytyczne. W dalszym biegu dziejów różni nawiązyrvali do różnych spariańskich walorów poddając je znacznej iclealizacji. Iliadę umiał na pisze pamięc Aleksander.ł. t. brak potrzeby niezależności. Różne są ltipotezy dotyczące tych różnic. rvolrrej od troski ekonomicznej. Ollier. London Ibidern. pogardzającej wszelkim zajęciem poza wojowaniem. G. wspólnej pogardzie dla wszystkich zajęc innyclr niż wojowanie. kiedy indziej Spartanom. w Sparcie stadność. 35 86 Tadeusz Sinko. WaItcr wspomina o bractwie.Rolę lliady i Odysei w kulturze greckiej pisze T. Musiały zachodzić w ich poglądach jakieś analogie. jak Pindar czy Teognis. U Homera ceniono r. małe znaczenie walorów intelektualriych i zapobieganie przenikaniu obcej mądrościw szeregi Sparlan. W tytule naszeEo rozdziałll zawahaliśmy się jednak z uzycienr tego słowa . I. spędzającej czas wolny na sporcie.l. jak czytamy u tegoz autora była clia . U Homera wspomniana wraż. cz. Sparta to wszak Dorowie.rząd arystopisał Montesquieu 35.rycerski" w odniesieniu do Sparty dlatego. najeżdżcy. skoro to było możliwe s7. Jednych brał C. 1952. I. w Sparcie ksenofobia. Montesquieu. . różnice między w-zorem wojownika u Flomera i w Sparcie są istotne. Wiadottto. archaicznośc i prymitylvizm. że dziela Homera zostały przysrvojone pTzez potomnoścgrecką w sposób czyniący z niclr coświęcej niż trvór książkowy. jak Platon i Plutarch byii jej lvielbicielami. Cytowany już historyk. W l]jądzie i Odysei mamy do czynienia ze społeczeńznawca eposu heroicznego slwem.diametralnej odmiennościstruktury tluchowej" wchodzących tu w grę szczepów.Jakoż Grecja starozytna zostawiła rram dlva tóżne wzory rządzącego wojow-nika. La conlmunautó des Ctćlois.posłuszeństrł-o. $. Le mirage spartiate. t. O duchy praw. 37 Patrz F.yczna i szluka podporządkolvana interesom władzy.rycerski" jest mocno skojarzone z zupełnie obcą Sparcie treścią.Jałowośćgruntu w Attyce stwogruntu w Sparcie I. 400. U Homera indywidualizm we wszystkich lvymienionych wyżej znaczeniach tego słowa. jak wspomiZarówno Ksenofonl". Dorowie kulturę lrreteńską już zastali i ją przejęli. rozdz. to ethos Spartan wolno nam nazwać rycerskim na rowni z ethosem zobrazow-anym u Homera. szukając w niej oparcia przeciw demokracji ateńskiej. t. że Sparta wzorołvała się na Kre- Kreteńczyk cie. rvspólnym akcentowaniu odwagi jako cnoty dla rvojownika naczelnej. Paris 1933i t. polowaniu i ucztowaniu. Wiadomo. Przy podobnej pozycji w strukturze społeczeństwa. przekazanym nam wprawdzie w postaci idealizującej. 1931. Myślę.U Homera podkreślana wielokrotnie ro]a rozumu. rtlla s2 Jeżeli przez ethos rycerski rozumieć ethos klasy rządzącej. że starożytni oznaczali początek nauki szkolllej pTzez początek lliady. Iiteratura grecka.. ale niemniej realnle clsobistego doświadczenia nabytego v. przypisywał te lóżnice przede wszystkim. Walter. rv Sparcie jej daleko idące rozbicie. jaką w Europie chrześci_iańskiej miała Bib]ia" x9.

Jest ona ściśle mi prawodawstwa i ekonomiki w Sparcie. Na pytanie. Jadwiga Cierniak. Który w sobie zdrady nie ma. cuskiego Oświecenia zwracali się często do spartańskiego wuorca.dla samego siebie". w miłości. . tJwagi o rzqdzie polskim. mniej na ogół krytycznie niż to czyniŁ Montesquieu. 112 . XLI. resującą nas sprawę wzoTu osobowego spartańskiego wojownika.kult męstwa. inni podziwiali surowośćobyczaju.Pamiętnik Literacki". przeł. A mnie kocha tak jak Spartę. gdy odległości Pyrrus oblega Spartę. ljst o widowiskąch. Niech i ten zginiel Zastąpi go tlzeci. bohaterów bowiem kobiety darzyły uczuciem. ludu 39. zaśpełne radościdziękowały bogom za synów. nazy\Ma go dramatem ]iontrrewolucji. lecz do rządzonych. Jean Jacques Rousseau.zwyczaj jedynie za niezręczność. miraż Sparty przestał wabić ludzi należących w tych ustrojach nie do rządzących. że Sparta miała swoje dobre chwile do połowy wieku VI. Zwyczaj ten utrzymywał odwagę i czu-inośći był pożyteczny dla narodu. w które j by żyłtylko . . że niewinny wydawał się Spartanom ten widok. Kazimierz Wyka ło. które nam zostawił Plutarch o Sparcie wyzyskał Słowacki w swoim dramacie Agezylausz. Ci biorą górę. War'Warszaw. W prawodawstwie Likurga wszystko współdziałało zdaniem Heiwecjuw przemienianiu ludzi w bohaterów. Serce moje któż otrzyma? W Polsce patriotyzm wzniecony utratą niepodległościdyktuje Kniaźninowi w roku 1786 operę pod tytułem Matka Spartanka. którzy są zainteresowani w utrzymaniu rażących nierówności. t.165. 62 63 . Cnotliwe Spartanki w żaHelwecjusza . Mało czytelny dramat Słowackiego nabiera życia w ciekawej interpretacji K. dyscyplinę i wyrzeczenie się swojego . Przebieg tej kontrrewolucji jest ciekawie zaryzwiązana z osobliwościa. Wiadomości. nie ma już jakoby śladusurowościobyczajow. 493. W związku z powstałymi w wieku XX ustrojami totalitarnymi. toryską w roli tytułowej. Toteż męstwo Spartan osiągnęło niedoścignione vfyżyny. który niedawno wydobył ten dramat z cienia. Kazimierz Wyka.1 1966. w domu.. o umyśle. s. ucztach . Żal mi gol Co mówię? Niech zginąłl Jeszcze są mi dwaj synowie Merop. jak ambicji Persów 38. w za. Zapomina się już nawet o tym. golszący dla każdego innego ' Zginął Etpenor. jak Termopile i sięga się pamięcią przede wszystkim do epoki.ustrować Sparbyć nagrodą wojownikowi: oto temu jest otwarte. Egalitarne tendencje znajdujące sobie wyraz w reformach króla Agisa natrafiają na sprzeciw tych. narzucił Spartaninowi żelazne zdaniem Rousseau Likurg jarzmo. Drumat o kontlrewolucji (Agezylausz Słowackiego|. s. że w Sparcile chroniła je uczciSpartanek wośćpubliczna. brat jego.. którzy wyszli cało łobie i milczeniu z bitwy pod Leuktrami.Ta tresura zrobiła z nich istoty nadludzkie". Helwecjusz usprawiedliwiał najak powiadał karania kradzieży wet dziwaczny . r. która ma Erotykę na usługach ojczyzny może z kolei zil. t21. I. Maciej Sta. Ideolodzy fran. litórych analogia w stosunku do Sparty jest oczywista. odtworzoną w tymże roku przez teatr w Puławach z lzabellą Czar. s. W 272 roku. gdy odcięła się od świata żelazną kurtyną pozwalając wzrastającej korupcji na ciągłe zwiększanie między wzorem a jego realizacją.. że ma za sobą tak chwalebne karty. lanlca. którzy polegli w walce. we nie zostawił mu ani w bawach.t.g11. W Liścieo wido. Surowe obyczaje sprawiały.owany u Słowackiego. wiskach wraca jeszcze raz do tego tematu stawiając'Spartę za wzór.wszystkim: w prawach. przeł. 310 .jd" dla wspólnego dobra. a0 rzewski s. który obawiał się zarówno zdrady helotów. ale zagadnienia w tym dramacie poTuszane wykraczają juz poza inte. Jedna z matek Spartanek dowiadując się o śmierci syna w walce z Tebami mówi: 38 szawa s0 Claude Adrien Helvótius.Ukazywał mu ojczyznę . chwili wytchnienia. Wyki. 1959. a Agis ginie.przyjmorvały synów swoich. zemścićsię wnet leci. 190. czy zechciałby także zalecić tańce półnagich Rousseau odpowiada. z.. zaśtchórz był przez nie odzdaniem trącany i wyśmiany. .Wyzyskując erotykę sza Likurg uczynił z niej potężną siłę w prawodawstwie.

obojętni..ptzez wzajemną trwogę albo góry". a kapitałem obracać i wypożyczać na lichwę jest praktyką u nich nieznaną. II. . 64 l . 1957. Germanowie nie stanowili ludności napływowej. Hammera. przeł. zaśdzieła ich palono.IV. że adekwatnośćjego charakterystyki bywała poddawana w wątpliwość. Germanowie . lecz byli jakoby autochtonamil któżby bowiem rvędrolvał do kraju o tak niewdzięcznym pejzażu i klimacie? W charakterystyce ich życia Tacyt uwydatnia szczególnie surowośćobyczajów i tężyznę. co mają broń.Snadź sądzono że tym ogniem wytępi się głos narodu rzymskiego. lbidem. wzorco\Mych nasz historyk przywiązywał szczególną wagę. przywykli do zimna i głodu 3. co miało służyćjako exerłpla recti icgo rodakom. Seweryn Hammer. lecz także i dlatego. snując dalej wątek ethosu rycerskiego. ludzi tu hierarchii społecznej z tytgłu zaszczytnego pochodzenia i realizujących w swoim mniemaniu pewne cnoty niedosŁępne niższyrn stanom.Elhos 65 .jeżeli ufać nosili broń cieszyli się także szczególnym szaTacytowi . Zanim.ethos lokujących sanrych siebie u szczycych władzą i bogactłvem. XI. Patrz wstęp l 2 lbidem. 3 Seneka. Resztę opły. Trudno o ludzi barciziej zapalczywych jak oni. Daliśmy zaiste wielki dowód cierpliwości. Warszawa S.aludzi rozporządzajążaliśmy--. gdyby tak samo w naszej mocy było zapomniec jak milczeć" 2. którzy postwierdza Seneka i do walki skłonnych i-w niej żyją.. co chwalebne czy rad na to. Wszystkie publiczne sprawy załatwia zgromadzenie.na wszelkie inne zaśród walki się rodzą iqcia ł. że pisarze upamiętniający zasługi ludzi wybitnych bywali przedmiojak pisał tern represji. przeciw któremu się niczym nie zabezpieczają. ks. co naganne (exempla recti aut solacia mali)1. eiby nigdzie nic uczciwego na drodze nie napotkac. Samą też pamięć wTaz z głosem bylibyśmy utracili.nie tylko dlatego. Dzieła. co cunkiem. . według zebranych z różnych źródeŁ informacji Gerniania Tacyta rozciągała się na obszarze ograniczonym przez Ren -i siqgającym na wschodzie po Sarmatórv oddzielonych i Drirraj od Germanów . kiedy szpiegowaniem odebrano nam nawet wymianę słów i myśli.. wypędziwszy ponadto lra[u i świadomość nauczycieli filozofii i zesławszy na wygnanie wszelką szlachetną umiejętność. lValczą za pomocą włóczni i tarczy.skrajną wolność. 3. rycerskl. a jak dawne pokolenie widziało. jak srebro czy złoto.Tarczę porzucić II t.Rozważając ethos rycerski eposu homerowego. Wiadomo. że miał w swojej historiografii cele moralizatorskie. w którym --.. szukając w dziejach przykładów tego. Jakoż do odtwarzania postaci r Tacyt. że Tacyt nie znał prawdopodobnie Germanii z autopsji. 294. Na pierwszych stronicach Żywota Juliusza Agrykoli ubolewał. przejdziemy do wzorów rycerstwa średniorviecznego zatrzymamy się jeszcze chwilę nad Germanami. Odpowiada im llardziej wymiana towarów. De ira. Podstarvą ich gospodarki jest uprawa zboża i hodowla 'r"rzód.jak to było wspomniane . wolnośćserodzaju ludzkiego. roz\ł. s. I. się nie ubiegają. Ten rys podkreślau Germanów także i Seneka przypisując im odpornośćna surowy klimat.ci. t. O cenne l<ruszce. do którego dopuszczani są tylko c:i. jako ludem.tam my widzieliśmy skrajną niewolę.. wał Ocean. przy czym upoważnienie do noszenia broni musi llyć udzielofle przez gminę.

musi iścgdzie indziej. Między jednym gim spędzają czas na próżnowaniu. który. II. o Tacyt. stanowi to bowiem o jego prestiżu. Tańce pośród włóczni stanowią jedną z bardziej popularnych rozrywek.honoru.. aczkolwiek spadzadolyalają liobiercami mogą być tylko dzieci własne. trwająca czasem dzień i noc. Ich wódz. by ich domy się ze nołl. bo ta zdobycz nie przynosi zaszczytll. Wódz nie może pozwolić na przewyższenie choć jej członkowie także między sobą go w męstwie. g Ibidem. Dba się o to. w miej. Niewolnicy w ogóle podlegli są u nich tylko w tynr sensie. kiórych los w razie przegranej jest okrutny. Tak więc najnas wrażliwe na punkt od dalsi krewni brali udział w zniewagach i wszystkie ich ustawy opierają się na tym". gdy zaczynają coraz częściejprzekraczać Ren.Gdy w niej wyczerpią wszystkie swoje zasoby. Drużyna walczy przede wszystkim dla rrodza. żeby siadania. s. przeł. z lbidem. 66 67 . Cezar traktuje z góry Germanów jako plemię dzikie i agresywne.nie różnili się stanem powę ich egzystencji. Dookoła wodza.jak wiadomo oprócz Tacyta. nie ma żadnego przebaczenia" 9. t. s. 268.kto specjalnie \Myznaczony obserwator jak sobie poczynał. powrozem kładzie kres swojej niesłapisał Montesquieu 6 nie mniej wie" 5. sobą slykały. Należy go ochraniać i . Żrodłem wiadomości o Germanach jest . Mieszkali odzielnie scu. wyszedłszy cało z wojny.były . uznanego za takiego na podstawie męstwa. 275. w swoich komentarzach zebranych w De BeIIo Gallico. bo chciwośćna pienią dz (pecuniae cupiditas) jest źród_ łem kłótni. Jeżeli długo trwa pokój..uchodzi za największą hańbę.a podarunki. który wyprzedza o lat kilkadziesiąt dzieło Tacyta. że obowiązuje ich pewien wymiar zboża. XXMII. s. prywatnej. Podczas gdy Spartan cechowała stadrrość.wojowaniem a druco można krwią zdobyć" 8. miał za zadanie śledzić. czucie honoru tak jak oni je rozumieją. Nie leży w ich usposobieniu uprawiać ziemię i długo czekać na doroczne zbiory. wstydu nikomu nie przynosi. a tak zhańbionemu nie godzi się brac udziału rv ofiarach ani przychodzić na zebranial toteż wielu. nie zniewieściałi nie zaniedbał wojowania na zajęć stanowiących podstarzecz uprawy roli i hodowli ftzód . zaczął mienic się królem. Po roku ten Germanoryie nie posiaclają rł-łasności jakiśteren dla uprawy. bydła 6 Charles Louis Montesquieu. O duchu praw. Obecnośckobiet też miała podtrzymyrvać tendencję do ryrvalizacji i popisu. Pijatyka. Życie erotyczne Germanów zaczyna się późno i jest surowe. Gdy ścierały ze sobą dwa zastępy. I. nawet więcej. 272. Tadeusz Żeleński.zdobywa łomstwo karane jest przez mężów bardzo surowo. Kradzieże w stosunku do obcych nie mają w sobie nic degradującego (nullam habent in|amiam). W rodzinie siostrzeńcy odgrywają ważną rolę. Łatwiej bowiem wyróżnic się w walce.i w różnych stronach. grają o własną wolnośc i życie. grupuje się drużyna. Między wodzami panuje rywalizacja: każdy chce mieć drużynę najliczniejszą i najmęż4iejszą. Do zawziętości w walce zagrzewa ich obecnośćżon i dzieci. . 273. . nagą w oczach krewnych z domu wyrzuca i przez całą wieśwśród chłosty pędzi. szczególnlm jednak porvodzeniem cieszy się gra w kości. Do zderzenia się z nimi dochodzi. Niewolników w ten sposób zdobytyclr pozbywają się jednak chętnie. Germania.. tak mu bowiem nakazuje po. jeżeli tylko upra. Życie schodzi Germanom na wojowaniu i polowaniu w atmo_ się sferze współzawodnictwa. XXI. prestiz bowiem rośniewTaz z liczbą krewnych. przy czym tylko dzięki uzyskanym w niej łupom można drużynę utrzymać i należytą hojnośćjej okazać. Wycowspółzawodniczą fanie się z walki i przeżycie go okrywa niesławą. Ń: Dzieła. wet i gnrlśnością . Kto przegra. .Winnej ucina mąż włosy. szlachecka młodzież idzie wojny szukać. Liczby dzieci nie wolno ograniczać ani już urodzonych zabijać. Ich wiarosię składając się zwykle jedną . kapryśnyi okrutny. ks. oddaje się w niewolę. Warszawa 1927.nawet własne bohaterskie czyny na karb jego sławy policzyć" 7.Germajak twierdzi Tacyt nie znosili. opisie. cey odzieży. t. 8 lbidem.Ludy germańskie . by się kto closLał nie przywiązał.ie . popędliwy.Lenistwern npwydaje się im w pocie czoła tego się dorabiac. która frymarczyła swoim wstydem.. clrarakteryzowany jest przez Cezara jako człowiek grubiański. upołvażniony do tego przez Rzymian. Albowiem dla takiej. Żony . -Boy. które sobie z takich czy innych wzglęclów upodobali. Juliusz cezar. s. rozdz.

r.. archeologicznych. a potem chrześcijaństlva. ani otrzymanymi się nie zobowiązując. który zadał cios propagowanej przez hitleryzm kulturze nordyckiej.lv-orzeniu. Wszak przez odwoływanie się do Germanów próbowano wyjaśnićpewne rysy śreclniort iecznego rycerza.jakaśjednostka historyczna. Niejedni dostrzegają też podobieństwo między nimi a esesmanami. próżnowanie w okresie clzielącym jedną walkę od drugiej. Z Wikingami kojarzy się wolllość.ię. uiegłość. 111. ale marzyli o sławiel o pano. tak scharąkteryzowani. Choć po tej kontroli będzie się róznił oci wia się je poza granicami swego kraju. należą do rasy panów.. z którego wzorem będziemy mieli do czynienia w Toz- życia. lllieniu Hitlera i Rosenberga wyróżniani byli na podstawie innych rysórv. Manteuffel11 Obraz Germanów . obowiązująca gościnność zakończona upominkami. a mianolyicie rv mieszczańsLwie. Pozwoliliśmy sobie odtworzyć w streszczeniu obraz Germanów zarysowany przez Tacyta.winien byc skontrolowany za polnocą coraz Jiczniejszych materiałów. Dobywa te analogie A. niezaleznie od stosunku tego obrazu do rzeczywistości. bo. A więc na przykład pogarda dla innych zajęć niż rzemiosło wojenne. dokonanyrn plzez L. Tak terly Gcrinanotvie u Tacyta czy Juliusza Cezara i Germanowie w rozu. ci byli tylko rzekomymi Francuzarlli. interesuje nas fakt powtarzania się pewnych zespołów cech pośród wojowników. wspominam o nich. naraża się na infamię 10. Rosenberg przyznaje się do związków z rycerstu.. A. ktłr pozwolił sobie na stosunek seksualny przed dwudziestym rokiem Tli Rzeszy nie lrawiązywali jednak ani do Tacyta. kŁórzy uciekli do Prus chroniąc się przed Wielką Rewolucją Francuską. elementy współzawodnictwa i chęć osobistego vłyróżnienia. N{ijnchen lbiclem. Rosenberg 12. Im dłużejmężczyzna powstrzymuje siq od erotyki.v-oich antenatów. nasuwają analogie z twardą tresurą Spartiatów. \Marszawa 1958. Eroica. jakie widzieliśmy u Feaków w Odysei i takie..Jeżeli w ogóle pojęcie godności sl. w którym pojęcie honoru przeniknęło nawet do hanClu. Mówiąc o Germanach ideolodzy Korzystam tutaj z wydanego przez Les Belles Lettres tekstu po łacinie przekładzie francuskim. s. Średniowiecze powszechne. W gruncie Tzeczy to byli Germanowie 13. Ger<l yclcim. 11 Tadeusz Manteuffel.. jak pisze T. Nie przytaczam tutaj tych rysów.dziale następnym. to dla młodych dobre ćwiczenie przeciwdziałające Ienistwu. Wprawdzie stan rycerski zaczął w wieku XV tracić srvclje znaczenie. Wtedy przecirvnie. 31.iecznym. tym większej godzien jest pochwały. llranowie to nie Gcrmanami nazywa on tych.en' średnior. Tak lra przykład ludzie. zaśten. było wrogienr. Nie potrzeba chyba ich wymieniać. którzy wyznają odpowiednią ideolog.witalność.wierność wodzom. in. stanowiących w danym społeczeńslwie tządzącą elitę.anolyiło kiedykolwiek centrum ludzkiego istnienia. tak jak to czynią w ogóle wojownicy. iw 10 s. pozwoliliśmy sobie oba w streszczeniu przytoczyć. 19]7 152. naczelny ideolog hitleryzmu. Det Mythus des 20 Jahrhunderts. wskazy]Mał na Wikingów jako sr. zarysorvując sprawozdania Tacyta czy Cezara. m. Ono utworzyło potężny i niezależny Związek Ilanzeatycki. to w nolpisze A. obowiązkowa hojność. prestiz uwarurrkowany ilościąludzi zależnyeh. Osobłi gościa jest dlą nich nietykalna. Rosenberg. Ci mają jal<oby krew ńordycką. ani darowanych nie licząc. Kuśniewiczw swojej książce pt. które dawali chętnie. Chrześcijaństwo zaśw tej wersji. Alfred Rosenberg. powstawały jedyne tv srvoim rodzaju twory kulturowe. 12 lvzór osoborvy hitlerowca. jak u Tacyta czy Cezara. Nie pobłażająsobie r. jakie opisał wspomniany już Veblen. aie poczucie honoru przezeń wyhodov. Gośćmoże wejśćdo każdego doinu i zasiąść przy każdym stole. Germanowie. Wikingowie łupili wprawdzie. jeżeJi tylko dany kupiec miał krerv nordycką. miłosierdzie i ascezę. nazbyt podatni do przejęcia kultury rzymskiej. takie.niczym toteż hairbą jest dla niclr posługiwanie się siodłem stanowiącyni przejaw wygodnictwa. s.vatriu i t. Ci bowiem historyczni Germanorvie okazali się. Gdziekolwiek się zjawiali. ani do Juliuszą ('czara. germańskim Zachodzie" jest clla autora.wielkoduszność. ich zdalliclnt. A. 13 6B 69 . Constans. w jakiej głosilo pokorę.ane zostało rozbudzone dzięki niemu w innych stanach. które wymienione były przez Tacyta. żclry zilustrowaćl jak różne orientacje mogą być z koncepcją holroru związane. Paris 1959.

. jak l Ir:rakles. któremu przysługuje. Ibidem.spaniale" 2. Zgodnie z tą tradlrcją.ciu podnosi także i strój męski. Pareto. 31. MoŻna było także -_ i to zdarzało się coraz częścielrv związku z rozrostem miast i wzmaganiem się ich zna. . cJtonsons de gestes i treściceltyckie. Według celtyckiej wystarczyło lilr.Iana Czarnowskiego. przybyły z daleka.najbardziej reprezórrtatyrvnych chonsons de gestes. że słowo noblement znaczyło u kronikarza lV rvyprawy krzyżowej tyle. llyr: rvłddcą połowy polskiego powiatu. gdzie .. która jeszcze w XVIII lllttlr. z odwołyrvaniem się do wcześniejszych.. jest llardziej chciwy sławy niż inni. wygtąd szanolvny $especzirslqpuje lullle) i gdzie warunek urody stawia się już tylko kobiecie. Rycerz musiał być silny. Znaczenie siły fizycznej będzie .lt:staje się szczególnie liczyć w ethosie mieszczańskim. tj. W jednej z północnych legend. czyli porvieści dwornych. która ważyła 60 ..ego. od dziecka. Siłę tę przejawiał zwykle. tak iirk jej się zostawia zdobienie się biżuterią.zttkże 1.B0 kilo.W. Studia z dziejów kultury \Varszawa 1956. jej bohater. t.' Rycerz musiał w zasadzie być dobrze urodzony. Iomans courtois.V. by tytułować się królem podRycerz miał promieniować urodą i wdziękiem.szystkim. sok z niej wyciskał i gdy w dwunastym roku życia opierał kuszę o ziemię. Nie byle jaka musiała być także zbroja i uprząż. by był nieustannie zaprzątnięty swo.. Męska uroda.lr. by tytul króla piastować. które miały w nich charakteryzortać ideał rycerza. Le mythe veIiuisle ethosu rycerski. czyli opowieści o slarł" nych bojach toczonych ptzez Tycerzy z kręgu Karola Wielkiego przede łl.jak umniejszał stopniowo rozwój techniki. 70 W rozclziate tym praglę przedstawic jedną z oclmian nabyć ten przywilej.rrtlalogicznym. bo rnożna było być pasowąnym na rycelza za szczególne sukcesy bojowe. żeby uwolnić Duńczyków od straszrlcrJo potwora. . jak. Szlacheckie pochodzenie . ' stefan Czarnowski. llrl tcż niewiele było trzeba. mianotvicie ethos rycerski zrekotrstruowany na podslarvie francus]riclr tzw. Synów królewskich było pośród nich niemało. w społeczności 1. 110. wz Dziela. rv. że człowiek..ztltlia . l}cowulf. s. Przebiegnijmy główne rysy. We wspomnianych utworach t.pisał uczeń Arystotelesa 'I'cofrast to do siebie. ją wygląd pełen godności.. Siła ta była niezbędna do dżlvigania .ił zwykle strój świadczącyo zamiłowaniu do złota i drogich liłllnieni. s. Wymagała ona ciągłego podtrzyceltyckiej. który zakradał się w nocy i zabijał co znamienit:lzych tycerzy| stacza z potworem straszną walkę odrzucająe rvszelką broń._ ią sławą. że żaden dorosły by lrlpiej tego nie zrobiŁ. że gdy ściskał rJaiąź drzewa. '. Rycerz w średniowieczu W życiu nąrodów nic nle jest tak rea]ne i ptaktyczne. łącząc w nich lvątlii antyczne. trf. by okazać siłę. wystawnie. Sienkiewicz czyni Zllyszka z Bogdańca od małościtak krzepkim. Powieścidworne zacząły się mnożyć rv XII wieku. co rikement.bogato. która mu pozwala ukręcić łeb poirvorowi gołymi rękami.każdy z bohaterów szczycił się efektownym drzewem lv. Urodę tę tlrl:. tak korbą zakręcał. Mówię rtw zasadzil". zarrważają niektórzy Od rycerza oczekiwano. W tyn stuleciu pisała swoje pieśniMarie de France.llroi. 71 ..r. jak o tym już pisałam gdzie indziej. Czar rlrlrvski przypomina..irleał v.tym stuleciu pisał je głośnyChrótien de Troyes.

Wspomniany już mszcząc się za krewnego.w-ojny nie ma. kto zwyciężyłjest niewątpliwa. gdy pospolity żołnierz chełpił się. że sprzyjają zachowaniu jakiegośstatus Quo Ą.kto lepszy: czy ten. 8 związanych z królem Arturem symbolizowane jest. 72 Patrz G. byle nie przesadna. co w legendach Slowo . pyta wierna służebna. nie aprobując tej metody. ale daje się przekonać trzeźwej dwórce. . Patrz polski prze. Medieval Panorama. aczkolwiek w za3 sadzie wszyscy rycerze mają być sobie :ówni. sankcjonując tę nieustanną troskę o swoją jaźń odzwierciedloną. tu zostanę" . jak powiada kronikarz. Nieustanne zabieganie o pierwszeństwo nie staje na przeszko_ tlzie solidarności tej elity jako elity. zabija męża pewnej damy.Z dwóch rycerzy w pojedynku.. Gdy Saraceni chwytają Ogiera podstępem. gdy nadmierna. rycerze angieiscy idą leczyc się u Francuzów.czy ten. często pomagają sobie jak brącia i wzajem na siebie liczą. London 1969. Coulton. choć są zaciętymi rvrogami. Więc wypada węclrować rv poszukiwaniu okazji do walki. 23S-240. o wspólnym ucztowaniu i zawodach sportowych. Nie ma co spełniac dobrych uczynków. że tu w kraju i inni taką mu sławę mają. Czyta się o podejmowaniu pokonanych wrogów przez Anglików po bitwie pod Crócy i pod Poitiers. prowadzi do łamania elementarnych zasad strategii. Jeden z TyceTzy| opisywany . która obejmowała i wrogów także do elity nalezących.. Dla tej ma się termin dćmesure. G. Odwaga bywa także nieraz konieczna dla wypełnienia obowiązku wierności i lojalności dwóch cnót. Ze rvzględu na stałą troskę o prestiż w walce. wdowa oddaje mu swoją rękę tak szybko.hierarchii. Conrada. po czym wracają l bitwa toczy się na nowo 6. co winien swojej opinii. New York 1957. gdy on byc pragnął pierwszy w świecie". co z kolei pociąga za sobą bardzo często zgubę Tycerza i masakrę wszystIiich jego ludzi. (Singez. którego B. Jej brak jest najcięższym obwinieniem. RusseJl. wyzwany jest na pojedynek z ryceTzem Saracenów.. Ta rozpacza rvyrywając sobie włosy i rozrywając paznokciami ciało. to wędruje się dalej. .legenda" nie oznacza tutaj jakiegoś gatunku litetackiego. by nie gnuśniałi by pamiętał. że zabił szlachetnego t ycerzd z wrogiego obozu. musi się zmierzyć z nieznarrym kolegą. . ()dy w bitwie z 1398 r. jego przeliwnik. przez zasiadanie dookoła okrągłego stołu. gdy są tl siebie. Traitć ol Beltrand d. nie może zostać przy śwleżopoślubionej żonie. bo kąsa serce. Przyjaciele pilnują. Duma jeśtw pełni usprawiedliwiona. jak wiadomo. przychodzi oddać się Frankom w niewolę. które bywają poczytywane za konserwatywne w tym sensie. lMspółzawodnictwo w ustalaniu swego prestiżu prowadzi do stratyfikacji w ramach wojującej elity.. Anglików dziesiątkuje głód i dyzenteria. oba nalody. s.mywaniat ciągłej próby.iv cytowanyclr balladach. które iiustruje Lingłard w OcąIeniu Conrada. 73 . cnót. i tę. że zapasy jadła nagromadzone na stypę pogrzebową mogą służyćna ucztę weselną. w którdj pozycja zależy czyli dta ustalenia właściwej od liczby i jakości TyceTzy pokonanych. by były znane powiada Chrótien de Troyes. solidarności. zwany Duńczykień. by uwolnic Ogiera na drodze wymiany.Skoro tu powidda sobie rycerz w jednej z ballad wojna. W czasie walk między Frankami i Saractlnami jeden z najlepszych rycerzy Karola Wielkiego. Żaden fycerz nie słucha spokojnie o cudzych sukcesach. jeżeli się nie chce.Wśród pisze o innym pięciuset jeszcze by za pierwszegg uszedł" -wcześniejYvain. żeby wyjśćza mąż za zabójcę. że się może być posądzonym o tchórzostwo. jego szlachecki zwierzchnik kazał 1lyszałka powiesić. Sposób myśleniatych. którzy obracali się klrlrl wydany w roku 1971. odpowiadający l-Tomerowemu hybris. Ogier. jąceJ element fikcji. . kto zwyci{żył. rycerzu ta sama autorka.wyMarie de France.e morale. Russel w swojej ślvieżo wydanej autobiografii charakter-rzuje jako arystokratyczlrego gentlemana polskiego aż po czubki palców r. W jednej z legend. Obawa. Tycerz ze lwem z opowieści Chrótien de Troyes.d'ąbord d votte renommóe). 0 ó The Autobiography ł Patrz Emile Dupróel. Francuzi i Anglicy. gdy są poza krajem. karze się bardzo surowo. co jak już była o tym mowa nazywa się dzisiaj pecking order. . Yvain. Jest ono użyte w potocznym sensie dla oznaczenia wszelkiej opowieści zawiera. Jeżeli zywając pierwszego napotkanego jeźdżcadla ustalenia tego. kto został zwyciężony?" Ponieważ odpowiedź na Tzecz tego.Zdumiał się wielce.. żądanie od rycerza odwagi jest w pełni uzasadniorre. Paris 1956. jak powiada zazdrość którego sława'do niego dociera. Bo.

sześciupunktach. którzy na dworach od niego zależnym.lrtlziej wielkoduszny z nich był. z obowiązku pomsty za każdą. Tę wiernośćzobowiązaniom. i rvszyscy W1020rokubiskupFulbertzCharlresujmowałobowiązki w stosunku clo srvego pana do żadnej krzywdy na . osamotniQna żona zwykle umiała sobie się na obcych dworach. rvaszym zdaniem -.y zakochany giermek. 8 S.pani stanęła wobec konieczności lwrli obietnicy. stanu. która . zakończeniu.(. kto et rlocuments cl. Mniejszym zlem ruina niż ogłoszenie skąpcem. że bądzie powolna jego pragnieniom.podjętym w stosunku do równych sobie. . Giermek ltr li. "rógo Pieiwsza jest tytko chwilowa: dareń obowiązuje się obdaro\.zi_ościi magik. o wyłączenie z grona ludzkiego" 8. s. Ten sam Huizinga pisze o grupie TyceTzy| która ślubowałanie uciekaćnigdyzpolawalkidatejniżnaodległość50akrów. Por.71. rlrl żłldnegouszczerbku na jego honorze (honneur). a przede wszystkim sławili wielkie czyny rycerskie. do ograniczenia jego swobody dzia.ic z dziejów. Paris 74 75 . rv opowieściziemianina.]Mobec nieuniknionego zalrmatwania * odwaga osobista. Rodzina nuklearna spojona poszulr1. The Waning ot the Middle Ages. pi"u (solut). ńiało tysiąc funtów złota. poza tymi negatyw_ lnrria i możności radą swemu panu. Czarnowski. iż rycerstwo rycerzowi rv wykonywaniu jego służyła Podczas zawodu.cnośćosłodzic. Skąpstwo przyprawia o stratę zajętego stanorviska. zbogactwemizhojnością. nie tylko on sam.yszechnie znane jest czynienie dziwnych ślubów.] Trzeba bez szemrania darować każdemu żąda.t. który miał to złoto otrzymać. jego krewni zostali porvieszeni..wobec tego nvolnił uko_ (. t.lizysięgał na wierność.. czego 7 Johan Huizinga./y ]//reszcie ów władający magią fi}ozof. obowiązywała l. _ . r. jak wiadomo -. tud. 31 t 32.. nościukochanego miłżonka zakochanemu w niej giermkowi obiecała. synowie kształcili tr'rrl okazywał się zwarty. hojnośc..histoite Moyen Age. 67.l. Zobowiązanie to za. Ganelon.l..nie mógł ciopuścić . calmette (ed. sam oddał się w ręce Angiików w zastępstwie zbiega. której się po nim spodziewano i którą uważano ludziom za nierozłączny atrybut szlachetnego urodzenia. Jan zobowiązaniom Dobry. więćdziesięciu rycerzy miało przypłacić ten ślubżyciem. 1rrztlgrał sprawę powierzoną sądołvi bożemu.rnusiał być bezwzględnie wierny Rycerz .lasowe braterstwo nie przeszkadzało rycerzom wywiązywać łlr.się daremn. jak powiada l{uizinga. J. żeby jej nie splamić uchybieniem r z. s.|a wtedy nader luźno.l od przyrzeczenia. uznał to także po powrocie za konieczne małżo.pyta autor jej tt. okazał się na wyso]<ości zadania.rza \!..(. urok postaci. wlcllliciela. był przeniknięty fikcją. Czytamy w niej o damie.decydująoprzypisan'iupochodzenia arystokratycznego [.wolał się łvyrzec celu pożądania wzlllszony wielkościąofiary trlżli clopuścićdo chamskiej podłości". boju".rlrżc cdpowiedzialnośćrodowa. 0 Patrz Textes lll'r.vał z zapłaty dołviedziarvszy się. ciągnęła w przekonaniu.ądzi światem gdy-odwaga pisze Huizirl9a ?. bo niczego nie uzyskał.vanego do wzajemności z okładem. służyła tym. wchodzącej w skład jego opowieści karrterberyjskich.ielko_ tltl. ltytni zaleceniami wasal musiał rviernie służyć lrIilrt. Ale pośród tej rł. we.lt. połączone nowski o celtach rz. do żadnej szkody w jego posiadłości(sócuritć). l/{. . żr.Dzie. który posłałukoclraną żonę do danemu słowu.). Ale tlllł..ie.lvypełnienia tlrl niego żądała.ltt. do uszczerbku w lllłtllie posiadania (intćrót). uczynioną sobie czy krewnym.. Gdy ojczym Rolanda. bo zrezygnor. Tymczasem wieibiciel przy pomocy magika dokonał. gdzie był więziony jako zakładnik. choć zadośćuczynienie jej wymaganiom krlszLowaó gc.w nieobec.go z kolei obowiązywała we rvszystkim rvzajemność9. s. genealogii -_ pisał Czar.plzy dworze czy zamku.icrmek zrujnował. gdy jego syn uciekł z Anglii.. połączoną z licytacją we wspaniałoobiera sobie jeszcze za temat w XiV wieku Chaucer myślności. lrtóry nie zgodził się llll żadną zapłatę za swoje trudy? l. l\. Ten. Czy mąż.l(omą czy autentyczną zniewagę. jeżeli choclziŁo o zernstę. Rycerz był ciągle poza domem w jego nie_ h|lvaniu sławy. które oborviązylvały wbrew wszelkim regułom rozsądku. działania (libertó et facultó). że zadanie jest do wykonania niemożli. który zrezygnował z dochodzenia swego. jeżeli oczyści rvybrzeże Bretanii z raf i skał podwodnych..wolałby Z sercem przebitym paśćr.l. Kto lr. c}roć . spodziewając się dobrego poczęstunku i należytego obdarołvania na dalszą drogę. rrlr.

l?yl)}y kolejno w () chwale rycerza decydowało nie tyle zrvycięstrł.i rvszędzie szukać wyróżnienia.. lęk przed odwzajemnieniem i.i kochac swego pana i pilnować jego rvłasności.(. pollrrtvt. Musi być wielkim podróżnikiem szukającym udziału tv ltlrniejach i walczącym dla damy swego serca (pour sc mie). a nawet tylko usi wanie nawiązania stosunku z żoną seniora. ryceTzy o wiązywała zawsze szczególna wdzięczność w stosunku do kto ich na rycelzy ppsował. Obowiązuje go wojna w słusznej tylko sprawie (iyuerre fulyttle). łl sciryłku średniowiecza. kobiety miały być należycie obwarow przeciw męskim atakom. lrlrll. Szacunek dla przeciwnika.hurt" w obronie uciśnionych d bo uwalnia od rvładzy okrutnego tyrana trzysta eksploatowa ptzez niego dziewcząt. 50 . i nie pozbawiac nikogo jego włastlrll'lci. Kilgourem. czynne zniewazenie go. ktory Huizinga uważa . czyl Tycerz ze lwem. Oprócz obowiązków lv stosunku do swego pana. jednakże łamanie tych zakazó a zwłaszcza zakazu stosunku z żoną seniora. ile to. pisarz mieszczańskiego 1lrlr hodzerria. autor niezmiernie płodny. urodzony w 1346 roku. Czasem sta wzmagała jego nieporadnośći rycerz był przywoływarry ja zbawca. dumę. clyktowany był. uprał. jak to czynił na p kład król Ariuri. wdowy i sieroty. duma i r. szukać torłrarzystwa walecznych i uczyć się od trlllr. 89.lt.łyielkich na rł. siostry seniora.i.łlc wszystkim Ctly mówimy o rycerskości dzisiaj.vzględy zabaworve . okresie. a takze opiekować się ludnością.o.anie pohańbienia córki. jak o tym miałam okazję . co Karo1 Wielki czy król Artur.lył. :.ą charakterystykę. które kształtowały się na strzeni od XII do XIII stulecia. s. mamy zivykle na myśIi llylrl dopuścićdo życia w starczym niedołęstwie.o czym łamaniu przychylna Królowie rv oporł.pohańbienie lub usiłorł. gdy chodziło o król tej miary.rlri. Fair play obowll|7ujący w walce.51. Cambrid e. tvlrlsi byc waleczny. wrrllii była nawet dobrym zakończeniem jego biografii.v śmiertelnej lt.ia . w. Jeżeli tl Cytuję za R. cudzołóstwo. oraz osła. wreszcie świadomazdrada tajemn seniora. Cytuję za Tadeuszem Manteufflem. Musi on llrrlllić kościoła. Wejjej bardziej szczegółou. unikać grzechu. Jak widzimy.ieściachśredniowiecza nie byli zwykle staciami szczególnie bohaterskirni. a]e nie jest mi znany żaden wypadek. pTzez szacunek dla przeciwnika. rozbudowane są szeroko p kłady wiarołomstwa (felonio).być hojnym |. później nobilitowany. stanowiły głów łli. zabawową. A więc na przykład opuszczenie w bitwie i pozostarvienie na placu boju żyjącego i nie ra ciężko. Teoria usttoju teudalnego Warszawa 1930. Eustalrrz rlly Deschamps.. lojalny. trlttr. nawet. Wedle Łych konwencji zarysowany został przez Sienki wicza król Jan Kazimierz w Potopie. unikając wszelkiej skazy.łrt rllires sztucznego podtrzymywania zamierającej ideologii i colvyraźniejszego traktowania jej z przymrużeniem oka. Mass. a także z jego łożnicą.viona już opieka nad wą i sierotą. które obowiązują kogoś. Il| 76 . kto chce nalezeć do ly(. Ich żałosna wątek najbardziej znanych opowieścidwornych.1|l.źll(]cgo eksploatacji. których dopuścic się mógł r w stosunku do swego pana. ltlrlrl]ić się. tym słabszym byłby uciśniony przez los mężczyzna. które muszą o głodzie i chłodzie 10 ll1. W zasadzie miała to być jedna z form opieki słabszym w ogóle. humaltllirryzm. wylicza warunki. The Decline ot Chivalry. L. jak rzecz się miała z Rolandem. Walka mogła dla niego bez jego ujmy kończyć się klęską li rIli<:rcią tak. pycily i podłości (vilenie). rvreszcie.rlga jest godna zapamiętania w historii piśmiennictwa doty(. łvnuc narzeczonej syna. l/.zór króla Aleksan- postawę wobec wroga i lvobec kobiety. jak tvlrlr. jeżeli były pannami p wającymi w jego domu.rrtlwadziły do ubiegania się w walce o równe szanse. przy czym opin bywała pubiiczna będzie jeszcze dalej mowa .r{: gdzie indziej. Ścierając się trva twarz z wrogiem umieli się dzielnie bronić. bo trudnc Consuetudines'Feudorum.rZy.W Consueludjnes Feudorum 10. r ltilek jedwabnych i złotych kunsztowne tkaniny.. Śmierć na poirr 1t1.alce ze swoim nieślubnym syne Jednakże król szukał zwykle oparcia w jakimśszlachetn rycerzur co podnosiło walory tego ostatniego.l1:rrvriedliwym. Yvain. jak dokonywać czynów.

.. rlrvornych okazję do tragicznycir wydarzeń.t""r". <lclgrywa w tej walce koń. była to bowiem broń pieszego chłopt. żema ze starr"im już człowiekiem leżącego lancą.. dta odpoku. jaką rolr. Obyczaj ten zachowyrvały nawet całe wojska. .. Komu siwizna skroń już kryje. trar. To l dla okazania gotowości do nowej walki. to zwierzę. IyceTzbez skazy..akter uderzenia kijem. 'u"] kl?.u w na niego natarł. drugie czekało z wojną na odbudow Zabijanie wroga iieuzbroionego g]<rvyało T.ChełmickiSzczuką : ]::]i1 po sunie za w jego mieszkaniu. Ten brak względu dla innych nie razi najwyraźniej ltiebios. New York 1959. Podczas nU.lr.. __ __ t^l_łn film Dn u'lulrll _. "Nie zabiję mnie pr Boże broń który spadł z konia -' rł"ołaLanceloŁ taką nies}awą".1J.lorrtesquieu będzie potem przypisywał genezę hańbiącego chal(ll(teru uderzenia kogośw twarz. uderzyć bolviem w twarz ttttlżna było tylko kogoś pochodzącego z plebsu.a"i"Se się o rvłasnych. Nie przynosiło rycerzorvi chwalT k"."u w zgrzebnej i. za. Nic to..r. ."::". Huizinga. r___:^ _ ^_. niego z tyłu. warto zauwazyc.nof. Nic. żeby nie pomyślano. Niemiła sercu chwala taka.H. kogo zwykły nosić na grzbiecie.lc nieraz korzyści. Jiłu. niemógł **"i" bilwy zabił dw. że będzie ten cz 1yyT:^}^"*1o. . jak pisze Huizinga lo że jadąc na rekonesans zbroi kłaść nie lrlógł. llll. że ta odmowa pbciągnęła za sobą śmiercjego przyjaciela i wyrżnięcie jego wo. żeby wyrównać szanse. podobną genezę miał hańbiący |. t wierny także film Tej konwencji.io_.rlrże współczesnego autora llt.'3uZci bym hańbę na się ściągnął". że Lancelot.iowników.ypity*:T-.lwa. że zgładziŁ bliskierltr'krewnego czy umiłowanego przyjaciela.i tit*i" Ćh"ł*i"ki o"d i okrąża go podbie|u:ą" . a to tak dla okazania.iż kazywałby strzał z tyłu.a!11^o'u.. Tej zakrytej twarzy |. panu. J.ranicznie wierne swemu lrlrlwiccza o koniach obdarzonych ludzkim głosem. Mówiąc o walczącym rycerzu niepodobna zapomnieć."T było mówić jakoby ta] ich wrogiej rywalizacji nie chciały .ir"'"przodu.konia (a w zbroi nie rycerz. a nie zawołał.ylko koszuli. 78 79 .i"i"i '. .. konii i odsłoniwszy do czynienia."y'l]:1::Tj z nich strąca arugiugo . ---ńv""r-wi w zbroi nie wolno było się cofać.#"i. lecz powiada: \Ą'siąCż panie.:. ale nie wolno llyło złamać obyczaju rycerskiego. które w pełni świadomości bierze'udział w walce. W zal{ Obyczaj ten potwierdza r.11t :J:ili_*'.l. nie było rlopuszczalnb. gdyby ktokolwiek z lrrelvnych lub przyjaciół zwyciężonego chciał go ponownie do rlicj wyzwać.Wolno było ówczesnemu rycerzowi -_ pisze Sienkiewicz w Krzyżakach nie zważac na żadne przeszkody.darmo nosi imię własne.fi w okiesie pr"*i*"ika i gdy flo1ę Jednegojh:lcffj rvyzyskiwac słabośc] jej . Gdy w walce nieznanych sobie mu. by zwycięzca w pojedynku spędził na polu talki cały dzień aż do następnej 1ltilnocy.u.j:"o:| on.o czym różnym ludom |. o koniach. jak - "r* Vr'alka TyceTzy z zakrytą twarzą stanowiła w opowieścia.ch.{:l1:]: l_::]j... |l1.towanra.r"-ili.j:::i::1':"i::. Men and ldeas.1 zorientował dopiero póżniej. skoro archanioł Gabriel osobiściezlatuje z nieba po duszę llohatera. który nakazywał.JiadJ. trzymarn ci rumaka. nie przebi dza. * powieści .że się boi.óch nieuzbro. nigdyryce f. Czyta się w legendach średllr. odsłoni\Mszy 1lrzyłbicę pokonanegol rycerz przekonywał się.. Nie wolno było zabijac wloga godząc w mówiąi^":911 Ktzyżakoch twierdza to Macko " Bogduń.:j: wzajemnie rycerzy Jec bości.. który : fr:. grly się tego bije. o. Roland nie chciał dąć w róg dla przywołania poll)ocfl.by na terr przykład w bitwie obrócił. hlr'llc przezwyciężały niedołęstwo starości. że został panem pobojowiska.*lj jsza humanitaryzm."i i. gdy to. (Pjeśnj N4arie de France) już miałam także okaz Dozbrajanie przeciwnika . Według tego. z którym się walczyło. Jes i diament. Przewidywał pielgrzyml wyrzucać sobie aż Oi S*iu....:: w sobie darować tego.jakie by pośpiechpo zwycięstwie mógł przyltitlść"12.. spadł z pi.by jeszcze raz za1rrrwnić zwycięstwo temu.. Nie honor.tt. a nie broń możnych tego świata.zc. co mogło być poczytywane za tchórzostwo. Koń nie.

sen przenoszę. -' Padają smerdy i wielmoże W zielone fos sitowie. proba jest okrutniejsza niż próba schillera. ale rycerzowi plc wypadało krwią kobiecą się plamić. Zofia Romanowiczowa. i oprac.Pałace. w którym stali zapatrzeni w siebie aż do póżnej nocy. od tego. jeżeli ten zdoła ją zallitlśc. wino.bez odpoczynku. w Nir ogoł jest to miłość pełni skonsumowana. Możemy przytoczyć jeden tylko ltrlti przykład w jednej z ballad Marie de France. by mu się udało. wzdychanie na tltlIcgłoścbyło raczej wyjątkowe. miasta. mieszkając w sąsiadujących zamkach. gdzie znajduje się ukochana. forty. Wojujcie. wrócimy jeszcze za chwilę. ir iego pani się jeszcze boczy za to. Przypomina to stosunek współczesnego człowieka jego samochodu czy jachtu. Choćby wam przyszło oddać w zaśtaw . Jednakże rzecz konczy i kładzić na siebie się tragicznie. jak wywiezienie pracodawcy na taczce. co grozi mu hańbą i ośmie_ szcniem. to znawca średniowiecza G.. Karzeł pod wa1lonuje mu wyjawienie. kto możel Trzymają pachołkowie. bylych miastach wyrzynano mężczyzn plebejuszy. próbą przypominającą Rękowiczkę sclrillera. nie duma. s.rlbotników. W zdo_. A śmiałeknowy cios wymierza.Ltnkiem.żeni swoim damom dzielnie opierali się. Być ząkochanym należałodo obowiązków rycerza. Zamiłowanie do walki ilustruje wiersz Bertrana de Born urodzonego w 1140 roku: Lubię wasalów tłum. Miłość tlo swej damy miała stanowić czynnik uszlachetniający.. powiadam wam. ' . czy kobieta z ludu. Najdalej idącą próbą miłości. głodzi się. lecz dobrej sławie Tycelza. kłuć i gromićl I gdy spłoszony rumak Wlecze po ziemi trup ryś:erza.. kiedy kochan_ ktlwie. zwykle z cudzą B0 - Etbos rycer kl. zjawia mu się karzeł ciągnący wózek. 'żeby jak najlżejsze szaty. postawa ryceTza w stosunku do kobiety zależała. Lancelot nie decyduje. gdy ruszy Siekać i rąbać.Bić się i kochać" to hasło rycerza. jest proba. której wymaga od kochanka żona króla Artura. że na ten wózek wsiądzie. Że go podobna czeka dola: Śmierć lepsza. ale z wycieńczenia pada martwy. opiekuńczośći adoracja ltlrlgły dotyczyc tylko damy ze swojej klasy. To duże zło i uchybienie natur"" - jak twier- r8 Są to wyjątki dłuższeEowiersza.rttnce ojciec obiecuje rycerzowi córkę. często wyższej rangi w ramach tej klasy. bo za_ <Jr.. wicścidwornych jest wystawianie jej na próbę. Nadanie temu stosunkowi charakte stosunku osobowego znajduje wyraz w używaniu zaimka sfte miast słowa jt. Cohen uważał. Tak jak szczegóiny stosunek ma rycerz do konia. stosowanć ptzez r. W pieśniach Marie de France mówi się o dzielnym rycerzu. czym była. przezwyciężająca nie llyle trudności i długotrwałe rozstania. czy lóyła to dama. Brewiąrz miłoścl. Rycerz wnosi wprawdzie ukochaną na szczyt. a zwłaszcza z mieczem. zamki. znali się ty{ko . |. w objęciach na wysoką górę.że . tak gólny stosunek łączy rycerza z jego zbroją.galrttlleria była niczllm innym niż skonwencjonalizowanym wiarolrlnlstwem i uznaną społecznie bigamią". pospolitym tematem opo./.wyznaniom miłosnym ztrlrochanych w nich innych pań. Nie trwoży się. riit. Miłość musiała byc obustronnie wierna. 34.na kLórą pozwala sobie kobieta. A w piersiach trupów utkwią sztorcem Oszczepy i proporce.przeł. 81 .l |' mian rycerz przyczynił się do podniesienia rangi tego s czyniąc po dzień dzisi'ejszy jazdę konno szlachetnym zajęciem arystokracji. Do tego. Rycerze zapTzy. Patrz antologia liryki staroprowansal.. rr nie przy stanie faktycznym . być lżejszą |)l. Kiedy posłyszę w każdej stronie Hurral bitewne. że te rozkosze Nad jadło. (l(:Zywiście. w jednej z ballad Marie de |. \Mbrew potocznej opinii. ną razie jesteśmy przy postulatach. który ni'e patrzył na kobiety. niż niewola. Dlatego 0 tlzi autorka. Panienka. tlkna. że się chwilę walrał. Gdy uprowadziły ją złe moce i \ancelot szuka jej roz_ ten pro1laczliwie. Wrocław 1963.agnąc goląco. baronowiel 13 Bijt Zabij! Ratuj się.aża nie życiu. ż<lllą.i gdy konie ' ł. l. skiej pt.

hipotez. Basel 1939. Paris Georges Duby. że cała ta adoracja koncentrowała się przede wszyst.rozumiejąca się sama przez 1ł G. Myślę. 1958).delikatne.(.. tr ]iobiet pociągała za sobą w legendach epoki spalenia na stosie. że ten kult był wymyślony l 1locltrzymywany przez same kobiety. w drodze współzawodnictwa".. przeł. którzy wędrując z zamku lr. galanteria stanowi miłość związaną z pojęciem opieki i siły. |'t.1. rycelzy liczących na uzyskanie jakiegoś miejsca na dwol7(. t.kowi lr tltlłu do góry miał sprzyjać fakt. które. traktować raczej jako zabawę. jak tę sytuację charakteryzuje M.e Ttoyes. 83 lll).1(. II. Histoire de Ia chevaletie 1949.Żona bogatego rycerza była zwykle lrr. Nie m'a żadnych śladów takiego kultu u Germanów. Chrćtien d.it. a ściślej tyle nie miłość. 'Warszawa 19651 także J.liillr w największych zamkach. 92. Histotia kultury llancuskleJ (oryg. s. Uber den Prozess der Zlvilization. licząc na dłuższą 1. wbrew wszelkiej oczywi1. trlt.1 zamku pochlebiali osamotnionej zwykle pani.rli|owała wyniesienie kobiety na serio. 82 . wzrusza ramionami na przysięgę składaną przez Zbyszka u stop Danusi. Paris 1957. zależna od chwały przodków.lllazująca najdalej idącą służalczośc mężczyzny w stosunku do jest przez kobietę. że w kulturach. lla czas dłuższy. Bicie żon było pospolite aż do łamania im nosów włącznie. kobiety nie mają zwykle dobrej pozycji. Maćko z Bogdańca.Ztym kodeksem wiążą się narodziny pojęcia galanterii. r0 M. Zdaniem Montesquieu. jak i dworów homerol jak pisał gra ważną rolę w sp. Robert Mandrou. The Blazon ot Honour. Frapplcr. 104. Cohen.avrcla.lis|encję służbyobowiązującej wasala w stosunku do swego |)illla na jego żonę. Mam Lu na myśliLe lirtbiety inspirowana t'lrcvaliet de IaCharette.t siebie. Inni twierdzlli. Paris 1936.lyc:h nieobecności męża.. Jeszcze inni bardziej poziomo ..y[atoI miał (a dotyczy to zaiówno średniowiecza. Przemawia za tym stanowiskiem fakt.minstrelom. Grbaves. rozdz. że wędrowny poeta ll.Norbert Elias podtrzymuje tętezę powołując 1. dotyczących adoracji.Poeta w kt(lrych hierarchia. 98.<1o kultu wędrownym r1. o której mowal Więkśzość ll. Norbert Elias. ltlczlTfl koniu Tycerz| ktory gotów był stawać w szranki za jej lritlwinnośc.1. słusznie jest. s.że należy ten kult Kobieta nie cieszyła się szczególną pozycją w chansons de gesles. Żona seniora miała jakoby w tym czasie uzyskać prawo do zarządzania majątkiem w nieobecnościmęża oTaz prawo do składania hołdu lennego 15. l Stcfan Czarnowski zwraca jednak słusznie uwagę.1ości. by przestała Kochać wyzutego ze sławy i męstwa 1a. Wyjaśnienietego czynnika jest tym bardziej interesujące. odnawlana jest nieustan. Wznosić się winien przez swą panią Ten.. Jedni widzieli w niej r. Zdrada małżeńska. lla fakŁ. Pozostawała mu adora:. wyllr) dobrą pozycję. Greaves r0. że wędrowni minstrele rekrulrlrva]i się przeważnie spośród rycerzy bez ziemi lub z małą jej tlrlsc:ią. . Hauser w swojej historii sztuki także poczytuje ten kult kobiety za symptom jej nowej pozycji. jeżeli wierzyć opisowi ich obyczajowości dokonanemt przez Tacyta. 15 plawą sytuacji kobiety w XII w. kto jest mężem czy kochankiem. ale Niektórzy z autorów wiążą ową adorację czy galanterię z po- u mężczyzn i nie umniejszająca bynajmniej ich doskonałości.1rtżl-lę na dworze albo przynajmniej na czasową dobrą gościnę l l](t dary otrzymywane na dalszą wędrówkę. s. Adoracja kobiet zjawia się we Francji dopiero w XII wieku w opowieściach dwornych. zjawiał się w ostatniej chwili na. który tej nowościnie znał. london 196. uzurpowały należną mu wierną służbę lll. okazywała się bezsporna. Frappier. Jeżeli tego nie uczyni. Temu stosun. 1. s. I L .pTzy czym niewinnośćta.ołeczeństwach.rlo osiągalna dla ubogiego narratora 18. korzystając z czę:. [l. gdzie człowiek toruje sobie drogę mieczem. lekkie i-ciągłe kłamstwo miłości".kopniaka wzwyż". Kobieta nie wchodzi w ogole w Tachubę w kodeksie samurajów. W świecierządzącym się gwałtem i przemocą kobieta jest nadal uzależniona od obrony mężczyzny Servant in love and lord in matriage. że legenda . A. w której w istocie kobieta dostaje . Etude sur la mort de Roi Arthur. której był protegowaprzypisywali pomysł ttyllt 17. że zwykle gdy ją prowadzono na śmierćz rozwianym tvlosem i w zgrzebnej koszuli. W Krzyżakach SienkieWicz traktuje ją jako nowośćnapływającą z Zachodu. Hanna Szumańska-Grossowa... l l4. który bywał niejednokrotnie porówny\Many z kodeksem Tycerslwa średniowiecznego w Europie. pisaną przezChrótien de Troyes w wylrrltraniu zaleceń Marie de Champagne. . t7 tB en Frąnce du Moyen Age. J.

Kobiety lrrltlcks mora]no-obyczajolły. kobiety bowiem mają tylko 1. Mężczyzną klasy średniej i kobietą z górnej warstwy szlacheckiej. przeł. Klimat jego Ars amandi.. . New York Andreas Capellanus.żtlrn i żoną. z łaciny na angiel194l. Nie może -. Szlachcicem górnej warstwy szlacheckiej i kobietą klasy śrcdniej.Jednocześnie jednak nasz autor stwierdza. Tytuł jego dzieła brzmiał: Kunszt miłośeidworne j19. wyłania się pewien 84.Wyłącznie rlrls]ionałośccharakteru stała się przyczyną wyodrębnienia szla. 19 ski J. Kobiety--znajdowały w niej zadośćuczynienie za brutalnośc mężów.rj lnowy o świętości poza nią.tz]iu małżeńskiego.tlniej ńie wymaga ./. że nie może jej być między 7\\. Nie wolno przeciwstarł. Być może dlatego.la zawstydza każdego szanującego się człowieka./. Miłość lll. jest on mało znany.lrlz w miłości llirlt. mające j rożne odcienie w zależnościod pozycji klasowej partnerów. Wszystko zaczyna się od kunsztownych werbalnych zalotów. Należy je jeszcze uzupełnić o wskazywane przez niektórych wpływy korespondencji wymienianej między żeńskimi i męskimi klasztorami. nie jest znowu miłościądo o ukochanej dalekiej.rlcżą c]zieci wielkich lordów. Jakoż w jednym z zamków opisywanychprzez Marie de France freski przeclstawiały Wenus trzymającą w ręce Owidiusza. że szlachectwo jak utrzymuje llitl wiąże się z urodzeniem. a miłośc l. zastrzega się on. wreszcie. Szlachcicem górnej warstwy szlacheckiej i kobietą tejże Tak wygląda stratyfikacja społeczna w oczach francuskiego 1lisarza XII stulecia i uzależniona od niej erotyka. Przynależnośćdo klasy jego zdiniem wyjaśnień.łrymieniane ukradkiem. J. Mężczyżnitakże wyżywali się jakośw tej fikcji. Dialog między mężczyzną klasy średnieji kobietą tejże klasy.ts".I7 z przymrużeniem oka. Odpowiednikiem tego dzieła był traktat o miłości. 85 Z ośmiudialogów. klimat Petroniuszowego wytrawnego-życia. tl. ale przyznaną im ptzez męż. Jeżeli idzie rl lilasy przez autora wyróżnione. korespondencji wyrażającej w egzaltona wanej formie miłość odległość.1l|ęlą.1.którego autorem był Andreas Capellanus. jak przekonywa szlachcic wyższej rangi szlachciankę wynika. do brzmi: 1..rji1 pervną moc nad mężczyznami.l. Capellanus był współczesny znanemu nam już Chrótien de Troyes.y. . ale wolno je oszukiwać.r:iski lll . Cytowane przed chwilą wyjaśnienianie wykluczały jedne drugich.która zmierza do pełnego zadośćuczynienia. 6. stałym niepokojem czy się ukochaną zalrzylęk. bo kunsztowne 1lłlspólstwa. od wyszukanej z obu stron retoryki. wpływy świeżejrecepcji kultury rzymskiej.azdtością.ono w ogóle w-rachubę./. llr<lcLwd między ]udźmi i doprowadziła do iroydzielenia różnych 1. Nie ma tumiędzy małżonkami nie rodziny. rlitlśmiałośc przezwyciężenia. Mężczyzną górnej warstwy sz]aclreckiej i kobietą klasy iircdniej. a zwłaszcza Ars annandj Owidiusza. . 3.llrlllowi usprawiedliwienia dla uchylania się od miłości l\ llattret.iom. bo miłość musi byc sekretna lltr. Między mężczyzną klasy średniej i kobietą ze szlachty.1 |)|zy sobie lw i. . 4. 5. różnił się jednak znacznie od dramatycznej miłościz cyklu bretońskiego. że do szlachty słowem. 7. Parry. |. Miłośc. przeciwstawiając miłość dekoracją miłościwarstw niżz . SzlachciĆem i szlachcianką. reprezentowanej w legenclzie Tristana i lzoldy. Choć to autor jedynego w swoim rodzaju dokumentu.. lecz miłością. B. z definicji miłości jej byc. nie wchodzi z.wpływy poetów arabskich przenikające z Hiszpanii. że dopiero lat temu kilkanaście udostępniony został w przekładzie z łaciny na język angielski.iac się z po. Tlre Art oI Courtly Love.rlltl jakimkolwiek icln życzer.cja z dystansu. 2. czy wielkich lenników rlitl tylko charakter wchodzi w rachubę. rri. Miłość musi być nadto połączol rl:.rlrlly nie są tu w ogóle potrzebne. tj. Szlachcicem górnej warstwy szlacheckiej i kobietą ze zwykłej szlachty. które wymieniliśmy. który nie ma zastosowania w wypadku ll1. jest formą wa]ki. Piejest konieczny i szeroki gest w jego użytkowaniu. li lasy. Inaczej szych.. co zaśdo 1. którą idzie autorowi.

Tak króI Marek rv stosunku do Tristana i król Artur w stosunku do Lanlt. jeżd.. pamiętamy. lr. Duma .zamiast przebaczenia.woich celów.mowany o tym. mściwośc zamiast powierzchowny. i tym żebrzącym pielgrzymem. . z których się zrodzili. ńające zaświad_ czyć o niewinrrości kobiety wiarołomnej. ( ir ly cior. ka świadczyo tym.] l 1rlr)żlliaczych. kościółstara się rycerstwo pozyskać dla Jak wiadomo . rluchownych. kto go właścirviezrodził Il()lllf matki.(|llanie.rtvszy dokument świadczącyo rozżaleniu chłopa w stosunku ll l 1l. Ale ta ambiwalencja była szczegolnie jaskrawa.że w niebie zasiądzie po prawicy boskiej.. że to są przecież praktyki grzeszne. Nieślubni syltrltvie lakże popierają grzeszne związki.<. Bóg najwyraźniej patrzy na niego łaskawym tlliicm.il. Zdradzeni mężowie w niejednym wypadku rlliazują serdeczne przywiązanie do kochanka żony. Grzeszne każclego spotkanego na sr. l 1t1.i idzie o sądy boze. kiem. I{uizinga.ąpienie clo komunii zademon_ go uszczęś]iłl. rlłLlece postulaLy ideologii rycerskiej odbiegały od rzeczy. gdy wchodziło w grę życie eroi. Men dnd ldeas.lt. ponieważ i |o jednali było obciążające. był nieprzewidzianym w kalkulacji Tycerzem dwunastym. by utrzymyrvac pisał Huizirrlll.z jaką wędrujący lycerz ścinał przeciwnika. ze nie są dziecmi prawowitego męża matki. a oni 7. że nikt z jeclenastu rycerzy śp_iącychw sąsied.y |. czego pragnął.yczne.ic. ze aniołowie zabierają Lancelota do nieba.'|'l. Ta przysięga wystarczyła do jej obrony B6 woła w jednej z pieśni Marie de France syn . a nie był to prawdopodobnie 1rl. Mimo grzesznej miltlsrli Lancelota. Wezwarry kapelan do]<onał l"ego obrzędu.. potem na wieki ręce wasze Ilłl|.szystkiegot co plzypominało średniowiecze. Ta prob. Rycerze byli już krytykowani przez lvspółczesnych solr|r. zupełny brak szacunku dla cudzego życią złagoclzony przez fakt..chrześcijański był wszakże w nim nader s. Lancelot bowiem.oją lviarę. t. Slosunek chłopa do rycerza znajduje w pierwszej połorvie \V iv. darvał się łatvro lvywieśćw pole.. tosci najwyraźniej nie przeszkadzało ludziom.t ila. po czym rycerz niezwŁocznie uzyskał to.łiebywała dawka udawania była konieczna. Gdy pewien rycerz w postaci sokoła nawieclzał żonę starego rnęża. |rrl. 89. przysięgła.z siebie samych. Życie rł.it.I.Ojcze panie uczynię wasze ol.prześladująmnie głodem i mieczem [. można było zbawienie zapewnić sobie Lańszyrn kosztem. struje su. skoro arcybiskupowi strzegącemu jego ciała po śmierci i. Olicjalnie potępiano cudzołóstr.o ltrrcilankom. że autor przyswoił sobie głębiej legaty stalozytności niż pouczenia chrześcijaństwa. bo tacy llllllli grzesznicy jak ona już się tam znaleźli. żona króla Artura. że nikt jej nie trzymał w ramionach poza jej prawowitym małżon. przez minstreli.1.chłop . jeżeli ciało rycerza po jego śmierci przy. a ja umieram dla nich. że jakiśelement na niby dawał się wyraźnie głowy oclczuwać w tej łatwości. nie ma w. -a \Mszysikie sympatie były po stronie kochan]<ów. rycerskiego ideału w życiu codziennym" 'loLeż nie trzeba było czekać na XViII w.zccl spaleniem. który oto przeniósł jąprzez bagno nadrzeczne i ktory był Tristanem w prze. s. clwóch irierarchiach nie dających się pogodzic war. braniu.. przez mieszczanl pTzez chłopółr. Co pewien czas ta postawa pełna tolerancji jest zamącona |lzcz przypomnienie.Nie próbuję tu wyczerpać ciekawych zagadnień zawartych w tej książce.1tlsci. wyraz w rozmowie pana i chłopa.vojej drodze czyny dawały się łatwo odpokutoz punktu widzenia kościoła \Mac przez wstąpienie u schyłku zycia do klasztoru. . tltI rł. obieczono w habit mniszy.loia. że lzo]da rvystawiona na próbę utrzymania w rękach rozżarzonej sztaby że7aza wyszła z tej proby zwycięsko po złożeniuprzysięgi. królem Markiem.ud rnoich Tąk . t 87 . Pokost pokory. żeby umożliwić nrałżeństrł.r. pan Bóg.i nat]/chmiasi uciąć mu głowę.vo. rv imaglnacji lvspółczesnych.rlIr.łliadują się. Pan Bóg łatwo dawał się zwodzić.lllicr Le Quqdrilogue invecćjf. Zgładzę małżonka ti1llrllc:".żywi rozwiązłych .}.l z() mnie. - l|' . ale ztlrla króla w interpretacji Malory'ego z II połowy XV w. który z tego przywileju skorzystał. zawartej w dziele Alain ('lr. której romans z Lancelotem trwał lata.rli się. z jego odwracaniem tłlr.rtpliwości. Pragnę tylko jej istnienie zasygnalizować. nich komnatach nie odwiedził jej w nocy. jak narzeka.' by okazać.i1. Wirrniby broniĆ mnie plzed t ( |l l :|ll. ta zgodziła się natychmiast jeżeli przez przyst.

zienia prochu. Ia paille nosfre).61. Cytuję za R. Froissart. et ilz me gardent bien de mengel mon pain en sceuIte" (Alain Chartier.les Josclres et les oyseux et de gląive. Król natomiast opierał się na rlritlszczaństwie przeciw baronom i coraz częściej rozciągał na tllitlszczan przywileje przysługujące dotąd tylko szlachcie. z'.l. bo była zbyt sprawna. 8B 88. zgodnie z tradycyjrlyr-tri wzorami.których nie mieli zainiaru dolrzymywać. Trudno wątpić. *atuły na zawołanie i umierały z miłościna poczekaniu Wiekiem szczególnego rozkwitu opowieści dwornych jest wiek XII. Narviązywanie do wątkórv rl. Rycerze schli z tęsknoty. Dewaluacja z 7313 roku przyczyniła się do zrujno*urriu baronów. że rujnowali przbciwników wygórowanymi okupami. Kilgorirem. zalewali się łatwo łzami. że nie szanowali zakładni. Jej zmierzch ma wielorakie ptzyczr-ny.Patrznp. w ch. a biedak tylko słom ę (Ie blć au loy. Jak na to takze Zerom. oclegrały wielką rolę w kulturze r.rr1. Nie tylko oni zresztą na niej cierpią sądząc z wierszyka reprodukowanego przez calmette. realizowane czy nie. wac bezpiecznie" 21. nie była . korzystał :.. okazywaniomuczućobowiązującymwsagachislandzkich. 1955.. Sprzedana wYspo. Warszawa s.że składali śluby. świadczyo ich . 1liccholy zaznaczana była przy każdej okazji i okazywała się :. Nie leży w zakresie naszych konrpetencji dalsze dociekanie 1li.1. że pieniądz tak zmarni ał. Za swój stosunek do piet. gdy otrzymali jakieśpismo. W bitwie pod Azincourt w 1415 roku |. Wprawdzie Malory jeszcze w drugiej połowie XV w. ubolewano nad nieuctwem Iycerzyl ktorzy na ogół nie umieli czytać i musieli przywoływać kieryków. Trepka przyjmując lv bibliotece w stokłosach :. bił się i kochał.z. 5L 89 . przeł. coraz częściej traktowana z plzymTużeniem oka.Po co nam ci sklepikarze?" (Quel besoin avons lttlus Ce ces boutiquiers?)23. broń i konia pokonanego rycerza.. powiadając: .lioty Francuzi brali w skórę w walce z Anglikami.l1. L.()raz mniej funkcjonalna wobec ruchliwościpiechoty.wrogami. który przejął się ideologią rycerską.1tlczyło piechotę z Walki.Le labour c]e mes moins nourisć . że rzemieślnicy przyjmują tylko pieniądz z dobrego metalu (ne vouloient prendre denier.arakterystyce jego bohaterów. IIz peIsecutent de tain me deussent garder d_es ennemis.w kompozi cji jego utworóŃ. by naigrywac się z mieszczan i chłopór. Rycerstwo pogarda dla lr ancuskie opierało się długo jej udziałowi w walce. polując na zbroję.rlcrskich przejawia się u sienkie-wicza dwojako: z jednej stro_ lly. iiekroc 1llaclnęli brac udział w walce. ków. inny wynalirzck pozwolił lancą przebijać zbroję. z drugiej .lii rv 9s Kiljan Laxne ss. s. gdy chybiali swoim zobowiązaniom. Zenon Szczygielski. że z sześćdziesięciuzrobiło się drvadzieścia.v. Na razie był on stosowany tylko do wysadzania trlurów twierdz obronnych. 1rrż zwracano u]Magęl ten obraz szlachcica utrwalił popiołach.. Co natomiast jest dla nas Ważne. ale rychło przyczynił się do przeliształcenia techniki walki i obniżenia roli konnicy. et ilz me . Jagienka.jak wspominaliśmy ideologia rycerska jest od XIV w. helas. nie pozwalają mi chleba spoży. Znany kronil. a tymczasem. przewidywał on natomiast bogate ży.opejskiej aż do czasół\r nam współczesnych. że ten ideai nie był intelektualny. że byli chciwi.ilniejsza niż pragnienie zwycięstwa.'że ideały lyc:crskie..cślenia autora. że kradli i łupili kościoły.oraz to nowe wydania jego dzieł. Autor wierszylra ubolewa.i*u istotna. Paris 1923. tracili zmysły.. że napadali na podróż_ nych. ale .biegła w rozmyślaniu". W bitwie z 1302 roku rycerstwo wy1.Halldór Data wspomnianej dewaluacji była równocześnie datą wyna_ lt. że robili sobie z turniejów imprezę zarobkową. Rycerz u Sienkiervicza. helas.. a potem z dwudziestu cztery.lil.1ua]ności w polsce socjalistycznej poczytność sienkiewicza i r. Quaclrilogue invectif . że byli rozpustni. Inni wytykali rycerzom. kowali się nie obserwując reguł gry.a rv zbiorze rvyda_ nych dotumentów średnicwiecza. cie emocjonalne. si ce n'estoit monnoie lort). lvedług .rr. że ze zboża król dostawał ziarno. The Decline. którzy wcześ_ lliclj docenili jej znaczenie.. Jestem żołnie_ l./yćzyn tych przemian i nie jest to dla naszej problenratyki . bili żony.ancuzi odmowili pomacY 6000 łuczników przysłanych im z Pal yża. 22Interesującejestporównanietegoekshibicjonizmuuczuciowegoznie. s./(]lnr a nie poii|ykiem _ mówił o sobie Kmicic. pojedyn. niestety. 1B). która już i tak stawała się (. l]z vivent de moy et je meur pour eulx. nie mędrkolvał. liazdej okazji. kobiety 22. rekonstruuje rv Anglii legendy związane z królem Arturem w dziele noszącym tytuł to Morte ó Artur. to to.

realizu_jący wzór wiernego sługi to szlachcic. którzy go wiodą na stracenie.r I lelerrę odda jąc ją pod opiekę karła z obciętym językiem l :. Na bezbronnego się nie napada\ Rzędzian opiekrlje się chorym Bohunem.1zrvisko i pod tym nazwiskiem dokonuje ekspiacji za swój błąd. Mówiąc bowiem o twórczości ludowej miewa się na rrry. tak .lloj elity społecznej.1ztl. o czym 90 l11.Polonistyka" 1966. który dostał od niego w swoiin czasie i ktory stanowił gleji bez_pieczeństwa.juliair Krzyżanowski 2a nazywa Trylogię powieścią ludową. Bohater od pierwszego wejrzenia z. gdy jego losy zalezą od atatni. nie okazuje pierścienia. Za.(lo żollal słysząc o nich. inaczej mówiąc. |)oza analogiami w psychice bohaterów Sienkiewicza i rycejak wspominaliśmy na lzy sredniowiecza można wskazać la już mowa. bo wolno brać łup w bitwie.ll. A idzie mi. a potem przybiera nowe l1. do Rzędziana. Gdy ona się l|() wyrzekal zaczyna od utraiy zrr-iysłów.. choć . Tak iak w opowieściach rycerskich.clzianie. z którego rąk on ją wybawi.rly.i stając po stronie Boclusława Radziwiłła. Słowo rycerskie bezwzględ. loqie kompozycyjne.Cały regiment gwardii ognia nad jego trumną dawał".Rafała i Krzysztofa Cedro pokazuje im fuzje i rzemienie. ze to jest jej dawny mąż. go.. Tak Bohun porylr. równo Kmicic. jak i Wołodyjowski wzbogacają się na wojowaniu. choć mógłby go zadżgać. Losy ich na rlItlc1o rozdzielają.ochową.rrltllłić.ł Julian Krzyżanowski.ttlerowego. Podobnie Kmicic. . w której Skrzetuski udawał się do Chmielnickiego jako ernisariusz.la.asznej Horpyny.|io Babinicz uzyskuje wielką sławę pod Częsi.na gościńcu tośhultaj".r. przy czym obie strony trwają wiernie przy l. ran twoich niegodnam całować".ludowy" może być kwalifikacją r. którą opuścił.Łódż.oilalela. Gdy okazuje się. że życie ocalił Lym. Jeremi Wiśniowiecki spaceruje widoczny po murach Zbaraża.w. nie może |llz lrru srtoich łask odmówić. nr 2lt00. respektowane w porv icsciacłr historycznych Sienkiewicza.lli.ludowv" chwilę zalll. jemu niedoszłemu zabójcy piękny pogrzeb. które z króla czynią postać raczej bezradną i płaczliwą. traktowaliśmyjako wzory . . która go wita słowami. Wydanie bezbronnego Bohuna przez Rzędziana napotyka silne potępienie ze strony Podbipięty. |'rlltiew-aż wzory rycerskie średniowiecza. który będzie napastorr. Podczas gdy ludzie Skrzetuskiego chowali się przed kulami. . \ r. on stał . Ale obowiązuje szczodre rozdawanie.. O prostakach się nie mówi.lll opolMieści Chretien de Troyes Yvain. Odwazny Tycerz utrudnia sobie sytuację i tak już pełną grozy.1 wit. l.o powtarzanie się pewnych.islriem dokonuje cudów waleczności.tltllyczną1 2) może to być twórczość przeznaczona dla ludu.. demonstrowane przez Skrzetuskiego na przykład w stostrnku. 91 L . jaki mógł spotkać Tycerzar był zarzut tchórzostwa i dla uchylenia tej możliwościrycerz był w każdej chwi]i gotow narazic sprawęr ktorej słuzył.tlru5. Ona napastowana jest w tym czasie przez jakiś l /. 3) moze to być twórczośćo ludzie. bo chorego zabic to chłopska Tzecz| nie szlachecka. żeby odwrócić uwagę od książek. opis bitew obejmuje tylko walkę możnych.cza. 4) morl t1.lr llł...rotu w określonymterminie do zl .v nieobecności Kmicica. musimy się nad treściąsłowa .1 l.ll. jak mówi o Rze. Najgorszym zarzutem. nie dla zbójów. rIrlllrze znanych schematów. . .r. Rzędzian.rl Oleńkę r.llrlc potł..mieszczań. a parol jest dla rycerstrva. .stała poza nim. skie serce w piersi".<lchuje się z wzajemnością w pięknej pannie.widny i na pociski wystawiony". zalysowany jest także wedle konwencji średnio- .sli rzeczy rozmaite: 1) może to byc twórczość powstała porllrlrl ludu. tak jak elitę stanowili rycerze eposu . aczkolwiek trucllro sobie wyobrazić obronę tej twierdzy bez jego csoby..niemiłych szlacheckiemu oku".lr. A miał przecież nie byle zadanie do spełnienia. iest pełrra podziwu cila tego nieznaner1.. Król Jan Kazimierz każe prezentołvac broń. świadczącego o tym. Król Karol Gustaw z kolei wyprawia swo. Szacunek dla wroga ujawnia się w różnych okazjach. Nazywa się to u Sienkiewicza rogatą rycerską fantazją. w chwi]i.. Krói Jan Kazimierz. choć ubogi (patrz Eurylileja w Odysei). nie ujawnia lisiu Bogusława Raclziwiłła. Okryty ( |l\vźl]ą może już wrócic do ukochanej. Schemat Potopu jest dokładnym powtórzelll(.isko i pod tym nazrł. .Judasz" nie obowiązuje.tin zapomina o obietnicy porł. W Potopie Kmicic traci serce Oleńl. czyIi rycerz ze ]wem. prorvadzony na rozstrze1anie.lt. gdy przejeżdża kanclerz pokonanych Szwedów. Skrzcłus]<i u Chmielnickie. Oficer piechoty ma u Sienkiewicza . t...(l1-11y charakter. czyli. Ten ostatni przybiera nowe t1. by szukać sławy na turniejach.ich uczuciach. była ostrzeliwana.

1lytanie. jak mieliśmy już okazję zaznaczać. wreszcie. Wyfląje się.ycięzone trudnościitp. rvytyczone szlaki.w braku innych wrogów . Toteż mozna rnówić tu o ludowości. że ten byt fikcyjny był tak skonstruowany. zdobywanie swojej wybranej poprzez z pozoru nieprzezrł. obejmując je wszystkie nrianem ludorvego eposu bohaterskiego. bo trudno przypuścic. Zirrnuńskiego 26.lr<lpciuszka" czy wątek .1ch średniowiecza. Myślę. London 1952.cl'a słowo poetów i pędzel najgłośniejszychmalarzy. Niektórzy sądzą.go zagrożenia. żeby l.lud w ogóle w nich nie występował.Darvida i Goliata'' wspólnymi wątkami lrrrlzliości. to. rozdz. Ęarodny j gieroiczeskij epcs. M.lnie wysłuchują opowiadań o tych.ludowy" można się zgoclzić ze stanorł.cu postojów pielgrzymek. słuszności -jakie zaplecze psychologiczne mogł miec smok wnasuwa . jak się zdaje.vówczas człowiekowi. które przejawiają się w tego rocizaju utlrorach rv różnych częściachglobu.ków.miał z czym walczyć.. którzy poniza. żeby charakteryzująca je erotyka liczyła na tego właśnie rodzaju re" cepcję.Recepcja Sienkiewicza rv Polsce była.legen1lylanie. Na ogromnym materiale porórłrnawczym autor ukazuje w'rozdziale I swego dziela pewne wspólne łvątki. Przyjmując ostatnie znaczenie słowa . jako literaturę arysto|. XIII. kto uważa się z.łaściwie Nic korzystał wszak z jej wdzięków. 1962.wtak. które były przekazywane słuchaczom nie tylko r^r wielkicil dworach. Smok kumulował w sobie wszelakie zło. Żirrnuński. tzn. który krvalifilcuje jako ludowe zarówno takie legencly.masowa". zagrażających r. Każdy. . warto--się chwilę zastanowió nad popularnol. nie słyszy się także.oło. kto ośmielił mu stawic się <"1.ycerz . Tak interpretowana ludowośćnie staje na przeszkollzitl traktowaniu jak to czyniliśmy legend średniowie. dlaczegoż by bowiem rvilki i rysie tri<l miały występowac we własnej skórze? Z kolei nasuwa się smok trzymał dziewicę na uwięzi. jak //iac/ę i Odyseję. rvyłącznie w sensie ostatnim. To wyjallllicttie nie pozbawione.doczekują się własnego wyniesienia. recepcją tradyćji sz]acheckiej przez mas)r 25.ze tu dochodzą raczej do głosu wspóltlrlsc:i llatury psychologicznej. jak w legendach średniowiecza. Kwalifikacja genetyczn. że zawsze ludzie llrr.r. według jego krytl.. być może. by llaktował ją jako zakładniczkę. także i tam.. E|hos Tycerzy średniowiecza objawia daleko idące analogie 1rl J. Zawdzięczam prof. że smok był reprezentantem całkiem realnych rlziliich zwierząI. Ta supozycja nie wydaje mi się trafna.1 liodeks były w nich odtworzonez7. W. Są to takie na przykład wątki. gdzie o wpływach mówić niepodobna. Stulecie trójcy powieściopisarzy. rów średniowiecza powiedzieć. Spotykamy się wszak z nim na rozległym tlllszarze. 92 27 Cecil Maurice Bowra. jak Pieśno Ro]andzie czy Tris|ana i lzoldę. by iak najbardziej podnieśc zasługi tbgo. 25 26 zyilisac jednakowym pTąwom jedynego socjalno-historycznego lrlzwoju ludzkości. M. to samo powiedziec o legendach średniotviecza.l nie nie były dla ludu przeznaczone.yraźnie traktuje litelatuTę. Krzyżanowskiemu zwrócenie mojej uwagi na teqo interesującego autola. Smok wawe]ski ma dużo krewnych.tera. lr.1 smoka w średniowieczu. 93 .a nie może tu wchodzic w rachubę. Te analogie autor skłonny jest Patrz Karol Wiktor Zawodziński. Żołnierz jak to w wypadku Sienkiervicza krynie był bohaterem walk tycy nieraz zauważali.r . ref]ek|-or autora padał na pojedynlii rycerzy. takie jak te.. szczególnie tł-czesne sukcesy bojowe. zdumiewające wyczyny od maleńkości. ale dotyczy to przede wszystkim chansons de gesles takze i na miejr.że to byc twórczośc mająca lud jako głównego odbiorcę.iskiem W. w sensie recepcji masowej. twórczośc ludowa w sensie . bo.jako utworów. 1946.r i. dlaczego rł.l pokrzywdzonego jest rvielu mógł utożsamić się .jak tllrllyw Kopciuszka. tj. że nie ima się go miecz ani kula przeciwnika. których dochodziła do-głosu elita.. Nie były to także utwory o ludzie.a tych ll l(opciuszkiem i wTaz z nim przezywac jego triumf. t czość. żądając okupu za jej wyzwolerlic. utrwala obraz tego strasznego zwielzt. r1. które miały pe]Mne stałe. Mozna. którą się posługiwaliśmy. uwalniając dziewicę czy okolicznych mieszkańców od stalt. Autor tł. Jej życie. Heroic Poetry. Slroro mowa o wątkach cieszących się taką popularnością. bo mało możemy dziśo genezie wielu utwo.którą chłonie chętnie całe społeczeństwo bez względu na przynależnoścklasową. 5) może to byc. jak niezwykłe narodziny boha. I (ltycżną. Poil. Tak. jdk się zdaje. które czynią wątek . Opowieści dworne prawdopodob.długo tli -_.ollzilllie kopciuszka zwykło tłumaczyc się tym.

narzucanie l. _ . w drugim . ekskluzywnych. lilorzy są wyżej i pragną ich naśladować. . w kiórycn po. J. Pertstiana (ed. n Honout and. jak jego stanowisko (oIfice)'' zs. Według obrazu Germairów u Tacyta.ry*il"1o*utlytlt infiltracja z clołu. Artur Górski1 'Warszawa 94 zs Sogj isląndzkie. E. J. jaką starsi spośród nas mieli jeszcze okazję obserwowac i jaką w posiaci stylizowanej przekazał Tetmajer w swoich opowiadaniach No skolnym Podhalu. Jednakże fakt przynależnoścido elity żyjącej z wojowania nie wydaje się niezbędny.rlzycji przez dopływ arywistów. które tego rodzaju ethosu nie wytworzyły. które rządzą się podobnymi dyrektywami.lzi w grupach małych.l<)źnego średniowiecza. Saga o Gislim wy jętym spod prawa 1931. także i ich wojownicy rządzili się podobną hierarchią wartości.wierny swojemożnośc mu zobowiązaniu w stosunlru do strażnika.r. W obu za[em wypadkach ten ethos miałby być reakcją .Honor i wstyd . centralna rola odwagi.gqry'' może llrltviem układac się dwojako: nąOZ niżej stojący podziwiają tych.riusć ao . tlrlIlrrie pojęty honor odgrywa szczególną roIę. i tam były podstawą egzystencji. nie wytworzyła wzoru takiego zadzierżystego i niepodległego człowieka. Ni rzecz tezy lltrpróela pracorvałby. tak jak popizednio t plzezkulty. Shame (praca zb. związana z rozmiarami grqpy.rlllie dodatkowych trudnoŚci l lnne.Ten warunek wydaje się istotnie zrealizowany u Homera i połród rycerzy średniowiecznych. London 1965. bądź *.anie cnót trudnych. o za rozenie wła. jak to Sobek Jaworcarz. ani wystarczający do wytworzenia ethosu tego typu. Taki honor miał! pisał we wstępie do swego przekładu . o lzeczy trudne. które sprzyjają tworzeniu się tego rodzaju ethosu. tylko w pierwszym wypadku chodzi o zagrożenie własnej 1. gdzie elita wojskowa. Jeżeti jdzie o wspomniane ludy pasterskie. skazany na dożywocie jako więzień w Zamkach Orawskich. Znamy ludy pasterskie. .ru .rlllie wymagań. tltlych przywilejów_ przez stale czujną wrogość. gdzie rtór. 360. w którym dominuje dbałość słamówić .. rlrltloszą siĘ do nich r. jak nazywa je autor. ypadku można by zilustrować przez wspomniane stwarzanie * *i]. mając ucieczki nie skorzystał z tej możliwości.zynniki.. której usiłują zapobiec priu. W pierwizym wypadku giózi .-W interezującym lvslqpie redaktor tomu.rki"orobiste |hce to iace relations). przel.tlych przywilejów. którzy wszyscy się znali i wszyrtko o sobie wzajem wiedzieli. i gdzie osobowość działającego jest równie ważna. ubieganie i ws.). oprac..ug. Dzieje się to.llie. 95 . wtllł. Mam w tym ostatnim wypadku na myśliSpartę. zbędnej do obrony s\Mego honoru i dającej się mierzyć ilością pokonanych rvrogów i przezwycięzonych niebezpieczeństw. w przeciwieństwie do anonimowych.z ethosem rycerzy Homerowych.). i znamy grupy elitarne trudniące się zawodovro wojowaniem. obowiązkowa szczodrość. Silna presja opinii publicznej. żtl siowne sformułowanie kodeksu rycerskiego należy óa. obracanie się w kategoriach honoru i wstydu. Peristiany. nie. Ale nie zawiódł zaufania. wo]na od rvszelkiej troski gospodarczej. G. wystarczy tu przypcmnieć kulturę naszych góraii taką. którym niełatwo sprostać. co w tym wę. ganie się o pierwsżeństwo i chwałę. verlus d'honneur. ale góry zmniejszają zewnętrznego tę obawę i dają się rozwijac typowi ludzi o niepodległym sumieniu" 28.był się o Tzeczy niezwykłe." bądż też przez zaciąganie ltltlmal niemożliwych do wypełnierria zobowiązań lllarakteryzuje górną warstwę społeczeństwa zlożonego . jaką w odróżnieniu od ludzi z dolin opisywał w swoich pracach Kazimierz Dobrowo]ski. s. w l.Płaszczyzny i niże wywołują jedynowładztwo z racji sag islandzkich Artur Górski i wewnętrznego zagrożenia. że ethos.rp. zaprzątają ciągle ltl<.ę. zgodnie stwierdzan y pTzez historyków fakt. G. Pamiętamy. Stawka była nie byle jaka.." przeciwnie.pisze w przedmowie -. są rzczególnie doniosłe.rlołów". Wojowanie i czerpanie zysków z ziemi i tu. jakim był Achilles czy Lancelot.vrogo i przeciwstawiają im swój odrębny lysLem wartosci.. Nieustanne ubie. kiedy wzrost wpływów mieszczaństwa ztltuszać zaczął do obronnej kodyfikacji własnych dyrektyw. W 1965 roku ukazała się zbiorowa książka aotycząca wybraltyclr społeczeństw basenu śródziemnomorskiego.ożr. Dupróel o zdania.ten-ethos z i . wskazuje na pe]Mne t. o którym już miałam okazję Socjolog belgijski. stosunek niżej stojących do uprzywilejowJnych. w łrugim wypadku rrtlczuwana wrogośc narzuca konieczność usprawied]iwiania włal.

r.wtrione mu jest bezpieczeństwo.. rlziłtla przeciw współzawodnictrł-u. czy Lo grupa biedna. rl.y. że mafia d'onole. rozważają trzynaście rożnych względu na to. lłrlilcr konfliktow. Autorka tego posłowia widzi możliwość ona kultu nym ma|eriale trzech rodzajów kultur. W pierwszym wypadku akcent pada na to. w którym jednostka zmierza llrl lllvtlgo celu bez uwzględniania innych".sądząc z tego pozytywnych.uwagę. czy dóminuje w. który należy wziąć pod także. Street prawa. i<to by odwołał się do sądu dla Dlatego władze państwowe się po.1s cthosicl jrlst inaczej. Jeżeli idzie o czynniki warunkują"". sycylij. Nic są to jcrlnak jcrlyne czynrlilri.lrlr. odwrotnie. dopoki nie jest przekonana tl swojej niewą|pliwej rvyzszości (unchallengecl superiority)j1. którą rozporząclza. według tego samego pTzez nas gjrupy rycerskie objawiają aulora. l l tlr. lrŁórymi operuje.. ll Maorysów brak stratylikacji ekonomicznej i brak myśli. że słowa nomos wymierzania Homerowym. Współzawodnictwo niekoniecznic rna cha. kooperacja niekoniecznie przesądza o solirlrrrtlości. (prawo) nie było w słownictwie minaliśmy już. Podobnego roztl'lzrli<lnia należy dokonać między kooperacją a pomocą wzajemną 1lrlplulness). bo to l)i(: egzystencję. Obecnie mafia trudni się głownie przemytem do pomarańczach. czy Nie tna związku z tytn. llitl . mamy do czynienia z zamkniętymi grupami. Rozważone to jeden z czynników. jest mniej ważne.l. do gangów i tzw. autorka zalicza na przykład Eskimosów.] zachowanie.r. Przy rywaiizacji. po uchyleniu roli liz()regu czynnii<ów autorka ocinajcluje pe\Mne determinanty w sLruklurze społecznej danej kul|ury. co się llrlc wspóInymi siłami uzyskać. lr. Sytuacja człowieka nie zależy ltt tlcl jego inicjatywy i ambicji osobistej. colnel socie.że llltlżlta poprawic swoją pozycje.nich współclział":i". Skompro.. We współzawodnictrvie akcent patlrt tla ce! (goal). posłowia io#". mianowicie. że gd.lctzy.łrrZą rrr. u_omili ska nazyłvała się w wieku XIX Societd degli Stanów Zjedno. jakieśprzedsięwzit umożliwiającej 3ą organizacji politycznej.ych jest sprawą drugorzędną. Zważywszy. rrrli związku z lechnologią.. podczas gdy osiągnięt ll. liśmy. przcz su. łr. W zbiorowej pracy Cooperation kultur ze mitive People autorz1..(). Tozwa'zd.iest w tym sformułowaniu zawarta żadna deprecjacja. czy bogata. wspomniana książka . in.rl inicjatywa i ambicje osobiste nie powinnyby ctrać tlużej roli. 3eayrrt o. współzawoóniczące i plem przykłacl pierwszych wymienia połudlriowo-afrykańskie 'Satirorrga współzawo czy Indian Zunii jako przykład kultury nictwa .rrlrllt odróżnic od rywalizacji. .. Kwakiutlowie. posłowiu stanowiący redaktorka całości__ Margaret Mead.:":i1":. rezultat"*:.vi ęce j negatywnych niż -mióazy '.kces ckorromiczny -. o co się rywalizuje. do wymierzania spiawiedliwości we własnym zakresie. sprawy obrazy na honorie.:: współpracujące. Ńspolnym rysem jest tu pogarda dla Wspo.można "ut Gromadzi warto chwitę uwagi wynikom tej pracy poświęcić. Gdzie indziej jeclnostka lli(! ma poczucia bezpieczeństwa. że kulturę rycerską. Pojedynek był poźniej jedną z form państwowych..jc rozumieć .. w obrazów syntezę uzyskanycł.'" _1:^'T":: pTzy..rpJ*". w związku z obser.. ldzie tu o gromadki wyrostków zbierających się na w rozwnżallym t 96 97 . żadi| Wypada zauważyć.llrlrtt. ""l^:.[.T:_Ti.1l. sprawiedlirvości bez udziału urzędników regulowania mitowałby się ten.terski.1ttt i.i*ią.Współzawcldniczenie międzygrupowe może byc połą|.. Wyodrębnia indywidua1".przeciwstalviały. |tilll Ill)llt.. ztaczne ańalogie w stosunku do grup przestępczych.1 l1. rolników. tendencja ties 30. 1rrlli<ltlanie innych jest sprawą podstawową.zie pozycja człowieka zależy orl pochorlzenia. W kulturach współdziałalti.. w poizczególnych monografiach wyróżnienia w zebra. którą wutititbwac jako kulturę współzawodnictwa. 1. które wchodzą w rachubę AuLorka zdaje sobic sprawęl że dla rozstrzyQnięcia sformtłłow. czonych narkotyków ukrytych w sztucznych and Competition among Pri. Przypomnijmy.:T]. so rogach ulic. rv jaki dana grupa zapetrvnia soa więc czy to grupa rnyśiiwych.r.. Przez zachowanie indywidualistyczne autorka pro. istniejących poza pru*Ó*.l. z tym zastrzeżenierr. zariojnictwo. ltlgo.1. Współzaworinictwo wy. w ramach ktorych (Zuni) określonajest pozycja człowieka i za1lt. natomiast stosunek do innych współzawodnilr.lrlych tu zagadniEń potrzebne jesL jeszcze sprecyzowanie po|r. któreqo człowiekowi nió można orlellrać. do kultur indywidualistyczn którzy nie wreszcie.i" ^ lvspólzawodnictwa a sposobern.ylrlrlzkie.Uu dominacją współdziałania J. *uóią autoia o charakterze grup przestępczych. w drugim stosunki mięllz.c ze współpracą w ramach grupy. Jetlnakżrl lIlj|.ł1.

Mandeville twierdził. jak miałam już okazję wspominać o tym gdzie ltrtlziej.1wia nadal zarówno do czytelników Sienkiewicza. przy czym jej myślzatrzymuje się przy poczuciu bezpieczeństwa jako przy czymś eiementarnym. obronie własnego istnienia.l żenia autorki. 1937.). łączy się z przedkładaniem własnych spraw prestiżowych nad interes ogóIny. z przedkładaniem troski o obraz własny nad zwy cięstwo czy klęskę podopiecznych. mimo najdalej idących lrjżlric politycznych. że normy zaakceptolrzlu tv(llle w danym społeczeńsLwie służązawsze jakimś rozsądnym . zrezygnowaŁ z uprzywilejowanej pozycji strategicznej. a mam tu na myślinie funkcjo9Ż Cooperation and Competition ąmong Primitive People (praca zb. W najbarrlzitlj obronnej postaci teza ta ogranicza się do stwierdzenia tej r. tak ceniona w tym ethosie.których Conrad bronił.tl waloru. Cóż możemy wydobyc z rozważań autorki dla charakterysty kultury rycerskiej średniowiecza? Myślę. Margaret Mead (ed. bo nie chciał być wzięty za tchórza. osobiście obrażorry. tak król Aragonu. lecz funkcjonajako peMrną tezę empiryczną głoszącą. Można by równie dobrze uznać tendencje do współzawodnictwa za elementarne.lrll. przy czym w tym kodeksie zalecało się raczej umrzeć niż dopuścićdo pqniżenia.że respektując zastrze. Tak to Ąchilles. inaczej bowiem nie zapuściłybykorzeni. M. natychmiast zaczyna się między nimi kłótnia o pierwszeństwo.1lizm 98 . co spowodowało klęskę jego zastępów. służyła. że gdy tylko zbiorą się gdzieśmężczyżninajedzeni i płciowo zaspokojeni. okazywał się niejednokrotnie samobojczy i prowadził rlrl masakry całych walczących zespołów. można ethos tej glupy scharakteryzować jako i widualistycznyl z tym dodatkowym posmakiem ujemności. Piotr II. przy czym ta że rezygnacja pociągnęła za sobą lvyrżnięcie całej jego drużyny. tak Roland nie wezwał pomocy. się boi.lr[ości. Mead. mógł z tego powodu narażać wojska Achajów na porażki. A jednak ethos ten 1llz<:trwał parę stuleci.rzebom. Mead. plagnę na zakończenie powiedzieć słowo o sytuacji funlrcjonalizmu w odniesieniu do dyrektyw. Otóż. uzależniała współzawodnictwo czy rywalizację od poczucia bezpieczeńs[wa.unkcjonalności w odniesieniu do potrzeby biologicznego przell watlia.r|i wybrednych czytelników Conrada jak Bertrand Russel. odrodził się znowu w romantyzmie i przeltl. ethos rycerski przez towarzyski stosunek rycerza do wro(|(l. Po tym krótkim przeglądzie hipotez. które cytowaliśmy. jako pewną plopozycję metodologiczną.tll. który lv swojej niedawno wydanej autobiografii. Myślę. oczywiście. ale służyła także obronie honoru. l1. Jakim potrzebom służyłoich 1ltltItrzymywanie? Nie będziemy tracić tego zagadnienia z oczltt lll<ltlząc'dalszy rozwój rycerskiego ethosu. rezygnowanie z uprzywilejowanej pozycji i wyrównywanie liztltls. ptzez odwołanie się do tego ostatniego tylko czynnika. i że ethos rycerski nie da się. zgłasza najgłębszy akces do starośłvieckich w. psychologicznie wytłumaczyć.na myślo jakiejś bezwzględności w stosutrku do innych ani ich eksploatacji 32. czy ptzez niepotrzebne narażanie się dla okazania własnet.). jak to było widac z naszego sprawozdania. żeby przeciwnik nie myślał. Patrz Wstęp M. jak też do l. Odwaga.że tendencja do kształtowania w stosunkach międzyludzkich jakiegoś pecking order może byc poczytywana za równie pierwotną jak pragnienie bezpieczeństwa. nie wymagającym już dalszych wyjaśnień. dotyczących ewentualnych urvarunkowań rozważanego ethosu.

który go nigdy nie zawiedzie. celuje on we wszystkim. upodabniając się do tych.rumentaeh. gotów pierw. gra w piłkę. |'<lza tym człowiek średniego wzrostu jest zwinniejszy w różnych z(lwodach sportowych. ktotzy trefią włosy l wyskubują sobie brwi. niejszym tonem przemawia.|wolze| Życie dwolskie lo gIą prowad. Szczególnie zalecany jest dworzaninowi wclzięk i pewna nonszalancja.Cortegiano Castiglionego i jego przede wszystkim dopuścimy tu do głosu.ieczne i nie pozwoli sobie na żadną tritlgodną słabość. autentyczl]a. pokojowy clworzanin rlie będzie ta]<że szukał okazji clo pojedynku. ciskanie włóczni. Pamiętamy clwory króla Feaków i clwór Menelaosa u Homera. Przypominamy sobie. bo wiąże się z umysłem ociężałym. Ale rozkwit dworskiej kultury towarzysko-zabawowej kojarzy się nieodmiennie z dobą europejskiego odrodzcnia. odpierać ataki przeciwlika. by miał nie byle antenatów. tz. Nonszalancja wzmaga ludzki szacunek. która maskuje kunszt i każe przypuszczać. grać na różnych irrsl.rlzie robił tra oczach króla. które przystoją tylko zawodowcom.o"głos. czytać poetów. gra niewesoła a po. choć dworzaninowi nie przystoi żaden zawód |x)za rycerskim. po wielkopańsku.tlrin doskonały będzie musiał zndć łacinę i grekę. ciężc ten. La Bruyóre. jaki ten wzór uzyskał w italii i poza nią. Jeśliidzie o pochorlzcnie. zwlaszcza grly to llt.zona na serio. Oczywiście. gdyby l. komu dopisala zręcznośćalbo szczęście. by był wysokiego wzrostu. A po tych wszystkich marzeniach i wysilkach znaleźć się w szachtl lub ttostać mata. krul. Toteż dwo.popierali ich ptolemeusze w Aleksan_ drii i Mecenas za rządów oktawiana. jak dwór Me<lyceuszyl cl'Estów. Tu inaczej. co bardzo pożąrlane.'w praktyce bywają dworzanie niesz]acheckiego rodu.lll gdyby pod naciskiem. Muzykować mu wolno jednakże tylko j. trzeby wyzwalają niezwykle obfitą produkcję podre*czników dworskiej ogłady i cJobrego rvychowania. zaśw odrodzeniu . historyków.lry ił. zważywszy og. trzymać się go. 'Wysoki wzrost nie jest poządany.Ó. i dworami iakimi. Czasami za pomocą pilnie strzeżonych pionków zyskuje się krótową i wygtywa paItię: zwy.<]zie on wzbudzał lęku swoim wyglądem.z ltalią.ych opieki nad luttźmi nauki i sztuki też znane było starożytności. wystarczą turnieje.i<. Gonzagów czy sforzów. lekce sobie ważąc llrvój kunszt. clo czego się bierze.'ale w gruncie rzeczy wzór Castiglionego to wzór zdemilitaryzowany. mieć plan.Vl. Walcząc w armii będzie się kicrował honorcm. ani rvyczyniał w tańlrr łtkrobacji. Typ egzystencji prowadzonej w tych siedtiskacń nieustającej zabawy wymagał nowych wzorów osobowych. że wszystko 1lrzychodzi mu łatwo. nie pgtrzebując się doralliilc tego.żąda się od niego takze. Chatuklery (O . że Arystoleles wymagał orl człowieka 100 instytucja dworu jako zrzeszenia ludzi zależnych od jakiegośdysponenta właclzy i pieniądza ma bardzo stare dzieje.ry . zechciało do sprawy przylożyć. Te nowe po- liltlszlrie dumnego. Trzeba ustąwiać pionki i Iigury. Dworzanin borviem jest zawsze 101 . Wiedza humanistyczna stalrowi ozdobę każdego. pisać pl. ale także nie popadnie w zniewieściałość. Nonszalancja ta jr:clrrak musi llyć. Roztaczanie prźez możn. Alb 1l<lnieważ wzór castiglionego ma być wzorem dworzanina doskollłtłego. Wprawdzie jedynym dopuszczalnym zawodem dworzanina ma llyć: zawód rycerski. ttlt)wców. wśród nich najgór. czasami iśćna ryzyko i grać na chybił traIił. Rycerz w roli dworzatlilla chłaniająca. rysować. potlit:waż ludzie sobie wyobrażają..ztlnie kopii. Nie llt.edrzeć się na mury oblężonego miasta. pójdzie na udeptaną zirlmię. nie bęrlzir: tańczył na jakichś festynach ludowych. na co inni pracują z mozołem. do czego by się rJoszło. konna jazda.ozą i wierszem. człowick bowiem szlachetnego urodzenia ma lepszy start życiowy i latwiej sobie toruje drogę w świecie. gdy to okaze się kon.

wywodzący się ze znanego. opłacane bardzo tlrogo. winien postarać się o to. t02 103 . dworzanin winien się usunąć w cień. Chłędowskiego z tego. odtwarza niebywały luksus lcj próżniaczej egzystencji.yścigi. |^ikacji w walce zbrojnej. Dworzanin swymi zaletami powinien w takim stopniu pozyskać łaski swego pana. Zwracano już uwagę na to. Na dworach ceni się człowieka nie według iego kwali. ograniczaniu wydatków na festyny. gdzie go jeszcze nie znają. clla zabawy ubiegano się o karły. Ostateczny polqr tym wszystkim cnotom nadają kobiety wnosząc ze sobą cośmiękkiego i de]ikatnego. A pouczyć go ma w r:6żnych dziedzinach: w administrowaniu swego kraju. Trudno nie dostrzec w dworzaninie Castiglionego.. Winna z taktem prowadzić rozmowęr a nawet umieć wysłuchiwać rzeczy nieeo swawolnych. Mężczyżnimuszą zawsz. rt. broń Boże. a zaTysowujący luksuso. może wielbicielowi ofiarować tylko seree. ten spo1 W sób stanie się mentorem swego króla. Niegodnymi środkami zabiegać o nie nie należy. najlepszym sposobem po. Dla zabawy hodowano różne egzotyczne zwierzęta. lety. Dwót w Ferrarz.dworzanin") winna mieć jakąśkulturę humanistyczną. Gdy będzie mia} udać się tam. s. Odwołuje się on do lrlrlzi.. by dobra o nim opinia wyprzedziła jego pojawienie się na nowym dworze.a.e.43.. mężna może oddać swoje uczucia wyłącznie komrrś. co wnosi do lci kultury zabawowo-biesiadniczej. Turnieje.. Jeżeli idzie o stosunek do księcia. a na to.polowania wypeł- rliały ranki. Ary. tańczyć i grać (tylko. uprawianie sportu jako zajęcia wyróżniającego ltldzi. w sprawach wojny i pokoju. Rozmowy urozmaicały dłurlic wieczory. Sztab kucharzy musiał mieć nielada inwencję. Wieczorem odbywały się maskarady i bale. wityclr. Uczty rlie miały końca. mógł sobie pozwolić na szybowanie w Eórnych rejonach. że Castiglione. uzależnienie prestiżu od iiczby ludzi za. nie będzie zaczepiać tych. . Sprawozdanie K. co zasługują r czeri na karę niż na kpinę. lecz raczej według tego. Kobieta na dworze (zwracam uwagę na brak żeńskiego odpowiednika słowa . ll.Gdy zamężn. ia była w zaniedbaniu.kontynuacji watków rycerskich. które nas wiedzie ku Pięknu zrealizowanemu w pięknej kobiecie. z wyjątkiem tych. a mianowicie higiena osobista. że związek cielesny kala uczucie. że dworzanin rl Castiglionego jest przede wszystkim zajęty rvłasną. łatwo bowiem zarrważyć. (lo. Który z mężczyzn nie będzie się starał zasłużyćna przyjaźń tak cnotliwej i pełnej wdzięku osoby? Kobieta nieza. wyd.ego rodu. zyskania jego łask jest na nie zasłużyc. że będzie mógł sobie pozwolić na mówienie mu prawdy i prostowanie jego ścieżek. tak jak drogo płacono za Murzynków. winna malować. bronnych kobiet. oszczędzać będzie słabych. odgradzanie się od wszystkie.lotelesa czy w średniowieczu. lilejnotów rozpościerałysię niesłychane brudy". Nie służy ludziom ani Bogu. to samo ttciekanie od piętna zawodowości.pomnyt by nie tylko mieć.e obronę czci kobiet mieć na względzie.Obok źytności.jako świadków swej doskonałości. l. To samo szukanie chwały.Jeclną z głównych sprężyn wszelkiego działania była pompa. rlrlzie nie sięga prozaiczna troska materia]na.ivychi jado. którzy nie byli latwi cto zdobycia. ale i należycie sprzedawać swoje za.że cnota w tym wloIze służyprzede wszystkim osobistenru wyróżnieniu. Błazen był też nieodłączną figurą. świecką 1lilrfekcją i jej odblaskiem w oczach innych. ani osób możnych i bogatych.Humajak pisze Chłęclowski -. trzeba było mieć rlośdo powiedzenia. l<:żnych. co dobrze tuszą o sobie. czy bez. Różni autorzy podkreślali. Zmiany w dyrektywach związane są ze zrnianą roli spolr:cznej. Dyskretna reklama może mu przyjśćz pomocą.wszystko naśladowałze starolrizm . odmawiając służenia złemu. żeby w nich błyszczeć. wy wzór dla wyrafinowanego życia towarzyskiego dworu w Urbi- trrl. i gtdzie obcuje się z P]atońskimi ideami.a nie do Boga jako świadka i przyszłego sędziego. pomni.tylko czystości się oc1 Rzymian nie nauezył" 1. Jedna tylko strona ży. < r Kazimierz Chłędowski.kogo by mogła pośIubić. Jeżeti jego pan będzie oporny tyrn radom. którzy mają czas. a niecnośćksiążęcych zaleceń nas od posłuchu. co plebejskie. które charakteryzowaliśmy u Homera. . jak spędzano czas na dworze w Ferrarze. możnego i szanowan. . nie na trąbce) ociągając się wstydliwie na wypadek propozycji popisu. W yozmowie dworzanin unikać będzie aluzji złośli. żcby na cytowanej przez ChŁądowskiego biesiadzie weselnej porlać kolejno 43 dania. a stanowili pożądany akcent pośród licznej służby. Lwów 1909.

Nicolasa F. Pochodził z rorlziny dostatecznie utytułowanej.bardziej kształcącc niż dwa lata pod iakim lriet<lwnictrłrem. autora cl.człowiek ogładzony" (galant homme).rsacji. Popełnienie największych zbrodni nie uwłaczało dobremu imieniu. .. co zabija wszelki ta]ent. i mieszczanie. ale by| jakoby dalrl'l<i od galanterii i nie był człowie]<iem światowym. lecz o cały i<. lnożcrny jednak . pocnóazący oa t< do[ierów. castiglione pisał dla tych co rozkazują.*"Jłu! Chłędowskiego .idem. a nie dla tych. Nie da się ona zawrzeć.o atakach na dworactwo.. lrtóre nanl przekazalatradycja.tt l'(rl cIe plaire d Ia r:our (16j0). l<to się nią posługuje. Rzemieślnicymusieli nieraz na klęczkach błagać o wypłicenie im jch na]eżności. ograniczoną ( zasem do uczciwości w sprart ach pieniężnych.. dobrc wycllowanie. Iionawcą zbrodni ty::ana nie uwłaczało nikomu. 475.ll<ibować odtworzyć charakterystykę luclzi rvyróżnionych tynl ltliancm. pisala na len tcmat i arystokracja. Wiadomo. Dja clworów Erazm nie objawiał w 1530 6 Mam { Ibidem.viac_lomości. Dziśpowiedzieć o kimś. srvoją działalność pisarską de Móró lozpoczał późno. Ale słowo to llliało inne zabarrvienie u Chevalier cle Móró. Pośrócl tej obfitej 1iteratury wy' g lllidcm. W XVI i XVII stuleciu -_ jak wspominaliśmy -. s. jak .głównymi sprężynami działania.trsję l)wot /l]IliIlQ Castiglione q1o.. s. ale nie wolno było zapomniec dozrranej krzywdy czy obelgi.czl.cze będzie mowa. dzielo miało w ciągu sześciu lat ocl chwili jeqo ukazania 30 wydań i znaczną liczbq naśladownictw. jakie wymagania sLawia człowiekowi ogłada..clręć pokazania się. chcieIi rozgłosu.ieła L'lnnnóte lumlne . w jc<lnym słclwie. 412.... 3 ll. . ale był bardziej powicrzc]rowny. Cytujemy jtlgo nazwę po francusku. roztoczenia blasku i olśnienia clrugich bo gactwem i zbytkiem" 2.rąć szcch" z. Montaigne był honnótc ltolnrute. To wyclane r. jak nalcży siq zacilclwywać na clworach czy w salonach.że jt:st łonnćće.nye ory. tu na myśliErazma De Civililttte nlolllnl ptlerlilium.owiek światowy" (homme du monde). bo nie ]ac]a trurinośćstanowi jej adeltwatn.y. Clrcvalier dc Móró urodził się Tv 1607 roku.to tyle. kto chciał bvć rlobrze wyclrowany. tóżnić należy skreślon. 5 lbirlem.e oddanie w języku polsliim.jbarclziej sccplycznie odrrosił się clo r. co stwicrdzić jcgo uczciwość. llrl już po sześćdziesiątce. I04 . człowiek bywający na tlworze i znający jego obyczaje. żądza panowania.roiło siq od dzicł pouczającyclr ludzi o tym. z powodu tego. z Można tu zacytować np. Nie umiejąc oc]dać znaczenia słowa honnóte. Iudzie o zapomnianych clziśnazwistaón i ludzie tacy.pisze chłędowski nosił ża7 w duszy z powodu stosunków ciworskich. sła\r. Dwa dni przebywania rł. którzy po przedpokojach całymi dniami czekać muszą rozkazów 5''.Zgoclnie z obyczajenr cpoki rozrł.1tórc z tcj rliluki wyniósł. po rozważeniu innych dworskic]r wzorców.rreta. 420. i żc jalr rril. rv litórych uwydatniał swój slarannie piclęgnowany kunszt konwt.wielkim świccje były -j<lcJo zdaniem -.no ostatnie grosze z gmin.zdaniem nielilórych -. czy lllalny z wersją wielkopańską czy mieszczańską 7 do czynienia i w zależnościocl osobistych gusttiw tcgo. bo nie chodzi ltt o posiarlanie jakiejś jednej. l. chcic]i we W "urły. ale-popełnić jakieśuchybienie przcciw regułom turnieju lub pojedynku plamiło nazwisko" a. szcrcg lat jezuici. o literaturze stanowiącej anty-cortegiarrę będzie jeszcze mo!\ra niżej.h zespół. żc kształcili go prze7. 413. Dl. .Niemal każdy z poetów i pisarzy xv i xw wieku -. o nieco zmiennym składzie w zależnościod tego.r mieszr:zańską rt. Rzeczywitość była daleka od obrazu dworzaniną idealnego zarysowanego przez Castiglionego. zipewnienia dworowi należytej pompy wyciska. że musi pisać to co mu każą. miał oddziaływać w życiu dworskim Francji aż do Wielkiej llewolucji.ijał lltvoje poglądy przede wszystkim w listaeh i rv formie dialogów. określonej dyspozycji. 105 szacrrnku. by dostać się tio znanych saloll<jw i stać siq w niclr natrczycielem oqłady i dobrcgo wychowarritr.błyszczałnieco więcej niż honnóte homme i lcpiej rlicjednokrotnie umiał swoje cnoty splzedać.Ci luclzie butni o despotycznych insąrn l<tach. o czynr jesz.y przez Chevalicr c]e Móró wzór lrcnnćte ltt)mme'Q. Galonć homme -. wedłuq historyków obyczaju. s. gdzie by}o b]iskie lvyrażeniom takim. s. prawie lvszyscyl z wyjątkiem Estów.. milośći velrcletta były -. który. uchorlząceqo z. jak Erazm z Rotterdamu 6. wskazówki Erazma były zaadresowane do każdeoo.

lrl rrzn. Nazbyt forlr1. Tymczasem . s. 70.r. ktoryrn posługuje się dwór.1rrlzicj za. A dalej: . śmialii skromni.którzy pTzyplszczali.cczy trudne i trudnych zadań podejmujemy się dla niej. ia. Tejże tendencji wypada przypisać nonszalancki charakter esejów Montaigne'a. 1930 r. łrrojowanie za najpiękniejszy zawód.łagendie: Ic lllIl//i. zawsze bywali próżniacy bez zawodu.a. należy porvierzyć klasom niższym.ało się za lepsze. to za. w doskonałościbowiem. zaśobawa wstydu l l.Nie iest to więc zawód być honnóte homme i gdyiy mnie ktośzapytał na czym honnótetć polega. choć ta rzekoma spontanicznośó kosztowała go niemało wysiłku.t odniczego nagłówka. jak gdyby spadł z nieba.. którzy myślelitylko o tym by przyjemnie żyć i dobrze się prezentować. bywal'ą nieraz śmieszni. którzy twierdzili. Wsparlial. ale nie pozbarvieni zalet.. 91.:i/i\ T7. że podczas gdy na innych dworach bywają ludzie.] Są to zazwyczaj umysły miękkie i serca tkliwe.. . że arystokracja robiła sobie chlubę ze swojei ignorancji.zaśserce jest potrzebne by praktykować to..[. ale sam zakosztował rzemiosła rvojennego bardzo niewiele i niewątpliwie czuł się lepiej w salonie niż na polu bitwy. niż szorstki i su1tlwy" 11.|-ował. którą reprezen..Nazywając rle Meró nauczycielem ogłady i przystojności (biensóance).udzie. Trzeba wszystko podawać z wclziękiem. s. że ten nauczyciel bardzo mocno akcen. W uczeniu się należy szczególnie podkreślićrolę naśladow.. 107 nych w Paryżu w 106 e De Iu vrąie honnćtetó w I1I tomie Oeuvtes eomplótes de Mćr6go wyd 0 lbidem. tak jak Castiglione. lilóry nie ]ubu.Uciekaniu od piętna zawodowości przypisuje się fakt. t.z uznanie łaciny za znamię wyróżniające dobrze urodzonego. o czym w danym rozdziale będzie mowa na podstawie zr. Zanadto zaqłębiać si w nauce jednak nie należy. Chwałę przy.risc n()ndnine et les tltĆories de |'honn tetć en France ml XVI| sićele. co powabne i przystojne" 0. przekonanie zastąpione później prze. tak jak podziwia się litlllietv bardzo piękne. którzy uparcie trzymają się zasad.pedantów. który nie ma sobie równych. ani ambitni i nie rwą się drr rządzenia [. że Descartes swojej Rozprawy o metodzie nie podpisał.l Ich jedynym celem jest wnosić wszędzie radość. Jakoż wiatlomo i przypomina o tym autor przedmowy do rozważanych dr. l l. a przymus nigdy mu nie służy. Wdzięk lubi wolność. }. którzy nie są ani skąpi. którzy uprawiają cośzawodowol na dworze francuskim.by umiał wiele. Dyskutując te ważne tematy nie trzeba llirśladować. lilypion nie nadawał się do dobrego towarzystwa.co się nie rla wyjaśnić. tlictwa.sadnicze tendencje ludzkie. trudność\ zorientowania się.Ięzyk Archimedesa czy Eu l l rlcsa.ieł. skania sympatii". współriziałać mu ze sobą trrodzenie i staranne wychowanie..szczytnych. że nie ma żadnego zawodu i zadnego zawodu ludzi ze swej sfery uczyć nie myśli... tr nawet podobno byli i tacy.rlt:cto na wojnie nie szuka się łatwiejszych dróg do zwycię. zmiennośćjego tematów. Studia takie jirl<ie prowadzili. by wskazywać środkidla zrealizowania doskonałości.ośćbudzi podziw. pTzez zaskoczenie wroga nocą. Toteż ubieganie się o towarzystwo ludzi rlqladzonych jest najlepszą rękojmią pójścia w ich ślady. że de Móró był na stałej pensji księżnej de Lesdiguóres. Wbrew złośliwym. ale kocha się ładne.zbyt był naprężony. polecając mu przede wszystkim znajomośćhistorii. ale nie daje się lubić.lrv.Q c|Iace n'aime pos la chose grandd'.cośnieuchwytnego. żeby lttlnnóle homme był barclziej miękki i przymilpy. jak {Idyby nie miał własnego kraiu ani osobistych interesów. ludzie ciumni i uprzejmi. to nie ten język.ie się w rzeczach nazbyt wielkiej miary10. lro to odwodzi człorvieka od spr życiowych (commeree de la vie). s. trzeba się zastrzec. po: wiedziałbym. zaśod księcia żądał.k np.ztlkanie sławv. lecz rlróg trudniejlll . l)c Móró nie posuwał się tak daleko. 419. lll. By osiągnąć mistrzostwo w tym kunszcie.tuje honnóte ltomme jest coś. I'aris.1lizował. co lrzcba zademonstrować. llyleby tylko historyk piśał tak. przy czym intelekt jest od tego. cytrrię za M.l.a ich największe wysiłki zmierzają jedynie do zasłużenia na szacunek i do pozy. lll. L. że to nic innego.chciałbym. jak celowanie we wszystkim.. Wprawdzie de Móró uważał. na. s. że kto umie po ' lacinie nie może być szlachcicem. It Ibit'lem.. III. . |)łlrllcganie regułom go mrozi. choćby najl1. W swojej rozprawie o prawdziwej honnótetó 8 de Móró stwierdza. chciał on być uważany za amatora wypowiadającego się po salonach spontanicznie.

zawoc]owośćjest tak żle widziana na dworze. to stwierdzic należy u włoskiego autclra lrln znacznie bardziej górny.N I 1 i szycll. De Móró nie popiera ieclnik instytueji małżeństwa. że rlworzanirl włoski chciał byc rnentorem księcia i jego moralnym li itlrownikiem. t. B1.jak clrarakteryzuje go Ch. to udzielać się od czasu do czasu. s. to swoją ńwnowagę zabezpieczyć przed. Wnosi ona ze soba różrre troski. 90.zi jej na dobre niezac]owolenie dołów i gdy uzna. A jeżeli są ko1o byłyby kochane więcei.a własny. wykluczającym oclclziaływa nie przez pochlebstwo. Arystokracja zacznie się do religii odwoływać clopiero wtedy. Rzeczwłaściwą nalezy powiedzieć w porę. nie n. s. ale nikomu się nie powierzać.órej autor mieszczańskiego pochodzenia by nie ponrinął. a mianowicie solid. Tym(. III.sługiwać na uznanie i miiośćtych. co złę:. mściwością czy zawiścią. H. by na tej drodze sukces sobie zipewnić. s. uczą one porlobać się r"ar. w stosunku do której de Meró jlst raczej 1l<l zicmsku cyniczny. oszukiwanie w grze karcialrej i opierarrie nie uchodziło w tej sferze za rzaclltośc. 102. że by poprzeć swoją sytuację w wielkinr świecie rlc Móró re|uszował.yclr kwestionowany. lecz ogranicza się przede wszystkim do turtlit-.ojne. przypominamy sobie bowiem. Łączy wzory obu autorów brak wszclkich elementów retigijnych I wzory te są najzupełniej świeckitl. że chciała mu koniecznie torłrarzyszyć do oclległych Indii. gdzie miał się leczyf ls. w których de Móró miał celowac. któralrwała w vrierności mężowi do tego stopnia. Jeżeti idzie rl sl.de Móró'go |tlst jego stosunek do zakłaclania rociziny temat u castiglioll()(Jo \iv. t.osunek do castiglionegot którego de Móró w wielu punktach tltlcrzająco przypomina. by ludziom dolylcl. co dobre i na tym. Charakterystyczny także dla . którzy znają się na tym. Nic ważniejszego niż za. Echa platonizmu dają się u triego zau\Mazyc w jego lr. śr.prawdzirł-y honor broni się za pomocą uprzelmóści ktOro nie atakuje. noś_ci w dotrzymywaniu zobowiązań iinansowyclr. są sobic wierni najwyżej clo ]at piqciu r:zy szcściutćl pośród kobiet. Móre gorszy się jedną z dam. cnoĘ ukryte bowiem to skarby. lvlagendie. 1<l. Boudhoi.tl<towaniu erotyki. t lz lliirlem. Osobna rozprawa poświęconajest właściwemuc]awkowaniu sądów i uczuć.zić. i nie lryły przez niclr zaniedbywane. To do nich nie pasuje i jak twierdził pachnie hipoliryzją. Ze względu na te moralne aspiracje trudno nazwać Dworl. tyly zagro.że czytelnik uzna za słuszne włączenie tego wzoru clo lzt. żeby nie trzclra było się czerwienić z powoclu nirzllyt latwego zwycięstwa. t. że lt. w jaki de Móró uzvs]<ał pewien poziom zamożności. społecznie bezwartościowego człowieka. zna]^/ca savoir-vivre'ów epoki.. uważa cle Móró za rlscłiiego egois|ę. w któlt. gdyby nie były żonami. Potrzcbny tu jcst ład w qłowie i w sercu. lecz na ich użyLek może oclegrać rolę zallLtclżetu na wygranych llczpieczenia.s. jak mówiłby specjaiista. które by nitl uienawidziły mężolt. w konwersacji trzeba zawsze rnówić nic tak. a nawet w ogóle fingował adrcsowane do llicgo listy. taJiiclr. ]udzkim kaprysem. 109 . Myśię. przed niewdzięcznością. tej nieustannej kontro]i samego siebie pomóc w nam może znacznie obcowanie z kobietami. 108 .ligia. lecz po to. w którym się wypowiadamy.którzy moralizują. De _"|1".jów słownych. I.i-n o dobrym snraliu..unina castiglionego podręcznikiem dla chcącycir ibnie karierę lt. Lęk przetl wstydem to najprostsza droga do honoTu 12.qo wzolze w słabym stopniu grają rolę jakieś wzglęcly moralne. bo nie może on trącić gmitrem. Dlvorzanin de Móró nie zaleca] specjalrrie cnoty. Il. prawdziwy honor -. wzór ten bowiem jest wzorem kogoś.kto chce zrobi. Sposób.był przez rriektólg lbidem.clu odmian ethosu rycerskiego. III. t. Nicjedrri sądzili. i uzyskanie autorytctu inaczej niż poprzez własne zasługi. iego zaanienr -. W konwersacji trzeba ciągle pamiętać: o języku.. atltor wstępu i komentarzy do pism de Móró _* to niezalezność od niczego i od nikogo. s. 774 i nast. lr4ałżonkowlc -_. l1 Illidenr. ale i nie prowadzi rlo przywiązań.zasem de Meró 14 nie pochwalał ludzi światowych. aczkolwiek wspołzawodnictwo tlic jest [u zb.iaclomyclr mało iesl.ć tarierę na rllvorze i kto chce się innym pociobac. nie po to. że nawet talenty dworzanina winny być ujawniane z niedbałością.t dworze. ogóle nie poruszony. t toie nie wzbogacają nikogo. które były ogłoszone dopiero po śmierci ich autorów. On nam ponaga wc właściwy sposób nasze cnoty ujarvniać.

\rrrbasador. de Móró i de Callieres wyznają wspólnie ogólną dyrektywę: trzeba przede wszystkim się podobać. Jego stralcaia będzie już strategią pokojową. .i<. musi on umieć llitl tracić przytomności. du Choix des ambassadeuts et des Envoyós et des Qrraljtćs nćcessajres pour tćussir dons ces Emptois. Dziedzic arystokratycznych liie znaczenie dla utrzymania lradycji rycerskich przestaje interesować się wojaczką. które winny dyplomacie przysługiwać? l)yplomata nazbyt według Callióres'a byc -nazbyt małego wzrostu.. a także sekretnym plzyzna\Maniem stałych pensji <lsobom. rodzi zażyłość wylewność pomięi tlzy blesiadnikami. Na pytanie. Sam odmawiając wszelkich podarków. nie dotyczyły Tzeczy istotnych. Nasz tłumacz korzystał z teRstu francuskiego dokonując w nim pewnych skrótów. należy pierwszeństwo przyznać tym rlslatnim.a posiadają sztulir.y.dyplomaci pokoju. Toteż serce ]My111 110 . Zaniedbywanie wydatków na ten cel . zajmuje się techniką zapewniającą sukces w negocjacjach z obcymi dworami. toteż pozwalam sobie w moim sprawozdaniu na tym tekście się oprzeć. Tę metodę autor pochwala. bo ambasador jako .Rzymianie i Ateńczycy z zasady nie dawali urzędów ludziom nie posiadającym dostatecznego rltajątku". Sprzyja ona także zjednywaniu sobie kobiet. rodu. . których dokonał polski tłumacz. . co się dzieje w danym kraju".Sztuka układania się z parrującymi jest tak ważna -. jego zdaniem. by osoby tllldarowywane mogły je przyjmować bez uchybienia przyzwoitoici. Jako ludzie kierujący się zasadą. który :rie potrafi mieć szerokiego gestu. lecz dodatkowe uzupełnienia. winien się nimi 1losługiwac. o wyborze ambasadorów i posłów olaz o ułłasnościach niezbędnych by pełnić te tunkcje udatnie 15. Jeżeli ambasador pije. bogactwo bowiem <lhroni przed kuszeniem podarkami. czyli o pożytku negocjacji. Jakie są kwalifikacje..Stół obficie zastawiony ułatwia dowiadywanie dobrel. że godzi umysły. . jak żyć na Dworze wedle regul polityki i moralności|. a gdy wino ich rozgrzeje. Franciszek de Callieres. Książka ta była w tymże roku tłumaczona na język angielski.. nie możebyć zszpetny.il. wiel.l". De la ! Callieres wierzy w wielką misję dyplomatów. żeby cieszyć się powodzeniem na swoim dworze i co trzeba robic.byłoby błędem nie rlo darowania". zawierał bowiem nie skróty.r ich wdzięków wpływa nieraz na najważniejsze postanowielli. fratlcuslii klasyk w zukresie dworskiej dyploinacji. trzeba dać się lubic. Przedmiotem ich dalszych wywodów są domniemalle -warunki pozyskiwania tej sympatii. niezadowolorrych i zapalczywych". żeby nie dochodzic s\^roich pralr z bronią w ręliu dopóki się nie wypróbuje możnościoddziaływania za poltlocą rozumnej perswazji mają.zawisła często od stopnia co trzeba robić.zdolności negocjatorów"..szpieg honorowy" musi wylirywać sekrety dworów. suivant les maximes de Ia politique et (Ie ]a moru]e (Traktat o ]osach poszczegó}nych |udzi dobrze urodzonych i szluehciców tlczą. a raczej innych do tego doprowadzać. W 1919 roku wydano ją w Anglii ponorvnie pod skróconym tytułem: The Practice ot Diplomacy. Ambasador Irrusi być hojł. mają więcej sprytu niż majątku . W Polsce ukazała się ona w 1929 roku w przekładzie Mieczysława Szerera pod tytułem także skróconyml a mian. Przez kobiety także przeciekają tajemnice.pozyskać serca i chęci ludzkie". nie będzie rlllzyrnywał dobrych informacji. wciskania się na wszystkie dwory. Skróty. Książka Callióres'a poświęconatemu tematowi ukazała się w 1716 roku pod długim tyiułem: O sposoboch ukladąnicl się z władcami.. Jej poczytnośc w różnych krajach była wielka. Wystawność bowiem jest w tym |)()lIlocna. niedyskretnych. Nie należy mieszać tego autora z Jacquesem de Callićres. La tortune des gens de qualitó et de gentilshommes particuliers. Taka to już właściwość rJo jedzenia. . . enseignant j'alt de vivre d Ia Cour.jak pisał że pomyślność największych państw .owicie jako Sztuka dyplomacji.Podczas gdy Castiglione i de Móre zajmowali się powodzeniem dworzarrina na własnym dworze. Castiglione. Tekst ten i w wersji francuskiej nie był dokładnym powtórzeniem oryginału. Manidre de Nćgocier avec les Souvercjns ou de l'uti]iLć des Nćgociations. tlo którego został wysłany. który w r. Podarunki trzeba dawać zręcznie i z wdziękiem tak. Dyplomata powinien rniec majątek.. które... . żeby mieć powodzenie jako wysłannik na dworach obcych.. 1658 opublikował dzieło pt. cy. Informatorów trzeba szuliac pośród ludzi interesownych. Gdy jednak trudno o połączenie urotlzcnia i zale| osobistych. 15 Franęois de Callieres. wygadają się często z ważnymi tajemnicami.Potężna :.Winien wysoki czy dobrego llo to wzmaga jego prestiż i stanowi wyraz szacunku dla władcy. do których został wysłany.

W sytrracji. łatwość obejściai przystępnośc. W sprawach. Ambasac_]or musi być człowiekicm lronoru. z którymi trzeba się liczyc.Trzeba byc chłodnym. musi się orientować. Szkodzić jednak można iudziom tylko wtedy. by upierał się pl. gdy idzie nie o dobro osobiste. oszukując pada tlzyulac u1 y/odzy. gdy słuzą one naszym interesom. nie należy się wszakże w nią zanadto zagłębiac. by do władcy. które chce przeprowadzić. przemykając się między clszusŁwem i szczeroscią". gdyby ją łvyłożyć razu w całój rozod ciągłości. człorviekiem pra\Mym.tt:ych wskazówki. przez którą wiedzie droga rlłl sukcesu.wemu władcy ritrlts jes manićres de s'expriner. gdy liitlln ambasadora l.oszukującego. że najlepszym środliicm skutecznego działania jest się podobac. które angażują jego honor.Jak prowadzic roztropnie układy.Bezpiecznicj udawac. co jesl. skcro cle Callieres szczególnie ostrzcga przed łatw<lwiernością.zostawiając lilwsze w swojej mora]. nie potrzeba jednak. Rozważania autora na ten temat mają charairter apologetyczny. MyślmoIa]na Ośwjecenia angielskiego wspo. naLomiast ograniczone ujawnianie jesI zupełnie dopuszczaine. ale stan rycerski łatwiej wkrada się w łaski pań. które są wątpliv./. nie może upoważniać do zabierania g|osu. przy czym należy byc ustępliwym w sprawach podrzędnej wagi. Kłatns|wo jest niebez- jak wspomnieliśmy lviedzy. jak Proteusz.r. kto w danym lrraju ma faktycznie władzę z ręku. aby uzyskać to. Można bowiem w ten sposób uzyskac poparcie dla sprawy. . Mąclrośći długie mowy chorlzą zwykle rozstajnymi clrogami".s ri. umiejąc sam przywdziewać. co bardzo ważne. qo przeinawia za tym.zych tramięLności.Na stanowisku arnbasadora trzeba znacznie mniej mówić niż słuchac.. Można sobie lltl p wrre luzy pozwolic. że ważrriejsze jest obcowanie z żywymi niż z niebor. albo gdy przeciwnicy nasi posługują się środkami rlicsprawiedliwyrni. iiustrują one bowiem styl rozważań tttl[ora. czy ambasador zawsze winien być czytamyj .sprawę w języku wyróżniającyrn język dworu od języka mieszczan 16. Prak|yka kłamania jes[ w każdym lazie w świecie dyplomacji pospoliLa. że się wierzy.zczykami. bo talitt mało jest przydatna w sprawach państwowych. Ambasador winien mieć umieję[nośc przenikania psychiki innych ludzi. Te ostatnie l.y przenikaniu do głębi tych. parrlięl.. Przy czym dbac llależy o to.. Rzeczy.iednio wyzyskac w innych okolicznościach. musimy opanowywac rvłasne. Wielu jest takich. każdą postać za|eżnie od okoliczności. winien zapuszczać w umysły ludzkie kropla po kropli. Nicprawdą jest tncjwi nasz autor.. . Mam . dyskretnym. Zdawac z niej należy .l Pi l:i 10 Jl.ając. nie wysuwac się naprzcld i miec świętącicrpliwość". propozycjach. dotarło. które ludziom czynimy.ł1 jawnie niesprawiedliwe. Du bon et clu mauvais usage patler bourgeoisement e]les I 113 I . Prawnicy w charakterze negocjantów mają tę zaletę. W odpowiedzi na pytanie. Dawać można dowocly zaufania. która od niego wymaga szybkiej decyzji musi byc odważny i stanowczy.e". W książce pt. lrliIlałam o dwóch angielskich arystokratycznych autorach da. .ności furtkę. zważywszy. gdy uznaje się słuszność inlrych ich sądów. który przemyka się po śliskichścieżkach.by Tęczny minister był misl"rlłenl lv szLuce oszukiwania.Sam fakt.lttl diItćrentes de ce//es de la Cour. Des laęons de l. czego się chce w spra\Mach ważniejszych. że nas język świerzbi.l<lsłuszny s.y o dobrej pozycji iullbasadora w jego własnym kraju.] że obowiązjesI nie-wykonywać postanowień władcy.Wiadomo [... Paris 1694. z którym ltltrbasador prowadzi negocjacje. Znajomośc historii także jest triczbędna. ma być nieugięty. co potrafią rozstać się ze swoimi opiniami. której by ludzie nie przełknęIi. lecz ri rlobro kraju. by partngrzy znaleźli w nich swój interes. Musi miec równe usposobienie. żc są bardziej wykształceni. był przekonan. jak należy zachowywać się na dworach. który ambasadora wysłał. rlrly oni chcą nam szkodzić i gdy nasz władca jest sprawiedliwy. l l lIll. l)yplotnata musi być obznajmiony z obowiązującym prawemt z genealogią władcy. trzeba starać W się.lrlwa warte są podkreślenia. Umiejętne obchoclzenie się z luclżmi wymaga pewnego zasol:u 112 pieczne.. Uczciwoścambasadora nie powinna być bezwzględna. de Callieres był autoren książki pt..Ieden z rozdziałow ksiązki de Callieres'a nosi znómienny tyLuł: . że j<:go przedstawiciel jest mile widziany i by władca. Korzystajtlc z cud. . zaufanie to można bowiem odpor. usprawiedliwiający.ważne ze względu na koligacje. ze jego sumienie nie jest pod tym względem bez skazy.

że centralną sprawą są tu rozważania o dumie. są spra\My prestiżowe.i(. . oraz o dwa wieki póżniejszego lorda Chesterfielda. gdzie będzie pozbawiona politycznego znaczenia. wiedząc bez złudzeń. jeżeli nie cyniczna. Pretekstem do wojny trojańskiej tl ttiego. a to jest wszak centralne zagadnienie Machiavelleqo. Warto tu szczególnie zwrócic uwagę na jego Troilusą i Kressydę. a oni to ciepło pierwszemu dawcy odeśląz powroltrlll". jej sprawa to sprawa naszej chwały i honoru'' -.chyba 1llztlz odbicie. 1Walsinghama. . Sam Patrokles jest grubianinem lrlzl'.. przestrzegając Achilletitt: .Jestem bez broni". Jednonowy zawód cześniewymaga ono odpowiednich zasobów finansowych i prestige'u. co socjologowie nazywają jaźniąodzwierciedloną. . tak jak u Homera. musimy walki za damę zgłaszają nawet Hektor i Nestor. niepomny na to. Kressyda daje Troilusowi zarękawek przelllaczony do ozdoby jego hełmu i stanowiący symbol wierności...1? zazttaczyć.lrlzi w dziewce anioła. pragnę jednak zaznaczyć istnienie tych angielskich odpowiedników omówionych plzez nas uprzednio włoskich i francuskich pisarzy dworskich. l(ott w swoich Szkicach o Szekspirze widzi w tej sztuce przede wszystkim krytykę wojny.l. W Troilusje i Kressydzie Szekspir dokonuje generalnego odll1. przy czym wątki starożytne splatają się tutaj ze średniowiecznymi." . Delisle Burnsa pt. Ponieważ we wspomnianej mojej książce sprawa była rozważona obszernie. bażanty Szekspira znamy nie tylko jako krytyka wzorów rycerskich.męską dziewką" Achillesa.t.tl się dwuznaczna wobec oskarżenia Tersytesa.. że odwaga trąci u niego głupotą. Chcę także podkreślicwspólny ich rys. w: fnr:yclopaediu ot the Gdyby komuśnasuwało się tutaj nazwisko Machiavellego. podczas gdy dotąd wysyłano przedstawicieli tylko dla przeprowadzenia określonychnegocjacji. Social Sł:iences. Wedle średrrioi wiecznych wzorów. że uciekając z upolem od wszelkiej zawodowości dwór kształtuje zawód dyplomaty.tu na myślisir F.Nie chciałbym jednej kropli krwi ltrliańskiej utracić więcej w obronie Heleny. a mianowicie wspólne zainteresowanie dyplomacją 17. jaki daje dobre urodzenie. Na lytn stopie dwóch epok widac jak łatwo przejśc od /liody do t ycerstwa średniowiecznego.tltieszającym Achillesa płaskimi dowcipami jak na przykład lttrrl.oto jedna z wielu cennych uwag dotyczących funkcjonowllllia tego. ..jak podawała prasa 19. żyjącego za królowej Elżbiety.Pycha hrlsc rzuci. !s Pbtrz artykuł C. świecącinnym ludziom. Gotowośc .t:ią. pogTyzą się o nią". Zajęcie to nie hańbi.Nie korzystaj z tego Greczynie'' 20. 19 Patrz . jak utrzymać się przy władzy. gdy blask cnót jego.. który dla dworskiej kariery przeznaczał swego nielegalnego syna i w odpowiedni sposób kierował w swoich listach jego edukacją. że kto się chwali inaczej niż czynami 1trlt:ltwałą pożera sam siebie. z przekładu Zofii 115 t14 .lt>wanie wielkich mężów. że . Pierwsza jakoby Wenecja wysyła w XVI wieku stałych wy.k[orze. Dipiomar:y. słanników do obcych dworów 18... Obracamy się w tej sztuce pośród wydarzeń i ludzi znanych nam z lliady. Ąr llilles rządzi się pychą i kaprysem. Należałoby. Łatwo zdradza Troilusa 1ltłr. Jego przyjażń z Patroklesem llrr .. że nie włączyliśmygo do naszych rozważań. Trwałym śladem roli arystokratów w dyplomacji są pcllowania dyplomatyczne. Arystokracja na długo zachowa dla siebie placówki zagraniczne nawet w tych krajach. ale i jako krytyka życia dworskiego.jak sądzę.. Trzeba bowiem zdać sobie splawę z tego. Ajaks to człowiek. nie będę tu do niej powracać. .lrodząc w ręce wroga. Achilles to bufon zachłystujący się swoją urojoną warlrll. l ltlktor pilnuje rycerskich zasad lair play. że Patrokles |rrttl . lecz o despekt wyrządzony Grekom przez jej porwanie. Nikt nie może się chełpić . W czasie wizyty Kosygina we 263 Francji zastrzelono na polowaniu _. naszym zadaniem bovriern jest prześledzenie rozwoju arystokratycznych wzorów osobowych. Trojlrrs i Kressydo.i wydanego przez PIW w 1957 r.łuk sklepiony co głos potęgu|. raczej powietl. podobnie jak zaloty Parysa klęczącego u stóp Heleny.w którego naltlllr wlłoczyłatyle fluidów. Słowne uniesienia miłosne Troilusa przypominają język średniowiecza. n 11lrtpstwo nadziane jest roztropnością". Tersytes grający !|| William Szekspir..r. ale szlachetny l ll.Kressyda mimo młodego lłll. Nie idzie rl l lelenę.Życie Warszawy" z 9 XlI 1966 r.pożądanie u. spełnione z niej szydzi". korzystam tu łllvll l.mówi '|'rrlllus. zdoła lllr ogrzać. IJznanie bliźnich jest jak .1zowienia bohaterów lliady.krr jest trzeźwa.i<:c. nie interesują nas zaśtutaj wskazówki dawane władcy.

czeństwem lricrarchicznym. zrujnował trzech krawców.że był dworakiem'') powia. potrząsając głową nad jego pożałowania godną i razem wspaniałą osobowością. jak tylko mu się podoba..] ale jego anachroniczny bzik czyni go j cześnie tak szlachetnym.trlza tym może spać ze wszystkimi kobietami na świecie"23. co następuje . niech mnie rra próbę weźmie. może jerlnak pić. clo któreqo odwolujemy. Il(xllrzymywać. że śmi wywoływany przez jego <ponure>. Bajka o pszczołach. ale poza tym nieskazitelnego szlachci ca" 22. przy czym zar czytelnika. Wychwalając wysokie lltrl<]7gnig wbijamy ludzi w pychę i podniecamy ich do clokonylv. Czytelnik mógłby się spodziewać. Inaczej mówiąc. Agnieszka Glinczanka W. czystym. że należałdo d (w tekście polskim: .[. tłltmaczył Maciej Żurowski. musi punktualnie rl1llacac długi zaciągnięte prz! rze. Miałam juz okazję cytować gdzie indziej charakterystykę sfer rlnlrlrskich.Il]ia chwalebnych czynów bez żadnej zapłaty poza rozgłosem.--. być może pod wpływem idealizacji. rlzićl im tyle zła. Najmniej poszkodowany przez szekspirowską krytykę Flektor --.l<Lywom. Człowiek honoru musi być wierny rltvrl jcmu kró]owi i ojczyżnie. . Nie wolno mu nastawać na żonę. lr..ltrżba naraża go na różne przykrości.l. ani na żadną nicwiastę powierzoną jego pieczy. Jej moralnośćkrzewi rllr. który przez krytykę rów rycerskich przyczynił się szczególnie clo ich uwypukletria i do trt nia z niclr pewnej jedrrostki typologicznej. Centralnym dla niej pojęcicm jest pojęcie honoru."vszystkich kupców i rzemieślników w całym mieścienic sobie lric robiąc z ich upomnień.zdaniem lvlontesquicu -* bo tego autora mamy tu na lrryśli. groteskowe oblicze za jest pomieszany z respektem i podziwem. że mu się tam źle dzieje. ltlrlllarchia się gubi. 1 Porębowicza. (Iisej. gdy zezwala na sprzeczność między honorem rt llrlnorami 2a... miałem cztery zajścia.Kto o tyrrr wątpi. ale . sceln. Pomijam go nie przez przeoczenie.rll. prawiłem komplementa damie. 299 300.czują sympatię dla tego nego na jednym punlicie. Tańczyłem nueta. wiek XVIII. objawia jakieśz 91 92 zttrnienic dla tej wielkości. że z kolei pośród cytowa nyclr przeze mnie krytyków ethosu rycerskiego znajdzie si Cervanles.Don Kichote jest wprarł.lcych wysiłku bez innej nagrody niż rozgłos tych czynów.trudno bowiem sobie inaczej wyobrazii: cześći wiernośc. fse7e. Szekspir.iri.Człowiel.wiązłym. ile tylko zd.rlwi honoru nie wolno oszukiwać ani kłamać../ok worn się podoba. kląć i miec długi tl . lecz raczej same dyrektywy. ] l Tzn. którzy spotykają. oczywiście. s. W Szekspirowskim Jak wam s podoba błazen rtla przekonania lurlzi.) Wiekienr. l17 ll6 . Warszawa 1964. Człowiekowi honoru nie wo]no tlir. . Sancho.na tym moty\Mic. przeł. akt V. lltlll<lr żąda wyróżnień i odznaczeń. ( )rlwoływanie się do czyjegoś honoru ma zresztą. a w jeclnym o mało ni przyszŁo do pojedynku" 21.dzie obłąkany jak pi Tomasz Mann w swoim eseju pt..lrzyiaciela. może ją porzucić i wyrzą. rnimo iż wierzyciel nie ma llrl ilie żadnego weksla.zawa 1957. przeł. :'1 t. i w praktyce nie przestrzerlrlć: zadnej. w których lcży w interesie władcy ją lltlrlllcl by skłonic ludzi tlo spcłniania rzeczy trudrrych i wyrnal. zatytułowarry Fodróż przez Ocean z Dotl l{icltolen. dopóki jest na ich służbie.rly zmieniać religii d]a interesu. mimo swojej ograniczoności. jaki mają w świecie rnutne księgi rycerskie. politykowałem z przyj cielem. i wszyscy. a z nieprzyjacieiern by}ern słodziuchny. między wartościączlowieka a zaszczytami. Wprawdzie autor w przedmowie wia sobie za cel podważenie wpływu. wolno mu wszakże być tak ttv. pozytywne skutki społeczne.rrldeviile w swojej Bctjce o pszczołach charakteryzując ludzi llrltlortl przypisuje im szeroką tolerancję dla grzechu. przeltłatl Tornasz Mann.. którc qo wyróżniają. pełnym wykwintilego wdzi ku. skoro |r. W. Jan tsłoński et al. cielesnenru i du wemu tyle urzelrającej i budzącej szacunek godności. gdy nagradza zaszczytami czyny llr Bernard de Mandeville. .da. Podróż pruez Ocean z Kichotem . która bierze za przedmiot nie uchybienia przeciw rlyrt.oła. utwór ten bowie zajmuje pozycję osobliwą. rllville'a. córkę czy siostrę . . nadaje całemu jego sposobot"i bycia. nadaje się tedy clo kierowania nJlrllt.tlnalc uzna. a nie przynosi mu zysków. ale sympatia autora dla bohatera clatnia się jaskrawo w tej rzekomej satyrze. którą w stosun do niego uprawiał wiek XV..rolę bezczelnego błazna plugawi wszystko i wszystkicn objawi jąc niezwykłą pomlsłowośćw wynajdyrvaniu obelżywych razeń. choć ta wierna Najsurowiej obchodzi się z tradycją rycerską wiek XVIII. zdaniem Man-. którą obja\Mia swemu panu.r IV. Bcz grania.w monarchiach. jest.

Smith dokonuje ilrzeglądu licznych tlościwięcej.rt. Ze nie jesteśmy byte jaki stanu. za. co by ob-iawiło. przy czym. iie t]Jczą co tego. l gdy wszystkim dech zapiera z niepokoju. co schlebia.s. rltldany jest tylko rozkoszom. jaką się posługuje: zaczyna od utożsamiania gust własnych i gustów tego. . Atak na dworzan i ich moralność zaostrza się szczególnie wTaz z rosnącyrni wpływami dworów w czasie Odrodzenia..r Plutarch.. 130 i nast. smak za jest rzeczą wyłącznie osobistą. 25 1lr:óżność26. że spłacanie dłu w stosunkach handlowych jest ważniejsze niż bycie wyśmiar Moralnośćarystokratyczna jest odwrotnego zdania. ll4ora]noś wypowjada się za utylitaryzmem. Potem zjawia się 1lrzy jego łóżku taki najemny księżyna. Demokratyczna r ralność. 27 Erazm z Rotterdaml. do dobra publicznego nietllal myślijedynie o własnych korzyściach. żeby go sobie zjednać. że chwalonemu ma poważny zarzut do zrobienia.który tamtemu jeszcze do . Smith. gdzie ] rozpływają w pochwałach w stosunku do clysponenta władzy. nienawidzi nauki.tvczna skutkami naszego działania. John of Salisbury.' jesteśmy winni samym sobie''. Pochwała głupoty. Tak na przykład na zgromadzeniu. komu się podlizuje. Cnoty.|'] 2l. |)ochlebca przywary chwalonego nazywa cnotami. New York 1959. jak ten zdrowia nie oszczędza.. Lęk przea degradac skfania na przykład do prawdomówności. nie tyle tego. rych się nie szanuje. Genóve 1966. co my jesteśmywinni drugim. Na to.. że tlie może dłużejpatrzeć na to. Policraticus2s. nic niesmaczniejszego i nikezemniejszego. lticpskie żarty I. im większa xlt. nienawidzi woltlościi prawdy". sób bezpieczny. .nie może ścierpiećnic. w działaniu naszym ta moralność dba pr"óae'wszystti o piękno czynów.ma iłr sob jakąśśmiałośćswobodę". to ja nie nie znaczący drobiazg. Honor jest przeja*"wania własnym obrazem. A Pre-Gothic Mind. to włazi w drogę obiadek. wstaje i oznajmia. a ledwo to się skończy. Quomodo Adulator ab Amico In1ernoscatur. sądzi.. które nam dyktuje "ii. która świadczyo iy*. Cytuję 1. głuptaki. żtlby te wszystkie chwyty się udały potrzebna jest. 106. w złym w swojej treścirękopisie.. Plutarch. tj. ale w spo.ą. autor io"p. wróżki.. bo ta rozprawa nie jest zawarta w pTzekładzie polskim wyclanym przez Ossolineum. mszę raz dwa międli . Montesquieu zdaje sobie doskonale sprawę z tego. 26 Patrz Johan Huizlnga. Oto przykła te_chniki. I zaraz śniadallic.w zbiorze Nlen anrl ldeas. chęć wyróżnienia i się ulzy nas ta grzeczności.za którą sam się opowiada. . interesuje si {e1.szachy.pizy czym obowi zuje większa surowość w wypełnianiu powinności. The Anti-Courtier Trend in Sjxfeenllr Century French Lllerature. 1t8 Wrocław 1953. przeł.okra. tl.l. . krytyka rzeczywistości dworskiej jak powszechnie wiadi mo ma bardzo stare tradycje.wrogo się odnosi.co się nielzadko zdarza pisze Erazm z Rotterdamu w Pochwale głupo/y wyobrażenia nie . pośród stworr łagodnych najgroźniejszy jest ten. w osobie chwalonej łatwowiernośćtym większa. MotąIia. tak jak ktośgani pu|i".A cóż mam mówić o dygnitarzach dworskich . zabawy. negatywne znaczenie wychowawcze ma premiowanie ludzi. oczywiście.lół rozwalonemu w pościeli.. s._ t:zytamy dalej . A później ltości. W książce pt. horroi czytamy dalej . Edwin Jędrklewicz. to jednak chcą oni uchodzić za koronę wszechrzeczy". ..'Władca . ich wielkośći niezwykłość. błazny. że smak musi decydować w wybórze działanń. aniżeli większośćtych ludzi. Jeżeti gani. 28 Pauline M.hańbiące.że podczas gd pośród drapieżników najgroźniejszy jest tyran. któiych pra nie żąda. że przeciwstawia się. M. któia . nierządniee. 1 podstawie francuskiego przekładu. Bywa. iż uwa my się za niedorosłych do tego stanowiska.rsą one nie tyle co nas zbliża ku współobywatelom. do chwalonego l)rzegrywa w kości czy w szachy. W początku XIX stulecia w podobny sposób widzi moralnr możnych J.chociaż nie ma nic bardziej służalczego i niew<lIniczego. Bentham w swojej Deontoiogii. podczas gdy arystokiatyczna przy muje. Nurl antydworski w literaturze lrancuskiei XVI wieku28 autorka P.1Śpi sobie iaki do południa. tak jak premiowanie ludzi dyspozycyj o których będzie wnet mowa. Głosów w rodzaju Plutarcha można by mnożyć w starożytw średniowieczu znana jest krytyka kultury dworskiej Jana z Salisbury w dziele pt. ile co nas od nich wyró: Skoro już raz zajęliśmy jakąśpozyęję społecz.ma o prawach. Do znanych chorób toczącyc dwory należy pochlebstwo. tlll melduje.u*y o sposobac odróżniania przyjaciela od pochlebcy uważał..9 .

sprawicclliwości.głęjest panem swoich ruchółv. W pół wieku później w jeszczc mocniejszych l. Ich hasłem jest .. nadzieje czerpane w jego słabostkach i . jak którą obraliśmy jal<o motto rozdziału.FTonoT. Anna Tatarkiewicz. 192V. który od jakiegoś czasu związał się z dworem 33. Charakter:l La Bruyóre'a w swojej ostatecznej postaci ukazały w 1696 ro]<u.wsze clają się zużyć. .. s. O tlucltLt praw. 183. przewro[ność. s. wstręt do prawdy. gens de service). 203. cz. Byrvają bowiem chvrile. t. zarlaje kłam sercu.jak pisał . Ibidem.ukrywa namiętności. Stanowią oni wspólników okrucieństw tyrana. . Ronsard. Discours de la servitude volontaite (Rozmowy o dobrowolnym słtlżalstwie) La Boetie uważa grono służalców za podporę tyranii utrzymującej kraj w niewolnictwie. za pomocą których zniewieściali mignons wkradają się w łaski swego pana.v}i Obyczaje naszyclt czasów. s.1 potrzebni są l. .Ambicja przy próżniactwie -. zaniedbanie wszystkich zollrlrviązań. llczynności. namiętności tak gvrałtownc i sprawy tak poważne" 32.Któżby uwierzył. Na lrlz w pewnych sytuacjach może zdac się uczciwy człowiek?" l.. obawa przed cnowięcej l.t monarchy. lekcewazenie por. Warszawa 1965. zdrada. chęć wzbogacenia się bez pracy. W pisanej w połowie XVI wieku rozprawie 29 pt. przeł. Ibident. '30 120 . Warszawa. s. I. NTie oczekujcic szczerości. llic za.tltlriottie. zawsze godnc szacutlku. Ibidem.. Całe to dworskic wyrobienie to po prostu obłuda" 31. tu podpierają oni władcę. co czuje. Charles Louis llontesquieu. . gonitwy -. Pośród znanych krytyków dworskiej rzeczywistości wypada wrócić jeszcze do La Bruyóre'a w uzupełnieniu charakterystyki. kryje się z troskami..Człowiek dworu .. między innymi. clziała wbrew temu. 210. balety. że jego sonety nie mogły być opublikowane za jego życia. Podczas gdy Machiave]li widział w tych poplecznikach zagrożenie władzy księcia. 202. nieprzenikniony. trosk. rajfurów dla jego naniiętności. tyle trwog i nadziei. wylazu.vinności obylvatcla. charakter większości rlrvorakóW" 3a 34.lt. 197 . opanowuje skłonności.akze łajdacy.dzieł rrrających za przedtrliot życie dworu. pisał o irich w sposób tak jaskrawy. W okresie objętym przez badania autorki porvstaje koncepcja ludzi dyspozycyjnych (hommes de service. tworzą.przystosować się" so. Tadeusz Żcleń- 41. . którzy idą na wszystko i do wszystkiego dają się zużytkować. oLwartości. łowy. lltitm.lii-1}oy. Charaktery.mniejak tliż. zabiegów. cnota.zyczliwości od człowieka. jest pisze boki. to wszystko. 31 Jean de La Bruyóre. s.ltllvach charakteryzował dworaków Montesquieu. spojrzeń. ihidem.it. że uczty. l. s.osłaniają tyle niepokoi. uśmiecha się do rvrogów. przeł. mówi. 1lrlchlebstwo. Na dworze zres. 98. towarzyszy jego rozryulek.198. Różni pisarze epoki oburzają się na pospolite we Francji praktyki homoseksualne.płaszczenic się 1lrzy dumie. kiedy są niezastąpieni. ustawiczne ośmieszanie cnoty. we wszystkich czasach i miejscach.

który by w takim stopniu scalił społeczeńsiwo..Grlyby ktoś. II. żeby wzbogaceni mieszczanie. że o szlachectwie decyduje wyłącznie eharakter. Jak nie odpowiada się za cudze winy.było czekać Ila wzrosL znaczenia i ambicji klasy średniejw tym okresie. nie tylko w spółeczeństwie które go zrodziło. Gentleman Dobre imięl Dobre imię! Moje dollre imię! IJtraciIem dobre imię. Trudno wskazać drugi*taki wzór :". tak jak akceptowało nadanie ulicom i skwer nazwisk arystokratów i tak jak poprawiało cudzoziemców n dostatecznie obeznanych z terenem.. a przynajmniej nie pracuje fizycznie. ale nie trzeba.. śmiałby zaprzemi czyć i utrzymywał.Newton'' za: miast . . że szlachcice z urodzenia (Ies gentilshommes de naissance) są z lepszej gliny niż ci. wzór o większej mocy integra cyjnej. prawdzi gentleman pisał wielbiciel i znawca Anglii. T'worzyli ją młodsi bracia pozbawieni majątku na skutek primogJenitury... jak poucza nas Encyclopaedia Britąnnica słowo gentleman znaczyło tyle. Typowym przykładem był Daniel Defoe z jego rozróżnieniem gentlemanów z urodzenia i gentlemanów z wychowania czy wy}ształcenia. Wedle żarto wej uwagi. Andró Maurois to najsympatyczniejszy typ w ewolucji ssaków''. _q: jeżeli idzie o szerokie oddziałilwanie.). bo uważając się za coślepszego. które czynią go . społeczeństwo angiels go akceptowało. odpowiedziałbym..gentleman'' dla oznaczenia kogoś. W przemówieniu personifikowanej Natury czytamy: . że nikt nie jest szlachcicem (noble. I22 123 .Gentleman. 32B. kto cnót nie praktykuje i że ktośjest chamem (vilain) wyłącznie przez pTzywary.nie są dziedziezne.VI[. chełpiąc się szlachectwem (noblesse). s. którzy mówili . tak nie odpowiada się za cudze 1 glentlemen.. Znany wierszyk z XIV wieku: When Adam delved and Eve span Who was then the gentleman? W książce pt. Upominał się o te zalety w XIV stuleciu Chaucer. współautor Rornan d"e la Rose.du.Cnoty czytamy datej . którą cytowałam już gdzie indziej. co genelosus i generosi filius (dobrze urodzony i syn dobrze urodzonego) i nie wiązało się z żadną przynależnościągrupo\Mą.. kwalifikowali samycń siebie jako nallego przez A.sir Isaac Newton''.znaleźć się mogli w ich szeregach. ale i poza nim.odpychającymlt'.. W 1400 rolru. l i jr Śledzenie dalszych losów ethosu rycerskiego wiedzie J<oncepcji gentlemana. wzór. Nie chcąc podawać się za yeomen czy franklins. obszernie uzasadniał zależnośćszlachectwa od posiadanych cnót. de Meung. Mary Cytoję na podstawie przekładu na współczesny język francuski doko- i wydanego w Paryżu w 1958 r. utraciłem nieśmiel częśćmojego jestestwa. Kasjo u Szekspira {Olejto. pochodzący ze wzbogaconej rodziny plebejskiej." świadczyo użyciu terminu . ten wzór jako towar eksportowy przyczynić się miał w większym stopniu do prestiżu Anglii niż jej eksport węgla. . We Francji jeszcze wcześniejnapotyka się uporczywą opinię.. _Rzecz się działa w XVIII stuleciu. Zatrzymajmy się chwilę nad genezą i historią tego wzoru. Tylko ci ostatni zasługiwali jego zdaniem na to mialro. którzy uprawiają ziemię Iub żyją ze'sweqo tru. Moralnośćmieszczańska cytowałam zabiegi mieszczaństwa o to. by napotkać tendencję bagatelizowania urodzenia w obrazie góntlemana na rzecz posiadanych przez niego zalet. Dopiero około 1414 roku spotykamy się z tym słowem w rejestrach sądowych dla oznaczenia pewnej gTupy. pI kraczając bariery klasowe i narodowe. by tak charakteryzować gentlemana. Około 1290 roku J. kto nie pracuje..

Rodzice rzadko starają się o je_qo realizację na skutek dumy. idzie o pisowllię 124 8 lbiilem. W ogóle. Składa się ona z dwóch części.c]<stu i umiejętność rozsmakowania się w nim winny wyprzedzac łtnalizę gramaLyczną.zirjąć siq przede wszystliittr czĘścią picrr. skąpstwa i niedbalsl.' Wczesne dzieciństwo genileman spędzic ma wyłącznie w towarzystwie kobiecym. Lepiej wabić nagroclą niż odwoływac się do przymusu. lektualnego. gra ]M kościnatomiast ltl wynalazck diabła. cledykowana l{enrykowi VIII a.ie ich cnoty. malarstwie czy rzeżbie. Paris 1951. Rozsądna wskazówka autora przestrzer. co powinni robić i czego unikać. W doborze sportów wypada zawsze sięgać do zdrowotllych wskazówek Galena. Tytnczasenr rviec]za nie lrańbi.zashlgi. a Thcmas Elyot.alliem au. s. winni wystrzegać się pychy i próżniactłrra. ponieważ mieszanie pedagogów różnej płci lrrogłoby pociągnąć za sobą zgorszenie. że duchowni mają większe szanse być szlachetnymi. kobieta. od siódmego roku życia chłopak przechodzi pocl wyłącznie męskie kierowllictwo. Częśćrlruga zvrlógqn. obclłużeni. którą trzeba władać elegancko w słowie i piśmie. Nasz tetlat każe lratn. l)la tych. (zmoclernizo. Dutrra kazała sobie lekcervażyć wykształcenie.tva.Sen zd. do osoby tego. co zajrnują się dyfuzją ku]tur ciekawe jest to przesadzarlie drzew wyrośniętych na innym terenie w glebę tak bardzo <ldmienną. Lontlon. przyporninający TIezjocla i większy niż pośrócl clobrze urodzonych szacunek dla uczoności. jak to liażdy ruch w tańcu można wyzyskać dla wyrobienia sobie jakiejś cnoty. jej charakterystyczny antyfeminizm2. którzy kształcą umvsł i starają się stosować cnoty opisane w ksielzkach 3. którzy pragną być uważani za clobrze uroclzonych (Jo noblesseJ.vszt1. Sprawa realizowania programu intelektualnego naszkicowall0go przez Elyota wylywa mu parę słów goryczy. W 1531 roku ukazujel się w Anglii lilasyczlltt placa Tltomasa Elyota pt. dobre jakoby ti]a warstw niższych. 166. Jazda konno. Obowiązuje ich honor i rycerskośc. w dziele tym stwierclza się. ? pogardę kobiet poczytuje za zrlak roz1loznawczy litcratury ltlieszczańskiej G. ktorzy spęclza|ą czas na filozofii nędznie ubrani. Autor demonstruje. Wolne chwile za dnia spędzać moż:na na muzyce. clwornymi i rozumnymi niż książęta i królowie. Tych trzeba się samemu clorobić''. że kto powierza sekret kobiecie. wyłączne. Inna jest także w tym clziele pozycja pracy. ale n. Oswojenie się z prawem i z filozofią (zwłaszcza tnoralną) mą wieńczyć to dzieło. oczywiście. Toteż nic należy zbytnio jej ufać. Poza tym mozna uprawiać tenis. Częśćpierwsza zarysowuje wzór mężczyzny aspirująceqo clo jakiegoś stanowiska kierowniczego. Ci. 320. 227. Lanson. ten powierza się jej mocy.vaną jeżeli Jakże teraz mają wyglądać chwile odpoczynku? -. Jako ws]<aźnik tej przynależności wymienia się. weclług autorów. s. już jest wyłącznie do osoby rvładcy. The Governor. między innymi.a przed zanudzaniem ucznia gramatyką. którzy nie mają nauki. Do nich na]cżec winno rzctrliosło rycerskie i kształcellie umysłu. W doborze studiowanych autorów uderza inwazja autorów starożytnych. w: Histoire de Ia ]ittćIature Iranęaise.ycznych. oczywiście. że ma to być gentleman. autor przes|rzega przed zapędzaItiem ucznia gwałtem r1o pracy. pamiętając. Od czternastego roku życia trzeba się za1loznawać z retoryką.tora nie powinien trwać dłużejniż B godzin. Skąpstwo nie pozwala rol25 . Naukę wypada rozpocząć od łaciny. nie posiada rozeznania w zakresie dobra i zła. z 1966 r. niezbędna. nie są iednak szanowani. jak autor ttsiluje. chociaż bardziej szlachetni niż ci. Doslarczy jej historia z uwzględnieniem zagadnień ekonomicznych i polil. Z gier tlajbardziej godne polecenia są szachy. Jeżeli idzie z kolei o rolę wyposażenia inte-. zc ma to być ktośclobrze urodzony. bardzo starannie dobranym.. Takiego jak ten szacunku ct]a intclektu na ogół w traclycji rycerskic i. byle by nie oddawac się im zanadtrr. Rozumienie czytanego l. 7ńe Governor. Należy także oclnosic się z wielkim respektem do kleryków. którzy polują na zające. podt:zas gdy znajomośc języka greckiego może pozostać bierna i ograniczona r]o lektury. Każdd wskazówka ilustrowana bywa przykładami z dziejów greckich czy rzymskich. Romąn de la Rose zaliczany jest przez historyków literatury do lileratury mieszczańskiej. wyclanie i słownictwo)..'Ci. się nie stwierdza. s. po rodzicach dzicclziczyć nrożna ich dobra. bo książki pouczają ich. kto ma kierować dobrcm publiczrryrn. nie zaniedbując wiedzy faktycznej. przy czym rozlrmie się salno przez się. można pływać i polować.nas w odpowiedzi przekonać.

Barkera pt.) niż dzieło Machiavellego (1535 r. jak zasłużycna władzę i nie dac się przez nią zepsuć. 4) rzemieś]ników i chłopów.iig in. a nie dawności rodu.ytowanym przez nas autorze dochodzą do głosu pizedstawiciele lłcnesansu. zawiera zupełnie inną problematykę.ożna by sobie ten brak uzupełnic przez prześledzenie."y-attie zastępu służących nie zwa]nia *. może zyc nie 1lt. lrtórzy przekrzywiali głowy tak. Ta ostattlia kategoria dyskutowana jest przez autora nieco dłużej. pouczał mało o jego cnotach. skubać je tak. pośród tej ostatniej z kolei należy wyróżnić: a) rycerzy pasowanych i uprawnionych do tytułu sir. W rozprawie o wzol()wym gentlemanie autor rozważa kolejno kogo można i kogo ttirl mozna do lej kategorii zaliczyć. tekst z 1622 r. 106. gdy wolnośc słowa ulegała ograniczeniu" 5. żeby najmniej gęgały. przed małpowarriem. Ileltzla. z 1'. że szlachectwo zawdzięcza się szlachetności.. przez V. Cambridge University Press 1948.ktokolwiek stosuje prawodawstwo państwowe. Y. składającą się z wszystkich 5 lbidem. Elyot.). Thomas Smith w swojej De Republica Anglorum (1583 r. o czym zlesztą była .2) obywateli i mieszczan. Obowiązuje go strój i uzbrojettic odpowiadające jego kondycji. któtzy lliorą na siebie większe zobowiązania. kategoria gentlemenów z koiei obejmuje wielką arystokrac ję (nobilitas major). Na tom składają się'ponadto lllvitl rozprawy:T'he truth ot otlr Tjrnes oraz The Art oI Liv.wa dla cnoty. Teotię klasy próżniaczej (przeł.złonków izby wyższej w parlamencie od diukórv do baronów. . Gentleman musi byc odważniejszy i bardziej szczod. kto jest. na czym jak najgorzej wychodził.płynęłydla książąt i ich królestwa.j na jakimśstanowisku kierowniczym. kto uprawia nauki wyzwolone i. który narn Elyot zarysował. Nobi/ity to inna naz. Podkreślam ten ostatni szcz. Jattlrl. a między nimi Henry Peacham 10. wycl. tiocieka się szczegółowo. 8 126 l27 . Ostatnia częśćjego książki zajmuje się jej pozycją szczytową. krótko mówiąc.łuzny społeczttrl.ltlprzednio mo]Ma. ńo potwierrlza veblenowską charakterystykę uprzywilejowanych n. Władca tracił kontakt ze społeczeństwem. Gdy o niego choclzi. io pTzez'ogranicza"ry nie wolności słowa. The Complete Gentlemąn. Na śmieszność narażali się ci Wiadogrości o Smithie zawdzięczam książce E. l}.dzicom wysyłac dzieci w światna naukę.. co zosLaje wyraźnie podkreślone to to. przy czym ma jego zachołvanie i sposób llyr:ia [. TIrc G<lvernor. 0 Mam na myśliThorsteina Veblena. Dyskusja dotycząca zagadnienia.. co zdarza się pochlebcom. |:ierze na siebie obowiązki gentlemana.) dzieli Anglików na cztery klasy: 1) gentlemenow. tllaz arystokrację pomniejszą. Obraz gentlemana. im dłużejutrzymuje się w jakiejśrodzinie. Cornell University Press lg62. 10B. że . n charza jest większa. tym bardziej godna jest podziwu 7. a kto nie jest gentlelllanemr toczy się przez stulecia i niepodobna pominąć klasycztlych i najbardziej znanych jej uczestników. przy analogicznym Ętule. Nie są to wskazówki. gentleman ll<lwiem ma obowiązek pełnienia bezinteresownie . rozległym posiadłościomczy wieikim dochodom. kto studiuje w . i. s. jak traktując onywiteti jak gęsi.autor ostrzega t. ale m. a także większe wylształcenie. Ich troska o *ynO. rodzice nie oglądają się na ich kompetencje.ozdz.przy t:zym ostatecznie autor dochodzi do wniosku. Traditions ttl (jivi]ily. ..r i Krzysztof Zagórscy.egół. czy to pTzez lekcewazenie sobie sympatii poddanych. jak utrzymać się przy władzy ani wskazówki."ukżu Óa pru"y. w starożytności zwraca - wielbiciele platona. Są to wskazówki. smith nie sprzeciwia się łatwemu robieiriu z }iogośgentlematla. Elyot wyobrażałsobie społeczeństwo na kształt piramidy.rrri*"rrytu"i". l0 Henry Peacham. ll) sguires mających herb oraz gentlemenów ze zwykłych rodzin wyróżniających się od dawna bogactwem czy odwigą. jeżeli zaśidzie o nauczycieli domowych. jak ort zwykł czylrić. Opublikowana przez niego o cztery lata wcześniej (1531 r.London.] ten winien byc nazywany gentlen}anem'' 8. Warszawa 1971). s.rlla wyłącznego obsługiwania jego osoby". r. albowiem mnożenie gentlemenów mnoży ticznę luai i.acując i nie uprawiając zajęć fizycznych. W pół wieku po t. 3) yeomenów (czyli drobnych posiadaczy ziemi).Musi utrzymywać bezczynną służbę.. by upodobnić się do jego barczystej postaci atbo wielbiciele Aleksanrlra Macetlońskiego. którzy wypychali sobie ramiona. a chcą przede wszystkim mniej płacic. 6 zalecając naśladowanieróżnych mężów starożytności. jakie ma umiejętności. które to cechy różnych bohaterów starożytnych autor darzył superlatywami 6.ry.Jakież szkody czytamy -.

kuglarze etc.może brtttalnośc zarnieniać w dworlrość."z nerirrtJ. na pozycję pierwsze i neraltlyce. mozna Je przez przywarę utracić. Adwokalów i lekarzy możn.. które mu cto głowy \v Jrocy przychodziły. tchórzoslwo w odwagę i. Poezja .a. .[<er.Augttstyrra. lbidem. z drugie slrony. Nawet ukąszenie tarantuli daje się za je pomocą wyleczyc. lv litórym ta koncepcja się zrodziła.óry miał zycie tak zorgani l28 żeby korzystać nawet z nocy. Do zmian najr. Z kolei nasuwa się autorowi pytanie. . zapominając niesłusznie o udziale .vażniejrry"t należy postępująca rlt. 129 . wylaz demokratyczn jest tu tendencji autora Teraz przychodzi kolej na rozpatrzenie różnych zawoc] z punlriu widzerria uprawnień do znalezienia się pośrócl gentletnenów. Późniejsze połr. ostatnim notowanym użyciem jest użycie. którą mozna prześledzic przebiegając przez kol. szlacheclwo utracić przez nikczemnośc? skoro możrra jak brzmi odpowiedź do szlachectwa dojśćprzez cnoLę. opinie Arystotelesa. Pozycja nauki.. Tr tu naśladowac śur. Znane mu są pogardliwe opinie starożytnyc o tym zawodzie takie. s.l. Czy moż tlalej. Czy bieda staje na przeszkodz szlachectwu? Odpowiedż jako ctalszy . Autor kwestiotlil je możliwoścuznania za gentlemenów (uzywa . że nawet kobiety są za nią clrwalone W jej pielęgrrowaniu nie należy zaniedbywac ani c}rwili. Muzyka ma jeg. Wyłączeni wyraźnie z kategorii gentlernenóTr są \Mszyscy..obroczyńcę swego kraju.zkim t.arriu srrroim gentleman winien byc zrównowazony i clbac o reputację. że szlachetnie urodzeni.rósiu. Pewien lcłopot sprawiaj Peachamowi kupcy. po tych próbach lokalizacji gentlemana w społeczeństwie.uwagę rożni luclzie niskiego pochodzenia uzyskiwali pozycJę-przez swoje osobiste zasługi. Z tych osta nich słów nie rralezy wnosić. którzy pi. tl. Horacy był synem trębacza Wergiliusz synem garncarza. czy o synach nieślu nyclr można mówić.. krótko mówiąc.ltlwo .r którym mógł notowac po ciemku myśli.z możnych. Warszawa . jak np.lrlwierzchnia ściany przy jego łożu powleczona była woskiem. nie dopuszczając kupców do kategorii gentlemenów. Z ćwiczeń Iizycznych poleca Peacham szczegolnie jazclę kontt.ztl Lalenty tracą blask. Do malarstwa artystycznego bowiem ma stosunek człowieka Renesansu. wywodzi ideał gentlemana z rycerstwa średniowieczneł. którzy spędzają zycia w stoickirn oclosobnieniu 11.r zdaniem . r r 11 '9 E. udziale tak mocno akcentowa!v(tlle.a jego zdaniem do gentlemenów z. Pannenkowa.negatywna. Poniewaz nie miał światła.jIre definicje gentlemana w wielkim słowniku okstod. jak i tnoralnej i staje się po prostu uprzejmiejszą formą mówienia rl ludziach i zwracania się do rrich.1 lo echa T. aktorzy. W Slowni ku oksf ordzkim rlllinicje kładą nacisk na clobre urodzenie. który zagaja slioj. Charakter narorlowy. przeł. biegi... * któryl. pływanie.Ladies and Gentlemen '.Jłównych rysach wzór gentlemanal który pir"i.6l. który wyr-aźnie przygotował gentiemana rltl objęcia w swoim kraju wspomniany"r. Ućzonośćcenio jest u tego autora tak.acują na życie i zarabiają.czynic rozwiązłego uczciwynt t.rl i włoskiego renesansu 12. Wszak nieraz o zywali się oni bardziej udani od synów legalnych. kl. akuszelek .lllusznie dumnego" Arysiotelesa. prrerllrlwienie sakramentalnym .1l.gentleman'' jest ]Myprane zańwno z treściklasowej. Elyota. 1927 ł litlros ryce!ski.ą walory . Barker. skrzypkowie. Bez tego jego najwdzięczniejl. . Aie.-ui do drugiej lv<ijny Światowej.nlcln) iudzi.] zanlieniać nienawi łv miłość. ludzie nie mają dosyc wszystkiego w jednym kraj Wobec tego. I.l. na pla]Mo noszenia herbu. rządzić ja królowa wszystkimi naszymi namiętnościami".niezwykle dobroczynne wpływy. Wchodzą tu na przykła w grę malarze.fu.y Encyklopedii Bryty jskie j. Ernest l1.|. wyłączeniem chirurgów. tak jak cliament bez sz7j.1.erołvnych l rlkcji kierowniczych. Żadnego klasowego wyróZtlirltria nie ma na względzie prelegent.rrtokratyzacja. 12. postarajmy się odtworzyc tv c. Znany autor prac o charakterze narodowym Anglii..u słowa noble lr. a zw-łaszcza polowanie do dziśLprawiane 11.szarla czy |anów.tktowanego w całej rozprawie jako równoznacznik słowa genll<. że autor ma nieszczególne uznanie dla sztuki.. tak jak pozycja sztuki jest u niego bardzo wysoka. dzy i dentyści nie byli w Anglii przyjmowani w towarzystw z powodu tego. że pracowali rękami). (Należy tu przypomnieć.lrarakteru. W zachorł. trzeba przynajmniej uznać uczciwego kupca za d. że jeszcze rv XIX wieku chirur..

ale nie to |7 Jeżeli idzie o kulturę f. The Blazon ot Honour. Fotrzeba ruchu narzuca liir. Thackeray.cec tak istotnych dla rycerza średniowiecza. czywiście. gdzie stosunek do sfer wojskowych był raczej pogardliwy.. miał bowiem k 1s lirlizc purytanizm ze swoją wiarą.. Barker . przeł. W taki ri.l.lrlsób języki starożytne po raz drugi służyły wyiaznieniu klatll)w(-\mul choć tym razem inaczej.dzięki jeden głupiec w rodzinie" 15. W znanych mi obrazacir doskonałego gentlemana nie ma już mowy ani o urodzie. To zakłada posiadanie odpowiedniego zaplecza finansowego. Źe tltttitljętnoścczytania i pisania dobra jest dla kleryków. H. Crosland nie można z taką pewnościąustalić czyjejś pozycji już w chwili. wyodrębtrilt się ich ubiorem. Dopuszczalną nich karierą jest także kariera duchownego. 15 Pierworodny nie był zwykle do nauki przymuszany. poniewaz są biedni. Inaczej tliż w Grecji. London 1964. Hosiasso- . . Taine rozwój sportu w Anglii przypisuje wlasnosciom klimatycznym tego kraju. nokrotnie rolę guwernantek wyładowujących swoje frustracj na dzieciach oddanych ich opiece. S. 82. Znakiem rozpozna\Mczym dla gentlemana jest między innyml jego sposób mówienia. J. Do wzmocnienia bariery społecznej przyczynił się t|<lmo. Llpsetem. Jak powiadał faceprimogeniturze był tylko cjonisla epoki.izyczną. jest już bardzo plzemieszane. jak wiaamalorski sport. s. Dlatego. musĘ nosiĆ oznakę ttllóstwa i spożywac posiłki w odosobnieniu od reszty kolegów'' rz. Zwraca na ten fakt uwagę K. w za" sadzie niepożądane.. gentleman uprawia. Value Pąttelns.nym przez M. gdzie wchodziło w grę współzawodnictwo indywirlttalne. którzy pła1l.w tym chłodzie i wilgoci. gowisku próżności. W żadnym innym kraju C. Wygrywały bowiem lub przegrywały ttitl irrdywidua.a osadzone w pierwszych dekadach XIX stu. R. ktory zrlrlbywać przez lat siedem. Spori gentlelttatra angielskiego chętnie przybiera fornry zespołowe.". I(to ma bowiem odpowi listę antenatólv. Wychowanie lArarszawa 1933.itlli w dużym stopniu na podstawie ich kwalifikacji sportowych pisał Bertrand Russell w swojej ksiązce pt. może sobie już pozwolic na brak konformizmu. Księga snobów.publiczne'' uczyły ttwrlich wychowanków przede wszystkim łaciny i greki. Wspominana stopniowa demokratyzacja słowa. A. BB. Ale ten duch zespołu obejmował tylko własną klasę. Thackeray uniwersy. M. ny wygląd. kultury obywatelskiej. Graevesa ls. W Anglii zwłaszcza. przeł. czający. w elitarnych szkołach dotiera siinauczyt. . Tabu pracy ręcznej trwa jeszcze w początku naszelJo stulecia. William M. s. bądźprzez małżeństwo z bogatą mieszczką wchodzą w środowisko kupieckie.. siła nie była niezbędna. rierę zapewnioną. Młodsi bracia pierworodnych bywają bowiem wchłanianl przez miasto i bądźsami. co rniało rozwijać ducha zespołu. a dalej na tejże stronicy: . Ojciec Amelii Sedley jest zamożnym kupcem. wystarcza god.. Obowiązujący strój przechodzi przez różne ewoluc i można nie liczyc się z opinią. Opierając się wszelkim reformom.nauczyło arystokrację na biedaków jak na ludzi zależnych od tych. Niegdyś TyceTz uważał. lecia.rlrzeć r ili podatki.inny musi lt.nie potrzelltljc składać egzaminów. turą. lecz drużyna. Class and the De'o Cytuję moclatic Policy. 131 Bertrand Russell.gentleman'' w Ąnglii była jeszcze daleka od'niwelowania różnic klasowych. daje mu po dwóch latach stopień naulcowy. szkoły . warunek wystar. Baronet Pitt Crawley żonaty jest z có hurtownika. żę ubóstwo jest-winą.według niego .nieszczęśliwi chłopcy bez chwostów u czapek nazywają się sizors.Dlatego żrl r:hłopak jest lordem pisał \M. 130 Wlll.. Żaden gentleman nie może zarabiac na życie. Co zaśdo powierzchowności. Nie jest to. |'lłtwo ubogich jak pisze E.tlzie servitors (zaiste ślicznyi gentlemański tytuł). Agnieszka Glinczarika. Kobiety niezamężne pełniłyniejed. a ustrój społeczny. arri o sile -. llirrvttit. dr JoJrnson .. bywa koniecznościązwiązaną z primogeni.. a w Okslrll. wychowanie tt tlstrój społeczny 16. że jest lordem. Branie się do handlu. M. gdy nasz interlokutor otwiera usta 1a.7(twa 1950. ale jest niezbędny dla ubiegania się o przynależn jak pisze do gentlemenów. zą Seyrnourem M. jak podkreśla Artur Livingstorr w swojej Theory oI the Gentlemąn zawarteJ w Encyclopaedia oI the Socia] Scjences. Mannheim przypisując zrlspołowym zawodom duże znaczenie wychowa]Mcze w wyrabiatlitt. Społeczeństwo angielskie opisywane przez Thackeraya w 7or. Greaves.

tłumaczono. oburzał się na l1. To za. Administro]Mana przez kolegów uczyła nie tylko rządzić. lr lllli. s. cytowany autor nie był zbyt klasycznemu wykształceniu życztiwy.32 133 . która.. !V. t. W. po znanych z surowościrządach T. 1lirni matka przypuściła Wady duszy odpowiadają niedołężności ciała. 393. że do łask swoich stajennego lub woźnicę. by byc zaiiczorrym do gentlemenórv. ale bogatą [./r{. stanowl'. 1' Jonathan SwiIt.ilc. To łagodziłotarcia polityczne. dagogom. wysyłani poza dom na wzór synów średniowiecznych ryceIzyl kładłyduzy na. Jest rzeczą powszechnie wiadomą.any był w zakulisowym świecie. szczupłe. Wychowanek Eton czy Harrow. Russella cytowane. szkoły publiczne.Duch l. Obecilie trzeba było się o języki starozytne otrzeć. żadne praTro nie rnoże zostać ustanowione .dla rycerzy. zaTaz wnoszą.zcza się z samicami rozpustnymi i zepsutymi i dostaje od nich llit:narłristnych chorób. czone do elity władzy wpływały na to. L. O braku szacunku dla :r B. lrllaz częściejelementy altruistyczne. Zaprawianie ludzi zarówno w dominance.przy czym pełnienie służby społecznej w jednej rodzinie pTzez paTę pokoleń podnosiło jej prestiż w większym stopniu niż tytuł 20. że człowiek nie umiejący prawie czytać. 1l Mól^.rion propre lćgislateur" (człowick honortr zrlaje się być sam sollie prawor1. 108. M. że muszą istniec szkoły. -Thackeray. Małżeństwa ograni. Znaną jest rzeczą.Jeusz Jan Dehnel.zli. Iubieżność duma sa zwyczajowymi przymiotami charakteru tej klasy. Jadowity Swift 23 w Podróżach Guliwero tak charakteryzuje rt. które by przygotowywały ucznia r1o pełnienia funkcji kierow4iczych. s.pogardy dla inteligencji typu naukowego'' 21. iż stać było człowieka na marnowanie czasu i pieniędzy. doszedłszy do władzy. s.Nasza młódż szlachecka cho.zwierzęce uczucia'' zasiada poliród dygnitarzy Anglii. T. Szkoły ków takich jak chłosta. ze składała się ona pospolicie z krewnych. żt. Posiar]ał więc takie lvykształcenie. 160. Bez przyzwolenia tych rlzlacheinych osób. Stypendystów jrształcących się w tej samej szkole pełno.. I. Arnolda w Rugby. Ta. s. - - r\y l)rzysposolliony do drtrku przez Jana Kotta. człowiek tlit:okrzesany. Thackeray. klórzy tego środka nie akceptowali. została niejako zinstytucjonalizowana. Podróźe Guliwera.. płatni uczniowie w ogóle nie zauważali. chorou.ychowanie dobrze urodzonych: .1rrlą myśl. tak poszło w nieomylny znak szlacheckiego pochodzenia. Przekład anonimo..Zn. że wspomniana solidarność wychowanków tych szkół trwała i po ich ukończeniu. Miała uczyć te oddziaływały wychowawczo na pupilów także za pomocą środ" znoszenia bólu po męsku. 150.1wcą). Ta solidarnośc jednak nie rozciągała się poza swoją klasę. Veblen wyjaśniapozyc łaciny Lym. Pe. od dzieciństwa w zbytkach.wa l. Mowa tu rzekomo o królestwie 18 W. do których przyznać należy przenikały liwalil'ikacji intelektualnych gentlemana pisano już rviele. od liltirego nie ma miejsca żadna apelacja" 2a. Russell.ir.lrli zniesione lub odmienione. Tradycyjne w rodzinie uprawianie polityki ułatwiało absolwentom dalszą karierę po już wydeptanych ścieżkach. melancholia. Wychowanie. potem. a nie do okreśionego zawodu 18. mówiąc o pewnym baronecie. stracirłrszy swój majątek i widząc llliską ruinę. Tarqow. danie miały najlepiej wykonywać tzw. słabe.i tv1llg1 to duch. BB. kaprysy..ność. The British Political Eijle.. brzydli.y autor francuskic_cJo Oświeccniapisał: . jak i w subm 20 lbidem.rodzenia.ół publicznych jak czytamy w książce B. cisk na maniery. chorowitą. głui 1lrlla. UparteJ ekskluzywności szkół publicznych broniono twierclząc. Szkoły. A idzie tu o przepisowy udział w parlatttt:ncie. Guttsman.. M.należałdo najpierwszych dandysów lv mieście.ą one sąd najwvższy.l. przeł.rlj.l Ciało stlche. jakie przystoi arystokracie czystej krwi" 22. wytli:.'Warszawa 1949. Chłosta miała wbijać w wychowanka cnotę i przepędzać występek. Zkim? Z samicą podłego u.. intere. żeni się.L'homme d'honneur semble i. boksował się dollliolrale i powoził czterema końmi w lejc.Il szawa 1960. nieumiejęl. ze jej znajomośc była dowodem. Zalreżrrośćfinansowa od ojca zmuszała często do dzielenią jego pogiądów.isko próżności. skoro tylko urodzi się syn silny i zdrowy. London 1963. skoro zaświek po temu. 1. obsadzał kolegami placówki sobie podległe. rozdz. w których wychowują się gentiemeni. V: Tńe Decline ol Aristacracy.i się tu o suneriority to ex[ernal con| rol. że lekceważenie intelektu !9 W. Clrrlrlcs Duclos. pojmujący tylko . s. Random Crawley . 19 Ibidem. że wymaga go zasadnicza grzesznośćnatury ludzkiej.rt. ale i podlegać 19.. Jak widać.

Gdy myślęo seircu gentleInanal jawi mi się on jako człowiek obstający przy swoim. Heinrich Heine.Szłice z Anglii. usłużny. przeł. w którlń tegity rycerskie były respektowane. na jaką człowieka stać może. nawet wtedy. . ri"ypomina ""u="ą się raczej . 205 . ważne są dla niego szczególnie zasady fair 1l/oy obowiązujące w walce. To po prostu należy do dobrego wychowania. tak angielski oficer. a wzór miał charakter normatywny. ale nie uniżony. .w sto sunku do jaskrawych wartościowań. s.. t. myślę.. wyzyskiwanie w dyskusjach jego wiadomych słabostek. Wiadomo. Ideałem gentlemana jest nie cnota. żeby się posłużyćsłowami Veblena w c_harakterystyce uprzywilejowanych. Gentlemana rakteryzuje spokój i pewnośćsiebie człowieka niezalei (divine assurance). Rozważania dotyczące Iair play rzadko dotyczyły walki orężnej. Nie jest to jak widać zespół cnót chrześcijańskich. wolny ocl nieumiarkowanych namiętności. Książka tłumacz. Wiąże się to ze znanym stosunkiem ao *t.. II. dbałość o wyróżnienie przeciwieństwo pokory. kl.ozumiem człowieka nadająceqo się w pełni zarówno rjo służenia społeczeństwu i strzeżenia jego dobra. którzy cieszyli się szacunkiem .pr""Sl"a"ulą" je w Anglii popTzez cztery wieki. czasem były to postulaty. cytowany już Livingston podkr"eśla element współzańodnictwa. sza pochwała. Jest prawdomówny. zawód wojskowego nie był w esty_ mie.Przez doskonałego gentlemana ] pisał t.poJb rrpo. wolny od uprzedzeń.z" *"glęłr. .óry stawia się dużemu psu.ru'u*". .ona tlir język polski pod tytułem Oddech wojny. jak aktor po przedstawieniu zmywa z twarzy szminkę. nie tak jak łosoś. gotowośćniesienia pomocy jego rysy. gdy walka jest już całkowicie llcznadziejna. Gentleman to człowiek oI lew worrls.-'. Warszawa 1956. tualną rolę kierowniczą prawo nie może go karadw. Jest ufny i wzbudza urność. W sądzie wolny jest od składania pr"vrięii. \Mreszcie nie brak i kombinacji tych elementów. dotrzymywanie zobowiązań. Wpływy tej postaci podkreśla cytowana już Margaret Greaves. Inna była pozyc ja guards. który walczy do końca. jak do stanowienia jego rlzdoby. Taka walka jest piękna''. że te zasady nie pozwalają mu na korzystanie ze słabościprzeciwnika. Jerzy Jędrzejewicz. nr 34. człowiek pełen czułości. bo są wtedy nazbyt łatwym łupem.ale nie słu2z Andró Maurois. '8 . Dyskrecja. W swoim syntetycznym ujęciu . Gdy rozważam ceehy specyficzne dla psychiki qentlemana..i.The Guardian" 1713.Owe piękne.Nieźle'' to jego najwyż..stawiać opór llatarciu. . Gardzi się łowieniem ryb o zachodzie słońca| czy strzelaniem do siedzącego ptaka.293. szezery| nle nie posuwający impertynencji. O małym buldogu. Tak to w kialu.rtu i służby wojskowej. Arnolda. współczucia i życzliwości".słusznie dumny'' Arystoteleia. wiedzę rozległą. mówią z całą powagą: to gentleCharakterystyki gentlemana. miały dwojaki r:harakter. .. ponieważ gentleman działa w atmosferze współzawodnictwa. Kiedy indziej mieliśmyraczej do czynienia z rejestrar:ją pospolitego rozumienia tego terminu. Złapany zaraz się poddaje.o daje się w rządzeniu.się aż do skromny. cechuje go rezerwa w słowach 25 i nieufność . Ies si. cnoć póalegu tak jak u Miltona czy T.lences du CoIaneI Blamble. które zebraliśmy.że jest on wyposażony w taką goclność i wzniosłość. które oznaczają przynależnośćdo uprzywilejowanej kasty -ojrko*y"h .Co zaśdo jego manier. Do tego bym dołączyłumysł jasny. lnan".The Guardian" Źe.Gentlei man jest uparty w pokonywaniu przeciwieństw.oto dalsze i"go *"or. 1930. .Nie łowię szczupaków po-to nie wiada w powieści A. chrystianizu". spieszy zrnlcić z siebie czeTwony mundur i w zwykłym strolu cywilnym jest znów gentlemanem'' 20. ma to być zdaniem Steela człowiek .Jest opurro*urr}. nie każdego poważnie. ale nie mówi prawd bez potrzeby.. to w oczach Angtików nie jest nawet aktem odwagi.. barwne uniformy. U"ika wszelkie afektacji.. Wszystko co zaszczytne uznane tu zostaje za cnotę. wl Dzlela wybrane. Za ptzykład wzoru normatywnego tnoże służyć charakterystyka Steela podana w poczytnym piśmie . ledwo skończyły się godziny służby. karzający. z trzydziestofuntowym okazern wypada czasem walczyć dwie godziny."trattowa. tylko honor pisał w srryoim czasie Móntesquieu. 20 16 134 135 . l byli włączani do elity.l ] l 1 łączyłosię z wielkim naciskiem na charakter.Gardzić niellczpieczeństwem pisze cytowany Maurois . Maurois pułkownik Bramble 27 bo Jcst gentleman.pisał Heinrich Heine w Anglii stanowią nalmniÓj zasłczytne wyróżnienie. .

ol. który. l<ażdej chwili przerodzeniem się w kult niekompetencji. Pozolvał r1o tego portletu jeqo stryjeczny dziacl. ponieważ trąci ekspertyza.. nie pogodził się z zawodowym (|l. r. 136 . Ten podział ma swój odpowiednik rnr podziale na eharakter i inteliqeneię. a wTaz z nimi za20 30 lrl.llly l)Izez Aldousa FIirxleya w ieqo powieściKontrapunkt (przeł.yzwoitości w życiu codziennym. Kla. Nowe uniwersytety mogą znacznie współdziałaćw dokorlililiu tej wielkiej przemiany.oTz. ale rzadziej pochwala. że królowa Elżbieta nadała tytuł lrllrla zavrorlouretnu aktorowi olivierowi Lawrence. których autor pragnie. O. To nam tłumaczy. pozlvalającą na kompetentną eksperlyzę.jak pisał w swojej Logice . clały się już odr"ztttvać. jaka tviilże się ze specjalizacją.y(. Demokratyzacja kraju przyniosła ze llrlbą zmniejszenie środków./ltym przyk}atlem takieqo uczonec{o-amatora je_ct lord Taintamount opi- ||t. ile Anqlia zat. by nie zaakceptowali tej ciegradacji.a 1974). nadszedł bowiem czas. artykuł w .rlzięcza w nauce amatorom.. wszystkie te zmiany naruszyły ufnośćAnglika i sl_ały się powor.cć podział obywateli na obywateli pierwszej i drugiej klasy. zasiadł w Izbie l. Gentleman ma pewien kodeks 1lrl.The L. Nie było to wyjaśnienie -iak "uvspółcześnitego terminu używają. Sysfem ol Lo11ie. Inteligencja nie pasuje do gentlemana. wielkoduszny Arystoteles tej rubryki nie uwzględniał.The Listener" artykuł zatytułowany patologia społeezna wielkiej Brytanii t0. z czasem zaczęło ono stopniowo wspóloznaezać wszystkie te eeehy i przypadkowe okoliczności. zajmuje się odróżnianiem amatora i gracza zawodoweqo.. co w pospolitym ujęciu słowo . | 3r Powszechrrie t.r. kraj ma głęboko zakorzeniony kompleks gentletltilna-ama. godząc się na rl1lokorzenidz nim związane. Czytaliśrny niedawno. Gentlemanowi przypisuje zdolnośćdo improwizac|i. pewien kodeks manier. Jednakze Anglik.gentleman" _.oznaczało pierwotnie człowieka dobrze urodzonego. Milla 29. Dokonali tego ważnego kroku. r John Stuart l4il1. bo nie jest to zawód uznany i praktykowany jako taki.Autor artykułu praqnie je zatrzeĆ. zamiast traktorvać iak dawniej pierriittlz jako przynalezny im z natury. które zwykło się stwierdzać u ludzi takiej samej pozycji.clów.iadomo.aczem. którymi gentleman rozporządzał. że w. Gentleman może się doskonalić w pisaniu wierszy po qrecku.landa_rd smaku. To swobodne rozporządzanie wolnym czasem stanowi jeden ze stałych komponentów koncepcji gentlemana na r6wni z unilianiem piętna zawodowości. s.t:ch nie ma powodu się wyrzekać. Gentleman stanowił jedną z najwyższych warltlści. mamy na przykład do czynienia u J. 7rrlniejszyła się rola elementu rytualnego. Zdatlirlm autora. Autor. pamiętamy bowiem. nie żamierzając przeryrvać swojej gly w teatrze w char. odv staje wobec zupełnie nowej sytuaeji. dokollil\. IT.gentleman'' znaczy. straciwszy tllIloścw stosunku do gentlemana./. Jeszcze r. którą by się chciało widzieć.. który odgrywał dawllicj w obrazie gentlemana ważną rolę.. S. Z wyjaśnieniem. Wielkie przemiany. profesor filozofii Londńskieqo unirversytetu.które nie mogły być skażone. Podział ten jednak nie je-<t ostrv.żalczy.. albo nie pracując fizycznie. postulat wiedzy rozległej i czułego serca nie był jednak tylko świadectwem osobistych gustów autora.llilerze a]<tora zarvodowego.lIt(ts Hrrxley. pewien potrafili zmieniać l.istener'' z 18 VIII 1966 r. dlaczego w jednej ze swoieh pospolitych koncepcji słowo to oznacza każdego kto żyje nie pracując.. Maria irlrllclvsIia..vszy wszystkich obowiązujących rytuałów. t .z liolei każcty specjalista może w każdej chlvi]i stać sie amatorem. że wiek .lem jego depresji. W ujęciu Steela qentleman był wyraźnie postacią. kreślone. Słowo .ol<u..trcześrriej zaworlowy fotoJr tl l' uzyskał rękę siostry królowej.rll. Gentlemani 1r pTzeszłości l. Granice tedy nie są wyraźnie za. o upartej aktualnośei tego ostatniego czynnika świadczy na przykład drukowany w 1966 roku w piśmieangielskim . Wisdom.2Ą0. Tymczasem wojna naruszyła w tym wzorze niejedno. Nie należy iednak zdaniem autora zapominać. Utworzenie dominiów z.tora 3l. J. gdy musieli pogodzić liiq z zarabianiem. Wisclom.ttniast kolonii. oświecenia nazwiązywa} do Nowcao Testamentu jeżeli idzie o poczesne miejsce dla cnót miękkich. która mu pozwala rozegrać każdą sytuaeję bez odwoływania się clo ekspertbw. IB75. jalc się okazuje jeszcze ciągle żywy l(tllt amatorstwa grozi l.wój styl życia. nie ma powodu. Cytuje się je stale. o. pogodny i w dobrym humorze. J.ec gentlemana jest złożony i że niektórych spośród jego t. \Marszarł. Jeżeli mogli dokonać tego lit.

zy wleszcie we Francji w koncepcji honnóte hom.iuzul"i ktośchce zastosować wiedzę językową do wiedzy historycznej pisał Tocqueville śledźcie czasie i przestrzeni los słowaw <gentleman). ale matka późniejszejo dyplomaty miała licznych kochanków i groniadziła pod swoiń dachem Cy-ła-. E.odkamilokomocji. Tę kulturę zabawową umożliwiał wielki sztab slużby". W każdym nastęinym wieku stosuje się tę nazwę do ludzi. we Francji słowo <gentilhomme> pozostało zawsze ściśle związane ze swoim sensem pierwotnym. choć nie dbających o szczególny splendor dworach..Nie było ludzi od początku świata. znajdująca się w siałej opozycji w stosunku do króla. nawet męża. Taine -* Anglia liczyła 16 milionów mieszkańców. Byli jej potrzebni do lrlrowania drogi jej dzieciom. A Maurois. nie z miastem. BYła to ktasa związane ze wsią. Matka wicehrabiego cibała rl dobre stosunki z byłymi kochankami. rozdz:: Qtr'es' ce qu'tln gentleman? Terminy francuskieqo p'ochodzerria gromadzi Ir4. co to jest gentleman.W 1841 roku ze jak kalkulował H. umieszczonych trochę niżej na drabinie socjalnej.. Wandruszka w pracy 1ll. Taine obliczał.1B4B.mda. I(oń llył niezbędnyrn rekwizytem utytułowanych.ieden rozdział odpowiedzi tla pytanie. żądał sllecjalnego pociągu. jak angielska klasa śr. Zobaczycie. nie podlegając zarzutowi nepotyzmut wszy-. że skromna rodzina złożona z trzech osób trlusiała mieć przynajmniej siedrnioro służby i trzy konie. poświęca . zmienne związki t:roLyczne nie prowadziły do tragedii. są to dzieje kariery dyplomatycznej rłricehrabiego Melbourne'a żyiąceqo w latach |nÓ'.Arystokracja whigowska jak pisze autor była jedynym . Stwierdza on. Znany językoznawca duński Ch. Jednakże 3a Ch. w miarę tego. ponieważ zachowano samą kastę. Lingwi:. w tym j9den milion słuzby.gentletllan" przeniknęło. Linguistique et Histoire cle Moettrs. Readers University 1940.. jak warunki życia zbliżają się do siebie. klasa ta realizowała w pełnym wymiarze kulturę biesiadniczą. jak nigdy dotąd nie była'' 32. do niektórych tylko krajów. Dziesiątki sypialni w przestrorrrry"ń i wygodnych. s. gdy jego definicja była raczej projektująca niż sprawozda*ó"u.lylsa a historia obyczajow. Nyrop. które służyło oznaczania do członków kasty.] Mówiliśmy przed chwilą o pewnych wariantach we wzorze genllemana. jak galantuomo we \Młoszech. że słowo . przeł. Jak pisał G. xitlrioziesiąt osób zo.nictwonarzucrrło się w różnych wypadkach przede wszystkim 3a. " Warrs David Cecil. Dzieje Anglii. którego ojcem było nasze słowo <gentilhomme>. Gentleman niełatwo godził śięz pospolitymi śr. pozwalały gościćlicznych utytułowanycrr. Iłe Young Melbourne. Swoboclna erotyka nie dbała o opinię publiczną. tlzieci różnych ojców. (. stanowił symbol władania.cdnia tej epoki.ł. z której wywodzi się pojqcie gentlemanal wykształciłasię wcześniej na południu i analotliczne wzory osobowe znalazły już sobie tam wyraz w koncepcji liIlriej. klasa rządząca.. w książce pt. czy caballero w Hiszpanii. 'lr:n styl życia promieniował i na klasę średnią.ytułowanych były wie]odzietnel a przy panującej endoga. widocznych zwłaszcza wtedy. Rodziny rIl. rn" young Melbourne s9. Wierne oddanie jej szczególnej umiejęLności użycia stanowi książka Davida cecila pt. przeł. Der Geist der Iranzósischen Sproche.osy kotrcepcji gentlemana w Niemczech prześledza pedantycznle Gertrri- szawa 1957. Do przemian widocznych zarówno w hasłach. Philipot. Wacław Roclowicz. zachowano nietkrrięte słowo. jak i w zachowaniach nalcżą przemiany gentlemana z czasów Restauracji w stosunku do przemian eTy wiktoriańskiej./ stly bowiem byli jakoś ze sobą spokrewnieni. osiemnastowieczna whigowska arystokracja była -.jak mnierni. Gdy wypadało mu czekać na poeiąg...ą znawcy jedyną w swoim rodzaju arystokracją. gdzie zaczęto się nim posłurliwać w XIX wieku. Paris 1934. Koń odróżniał rzątlzacego od rządzonego. Rozwód był źle widziany. Trevtllyan.ułr swoim rodzaju produktem cywilizacji angielskiej. Miinchen 1959. żekażdy przyjeżdżał swoim służącym. I.. . tak odgrodzoną od wszystkich innych. Kultura dworska.którzy by cieszyli siq różnymi aspektami życia z taką pasją. ucztowania połączone z obfitymi lrunkami przedzielone były polowaniem czy grami hazardowymi. gdzie lvypełniałonajwyraźniej jakąśiukę w miejscowym inwentarzu 1lojęciowym.. stawało nieraz na nocl przy czym trzeba pamiętać. pozwalał na 1liltrzenie z góry. poza Anglię. Ze rvz<llędu na rolę Frarrcji rv średnior^Iieczu jej słor. . Nyrop. co nie raziło nikogo. 453. I tak znajdujemy ten termin w Danii i innych r:uropejskich krajach północnych. 138 t39 .mii lruclno było działać.że jego znaczenie rozszerza się w Angtii.

sławą. zgodnie z tytułem. pozbawiony wszelli. Francuz swój rząd co najwyżej toleruje. Barber.okracja miała duze i dobrze prosperujące posiadłościziemskie.iekowi. wytrwały w złych przygodach. bo mówią: Fra galantuomini bu. ale lrzy pośród nich zasługują na specjalne wyróżnienie. w AngIii. Słowem gentry irutor obejmuje także wszystkich utytułowanych do króla włączlIie. 85 swego repertuaru. jest zespołem cech charakteru. 140 V. Barller so w książce pt. według Anglików.jak pisał S. Czyni to C. tr nie spływa na niego z zewnątrz. zakres ludzi icdnak obdarzonych honorem pokrywa się z zakresem gentlemapojęcie honoru łączy się pisze Barber llów.lecz. i termin gentleman aqreement rlla oznaczenia umowy opartej na zaufaniu jest bardzo szer-oko używany.Anglik stanowi podporę dla swego lządu. L. zaśsymbolika słuzy liczeniu 35 clicz. Anglik jest dość . Taine pisał: . prerogatywą szlachty. t41 .. W drugim czo1owym znaczeniu honor jest czymś.da Pfllum. bezinteresownym. którymi włada. co nalezy. Prawdziwy gentleman. The ldea oI Honour in the English Drama 1591 -1700.była do 1867 roku klubem arystoleratycznym. W pierwszym obdarzony honorem jest ten.Izba gmin -. kto cieszy się uznaniemt zaszczytną opinią. 2500 obywateli ziemskich miało dochód. nienaganną uprzejmością. t ] lie t}. znajomośćświatazdobytą w podróżach. wykształcenie humanistyczne. Posługiwanie się słowem . przewyższający 3000 funtów rocznie''. człowiekiem prawym. ale są najważniejsze.rowie. przyoisać odrniennej psychice francuskiej. w słr.co przysługuje człorł.Przcqlącl Socjolo- Stockholm . Drabina społeczna w początku xix stulecia zaczynamy spotykać termin gentleman w literaturze francuskiej a Dictionnaire Larousse włacza go do się wobec innych odpowiedzialny. pojęcie honoru. na oqólną liczbę 652 członków miał 4B9 ulłaścicieli ziemsliich. podczas gdy roczny dochód nauczyciela wynosił 75 funtów. t. stylem domu. aby się pogodzic z nową rolą. a nawet poświęcania się dla tych. porównując gentlemana francuskiego z gentlemanem angielskim H.1916 minisl. lecz parlament.icj afektacji i chełpliwości. które uprawniają do roszczenia sobie ludzkiego szacunku. W laiacłr 1906 . Pojęcie honoru w dtomacie angielskim 1591 . . cech. Toczone przez nas rozważania dotyczące rożnych odcieni słolva gentleman sugerują koniecznośc wspomnienia o książce. Geschichte der 1Ą/ortes . rozlewną szczodrością. obeiściem rycerskim.porlczas gdy gentlemen angielski charaktervzuje się przede wszystkim niezależnością finansową. Poniżej znajduje się warstwa. W x905 roku członkowie parlamentu. Zdaniem Nyropa. Ponadto należy mu przypisać większą kulttrrę. C. Dla tak rozumiallego honoru autor ustala symbol R (reputation). To znaczenie autor będzie symbolizował przez literę H (honour).<Gentlenlanl in Deutschen'. choć \Alłosi mają ttr swój odporviednik. którzy przeszli pTz'z szkoły elitarne stanowili w Izbie Gmin 510/o.1700. pojęcie gentlemana nie zapuściło Francji głębszych korzeni.honor" ma wiele wariantów. W XViI wieku honol jest wyłącznie lioncepcją klasy wyższej. 697. Na trzecim wreszcie miejscu lrzeba zanotować pojęcie honoru w odniesieniu do kobiet i zna(]zące tyle co czystośćpłciowa (chastity\ symbolem będzie w tym wypadku Hc. którą mu wyznaczają przerniany społeczne. podziwem. zachowuje zitntrą krew. s. W XVI wieku .sla Ia parolcl. a terenem jego działania był nie dwór. Nie kształcił się na dworze. Była bogata i od łaski ]<rólewskiej niezależna. którzy otrzymali wykształcenie rv oksfordzie czy Cambridge sLanowili 700/o. Rychliński 35 ... D. Te trzy znaczenia nie wyczerpują wszystkich lnożliwych. taktem.ny" 1937.. 1965. wyglądem zewnętrznym. którą nazywa ordinary gentry. L. Cobre maniery.liastyczny. Angtik ocl dziecitistwa zaprawiany był do świadczeń społecznych. nawykiem do zbytku i swobody.]ko człowiekiem honoru. zdolnym do narażania się. |est duchowym szlachectwem.kodeksem postępowaiv Anglii ze specyficznie gentlemańskim jak czytamy dalej llia. Zreformolvany parlament z 1B32 roku.ojci (powielonei) pracy doktorskiej pt.Góteborg 1957. według niektówe rych. Jest opano\vany. wrażliwym honorem. któla stawia sobie za zadanie uchwycic za pomocą analizy treści lóznice w posługiwaniu się słowem honour. szacunkiem. jest człowiekiem zasługującym na spTawowanie rządów. lecz ezłowiekiem. francuski gentilhomme jest raczej zdobiącym reliktem".Genti]homme kojarzy się z elegancją. który czuje Stanisław Rvchliriski. Angietska arysl. deiikatnością. Centralnym tematem tej książki jest wprawdzie nie pojęcie <lcntlemana.. .

Jo drugiej takie. ego.^Źye musi trn. była pod wpływem lorda Melbourne'a. które kościółmógi zaakceptować..ących zadani" *u olbrzymie.wedle informacji arrtora połowie XVI w. nalezało 142 się pewnego gruntu .. Wpływa na to. od bioz niewoli."roĆi-. dotrzymywanie obietnic. Jego obowią"r. W tym okresie lubiła się bawic i umiała przetańczyć 37 Pojedynek zastąpił sąd boży dopiero . Królowa Wiktoria nie od razu była nieprzejednanie purytańska."rrnozorrego zainteresowania zagadnieniern i pozwoli na prześledzeni" p"*.. pe\Mne cechy charakteru. splacanie długów.catralnej.iniemoże tot".:11]""'. DIa dam musi być dworny i musi Onue o ich reputację. zakaz oszustwa. Jeżeli mu się taki zdafzy. że rezultat nie jest proporcjonalny w stosunku do włożonegow nią wysiłku.o"poczynać jej bez uprzedniego wypowiedzenia. lv których zasiadają także nieszlachcice 37.u.wskażnikiem . lm mniej jej życie zasługuje na uznańie.. Odwaga bojowa starrowi. czy to mozolne rrakże się na nią nie powołuje.z całą świadomością jestem pewna. mówienie prawdy. między innymi.i"". Nie wolno mu dać się_przechytrzyć.x'. ludność rących udział w walce. Wojowanie powierza się coraz częściejzawodowcom.J.t":* Do wymagań.rul"zione w tekscie dyrekty_ wy na dwie grupy.I tak "awie.*i.Częstoścjlgo występowania będzie według aulora _. jakie wymagania wier ivu . Zmierzch ideałów lrrilitarnych odpowiada zmniejszającej się roli arystokracji militarnej.ffiTilry1lojęciu.żródło honoru.tonour. "poł. że materiał poddany analizie obejmuje 235 sztuk i"at. nie uciekać "ńil".ioiie czytelnikowi zorientować się.i. 1. Autor i a"i"li". ^s Zacznijmy od pierwszych. Musi się przedtem z nicłr waiczyć wedle obowiązujących "is"ia. gdyz jest to jedynb ł Jv9U Lv wyjściez honoremn które człowiekowi poz. Niu'p. Co zaśjest niewątpliwe to to. Zabrania mu się uwodz ić żony przyjaciela.rpownictwa. Nie może słuchac cudzych dyktatów.tu*iał człowiekowi honoru jaką miały pozycję.. Arystokracja żyje według sprzeciwiającego się purytanizmowi kodeksu moralnego. l. . ale popełnić samobójstwo.J"". ani podejmować się jakichś zajęć służebnych. Traci on honor z powodu złego prowadzenia się zony czy któregoś z krewnych. tym górnolotniej brzmią jej deklaracje i rosną różnice między rzeczywistością zobrazowalrą w komedii w stosunku do rzeczywistości zobrazowanej w trajedAutor stosuje metodę analizy treści. w gcdiach.arto.:'"#:*.ś. Wzmagająca się liczebnośc pojedynków świbdczyo tendencji rozstrzygania sporów we własnym zakresie. gwałtu. nie godzić się na Śmierć hańbiącą. wiarołomstwa.. że . tak jak [clrórzostwo decyduje o jego utracie. musi odwołać się do pojedynku. Pojedynkować się nie może z osobą.*uży*rry.ien żenić się z osoną nizej stojącą.. Koincyduje z tą zmianą większy procent arystokracji pośród publiczności l. bez udziału sądów. zabójstwa.lest uprawnieniach i sLrzec swojej pozycji upierać się przy swoich w sPosób odpowiadn jący konaycli. rau.. odróżniać "araJ. które nie sprzeciwiają się jego zaleceniom. w sposób. l43 .owaź rywala. tak jak zawsze. pierwszej nalezą dyrektywy niezgodne 9o z wskazaniami chrześcijiństwa. który by prowadził do utraLy twarzy. . który urabiał ją w duchu minionego już slulecia.. W -ił.'i. Gdy się zaTęcza| nie wolno mu wycofywac się ze swojego zobowiązania. Nie clodawąnie i obliczanie procentów podnosi wydatnie langę naukową tej placy.ie sobie rpru#*-".:Ti'i#TiT. kradzieży. prywatnych. Pierwszy pojedynek miał jakoby miejsce w 1548 r. negatywny s|-osunek purytanów do teatru. żyćz gestem. jak pamiętamy.łr"'i. O honorze mówi się coraz częściejw kręgach rodzinnych.ę do tekstów explicite słowo l. zmniejsza się jcj udział w splaTrach pubiicznych..""*iun H. W razie wojny winien Niu .i ograniczu sługu jąc... W ramach czasowych podanych w tytule książki autor stwier<lza wzrastającą liczebnośc występowania symbolu H oznaczającego.jak często powtarza się w materiale analizowanym słowo honour i w jakim kontekście.ulryct (pośród których przeważa szekspir). znany. Rozdźwięki między arystokracją i klasą średniąwzrastają. Gdy objęła rządy. Człowiek honoru musi być szczególnie wrazliwy na obeJoi. czasochłonne dodawania i obliczenia procentów mają po". Arystokracja się izoluje. w stosunku do której ma zobowiązania. Przemiana gentlemana osiemnastowiecznego w gentlemana wiktoriańskiego jest jedną ze szczególnie ciekawych przemian lv zakresie moralności.1osłuszeństlro w stosunku do władzy legalnej.

przemawiali inn|m głosem. bo nie różnicuje arystokratów-*rro. do noszenia których tylko tlllrzywilejowani nrieli prawo.e. s.""i.. Warszawa 1954). Ubieganie się o prawa głosu zacierało. Czło_ lviek świaLowy. Arystokratki mają w sobie tyle afektacji i sztuczności. Historja życio. . Królowa piry*ała do redJktora . ten faworytowi. tt ... Był to człowiek sq. War151.owi.y"órrti"j utyiułowani.e . szlachcic miJord.a.jak gdyby odbity w zwierciadle Jię cnota o szczególnym blasku.obronirą reakcję na Wielką Ale arystokracja. przeł. mowa tu o szablach.'obą niemieckie ideały. wskazujące na ogTomne niebezpieczeństwo i zło. . który ły3e na tym świecie tak. cowitym i unorrnowanym. .Wpłynęło na zrnianę małzeństwo z Albertem. Cytowany pTzez nas a0 szawa 1937..rń-. Anna Bidwell. innego świata nie ma. który przyniósł . -mińo wspóinej przy_ trależnościclo dobrze urodzonycń.nie zostało ani śladu. lecz jakze przyjemne "gryuturr". 3e. skoro posiadanie "JJzy*"go jakiejśproltlsji było wykluczone. aż do świtu. I{. Nie lubił angielskiej arystokracji. usług.<: prócz doczesrrego. picie i rzyganie. II t. rytlu 3s s9 zeby często publikowai artykuły. moralności i domowego ogniska'' s8. wiktoria potępiała które po śmiercimęża wychodziły za lnąż tat<ze i te kobiety. zwyciężyłyideały obowiązku. to cżowiek. obcy im'ńol'nigdy nie stał się pośród utytułowanycn popularny. 145 ..iu lriwania. nie tylko drobnomieszczaństwo było o:rytanizmu.ri" dwór wzor"o. godnośc kobiety i jej kobiece uczucia. że dzielił je nieraz antagonizm. War"zawa 1955.io polcrzynajlepszym razie panuje na llich nuda. Zaden rc-ła"łcr'.i. I{ró]owa Wiktoria nie pozwilań na gTę w kości.rą"u tlo rozmowy odmiennośćzawodów. noc. Toma Jonesa (przeł. Śtor.. lll -_ J]Ihos rycerskl. Myś/morąlna Oświecenią" angielskiego. Ruchy emancypacyjne kobiet budziły w niej oburzenle.ę . kłótnie. PracowitoŚci.Timesa'' zalecając.ów Anglii wiktoriańskiej lbidem.ytarrir"* wdowy wzmógł się jeszcze bardziej. szlagon nieraz. wreszcie faworyt władcy. obowiązko$/yt w erotyce surowyl gustujący w zyciu pra. Fietding odnajdywał hierarchiczrrej ją nawet w zaltresie drobnych pachołek ma.. . lramerdyner usługiwałszlachcicowi.Nienawidzę wszystkich lordów _ powiadał szlachcic Western. pogrązało człowieka na zawsze. smith odróżniał wielką i ptmniejszą norility (nobilitas i nobilitas minor). Królowa Wiktoria. stwo. któTa mu się odwzajemniała. Kpiąc sobie z struktury społeczeństwa I{..] Był to istot.). \M . Ict własne bardzo niewidoczne i skromne. ponownie.yt zadawac się z lordami noszącymi wykałaczki rokri nl*iJ Iowarzyskie " czytamy u tego autora gdzie indziej ""nru. óyściłunrarrie kamerdynera. w karty czy jakąkolwiek inną grę w niedzielę. i poclobne do tej. w którym ze splendorem królewskit łączyła i w którym widzieli. Po śmierci Alberta p.est głęboko przekonany. mniema. lrłaria xorttiłrlwicz.Po oslómnastym wieku jak pisze L.uz okaz. Ten antagonizm ilustruje tlp. pod żadnym pozorem nie pozwalała na noszenie wąsów bez brody. "ruri" Uważając się wspólnie za dziedziców tradycji . Chodzenie do kościołabyło obowiązkowe. nabierały większej wartości i większej ireścipoi-*pły*"'n zYcia rodziny królewskiej t. Pod jego wpływerrl_ styt zycia dworu znrienił się zupełnie. '[o kupa dworaków i hanowerczyków. . Antoni Pański. Odróżnienie no_bility więJrszej i mniejszej nasuwa się tym |lardziej. Rewolucję. Do wieltie i ninnity zalicźałutytułowanych od duke'ów do baronów. al Jak łatwo się domyśleć.r.*y*łu szlachl. jakiego się ta koncepcja domaga.lidny. Miałń . Przemiany gentlemana * to nie jedyny rodzaj zróżnicowania. wynikające z fatalnej lekkomyślności i frywolności klas wyzszych. Rygoryzm wprowadzony przez Alberta był jej niemiły. zeby zcń wyciągnąć maksimum korzyści. była od purytanizmu daleka. Jak widać. że niewiele miejsca pozostaje na charakt et. powiódzenie czegoś. ideał własnego życia..rrrlt ludzi z klasy średniejdo Wiktorii był inny niż stosunek arystokracji. Fielding w swoich powióściach a0. Surowośćtbycza.e otnawiac w książce pt.ach"y podobało się małzeń. W ciągu 50 z gorą lat zadna rozwiedziona dama nie mogła przestąpić progów królewskiego dworu.ior uważana bywa często za. Palenie tytoniu było wzbronione. T. 144 Giles Lytton Strachey."y'' rr. oo dbania o własne gło$ry.cynizm i subtelnośćinte]ektualna zostały starte na proch. io zawierało clrocby tylko cień nieprzlzzwoitości. a także w Przygodach Józeta An'dre** 1p. Małżeństvra w tvm Henry Fielding. która miała szczególne powoci.Podobała im się miłość rodzinie w jak pisze Str. Niepunktualnośc była przez nią szczególnie piętnowana.1 l I t 1l l {ł' ł tl.. Strachey -.

s. nie mogę się powstrzymać od przytoczenia tutaj opinii S. 396 łjl Tatleusz Żeleliski-Boy. Teraz dopiero w obcowaniu z księciem Odrowążem spostrzegała cośinnego: wyjątkoAnna Tatarkiewicz.tak wszechne. Żeromski pisał: .v. głosem. Ten podrzuŁek okazuje się dobrze urodzony. zamiast tych cudow PYchę..-Teraz nareszcie wiem. obywatelską. pod wykwintnymi formami gruboskórne chamstwo'' a3. cn1li Obyczaje naszych czasów. toteż słabe to więzy.. Toma. Zarówno powieśc Lampedusy pt. miała wyjśćza mąż za byle podrzutka. Urok stat ych nazwisk działa zdaniem Boya jak urok starych . 2I2. skromny drukarz S.Zaślepienie ludu na punkcie możnych jest tak rnrie]kie jak pisał La Bruyóre a urzeczenie każdym ich ruchem. Żeromskiego w interesującej nas sprawie. Choc wciąganie arystokracji polskiej do rozważań nie leży w moim programie.się rozCzarowac.orze niezdolskim nie odznaczały się subtelnością.A czyż we mnie nie ma szalonej gorączki wielmoż1165gi pyta w swoim Dzienniku Żeromski _. a to ważni ejsze niż fakt.czystość. . . Okpił mnie papa!''. Nie zraża go nawet zgodgłównego bohatera. budził żywe sympatie w stosunku do Don Fabrizia. Jean de La Bruyóre.t.r. jej Znana wrażliwośc Żeromskiego na walory arystokracji pozostaje. Aktualnośctego sentymentu dla arystokracji mozna stwierdzić nawet tv socjalistycznej Polsce.] Arystokrata w rozmot ie z demokratą jest niewyraźnym. pomimo że walczę z uczciwością o ideały równosci. urok pobudzający wyobraźnię.yanie Trędowatej przez środkimasowego przekazu cieszyło się tak wielkim powodzetliem.Z Oleśnicy wyjechałem we wtorek rano. Było to życie zamoznej szlachty bez poważniejszej ogłady. odtwarzająca jakoby jego zmarłą żonę. która patluje nad moimi marzeniami.tak liościołów.K[o lry chciał clziśsporządzać listę magnatów (seigneurs) -. spojrzy się na arystokrację poetycko. zachowaniem po. żeby jego ukochana Zofia.znalazł pustkę duchową.Życie towarzyskie i stosunki płciowe w d. kultura artystycznat wreszcie zbytek. ł Ujawniając często swoją niechęć w stosunku do ludzi wielkiego świata. zupełną nieznajomośćtego telenu. Charaktery. gdy. widział w tych żywych zabytkach jakby odrębne isloty.Później w miarę swoich doświadczeń bohater Prousta miał ..świecie nie są zawierane pod wpływem uczucia. mimo krytycznych uwag. miast.obrazów. Ale równocześnie mówiąc w Wiernej Izece o Salomei. wywodzący się ze zbiedniałej szlachty. że mnie ona śmieszy M/e wszystkich postaciach. Uwalnianie. Nic bardziej podobnego do jezuityzmu jak arystokratyzm". Latnpart jak i film wyświetlany pod tym samym tytułem. Richardson miał dla arystokracji uwielbienie i w jej kręgach osadzał swoich bohaterów. że gdyby możni zechcieli jeszcze byc dobrymi. Inaczej -się je widzi. jego rówieśnik i antagonista. obiatl ]j!eracki - PIoltsł i jego świat. a przepisany ręcznie egzemplarz osiągał tak wysoką cenę. 746 a2 wą miękkośctraktowania. żywa. Wygląd jego umiłowanego bohatera.. Miłośc małżeństwie jest przedmiotem kpin. jak Proust. czym ona jest. 147 . zdradza od tazu. nie zapłacił mi ani za przygotowanie Heniusia. XIII. Papa /. obrazujący zmierzch arystokracji sycyIijskiej. będące jego zdatliem czymświęcej niż tylko snobizmem. domostw.Poznałem arystokrację pisze Żeromski w swoim Dzienniku rodową. i nast. wiodący w odległe epoki historii. wyrazem. oddawano by im cześćboską" 4e. o ideał dania cywilizacji wszystkim lub pozbycia się jej. zdradzając. hartnonia form. lia z arystokratycznym stereotypem niewypłacalnośćwysoko 1lostawionych. skoro nadar.. dopóki się nie rozczarował. Podczas gdy Fielding. :l... .. Fielding okazuje wielkie przywiązanie do szlachectwa. który zdał do tlirnnazjum. Z ich rzadkościąłączyŁ się często wdzięk fizyczny. że pochodzi z nieśllbnego związku. . W swoich rozłyazaniach dotyczących Prousta. jak mu to nie raz wytykano. Proust. w dam rzekomo terroryzowanych przez mężów zastępuje dawne wyzwalanie dziewic więzionych przez smoki. przeł. jaką jest. 'Watszawa 1965. Boy-Żeleński stara się wyl-iumaczyc to upodobanie do arystokracji. jeżeli ma byc udziałem niektórych''. Arystokrata jest sobą jedynie w towarzystwie drugiego arystokraty [. pomimo. Autor by nie dopuścił. . wyjąwszy tę.powściągliwośc w słowie". że mamy nie z byle kim do czynienia. ani nie zrvrócił kosztów podróży. dawał przy każdej okazji wyraz swemu krytycznemu stosunkowi do arystokracji i swojej postaci wzorcowej nie lokował w jej szeregach. grzeczność. ...

..ość"a7. 3l i nast. kto do niej należy i jakie w nim zajmuje miejsce.-l'-cłr-r". II. sprawowanie rząi]ów przez możrlych w Anglii wyclawało się równie natulalne iak to. The Pratlrl "l'owet.liczyło się tylko to. które to idą w górę. . Dama z epoki Prousta wie. Duclos wspomina o dopuszczaniu do arystokratycznych salonów iudzi sławnyclł..atóż problerrrat tego świata. wycl. pisze B.iu. 3. które sl. jeszcze dowolniejsze. a6 Barbara "fuchulan. Współczesny mu lord cilesterfield w Anglii protestował przeciw tego rodzaju praktykom. któ..co wziąłeś a jedyne głniazdo praojców. t.l Pisał Ch. urok postaci. jeciyną i . Czarnowski. że towarzystwo złożonezludzi nauki nie może byc poczytywane za dobre l"owarzystwo.. tle ce sidcle. t.ł4 . Julian Roqoziński. s. gdzie skończyć.archie w mieszczaństwie były.. Lonrlon ąs 3.przez lrtórą mocnieisi i oclważniejsi stali sie. rozrlz. decyzja o tym. przelł. Dodatkowym czynnikiem staje się powoli w Anglii pewien styl życia pTzez bogactwo umożliwiony.loettrs clrrns. 48B. dopóki nie położyły tym deportacjom kresu prol-esty Wirginii przeciw obdarowywaniu jej taką populacją a9. W poszttkiwaniu slraconego czasu: W eieniu zakwiluitlc:ych dziewanlt. ouło. Cytowany Ch. pisał o Celtach S. Thackeray w Anglii. !1/61g261ra l956. Pnl. ważniejsze to od tytułów.. że niczym tak nie podniesie wartości swego salonu. zwłaszcza po pierwszej wojnie światowej sławni artyściczy potentaci nauki zosta]i dopuszczeni do czegoś.esencjonalną formą szlachectwa we Irlancji pisał Monlaiglre _* jest rzemiosło rycerskie. Wywożono więźniów dopóty.zwyciężony. Próby. zdewaluowanych przez przekupstwo urzędów heraldycznych. żeby porllegac wyłącznie sądowi parów i która nie podlegała takim przymusom. A idzie tu o znane londyńskie więzienie. Zwycięzca tworzył szlachtę . ponieważ za pomocą miecza zclobywalro terytoria. Dłie!ą. Zwycięzcy żąclali potem dla siebie różnych przywilejólv: przywileju władzy. Consirlćrątions sul .anowiły przedmiot porlziału. komiczniejsze niż w górnych sferach. że bobry budują tamy a0. I nie jest wyłącznie właściwością arystokracji.. a3 Stefan Czarnowski.is 1tJ50. weclje nieuchwytnych wstrząsów. jak skłaclanie przysięgi przecl rozpoczęciem zeznań. au De la dćnoeralie en Anćrique. Jeżeli idzje o władzę. nowe wycl. to Old Bailey".eden z bolraterółv powieści M. jak dobrze wiadomo. I 175t. i trzymasz. . s. a9 50 Miclrel rle Montairlne. ale 'pragnę przestawac zludźmi tego świata. 'rhe Patri:. Tuchman. odwaga osobista.wielkim swiatem" pisał Boy o Prouście.W dziewiętnastym Faulknera--.ił pozycję arystokracji z poaló3. Tocqueville wywoctz. przeł. jego granic. zdaniem Boya. Prawdopoclobne. Tuclrman.uwierlliwości. posiaclanie źiemi zaczĘło stanowic warunek niezbędny przyna\eżnościr1o arystokracji.'I'he Proud Tower. Zwalczał go. 149 B. z którego wy\Możono przestępców do Wirginii. t. która elbjawiła się mięclzy ludźmi i dała jednyrn przev/agę narl clrugimi. Warszawa 1 74. (właściwenazwisko Charles Pinearr). Duclos w roku 175t. panami słabszycli i zdtbyli sobie osobliwą langę i zachowanie.co zaczęło nazywać się światem albo czasem . stuleciu . z czego zostały im cześć i godn. Marcel Proust. 191.jest. 1966.r. Doszłoby się wr"eszcie do mieszczaństwa nie_ zauważywszy żadnego ortr"go przejścia''. nilry osobliwe zwierzęta 50. to spadają. Paris 1798. osiadaii na nirn póżniej jako elita. Hiel. cenię takich ludzi jak Kartezjusz czy Newton pisał w liściedo syna. clo którego mogliśmyrościc sobie pretensje.. iż pierwsza cnota. a wpływ snobizmu na reputaeje świataartystycznego był cllbrzymi. clecyclują o przypisaniu pochoclzenia arystokratyczne gł' łe. Przestawanie z nimi lrtoże nadto człowiekowi wyrobic opinię zawoclowca. . I. jak udziałem wybitnych ludzi.p. utrzymując.wiedziałby od kogo zacząć. a wcześnie j jeszcze dziennik Samuela Pepysa. s. II. była tą właśnie. -. procesów i prawideł".Wobec llieuniknionego zagmatwania genealogii.mówił John śartorń. Wszyscy mieliśmywspólnych prłoclków. których pokazuje swoim utytułowanym gościom. oczywiścierw grę pieniądz. s. Utrwaliły sceny tej deportacji liczne powieściangielskie z osiemnastego stulecia. stwarza tam istną giełdę walorów. połączone z bogactrłrem i hojnością. przywilejów wobec *y.les ł. że z wirginii właśniewywodzić się miała arystokracja amerykańska. Tatletrsz Żeleriski-Bcly. .ry mieczem polronali jakieśterytorium.-. 148 . Ten snobizm nie jest tylko osobliwością wielkiego świata ani właściwy Francji. przykłactem .U Prousta. stawał się niewolnikiem ą5. io c]o pieńszej wojny świalowej.arystokracja angielskal ttóra watczyła o to. A dodac Lu należy.'ći.Prawdziwą. Wchodził tu także. ale nie wiedziałby.

poclczas gdy Frarrcuz iządzi si{ raczej poczuciem przy trwających przez wieki kontaktach kulturowych..rlzstaniu. to niejednokrotnie także ci.z . Matka Blrtranda honortl.1. jak podkreślająróżne jego charakterystyki. . li. to zarzut ten nie dotyczy zwykle arystokracji. niąrodobna. Tematem niejednokrotnie poruszanym był temat.e dopuścic go do łask. choć jej przejawy były często absurdalne -. jednak nie odnolo\Mac pe\Mnych różnic.. Nie sugeei francuskim. tytułern przyltładu. Ale pozbawiając go potomstwa. które ograniczają uogólnienia dotyczące elity i wymagają wyraźnego zarysowania. które wzbogaciły niejedne muzeat bywały czymświęcej niż przejawem snobizm! czy lokatą pie_ niędzy. do kogo się odnoszą. 1lodczas gdy Anglik je bagatelizuje.wyniedziela'' się w dni świąteczne.z książęl. . rolę trójkąta małżeńskiegow ciowcipach francr. przejaskrawia ]<atasirofalność rvydarzeń.maczy rolę sportu w tym kraju. czemu naleangielskim . O trosce o intelekt w Anglii kraju. pryrvatne kolekcje obrazów. Babka Bertranda była purytanką."1. książki podróżnicze czy opisy polowań.... A idzie tu o sctvoir vivre w obrębie obu narodów.ego Łylko zysku t.i"ą. major Thompson wyclanej w Paryżu w roku 195. zwraca się tlo nieznajomych. osobliwością arystokracji w stosunku do ogółu szlacheckiego była jej międzynarodowość. Wobec tego matka Bertranda poparciem męża .. p.omym. I tak na przykład gdy się w Anglii czy w polsce przypisuje brak kultury intelektualnej szlachcie. .co tłu. I wybór tematów. Toteż arystokrata angielski. ci co 150 Ciekawą ilustrację arystokratycznego stylu życia w końcu wieku dziewiętnastego stanowi opis stosunków ro-dzinnych Bertranda Russella zawarty w. z którymi tr)eba ciągte *ui"rjC. mówi o zbror]ni gdy tlic ma wyroku. ale niekoniecznie w swoim kraju. Przyznając rację tym. że w tych warunkach nie może miec potomstwa. obmawia lua"i na zellraniach towarzyskich. loJ<uje ojczyznę w seTcul ale kapitały'"u 1"r"""" gra. Taine miał skłonność podkreślaćrolę klimatu angielskiego. Pisał o tym interesująco Taine. za który był jej wdzięczny. wyprzedza innych w ogonku..qatórv moralności rycerskiej. że się Wspomni. poczucie obywatelskie.jc łakomie.. mimo iż.świadczyłyliczne fundacje uniwersyteckie. ma poważne zasługi i iej upaclek nie stanowi llyna.u p. nie było powodu skazywać go na celibat. Ostatnio nawiązttje cto tei sprawy Pierre Daninos w dowciptlc j l<siążce pt. tłitla i nie wahał się wcielać w życie to.Óg. gdy jak najbardziej uzasadniona''.cie rzeczy dla tl"ora]noŚci nie obo. Jej bibtioteki zawierały nieraz coświęcej niż pamiętniki.jak pisał rl czćls fll tragiczne.rskich i nieistnienie tego tematu w anqielskiclr. pogarda dla konwencji i lekceważenie sobie opinii większościmiały na wnuka wpływ. by uchybienia w stosutrku clo morahroścjnie stawały się żerenr clla klas niższycl-1. jak się wydaje. s. jakim był . którzy najmniej się troszcz o or. rrie mówi . pozwalał sobie na ekscentryczność.]. gdzie rządy elity utrzymały się szczególnie długo . o zespół reguł z po7. do czego doprowadzała go teoria. ojciec Bertranda był przyjacielemJ.orLl błahych.Prtlrch''. W roku :l954 i]ertrand Russel] sformułował swój stosrinek clo l. Rodzice Bertranda uznali. nawet.ami nie wiaclotno niqdy czego sję rnożna spodziewaćl -* pisał Proust o llrancji. co im się nalezy. oparcie o tytuł dawało arystokracie moznośćbycia innym.zaangażowałaguwernera do jego starszego brata. pisał Tocqueville. Guwerner by} zaawansowanym gruźlikiem. Francuz qestykuluje nrórviąc.wiara w ważność honoru osollistego. Obowiązywała tylko dyrektywa. i sposób ich potraktowania jest w Anglii w stosurrktr do humorystycztlYch pism francuskich odnrienny.]imat angielski narzuca konieczność jakiegoś ruchu lnięśhi.przepraszam'' lv rł. gacla długo . Żeniono się bowiem w swojej sferze.iętnyclr. uzy]Ma łvykałaczkiprzy stole.imniej czysl.v-padku pomyłki telcfonicznej. Jej odwaga. ale mając lat 70 przystąpiła do najbliższej agnostycyzmowi sekty unitariańskiej.i życia. I-es carne1s clu. jego autobiografii. i deszcz to rvrogowie.jak mniemał -. Wchłód tvch warunkach człowiek staje się twardy i rozwija w sobie poczucie obowiązku.uznała za właścirł.hedonistycznej koncepc.u"r. a]e w grun.. -* Najsławniejsi. . ży przypisać tak wielkie róznice między ethosem najdalej uńieją wyegzekwować. Gdy uwolni się koncepcję 15l ruje on . Była to kobieta oczytana. którzy wskazują na płynnoścprzejścia od utytułowanych do wzbogaconego mieszczaństwa. całuje się ze spotykanym l:a ulicy-zna. H. znała doskonale trzy języki obce.. mówi iedząc. Taine w sposób llarr]zo współczesny dobywa szereg rożnii z analizy zawartości 1loPularneoo pisma.nia opinii ą Publicznej. l. nie cŻerpała stąd żadnej przyjemności.

l)ier\Ą. :ri. s. Po tej wypowiedzi nie może nas zadziwić akces Russella dcl wartości wyznawanych przez Conrada. przypisuje żywym tradyclom rycerskim łogiii i i"1' tlictlbecności za oceanem. 3l9-324.. będzie trwało niezmienione usqLle ad tinem".lcą Anglię.*. io riches (od łachmanów rlo bogacl.zanika stopniowo o Conradzie.potrzeby.szy. zo: stanie w niej coś. taka bowiem kombinacji była. pochodzący z Chicago.clr.og..z. że się pospolicie odmar. ale łączyłnas pewien poglącl na życie ludzkie i luclzkie przeznaczenie.Byi sobie ctcnt]eman. t. . Mówił po angielsku z wydatnym cudzoziemskim akcentem i nic w jego zachowaniu nie nasuwało myślio morzu.. s. podczas gdy hasłó From ..ności. W naszej działalności na zewnątrz byliśmysobie niemal obcy.em Conradem.].wa) pnemawiało clo Airerykanów . Ąmerykę w zestawieniu z pot rótli prywatności charakieryzui. blisko'Ashford w Kent w stanie nieco trwożnego oczekiwania. W większościnaszyclr opinii nie byliśmy bynajmniej zgodni. zaczął: .. dla mnie" 51 Etlros rycer ki w Nowym Świecie VIil. London 1954.szcze w początku ł:ieżącego sl.ze mnie już gclzic indziej E. Russell pisał: jak sądzę lecz jego . Human Society in Ethics and Politics. pełne podziwu uczucie.honoru od arystokratycznej buty i od skłonnoścido gwałtu.?. Po wielu latach i już po śmierciConrada. żeby to światło i'.'' tu jego partner. ccl orl samego początku związało nas szczególnie mocno". t52 l53 .. Russell.Pojechałem do jego domu. Nie chciałbym. Pierwszym moim wrażeniem było zdziwienie.. Chciałbym przyczynić się hłyszczało dla innych tók.via Stanon Zjednoczonym arystokracji przypisując im krrlturę plebejskt1. które gdybyśmy się nawet mieli nigdy już nie zobaczyć i gdyby Pan o moim istnieniu miał jutro zapomnieć. ale nie zaryzykowałem nawiązania znajomościbez czyjegoś pośrednictwa. The Autobiography. W liściedo Russella Conrad deklarował . Shils brak prywat. tticmożliwa. 42-Ą3... jak błyszczało do tego. jak to każdy może stwierdzić w jego książka. 6z B.it. Anglia nigdy się cloń nie rltlwoływała.co pomaga człowiekowi zaclrować osobistą prawośći szerzyć wzajemne zaufanie w slosunkach społecznych. pisze Russell w roku 1913 * . l.Pamięć . jego zclaniem. Od lat byłem wielbicielem jego książek. bostończyk.głębokie. którzy założyti kto z nich opowie cośrrajbardziej nieprawdopoclobnego. w Chicago pizerwał mu uznając się za pokonanego.. Był arystokratycznym polskim gentlemanem po czubki palców [. jak gwiazda widziana z głębi studni.właśniez powoclu tej plebejskości oa lrultury tluropejskiei.. c}rarakteryzujący . Tak na przykłaci cytclwany p. Znana jest anegdota o rlwócll Arnerykanacłr. co zabyło zapoczątkowanie przyjaźni wdzięczam łączącej nas przyjażni z Ottoline.l. ale w czymś bardzo istotrrym byliśr:lywyjątkowo jednomyślni[. barclzo rygolys|ycznym moralistą nic synrpatyzującym z rewolucjonistanri. rózniącą się znacznie . mocna i namiętna szlachetnośćświeciw'moich wspomnieniach. Wiadomo. Ten stosunek Russel]a do Corrrada był odwzajemniony. aby ten legat wieku rycerstwa został dla świata całkowicie zaprzepasz czony" 51.uiecia.Waznym dla mnie wydarzeniem -z Józef. aczkcllwiek na pierwszy rzut oka ich orientacje życiowe wydają się od siebie odległe. Był on.

doly*anie 2.oti" .#. innymi wartościami. Temal.. wyzbyci tego ro_ dzaju ambicji. arystokratyczną kulturę południa. s. Emerson pisze. zaledwie minęło pierwsze ćwierćwiecze XIX stulecia.:.pisze E. Cały l.'"T. jak Somerset. I}1.vczesnej A.n. Cavali'er ancl Yankee. charakterystycznym dla całej inl... 313. jakiśzawod..534_ 537 (7903).wyrosła pewna liczba luclzi. można bowiem _ jego ztlaniem rzy północy.-. szej sytuacji niż uzasacltrianie.ołltye "u_ Ń.A. zastrzeżenia clotyczące agresywności.z jaką torował sobie clrogę se]I-madn przeciwstawiając się tej orientacji wyższe warstwy społeczeństwa ^in.n potorn*u. .. Bearda w roku 1927. wychowahie \^r prywatnej traleznośćdo kościoła szkole internatowej a potem uniwersyl_et w princeton.cn program wymagał.Ja]<iż 3 E. iuylo. Nieraz kjerowati jej zyskownym zużytkowaniem. i ci. ]ccz b]. przy czyril tę edukację wieńczyć miała podróż do Europy. Tayto.y i na rolniczą. Jak w Anglii..ior.-. tlrliwcrsylet. Digby Baltzell w książce pt. Cytowany W. Filaclettijski gent]ćman ..Abstract". uważany za Ateny amerykańskie..o"ury komercjalizacji. Taylor Yą'nkeii' pTzyzwyczaili się wierzyc. 7903.riu skich kawa]erów hołclującycł."oĘlu"trr#. Chałasiński.. R. ktorzy doszli do bogactwa i.t.. sanri mieszkając w mieście. co następuje. : j::t_ę_pu się do tworzenia" zaprawioneEo .. R. New York Ibitlem.. ktorzy nie byliby nastawieni^. Taylor. 440.ykanie ich kultura rozłupuje . . Artykuł ten znany mi jest tylko ze streszczenia zamieszczonego w.". M.. którzy przyswajali .u .azamy jest tak rozległy. oczywiście. którzy do nich aspirowali.z9liu się klasy próżniaczej i szerzeniu się postaw wielko'ty ffili}'lT" do gentlemenów.v piątym tomie jego dzieł.J""i" . nic w lyltl celu. przynaleznośćtlo Lakich klulrów.dollrym towarzystvrem".vę pańskosci (gentilit1.ilil.'ińf'. ktory tu rozlł. yale czy Ilarvarcl.nue .T. odpowiednich śroclków fińansowych.. 5 Józef. nrinion. Lipset utrzym1-1je.. że go tam nie nta. Maln tu na myśliR. nr 3.:1'T:-.głirzi w . s. 33.meryki 5. że ethos rycerski jest w nieporównanie lep_ . w Amerl daly o . dobywa z amerykańskiego piśmiennictwa różne obrazy ethosu amerykańskieqo zalysovlanego czy to przez o Południu I czy przez Południe o PółnocY.lrzeniknął także i cio Nowego świata. co sprzyjało twgr.ri Poł.. a SeyrIlour M. polecany był Uniwersytet w Wirginii.elektualnej ór.".triodło.1l:.u. oclzjerlziczone bowiern bogbctwa zawsze i wszędzie stanorviły poclstar. tak i w Ameryce -..jak pisze W.się miała . ]Mroqo usposobieni w stósunku do zycia komercjal_ m ie rzone go d olarami. Na szczęścjeuzasarlnianie po_qląrlu..commontarY" 1958."".r#::: j. 1958. Prawdą jest.. Kawalerowie i -.. utrzymujący się w rodzinjt: pieniądz. vol.##: miń .u lv rachubę anglo_ selskie pochodzenie.t.1p:. merkantylną kulturę Pr.".ń się l\Iowy Swiat. a gentiem". Około połowy . s. zaczę7i objawiać pttrzebę wyodrębnienia kiasy ludzi. którym się po-. Jeżeli idzie o wyższe studia. b). południowcy nieraz byli wciągani w p. nobr:ac ogólnej ogłady. liczać się tl" :]:_. Knicker_ llocker czy Filadelfia a. VIII. Chałasiński nazywa największym fi]ozofem demokracji amerykań_ skiej. Zaczniemy od przytoczenia poglątlów pisarza. ze musimy ogratliczyc się do zilustrorvania na paru próbkach zagadnień z nim związanyclr.potęqi i których dzieci i wnuki rłryr:horł-al. taki a nie inny obraz prag_nęIi włą'czyć do swojej historii i do swojej tradycji. że . które dzieli trudności związane z uzasadnienicm przeczących zdań egzysten_ cjalnych." cJemo_ kratyczną.*ultos"io.. Glencoe.. Aristocracy in Aln.która rząclzić.tach 1B03 _ 1882.. Phitadelphia Gertt]emąn. którego J. _William 1963. Kultura ametykańska. żviącego w la. którzy rządzili się wartościamiyankesów.rd. Trzebawielt i* pl.ych świecie.erica. 'Warszawa 1962. Digby Baltzeli. yankesi mieli być dziedricami angielskich purytańskich okrągłogłowych. w biznes i w spekulacje ziemią. przyepiskopalnego.Sclciotroqical .. która w licznych rysach podobna icsL do arystol<racji Starego świata.'I. Lipset. Aryslokracja w Ameryce zjeldnoczone posiadajĘ klasę.y się w mniej lub łvięcej izolowanym od spraw finansorł. Ci przyczyni ali Hn?^O.*u do tel zasirzeżenia..il.i"r'.) 3.". ztlobyć. t55 . a nie inny obraz południa odpowiadał potrzebom ich serca.].przytoczyć pisasobie ideologię południa i pisarzy południa. s. s. że Stanv 1.oi angielangielskiej countly nłlr]{. a pomieszczonym r.. zulanym 'często .Ti:.Wchodzi l. 1 ' R.. W cseju zatytułowanym Monnets. W artykule S. W. |Óri": ze Południe miało niewolnikó\^.T:l"rli::l] utrzymyvrany był jeszcze przez ch.. EmersonA.egJo stulecia w swojej książce pt.

Pierriądz -.ou'on 7oteżEme. jest podzielany także i przez Ernersona.jol<o gentlemanów nl.. Sclkrates czy Epaminclndas byli g.. -poleguil'.T:_" l ó * i. Ózy'pioZnie:-Cr.Xi: Waga. woriu. które we wzorze gcntlemana wymieni}. New york ceche rxobowości. .i --l . przez usu\Manie trudności. y o n i e gcl je j iJ # : l r:'#i.europc. Oróri rn"i" oznaczać jakąś łeczrlą i jakąsr warstwę 7 '|łumacz. > musi odtąd należeć ] rJo ch a ra k tc r vs tvki . _ 1i_eku 1T. Amerylca w dalszym swoim l. bezpieczeństwo i sukces" 8. który może 8 Max Lerner. Panem swoicb czyn:w i objawia Jest tę'pari"*osć w swoim zachowa_ niś'dy. Ci ostat- I57 .st [.:*.""S""'.:. }"t'#:.i czy Kierowanie się własnym poczuciern rycerskości (chivalry).:1:_:. flJ}T:T .:1. przy czyn1 -. przelronany. z ..]eżeli wierzyć słowom M.. się podkreśla rolę gentlemana iako .fakt rzuca się bardziej."wy i"Ui'".lny generał i blaskiern swojej uprzejtllosci wszystkich przewyzsza na przyjęcitl" D. rnęskośći jednocześnienliękkość.d iT"".. po c z aws zv od sir ff ' sidnóya do sir ....jak wslrcrtnilraliśnry stanowi naturalny produkt trwalifikacji osobistych gen|...y. "1l -"r. E'mersoll. niqcly nie przestał zalecać siq do Quartier St. iatety . Wszellra uległość jakiemuś wybitnemu mężczyżnie k:b'":i" przywileje szlacheckości.. jaką się jo tcj _kunc"pcli p.rt"riiuli'* oi" pozwalają gentlenlanolj nu pośpiecl'rulawnialący.". choc dobrowcllnie gardzili picniądzcm.ozwoju przestanie interesowac się rolą koneserów. którzy -.. :":" 9. CyrJa.loit..ąc Emersorta llalra[i}arrt V/.i. l. V.i". 9 Patrz R. zarówncl jak rlo szczodrego ich r<rzdawania.il. rł."" "-". 199-222.Napoleon.'L.. Franklinowskle przekonanie. -.-."."u" n-"r. Silna osobowośćwinna z reguły byc zdolna do posiarlania dóbr ziemskiclr. "i*"""y 'ńoh "iu "ł.jak czytanll]]]:".jak wspominaliśrny -..Na otwartynr polu ..unin #'.i" :j.gentlemalt" irnplilruje uprzcjmość i życzliwośc.T :" ść.Gentle_..łaclzone[Jo. New York 1957. w: Esscys.czy tclwobec luc)zi. ji.ylo także pclakreślani"p..j:iiJ:. Sposólr bycia jest niezmiernie ważny. Wszelkie szlachectwo w okresie początkowym opierało się na czyjejśwrrrdzonej wyższości."'i ll.i"]:. s.łńi".i. Alcksandra i Peryklesa.l" . Monners.rosk ekorrotllicznyclr.645. niszczyciel starej arystoJ<racji.v..:"#'.l!TJ"jilf. in.]. 3i. ze pieniąclz i<lzie za cnotą. ale Emerson uważa to za sprawę drugorzędną. "" "r. Essoys atttl Etryllisll Trąits.r"v*iąru..... opinii Tli:r"ir-ii":" siq clo"iJi[l."oil. Diogeltcs..T.o]o.T"T:r#:..cnotę naczelną... Lernera.f.. i *.cntlernerlami czystej krwi. "l... Enterson.i".".w oczy..-BIis*.Gentlel))an ."".. których charakteryzuje w lrajwyższej skali li..1XX# .-.e jest llołJcm złożo_ nyrn własnosciorn i Inan *.:'*' t56 instYtucji.człowiekiern prawdy.r.it. *ł' u powi eści.. 1::. W literatu_ _1ie. clziecko rewolucji. Ale zostawiali tę możliwoścr]zieciottl. którym "u-Jrię"ru*y tlT Jil.."" estetycznych wa]orów Iudzkiego zachowania . w zakresie spraw snlaku. Germain.l'" #tTi["TJj:""".rg Emersona _.:T::łJ. iak ttohility... zmierzają do ułatwiatria życia.. że zalcLy.min.q"l".ych.n *ruro. opa no tl owa n i e.iako bariery oddzielającej od klas niższych). że człowiekowi na czymśzależv.'{*:_"j::-l":1{i."-l'3[i. Jak nazwą "rn" .." rządzą światem jak przyzna. n'i"-prrukazywalnyln''.Tr..:$rywn_e.. Opir:ia powszechna kojarzy z koncepcją gentlemalla znaczne zasoby pieniężne i egzystencję wolną od wszelkich l.. synowie zbierają.Donrinującymi ideałami stanie się prestiż. llronią i onieśmielają (ciekawa u\Maga potwierdzająca rolę manier .: . Wykwintne lllaniery są przerażającą zaporą rlla człowieka niec-lr.. esej pt. Termin . .tak jak Arystoteles.il.ale Ilclsl. s. Orli sieją.lu . .zeżenio "*yrio*e. Ila trurlności związalle z wieloznacztlclściątakich tcrmirlóvr. jak tak a tak scharakteryzo_ chivalry.""ał. .czytamy --.Najltlpsi" to ci.ultura rlsobista i obywatelska. słuszittrścijest podstawą a sobie stano.on].l1] i"rffii$"ń.] icst lepszy niż doświaclczc. .:":lffii1".T J i ph. entlemana. j:Ł.'."*. 1909.ol?brrrv: -.Iomana.v"9rrkfi. t. En]erson wymienia ..|.?J: ka o pańskirn gcściÓ. *..Emerson podkreśla jego walclry estetyczne.:'. Ludzie tego co Napoleon pokroiu llic nrieli wprawdzie czasu się manierami zajmować. Jak widzirny.ifit"fr#. spo- .stanowi w mojej koncepcji prawo tam gdzie W kaplicy rnodli się lepiej niż święty. s po kó j .skim elitarlrej kultury l. niz uksztaltowanie się Ta koncepcja wiąże. i lojalnością. pociągają za sobą automatyczrrie pierriąelz. Anlerica as a Civilization. Juliusza Cezara. ]AI.je *.

ze mógł prze.c j jeżclził Lrzy.ri" ttobijać o Jroszt zdecydowani nie rozstawać się z aawn|mi otyt:zajami.I_.11r:r::ć.ersytetu Harvarda. W'eclług Co|l ier's Encyclopaerlia.' Enrersrlrl był z-wiązally z Euro_pą. W' Emcrson.ł }. Nie zasługują na to by żyć.u. Gciy Scarlett proponuje rrru wspólną ucieczkę. \Ą/obcc tak licznycir lrontattow z Europą nie rlziw... Byli to ludzie.. powieśćta.. wyołaszając odczyty.jcj zlekceważenia. Ashleya. ale nie r.polowarliu.. ponieważ llitl walczą. jeńcem Północy mógł się zwolnic przez zlożenie przysiqgi wiernościz ul<rytym'zamia. z kolei rzcc. którzy swój - 158 . PowieśćM. obraz gentlemana z Po- 1z '0 Warto tu zaz. Nie umieją walczyć. Ashley jest wolny czas poświęcali myśleniu a nie działaniu. s.r]:.husetts. żeby zobrazować. GdziekoLwiek następują dziejowe' pr7emiany. jak na przykład szczeqóltric trwałą przyjaźńz CarlytemieJpor"ro"iu: z pierwszej swo. leniwi. c]roc przyotlziane jest w śmiesznełachmany''. "ry speł..r.: .:r:.. że świat. 7.Ą/. \Ą/odzowie hzikich pl"*io. 13" tak nieziradny. żc .głowa jego jest dumnie crsac-lzona na szyi i .ropi" gJntlemuXl. ni.5zvch podkreślaJ. E.1: |. jak żółw tJzący na tlr. N4iała ona kilkanaście wyaań w swoim kraiu.Ludzie ogładzeni rozumieią się wzajem. grze w karty. jak . ukazuie się powieść Marqaret Mitche}] (190ó.vy o pieniądzach są dowodem ostatecznego piogtactwa.lłód ten służywyłącznie do ozd. Ashley odmawia. W ciągu pierwrr"go dnia po jej ukazaniu sprzedarro 50000 egzemplarzy.ięzyków utrwalały p"*i"r.jąc pclwnc jej wzory. jrźurru. już minął na zawsze i że południe nauczy l. przeminęło z wiatrem.rrri trlłoclzień"y * rozry**u. s{:ała się bestseJlerem. łudnia.Celo*ui jalo i.rę wzór męskie159 Ashley spełnia jako żołnie. j. ścarlett zauważa. Za przykład prarvcl ziwegrl gentlemana służyw książce Mitche]l Ashley Wilkie..].. jak .lt..lne lrrerjc i rlawiązał sercleczne przyjaźni. krotnie. Chałasiński..naczyć. ją widzi autorka jaki i ma clo niej stosunek.t.3i. Maniery stanowią jedyną Tzecz| która im pozostała. . clo klól.. zaśw ciągu pi"rw="ego .oku 1 500 00012.nia|i wszejkie worunki *u*'u.iej portu*}. powołując się na honor. nu k""iy"""t europejski.1yniosły mu 1łlwe . muzyki i pisania wierszy llył zupełnie odosobniony".rupłe. prezydenci amer-rzkańsry *|*o."'il. Jak wiadońo. luclzie ltlgto typu giną najpierwsi. uchoclząc w sl.'. jak gdv|y trwały tla|al czarujący.. Gdy wynędzniały zjawia się po wojnie tv clomu. kiór.zystosowanego clo zmiennyclr warunków. w swoim zainteresowaniu dla książek. l lat lrzyclzieriu no*"gJo państwa. bo byi gentlemanem. Emerson podjął szereq podróży we własnym kraju.nie. powiatu *. tańcu "*ykłych i był najlepszym w i polityce okolicy jeżdżcem-l.ię od Północy kultu pieniądza. do najllarriziei elitarnych uczclni" Ńo*"go świata. co zcbrali odtlać now lepszym wspólzawodnikom.ujzi. 'wszyscy uwazali.il'.oby" jak mowił pogardliwie lictt Buttler. Film Pod tYnr Lytułem cieszył się wielkim powodzeniem. znćine mu zresztą już na pewno' 'z i Ihiłr. HonQr nie ulega zmianie ze zmianą warupków.to pierwszy rys charakteryslyczny..oirrl środowisku za. Ąutorka wielokrotnie podkreślaszczegoły -ygrąd. cechami innt 1nI i. Był on potomkienr . że tych przyjemności nie uważałza cel i treśćżycia./. 11 późnicj.y|. clo kiórego przytltl]. Taki jest poglał netra nuttrera .t.ię i . ale ludzie ci żyli tak.'*iZ *orjżn'uh się w.brata kraju. że jawne zarabianie pienięa"y i choćby lozrno\.:::Oili:. Tłumaczenia na-trzvdzieści . cała jego rodzina to luclzie. Mitchell wprclwaclza nie lylko w g. . l)awne czasy przeminęły.zbiecie." -. 1rÓ. Essoys. w któryrn siq kszta}cił . nad którą arrtorka pracowała lat Jziesięć.eznosci się poczuwa.uko *vSli"iotn*i i iako znakomitemu styJiście 10.. dobre wychowa się łui*o .em .bęrlą rnusicli to. wyprostowane ciaio lchnje godlrościąi wykwiIrl"cril.936. tak jak nie zmieniają się tnaniery.ą ()]<olo sttt Jat .*Ólą powinnośćpo wybuchu wojny.1rili się przewaznie spośród qentlemenów z ]Mirginii.lczynił tego.:.. Ashley pochodził z Wirginii .::ju".iej. Zatrzvmamy się dłużej nad 'tą postacią. bo w roku 1.ondynie Paryżu szlachetnościąswo.wjr:dził ]i. ooclróżr.]*T]il1ll].]ś'49)ptt:. W chwili gdy go poznajemyl wraca z dłuższei podróży po Europie.o. bo wie. 'u'.y. dziwaków. ktorzy z przeciwnościąmi losu nie potrafiliby się uporać. Jest pod sitnym jej wrażeniem. zdecydowani nie spiesryó . ale bez przekonania.. R. Będąc. że do Fmersona nawiązują współcześni hippisi.óżnił się jednak tym od bywalców poczytujących się za gentlelnenów.w ciągu i.

. służbawnosi . ale i jego kobiecy odpowiednik.'. namiot lta łące.jechał koniem prosto w środekwiecu protestującego. oposa z rusztu ze słoc-lkimi kartoflami. co ieszcz-e dodatkowo wpłynąć mogło na niejednotitośćjej postaci i zmieniającą się ocenę wydarzeń. Sor/orfs. stwa. co poakróśla się niejednokrotnie. ojca Scarlett.pieczonego inclyka.olloty. węrizoną szynkę. w zależnościocl tego.rt-l"ma. Ród Sartorisów ma w swoich legenclach rodzinnych rycerskich przeclstawicieli. żełlykto na mnie. Da jest żona Ashleya -. . Paroosobowy obiad z okazji świętaDziękczynienia rywalizuje u Faulknera tl.e pry prrĆ. Fau]knera.". Warszar. która budzi w nim najwyższy szacunek jest cicha. L h $.r.Jest bezinte sowna i umie o sobie dla innych zapomnieć. miewa różne odcienie znaczeniowó. kieclyś l}ayard Sartoris. będą musieli rąbać drzewo. z biesiadą opisr waną w Panll Tadeusztt. biszkopty na gorąco i na zimno. 160 167 .-* ńnr]uktora. gdzie właśnieoclbywało sę nabożeńsiwo metodystów. ale jest nieciołęgą. nie goclząc się potlporząclkować sygnałom "up7ręinn^uJ. Autorkd pisałi . a kobietą. Wojciechowska. pognał swo.ruskawek i gruszek. W tak długim czasie stosunek clo wypadków mógł ulegać zmianie. pieczyste z kuropatw i wiewiórek. toni*. ieżeli iclzie o bogaty jadłospis. ltryczki. ktdre okazują się najtrwalszą lokatą przewróconego do góry nogami społecźeń.rażąca. które nir mieszczą się w kategorii wyłąpznie białych czy wyłącrnie czarnych. jak w wypacllcu wilkiesów ."u \^r jej oczach bez skazy. Wypełniają mianowicie czas ujeżctżaniemnieprzystępnych ogier ów czy polowaniem.:i* wspominałam swoją książkę przez lat dziesięc. zral:ił to wyłąlznie dla złtllawy.ru*"t clla niego. Rett Buttler nie jest gentlemanem. częste w użyciu. w innym ztraczenirt Buttler nazylya Ashleya gentlemanem i jegcl żeinę ilamą. ale jednocześniewzdychają ca pTzez clługie lata rlo . że powieśćM.y. Jest nim dal Scarlett damą nie jest. wnętrznie nieefektowna Melania ma kulturę humanisty (autorka każe jej dyskutować o Thackerayu i Dickensie). Znany mi jest wypaciek polskiego szlachcica. Ci nimi pozostaną bez wzglęclu na to. wystarczy sięgirąć do powieści W. czy też będzie im wolno -spędzać życie na leniwym marzeniu. I(alina. Ale ta człowiel< z gestem. który zwołalro w nastętrrstwie tej profanacji. -TWjllialn Ęrlkner. przel. go gentlemana.ak-tępaków kierującyclr się lrurra-patriotyzmem. W ustach arywisty. sartorisowie pozwala'i sobie na rycerską fantazję.. galcretkę z pigw i jabłek. czy utraciw szy jak w wypadku - |||tiO. 329. ale także na podstawie pochodzenia i manier. wszystko interpretuje na ich korzyść. kiory po uruchomieniu lio]ei_żelaznej trzymał się nadal swole. kióryclr brawurowe czyny mogłyby się znależć u sienkiewicza. Miałam już okazję wskazywać na to. Ambiwalentnemu st<rsunkowi autorki rlo luctzi towarzyszy ambiwalentny stosunek clo wydarzeń: sentyment <lo Połuclnja irzy jectnoczesnym malowaniu synów obywateli ziemskich . chciwa i tezwzjlędna. llo. CJto menu rorlzinnego obiaclu w kulturze biesiadniczej.. plumpucicling. układająca się w szczeble ńie tylko na podstawie ilościposiadanej ziemi i liczbie posiadanych Murzynów. kto się nim i:osługule. z którym się kryje. W ludziach widzi co elobre. Ą w pół godziny później (po złapaniu lisa) wracając tamtęay sam w. słoclkie kartofle i bulwy irlandzkie. Opór przeciw takim technicznym wynalazkom jak samochód przypomina opór naszej szlachty pizeciw kolejom. keks z orzechami i owocami przesycony rumem. Gentletnan amerykański nie lawi się nam bynajmniej tylko w postaci zagubionego rriedołęgi. Rycerz ten ma symlatyczne zainteresowania i czułe sumienie. w czasie pokoju ich tryb zycia"nie różni się od trybu życia luctzi. Mitchel jest interesująca przez wprowaclzenie szeregu postaci. ap de wszystkim wielką kulturę uczuciową. nieefektowna Melania. Ashleya majątek. na któryóh pracują niewolnicy. konfi tiry . kultura osobista nie_ oclgrywa żadnej roli i lest .ge. wstępnej rybie. wojrra lryla clla takich gratkl. bcl wreszcie mieli cośdo t.gwizdał''.!] l:: Hł. . t. clelikatne płatki kukurydziane. ryż i mamałygę. kompot z czirnych jagóct i brzoskwinie''. ZaŚ po chwili trzy rodzaje tortów. w całej książce przejawia się hierarchiczna struktura południowego społeczeństwa.. Wraz z upływem czasu rośnie jej sentyńent do południa.Melania oraz Ellen matka Scarle[t. liorniszony i nrarynowane buraki.Ja nie pies. scarlett jest orclynarna. W związku z tą hierarchią słowo . Bo oto po tractycyjnej.. żeby zapoznać się z inną wersją gentlemana Południa. polując na lisa.rła s. bo bez skrupułów zmierza do finansowcgo sukcesu..

Warto by jesz_cze rozważyć jedną dziecizinę. Hektor. s. s. PaLrz Józef Chałasiński. lekarz i właściciel spelunki czy kabaretu. . Zły szetyf rożniłsię tym od porządnego szeryfa.. w jaki walczy! decydował o jego bohaterstwie. że mamy w nich ciągle d. jak w ludowym moralitecie. 462. Chałasińskiego autobiografia pt.zie.uznawały nie autorytetu pieniądza. Toteż nie wyda się mi słuszne tragiczne konflikty tej książki uważac -_ jak czyni J. komponentem ethosu rycerskiego. Wiedziało się na pew że uciekł od czegośwręcz przeciwnego. Syn gentlemant| zawarta w zespole jedenastu autobiografii wydanych pt. 162 163 . Filmy te jak czytamy dalej odcinały się od mieszczańskiego filmu: . w której nie ma la Wi]liam Faulkner.Obok dobrego bolraterskiego kowboja. czy to a_by pewno jest jego prawdziwe nazwisko. o k nikt nigdy przedtem nie słyszałi nikt nie wiedział. Absalomie. dobro triumfowało. jak myślę. tak zgodnie aprobowany jako niekontrowersyjny bohater lliady. zaprzepaścic swoją sprawę i zginąc. Temat ten musimy zostawić do bliższego prześledzeniafachowcom oraz tym.do. był zły kowboj przestępca. Historią sztuki Iilmowej. s. miał tylko konia. na dalszym planie występowała dzie]na dziewczyna. {wa pistolety i nazwisko. Krl/lr. w ktrlrej wyzwalają się marze. że nosił cylinder. Roland dbałość swoją opinię przypłaca śmierciąswoją o i swoich. który wykorzysta - 16 17 Jerzy Tooplitz. s. Warto tym bardziej. Ich boi hater mógł ponieśćporażkę. szawa 1959.rra. różnica w technice walki. Rasizm w Stanach nie jest jak wiadomo wyłączn poglądem gentlemanów. 89. Zło było pognębione. ginie. formuła kowbojskiego filmu 16. t. Absalomie. westerny stanowiły udoskonaloną formę widowiska kowbojskiego 17.za konflikty klasołye. To nie . dla których kapelusz kowboja na afiszu stanowi nieodpartą przynętę. władzy świeckieji kościoła. z których jeden ma domieszkę krwi m skięj. Ten umoralniający charakter westernu różni go jak sądzę od opowieści rycerskich starożytności średniowiecza.w znacznej mierze uniemożliwia kunsztowne rozgrywki. kobiely mogłyby liczyć na ce]noścmęskiej strzelby i na popis odwagi. lecz sposób. I.niż wsze]ka szacown od czegoś zbyt ciemnego| żeby o tym mówic. Jak pisze w swojej Historii sztuki tilmowej Jerzy Toeplitz. cytowana przez J. Gdyby w okresie westernów smoki były jeszcze aktualne. bowiem nie efekt walki. główna postac w przejmującej pow FauLknera pt. miejsca na lojr p/cy.1a nie jest gen i nawet nie pragnie być za takiego uważany. gdy dwóch ludzi się zamoce starając się udusic przeciwnika. Kiedy się poja w 1833 r.o czynienia z walką. niemniej pozostawał bohaterem. 16 The IInsilenl Genelątion. Ktośmógłby twierdzić. O żywotności koncepcji gentlemana świadczy natomiast ciekawa. pochodzenia. 139. a mianowicie mity. To uwydatnia męską dominację.Absalomie. Oc{łlaleźliśmy śladyethosu rycerskiego w dwóch wybranych próbkach u czołowego filozofa i w literaturze pięknej. Warszawa 1955. czynienia z walką na śmierći życie. ametykańsko. tak jak go nie ma. Nie uczyniły z niego gentlemana wielkie plantacje bawełny. że w tym ideale mężczyzny Amerykanin odgrywa się za znaną supremację kobiet w życiu rodzinnym i towarzyskim. przeł.widńo gentlemana" i nie sprawa honoru czuwa nad konlliktem dwóch braci przyrodnich. Stosunek do kobiety (zwŁaszcza młodej i ładnej) jest opiekńńczy. tj. Chałasiński . 15. jest różnica używanej broni. Iilmy kowbojskie mają w sobie cośz widowiska ludowego. Pierwszą rzucającą się w oczy różnicą. giną oboje. szeryf. nia współczesnego Amerykanina. stanowią amerykańską wersję comedii de]]'arte.. która. Znaczna liczba legend rycerskich kończyła się tragicznie. która charakteryzuje westerny. którą wyrządza cząrny charakter i którą naprawia bohater. Postaci kowbojskiego filmu grały nieodmiennie tę samą opowieśćo krzywd. War. luksusowy d klóry sobie postawił i cały zastęp Murzynów... stosunek zaśdo wroga był wszak istotnym . lbidenr. giną przez nieporozumienie efekt. Taka była nieodmienna. Przy użyciu pistoletu mam}a. Absalonie.. która należy nieodłącznie do cech zapewniających mężczyżnie dominację. które tworzy o swojej przeszłościw westernach. Ponieważ nie ąależymy do żadnej ztych grup. Niespokojne pokolenie15. Żofia Kierszys.Tomasz Sutpen. ograniczymy się do palu uwag. Tristan i lzolda kochankowie najwyższej próby.

warto_ zapoznać się bliżej z treściąnajpopularniejszego podręcznika dobrego wychowania. kto liże stopy wyżej stojących i maltretuje tych. którzy impulsywnie zdradzają wszystkie swoje uczucia. ]<tóre zaszły *ięa"y pierwszym wydaniem z 1922 roku a wrydaniem ostatnim. jesL wydaniem siedemóziesiątym trzecim. 587. Gentleman nie krytykuje przy świadkachzachowania się żony. gdy list iest całko. Tylko prościuchmówi ciągle. jak za przekręceniem kontaktu wyłącza się światło Wymagania stawiane damie są podobne do tych.aręczyńy. ile go to czy tamto kosztowało prościuchapo. . nienawiśćczy zakłopotanie. Post. Wydanie z 1969 roku. z..pogrzeby.esf cecha charakterystyczna tych tylko formacji.Musi ona także być punktualna w spłacaniu l1 - Ethos rycerski. a zasady niezłomne. każda pożyczka zaciągnięta bcz zabezpieczenia jest długiem honorowym. to nie jest gentlemanem" 19. chociażby było gorszące. a jeżeli aspiruje do bycia gentle. obyczaje obowiązujące w stosunku do sąsiadów itd. by jego słowo było niezawodne. autorka dociera pod koniec tisiążki do opisu gentlemana. W życiu towarzyskim gentleman por. powinien wyłączyć własną osobę tak. jeżeli może tego uniknąć". Urodzony gentleman w ogóle nie wymienia nazwisk. w jaki mówi do ludzi zależnych. bo kolejnośćjest tu znamienna zaciąga pożyczek pieniężnych. do'kiórego się tu będziemy' odwoływac l8. szermierzein w obronie sprawiedliwości. o czym będzie jeszcze mowa. America as a Civi]izotion. W związku ze znaczeniem przypisywanym manierom. New York 1922. Książka liczy 654 strony. jest obróńcą bezbronnych. Obie te Tzeczy budzą w nim odrazę. 164 Gentieman nigdy nie wyzyskuje cudzej słabości. ni. którógo musi ściśle przestrzegać ten. co stoją niżej. siostry czy dziecka są także przez 7uclzi szanujących się za długi honorowe uważane. O kobietach w męskim klubie się nie mówi..znacznie ważniejszyn niż jakhkoiwiek maksyma dotycząca etykiety jest podstawowy kodeks honorowy. Długi zaciągnięte pTzez zmaTłego krewnego.. ls Fmily Pi'ort. Gentleman musi zawsze panować nad sobą. ]<tóre mam przed sobą.nie manem. Jednym z testów na to. Nie wolno gentlemanowi pokazywać listu napisanego przez kobietę. Człowiek honoru nigdy nie nadaje publicznego charaktelu swemu rozwodowi. New York 1957. które sTawiamy mężczyżnie. i drudzy żyją poza prawem i sami sobie prawo stanowią.a jeżeli nie. Ale to nie . nie powinien się przechwalać. To nawiązywanie clrl wojen krzyżol. Kto bogaty. kto chce być uważany za gentlemana. Gentleman jak nas poucza bezpośrednio dalej aul_orka. czy mamy do czynienia tylko z kobietą Ilogatą czy także z kobietą dobrze wychowaną jest sposób. co podkreślam. aczkolwiek dla dobrego imienia własnego i dobrego imienia dzieci zwraca żonie wolność. takie. że i jedni. l9 E. która wchodzi w rachubę. nie jest gentlemanem. Na jego panowaniu nad sobą w okolicznościach trudnysh polega głównie jego wyższość nad tyrrri.e wolno mu jednak okazywać jej braku szacunku w obecności dzieci. chyba że najbliższemu przyjacielowi i wtedy. itd.anym w treści do zmian.tarvionych podkreślając swoją z nimi zażyłość. jak gniew. służbyczy innych.potem lomantyzm. Szczególnie nie wolno wymieniać nazwisk ludzi wysoko pos.. jak zachowanię się na ulicy i w domu. Honor gentlemana wymaga. Eliquette. krzyżowca. Co jej mowi prywatnie w domu. co towarzyszyli w wyprawach krzyżowych Ryszarclowi Lwie Serce. chociaż by byt nie wiem jak ogłarlzony. chyba że zajdzie cośnieprzewidzianego.. jakim jest w Amerycó po-aręórnit Emily Fost pt. śluby.vinien zapomnieć o sobie. strach.uzasadniając swoje postępowanie innymi względamj niż takie. Jesi on spadkobiercą lycerza.. przystosorł. podobnie iak nie mówi ile co kosztuje. Te pieniądze -winny być bezwzqlęclnie zwrócone jak najszybciej.tvicie nieosobisty i gdy jego przyjaciela łączy taki sam z tą osobą stosunek. rtisuette.. The Blue Book ot Socią] Usage.tatusu osoby. 165 .Dobrze wychowany człowiek ką bardzo nie lubi wspominania o pieniądzach i nigdy o nich nie -mówi (poza godzinami biznesu). Pewnej analogii nriędzy kowbojami i rycerzami można się dopatrywać w tym. Sposób traktowania ludzi musi być jednakowy niezależnie od -. sposób przyjmowania gości. New York 1969. które ewentuąlnie mogłyby ją kom- promitować. s. Etiquette.ych znajdujemy i u inrrych autorólv. którzy chcą wywoclzić się z tych. Cytuje to Żróciło także Max Lerner w swojej książce pt. jest jego tylko sprawą. Po rozważeniu najrozmaitszych tematów szczegółowych.charakterystyka wtarzająca dokładnie jego obraz w Petroniuszowej Uczcie Tryjak cytuję za autorma]chiona. poży-czać nie rnoże pieniędzy od przyjacieli.

ność. by zapominali o sobie. zs Jan Strzelecki.cenił wyżej gest niż dobroczyn. takich. s. s. Na drugą . Świadczą o tym ilości pytań kierowanych w tej sprawie do czasopism. . Ameryka miała zdaniem Lernera serie arystokracji. dla 1 zagadnienia.. Na pierwszą składają się pewne dyrektywy reguły hoto są właśnie wszędzie obowiązujące. na kogo działana przynależność nie jest skierowane. kto stara się we wszystkim znależć jakieśdobre strony. że stosunek Nowego swiata do starego Świata przypomina stosunek syna do ojca. feudalnej i amerykańskiej. Honor feudalny w pewnych wypadkach zalecał zemstę i oceniał ujemnie wybaczanie obelg.wraz ze zmianą warunków. by się przernaęjali. piychoanalitycy uważają. jakkolwiek nym okresie zdaniem Lernera -nie torowanie sobie drogi do chodziło o pewien styl życia. jak należy zachowywać się w biznesie i jaki styl winna mieć konsumpcja. Njepo&oje amdiykańs&ie. i kobiety obowiązuje takt.ale pochwalał szczodrość. A.do głosu A. każdorazowo przystosowując się się do lokalnych potrzeb i interesów.Byc Magnaci przeczarującym. ale ich stapianie. Post. Pewne czynyl na które może sobie pozwolić plebs. Powoli narastał nowy ideał. iodnośćnie pozwala jej pubticznie ujawniać powodów do niezidowolenia. Warszawa 1962.o"umia.ry wchodzi często w kolizję z prawdomównością. Etiquette. a władzy. lecz orientuje się czasem wyłącznie względem klasową tego. W południowym dobrym towarzystwie. Lernera nid przestają być żywe. że takt tak . kierowane nie pTzez wzgląd na własną korzyść. II. pewne inne dozwolone u tego ostatrriego są niedopuszczalne u pospólstwa. są potępiane u pana.tylko plaez dobroć. że ocena czynów nie zawsze kieruje się ich wartościąjako takich. I mężczyzn. niż ferują klasowe nakały. Niepodobna zaprzeczyć.co osiągnąć. jakich miało dobre towarzystwo Anglii czy Francji w wieku xvII czy XVIII. Tym ideałem było torowanie sobie drogi przez popularność. jak należy się pośród ludzi zachowywac zdaniem M. w innych nakazywał ludziom imperatywnie. mimo iż oficjalnie -odrzucała arystokratyczne idealy zr. 21 naśladownictwo.odrzucanie wzorów i jednoczesne ich i :o E. kto działa i tego. Między tymi warstwami mogą istlriec pewne kolizje. stosunek.Wyrabianie sobie pozycji w zbiorowości" 20. Strzelecki 22 mysłu dbają dzisiaj bardzo. Na zakończenie tych uwag dopuśćmy. Angażują nawet sztaby specjalistów mających troszczyć się o podsycanie ludzkiej tkliwościku ich osobom i dziełom. zdaniem autorki. do roli życzliwości. można przede wszystkim przez autentyczną życzliwość człowieka. który wymieniliśmy w podręczniku E. cieszyć się powszechną życzliwością. znający skomplikowaną grę zabiegania o prestiżl oczekuje reguł strategii w lokowaniu się na korzystnym miejscu drabiny społecznej. rozdział ten zawiera tylko jedną dyretty*ę. t. salwuje swoją prawdomównośc jednak bez urażania ludzi ten.Jeżeli chcesz sobie taką pozycję zagwarantować. żeby ich kochano. W starej Ameryce urodzenie nadawało ludziom pewną charyzmę. Tocqueville'a i jego porównanie dwóch różnych koncepcji honoru. 475. De Ią dćmocrctie en Amćrique. Ich zadaniem jest nie tyle oddzielenie różnych grup od siebie. także nie wolno jej wyzyskiwać swojej wyższości nad l kimśinnym.długów. Charakterystyczne dla społeczeństwa arystokratycznego jest to. a mianowicie. której nowo osiedleni byli pozbawieni. Tocqueville. ChciwoŚĆ 22 lbidem. ale nie przez pracę. w którym łączy się miłość wrogość. czyli szybka orientacja w cudzych doznaniach i liczenie się z nimi. przy czym nie ma dziś w Ameryce uznanych arbitrów dobrego smaku. Tocqueville dostrzega w moralności dwie różne warstwy. rozdz. pisze J. Post.. daf się lubic'' . pojęcie gentlemana we wczesoddziałało silnie. a podręczniki dobrego wychowania rejestrują raczej pospolite sposoby zachowań. Dochodzimy w ten sposób do rysu bardzo istotnego w ayrlktywacłr autorki. Tak na przykład nieprzyjęcie pojedynkir jest moralnie słuszne (honnćte). która nieraz bywi okrutna.a charakterze.I tak rozdział o tytule . s. a jednak degradujące (dćshonorant) 23. 263. 31. szczególnie wulgarne jest powierzanie reporterom szczegółów swojego życia prywatnego. Gdy jest nieszczęśliwa w małżeństwie.zezwalał na bogacenie się przez gTą| pTzez wojnę. w którym czytelnik. XX[I. 166 167 . Dotyczą one przede wszystkim tego. Nie zalecał ludzkości ani łagodności. zarówno jak w Filadelfii i New Yorku. które zmiepewne dyrektywy o lokalnym noru niają . wolał wielkie zbrodnie niŻ drobne zyski.

i samo pojęcie ojczyzny pojawiło się we Francji dopiero w XVI wieku 25. był stosunek do pracy. Potępiało się natomiast surowo wszelkie odchylenia od wiernościmałzeńskiej. której udało się stanąć na czele wszystkich innych i która czyni nieustanne wysiłki. się pogodzi ć z tym.podczas gdy rzecz miała się inaczej 2a gardy. Sytuacja raczej wyjątkowa arystokracji średniowiecznej zachęcała do jednomyślności w jej ramach. 267.. Odwaga. Zestawiając ciągle arystokrację z demokracją. że reguły honoru były mniej jednoznaczne i mniej imperatywne. potrzebna była na co dzień pasja bogacenia się. Arystokracja feudalna rodziła się dla wojny i ptzez wojnę. które mają swoją wielkośći splendor. Jak pisze Tocqueville.yiek uważałza wielką obelgę lekkie uderzenie w policzek i musiał zabijac w pojedynku tego. lokując te cnoty łvyżej była diań mniej repulsywna niż skąpstwo.. 168 169 . podczas gdy w społecznościach arystokratycznych wszyscy byli na widoku. Szczególnie ważną sprawą honoru. Przedkłada nawet chętnie pewne przywary śmiałe świetne ponad cnoty skromne i pokojowe. Gdy w jakiejś społecznościzanikają szczeble i yszyscy stają się równi i podobni. że odwagę stawiała na pierwszym miejscu. łeczności26. niepodobna rz lbldem. tym bardziej rozbudowane stają się reguły honoru. Dla_ tego została uświęcona. Cały porządek społeczny opierał się w średniowieczu na zależnościachmiędzy panem i wasalem. 272..oci jak w średniowieczu. gdzie cenio] imprez. Stąd wiernośćwysuwała się na plan pierwszy. że człor. nieraz do loterii podobnych. '8 lbidern. wszystko co.Jest do tego i niejako zmuszona przez swoją kondycję 2a. 25 260. to wyrastało z potrzeb arystokracji militarnej. którzy je powzięli. Z jednej strony. bo to odciągało od głównego przedmiotu zainteresowań . bankructwo na była śmiałość nie kompromitowało. gdy te różnice się zacie_ rają i wraz z nimi zaniknie" 27. u arystokracji feudalnej. Nie lęka się ona naruszania naturalnego porządku dyktowanego przez sumienie. bez niej bowiem cały porządek społeczny się walił. noru by zanikły i zostałyby tylko powszechnie obowiązujące pojęcia dobra i zła. fakt-opatrznościowy. lbidem. Te reguły lokalne płynęłyzawsze z lokalnych obyczajów i interesów danej spo. szczególnie jak to słusznie zauważa Lerner zresztą pojętą. Z drugiej.Zjednoczonych. Ale to. walki z przyrodą. s. bo ku ustrojowi w zasadzie sprawiedliwszemu. Człowiek umykał tu opinii publicznej. Klasa. podczas gdy pozbawiało honoru gdzie inCziej. by się utrzymać na tej pozycji. Te poglądy nie zrodziły się z samego tylko kaprysu tych. ale nie była to odwaga militarna. wypada. zawsze godne po: lbidem. natomiast przebiegłości zdrada były dlań. albowiem . 262. że miał reagować na najmniejszą obrazę. konwencjonalne reguły ho. To. lecz raczej odwaga potrzebna do walki z przeciwnościami. Gdyby zaśwszystkie narody miały te same interesy. zupełnie inaczej pojętego. w jakich znajduje się Ameryka skazują na wymalcie feudalne dyrektywy. By ujarzmić natomiast ten wie]ki kontynent. słabnie. Stabilność i trwanie pewnych reguł pozwala na bliższe ich rozpatrzenie i zróznicowanie.feudalnym. jest zamknięta i ograniczona do tych Im bardziej społeczność samych ciągle rodzin. tak była szczególnie. Cnoty mające w sobie splendor sieją niepokój.wszystkich innych. musi cenić szczególnie cnoty.ykanów powodowała. podczas gdy w arystokracji traciło się honor pracując. naruszało spójność rodziny. nic tez dziwnego. s. i które łatwo pogodzic się dają z dumą i umiłowaniem władzy. kto go obraził to sprawa arbitralna. Prymat przemysłu i handlu w tym kraju wysu\Ma na plan pierwszy cnoty pokojowe. s. inne warunki. RuchliwośćAmer.spraw politycznych funkcjonalność pewnych ocen była także dla Tocqueville'a oczywista. W Stanach . Opinia publiczna z całą mocą nakazywała pracować. podczas gdy ruchliwośćAmeryki nie zostawia na to czasu. że kierunek rozwoju wskazywał na nieuchron_ ne posu\Manie się ku demokracji. W zakresie . Tocqueville ma do sprawy stosunek ambiwalentny. Natomiast nie operowano wtedy pojęciem patriotyzmu. i nie są tu w wysokiej cenie. ceniona sukcesu.. honor przekracza bariery i staje się narodowy.pa gwałt często zezwalał. s.właśniez różnic i nierówności mięclzy ludżmi wywodzi się honor. usiłujących zatrzymać dla siebie na drodze dziedzictwa bogactwo i władzę.

nieczesanych włosach. Uwagi końcowe 28 g9 lbidem.wróżyć mu dłuższego istnienia. nie miał na ogólną kulturę czasu. Arystoteles. II. Nie można . tracił do niej ochotę 31. II. s.. Tocqueville byc może przedwcześnie przewidywał wygasanie wzorów typu wzoru gentlemana w Stanach Zjednoczonych na tej podstawie.zastaw się. a szczególnie pracy fizycznej. Ale jest ich mało. Co do kultury osobistej i intelektualnej staje jej na przeszkodzie to. dyktuje Tocqueville'owi następujące słowa: . 63. 280. t. 36. t.lczywista. starałam się odtworzyć pewną jednostkę typologiczną. Z kolei przyciągnęła naszą uwagę Sparta jako kraj rządzony pTzez 171 17o . 81 lbidem. o chodzie niedbałym i powłoczący no'gami. muskularnej budowie.z drugiej pogarda dla pracy zarobkowej. konie były tlyrektywą ci. i że ludzie mający czas na kulturę osobistą mieli prze. szukającego ciepła i bezpieczeństwa..iako tło zgoła odmienne pouczenia Hezjoda i morały bajek Ezopa. a gdy miał już czas. dukcja z mocno przyswojonego przekonania o funkcjonalności dyrektyw. W rozważaniach doĘiegających w tej chwili końca. 30 lbidem. którymi się ludzie rządzą. s. za]ecał liczyć się z piękneml a nie z użytecznością. z jednej żądza sławy. lbidem. ile de. Nie tyle obserwacja.Szli za taką jako pastwiska. |)okojowego wzolu dostarczył nam w Grecji Arystoteles zarysowując . Z jednej strony nieufna ostrożność. a tereny rolne podporządkowane wylnogom polowania. daliśmymu .in był kiedyś biedny i za młodu ciężko musiał pracować.edzenia . t.było nie uznać. kańskich kilka rozproszonych pojęc pochodzącyclr z dawnego honoru arystokratycznego Europy. Duma jest niewątpliwie przywarąl ale . że arystokracja miała większe walory estetyczne i twórcze. ktorzy go nie mieli 28. któr. W poszukiwaniu takiej życiowej orientacji zaczęłam od lliady. których łąki nie służyły ltodowane dla wyścigów. że wzory te nie były funkcjonalne (ściślej eufunkcjonalne). W swojej postawie dawał on wyTaz jakiejś udręce człowieka osamotnionego. 264. W ciągu ostatnich dziesięciu lat którzy publicyści w 1958 roku Amerykę upajał nowy wzór: miał to być człowiek o niezadowolonym wyrazie twarzy.słusznie dumnego". s. Z jednej strolry pracowitość. zbuntowanego przeciw uznanym auLorytetom. \Magę w stosunku do tych. z drugiej szukanie bezpieczeństwa.ej odrębnośćw stosunku do ethosu mieszczańskiego wydaje się <. drugiej ryzyko z i gest znany z powi. I. Gdy umysł jego był chłonny. choć obok tego wzoru rozwijały się na tym wie]kim kontynencie różne jak pisali nieinne wzory.Napotyka się jeszcze pośród opinii amery.oddałbym chętnie parę naszych pomniejszych cnót za tę przywarę" 29. że prawie każdy bogaty Amerykan. a postaw się". jak sobie przypominamy. Oto wzór jednej z subjak sądzę kultur amerykańskich.. bo nie służyłyby potrzebom narodu zajmującego się przemysłem i handlem" 30. By ten wzór uwypuklić. duszącego się w społeczeństwie jak w więzieniu. Stylizowanie się na gentlemana angielskiego aż do ostatnich czasów było w pewnych kręgach atrakcyjne.. s.

We Francji m. którą nędza zmusza do takiego kroku. 172 ł lVładysław Boziewicz. list ćudzy. pogodnĘ i . inteligencji osobistej. ewentualności.d. który można by przeciwstawić aspiracjom stanu trzeciego do awansu. uległością. zaglądac przez ramię kiedy kto czyta papier jaki lub pisze?" Odpowiedź na pytanie ucznia kipi bowiem oburzeniem na myślo takiej wielka. Lipset. Lyon 1808. jak i z krytyk dobywać się zdaje postać wzorcowa.Rycerz nie mógł znieścobcej woli i sprawiedliwość chciał wymierzać sobie sam. według niego.rycerski". Rosnący wptyw mieszczaństwa na-.. Bogdan Korzeniowski w książce Drcma w Wąrszawskim Teatrze Narodowym 1814 . Zamyka je w tym punkcie. jego zdaniem.Konwenans uroczystego bohatersfwa trwał uporczywie. w którym. Kodeks moralny. zamawia sobie na noc jakąśtowarzyszkę. Warto zaznaczyć. z którą miał już nieślubnegosyna. i67. jest to podłość pozwalać sobie na którąkolwiek z rzeczy wzmiankowanych. truclute and Power. On sam był zaręczony z panną z dobrego domu. prostą. że inaczej byliby zostali uznani za tchórzów.. Closs.elitę z włócznią w ręku.tycerz'' i . Wzor ethosu rycerskiego dojrzewa już mo.Czy godzi się podsłuchiwać kiedy dwie osoby cicho mówią. Powieść. inni akcentowali cnoty pokojowe. Warszawa 1919. . Bayard służyłza wzór rycerza bez trwogi i skazy (sans peur et sans reproche) 1 Chwalono go przede wszystkim za odwagę.teatr. Koncepcja gentlemana i jego rola w Stanach Zjednoczonych zamyka nasze rozważania. Byli tacy. gdy dowiaduje się..wojownik'' jako terminem pozbawionym tej narzucającej się konotacji. r Bayard zginął w L524 t. Lipset dostrzega związek między hierarchiczną budową eli. Polski Kodeks Honorowy. Yalue Pąttelns. Gdy po pracowitym i pełnym chwały dniu wraca do slvojej kwatery. 8 seymour M. M.Nie godzi się per omnia. s. z obawy. ćlóves de l'Eoole Royale Mititaire. przy czyn pojedynkowano się ny światowąj.u nas przynajmniej do II wojnek. że socjolog amerykański E. choć sobie powierzony rozpieczętować.. nakłoniłazaśdo posługiwania się terminem . W rozdziale pierwszym autor pisze o osobach zdolnych do żądania i dawania satysfakcji honorowej. Guyard. opraco\Many pTzez Adama Czartoryskiego w t7ł4 roku dla młodzieży szlacheckiej. Jedna z form demilitaryzacji rycerza przedstawiona jest w rozdziale o dworzaninie.. szkoły rycerskie. Zmienna była w kulturze pozycja rodziny. ale przyjmowali wyzwanie. Kultura rycerska nie była kulturą rodzinną 2.zarówno z pochwał. Osobami honorowymi czyli gentlemenami nazywa się. Shaw roześmianą. papiery leżące na stole cudzym czytać.. której sam wzdragał się tlżyć. Ta odrębnośćpowstrz. że ma do czynienia ze szlachcianką.Tycerski'r.był . Jej znaczenie w Polsce szlacheckiej jest dobrze znane. którą zacny umysł brzydzić się powinien".. zabity bronią palną. jaką orientacja rycerska odegrała w kulturze euro-amerykańskiej. dit le ChevąIier Bayar. kładłnacisk na dyskrepyta uczeń cję i delikatność. stanowiska społecznego. .stosunku do Aten stanowi interesujące zagadnienie.którą stwierdzić można nawet u robotników. Tak dzieje się. Podczas gdy jedni poszukiwacze chwały szukali jej przede wszystkim w walce orężnej. Shils uważa obowiązek dyskrecji za obowiązek szczególnie akcentowany przez sfery arystokratyczne 3. uwagę na ówczesne szukanie wspaniałej przeszł<rści. Tolerancja w stosunku do męskiego nieślubnego potomstwa była wśród dobrze urodzonych daleko idąca.o dziwo pisze B..1B31 zwraca t Histoire du Pierre du Teruil. rzecz oczlrrłrista. A Messieurs les Gentilhommes.yrnywała mnie od używania w stosunku do Sparty słowa . jaka l wiąże się ze słowem tlrycerz" czy . o którą nam idzie. opracowany przez Władysława Boziewicza i dedykowany Józefowi Piłsudskiemu. osoby płci męskiej. par M. które z powodu wykształcenia. S. Jej odrębnośćw. którzy wyśmiewaii obyczaj. New York 1966. in. w Anglii z jej akceptacją elity l uległościąw stosunku do niej. wyzyskują malowniczość tego ethosu. Nie możemy wglądać tu btiżej w rolę.o cz]rm była wa wiekach średnich. jak wiadomo pojedyTrwałym reliktem rycerstwa . wznoszą się ponad tarną społeczeństwa a przysługującą temu społeczeństwu wolnościąopozycji. sam bowiem bronił mostu przeciw 200 Hiszpanom. Ethos rycerski pielęgnowały. jest to zdrada. W 1919 roku ukazał się Polski Kodeks Honorowy a. Jednakze rezygnuje ze swoich zamiarów. Dopiero św. 173 .w rzuca elicie koniecznośćsformułowania kodeksu.Joanna jak jest bohaterką arcyludzką.

Tocque_ żyje w bliskim powiązaniu ze społecznością ville wszak także mniemał.znały go szczególnie sfery artystyczne. bo monarcha chętnie wygrywał stratyfikację społeczną do swoich celów. oszczelcy.chodził ciągle w bok. Kłusownicy. jak chorągiewka zawieszona na drzewcu. w zasadzie warunkiem niezbędnym zaliczania do ludzi honorowych jest matura. utrzynrywani przez kobietę nie będącą najbliższą krewną.. Nasuwa się pytanie.Ziemiańskiej". Ieżera.i"r'u. ale uwzględnia się także wybitne zdolności czy inteligencję oraz zajmowanie poważnego stanowiska. że honor wywodził się z nierówności.jest bardziej wielkość9rupy.Pojęcie honoru oraz postawa i zachowanie zgodne z tym honopojawiają pisał E. generał Romeyko odtwarza postać generała brygady. homoseksualiści.. . tacy. skąd mogło zagrozić niebezpieczeństwo. piszący anonimy.Niech dzisiejsze nasze piękności nie zazdroszczą przepychu saksońskiej księżniczce pisał walter scott ścianypokoju pełne były szczelin. rekiutowali się ze .. szantażyści. Innym re]iktem tradycji rycerskich była szczeqólna łvstydli_ wośćw traktowaniu spra\Ą/. W artykule zatytułowanym B/oski i cienie Niestornego Szwo. co nie zawsze wychodziło mu na korzyść. tak źle wytynkowanel że widac było ruszające się obicie za każdym wiatrem. że stratyfikacja społeczna jest warunkiem wystarczająjak sądzę cym rozłvoju pojęcia honoru.}stokratycznych i rozporządzali duĘmi obszarami niaającymi się do myś.r.ncy.lichwiarze itp.ent podawał honorarium w kopercie. a płomień pochodni. ze. Sienkiewicz w W pustyni i w puszczy na przykładzie stosunku stasia do Nel. jakie warunki sprzyjały rozwojowi koncepcji honoru slanowiącej tak centralne pojęcie w tytn ethosie.ą. że nie ma sobie rownych. Analiza ethosu Spartan zapTzecza jednak twierclzeniu. jaka panowała pośród naszych górali. nie dótrzymujący słowa honoru. a także przykład na myślitaką izolację. Lekarzoiii pac. Tę opiekuńczość ilustrował H. prawdopodonrri" dlatego. o przepisolvej opiekuńczości w stosunku do kobiet świadczy. Widziano taką wspaniałość i smak. pieniężnych. dr. Dyplomaci.urrrrye. Wchodzi tu także . jako od strony. jak i mowę rymowaną.lkoń. Hernani. sprzyjała szczególnie jego rozwojowi monarchia. Nieślubnlpoctioarerrie nie stanowiło powodu do odmówienia satysfakcji honorowej. stabilność danej społeczności jej większą czy mniejszą izolację. którzy iobili konkurenc. Życie-. ale na wygodę żadnego nie miano względu". nie oddający długów we właściwym czasie. bo w małej nacisk opinii poblicznej należy także brać pod odczuwalny.Savoir vivre angielski nie pozwalał na rozmo\^/y o pieniądzach w życiu towarzyskim. Jak już wspominałam. zamieszczonym w. miejscowości wypoczynkowe. Dupróel w Truktacie o moralności rem gdzie pewna mniejszośćarystokratyczna się niemal za. Osobom stanu sziicheckiego przysługuje prawo gentlemenów. Ze trói po3edynkować się nie może. dwory. dowiadujemy się dodatkowo. ze znanego dramatu V.ę iol.i t"iro. Fotografia uwieczniła gromadkę wy175 i Dla ilustracji ethosu rycerskiego warto przytoczyć ostatnie .Wojskowym Przeglądzie Historyczlyffi". genllemenom.r. zwanego krótko Wieniawą. byli w Anglii w XVIII w. . Znany był jego humor i niewyczelpana pomysło. karani śmiercĘ. niektórzy dopatrują się podobieństwa między elitami rządzącymi się ethosem rycerskim a grupami przestępczymi żyjącymi poza prawem. u. był to bowiem generał uprawiający zarówno prozę. utrzymanego w paietyczno-rycerskiej konwencji. Bolesława Wieniawy Długoszowskiego. liczniejszą". Po]owania dyplomatyczne przetrwały dłużejniż pojedynki. jak już wspominaliśmy. Hugo pt. co nie żądają satysfakcji za ciężką zniewagę.listwa. oszukujący * gru"t hazardowych. narażający cześćkobiety na niedyskrecję. Mam tu na uwagę.y""r"u bowiem nie było komfortowe. obyczaj nakazujący mężczyżnie towarzyszącemu kobiecie na ulicy znajdować się zawsze u jej boku od strony jezdni. jaki tylko wówczas mógł panować. \^/ykluczani zaśbyli z glona gentlemenów denuńcju. zanim inwazja turystow zmieniła obraz Tatr. - 174 - stroly jednego z jego wierszy. notoryczni . _ obserwowany jeszcze w latach dwudziestych w Anglii.. zamiast wznosić się w górę. choćby nie spełniali innych wym"gOw. literackie półpiętro w kawiarni . . uparty chłód panujący w łnilii w zimie w mieszkaniach by_wał nieraz przypisywany tradycji rycerskiej. której nikt nie próbował . wieniawę znała cała polska: miasteczka.wsze tam.zwyczajny poziom człowieka.y. wość. Zdaniem Montesquieu.

lampart. Rbmeyki. Contents Nie słałemza nią. \Miadomości o Bolesławie Wieniawie czerpię przede wszystktm z artykułu gen.Śmiorci się. Bom był. Lecz gdyby mi kazały wyroki ponure Na ziemi się meldować . The concept of pattern and the concelt of imitatlon II. ale zuch. iliJ 1. nr 3.Bogu żadnych śmiesznych skarg. jak prawy ułan. Foreword ćra 5 - I. że ńi tam w niebie łba nie zedrą Trochę się na mój widok skrzywt Święty Duch A stchórzyć raz przed Bogiem to przecież nie - Ale myślę. . W dwu slowach zakończymy nasz ostatni targ.bitnych literatów odprowadzających go. A wy mnie. A . il: T #. wstyd.. 2I 49 64 IV.by drugi taz żyć.bo mi śmierćnie dziwna..że wszystko skończy się na strachu.. The chivalrous ethos ln the ancient III. Więc gdy z śmieszną kosą stanie przy mnie sztywna. The Teutones V.1l. 17L . do grobu zniesiecie.a Warszawa 1959. l22 153 VIII.""T. gdy wyjeżdżałna stanowisko ambasadora do Rzymu . żlelone octy.WoJskowy Przegląd Historyczny" 1959. 7o 100 VI. O tym. The knlght in the Middle Ages VIl. The chivalrous ethos ln tbe New World . The Spartan warrior sercu Wieniawy były jeszcze inne waltości niż te. _ ).aaa. M. .nie boję 5. Za trumną stanle biedny sierota. . mój koń. -.1.1. A piechota w paradzie sprezentuje broń.. że drogie Greece. szwoleżerzy. " _ Lecz się tam za ltrną wstawią Olbromski i Cedro. Chciałbym starą z mundurem wdziać na siebie skórę Po dawnemu. wojować.. 5 Nie należy nadmiernie ufać tym strofom. 6 Cytuję ten wiersz za Stanisławem_ Cat Macklewiczea. które w wierszu deklarowałl świadczyjego śmierćsamobójcza w Nowym Jorku w 1942 roku.. Tbe gentleman concluslons .. potem mnie wysoko złożąna lawecie. kocbać się i pić 6.ilJix1. The knJght tn the role of courtier . ] . Ja wiem.Ł :. zamieszczonego w kwartalniku . . :: T: i.