RADA PROGRAMOWA SERII
Brunon Hołyst - p7zallodniu4cy Seweryn Dziamski Jacek Fisiak Andrzej Grabski kazimierz Imielinski Iozef kozielecki Czesław Kupisiewicz Arrdrzej lam Henryk lvIarkiewicz

Projekt okłattki-i stron tytulowYch serii
STEFAN NARGIĘŁŁO

Słowo wstępne

Redaktor I wydania
MARIA oFlERsKA
ł

Redaktor II wydania
MABTA EHRENKRElrTz,JASlŃsl(A

Redaktor techniczny

MARIANNA W^cHoWIcz,

Korektor
ANINA Bosl,:Ą-PAI.IJCIi

Nie jest rzeczą wskazaną, by tytuł jaltiejśksiążki za_ wierał termin wymagający wyjaśnienia, za taki zaśpoczytuję

słowo ,,e,thos,,1. Termin ten W publicystyce bywa często miesza_ ny ze słowem ,,etyka". Tymczasem etyka to nazwa pewnej dyscypliny teoretycznej, która stara się ustalić, co się robić p9. nie powinno. Ethos zaśto styl życia jakiejśspo_ *irrrro, u """go ogólna _ jak proponują niektórzy _ orientacja ją_ łeczności, kiejśkultury, przyjęta'p:zez nią hierarchia wartości bądźformuLądź dająca się wyczytać z ludzkich_zacłrowań. łońna "*pii"it", Zajmujemy się etyką, gdy dyskutujemy, czy szacunek dla czło-pozrłala lekarzowi na stosowanie środków wpływających wióta
'trwamy przy plsownl tym punkcie pragniemy wyjaśnić, dlaczego nas pisownia ,,etos", Greckie słowo ,,ethos" wtedy, gdy upowszechnia się u przyjętej transkrypcji ,od,,ethos" plsze się przez S, e nie t. Wedłu ogótnie polłalemy plur*rrą ty.t liter przez lh, drugą przez t, To rozróżnienie w " zanika, gcly termin jest już w języku catkowicle zadomo_ sktch przetładach r

w

Naukowe @ Copyright by Państwowe Wyłlawnlctwo

warszawa

1973

wlorry,

ISBN B3_01-05525,1

na zmianę charakteru pacjenta, Zajmujemy się ethosem danej grup}, gdy stwierdzamy na przykład, że jej członkowie mają -do

I. Pojęcie
a a

],)

11

ii
'.ł,

ą
*

rozwiązywinia konfliktów w sposób pokojowy albo iur.a"rr"ję wyżgdy, przeciwnie, tio,,ią w ręku dochodzą ciągle swojej " się ethosem jakiejś grupy, gdy interesuje nas ,"oS"i. Zajmujemy zarobki to, czy 3ej cziorrkowie wolą próżnować, niż mieć lepsze który stosuje się do grup, i ciężÓj pracować. EthoE jest terminem, któ_ a nie do indywitiuów. JLgo zakres wyziera poza wartości, rymi zajmuje się etyka. Jest to termin podstawowy dla'socjologii za_ rutt,rry, do której iozwążania zawarte w"te3 książce trzeba liczyć.

wzoru i pojęcie naśladownictwa
,l

Winniśnry ollruć sobie jakieqośpIawelJo człowieka i nlieć go zawsze przed oczami, aby być tttk, jak gdyby otl się nam przy, glqdał i wszystko czyt,tić tuk, jakby on widzia|, Słowa, które kładzie w rr ta Epikulowi Setreka, lisly morclne
Postaw sobie wreszcie za wzól, jakiśchorakter, k!óry byśnaślorlclwał, t:zy Io kiecly żyjesz w osomolnieniu, czy to kiedy przestajesz z ]utlźttti,
Epikfct, Encfteiridion

Gdy w lataclr trzytiziestych pisałam o wzorach osobowych i ich roli w życiu społecznym, czułam. się w swoich rozważaniach raczej osamotniona. Dziśsytuacja zmieniła się radykal_ rozwinęło się zagadnienie, a wraz z jego rozwojem szukanie nie terminów, w jakich znalazłoby swój adekwatny wyraz, A więc na przykład w socjologii francuskiej mówi się o kierowniczych obrazach osobowości (images-guides) i o ideałach osobowości (id.ćal de la personne). W pracach angielskich spotykamy się z takimi wyrażeniami, jak ,,postać ludzka stan9wiąca przedmiot aspi_ racji,, (enviable human Iigure),,,idealny typ człowieka w danej kulturze,, (human ideal_type ot a given culture), ,,postać wzbu_ dzająca podziw" (adlnirable human tigure), Niemcy używają słowa Vorbjld albo wyrażenia ,,idealny typ glupy" (Ideal Typus der
Do znaczncgo za,nrętu ,w litcraturze dotyczącej interesującego nas przedrniotu przyczytliła się wiglelzrrełcznośćsłowa .,Wzór" oraz wprtrwadzenie rlo dyskusji sł<lwa ,,motlel", słowa równie modneGruppe).

rynik . I... Kłoskowskiej .{aukoweUniwersytetuJagiellońskiego. do wzoru natury ludzkiej.1" ł.. t. które zwykliśmy zmyślaćpTzy I]orównywaniu między sobąnjecinostek jcdnego rodzaju lub gatunku" 5.. U innych "rusołwiotnie. Ta miara najwyższa musi mieć na oku dorównanie. striiowane clia praktycznych celów społecznych" Podobnie. Ideał . dorównanie. to wykonanie do końca. w l.słowne. Nieskazitelność to inaczej bezbłędność.. .. zumie wzór F. słowem o to.'Zhistoriiisocjo. skojarzorra ze słowem perlectio. a Betredyltt Spiltoza. neały T. kierują się często różnymi rzy te dwie koncepcje różnicują. osobowości). podiniuicjami.. s. Wyrażenie . wzór osobowy irnplikujc tu jalląśhie_ rarchię war[ości...2Ą|. skońezoność. która powinria być lub jest faktycznie dla tcj jed_ nostki lub tej grupy przeclmiotem aspiracji. Słowo . Webera dla zupełnie określonego. dorównanie to . *ogą"o służyćza przykład i przedmiot odniesienia ocen i skon1. Ignacy Mysliclti. model zaśto . 'Wzorom odpowiadają tutaj pewstycznie wokreślonejsytuacji ne regularności stwierdzone empirycznie. Wzory u niektórych implikują wartościowanie.1. Jednocześnie.typ idealny" odzaanektowane przez M.:" 469.2Ą(|. Obywając się bez rvprowaclzenia w grę pojęcia doskonałości. Tak kusjach nad rodziną..jak na to już wskazywano kuje do-skonałośći nierealność. jeżeli to zachowanie przeważa w niej staty2. Worszawa 6 lbideil.Zeszytyf. *_ implimiennego użytku.Jakim modelem rodziny się jest to rodzina ktoŚ zajmu je.idóalny".czy więcej matry..sfl. Wzłjr jest to coś..struktura'. jak: czy rodzinadwu.wzór jest wyrazem regularma ności ludzkiego zachowania. które przytosłoczyliśmy. a mia_ nowicie czasor.jak słusznie podkreślałSpinoza .. .Nazywać będzienry ludzi doskonalszymi lub mniej doskonałymi o ile w większym lub mniejszym stopniu przybliżają się do owego wzoru [tj. wreszcie miara najwyższa.2". Icleuly.ideał" czy.itakjaktoostatnieuży- irurr"go często bez potrzeby._ implikuje podwójną relatywizację.nr44. bez nie_ dociągrrięć. zaewentualna realizacja miałaby dać stan kompletnego nie wiążemy. Ci. w pytaniu: ..rodzaj" zastąpić. "Prze. w: Wybór pi. Iogii kLtlttlry.lvzórpclstępowarua plzeł. Moclele społeczne l kultura nośći miarę najwyższą 3. Pojęcie doskonałości.M.w. 1 rtląćlSocjoloqiczny''1959. Kotarbiński wyróżnia cztery in_ w .lę rvzól. B .mianowicie pojęcia. wolę tu mówić o wzo_ rze niż o rnodelu. gdy idzie o zaletę. któia zachęca lub powinna zachęcać do naśladownictwa.ro.model" zamiennie. który sprawia. i lnorrna.wzór" nie daje się przez . że czyny nasze w danej clziedzinie jak najlepiej odpowiadają potrzebie".Jest to cośraczej nieosiągalnego... ma^owa.. Dla A. by meir jako jednostka pomiaru był jak najbliższy tej sztabie.wzorem osobowym dla danej jednostki czy danej grupy jest poslac luclzka. których z wzorem osobowym spoi<ojenia "$t.. Wdlsztrwd l95'/. która daje się stopniować.Zór". stanowi powtarzalną strukturę tego jakiókolwiek zachowania..czy patrylokalna albo też czy to pokoieniowa.Przcdrukw. obrazowe lub przedstawienie ludzkiego zechowania (instytucji..i. choć któsem używa się słowa . Ftyke lv 1-torzqdktt qeonl.t.Wzólalcholvaniusię.9 nast. rrie można sobie bpwiem pozwolić na nadmierną wybujałość. jaki rodzaj rodziny wchodzi w rachuczaLę. ści_ ślej..wzolo\Mać się" odpowiada moim intencjom.model" można zastąpić słowem . tak jak staranry siQ. o jaki llattl idzic. 'PatrzliranciszckStuclrricl'. zupełne. bo pochodny termin od słowa .Doskorrałośći niedoskona_ _ łośc jak czytamy w Etyce _ są to w rzeczywistości tylko modi myślenia.jakiśumiar. Warszawa 1969.. Patrz Antonina Kłoskowska.O. 3 T'arleusz ldtltorlliriski. idzie często o cośtakiego. który stawiamy przed sobą . chcemy się opowiedzieć przeciw posługiwaniu się zostało już wem .kLóra mogłaby zepsuć doskonałośćzespołu.XIII/2.w tyttl sensir:.jcst to wzór rrazy]iv.. dla którego cośjest wzorem zachowania dla populacji P.co staramy się osiągnąć.rodzaj". "r"go cechy._ti* artykule skończo_ terpretacje dóskonaiości: nieskazitelność.ej wyporvicrlzi spintlzy wchodzi już w racltuł.'1961.48i50. Studnicki. lnożemy je określićprowizorycznie jako postać realną lub fikcyj_ ną.wzót" i słowa .:lIyczrlyrn doll'iedziottą. rzecz się gay modele ią aksjologicznie neutralne. W związku z pTopozycjami terminologicznyml. oprócz przymierzania człowielqa do wzoTu wchodzi także w ra_ chubę porównywanie go z innymi.any przez niektórych nor_ matyłvnym.gowtejchwilijaksłowo. 195. W wielu bowiem wypadkach słowo na przykład w dys.s.s.

Charakteryzując wzór osobowy jako postać będącą przedmiotcm ludzkich aspiracji pozwoliliśrny sobie na znaczną ogólniko_ której pragniemy teraz pewnymi rozróżnieniami zaradzić. porządkując świat. W rozwoju zarówno jednost. nologii odpowiida w tym wypadku zaniedbaniu sameg() zagadnienia. Lippmann. w jaki sposób się ludzi urabia.obru" człowieka należącego do pewnej 8.należy odróżnic wzory propagowane od wzorów akceptowanych. pamię. Tymczasem gdy Fiat wypuszcza nowy model samochodu pod nazwą Fiat 1200. tlszczędzały narn wysiłku myślenia. W. który się tej opinii przecirł.chot}zi pcgarrla dla . by odróżnić się od drugich.ek. Posługując się pojęciem wzoru osobowego jako przcdmioletn czyichśispiracji odczuwamy brak jakiegoś przyjętego terminu na oznaczenie postaci ludzkiej. rł. i ? Patrz rnoja książka pt. Anglicy -'się sobie na szyję nie gestykutują i nie rzucają dzi MĆOougall bo tak robią Francu. nie umiejącej myśleć logicznie. które służąinteresom pana -* to wzory propago]Ą-ane o małej szansie akceptacji. nie docenia się bowiem roii anty-wzorów w życiu społecz- nym. Socjolog1iu mortrllLoścj. a .iny u Marksa 7. eman.owarrytrt rvyławi. W li[cralurzo niclnieckicj mówi się o Gegc:nlliltl * pr"". naśladujemy bowiem nieraz jednych. oWswojejSociologiiwychowania(Warszawa1973)FlorianZnaniecki wektorów. grożącego swoimi bicepsami atletę.ywnerozumieniemieszczaństwabyłoźrórlłemanty_wzorów nie tylko dla Młodej polskj.. ]ecz repulsji.Pejoral. że ma być pracowity i z losu zadowo]ony. 8 Walter Lipprnarrrr. okularach.tym. przecirvstawiającego się stercotyprzykład obierania sobie wzoru powi. Technika badania wzorów propagowanycb i wzorów przyswojonych jest odmienna. lciego rozroslu propagandy różnica między tym. wypuszcza po prostu nowy rodzaj wozu bez zamiaru. Luka w termi. Ptlblic Opittitll-t. krzepa może być rozmaicie polita. by stał się on przedmiotem naśladownictwa 6. New Yotk l932. która jest żródłem nie aspiracji.stwach rvalele 1.. może być znaczna. Do niedawna nasze afisze przedstawiały inteligenta ial<o wątłego wymoczka rł.g niego swoje korzystne efekty. który jako *pro-ua"ił tę koncepcję do nauki.W jej skłacl tlla chuligar-ra łr.zi. W podobny sposób wybór wzorów może być zdeterminowany pTzrlz ptzeciwstawianie się stereotypom. Zarys zugLtdtrieri.z towarzystwa" nie kładli na ulicy.jak powszechnie wiadomo --.o o systemie nolm o charakterze wskazującymtlrogąkuprzyszłościitlosko. \Marszawtl 1969. jak oni sobie wyobrażają człowieka. które przeszkadzały w działaniu pośród zmieniających się okoliczności. mówi o icleale osobowym jak.osługujących się slowern druli. Anegdotki o rabinach grających rolę sceptyczrrych i zawsze dbałych o asekuTację doradców posługiwały się nim talrże. przy czylll lalwiei t]otrzec do pierwszych niż do clrugich.. hołdowały często rzelcomą.nałości'Skądinąrlta<ioskonałość np. Wystarczy przypomnieć krytykę Świętcj rodz. odporviedzialnego w swoich zobowiĘzaniach człowieka i kieruje się rvzorem. którego cenią. W epoce wiel. nadawanie i recepcję. Francuzi mają słowo re.1.cypantki przejmowały męskie maniery.roussoir. lepszego ubrania w niedzielę.ory z reguły odgrywały szczcgól. a robotnika jako zbuntowancgo. Wzór wiernego sługi posiada wszystkie cechy. Buntując się przeciw stereotypowi kobiety jako istoty emocjonalnej i irracjonalnej.ość. definiował stereotyp gTupy.rć: urrrżrra wzryry t1 10 . Anty-ourory współpracują często z wzorami. Polak za granicą przypomina sobie często stereotyp nie. atrakcja fikcyjnych czy realnych postaci. Galanterią dla clam natomiast stara się swojemu stereotypowi dorównać.i*riawieniri do Vorbi]cl. A więc -. jak i całych grup przeciwstawianie się czemuśorlgrywało nieraz większą rolę niŹ jak twier.nirl ważną rolę. w kształtowaniu się osobo_ wościbuntowników anty-wł. s. wyr. 377. czytywanych za charakterystyczne dla tej grupy" Jak bo tamy.órzy proponują rnówić o anty-wzorze. sŁereotypy miały *eałr. U nas niekt. il .stawia. przewodnik mora]ności i ekonomii politycznej dla użytku klcts roboczych (wydany w Berlinie w 1861 roku) przekonuje robotnika. w sptlleczeń. ukuty z cech po.którą się przechowuje w Sóvres pod Paryżem. nie mają możnościsię wypowiadać. oto suchej rzeczywistości i objawiały oschłość.w którym czuliśmy się dzięki nim jak w wygodnym obuwiu. bo to robił plebs pracujtlcy. Ludzie . Ale ze względu na słvoją tendencję do krzepnięcia i nienadążania za przemianami społecznymi stereolypy przyczyniały się do fałszowania rzeczywistości sLanowiąc bastiony tradycji. zwłaszcza gdy plroa clby1raganda płyrlie z jednego tylko rlśrodkadyspctzycyjtrego.nlięczaliów". T'o przykłac1 posługiwania się przesiarzałym stereotypem..

trzeba uchwycić kierującą nim .owac lub nie. nie potrafimy tu Mowimy nak wiele wydobyć . użl. nie realiAnegclotka głosi. pew-' zują. Siwierdzenie. które są akceptowane w wypadku 1ro werbalnie.łriają jednym głosem. że na to._ a stwarzały pozory rozważań o faktóch. by zrozumieć jakiśkieru_ nek w sztuce.zakładając.lizowanyr i że innir był nie tylko szer<lko akceptowany.żypropagowane poprzez prasęl radio. że się że się inaczej nie chciało. przemar. FIistorycy sztuki uczą nas w podobny sposób. że niepo_ clobna przeniknąć jakiejśkultury bez wiedzy o tym. niestety. telewizję. konkretne wzory mieli na oku ci.Ógó lłr Stanach Zjednoózonych w roku 1958. że wzót rea. nawet gdy je w zasadzie akceptują.e o szerokim na nie zapotrzebowaniu wszyłecznym. w związku z określeniem wzolu osobowego jako postaci fik_ cyjnej czy realnej. pytan}. wzoTy realizołyane i takie.ry". jakieg<. Te dwie ostatnie metocly są. że M. Jej ujawnienie przekonywało.teczne i hedonistyczne TĄ. Kryły się w koncepcji takiej. pioniera cywilizacji i mistrza w używianiu życia. którzy pewne wzory propagują. jakim o naturze ludzkiej . duchowe (czyli wartościkultury). należał M. wartościwitalne. wl Moralnośći spoleczeńslwo. Ci. jak koncepcja prawdziwego szczęścia. główo dedukcji. jakie wzory Ieżą u podstawy jej zabiegów wychowawczych. Lista uprawnień człowieka zależałaod tego. Wzory osobowe długo uchodziły uwadze.Wreszcie trzeba odróZnić pośród wzorów propagowanych i akceptowanych przez tych. by same kroczyły drogą. ale i jest jego popularnośćniż popularnośc nowego wzoru sygnalizosamotnika *ur. Warszawa 1969. herosa. który nią operował. którzy wyprzedzili innyclr swoimi zaitrteresowajedniani wzorami orołrowy*i. geniusza.1905). Schetei. I t3 . ści. wzoru autorytctom zbuntowanego przeciw uznanym jest uprclW społeczcństwaclr prymitywrrych barlanic wzot ów różne wzory konkuszczol}e. Uporczywe poclsuwanie ]udziom oddziaływamyc}r wzorów popizez róŻne szlaki wychowawczego sporria nie świaclczy jeszcz. miał odpowiedzieć.. nie dlatego. mogą sami także ii*i ki". które zmieniają się wraz ze zmianami "ioiyryWzory akceptowane usiłujemy uchwycić przez badania togli. że pdporviadac oclrębny wzór osoz tyclr roctzajów wartości rnusi troski o to. wspominaliśmy już na wstępie o rosnącym zainteresowaniu wzorami osobowymi i o pełnym dziśjuż zrozumieniu. mężów stanu. uńi"to*" czy obserwację uczestniczącą. Ta metoda szukania wzorów nam nie odpowiada. nie umiało inaczej. która zachęca jeclnostki lub grupy do naśla_ dó. którzy uważali pewne konflikty międzyludzkie nie tylko za dopuszczalne. wypacla jeszcze parę słów o naśladownictwie po_ wiedzieć.wyrlienia te wzr. jaki jest zasięg akceptacji i realizacji franlr]inowski .Por-'ieważpośróclwartości1l2ęlba 12 Księqa jubileuszowa dIą Marii Ossowskiej. t0 Nawiąztrję tu do kclncepcji Alolsa Riegla (1B3B . iak bowy -. tworzyło. Do auLorów. Wejrzenie w literaturę dotyczącą tego pojęcia nasuwa pcwnc rellelrsje o przemijaniu niektórych pojęć: i związanych z nimi za_ 9 zwtacam Soryy Nieftłó rzeczsiętllaWrzeczywistości.lry kolejno bez wielkiej l rrdróżnic wartościreligijne.wolę artystyczjak się nątt10. znajdując rękach. ideo. dlaczego sam że nikt nic zuje wzoró*. nie ścieraiąsió tu bowiem zwykle rettcyjne. jugo abstrakcyjnych cledukcji. tylko dlatego. albowiem koncepcia człowieka normalnego i zdrowego psychicznie za7eżała od wzoru osobowego tego. po czym --. Nie wątpimy. ale nawet za wskazane.ivnictwa. Scheler. re w tym punkcie uwagę na niezwykle interesującą pracę Julli detlnic je zdrowia psychicznego. kryły się one w clyskrrsjac}t które były zwykle dyskusją o tym. ]<tórą wskaoczekuje od drogońskazów. zaśodmienność wzor ów przez ludzi akceptowanych jest w stosunku clo wzorórv przekazywanych na drodze tradycji satych lriewątpliwie mniejsza. któryro hołduje. człowieka się pragnęło hodować. autor ten bowiem zaczyna od wyorlrębnienia każdemu nych roclzajow wartości.}rparla w zakresie wzorórv rrsobowych wyróżnic clrlprrwierlnio wzór świqtego. kodeksy karne. Może iu bowiem wchodzić w rachubę opanowanie się w jednych stkich ośroc]ków dyspozycyjnych. stosowalne tytko w odniesieniu do teraźniejszo.h *rurów nie iest łatwe. człowiek być powinien Kryły się one w koncepcji zdrowia psychicznego 9. bo bywały zamaskowane pTzez zwodniczą terminologię. się gdy nie na cudzy tylko skieślonesą użytek. do których wychowawczy wysiłek tylsię zwraca. które. którzy pewien wzór osobowy realizo_ wali. że się tworzyło tak..które miało być udziałem tylko tych.

których szanu jemy. którą. co dawało się stwierdzić 11 na przykład w wypadku instynktu płciowego. którego przykładem jest reagowanie uśmiechem na usmiecil. instynktowi musiały określony impuls i określclne uczucie.ze uczuć. L. alc spla\Ma się d<r [ego nie zdaje ograniczać 11.Przekonamy się rych naśladujemy. któistoTne. W tym punkcie wypada dokonać pewnej historycznej korektury. Claparćde. . stereotypowych.tośc zachowań. w jego Wstępie d"o psychologii spolecznef czytamy: "Połrody. ra Gabriel Tarde. New York lg24. ponieważ każde działanie pocllegać naślaclownictwu. uporczy]Mie bywa zaliczany W. . Wspominany McDougall odróżniał: 1) naśladownictwtl w sfei. jak ziewanie.ająt:. s.=urriu u niemowląt. na tej wie. Bernard w pełni legalizował nie o instynkcie . 15 u nieńowląt.AttIntrodtu:tiontaSłsaialPsychology.ane jako instynkt pojęcie. Drucla częśćtwierdzenia Tarde'a wydaie się znaeznie liardzie j wątpliwa. Czyż naprawdę wszyscy ludzie. Do jako łrzeszników mianowicie. nie pozwalając mówie_ o inst. powLarza się kolejno u różnych autorów.. ktorych szanujemy są przedmiotem naszego naśladowi nictwa czy tendencji naśladowniczych" 15. gdy ktośziewa. Ihitlem. w którym podziw albo szacunek dla jakiejś osoby nakłaniają do tego. Za przykład służytu fakt wyrzucenia przez kobietę poza burtę statku dziecka trzymanego na ręku jako natychmiastowa reakcja na wyrzucenie przez kogoś paczki do morza. którzy mowili o naśladownictwie Błąd ten o instynkcie.oceny * sytuacji. zaśnaśladown. jego zdaniem. którego podwazenie pociągnęło za sobą nieufnośćclo wszelkiclr dyspozycji na liścieinstynktow wymienianych. Bernartl.Społeczeństwo to naśladownictwo. II. że. lęs lois de I'imitation. żeby ustalić. Nazywając gdzie indziej także naśladownictwo pseudo-instynktem McDougall czynił to odpowiadac: i dlatego. jego zdaniem. 2) powtarzanie pewnych ruchów. by istniało cośtakiego podstainstynkt macierzyfrski. ale niewielu pragnie go naślad.Lonrtron1928 (l wyLl. To naślaclclwnictwo nas tu nie interesuje. by się do niej upodobniać. jak łalwó się domyśleć. płaczem na płacz. ati t<tórych nie godzimy się uznać. czy instynkt zbrodniczy. Tymczasem inslynkt. poclrlanie się w kierunku.jesteśmytutaj szczególnie zainteresowani. co w naśladownictwie Tarde uważa za jak pisze że wszyscy ludzie. . Parls 1890. Tarde 1a. są przctlrniotcnl naszego naślaclownictwa? Wielu ludzi podziwia i szanuje Alburta Schweitzera. 97. Tymczasem u McDou: galla.ictwo to rodzaj somnambu|izml" -. Jest to antycypacja póżniejszej. gclzie wclrodzą w grę wartości. s. wyd. co bętlziemy tym mianem l)azywac. 13. a wreszcie 3) naśladownictwo. chodzący w naszych oczach po linie. Bernard znanej kryl-yki pojęcia instynktu przez L. s. r3 Luthcr L. że istnieje instynkt naślat]ownictwa mogą byc sformułowane jak następuje: działania może naś]aclowcze są nader rózmaite. czy też to pojęcie Tezetwo-wac tylko dla syLuacji. winien prowadzić do zachowań zupełnie mówić określonych. a nie dawało się stwierdzić w wyparJku naś]adownictwa. tak licz_ nych kompencliach atnerykańskich. w jakim pochyla się akrobata.. Ilustracją tak rozumianego naśladownictwa mogłoby być cytowane ptzez współczesną socjologię zjawiśkozłvane lątah i występujące w niektórych krajach azjatyckich. BB. 15 14 . Bernarda jak mianowicie nie goiził się na to.to imitątion 1^. Guillaume i Jean Piaget zajmują się naśladownictwem 12WillianrMcDougall.owaĆ. W pewnym stopniu jest to zrtiana moc{y w Lerminologii. są przedmiotem naszego szacunku i że wszyscy ludzie. że naślaclownictwo było traktorł. lnst jnct: A Slucly in Social Psycltology.pisał G. 190B). nie ma tecly niczego specyficznego w ruchach naśladowczych" rz. 96. Dlatego to. Ze odpowiacla im wielką rozmai. Ale słowo to ma mniejsze zastosowanie w wypadku naśladownictwa kiero\Manego' szacunkiem dla osoby naśladowanej. Za objnwy naślarlownictwa prlczytuje się zachowania rozmaite i musimy się tyrn z.. ] Niuktór"y przypisują odwrócenie się od pojęcia naśladow__ lrictwa temu.i |] t} :! Ń { gadnień w nauce. Jcst rzeczą konwencji czy pojęciem naśladownictwa objąć wszyslkie le wypadki.ynkcie macierzyŁskim. lularne w psychologii społecznej na przełomie XiX obecnie raczej rzadkrr można znależc słor. pojęcie naśladownictwa było szczegolnie po_ i XX stulecia.Szacunek to przede wszystkim sugelowanie sobie innej osoby jako przykładu" czytamy na tejze stronicy. McDougall. W tym wypadku można by z pewnym usprawiedliwieniem mówić o somnambulizmie.

Ptllattslry. Theodore M. w: Readings in Socia| Psychology. zazdrość. Nelvcomb. znany nasz tłumacz plalona i psycholog.. mamy już wyraźnie na myśli naśladownictwo kierowane wartościowaniem. Gesel]schdftsielrre. chclć nie clostrzeqa się niwer n. vicrranai.u przeciwstawiac się tej zamianie Lerminologicznej. w wypaatu naśIarlowania Sokratesa działa atrakcyjność naśla_ tej postaci.Definiowaliśmy zarażanie się w zachowaniu (behaviotal contagion) jako spontaniczne przejmowanie czy naśladowniclwo ptzez inne dzieci zachowania jednego z członków 9rupy. tylko dlaarri"-y kogoś nie dlitego. Ale mówiąc o tym.y.aczkolwiek tylko bodziec (Ansło. Jego zachowaprzez wszynie stanowi tylko impuls do zachowania się w sposób 16.. New York 1958. Totez posługiwanie się tym no. N. że robi to A. S. 1l.'l'lrc Dynuuics tl/ Ptltvel'. i. że powanieAgwdrantujemilepiejrealizacjęmoichcelów.u ulicy zaczyna padać deszcz i jeden parasol otwiera się podobnie trudno za drugim. 251. Jednakże. to bywają one bardzo rozmaite. E.. które przewija lalkę i wiezie ją w wózku na spacer. że tejo. identyfikuje się z matką. który się pierwszy żegpa. Pojęcie naśladownictwa bywa wypierane we współczesnej literaturze naukowej przez pojęcie identyfikowania się z kimś. a sportowiec uważnie śteclzii powtarza ruchy swego trenera. Jeżeli idzie o zagadnienia psychologiczne. tylko dlatego. jak już wspominaliśmy. propono]Manym termineml plzyjętyrn szczególnie w teoriach osobowości. kiedy jego osoba nas pociąga.szczególną zdobyczą. które z dzieci w grupach dziecinnych wywierają wpływ na towalzyszyI piszą.iebezpicczeństwa. patrz A. naśladowałsolrratesa. I. przykłady te je A jeld Sturly ol Social ltllluence in Groups ol Childrert. wyd. podziw.Wspólne wspólce]e prowadzą do jednakowych zachowań pocl wpływem zebranyclr bodzców. III.ry* . gdy na zebraniu towarzyskim żeby się poZegrruć. -ó*ić. I7 . tłecll.. l{orrald Lippitt. .Mówi się na przykład o tym. że podziw. ilościąkontaktow popTzez środkikomunikacji itd. Witwicki.).yclr i socjologicznych związanych z pojęciem naśladownictlya.Fnictwa. sl. czy zarażanie się strachem. Niektórzy prazarażanie się za jego pomocą. żel w poszukiwaniu praw rządzących naśladownictwem niektorzy siq włisnie takim jego rozumieniem posługiwali. Tu naśladownictwo może być w zasadzie aksjologicznie neutralne.wyln.l". E. 16 cy pt. 1I4.czy szacunek sprzyjają naśiadowrricLwu (o czym za chwilę). że dziecko uczy się mówic w drodze naśladownictwa. I nie dziw. Strrttgart 1928. nie wydaje mi się . że w druktóre prowad. gdy mo-wa o tym. nia iak zjawiska przyrociniczego takiego zjawiska Można próbowac ustalić jakieśeależnościmiędzy szerzeniem się tak rozumianego naśladownictwa a gęstościązaludnienia. 16 'l uth05 lyl erlki.. Maccoby. które sprzyjają naśladownictwu. Vierkanrit bowiem cytuje je rlla okazania różnych motywów. Socia] Learning through Iltliltttiott. Jeżeli idzie o rvłasności osoby naśladującej. naclajc siq szczcgtilnic do potrakl_owa_ jal< epidemie.t. przyznaje. ito inr.: 17 ts Albert Bandura. jeden goścwstając. W tym sensie W. co sam robił" 17. posiadające prestiż. spontaniczne za_ jakiegoś lokalu rozrażanie się. Tak to czeladnik naśIaduje mistrza. różne współczesne prace potwierdzają empirycznie obserwacje dawnych teoretyków. ale są zawsze otu"r. wyzwala całą serię pożegnań. osoby atrakcyjne. Hartley (eds. I tak na przykład w zbiclrowej zawdzięczam Alfrerlowi vierkancltowi. władzę. kieru_ jące nami oceny mogą byc uświadomione lub nie. jak wspo_ minaliśmy. kompel-encje. 1962. Aió należy tu ieszcze wyrożnić sytuację. Tiudno iu mówic o naśladownictwie. i{clsert.istnieje jeszcze inna koncepcja naślado. inteligencję są częściejprzedmiotem naślaclołynictwa. Parę uwag z kolei o zagadnieniach psyclrologiczn. w wypadku gdy inicjujący to zachowanie nie objawiał żadnej inlencji nakłaniania innych do robienia tego. Ne]. ze dziecko. Szacunek. o nim. s. Zdanienl Bandury.I ll i.zić mogą r1o naślado. Eugene L.ss) gim wypar]ku ten.kich gościzamieTzony We współczesnej literaturze dotyczącej pojęcia naśladownicdefiniują twa panuje różnorodnośćjego interpretacji.1vnictwa -. w któ_ rej inteiweniują wartości. tak jak zarażanie się wesołością rywkowego.raska Symposiunl rltl Moiivation. t Naśladownictwo pojęte jako nieświadome. Tak clzieje się na przykład. The Dynamics oI Powet autorzy amerykańscy dociekający. wyd. że prigniemy uzyskac pewien efekt.. _stanclwi s.Płec czy wieii osoby stanowiącej wzór oraz płeć i wiek osoby naśladującej nie są dla sprawy obojętne 18. gdy w llumie . Ale trudniej dopatrywac się identyfikacji w wypadku. w uzyskaniu którego ońnu ta okazała się sprawna. W tym wypadku trie ma powod. zużytkowuję jeclnak inaczej. postęTutaj robię C nie dlatego.

że dzieli ona losy teorii. Socia| Learning and lmitation.tóra niogłaity jai przejąc. miejsce tu na poiuńr. 165.wiane jcst pr:rcz .owania l_ych.Ą8. społeczeństwie ]rierarchii indywiduów obecnośc w aanym j1l'* nauczyli się niezależnie niących .że dysLans ..1: obserwacje wet narażamy się na związane cztórech grup osób naśla-".ufność.a ..uczyć..O. lsaiid1.piÓ-y z nim straty..]<o }4c]lot.1o widzi wystarczające wyjaśnienie jemności i unikania. hate them antl we ape them". jak i czynnik ciezirriegracji. Wydaje się.o pewnym z zachowań. że'naśladownictwa na dzieciach badania mające świadczyć go od. Ó. co łączyłosię z nacltłierny. że rola społeczna naśladov.:1i __ zal:ółvno zda.qóry" bovrriem.. Dollard.l. 2) zc nie zachoozi ono t.rt szczógóln.ia"owicie pozwoliły autoro.^r s.oto niektóre spośród nich. oni to z."i""iĆ o ""i"rotonnej.do]óW-" w sto_ sunku c1o .u ulltożliv.v*.r. W Anglii. W Rosji carskie. grlzie istnienie llt.ł-eclłtlgclaiszycl.riej.rzez młoddowanych: starsi przeraszyclr.ją liyc czynniliicił zniany. riie przyjęł1.:wy.ri"urri*iooym naśladuje społecznej.n_.3. czynllili cemóntir.ł]aciol.iący społeczeńsLwo zarówno.poL"""y między osobą B. W.. zazdlość. z ważnych warunków nicznie orr"" .órl . '"i" 9l G. w książce Dwaj autor"y ufi".lcji. poilo.r"a".a iak i zclarrieln i zmian.ę * n.) że naslaclołvtricŁvri] tlplra. Sociol Learning ąia t^iiation o tym.. przyp.. 1B a przedtem jeszcze G. rLa.i.ja1< por. ze rvzględu na lrrd:zl.doly".ł "Jediym jak piszą autorzy jest uczenia się pr"ez nujluao*"i. jeżeii nie jest nagramożna się nauczyc i moł"a się zeń żadnych korzyści. Mandeville twierdz7Ł. zadowolenie i to Gdy dziecko naSiJuie rodziców.. ]<tora 9:::T.a]lsenł .".n iysl.iaje Łc.r..zie bra]i klasv sreclniej.vo skoro ma.l.ię ". 'r'eil tlhwy|ają nołvości.. p"*i"atiał: "We cio Anglików. les ...uległośc.lEalia llakłeria lł .kir: zachowawcza. }:ieg Wyłożone przetl chwiią sta.j. jak i si_loieczeńs|łv -. r0 Neal E..a .pospoliią opinią. r l.łajóln.Cłowną McDougail a ...ne łat-.stępu zarów.':b:._ pisał Tarde _ jej znarnienic. wyżsi * po"v":' socjalnej !::". co tjulnaczy lnrry.L.połeczeńsiwie no.two róż"pŃ"v"r..zenia :iE porvl1.as7tzepiali .Ze_ lltlszenie się wzorów z gory na clół.izcll trasladowaniu arys|okracji starłał nłi prze_tzkod. N{cDougall.. pi:lez ł. 247 -2. ci wyrażają tendencje naśladowcze.Cza wyzszośc łv ilierarchii społccznej.ir Tarde. McDougall. r.jsi tech*"i": inieiigentnych.v.^"ririi upIZyl.0U najbardziej zo.zeń. Anglill 'kocha ic. 1941.ą tenr:lencję do naśiad.sympatia co się obserwowało w kraMożna także naśladowacnienawidząc.s| clbrzymia i bardzo rozmaita.isyr.* nagradzający.ougali zacofanie i.vości.jest jej charakter injcjujący" .r..ta.łie". Tarcle. i sprzyjało homogetlic. :'"jl:y:"l_:iżej.. :łl: iirysLoili:al.. ]:ra]liem s. / wieku tworzą tego rodzaju hierarchię" jeżeli idzie o stosunek rs charakteryzując Indie przed ich wy_zwoloniem.nictr.. E. tak bowiem wysiłku zawsze można że jest nieobalalna.raii oqniwa pcsrodniczącego.|:ral.i l_łumaczył McD.i. co objawiaja jaiiąś-uvyzszośc.a_ -wzoróvu l1Ym SZCZególną rolę w procesie s:el. rolą aryslokr.Vi]i. Clriny..n. s. l. które się wybiera znależć jakąśkorzyśćczerpaną i które się utrwalają.y lrvierdzenia: 1. -ivyda_ inaczej rzecz się miała rv Japorlii. Mieszczuch maznajdują się zbyt daleko rra diabinie .viiejowa. że dującą nie może nve "tv' wieiti-.r. An Introdur:tion.nolvis. Dzieci w różnym reagować * .irowilo w kszLałtowaniu osobowości_.ie" 22..znai:ti spcłeczciisi. rlsl_atni purrkt buclzi szcz:ególne zosirzeżcn. a nadzające. Nie ma byc nagroda. r.29tl.twierdzić istnienie bywają nasladowani p.icnio. Łrzecjt:go s.1c}v" społeczne w stosunku do .. cierpienii jak ta ostatnia' ma tę wadę' wszelkich ludzkich zachowań i. to jest jeżeli nie """..cji zachoo.a Zi. no.vszcc.via.da i gc lraśialltlrviern . lecz o dwrrkonnej karecie.. N.nici. '9 lM. Miller i J.lcis.u"""iuTńU:*. Bywa to czynnik znliany l pc. Wiadomo.id:O pi..dzic clystans jest zbyt łvielki 1 3) że kiasy uprz:yr. jak i czynnik zachowawczy.ą rtlle. t9 . cyrvilizo.yfii.".ory|aLyłvnej arysto1l.fil.io\^V..ańscy. 19. sprawnie sta jący inteligencf b.vu.po. przedstawili pTzepTowadzone pt. a z-iłrłasi.tt.. f'arde. bo rlje miały au.vietlt \V Sprzeczl]osci z . s.o grało wiell.]ri b. . pewien. New Haven bor". ::.góry" kuitura . się tY-"h' którzY nie w społeczeństwie . nie spływałana . Miller.. nJra podtrzymuje z teorią uczenia w tym zastosowaniu.i lvywodow tego aulora. Rożni autorzy podkrejach kolonialnych i |ostt<otonialnych naśladowaną a naśIaślają.lrnie l.górY".".lcji 21.ac_ji spcłeczrlcj .yi.

Ten ostatni pogląd. W dalszych roztlziałach pragniemy doprowadzić naszą analizę aż do chwili. a przede wszystkim od lliady. czy też z epopeją ltrtlową 1. Ethos rycerski w Grecji starożytnej il l I Rozważania składające się na ten roz.swoim rozwoju nie tylko wojownika.iącego rv dalszym . cz.czebiu drabiny spo}ecznej.dział zmierzają tlo rekonstrukcji ethosu elity rycerskiej. człowieka Toszczącego sobie pTawo tlo miejsca na najwyższym st.. kierowana nieuświadomionym przekonaniem o jakiejśdodatniej wartości osoby naśladowanej. Kraków 793l . I. 2t . gdy zarówno z pochwały tego óthosu. s. 54 i nast. |I. rzenie tego ethosu na terenie Europy wypada zacząć od eposu ltomerowego. któr y będzie można przyjąc jako typ idealny w sensie nadanym ltlmu wyrażeniu przez Maxa Webera. Odtwo.wzót osobowy" dla oznaczenas rria przedmiol_u aspiricji. ale i człorvieka w czasie pokoju. Dworskośći rycerskośćIiiady i i l ()(ly ei jest dla niego oczywista. po_ Idąc udepJańą już przez nas od kilkudziesięciu lat ścieżką. wyłoni się zupełnie określony a powtarzający się uporczywie obraz. ethosu charakteryzu. czy mamy w eposie homerowym rlo czynienia z epopeją elity arystokratycznej. jak i z jego-krytyki. ]. sługiwac się będziemy terminem . Niegdyśkłócono się o to.). zaśnaśladownictwem będzie dla uświadomionym lub tendencja do upodabniania się.Kończymy te uwagi ustaleniem płynących z nich sugestii. po-cltrzymywany przez lomantyzm 1 spór ten referuje szczegółowo w swojej LiteIatwze greckiej Tadeusz iiirrko (t.

lnie działającej opinii publicznej.i OarłuCamy gdY Poriobne zagarlnienie :zna.:. gwarowyc}t.zą.r. to y'zoru. a Thi.'Io-nva . iak jak ziemiaństwo w polsce swojej warstwy.ieka i.vin |<ohietł nusi rcdziil wis. albo wierna piastunka Eurykleja. traktując epos Hour-v..co irr. . Agathos wydaje mi się terminem 5 Por. .kto kogo.lr-.. W tym ostatnim wypadku wierny pełniący sługa pochodzi zwykle z podupadłej szlachty. 2.lanl lobic plenię.ałąkowate nriał nogi i jedną z nich chromą.ażanjlch pr:zesądzarny tę ten fakt bowiem lilera jako r.o..i.rvychorv.r.iar1. z lliady .cznoiici .u''...owskiego. tautolo_ 1 \ ]i staje się i]o Iaz pier-łrszy łvyclrorłranie jest urabianiem calelj osobowości ptzeka:z11. co przyszli P. Szlacheckie pochodzenie było niezbędne dla bycia szlachetnym.edził. lcra śłviaciomie mon.(]ine. l 9 .rego sługi. zobrazowany jest jak Tersytes w który pod Najszkaradniejszym był człekiem ze wszystkich.iĄi. zwykle wierni słudzy. że "szli.ypr_-. 1.oli wier. że Myśię. tł..oi:a. gdzie jego każdego rycerza przedstawia się z wyliczeniem wszystkich także dostojnycń przodków.""ł.va i jego życiopopfzez c}tarakl-ely. tak wojny wiedziało.Jeżelitobyłypostaciedodatnie.vzrir-emi lvychorvarvczymi.r 1rorn erorvego praEniemy odtworzyć S lrstem v.tlsj Lo. tak jak słowo kakos oznaczało człowieka lichego pod każdym rvzględem. zwŁaszcza w Iliadzie.eqo cech splawę. jak ów pastuch.l homero"t. prov. Prymitylvne rządzi jei s-.o.1-1l"orve inil. z właśr.o chvrili. charakŁerystyczriym sto:.)l \. a1_11.rodzi. i-o. MeIit ant1 łesponsibility. którego _napotyka Odys po wylądowaniu na Itace.bylito rvystępowal u Homera . Gmin.. 36 . ..o głoszące..jak l. akcentu położonego na pochodŹenie. pclsJ<im przel<ła:lorn ()posl. iego zdaniem.r. jeszr:ze 1]cr roz\\jazenil.chta. nie l]iadzie8."dowy..chcie. W.opol na tego rodzaju lr. Przyjrzyjmy się głównym cechom tego sugelowanego przez szlachtę wzoru w wersji. zarówno stosowała . .1. ..ania 7. wątPlibuclzą najc'. 18. oxford 7960.ci ivarsiwy szlachec}<iej" to.lia. lrles. legend średniorviecza.]ak i. lv yplyrrie raz.r.l d. r.|y]. jcEc kulLern 1ildowości."veini. która piur*r"u Odysa rozpoznaje. t:hetny". l.że olra twierdzenia autola.\Tie \^/yo]]|a:. a barki Wykrzywione do środka.c .l1. Marian Plezia.lc!lcr.łrc.0ewne wzoly Glocje była }. W na.i należnej mu branki 5. ilze]:la uzrlac .. l. jak na to już wskazywano Grnin wclwóchpostaciach.m jak_ stopnio. Nd-zniekształconej czaszce sterczała rzadka szczecina.unkiem . s..iące rozy|ircsci. jak wiaddmo. nie można było kwalifikacji agathoi odmówić zalotnikom Penelopy.Vcrlor Jaeger w swojej *.ierrłl:.ctn kllltury.pos opisuiący ź:ycie elity rlrcelskiej.u n. t.rlol. dużo miejsca. cytaty zaśz Odysei z przekładu Jana Parancl.lo zrrcic: soołeczeńsl.7*' pir""hor]zeniem 3. p. A. jaką znajdujemy u Homera.nretlłrig okreś]onego nie jest niczym Fizyulr1l. H.r] W.u ol]ol--ioT^/ego lycerza znanej Paideii. aby vr któr. Znając wzajem swoje biografie tworzyli grupę o sj.37..iva]:zyszki. choć się nie pochwaiało odebrania Achillesow. 0 wszystkie cytaty 3 J_biticnr.ż czerpać bętlę z przekładu' Ignacego Wieniewsliicgo.riii. sie pcinri1.iac'ir clpini.. ""ir. 2.ją się wzo.. "I(ultura czysto idealną rni sferę irl...Iąrszawa Prlirleio. Adkins..luchorv': ]<ierownictwo c. tak jak nie można było tej kwalifikacji odmówić Agamemnonowi.v.. na pierśzachodziły ku sobie. aczkolwiek się nie sprzyjało ich postępowaniu.io""-. i:c zasacly ceioovo llo jl'. rozrł.wa" i- tej koncepcji kultury jego twierdzenia nabierają cech goidów. Genealogia' zajmuje. s. głoszącrl.osr:i rlcerstr.do czasów ostatniej i bogtwie. t1. w lrtorej nie rząilzono bY rtrośr:i. To .ltiri.1ko sżla.. zaśrozważenie wielo.łJ.ii'rr:"Sj.j złbir:qi wlcllolłlatvcr c ]l:ti] '@i_ triull-ury. 1 A Stuciy in_ Greek Vanajbliższym słowu "szla.. 1.lcn.. w ramach ryceTze Homera umieli wyliczac nie tylko własnych antenatów. do nadalł.viadorno. Wypada tu zacząć od.l-.U9_1Ji do staci\^/l/ijl gr*. Poniewaz nie można'było kogoś pozbiwiŁ szlachetnego uroclzenia.tąc.n byl silry..llii:.* Grekórv raz pierwszY "po lrształtu.. pośród ktorych często zdarzają się .iicv.

s. Rycerz musi pięknie mówić i mieć ogłaclę towarzyską. Tzuca pogardliwe podejrzenie. Rycerza obowiązują różne sprawności fiz.. żeby nie narazic na szlvank Godnośćjego nie równa się tlvej. aczkolwiek utrwa]enie tej zbitki ry 1y}rlazeniu kalós kogathós znajdzie się jakoby dopiero u Solona 7. Rycerze homerowi byli szczególnie wrażliwi na piękno luclzliiclr posiaci. którymi współzawodniczy z innymi na igrzyskach. ile będzie uważał za stosowne. On zaśprzedniejszy ocl ciebie. Nikt nie może.lrar. a przeto wiem więcej. zawdzięczasz to matce bogini.1 i. 'l'al<ie same ws]<azowki daje swojemu synowi Hektor. Zbyteczne dodawać. Neslor przypomina Achillesowi: I sam Zeus egidę dzierżący obdarzył go chwałą. 11clyż )rlys zaśmówi do Achillesa: Siłą nacle mną górujesz i lepszy z ciebie jest włócznik. Izuca mu wyzwanie. natyehmiast ustala w sposób nieclrł. lecz o mowę wyrożniającą górne rvarslwy społeczeństwa w stosrrnku do gminu. człorviek ogładzony nie \Mysuwa obcesowo własnei osoby. zachowuje się skromnie. że w tej kulturze.óżnienia. kto.powołuje się na to. Bo urorlziłem się dawniej. by . Nie pytają natarczywie.rlienr tego. sprawnościte znowu stanowią klasołve wyróżnienie. Doskonały Grek i Rzymianin..Nie masz większej słalvy c'lla meża powiada nad sprawność nóq i rąk''.sitlżeczce pt. tak jak Oclys na dworze Feaków. bo to króI berłowładny ludem rząclzi liczniejszym. gdzie rycerz wywalcza sobie pozycję z bronią w lęku.viła go oddzielnie w obalvie.pragrrienie sławy i wyo r. . poświęcorle kolejno wywalczaniu sobie przez kogośsupremacji. dosłownie telmin zapożyczony . il zarzut tchórzostwa stanor.rlllie cześći na jej należyte dawkowanie jest ogromna.. co parają się kupiectwem.. że nie przyprowaclziła gościaze sobą.rozumem.. Ale centralnym Iysem bohatera homerowego. chcąc wypróbou. którym Odys reaguje na tę obrazę. a dzida Hektora mierzyła jedenaście łokci. Odys pospiesza zaznaczyć.przewagami się wsłarvił. że moze gośćjest z takich. Nauzykaa bowiem wy7 Patrz W.ależne są inne rysy. ll1. by stanął do zawodów. Postać mężczyzny winna promieniować siłą.. Ogłada jego gospodarzy przejawia się w ich dyskrecji. jak wiadomo. . bo ich wypracowanie wymaga wolneqo czasu.. Achi]les. Ą24. niezbędną'cnotą jest odwaga. Zetknięcie się dwóch rycerzy połączone jest stale z licytacją. Nie tylko szlachetnośćzatem. Pąitleią. Jaeger. { .. czekając aż nalezycie ugoszczony przybysz sam ujawni tyle. choc nie było tak w l-zeczywistości. Nie idzie tu o jakąśretorykę. jest dbałość cześć. tJśnrierzającgniew Achillesa skierowany na AcJamemnona.Cały porządek społeczny szlachty Homerowej opiera się na rvzajetnn. z kim mają do czynienia.uznaczny jego status społeczny.ym oliazylvaniu sobie ę7ęil| pisze T. Nie każdy by udźwignąłtarczę wykutą dia Achillesa. Ojcowie wymagają rlri synów. którego osoba nie jest na razie jeszcze ziclenLyfikowana.{ l boginiom dorówna". odyseusz wykazuje dworne maniery w stosunku do l:Iarrzykai. co !t PecJiing orrler. że była to jego inicjatyvra. kto lepszy. . Wrażliwośc na okazywaną :. Gdy ojciec strofuje ją za to. w którym jest rrstalone.ac pochoclzenie odysa. Musi on być rosły i bary mieć potężne. Jeśliś silniejszy od niego. Iysem konstytutywnymr od którego l. - Kontakty społeczne w tym świeciepołączone są zawsze z ustazapożyczając termin ze świata ptaków 7)/\Ą/a się .zt..yczne. przyganić Trojanom.porządkiem dziobania" 8.Irirlllłć.7ecz bez lt. Sinko w swojej l.vi największą obelgę. by zawsze starali się być pierwsi. że d]a kobiety tak długo cierpią znój wojny. Parysowi wybacza się wiele z powoclu jego urody.porząclek dziobania" . 24 25 . najlepszy był zawsze . bo Helena . Rzut dyskiem. Ojciec nakazywał ( ilaukosowi.urodą swych lic nieśmiertelnym stvojej opinii. lvszystkich". Ogłada ujawnia się w r.. Syn króla Feaków.\wiata ptakólv. koq1o dzioilie.vielu rysach. ale i uroda złv-iązana była z pochodzeniem. że absorbuje go przede Gdy Oclys wszystkim rrryślo powrocie do domu. W. Mowa służyła wszak przez wieki dysLynkcji klasowej. AIe ja cię przewyższam zaiste niemało .lc tio wyboru śmiercw q]orii albo życie dłuższe. Poszczególne księgi lLiady są. a kto rlaje się .

rzuca się na stado baranów biorąc je za ludzi króla ltaki. Charaktery. musiał popełnić samobój. Aclam Krokiewicz. Powieclzie niewiastę clo domu. Obriarzenie gościhojnymi darami należy do obowiązków gospodarzy. który. Gcly noc zapacla. Janina i Krzysztof Zagórscy.zasem wszystlco zaczyna się ocl obustronnego| szczegółowego prezentacji może 1lrzedstawienia swojej genealogii. co A. oclyseusz _ stwierdziwszy.rvnicy w pojedynkach odnoszą się do siebie dwojako. 10 Iratrz np.1. by pojedynkiem między Parysem a Mene. a jej reguły godne są dłuższej chwili zastanowienia.To :.a rozdawał niewiele". lausgtn splawę rozstrzygnąć. likwiduje się zbrojami.. 100. Na brązową zamienił wbrtości wołów dziewięcirr. 0 Teolrast. Nlenelaus karci go za wątpliwościmówiąc: . Gdy dwoGościnnośc rzanjn Menelausa melduje mu przybycie gości(Telemacha i syna Nestora) i pyta. który go nazywa bezwstydnym chciwceml węszącym chytrze za zyskiem.. . Veblen w swojej klasycznej pracy 11 dotyczącej klasv próżniaczej wymienia cztery zajęcia. 27 26 . r ll rltr tyll<o iako ten. Hektor proponuje przerwanie Zinagań.Potem odbierzemy to sobie u luclu. ofiarodawca.t-1.pisze Jaeger iunkiem wykształcenia się kultury szlacheckiej ziemska i tradycja" są osiadtośc..Zdobycz brał. (. Pospolita w średniowieczu pt'aktyka rozstrzygania wojny przez pojedynek dwóch ryceTzy z wrogich sobie obozów jest zna]la Flomerowi. Teofrast bardziej chciwy sławy niż inni" 9. Przeciwnicy na znalr drużby zamieniają Który złotą swą zbroję. dzenie ma to do siebie który je ma.. Kto się okaże silniejszy i wroga swego pokona. zatrzymywał hvią częśc. obie strony walczące w wojnie trojańskiej clod.rądów.. s. i oprac. Ajaks.. czy ma ich przyjąc. którzy są tak czuli na obrazę i tak zawsze gotowi mieczem sprawiedliwość wymierzać. Samoponiżeńie dla uzyskania czegośupragnionego jest największą ofiarą. przeł. 11 Thorstein Veblen. War.Wajcszcze do tego dodać administrowanie własnością . skądinąd. przeł.st. Przeci. uczynic może.. Dlatego Priam rozbraja Achillesa. jest w swym pośtępowaniu że człowiek. własnośc Władcy występujący \M eposach homerowych są w posiadaniu gospodarsl-rv rolnych i pastwisk. Menelaus swoje bogactwa przywiózł na okrę[ach. 110 i in.zanim wróci_ liśmydo domu". które nie hańbią luclzi znaj.\ li Ir :ł Ę ł rozgłosu. rnusi byc żywiołem ludzi. Skorzystał z tego Odyseusz zabierając ze sobą do Ilaki cenne upominki otrzymane od Feaków. dodaje: . s. Działa tu cos.clzkim. Mieczysław Brożek. Ciężki jest zarzut chciwości i skąpstwa skierowany do Agamemnona przez Achillesa. szawa 1959. ceremonii religijnych.obiecuje sobie łupami uzyskanymj w norvej wyprawie wojennej ponownie je wypełnić.] Szlacheckie uropowie póżniej irczeń Arystotelesa. Warszawa 1 50.[.nida Dzeus pozbawił zmysłów Glaukosa.. Warszawa 1971. Pcłen kurtuazji jest także pojedyr'ek między Hektorem a Ajal. że przy podziale łupów zagarnia większą częśćdla siebie. bo za ciężko jednemu ponosic tak drogie podarki" (!). Należałoby rolną. ale ponadto zasilają swoje zasoby pTzez wypra\My łupieskie.. walka w tej ku]Lurze współzawodnictwa stanowi porvażny rozdział w życiu lu. clujących się na szczycie drabiny spolecznej. za_ chęcając Feaków do znclszenia podarunków. gdy przychodzi prosić o wydanie ciała Hektora. Wojna. a póżniej zalzuca mu. jaką sobie można wyobrazic. stwo.zą. Teoria klasy próżniaczej. Wojownika homerowego obowiązuje szczodrośc. kl-óry na pojedynek wyzwał. obowiązuje na zasadzie wzajemności. wybiera pierwszą ewentualność.. zamloczony gniewem za przyznanie zbroi po Achillesie Odysowi. 92. w czasie tej sięokazac--jakwwypadkupojedynkuDiomedesazGlauko(.1lór.(.się co do tego.ln__ ze ojcorvie przeciwników wzajem się gościli. wojowanie i sport. że zalotnicy oproznili jego kufry -. T. 89. a z nią wraz wszystkie bogąctwa Wojska zaśzawrą pakt i potwierdzą go świętąprzysięgą. o Dbałość własną cześćłączy się nieuchronnle ze szczególną czujnościąna ośmieszenie.Ileż to cudzego chleba zjedliśmy. Ale l{rc. . na wołów sto szacowaną. Są to: sprawowanie . MotalnośćHometa i etyka Hezjoda. Krokiewicz nazywa prawem skruszonego serca 10.

al Pr)nciples ąnrl Practices ol I]omeric Warlare. szlaclrctny Oclys. 19 rowi i Eneaszowi . rra Na małżonki. tak jak potępia się nielvydanie Heleny przez T'rojan mimo zobowiązania.eryll Flamurer.. jest rzucenie jego trupa psom czy clrapieżnym ptakom.Rycerza takiego jak ty. Uprowadzenie Heleny i wraz z nią znacznych skarbów dodatkowo spotyka się z po[ępieniem. Zywych czy zmarłych. rodziców.. . i Serł. podzielając oburzenie wego bliźniego. bo brak pogrzebu uniemożliwia zmarłemu przekroczenie Styksu i znalezienie spokoju w świeciezmarłyclr.Jeślimoj ojciec. Diomedes olbrzymim kamieniem porvala Eneasza. jednakże Achilles wzdraga się przed takim uczynkiem. ni rozsądnc martrłre prochy bezcześcić w zawziętej wściekłości i szale". R.. Nie ma lu molywacji: za ojczyznę. tak jako jestem. ale nie znajduje ono aplauzu ze strony Apolla. 3lB. Ale ten schemat zderzenia się dwóch wojowników nie jest jedyny.t . rr. Łamanie układów zawartych pocl przysięgą natrafia na szczególne potępienie. do siebie samych podobny wypadek odnoszą. wymyślaniewrogowi pomoże zmietzać do zastrałączone zwykle z samochwalstwem 12. ks. Bywa. Hektor rvalcząc z Ajaksem zapowiacla: .ti obronrrą.Odrvagi jeszcze mi nie brak -. gdy Trojanie nie dotrzyrrrują układut oburzeniem z powodu zerwania przysięgi 13. Ucieczka w llocy z pola wa]ki -'. na swoją włość. ' Ulrudnianie sobie zadania dla podniesienia srvojej chwały * zabieg pospolity w średniorvieczu '.zostaje z oburzeniem rvykluczona przez Odyseusza.Ni piękne to jest.owinności. w drugim -.tak jak to proponuje Agamemnon -. jaką wyrządzic można zwyciężonemu. Wrocław .wzbudzić niesmak i zgorszenie tnu szkodzic. że przeciwnicy obrzucają się wyzwislrami i pogróżkami. ło *ojrru kierowatra prylvatną potrzebą pomsty.t rv. O. o1lrac:. bo jest przejawem niewdzięczności za udzieloną gościnę. ze się ją wyda. a którzy. .i t ł i i Przeciwnicy rozsLają się rvynrieniwszy cenne podarunki i zapewnienie przyjażni. Dzie je. będę się bił". VI. Rozejm dla zbierania trupów i urządzenia im należyiego pogrzebu jest respektowany.. a od chwili. . oczywiście taki musi u tych.alcząc przeciw PandaPor. a podstęp z koniem trojańskim jest aż nadto dobrze znany. Ciekałve są argumenty. nie ugodzę podstępnie. Otwarta walka jest bardziej ceniona niż szenia przeciwnika posługiwanie się podstępem. Znęcanie się nad-zabitylrr jest pospolite. Zdzierarrie zbroi z pokonanego przeciwnika jest porvszechnie uprawiane.. Motyw ojczyzlly nroże się clclpiero przejawić u Hektora.Tylko nielozumny atbo nikczemny wyzwie na zawody t:zlowieka. s.porłriada Diomecles rt.na dzieci. a to jest początkiem i końcem sprawiedliwości" Odyseusz na dworze Feaków uchyla możliwoścwalk z gosporlarzem. Ale w czasie igrzysk po śmierci Patro]<lesa Odyseusz znienacka podcina od tyłu kolano przeciwnika i w ten sposób powala go na ziemię. l. A Sturly oI the Etllic. Hektor rv łyalce czaszkę wroga rozłupuje także wielkim głazem. którzy o tym wiedzą. ale właściwiewszystkim czym się da. wroga może mieć na celu podniesienie swoich zasług na wypadek zwycięstwa.nie chcę wstępować na rydwan. ponrnijcie. Choc łuk uchodzi u Homera za broń mniej szallownąt walczy się rrie tylko przy jego pomocy. 1. Philadelphia 1924. bo toczy on 1J Polibiusz. Sanclstrom. lrtóre najpowszechniej w różnych kulturach są potępiane.pisał w Dzie jach Polibiusz . gdv mówi: . gdy idzie o ojca Andromachy. przeł.lll. jeżeli Mene]aus w pojedynku zwycięży Parysa. A Telemaclr rv Oclysei nrówi drr Nestora: . Najgorszą rzeczą.znane jest i tutaj. Rany otrzymane z tyłu nie przynoszą chluby wojowrrikowi.Jestor zagrzewa do boju: Walczcie jak nręże druhowie! Niech wstyd przed irrnynri wanl każe Baczyć na honor| I wszyscy rra swoich bliskich. Niewdzięcznośc zaśnalezy do tych uczuć.Warsza- 28 . a nie zaczepną. lecz pieszo. Walka rlie jesI tu jeszcze w tym stopniu zrytualizowanar w jakirn jest w średniowieczu. za pomocą których l. W pierwszym plzypadku podnoszenie walorórł. Sttld rodzi się w duszy każdego pe]Mne wyobrażenie o sile i teorii 1a.Jeżeli ktośdoznawszy od drugiego opieki i pomocy w niellczpieczeristwach nie odpłaca wdzięcznościąswojemu wybawlecz niekiedy nawet próbuje cy -. który mu dał gościnę wśród obcego ]udu"... chyłkiem się czając".Iiral<ów l957.

pisze T. a ządającą od waiczącego. kto się korzy i prosi o litośc.szanuj posła. ..oniec grozi walce tylko w wypadku. Niektóre mol.les. wi Gesammelte . gdy jego przeciwnik się poddaje. s. w: Wybór pisłr. s. Cytuję tego autoTa za Heleną l ll. ktory składa broń i prosi. Ale te analogie między światem ludzkim i zwierzę. nr 3. lric owego respektowania poddającego się jesL u tego'autora ltlleologiczne. Pomsta Achillesa za zabójstwo Patroklesa będzie 1 l świadectwem jego wierności w przyjaźni.na postawa jest zrlakiem przyznania się do klęski.] Od tej chwili nie ma obawy .. 190 . Miinchen 1965..... Ale nalezy tu jeszcze raz przypomnieć. Reguły te są.1lt nie walczy z małym pieskiem. tak jak zasługuje na nie opuszczenie druha. rllogą się poczuc obrażeni za sięganie do zwierząt po analogie. dobrowolne ponizenie się uznac należy za najwl. Tak na przykład rzecz się ma z legułą.zszą ofiarę. 345). że slroro cześcjest w tej hierarchii wartości dobrem najwyzszym.\tllltlttllungen. Wyjaśnie. W podobny sposób walczą ze sobą psy i inne ssaki. kiedy ma dosyć podobnych zapasów.mimo swej zapalczywości. Krokiewicz. fteguly. 17 3t . t. mozna by snuc dalej. I.toin.. i głowę [. XI.zda. Z zugudnień ogólnej teoIii walkj. k[óry się liorzy. 15 Jan Żabiński. Gdy jeden z przeciwników.rżeby członkowie tego samego szczepu wybijali się sami". teraz mi o tym pamiętaj".Nie jest przecież pożądane -.kiedykoiwiek wsparł ciebie słowem lub czynem w ziemi trojańskiej w czas wielkiej próby. jak się zdaje. poddając się.po jerlynku. przysiada na ziemi i przywarowuje na niej.. Żabińskiego lwierzęcym.i to nie tylko w iudzkim świecie że się ich w ogóle nie zaurvaza. o lrtórym mówi A. to morderpisał w swoim czasie }vlably 10.prze<ll. o odchylenia od tych. fi . Zarówno pośrodssakó\M.asz. według niego.1. ze siłoich celów rezygnuje. Po pewnym czasie znudzony zwycięzca spokojnie odejdzie. także lJber tierisches uncl menschliches velha]ten.1vł. t. którzy mówią z szacunkiem o prawie skruszonego serca. Oeuvres. zezwalaj na pogrzeb póległych i powstrzymaj się od przechwałek nad trupem.jego zdaniem . Tak się rzecz dzieje na przykład w opisanej przez Żabińskiego walce pawia i indyka. ttltluł w świecie ludzkim niż zwierzęcym.. Niewdzięcznośc zasługuje na potępienie.wiedzą o tym i dlaŁego w działaniach oni clo ce]ów niezgodnych. R.Studia Filozoficzne" 1967. II.. by zaplzestał ciosów.. kto się podclał i ukorzył.Jan walczy z Piotrem . swych liczą się z działaniami przeciwnika" 15. Kotarbiński * ilekroc clązą ...ze stron przyznaje się do swej klęski. lVarszawa 1957. że podobny wzglącl na poddającego się obowiązuje także i w świecie według J.192. explicjte nie sformułowaną. gdy walczą ze sobą przedsLawiciele dwóch różnych gatunków. stwo" -. tak jak nie walczy z młodocia-. by mu darować życie. t. jak i ptaków obserrvuje się . którzy nie znają konwencji 1lrzeciwnika i nie wiedzą. Wielki bry1. natychmiastowe zaniechanie kąsania czy rliern tego autola . 'ZaLrzymaliśmy się dłużejnad wzorem osobowym bohaterów l(rltlt. . jeśliidzie o'reguły walki. Jeżeli zwycięzca nadal znęca się nad pokonanym. Ci. z czego Glaukos robi zarzut w stosunku clo Hektora..ad Lorenz.Zabić żołnierza.ym. czyli w związku z ltpla]Mem skruszonego serca".. układając 1. c'esl un ossossirtcf" (Gabriel Bonnot cle Mabiy. pozwalamy sobie na pewną dygresję wglądającą bliżej w reguły waiki. rlytlli ani z samicą. dyktowane przez wzgląd na wzajemnośći ptzez lil"ość. Są mianowicie pośród nich tak powszechnie przyjęte . t. przy1lieraniu i dziobaniu słabszy ptak. .W wypadku oszczędzania tego. przestrzegaj rozejmu.<lrzystnie. marzec 1959.Tuer [.po najdłuższymszamotaniu się. gdy jedna |j indyków na przykład . Obserwatorzy życia zwierząt zwracają nam uwagę na to. O. nie jest to już walka. ze w tych porównaniach gatunek ludzki nie wygląda l. s.wnik nie wymierzy mu ani jednego nawet' uderzenia dziobem". orrnes et denrunde la vie. że taka a taka umow. . klorej trudno nie uszanowac. 547.. Tragiczny |. jednak są Prowadzone według pewnych reguł i to jak najbardziej przestrzeganych przez obydwu przeciwników" 17. Tacleusz Kotarbiński. rlziobania. W związku z nakazem oszczędzania przeciwnika.1oziomo i szyję. walka ex detinitione ustaje..cza. Sandstrom wyróznia następujące reguły walki u Homeral oszczędż tego.alne problemy nouki.] 1e soldoć qui pose .Tygodnik Polski". może dodatkowo wchodzić w rachubę wzgląd na moz]iwy okup uzyskany od zwyciężonego. Łatwiej. lcir pojedynki .

alnego wartościowania. stanowić o pozycji pana. Podnosi się ona -wlaz z liczbą ziewających lokai w ]iberiach.. Helena mówi o sobie często jako o obmierzłej suce. jak wiadomo. przynajmniej dla mężczyzn. Odyseusza nie zdobiłoby takie wierne oczekiwanie jak oczekiwanie jego żony. kierując sztabenr służby. który plzyznaje.1lrisław Kolodziejczyk. jak przystoi żyć w czasie pokoju.ł. estetyczna i moralna nie są u Homera odróżnione. Nie odróżnia on -.ani bardziej cennego nad dom.błędu od moralnego wykroczenia. zanim przyjdzie do jawnego ślubu". Kobiety natomiast obowiązuje czystośćprzed ślubem i wiernośćpo ślubie.. Nauzykaa stlvierclztt.Albowiem nie masz nic lepszego -.Warto zanotować przy okazji. Temu doświadczeniu życiowemu sprzyjają liczne podróze i przygody w obcych kra. . Rady Arete. . kobieta zamężna nie ntoqła przyr. Warszawa 1962. Telemach jest jedynakiem. gdy ta. Aczkolwiek należy pamiętać. że ż|e postępował wobec Achillesa.) i l:llt(rsrl. Jeże]i pan oddaje się jednak jakiejś działalności. że <lburzylaby się.wa są rnonogamiczne. ale w Odysei widzimy ją już pełniącą z godnościąfunkcję gospodyni w domu Menelaosa.jach.ięcej żon legalrrych.. że wysoką pozycją na dworach cieszą się aojdowie. Nauzykaa nie chybia w utrafianiu mądrej myśli.mądra". w którynr mąż i żona są we wszystkinr jedrlej myśli wielka zgryzota dla zazdrośników. cenione są pTzez męza. ostentacyjne próżnowanie. Na zakończenie tych nader sumarycznych uwag pragnę jeszt:ze powiedzieć parę słów o ogólnych rysach homerowego mot. Helena dała Menelaosowi jedną tylko córkę.a]Memu małżonkowi. z wyjątkiem Priama. rośniebowiem wraz z wiekiem doświadczenie ży_ciowe i obycie. Próżnowanie to ma. jak to podkreślają zgodnie rózni autorzy.a c]]a-niclr samych szczęścic Telemach ma postawę opiekuńczą w stosunku do matki. jednakże zostaje służbieprawdopodobnie odpowiednia iloścczasu na jawne.. że nie obejmuje kobiet. który ma rł. Wypada teraz obraz uzupełnić [ym.Zawsze jest u nas biesiada i luba kitara. przyjmuje Telemacha na dworze Menelaosa. przel.a imię Penelopy występuje często z dodatkiem . ]i1. Rodziny mają nieliczne potomstrruo legalne. i poza nią wysoce respektowana. dla którego Veblen wprowadził klasyczny termin conspicuous 1ejsure.ieczu. żony króla Feaków. z tynr wszakże zastrzeżeniem. Patrz Emile }lireaux. co sobie uzupełnił nielegalnym potomstwem.Penelopa ma pięcdziesiąt służebnych.Symbolem tego stałego zatrudnienia jest srebrny lioszyk pełen ptzędzy i złote wrzeciono. dla życzliwych radość. Możnych obsługuje wielki sztab służby. Jest to wspólny rys kultury odtwarzanej przez Homera i kultury utrwalonej w legendach średniowiecza.. Ceni się tych.Udział Heleny w przyjmowaniu Telemacha świadczy o tym. że dwory opisywane przez Homera stanowią nie tylko jednostki lronsumpcyjne ale i produkcyjne.powiada Odys do Nauzykai .ccrski. według niego. Małżeńsl. Życie codzienne w Grecjl. gclyby się cJowictlziala o kolliecic. Zdobią go raczej przygody niłosne.przeciw kŁórym żony lra ogoł nie protestują. Nauzykaa jest jedyną córką Antinoosa. Starośc jest. leisure). Toteż bogata pod tym względem biografia Odysa liczy się wyraźnie na jego korzyśc. I-Iomera cenione: . i lv roclzinie.Według różnych autorów oceny: praltseologiczna. przywrócona już pl.. Monogamia nie wyklucza wiellriej liczby rrałożnic. są pląsy i świeże szaty do zmiany i ciepłe kąpiele i łożnice" tak charakteryzuje życie na dworze Feaków król Alkinoos. lrajwięlrsze". JJ . Alrodyta wyraźnie pcha Helenę do łoza Parysa po wyratowaniu go od śmierci w czasie pojedynku z Menelaosem. kobieta w l]iadzie i Odysei (a szczególnie w tej ostatniej) ma dobrą pozycję. Agamemnon.jak pisze Adkins --.\e. ). ktory nie wypomina jej przeszłości. które służebnanosi za Fleleną.l Homerowych w sytuacji wojny. Nie odntawia się jej bynajmniej walorów intelektualnych. inaczej niż w średnio.abiera charakteru zastępczego (vicariotts Charakterystyka klas próżniaczyclr u Vebletra w pe\Mnynl stopniu daje się zastosować do pokojowego życia u Homera.... ma raczej na mySli niewłaściwepod względem 19 Podobno. że kobieta nie jest wyłączona z męskich rozmów toczonych w życiu towarzyskim 18. kŁóra .wbrew woli drogich rodziców zadawała się z mężczyznami. Życie rodzinne w atmosferze harrnonii jest przez bohaterór. którzy nas chwalą. Postawa w stosunku do zdrady Heleny jest ambiwalentna. Kobiety na najwyższych szczeblach krzątają się pracowicie. próżnorvalrie słuzby n. Nie jest to wtedy życie pracowite.lilrlać się igrzyskom. W ogóle.

snując dalej myślAdkinsa przez u Sokratesa mamy zupełne odwrócen. przyjaciół. 'Ioteż mozna na nich zwalac winy. Brak odpowiedzialności moralnej wiąże się zdaniem Adkinsa z faktem nieodróżniania czynów umyślnych od nieumyślnych. że mu się nic tllt.ie reprezentowanej Homera hierarchii wartości. których obdarowywał. ale także i przecenianie jednolitości samego ethosu.ł . lecz cnoty kooperacji. Można by dodac że . który realizuje nie cnoty bojowe.itc zabiegom wychowawczym! między innymi dlatego.autor pracy o poezji bohaterskiej.ży. że jeżeli ktośchce łupić. wodzą na pokuszetrll. jak powoli słowo to zaczyna oznaczać człowieka. łupu czy względami prestiżowymi. których reprezentuje Tersytes? |l| ('r. Istnienie moralnej odpowiedzialności u Homera jest przez Adkinsa zanegowane. Adkins stwierdza.. Świat bogów Homerowyt.. skoro bogowie zapewnili go. Priam idzie odważnie w ręce związane wl.. ltl szczodrość służyła tym. . jak zauważa interesująco llrlwra -. jego zdaniem. Tym jednak. lr.Wartościhomejak mówi rowe .i \łl stosunku do tego twierdzenia. Zgłosiliśmynasze wątpli\t. że wzory osobowe obowiązujące w danym spollr zt. co . Jest to kondycjo||ll\v.ltrżyłatym. s. wyśledziću Eurypidesa i Herodota. jest fakt.1l po dojściu do zgody z Achillesem. Jest to tylko -. Zasługi i winy u Homera są zmącone przez interwencję bo1. Cnoty jego bohatera służąnie tylko do obrony. by wykupic ciało syna.ji Maurice Bowra.rrl'. Notujemy te uwagi Adkinsa z tendencją oponowania przeciw jego funkcjonalizmowi. Przypadkowe zabójstwo kt"alifi]<or.t. Są to walory współzawodrrictwa (competitive values czy excel]ences) w odrożnieniu od walorów współpracy (cooperative vcllues). bo człowiekowi przysługuje możność tyzylrowania życia dla sprawyl podczas gdy nieśmiertelni nie lrrrrj. Te ostatnie reprezentowane są raczej przez kobiety. Lond.t. której kaka można wyrządzać bezkarnie.riw..t. skoro w Gorgiasztr Sokrates woli krzywdy doznawac niz krzywdzic.lrltlttrcze i koniecznośc zarabiania na życie. nie zaśkomuś urągać. Walki u Homera są kierowane pospolicie żądzą pomsty. gości. Da się to. Myślę.Społeczeństwo homerowe ceni najbardziej tę klasę..które w sposób jak najbardziej oczywisty zabezpieczają jego istnienie''.tisLwie są wzolami ukształtowanymi przez szlachtę i że lyllt<l ona jest zdolna je kształtować. komu co tilttży. Bogowie niektórych pozbawiają odwagi. Na podstawie śledzenia se]-]su słowa agathos u różnych autorów.il. której istnienia potrzebuje". co uznać tlrrlr.Ileroic Poetry.on 1952. stanie. a w innych lllltlą waleczność.ll)i() za pomocą pochwały i zawstydzania.w Lym stopniu. jak wiadomo.<. nie zwycięzca.. ponieważ nie może się bronić. Prawdą jest.' że grozi Adkinsowi przecenianie jednolitościspołeczeństwa Homerowego. . że możni tego światamogą najwięcej czasu połrn. Dzeus nakazuje wydanie ciała Hektora Priamowi i nie wialltltl]o. światmniej patelylzrry niz światludzi.()ga. że tttlllrlzit:ż w tej sferze nie musi być wcześnie wciągana w troski i. Dla zabezpieczenia |ego społeczeństwa konieczne są walory współzawodnictwa. a u Tukidydesa utozsamienie zacności i sprawiedliwości jest już zupełne.zgodnie : rllllttzem ]udzi dobrze wychowanych naszkicowanym przez r. III. to z drugiej strony ktośmusi swoich bronić. ZdyskredyŁowany jest ten. Nie ma wszak opielruńczego pańsLwa. laczęliśmy nasze sprawozdanie od przytoczenia opinii W. na ile decyzja Achillesa przychylenia się do jego prośby lilt. ale i do agresji. w jakim nakazują te własności. jest do świataludzi podobny i rządzi się 1rrltlobną rnotywacją. W ogólnej charakterystyce ethosu homerowego Actkins okazuje się funkcjonalistą. 35 .1 Lej możliwości19. Każdy broni swoich: swoich krewnych.vane jest tak samo jak zabójstwo z plemedytacją. Jae11r.] odpowiadają społeczeństwu homerowemu.t clłoszącej. Byc kakos to znaczy byc osobą. Aie czy pomsta za porwanie Heleny 34 Nie tylko przeceniallitl jednolitościówczesnego społeczeństwa można temu funkcjoll(llizmowi zarzucić. tymczasem jeżeli odwaga służyła rycerzowi. efektywności postępowanie niż postępowanie moralnie naganne. Polllwała dla bojowej odwagi bywała zwykle skorelowana z polltwałą szczodrości.1.90.. Jest godnym potępienia (oischron) wysłuchiwać obelg. żądając każdorazowo wyjaśnień.t..Nawiedzają zaślepieniem.lr.owana jest posłuszeństwem wobec bogów. rozdz. tak jak to czyni Agamemll1. kto się dał pokonać. ale nie jest to właściwie ł żaclnym ryzykiem. na ile zaśuznaltitlttr uprawnień skruszonego selca.

r'l1.et chwalebną. Przyrodzona tylko chwała waży naprawdę.oclstawie tego faktu.cz samą przez się zrozumiałą. Na tle Pindarowego rasizmu przekonanie |'. 520 p. Tllirlcm.jako lz(.Iedwie skosztować potrafi Tysiąca dóbr 9ż. że zniesienie w 1967 roku karalności homo.li . Ideał ka]okagathii ma zasłużonąopinię ideału arystokrat nego.v. po dyskusji trwającej w parlamencie rlrl :. I.. Warszawa s. a na\. r0 Florian Znaniecki.hodzenia '\lt.lliLym. zanim wreszcie przyłączl. Ludzie teraźniejsi ct c:ywillzac ja przyszlt>ści.jak wspomi iiśmy jakoby nie wcześniejniż u Solona. jej pochwała w Atenach i odmienność tradycji jońskiej. w tamtą stronę się ch-wiejc.była naj- jaką znają dzieje.itlliratr:.a klasyczna -. poczynając od Solona. Snują dalej ten wątek dwaj przedstawiciele ginącego. ./i). czego się nauczył.rtrlzit:i ekskluzywnie męską cywilizacją.|. 'W rażenie kaloskagatłos pojawia się wprawdzie -. Paideia. Paidei -llyl. .n. W.. druhowie. Toteż na cześczwycięzcy bywała zawsze u Pindara oclą na cześc - daleka od sugerowania jakichś ogólnych wniosków lr.lri]<t s w tym ethosie nie zajmuje.'It:stem lrt lt l Ll ustosunkowania. Wałek-Czernecki -.. Nigdy nie stąpa pewną stopą. Jaeger u. .a..[.zdaniem autola -. Ajaks wzywając do boju . lrlt.ei. nierozdzielnie związa_nym z moralnymi i społecznymi Ilochwała tcj miłości była -. to znaczy nas opinią w cudzych oczach 20.Głos indywidualnego sumienia nie istnieje 21.doryckiego i udzielała się takze bogatym sferom mieszczańskim. 36 37 .dodajmy od siebie .r 1.v XV ksi dze lliady woła: I F. byli bez wy jtltku szlachetnego pochodzenia.pisał T.yjaśnianależycie samego fa]<tu i różnego do tego . Jaeger. znanych nam już rysów szlachty greckiej wypada dorzucić llllll. nie r. jak męże.. Człowiek -_ jak pi Jaeger mierzy swoją cnotę (aretó) uznaniem. w którym szlachetność wiąże się z.'I 'l.elric llliłości damy śwego serca. Wart by był także zastanowienja stosunek do pederastii rv ( irecji.l(ultul. li ii t { I Jakoż powoływanie się na wstyd (oidos) byłva w ideologia rycerskich najsilniejszym bodźcem zachęcającym do działar albo do powstrzymywania się od działania.o wydał 23.. w strukturze wczesnogreckiej klasy szlacheckiej elementem l.]ly do młodzieńca ]ub clrłopca pisze W.. lv zasadzie wszyscyl którzy ją w Atenach wspomina. by móc w zawodach ubiegac się o pierwszeństwo. niemniej wydaje się on godny zanotplt.rll(sualizmu w Anglii było już wcześniejdwukrotnie uchwaląne tł. jako posiadającej i wolny czas.): A kto ma jeno to.a]ami" 2a. s.e.ltlt.e szlachectwclłtt. 237. Według Pinclara (urod nego oli.o P]atona" 25.esclwania s Walczcie. co nazy\Ma on jaźniąodzwierciedloną.r. że cnoty można się nauczyć.owany -. i Pindar był piewcą igrzysk dostępnyclr do jego czasów ty szlachcie. I.l 7zbę. s.zóstej rano. . w któtlrJ<l wierszach miłośc chłopców wspominana bywa jako jecten do l lltriwiększyclr darów życia obok miłoścido kobiety oraz szlar llrlrlkiego sportu aż d. Społecznymi ko sekwencjami swoich czynów .a.Ła się do lr. lr.. . np honor wasz llaczcie ryce Tylko srom wobec drugich niech trwoży was i" srogich zrnagan ił kl<iry . arys kratycznego świata: Teognis i Pindar. było zaiste nowatorskie. szlachta grecka nriała głębokie do do 1llztlltonanie o walorach doskonalących miłości chłopców |Jrrsuv/-d się tu u\Ą.a!Ja. znanieckiego prowadzi do szczególnego zaii . jakim się . Illitlerlr.tym.] Miłość mężt.1śrlieprze. l)odczas gdy średniowiecze wierzyło w wychowawcze znacz. t.tltl sl_ttnowiska izba Gmin. i odpołviednie fun sze. 21 Patrz W'.1llćl hipoteza tłumacząca pederastię niskim poziomem kobiet.. ale z połączeni urodzenia ze szlachetnością mieliśmyjuż do czynienia u F{om ra. 21B. Lordów. l)t-.al<terystyczną dlań pochwałę pederastii:. lllirIem. s. I niezdecyd. 29 lbidem. 240. |tIrlrymi z tego powodu nie można było znaleźćgłębszego porortltlliclria..lll]ia. Ten jak cień to w tę to. "]| .

jak wiadomo itls| rvprawdzie -.słusznie dumnego" między dwoma krańcami.pisze dalej ten sam autor . Ta ]okalizacja .. Tymczasem znaczenie. ż: rnu na czymś zależy. Ma nim być czło.dla kogo nic nie jest ważne. W Anglii wskazuje się na nawyki wyrobi w męskich szkołach internatowych. Dziśwymienia się jako iej przyczyn rzec7.. (red.pośpiech przystoi.zoralT}i wojowników.. który odnajdujemy w księdze IV Etyki Ni machejskiel. Nie rozporządzając żadnym materiałem statystycznym trudn nam dziśstwierdzić. Grecy okresu klasycznego .slusznie dumny" Arystotelr:sa spełniałpewne dyrektywy ważne i na czas wojny. zaznacza. którzy deklarują się jako kobiety.. Stanisław Witkowski.kto nie skorzystał ze swojej llad kirnśprzewagi. t.ny" 2§ .. lord C]hestetfield w listach zalecających synowi peiłiien wzór do najego zdan. II. Witkowski.słusznie dumnego" mają być powolne.wielkoduszny".iego cześć. Warsza 26 1934. który znalazł właściwą nościąa zarozumiałością. Do nich należy dorzucić wzór arystokratycz wielkiej historycznej doniosłości. których należy unikać. podniesiony bowiem r:Jlos i żywa gestykulacja zdraclzają rozdrażnieniÓ.. Kupcowi tylko dumny" clla tych samych porvodów winien unikać ży.Słusznie dumny" ma być wysokiego wzrostu. ..Słusznie wych ruchów i winien mówić spokojnie. Poczytuje on. iż m nie jest identyczna z namiętnościązmysłową i może właśniedla tego szukali miłościprzede wszystkim w stosunku pomięd osobami tej samej płci" zs.. B78 -B79.ości ról męskich i żeńskich.Dopiero hellenizm.). Jan Dąbrowski et al. takimi będą także rycerze w średniowiecznych legendach.. czło Tadeusz Wałek-Czernecki.słusznie w sposób zresztą <ltlmnego" jesl_ .. Dzieje greckie.jakim jest wzór człowi słusznje dulnnego. że rla tę nazwę zasługuje ten. kto uważa siebie za godnego rzeczy wielkich i kto istotnie na nie zasługuje. lłuclry człowieka . Największym dobrem zewnętrznym dla człorvieka.oś. Dzieje gIec w: Wielka histotia powszechna. Słowo . Wreszcie jeszcze inni szukają czynników determinu w układzie rodziny.wzorami arystokratów zarysowanymi p arystokratów. ale nie są piękni".ak bardzo skądinąd od niej róż. Wzory arystokratyczne kształŁowane plzcz Solona.. Kiedy indziej mó się o pederastii jako wyrazie buntu przeciw narzuconej m czyznom roli społecznej.dokładnym przekładem grecliicgo megalopsuchos. niewiele nam jeszcze mówi o jego osobie.słusznie dumnego". ]). B79.Ale cieszy się on __ wyłącznie tymi wyrazami -uznania. czy podn. Tej charakterystyce od. że bohaterowie Homera byli wysocy ponad ludzką rrliarę. Gromska.bardziej nawel niż Islam.przyznał k biecie miejsce należne jej z tytułu jej czlowieczeństwa i je płci"zz. Aleksandrowi Macedońskiemu.iem -. s. ..wykł on bowiem się spieszyć. Ten wzór miał jakoby służyćjego chowankowi. w które nigcly nie popada ktoś. jest inne. l. którym się zwykło nazywać ten wzór. Paniętamy.. z. nie z. miarę między przesadną skromwiek. Musil w swojej książce Niepokoje wychowanka Tót w odniesieniu do internatów austriackich. w której natarczywie opiekuńcza i wła matka skutecznie obrzydza synowi kobiety. czego Śię nie stwie dza. Przykładem mają tu być ci Indiarr Zuni.iesienie poziomu kobiety pociągn za sobą redukcję pederastii. Arystoteles był synem nadwornego lekarza na d rze lrróla macedońskiego. Pindar czy Platona były .wielkocluszny" nie odpowiada treści arystotelesowego terminu.lowiada raczej wyrażenie .kto umiał zapomniec o wyrządzonych komuśprzysługach i o doznanych krzywdach. co opisuje na przyk R. i na czas pokoju. że treść słowa . które porllniarkowany . puścił wolno wrogar którego już miał w ręku.Ą7. niewiele zaśrzeczy zasługuie na uwagę ..słusznie dumny".i proporcjonalnie zbudolvani. ltl.y rozmaite. Ten sam rys podkreśli w XVIII w. 2? 28 polepszenie sytuacji kobiety autor przypisrrje wpływom macedońsk T. jednakże słusznie nasza tłumaczka Etyki. Podczas gdy wzo Homera były przede wszystkiln \. A warto wejrzeć w jej charakterystykę nieco bliżej. W takim razie pederast powinna by przejawiać się częściejw społeczeństwach o dale idącei rozbiezn. jeżeli idzie o dział pracy i ogólną sytuację w grupie. S. s. śladowania. Wielkoduszny iest dla nas ktoś. albowiem pięknośćtego wymaga. Wałek-Czernecki. Wszak kto się spieszy. które słowq megalopsucłos nadaie Arystoteles.Tozumieli dobrze.Ludzie niskiego wzrostu mogą być ładni _' iak czytamy . .dtadza.

podziwia się czyjśtalent. bo podziw ma w sobie W włainej niższości. Łatwo nie podziwja i nie skłonny. Pochodzący ze szlachetnego rodu są w wyższym otywatelami niż ludzie z gminu.. przy czym zachowuje on właściwyśrodekmiędzy plebejskim szafowaniem pieniędzmi a małostkowym do nich przywiązaniem. Musi powściągaćswoją wyniosłość 40 wobec niżej sytuowanych. zapomina zaśo tych. wsiycizi się doznanych.. jaczłowiekor.Słusznie dumny" jest szczodry i ma panski gest.iększe bogactwo.jak czytamy w Polityce z natury nie zależy od siewolnik przedstawia wy_ bie. Charakterystyka .. rrczeń Arystotelesa.niezbędnejestszlachetnepochodzónieipienią<lz. Ci ostatni rodzą się na niewolników. i oprac.umny" musj sta. Stac go na to.. który sa. bo to prostackie. Za doznane odwzajemnia się z . Dia .Obronić się tu można tylko przez lekceważenie życia. od Mówimy o niespodziance. 41 . Prostak pozwala sobie nadto tańczyć na trzeźwo.szlachetni o tych dobrodziejwedług niego Germanie.zależy. Nie przystosowuje się on łatwo do innyclr. o tych.. podczas gdy pierwsi rodzą się do władania. Wzór ..słusznie dumnym".wiać dzielnie czoła nie_ bezpieczeństwom. kl. .Słusznie d. cześćjest tu dobrem rrajwyższym i stałą troską zapewnienia sobie przewagi. Skargi i prośbyświadczyłybyo tym.słusznie dumnego". nienośću. Nie.słuszniedumnego. III.Upokarzający dla . lyceTza ga i gurt należą tu także wspólnie do niezbędnych zalet jednak ńo*u1ol"ugo i .słusznie dumnegoJ' pTzez przeciwstawienie.słusznie dumnego" musi dopoclobnie byc przymus śmierci.jak wspo. który mógłby służyćuwypukleniu rysów człowieJra. że z lepszych rodziców lepsi pochodzą stopniu synorłrie. Teofrast ruchy nieumiarkowanel familiar_ wytykał prostakowi hałaś]iwośc. gdy się sobie samemu nie Zdradzanie. Niezasłużona niesława go nie obchodzi.słusznie dumnego". lącznie siłę fizyczną. pana . Tak jak u Homera. mnieliśmy ważny i na czas rł. poctejrzliwośćvr stosunku do bliśkich. Naturalną jest rzeczą .Słusznie współzawodniczą o godnościludzie i szlachetnego roclrt. przybierac natomiast taką postawę wobec ludzi na wysokich stanowiskach. Nie wolno mu okazywac swej siły słabszym. przeł. nie szczędzić życia.. Zapominają oni . Do tej r..órą rządzą się -. bo raczej należałoby się tu spodziewać tej dyrektywy. . gdy jakieśuznanie się jest . bo to cechuje człowieka. takze jest przyznaniem się clo pTawkiejśsłabości.vredług Tacyta -. Posiadac wo]i rzeczy piękne i nieużyteczne.obec służby i ciyskrecję. jest do chwalenia ani do ganienia. Bogactwo szlachetnych rozumie się samo przez się. A obuwie nosi za duze. ktorych dostwach.| w Etyce Nikomachejskiej Arystoteles rlorzuca j"rr"ru uwagi uzupełniające w Polityce. czyjąśpamięć..i tu jest niespodzianka .rn sobie wystarcza.. Teofrast.. Nie posiada w ogóle zdolności rozważania.ktorych przysługi doznaŁ. skreslil rru swoich Charakterach wizerrrnek prostaka. 1283a. którym wyświadPamięta on _.pamiętają zaśo tych. bo jest w tym cośniewolniczego. który się nie boi.chodzą od ludzi szlachetnych. że mu na czymśbarcizo zależy. Prawdomówność i otwartośćobowiązują.słusznie dumnego" przeciwstawia pańsliość plebejskości i prostactwu.vi na czymś. i wolni. Nie wo]no podziwiać. drobiazgowe skąpstrvo. czyjąś przypisuje :. śpiewacw kąpieli . by ol. bo dzięki cnotrzeba l. W wypadku rłralki . Ludwik Piotrou.om nabywa się i zachowuje dobra zewnętrzne. że nie za wszelką cenę warto jest życ. do skarg ani do próśb. nadmierne interesowanie się cenami.:harakterystyki zawartc. tylko że OdwaLej pi"e*agi nie szuka się jedynie w sukcesach bojowych. U tego ostatniego lnocniej brzmi sprawa niezależnościi samowystarczalności. Wrocław t953 ks.niewolnikowi.. znoszenie bowiem zniewagi spokojnie to rzecz niewolnicza. i na czas pokoju. pamiętając. bo to znamiorra człowieka.słusznie dumnego" u ArysŁote]esa jest -. znali. Wyświadczając sam dobrodziejs|wa.icz. i bogaci" 29. czył przysługę.pru*rroś. aczkolwiek (rys dodany w Analitykach) nie puszcza I t ] płazem żadnej doznanej obelgi. Z wykształceniem i szlachectwem idzie w parze lł. bo chce mieć zawsze przewagę. otwierać sam drzwi. że pod tym względem tak wysokich kwalifikacji. które wyświadczyli. Potityka.. Ponadto 99 Arystotele s.nawiązką.ojrry. istocie.warcie kochać i otwarcie nienawidz_iec. W poszukiwaniu niezależnościi przewagi Arystoteles formułuie subielne obserwacje psychologiczne.

Nie zaleca on dorabiania się majątku gwałtern ani grabieżą. ks.uvojna.2B4. że był zawodowym sofistą. rębnośćw stosunku do rysów wzoru osobowego Hezjoda. Mamy tu już w pełni ukształtowany obraz członka klasy próżniaczej. 4.bogaci posiadają już t<>. które pisał prawdopodobnie w niespełna pół wieku po Homerze. warto wskazać ich od. a źwłaszcza możność utraty statusu z powodu własnych naukowych zainteresowań.. IV. ks. pra\^Io sł Hezjod.tora -.ien rządzić. wierząc.s. który miał wielki szacunlk oia bogactwa..Nawet z bratem wśród żartów przy świadku umawiać się warto". z bogactwem się łączy odwaga".Uniżonośći podziw Arystotelesa c]Ia klas prózniaczych jak pisze PoppeT zdije się wyrazem interesującego poczucia niepewności.i"-ol. ktorzy ten wolny czas mają. Popper. prace Wrocław 1952. Popper.acją rolnika. . musieli się zadowolić nauczycielstwem i taka była pozycjtr Arystotelesa w stosunku do swego ucznia.. Ryby oraz zwierzęta i ptaki pTzestwolza prujące Mogą się zjaclać wzajemnie.poniżało go to.nieufności i ciągłej asekuracji. Ale człowiek praweln się już win. 90 31 Arystoteles miał według tegoż au. lbidem. że . Wszelkie prace płatne są niedopuszczalne.Wygląda na to. Cnota nie jest z urodzeniem związana. u którego szuka on pomocyt gdy mu się krzywda dzieje.Zwiemy je rvyrobniczymi. Przygniatał go Platon. bo obniżają one swonóaę ocldawania się zajęciom umysłowym i obniżają intelekt'' 3l. . ale musi mieć w pogardzie pracę tizyĆzną i wszelką pracę płatną i musi unikać piętna zawoclowości.poczucie niźszości z wielu powodów. że był synem lekarza.. lakim był Arystoteles.słusznie dumnym". . albowiem . że . Jeqo postawa życiorva jest posta. cytuję na podstawie przekładu wiktora steffena.na drodze do cnoty pot położyliniebia.. 1337b. bo obce im poczucie prawa. K. zale. II. to jest człowieka uprawiającego jakiśzawód i wreszcie Lo. Nie absorbuje go także uzyskanie pierwszeństwa i należnej mu za nie czci.ego gentlJmana a iaeał . 1293b. żadnej nauki nie należy Óopro*uirać do miitrzostwa. powinni mieć własność ziemską w rękach .. szeclł -_ zdanięm Poppera .a rolę uprawiać ń.. jak gdyby syna nadwornego lekarza macedońskiego dworu niepotóiła sprawa jego własnej pozycji społecznej. Do uprawiania cnoty i rozwijania działalnościpolitycznej potrzeba wolnego czasu. Ci. The Open Society and Its Enemies. nie" 84.r.. 33 lbidem. w nim rasistę. co go należycie przygotowuje do godnego użytkowania odpoczynku.bohater FTomera stanowił pra\Mo siłą. które mogłyby być poczytane za zawodowe'' 3s.wstyd towarzyszyć zwy7<ł biedzie.. Poclczas gdy. Muzykę nale_Ży uprawiac za młodu na tyle. s. . Dorabianie się własną pracą to coś. Aleksandra Macedońskiego. wyd. Ani pochoclzenie. co cl]a niesprawiedliwych bywa pr zy czyną niegodziwości'i 3o. Ten-dworzanin na dworze króIa Macedońskiego. 32 London 1957. widzi życia wyobrażałsobie na wzór feur]aln. WII. lbidem. staje się w pewnyrn stopniu niewolnikiem. Zdobyrva się ją osobistym wysiłkiem. Orierrtacja l-Tezjoda jest orient. Prawo nad Pychą góruje i zdolne ją zgnieśćostatecznie.. ale później należy jej uprawianió zarzucić.. ani uroda nie interesują Hezjbda..wą ostrożności. Ponad[o kto zarabia.co Hezjod qorąco popiera. t. który może sobie pozwo}ić na odgrywanie roli męża stanu. Szlachetny winien się uczyć tego. 42 KarI R. wobec którego usiłował okazać swoją niezależność. By uwypuklić rysy bohaterów Homera. któremu sprzyja pokój. Ten ostatni przejął się najwidoczniej przesadnie .. wyraźnie nie darząc sympatią Arystotelesa.zważyć. by umieć ocenić :_1prp\ład Kunszt cudzy.ri"y lub barbarzyńcy w sąsieclztwie mieszkalący''. a nie . u Hezjoda iest stanowione przez Zeusa.dalej od Platona w swej arystokratycznej posfawie. .. III. skóro zażądałd]a siebie czci boskiej. Albcwiem filozofowie I zTezygnowawszy po Platonie z władzy. i clnie. to znaczy jako życie wytwornego próżnowania spędzanego w towarzystwie przyjaciół także dobrze sytuowanych 32. canych w jego Pracach i dniach.

Myślę. Z tyłu liezmiernie garbaty. Fables. .wydanyprzezBiblioteke Narodową w 196i r. Nie ma on c-l .n. Taka to jest rola kobiet. zasada do ut des rządzi Hezjodem zarówno w stosunku do bor]órv. by potem dopiero wypełnic hurtem miejsca pozostawione na morał.I. że danie mu dachu nad głową od gospodarza go bardziej uzależnia. Przyczyttićsięclotegomialanieuwagakopistow. dla należytego uwy..grubych łydek".Bo kto kobietonr zawierzył . W pracowitym zyciu pomocą mężczyżnie ma być żona. Sinko. Les Belles Lettrós. hardego zgina to nie jest opinia moznych tego świata. Choc ttpraca nikogo nie hańbi. najwidoczniej dlatego.Łystu" _ 45 T. Jako podstawę do naszych rozważań przyjmie35 o my tekst wydany przez Emila Chambry w roku 192736. pisane było czerwonym inkaustem..stereotypu odtworzonego przez homerowego TersyLesa i powtarza- negowśredniowiecznychfrancuskichtabliauxmiałonbyć: Szeroki. żeby przekontlc czytelnilra.r1. tak często są zupełną niespodzianką dla czytel_ nika.urodzenia niewolnego a Tozumu ślachetnego".przekładpolskiMarianaGoliasa. sądzimy bowiem. Literaturą grecka.. ładetn i oszczędnościąjest przez niego gorąco zalecana. pierwszym protestem uciśnionego ludu przeci\M moznym tego świata37. ]. dlaczego morały. Bezdomny parobek z kolei najbardziej narlaje się clo zatrudnienia.że przytoczone u.-. Zarówno stosunek do ludzi)jak stosunek do bogów rózni się całkowicie od postawy bohaterów FIomera.. które rodzi tekst przypisywanych mu bajek.. Bierna| z Lublina opisując wygiącl Ezopa szedł za sugestią Herodota. Za. Nie miejsce tu na rozwazanie dyskusji dotyczących jego osoby oraz kwestii filologicznyclr. Pomyłki w numeracji I prowadziły do niewłaściwychpołączeń.ri".pierwszą uchwytną dla nas reakcją .. s. Gcly opracowy_ T.pisaniawszy. ethos rycerski na tle bajek Ezopa..uczoności" klas wyższych. bo ten najprędzej pomóc nam może w razie potrzeby. gdy się żonę bierze z sąsiedztwa. miąższego łystu 38. Wybór żony nie . Sinko. a hańbą jest życ w bezczynno 6i'l jak głosi nasz autor *-w złotym wieku pracy nie znano i sprowadziłd ją clopiero na światPandora. pokornych wywyższa.jego zcianiem _..Samtekstbajki przópisywany bywał przez nich innym atramentem niż poucze. co dają. Żęby nie maczać ciągtepiÓr'awinnymkolorzekopiŚcizaczynaliod. jak w stosunku do ludzi. którymi kończą iię nu. Muszę ptzyznać.Iepak" -- . a własną chciwoscią odpowiedz na chciwośc". Do pomocy nająć należy dziewczynę bezdzietną. Emile Chambry. .rzy nieufnością:.. tak mało bowiem wiążą się z treściątego. przeł. iż dyrektywy Hezjoda bliższe są dyrektywom mieszczańskim niż sz]acheckim.Ó*rro osobisl-y status Ezopa jak i jego istnienie są niepewne. sLkich tekstow jednym atramentem. brej opinii o ludziach i woli liczyć na siebie. Zywot Ezopa Fryga. puklenia. 16.zaś". 192.zdro\Megor chłopskiego lozumu" przeciw . Ma ona być przede wszystkim rządna i pracowita kwa]ifikacje.co zrobić najłatwiej.a. którą się ona wśród sąsiaclów cieszyl pozwoli uniknąc małzeństwa z taką.ył złodziejom nje ]ada". co szuka tylko rozkoszy. Lileratura gtecka. Była ona -. co je poprzedza.. A z przodku lepak brzuchaty 36 wałanbajkiEzopa. s7 s8 Esope.Watszawa 1952. Samowystarczalnośćgospodarcza zapewniona praca.. u zwłaszcza nie dostrzegam jakichś elementów buntu.1est bynajmniej kierowany jej urodą.zdaniem Biernata -. że niezależnie od zmian w róznych rvydaniach ich wymowa pozostaje taka sam. któr" miało z niej wynikac. cz..rywki wystarczają. Jeszcze wydaLniej niż w zestawieniu z Hezjodem rysuje si r. zgiętego prostuje.Daj tym.. Biernat z Lublina. że nie odpowiada mi ta charakterystyka. Wielkich nóg. które trzeba przed ślubem starannie sprawdzic. Był to .Wedle charakterys[ycznegostereotypuczłowiekaniższegostanu. Chambry [łumaczy nam w swojej przeclmowie.tłierz. który miał Ezopa za niewolnika.za. . Tadeusz Sinko uważałbajki Ezopa za książkę ludową. . jeszcze nie istniał. Przypisywane Hezjodowi przekonanie 35. bo nie widzę w bajkaclfEzopa przeciwstawiania się moż. To ostatnie.dobre s|osunki należy dbac przede wszystkim w stosunktl do sąsiada. t.mąż . Opinia bowiem. że Zeus pysznych poniża. s. bo taka lepiej pracrrje. nizkiego wzrostu. które Hezjod cla. .

T, Sinki, postaramy się rzucić światło sprawę przez dopuszczena nie samych'bajek do głosu. Wspomniany stosunek do możnych ujawnia się w wielu bajkach. Nie należy z możnymi współzawodniczyc ani się w stosunku do nich stawiać; giętki kark lepszy. Poddawanie się bywa korzystniejsze niz opieranie. Oliwkę, która opierała się wiatrowi, wiatr złamał.'Głógsię poddał i dobrze na tym wyszedł. Trzeba znac swoje miejsce. Wygórowane ambicje nie tylko nie przynoszą korzyści, ale narazają na śmieszność. Należy miejsca sobie wyznaczonego pilnowac. Krab, który wyszedł na ląd, został zjedzony przez zgłodlriałego ]isa, Nie trzeba było wycho dzić z wody, która krabowi była przeznaczona. Pewnego razu ogon węża zbuntował się przeciw głowie i zapragnął przewodniczyć. Źle na tym wyszedł. Ze słabszymi nie nalezy sobie psuć stosunków, bo nigdy nie wiadomo, kiedy taki może się przydać, Wszak mysz przegryzła powróz, którym myśliwiskrępowali lwa. Stan skromny zasługuje na pochwałę. Małe rybki mogą wyskoczyć przez oka sieci, a duże nie. Osioł, który zazdrości koniowi nie jest brany, tak jak koń, na wojnę. Krzak cierni nie może rywalizować wyglądem z sosną, ale nie ścinasię go siekierą. W razie wojny biedni, mało obciążeni mieniem, mogą ujśćcało i zachować wolność.Bogaci, pilnując swego stanu posiadania, wpadają w ręce wroga. Lepiej skromnie, ale bezpiecznie, Szczur polny je gorzej niż szczur domowy, ale żyje znacznie spokojniej. Stosunek do ludzi w ogóle roz\Mazany jest w Bajkach w kategorii strat i zyskow. Nie należy kłamać, bo nam nikt nie będzie wierzył, na czym źle wyjdziemy. Nie unośmysię gniewem, bo możemy na tym stracic, Ilustruje to bajka o człowieku, kŁóry, schwytawszy lisa, w gniewie przyczepił mu płonącą żagiew do ogona. Lis pognał poprzez zboże, które spłorlęło.Nie zadaw-ajmy się ze złymi, czytamy w jednej z bajek, bo możemy być wzięci jak by można się spodziewać za jednego z nich (a nie - bo mozemy zarazić się ich wpływem). W przyjaźni ceniona jest
46

Cytuję tę charakterystykę nie po to, by ustalic rodowód społeczny bajek Ezopa pTzez powołanie się na autorytet Biernata z Lublina, lecz jako ciekawostkę świadczącąo \Mspom,inanym już przeze mlrie w innych pracach uporczy]Mym wiązaniu niskiego pochodzenia z brzydotą. Jeżeli zaśchodzi o cytowaną opinię

1llzede ws4ystkim pomoct toteż nie należy sprzymierzac się z taltirri, którzy nam w ogóle pomóc nie mogą. Lew i delfin ząwarli sojusz przy jażni, który okazał się zupełrrie bezcelowy. Gdy w walcc z bykiem lew zawołał o pomocl delfin z wody wyjścnie pol rafił. Trzyrnajmy się z tymi, z którymi wiążą nas nasze interesy. (ldy gołębie dzikie robiły wymowki gołębiom oswojonym za to, że iclr nie ostrzegły przed zastawionymi na nie sidłami, gołębie <lswojone odpowiedziały, że w ich interesie w większym stopniu lt:ży przypodobać się swojemu panu niż przypodobac się krewllym. Solidarnośc w tym ethosie zaleca się wyłącznie ze względu rla jej elektywnośc.Wszyscy znamy opowiadanie o gałązkach, liLóre, gdy tworzą wiązkę, złamac się nie dają. Z lekl.ury bajek wyziera człowiek ostrożny, nie pozwalający sobie na ryzyko, nieufny, szukający przede wszystkim asekuracji, trie wojowniczy. Szczodrośc nie ma miejsca w jego ethosie, Praca .icst jego skarbem. Pracowitego stwolzenia nie przeznacza się wszak na ofiarę bogom. Człowiek ten nie dba o urodę, o zewnętrzrle ozdoby, o sławę, W wielu bajkach ktośiicytuje się z kimś, lito z nich lepszy, ale podczas gdy u Homera osobiste wyróznierrie było zalecane, tutaj się z tych aspiracji śmieją,Tak jak u Hezjoda, a inaczej niż u Homera, człowiek nie wymierza sobie sam sprawiedliwości, lecz liczy na bogów, których funkcje sętlziowskie w związku z tym mocniej się podkreśla. Parę słów jeszcze o lokalizacji społecznej wzoru osobowego, l<tóry z bajek wyziera. Z ich treściwydaje się, że wzór ten jest wzorem człowieka zajmującego pozycję pośrednią między możnymi z jednej i najbiedniejszyrni z drugiej strony. Poza zwierzęl.ami występuje w nich przede wszystkim światrzemieślniczy: tIrwale, młynarze, ogrodnicy, pasterze, folusznicy, rybacy. W jedlrej bajce mówi się o rriewolnikach, którym nie doradza się rozttlnażac... To, rzecz jasna, nie jest punkt widzenia kogoś, kto niewolników posiada.

Bajki Ezopa stanowią klasyczny przykład tego, co się nazywa nlola]e de la prudence albo prudentia] ethic. Ten wzorzec zajrnuje poprzez stulecia miejsce poczesne w nauczaniu. W Grecji llajki Ezopa to lektura szkolna. Forma literacka bajki dydaktycz47

nej staje się nierozłącznie związana z tą ideologią 39. La Fontaine ją z mistrzostwem odradza. Analogie z moralnościąmieszczańską wpływają na szczególne powodzenie Ezopa w wieku XVIII w Anglii. Tłpmaczy ezopowe bajki Locke, tłumaczy je także Mandeł,ille. Odrębnośc tego ethosu w stosunku do ethosu Homerowego nie wymaga chyba bardziej szczegołowych komentarzy.
39

II[. Wojownik spartańskf,

ficzny"

Patrz Klemens Szaniawski, Morał bajki tlydcktycznej,,,Przegląd Filozo1949, t. XLV, nr 3/4.

|aki ustrój parruje w jego ojczyźnie.,,Zastanawiając się [...] nad trstrojem państwa lakedajrnońskiego nie umiem rvłaściwiepowieclziec, przyjacielu, jak należałobygo nazwać. Bo i samorvładne państwo wydaje się przypominac władza eforów wykazuje przecież zdumiewająco wiele znamion samowładnych rządórv 1lrrd nielitórymi znów względami uchodzić ono moze za najbartlziej demokralyczne. Zupełną niedorzecznością byłoby też nie przyznać, że posiada cechy arystokratycznego ustroju" 1. Flistorycy nie objawiali kłopotórv związanych z zakwalifikoil.aniem ustroju spartańskiego. ,,państwo spartańskie miało chapisze K. Kumaniecki, dzielakter wybitnie arystokratyczny" 2

sl_wierdza, że trudno mu odpowiedzieć na postawione mu pytanie,

Megillos, reprezentujący Spartę w Prou,ach Platona,

-

1 Platon, Prawa, przeł, Maria Maykowska, lMarszawa 1960, s. 152. 9 Kazimierz Kumaniecki, Historią kultuty starożytnei Grecji i Rzymu, lVarszawa 1955, s. 74,
4

-

Ethos rycerski,..

49

ląc ustaloną w tej sprawie opinię. Na jego czele stali dwaj królowie, ale o tak ograniczonej władzy, że trudno było ustrój Sparty uznać za monarchiczny. \Maściwąwładzę mają eforowie ustanawiani, jak powiada Platon, ,,w sposób zbliżony do losowania" 3. karania wedle swojej woli i mają prawo do,,Mają oni możnbść , konywać kary natychmiast, a nawet mają prawo urzędników usunąć od urzędowania i zamknąć do więzienia i wytoczyć im proces gardłowy" a. Poza tym olgćinem władzy istniała jeszcze tzw. getuzja składająca się, jak wiadomo, z28 starców powyżej lat sześćdziesięciu i wreszcie jeszcze tzw. apella czyli zgromadzenie ludowe złożonez wszystkich Spartan powyżej lat trzydziestu. Ci ostatni jednakże nie mogli się wypowiadać ani zgłaszać wniosków. Wolno im było tylko zaznaczać swoją opinię przez głosowanie ,,tak" lub ,,nie". Zrożnicowanie tych instytucji miało służyc ograniczeniu zapędów władczych. Pochwalał to zróżnicowanie Platon, bo jak twierdził - ,,władza ma tendencję wydymać się i pienić". ,,Nie ma człowieka jego zdaniem który by był zdolny, gdy jest młody [...] i przed nikim nieodpowiedzialny, wvtrzymać brzemię najwyższej wladzy nad ludźmi tak, żeby nie dać najcięższej chorobie, głupocie opanować swoich myśli"s. Pełnoprawnymi obywateląmi byli tylko Spartanie. Obliczano ich w czasie wojen perskich na około 8000. Ta liczba topniała coraz bardziej z upływem czasu. Handlem i rzemiosłern trudnili się periojkowie pozbawieni praw politycznych, heloci zaś,składającv ' się z ]udności podbitej, uprawiali ziemię podzieloną między Spartan. Heloci pozbawieni byli wszelkich w ogóle praw. narażeni na bezkarne indywidualne zabójstwa i bezkarne pogromy. W Sparcie, ,,ci, którzy byli wolni, byli bezmiernie wolni, ci zaś, którzy byli w niewoli, byli w bezmiernej niewoli" pisał Montesquieu 6, dodając jeszcze gdzie indziej: ,,\M Sparcie niewolnicy nie mogli uzyskac żadnej sprawiedliwości za obrazę ani zniewagę. Tak wielki był bezmiar ich ńiedoli, że byli oni nie tylko
wl Wybór pism, przeł. Seweryn Hammer et al., wyd. II, Wrocław 1966, s. 399. 5 Platon, Prawa, s, 1l7. 0 Charles Louis Montesquieu, O duchu praw, t. I, przeł. Tadeusz Żeteński-Boy, Warszawa 1927, s.273,
50
3 Plalon, Prawc, s. 118. a Ksenofont, Ustrój spartański,

tlltlwolnikami jednego obywatela, ale ogółu; należeli do wszytillcich i do jednego" 7. ,,Sparta była to armia utrzymywana przez chłopów'' pisze lrlltże Montesquieu8. Jakoż wojowanie było jedynym zajęciem, klórego Spartanin mógł się imać. Ustawy bowiem wzbraniały im zajmować się handlem czy przemysłem. Mieli oni bronic kraju, zostawiając placę periojkom. Między sobą Spartanie mieli być l,ówni i stąd ich nazwa: homojoj. Rządzili oni Spartą z włócznią tt boku. Nawet w czasie- snu musieli ją mieć przy sobie. Różnym współczesnym neisuwało się zgodnie porOwnańie kraju do obozu warownego. Twierdzili oni,, że utrzymywanie stałego pogotowia wojennego miało swoje uzasadnienie, ponieważ Sparta miała licztlych wrogów zewnętrznych, a ponadto była stale zagrożona ptzeł lrclotów, którzy czekali tylko na okazję, by się buntować. Stallowiło np. taką okazję trzęsienie ziemi w rcka 464. Ponadto to zagrożenie miało być wyolbrzymiane zgodnie z prakiyką tyrallów, którzy mówią o niebezpieczeństwie tak wiele, żeby usprawiedliwić swój despotyzm. Prawa spartańskie nie pozwalały Spartanom się bogacić. Posiadanie złdta albo srebra było najsurowiej wzbronione, a rozporządzanie mieniem omotane tyloma przepisami, że, jak pisał Ksellofont: ,,Po cóż [...] starałby się ktośo majątek, którego posiatlanie przysparza więcej kłopotu niż używanie przyjemności"9. Służbawywiadowcza Spartan czyli ,,patrolowanie z ukry. r:ia" wykrywała grzechy obywateli, którzy przekraczali te prawa, lak jak tropiła wszelkie objawy buntu u helotów. Odkładając na póżniej rozważania jak dalece te postulaty były rcalizowane, chcemy tu skreślicsylwetę wzoTcowego Spartanina. Wprawdzie znana jest ona zróżnych popularyzacji, niemniej jednalr rvypacla ją tu jeszcze raz odtworzyć w głównych rysach. Podczas gdy dbałośco piękno. postaci charakteryzowało bohaterów homerowych, Spartanie mieli nie lroszczyć się ani o urorlę, ani o strój. Ich niedbale rosnące wł'osy i brody, ich brud, raziły Atefrczyków. Jedna szata była zalecana na wszystkie pory
? Ibidem, t. I, s. 368.
8 0

lbidem, t. II, s. 146. Ksenofont, Ustlój spaltańskj, s.39B,

5t

rokul a nogi miały się haltować przez nienoszenie obuwia. Chłosty sprawdzały wytrzymałoścna bol. ,,Lakonczycy t...] inółyil ptzez nadmierne trudy zamieniają sceptycznie Arystoteles młodych ludzi w zwierzęta, jak gdyby to była najlepsza clroga do wyrobienia męstwa" 10. lMiadomo, że chłopiec, który ostał się surowej selekcji dokonywanej bezpośrednio po urodzeniu, pozoslawał w rodzinie tylko do lat siedmiui Po upływie tego czasu wychowywał się poza nią, w grupach podporzadkowanych wcjdzowi. W stosunku clo tego wodza obowiązywało bezwzględne posłuszeństwo. Referując dyrektywy obowiązuje rv tej sprawie w Sparcie, Platon pisał: ,,Najważniejsze [...] jest to, żeby nikt nie pozostawał nigdy bez kierownictwa, mężczyzna czy kobieta, żeby się nie przyzwyczaił ani rł. poważnych sprawach, ani w zabawach działac po swojemu i na własną rękę. Każdy powinien i podczas w-ojny, i podczas pokoju rrtrieć oczy wciąż zwrócone na przełożonego" 11. W wypadku jego nieobecności każdy obyrł"atel, który był obecny, miał prav,Io nakazywać to, co dobre i liarcić za w-ykroczenia. Tym to dyreklywom plzeciwstarviał się Perykles w swojej słynnej mowie reprodukowanej przez Tukidydesa. ,,[r nas każda jednostka może z'najwiĘkszą swobodą przystosomówił wywac się-do najrozmaitszych form życia i s|ac się przez io samodzielnym człowiekiem". ,,Zawsze sami ocen,iarny wypadki, iak powiaclał w tejże mowie, [...] i staramy się rr.yrobic sobie trafny

Po takiej tresurze w pogłuszeństłvie miało ono nie tyllło być przestrzegane, ale miało ponadto być przedmiotem chiuby. ,,We jak pisał l(senofont rvpływszystkich innych państwach - pozorów jakoby się - włabali v-orvsi rrawet nie clrcą zachowywac dzy, lecz uważają, że to nie jest godne lvolnego człowieka, rł Sparcie nalomiast najzamożniejsi okazują władzy najwięcej pokornego uszanowania i szczycą się swoją uległością,a na we10 Arystote}es, Polityka, przeł, Ludwik Piotrowicz, ]Mrocław 1953, ks. VIII, rozdz, III. 11 Platon, Prawa, s. 540. 1e Tukidydes, Wojna Peloponeska, przeł. Kazimierz Kumaniecki, W'arszawa 1953, s. 10B,

Sąd"

12,

w cwał, nie stępa [...] ''. Jedno [...] z najpiękniejl;zl,cllr bodaj rł-śróclwaszych nalezycie ustanowionych praw lrl<'l."t,i P]aton zwracając się do przedstarvicieli Krety i Sparty l,,rl.1łtzuje rnłodym dociekać, co w \ĄIaszym pralrodawstrvie jest tvlasciltre, a co niewłaściwe,wszyscy lnuszą jednym głosem i płyll(l(]!]i}1 jak gdyby z jednycłr ust zgodnie głosic, że w waszych ;lltlirach \Ąrszys[ko jest dobre" la. Ciekarva to istotnie opinia rt, ttstach człórł.ieka, który rządy chciał powierzyć filozofom jako ltltlziotrr najmądrzejszym i ktory mówił, że pierwszym i naczelrlvtrr rt,śród dóbr boskich jest dar rozumu, Poclczas Edy Spartanin pie dbał o urodę, jego troską naczelna llr,ła dbałośco sprawnośćfizyczną. Miały się do niej przyczyniac tl<ll;rze clobrane pocl rł,zględem tęzyznv zrł,iązki małżeńskie i pozanlałzeńsliie, o ktorych kojarzeniu decvclowały względy eugerliczne. \\rvrabianiu zręczności i krzepy s}użyłycwiczenia gimnas|vczne. Frzygototłlaniem do trudów rtojennych były też polotl.atlia na zlvierzę|a, a także i na podejrzanych o nastroje bun-, ltlivnicze helotów. Przemyślnoścmozna }ryło rozwijac pTzez ,.l(]czną kraclziez, karaną tylko w wl,padku, gdy nieudana. Kullur"a fizyczna obowiązywała, jak wiadomo, takze i kobiety, które ;loł nagie, brałlz |6ft2g udział w zawodach. Nadmierna swobocla liobiet nie znajdorvała uznania Arystotelesa. ,,Prawodatł.ca bojak pisał \\,ienr który chciał zaprarł.ic całe państwo tlo port.sciąElirvości, przeprowadził to, jak się okazuje, w stosutrku clo rilęzczyzl], a o kobiety wcale się nie zatroszczył, gdyż prorvaclzą orre pocl l,ażdym r,vzględem ,swawolny l rozwiązŁy tryb zycia". ,,Likurg miał próbować kobiety okiełznac. Jedrtakże zaniechał lego, kiedly mu opór star,viły" 1s, jak o iym będzie dalej rnoObnazanie się Spartanek, które \\,a starał się usprawiedliwi/c wielbiciel Sparty Rousseau, nie laziło, jak rviadomo, Greków. Tabu nagościprzypisuje się rra ogól kulŁurom wschodu. Jednakże lłrarto tu przypomniec, że Oc11,st:usz zbudziw,szy się w ziemi Feakór,v i zobaczywszy Nauzykae r iej służebne._,,silnQ dłonią urwał gałąż}iściastą,by zakryc męski
7w(ll,]ie słuchają
l3 Ksenofont, LIstró j sparto,ński, s. 1j Flaton" Prawa, s.20-2t.
15

Arystote]es, Polityka, s. 60

- 61.

52

53

ts.to były cechy. wedle sprawozdania plutarcha. Staof uird Gesel|scha|t der Griechen und Rómer. Prawa.nie będę się mył przy wasr wstyd obnażać się rvo}:ec panien o pięknych warkoczach". który słar. .et. co uniemożliwiało podróże.Śpiewać się więc będzie . l}yły one raczej skromne i składałysię z pewnego minimum w posraci polewki z mięsa wieprzowego oraz z naddatkóly wnoszo_ . 54 55 . z siedzenia nawet przed młodszymi musi wstawać się godzić na to.pisze Kseltofont dalej _ prowadzi do świetnych wyników.państwie iclealnym . rozdz. lly byc najlepszym jak wiadomo między innymi Urabianiu obywatela służyły wspólne biesiady. skoro każdy iniał być . w chórach tchórz spychany jest na najpodlejsze miej_ 16. . Patrz Ksenofont.W Sparcie każdy wstydziłby się wziąc tchórza na towarzysza stołu. którzy w nich ganią lub sławią kogoś w sposób 17. w zapasach na partnera. gdzie karze się już za to. że jej dostarczanie do domu nie mogło ujśćuwadze domowników. wymagała bowiem obszernego miej. 17 18 tJbieganie się o doskonałośćpod nadzorem państwa .lpanem dzieci włagnych i cudzych". Jak posiadać złota ani l. tylko do ogóinej puli. Starsi mężowie rnogli korzystac w erotyce z pomocy wybranych przez się młoaycn. Te utrudnienia miały cześnie na celu podniecać doraźnie pożądanie. Tyrteusz. przeł. \Mzmacniając spartiłtów stanowiły one dodatkowy czynnik rozbijający rodzinę. IX. E*il" Iłi* als.Leipzig t9ż3. nie pochodził ze sparty.. kto ukarał. 401--4a2.w. lekceważenie sobie śmierci. nie_ d'lranie o bogactwa. Dyscyplina. szybkośćdecyzji. popisywali się wesołliowie 16. sam był potem karany. zltlyczaj utrwalający styl życia obozowego. których można się spodziewać tam. Ate jeżeli idzie o roclzimą twórczośćartystyczną.że zgodnie z tym. Sprzyjając ich stosowaniu w celach wychowawmyślę.Monetażelaznakursującawewnątrzkrajunierniałażad. Berlin . a przede wszystkim męstwo . nie dla siebie. erzyszłej rodzicielki nie wolno było trzymać rł" odosobnie. którym ciało jego było pokryte.34I . gdy mogła płodzić najdzielniejszych. r0 Ksenofont. s. gdy go widziano idącym do lcobietyczywracającyr'nodniej.niki rrie będzie pisywał Sparcie _ ig 1r jego mógł porł-ażyć się śpiewaćpieśni. w sztuce sparta popierała przerle wszystkim pieśnichóralne.. że ktośnie dba o to. współzawodniczenia w biegach.Chodziłoozapobieganiezbytjednotriemu oddawaniu się rozkoszom. niezbędna w walce. zaśgdy służebneproponowały mu obmycie z błota. Ale wedle maczą zamiarem oszukiwania zazdrosnego bóstwa miał on zaprzez Plutarcha Likurgowi opinii przypisywanej rłądzić.jak mówił clalej _ tylko święte pieśniofiaiowane bogom albo utwory dzielnych mężów. Platon.". ubieranie oblubienicy iv stiOimęski i wymykanie się do żony po ciernku_niektórzy tłu. s. wolno było opłakiwać tylko dni jedenaście.. poliĘka finansowa sparty służyłajej izolacji od reszty świata i zmierzała do uniemożliwienia obywatelom bogacenia się.tviąc: . Z daleka przyjeżdżalimuzykanci. tJstrój spartański. wytrzymałośćna ból. że dzielniejsi od niego wymierzają rrru chiostę. gdy ugodziła w bliskich. Donosy i rewizje pilnowały przestrzegania tego zakazu. liieh obywateli. albo za mało. . czyk. Surowośćwychowania w Sparcie nie wykluczała rozrywek plzerlfach między jednym a drugim wojowaniem. musi sce. niu. odmówił usługi mó. co przyczyclr Platon zastrzegał się .398.alki.ivięź łączącą nych przez niektórych uczestników.ca i wo"u. który by ją przywiózł 20.uż wspominaliśmy.a. Stanisław Kołodziej. Na małżeństwo zezwalało się jej jednak dopiero rv okre. Życie codzienne w Greeji.. jeżeli tyłko miało przyczyniac się do mnożenia krzep.vił bojowe ]Ąryczyny ]acedemońskie i zagrzewał do u. jeżeli ukarał za dużo. Ważyła .. lJstrój spailańsłj.rnu pr"y tym tak dużo. sie. którą. co miało wpływać na krzepkość potomka.która nie została zbadana i uzna_ na pTzez strażnikółv pra. skromność. których oczekiwano od Spartanina.. ro Bardziej szczegółowe dane u Ulricha von 1Ą'ilarnowitza-Moellendorffa. s. by mężczyzna się wstydził.342.. 85. nie wolno było spartiatom rrej wartościna zewnątrz. to Muzy nie sprzyjały tak zorganizowanemu państwu.srom swego ciała". \Marszawa t962. Były święw towania z okazji skłaclania ofiar. uznany za właściwy" To ganienie czy chwalenie przenikało całą taktykę wychowawczą| która za pomocą kar i nagród kondycjonowała od dziecka swoich obywateli. obok wychowania poza domem i rv pełrri dozwolonego wiarolomstwa. t. s.

awie praw pisanych. One także w-ładały drogirni metalami. Les origines du communisme. do nich bowiem luvpada zaliczyć Ksenofonta.największe cie SłołyackiegoAgezylauszl a o Agisie powiada mieszczanin . . Podaliśrny tutaj najważniejsze Tysy wzoru Spartanina.nikt. wicie: . naslępnie nikomu nie będzie wolno udawac się za granicę. Górard Walter.. ciągte narażeni w niebezpiecznej walce. równvch.\Mszystkie zwierzęta są równe.Miasta naszel jak mowił _ rvedle sprawozdania lridydesa _ pozostawiamy otwarte dla lvszystkich: nie zdarza wydalali cudzoziemców i nie pozwalali komuśuczyc się. pod żadnym pozorem wydalać się z kraju. 201. teli. ks. że własnośćziemska skupiła się rv rękach nielicznych obywateli. To prawo llcgo.P}aton nie chciał w tym stopniu. co daje kobietom możnoścwpiy. Sposób wybierania eforów nie grvarantował -dorastali do i była właścit. co Sparta. II..ryaga dotyczyła megalomanii plemiennej powszechnie Sparcie przypisywanej. lny z podejrzliwą ciekarvością lv obywa..zczególnie spychana na margines. że w plemionach wojolvniczych kobieta bylva . trI. są szczególnie skłonni do amorów.. Inne niż u Arystotelesa zarzuty przecilv Sparcie.by selekcja władzy. ciągnął dalej wrogom". nie odnosirny się z niechęcią do sąsiada. ale niektóre z nich są bar.. . przy czym. że w jego idealnym państwie. ż1 Platon.dla jest z Afrodytą. 556. George Orwell. a rządzenie rrie na podsl. tj. projektował. charaktespołeczeńsiwa zmilitalyzolvar ystyczny * jego zdaniem . VI. niektórzy historycy tivierdzą.jak pieniąd7ęll * powiada król Agis vż dramawiesz . Dopuścmytera4 do głosu krytyków.W ręku kobiet są . że Spartanie umieli lokowac pieniądze za granicą 26. Równość Spartan stawała się rórvnością proklamowaną pr)ez zwierzęta zorganizowane w farmie opisywane j ptzez G. lotclz. bo dożywotnie .. żebyśmy się u nas albo patrzec na coś.eli. o tztło. Il. ostatnia u\.. Głosiłaona miano. s. jakie mamy u siebie" 22.vą do' spełnienia" ?1. bo wiadomo skądinąd. ktorzy by . że obyczaje i urządzenia . Ares bowiem sprzymierzony ogólne.co mogłoby się przydać naszym nie wgląda. która im przysługirvała. ich równość była kwestionowana przez Arystoielesa. do skarbu państwa otrzymując równowartośćlv wa]ucie rniejscowej 23.W życiu prywatnym -zachowanie się naszych współ. to musi udac się do matki".. s. Platona czy Plutarcha. prarvie dwie piąte znalazły się w rękach kobiet 2a. Ii. Arystoteies był także niezadowolony z instytucji eforólq i z ge. ponieważ zakaz posiadania złota i srebra dotyczył tylko męż czyzn. kto nie skończył 40 1at nie będzie mógł nigdy. na wzór Sparty.l. Częs'io . tylko na podstawie własnego uznania też przedstawiało porvażne niebezpieczeństwa. można by tiumaczyc lynr. plzy czym będzie mozna za granicę wysyłać tylko takich. według Arystotelesa. ra Arystote]es.po powrocie pouczali młodych. które się na nasz obraz składały. uprawniony do tego będzie tylko ten.. rvania poprzez nich na rządy. kto ma tam jakąśmisję urzędor. ale jednak.tym. Rada starców także nie funkcjonowała jak się należy. zn Polltyło. Do tej charakterystyki w-ypacla dodac rys uznany potem za znamien_ 25 er lbidem. 93 tlziej równe od innych" 25. Sprawa ta jest kontrowersyjna. chociażby dla potwierdzenia postulowanych rysow.pieniędzy chce. w które obfituje cytowana już przez nas mowa . jeżeli się zajmuje . Orwella. London tr945. żę mężczyżni. rozdz. Wynikiem tych zarządzeń było to. lbidem. innych państwach gorsze są od tych. Animal Folm. . . Jeże]i idzie o jedynych spartańskich pełnoprawnych obywa. niektóre jakoby realizowane. 56 57 . "ń/praw-dzie ziemi nie można było kupować ani sprzedawać.fu_ Peryklesa. co mu sprawia przyjemnośc [. ks.ukradkiem omijają prawo i oddają się rozkoszom zmysłolvym". Paris 1931. Wpłacać także będzie się obcą walutę. Jeżeli irizie zaśo hańbę wiązaną z posiadąniem złota czy srebra ptzez mężczyzn.a by wybrani rriem . ktore domagałoby się spralvdzenia..iak sądził spra\Mo\Manie władzy zmniejszało odporviedzialność. W ich odtwaclo rzaniu drrpuściiiśmy głosu głównie wielbicieli Sparty. Prowo.l. inne tylko postulowane. ale można było ją darować i pozostawiać w spadku. która pozostała z podróżv. dochodzą do głosu w aluzjach.. Ale szczerlólny niepokój Arystotelesa wzbuc]zał wpływ kobiet. jego zdaruzji.] i nie rzucamy w jego stronę pogardliwych spojrzeń". cz. zamykać drzwi przed cudzoziemcarni.

Bronił ich w cytowanej mowie Perykles. \V jednej ze swoich odmian inciywidualizm przeciwstawia się :. Iazem odpoczywać. Popper wymienia jako Iysy naczelne: tendencję do zachowania bez zmian ustroju i obowiązujących w nim plemiennych tabu. że nikt nie chce tych praw naśladować. z podkreśleniern różnicy między . Słołvo . Stąd niedaleka już droga do uznania za indyv. by nie rvidziano. patrzą na niego z szacunkiem i ustępują m.. poważny. Mann. Mamy oto. w świetletego poglądu.. Warszawa 1964. Charakteryzując ten styl K.u miejsca gdziekolwiek się pokaże" u.O. plemienną i totalitarną. ze posiadają złoto. Kiedy się już zestarzeje. 1B2. Montesquieu. wszystko.Młodzi i starzy czczą przynosi mu go [tj.brali się . przywdziewać zaśszatę żałobnąmógł nie tylko ten. Iazem ćł-iczyć. Darvniej woleli siedzieć w domu.r równocześnie tak bardzo jest potrzebne dla charakteryzowania r. s..go. cierpi we wspólnych sy1lir:Iniach. nagradzan.. ]21.ej ogólną czcią.]" s0.. 306.. 8r 'Werner s..nie życie mu szkodzić. Marian Plezia. L. 98 Ksenofont.mównicy jak w teatrze [. T. kryterium moralności. 434. Jan Błoński et al. Paideia. s. . A warto przy tej okazji przypomnieć słowa Tomasza Manna: . partykularyzm versus uniwersalizm..ości.ii. przel. samorvystarczalnośćw handlu.e prawdziwy artysta opraco"\Ą. by ten urząd nigdy się nie skończył'' 28. 407...]):em. a nie człowiek dla p. ny dla ustrojów totalitarnych.. milczący. z. Platon uzasadniał to podporządkowanie powołując się na to. s. wTd. s0 Patrz Aleksander Krawczuli.tly indywidualista cierp! w koszarach. podczas r. 342. s. O duchu pruw.. zwycięskiego lt"ojownika a . Wbrerv Popperowi W.. The Open Society and lts Enemies. Achilles gotów był rrirrazić łvojska stojące poci Troją z porvodu osobistej obrazy. swoje godziny :iilu czy jedzenia. wedle dostępnych nam źródeł.Dy'' i . To był głos humanitaryzrnu rvedług Poppera l(. kto stracił kogośbliskiego..lodności. a obecnie nieraz się chełpią jego posiadaniem. zapędy do dominacji nad sąsiadami.. zt. lecz raczej jako pogląd przecirł. Jaegel. tak jak się je postulowało i tak jak się je realizowało. pogląd popierający sr.według niego na do ]Mszystkiego na ttesoło: żart był irn do smaku zarówno .rującego sobie drogę w demokracji. w ich zamierzenlu.iństwa. III. Ateńczycy mianowicie .główny zarys spartańskiego stylu życia. t. były słowa: . Popper. opierający się etatyzmowi r. zaśostatnimi jego słowami gdy umierał na zalazę i ludzie zgromadzeni przy jego łożuprzypominali sobie wszystkie jego zasługi.oni''. Jest to upolitycznienie heroicznej aretó. London 1957.. demokratycznych i indyrvidualistycznych 29..M.oli gromady. nikt śmie ani naruszyć jego praw. głęboko tlgruntowanego w naturze ludzkiej. Warszawa 19tj2. I. .idualizmowi przeciwstawia . którą Popper nazywa moralnością kolektywistyczną. Spartanie .]. I. kto ma sobie tylko rvłaś6illrysposób bycia.idualistę człowielia krnąbrneQc. że musimy chwilę uwagi mu poświęcić. W innym znaczeniu indyu. N4owi się tu o indywidualizmie kor. suchy. Teraz starają się o to.indywidualizm" lrystępuje w tak różnych znaczeniach.darvniej bali się.. że państwo jest dla człowieka.] Nikt z Ateńczyków nie przywdział szaty żałobnejz mojej winy [. s. konformizm obyczajorvy. którą można traktować jako pochodną w stosunku do wzmiankowanych tendencji izolacyjnych. clrcieli rv życiu obozowym robic l. nie obmyśla całościze względu na część.] Charakter Spartan był surowy. niż być namiestnikami w miastach zdobytych.łrobodną ekspansję jednostki.l<:ologii rycerskich. a rvreszcie anty-humanitaryzm z Wk]uczeniem wszelkich ideologii egalitarnych. 5B 59 . \. przeł. Jednocześnie stwierd. co ze Spartanina probując go zabawić" 27. Perykles i Aspazja. a Interes państwa staje się.ać się u.os.Humor zawsze był najbardziej przedsiębiorczym i najzuchwalszym zdobywcą w dziedzinie wiedzy o człowieku''. jeżeli się przyjmie. Ksenofont należałdo wielbicieii praw obowiązujących w Sparcie i ubolewał nad tym. W.Zapomnieliście o najważniejszym [. t.Vreszcie indywidualizm bywa rozumiany nie jako cecha osobor. Eseje. Wrocław 1967. Spartiaci nie byJi inclyu. przekonaniu.uje każdą częścswego dzieła ze lvzględu na całość.idualistami.stawiający się podporządkowaniu interesów jednostki interesom gromady.. Jaeger widzi w niej rrcieleśnieniepiękrrego polityczno-wojskoltego ideału. Ustrój spartańskj. t. Tazem jadać. Tak samo niewiele iłrydobyło się z Ateńczyka nudząc 11lzywdzonego. I. rviele oznak wyróżnienia i szacunku. ale także każdy człowiek uważający się za po97 C.. który sanr sobie stanowi pra\Mo I nie chce podporządkou. a podkreślany przez Montesquieu. ź9 Karl R.zał rosnący dla nich brak posłuchu.

U Homera indywidualizm we wszystkich lvymienionych wyżej znaczeniach tego słowa. Wiadottto. 60 61 . wspólnej wolności od troski ekonomicznej. pt^ Le vrai visage communisme crćtois. rvolrrej od troski ekonomicznej. I. wspólnej pogardzie dla wszystkich zajęc innyclr niż wojowanie..ł. s.. to ethos Spartan wolno nam nazwać rycerskim na rowni z ethosem zobrazow-anym u Homera. 134. podczas gdy Arystoteles zgłaszał naliśmy lćżne uwagi krytyczne. że starożytni oznaczali początek nauki szkolllej pTzez początek lliady. . archaicznośc i prymitylvizm. liwoścna piękno ludzkich postaci. 1II. La conlmunautó des Ctćlois. I.zyła tam rząd ludowyi żyzność . rvspólnym akcentowaniu odwagi jako cnoty dla rvojownika naczelnej. Ktośmoże nam rv tym punkcie zarzucić. Walter. 37 Patrz F. Podobne anegdoty kładzie się w usta raz cynikom.. Iliadę umiał na pisze pamięc Aleksander. Krakóv. brak potrzeby niezależności. II: Paris 19.o stoicy. kiedy indziej Spartanom.Lektura Homera szkoły greckiej tak charakterystyczna.t y do stwierdzenia. rozdz. skolo specjaliści uważają za moż]iwe rekonstruort ac świathomerycki na podstawie homeror. Militaryzm Sparty tym ostatnim się nie poclohał. Paris 1933i t. Iiteratura grecka. I. Musiały zachodzić w ich poglądach jakieś analogie. przekazanym nam wprawdzie w postaci idealizującej. że dziela Homera zostały przysrvojone pTzez potomnoścgrecką w sposób czyniący z niclr coświęcej niż trvór książkowy. London Ibidern.vego świaclectrvaa także i dlatego. polowaniu i ucztowaniu. t.licznych podróżach (Odyst:usz). spędzającej czas wolny na sporcie. że obraz Sparty był już u rv-spólczesnyclr rzadko bezstronny. rtlla s2 Jeżeli przez ethos rycerski rozumieć ethos klasy rządzącej.. Jednych brał C. pogardzającej wszelkim zajęciem poza wojowaniem.diametralnej odmiennościstruktury tluchowej" wchodzących tu w grę szczepów. U Homera ceniono r. I. Jaeger. Hetoic Poetry. różnice między w-zorem wojownika u Flomera i w Sparcie są istotne.. który nie przellralyczny" 1lrowadzał ana]iz w kategoriach socjoiogicznych. W l]jądzie i Odysei mamy do czynienia ze społeczeńznawca eposu heroicznego slwem. t. W dalszym biegu dziejów różni nawiązyrvali do różnych spariańskich walorów poddając je znacznej iclealizacji. Sinko można porównać jedynie z tą.l.istniejącym. które miało w rozwoju kultury kreteńsliiej odegrać znaczną rolę 36. jak czytamy u tegoz autora była clia .Jałowośćgruntu w Attyce stwogruntu w Sparcie I.alory harmonijnego pożycia rodziny.U Homera podkreślana wielokrotnie ro]a rozumu.że to porównanie jest uprawnione. najeżdżcy. jaką w Europie chrześci_iańskiej miała Bib]ia" x9. . Wiadomo. U Homera wspomniana wraż. patrz Tozdz. ale zarórłrno jego udział jak udział innych lypływów jest dziśniemożlir.Wiadomo.rząd arystopisał Montesquieu 35. 35 86 Tadeusz Sinko. w Sparcie ksenofobia. G. ale niemniej realnle clsobistego doświadczenia nabytego v. cz. skoro to było możliwe s7. 400. 34 Cecil Maudice Bowra. przypisywał te lóżnice przede wszystkim. że porównujemy tu ethos zobrazowany w dziele ]iterackim z ethosem.i3. Ollier. L. jak Platon i Plutarch byii jej lvielbicielami. jak wspomiZarówno Ksenofonl". 1952. Le mirage spartiate. Sparcie mała kultura estel. że do Sparty ciążyli arysto. s. Montesquieu. Przy podobnej pozycji w strukturze społeczeństwa. ze słowo . ale podobały się cnoty męskie. Sparta to wszak Dorowie.rycerski" w odniesieniu do Sparty dlatego. G.. t.posłuszeństrł-o. szukając w niej oparcia przeciw demokracji ateńskiej. Różne są ltipotezy dotyczące tych różnic.raci ateńscy. że Sparta wzorołvała się na Kre- Kreteńczyk cie. że byli jej wielbicielami cynicy i częściov. 1931.rycerski" jest mocno skojarzone z zupełnie obcą Sparcie treścią.Rolę lliady i Odysei w kulturze greckiej pisze T. Rozmówcy Ateńczyka w Prawąch Platona i przedstawiciel Sparty są łye wszystkim zgoclni. w Sparcie stadność.yczna i szluka podporządkolvana interesom władzy. jak Pindar czy Teognis. O duchy praw. Myślę. WaItcr wspomina o bractwie. W tytule naszeEo rozdziałll zawahaliśmy się jednak z uzycienr tego słowa . rv Sparcie jej daleko idące rozbicie. w którym wielcy ludzie na szczl-cie rozwinęli styl zycia uznany przez obyrvate]i za słuszny i potlzirvu godny ał. W. Dorowie kulturę lrreteńską już zastali i ją przejęli. Cytowany już historyk. małe znaczenie walorów intelektualriych i zapobieganie przenikaniu obcej mądrościw szeregi Sparlan.Macec]oński" 33.. $.Jakoż Grecja starozytna zostawiła rram dlva tóżne wzory rządzącego wojow-nika.

t. Surowe obyczaje sprawiały. Jadwiga Cierniak.jd" dla wspólnego dobra.Pamiętnik Literacki". że Sparta miała swoje dobre chwile do połowy wieku VI. jak ambicji Persów 38. który obawiał się zarówno zdrady helotów. odtworzoną w tymże roku przez teatr w Puławach z lzabellą Czar. Niech i ten zginiel Zastąpi go tlzeci. Serce moje któż otrzyma? W Polsce patriotyzm wzniecony utratą niepodległościdyktuje Kniaźninowi w roku 1786 operę pod tytułem Matka Spartanka. przeł. tJwagi o rzqdzie polskim. wiskach wraca jeszcze raz do tego tematu stawiając'Spartę za wzór. Zwyczaj ten utrzymywał odwagę i czu-inośći był pożyteczny dla narodu. t21. Kazimierz Wyka ło.t. Który w sobie zdrady nie ma.przyjmorvały synów swoich. nie ma już jakoby śladusurowościobyczajow. Wiadomości. że w Sparcile chroniła je uczciSpartanek wośćpubliczna.Wyzyskując erotykę sza Likurg uczynił z niej potężną siłę w prawodawstwie. Maciej Sta. że ma za sobą tak chwalebne karty. Egalitarne tendencje znajdujące sobie wyraz w reformach króla Agisa natrafiają na sprzeciw tych. 1959. mniej na ogół krytycznie niż to czyniŁ Montesquieu. r.g11. ale zagadnienia w tym dramacie poTuszane wykraczają juz poza inte. cuskiego Oświecenia zwracali się często do spartańskiego wuorca. 310 . W związku z powstałymi w wieku XX ustrojami totalitarnymi. z. gdy odcięła się od świata żelazną kurtyną pozwalając wzrastającej korupcji na ciągłe zwiększanie między wzorem a jego realizacją. o umyśle.. Jean Jacques Rousseau. W 272 roku. Toteż męstwo Spartan osiągnęło niedoścignione vfyżyny. narzucił Spartaninowi żelazne zdaniem Rousseau Likurg jarzmo.Ta tresura zrobiła z nich istoty nadludzkie". Jest ona ściśle mi prawodawstwa i ekonomiki w Sparcie.. we nie zostawił mu ani w bawach. Żal mi gol Co mówię? Niech zginąłl Jeszcze są mi dwaj synowie Merop. 190. Kazimierz Wyka.1 1966. 62 63 .. inni podziwiali surowośćobyczaju. lanlca. którzy wyszli cało łobie i milczeniu z bitwy pod Leuktrami. którzy polegli w walce.owany u Słowackiego. Helwecjusz usprawiedliwiał najak powiadał karania kradzieży wet dziwaczny .dla samego siebie". I. brat jego. 493. zemścićsię wnet leci. w domu.kult męstwa. zaśpełne radościdziękowały bogom za synów. które nam zostawił Plutarch o Sparcie wyzyskał Słowacki w swoim dramacie Agezylausz. że niewinny wydawał się Spartanom ten widok. toryską w roli tytułowej. ucztach . golszący dla każdego innego ' Zginął Etpenor. ludu 39. nazy\Ma go dramatem ]iontrrewolucji. resującą nas sprawę wzoTu osobowego spartańskiego wojownika. A mnie kocha tak jak Spartę. a0 rzewski s. . . który niedawno wydobył ten dramat z cienia. bohaterów bowiem kobiety darzyły uczuciem.Ukazywał mu ojczyznę . Ci biorą górę.. lecz do rządzonych. miraż Sparty przestał wabić ludzi należących w tych ustrojach nie do rządzących.ustrować Sparbyć nagrodą wojownikowi: oto temu jest otwarte. s. 112 . ljst o widowiskąch. w miłości. która ma Erotykę na usługach ojczyzny może z kolei zil. przeł. W Liścieo wido. Mało czytelny dramat Słowackiego nabiera życia w ciekawej interpretacji K. Wyki.165. Cnotliwe Spartanki w żaHelwecjusza . zaśtchórz był przez nie odzdaniem trącany i wyśmiany. chwili wytchnienia. War'Warszaw. XLI. a Agis ginie. Ideolodzy fran. w które j by żyłtylko . czy zechciałby także zalecić tańce półnagich Rousseau odpowiada. którzy są zainteresowani w utrzymaniu rażących nierówności. s. Zapomina się już nawet o tym. W prawodawstwie Likurga wszystko współdziałało zdaniem Heiwecjuw przemienianiu ludzi w bohaterów. s. jak Termopile i sięga się pamięcią przede wszystkim do epoki. Przebieg tej kontrrewolucji jest ciekawie zaryzwiązana z osobliwościa.wszystkim: w prawach. gdy odległości Pyrrus oblega Spartę.zwyczaj jedynie za niezręczność. litórych analogia w stosunku do Sparty jest oczywista. . Jedna z matek Spartanek dowiadując się o śmierci syna w walce z Tebami mówi: 38 szawa s0 Claude Adrien Helvótius. Na pytanie. w za. Drumat o kontlrewolucji (Agezylausz Słowackiego|. dyscyplinę i wyrzeczenie się swojego .

którzy postwierdza Seneka i do walki skłonnych i-w niej żyją.Rozważając ethos rycerski eposu homerowego. do którego dopuszczani są tylko c:i. przejdziemy do wzorów rycerstwa średniorviecznego zatrzymamy się jeszcze chwilę nad Germanami. . Trudno o ludzi barciziej zapalczywych jak oni.jak to było wspomniane . 64 l . ludzi tu hierarchii społecznej z tytgłu zaszczytnego pochodzenia i realizujących w swoim mniemaniu pewne cnoty niedosŁępne niższyrn stanom. Wszystkie publiczne sprawy załatwia zgromadzenie. Samą też pamięć wTaz z głosem bylibyśmy utracili. przywykli do zimna i głodu 3. w którym --. Dzieła. s. Hammera. 3 Seneka. 1957. snując dalej wątek ethosu rycerskiego. kiedy szpiegowaniem odebrano nam nawet wymianę słów i myśli. Jakoż do odtwarzania postaci r Tacyt. a kapitałem obracać i wypożyczać na lichwę jest praktyką u nich nieznaną.ci.. przeł. że miał w swojej historiografii cele moralizatorskie. I.ethos lokujących sanrych siebie u szczycych władzą i bogactłvem. co mają broń. według zebranych z różnych źródeŁ informacji Gerniania Tacyta rozciągała się na obszarze ograniczonym przez Ren -i siqgającym na wschodzie po Sarmatórv oddzielonych i Drirraj od Germanów . lecz byli jakoby autochtonamil któżby bowiem rvędrolvał do kraju o tak niewdzięcznym pejzażu i klimacie? W charakterystyce ich życia Tacyt uwydatnia szczególnie surowośćobyczajów i tężyznę. lValczą za pomocą włóczni i tarczy. wał Ocean. co cunkiem. Podstarvą ich gospodarki jest uprawa zboża i hodowla 'r"rzód. gdyby tak samo w naszej mocy było zapomniec jak milczeć" 2. że Tacyt nie znał prawdopodobnie Germanii z autopsji.Snadź sądzono że tym ogniem wytępi się głos narodu rzymskiego.nie tylko dlatego. jak srebro czy złoto. obojętni. zaśdzieła ich palono. O cenne l<ruszce.tam my widzieliśmy skrajną niewolę. .ptzez wzajemną trwogę albo góry". XI.IV. rycerskl. a jak dawne pokolenie widziało. 3.. że pisarze upamiętniający zasługi ludzi wybitnych bywali przedmiojak pisał tern represji. ks. przy czym upoważnienie do noszenia broni musi llyć udzielofle przez gminę.Tarczę porzucić II t. lbidem.jeżeli ufać nosili broń cieszyli się także szczególnym szaTacytowi . t. co chwalebne czy rad na to. Germanowie . eiby nigdzie nic uczciwego na drodze nie napotkac. że adekwatnośćjego charakterystyki bywała poddawana w wątpliwość. wzorco\Mych nasz historyk przywiązywał szczególną wagę. Patrz wstęp l 2 lbidem.na wszelkie inne zaśród walki się rodzą iqcia ł.. co miało służyćjako exerłpla recti icgo rodakom..Elhos 65 . szukając w dziejach przykładów tego. Na pierwszych stronicach Żywota Juliusza Agrykoli ubolewał. Germanowie nie stanowili ludności napływowej. Odpowiada im llardziej wymiana towarów. Seweryn Hammer. Zanim. Resztę opły.aludzi rozporządzajążaliśmy--. co naganne (exempla recti aut solacia mali)1. roz\ł. lecz także i dlatego. Wiadomo. jako ludem. De ira. II. 294. Warszawa S. przeciw któremu się niczym nie zabezpieczają.skrajną wolność. Daliśmy zaiste wielki dowód cierpliwości. się nie ubiegają. wypędziwszy ponadto lra[u i świadomość nauczycieli filozofii i zesławszy na wygnanie wszelką szlachetną umiejętność. wolnośćserodzaju ludzkiego. Ten rys podkreślau Germanów także i Seneka przypisując im odpornośćna surowy klimat..

Gdy ścierały ze sobą dwa zastępy. w swoich komentarzach zebranych w De BeIIo Gallico. że obowiązuje ich pewien wymiar zboża. by ich domy się ze nołl. Niewolnicy w ogóle podlegli są u nich tylko w tynr sensie. w miej.kto specjalnie \Myznaczony obserwator jak sobie poczynał. Ich wódz. XXMII. XXI. o Tacyt. wet i gnrlśnością . s. Warszawa 1927. Łatwiej bowiem wyróżnic się w walce. Wódz nie może pozwolić na przewyższenie choć jej członkowie także między sobą go w męstwie. cey odzieży.i w różnych stronach. s. Nie leży w ich usposobieniu uprawiać ziemię i długo czekać na doroczne zbiory. Dba się o to. -Boy. Tańce pośród włóczni stanowią jedną z bardziej popularnych rozrywek. miał za zadanie śledzić. czucie honoru tak jak oni je rozumieją.. tak mu bowiem nakazuje po. gdy zaczynają coraz częściejprzekraczać Ren. s. przeł. I. wstydu nikomu nie przynosi.a podarunki. popędliwy. zaczął mienic się królem.nawet własne bohaterskie czyny na karb jego sławy policzyć" 7. g Ibidem. kiórych los w razie przegranej jest okrutny. który. Pijatyka. Tadeusz Żeleński. opisie. wyszedłszy cało z wojny. Mieszkali odzielnie scu. 66 67 . stanowi to bowiem o jego prestiżu.zdobywa łomstwo karane jest przez mężów bardzo surowo. ks. kapryśnyi okrutny. sobą slykały. aczkolwiek spadzadolyalają liobiercami mogą być tylko dzieci własne. musi iścgdzie indziej. II. Ń: Dzieła. 268.ie . trwająca czasem dzień i noc. Cezar traktuje z góry Germanów jako plemię dzikie i agresywne. Jeżeli długo trwa pokój. jeżeli tylko upra. Życie erotyczne Germanów zaczyna się późno i jest surowe. bo chciwośćna pienią dz (pecuniae cupiditas) jest źród_ łem kłótni. Albowiem dla takiej. clrarakteryzowany jest przez Cezara jako człowiek grubiański. nagą w oczach krewnych z domu wyrzuca i przez całą wieśwśród chłosty pędzi. Ich wiarosię składając się zwykle jedną . . które sobie z takich czy innych wzglęclów upodobali. uznanego za takiego na podstawie męstwa. Kradzieże w stosunku do obcych nie mają w sobie nic degradującego (nullam habent in|amiam)..Gdy w niej wyczerpią wszystkie swoje zasoby. nie ma żadnego przebaczenia" 9. Żony . Wycowspółzawodniczą fanie się z walki i przeżycie go okrywa niesławą. nawet więcej. grupuje się drużyna. by się kto closLał nie przywiązał. Liczby dzieci nie wolno ograniczać ani już urodzonych zabijać.Ludy germańskie . Kto przegra.. W rodzinie siostrzeńcy odgrywają ważną rolę. upołvażniony do tego przez Rzymian.jak wiadomo oprócz Tacyta. prywatnej.honoru. bydła 6 Charles Louis Montesquieu.Winnej ucina mąż włosy. Niewolników w ten sposób zdobytyclr pozbywają się jednak chętnie. 275. powrozem kładzie kres swojej niesłapisał Montesquieu 6 nie mniej wie" 5. Między jednym gim spędzają czas na próżnowaniu. grają o własną wolnośc i życie. Między wodzami panuje rywalizacja: każdy chce mieć drużynę najliczniejszą i najmęż4iejszą. bo ta zdobycz nie przynosi zaszczytll. Podczas gdy Spartan cechowała stadrrość. prestiz bowiem rośniewTaz z liczbą krewnych. 273. . Życie schodzi Germanom na wojowaniu i polowaniu w atmo_ się sferze współzawodnictwa. Tak więc najnas wrażliwe na punkt od dalsi krewni brali udział w zniewagach i wszystkie ich ustawy opierają się na tym".były . która frymarczyła swoim wstydem. nie zniewieściałi nie zaniedbał wojowania na zajęć stanowiących podstarzecz uprawy roli i hodowli ftzód . . t. Żrodłem wiadomości o Germanach jest . s.nie różnili się stanem powę ich egzystencji. Po roku ten Germanoryie nie posiaclają rł-łasności jakiśteren dla uprawy.Germajak twierdzi Tacyt nie znosili. Drużyna walczy przede wszystkim dla rrodza. który wyprzedza o lat kilkadziesiąt dzieło Tacyta. O duchu praw.Lenistwern npwydaje się im w pocie czoła tego się dorabiac. przy czym tylko dzięki uzyskanym w niej łupom można drużynę utrzymać i należytą hojnośćjej okazać. 272.. żeby siadania. szlachecka młodzież idzie wojny szukać. szczególnlm jednak porvodzeniem cieszy się gra w kości.uchodzi za największą hańbę. 8 lbidem. Do zderzenia się z nimi dochodzi. Obecnośckobiet też miała podtrzymyrvać tendencję do ryrvalizacji i popisu.wojowaniem a druco można krwią zdobyć" 8. Należy go ochraniać i . Germania. t. Juliusz cezar. a tak zhańbionemu nie godzi się brac udziału rv ofiarach ani przychodzić na zebranial toteż wielu. Do zawziętości w walce zagrzewa ich obecnośćżon i dzieci. oddaje się w niewolę. Dookoła wodza. z lbidem. rozdz.

ale marzyli o sławiel o pano. Nie pobłażająsobie r.. tak jak to czynią w ogóle wojownicy. \Marszawa 1958. uiegłość. Im dłużejmężczyzna powstrzymuje siq od erotyki. Constans. a mianolyicie rv mieszczańsLwie. wspominam o nich. jak pisze T. było wrogienr. ani do Juliuszą ('czara. Z Wikingami kojarzy się wolllość. Wtedy przecirvnie. który zadał cios propagowanej przez hitleryzm kulturze nordyckiej.. s. w którym pojęcie honoru przeniknęło nawet do hanClu.witalność. nazbyt podatni do przejęcia kultury rzymskiej. nasuwają analogie z twardą tresurą Spartiatów. in. stanowiących w danym społeczeńslwie tządzącą elitę. którzy wyznają odpowiednią ideolog. zaśten. Rosenberg przyznaje się do związków z rycerstu. 31. Chrześcijaństwo zaśw tej wersji. Eroica. obowiązująca gościnność zakończona upominkami. A. Nie przytaczam tutaj tych rysów. Tak terly Gcrinanotvie u Tacyta czy Juliusza Cezara i Germanowie w rozu. 13 6B 69 .iecznym. Ono utworzyło potężny i niezależny Związek Ilanzeatycki. Tak lra przykład ludzie. iw 10 s. ich zdalliclnt.v-oich antenatów. lllieniu Hitlera i Rosenberga wyróżniani byli na podstawie innych rysórv. 19]7 152. Gośćmoże wejśćdo każdego doinu i zasiąść przy każdym stole. ani darowanych nie licząc. jakie widzieliśmy u Feaków w Odysei i takie. jakie opisał wspomniany już Veblen. Rosenberg 12. Wprawdzie stan rycerski zaczął w wieku XV tracić srvclje znaczenie. bo.vatriu i t. Nie potrzeba chyba ich wymieniać. m. to w nolpisze A. Germanowie. A. s. w jakiej głosilo pokorę.. Mówiąc o Germanach ideolodzy Korzystam tutaj z wydanego przez Les Belles Lettres tekstu po łacinie przekładzie francuskim.r.winien byc skontrolowany za polnocą coraz Jiczniejszych materiałów. A więc na przykład pogarda dla innych zajęć niż rzemiosło wojenne. które dawali chętnie. dokonanyrn plzez L. aie poczucie honoru przezeń wyhodov. 11 Tadeusz Manteuffel.ane zostało rozbudzone dzięki niemu w innych stanach. elementy współzawodnictwa i chęć osobistego vłyróżnienia. z którego wzorem będziemy mieli do czynienia w Toz- życia.wielkoduszność. Średniowiecze powszechne. zarysorvując sprawozdania Tacyta czy Cezara. ktłr pozwolił sobie na stosunek seksualny przed dwudziestym rokiem Tli Rzeszy nie lrawiązywali jednak ani do Tacyta.dziale następnym. jeżeJi tylko dany kupiec miał krerv nordycką. naraża się na infamię 10. kŁórzy uciekli do Prus chroniąc się przed Wielką Rewolucją Francuską. naczelny ideolog hitleryzmu. llranowie to nie Gcrmanami nazywa on tych. powstawały jedyne tv srvoim rodzaju twory kulturowe. takie. niezaleznie od stosunku tego obrazu do rzeczywistości. Manteuffel11 Obraz Germanów . żclry zilustrowaćl jak różne orientacje mogą być z koncepcją holroru związane. Niejedni dostrzegają też podobieństwo między nimi a esesmanami. Paris 1959. Ci mają jal<oby krew ńordycką. Wikingowie łupili wprawdzie. tym większej godzien jest pochwały. Osobłi gościa jest dlą nich nietykalna..jakaśjednostka historyczna. próżnowanie w okresie clzielącym jedną walkę od drugiej. wskazy]Mał na Wikingów jako sr.. miłosierdzie i ascezę.wierność wodzom. Det Mythus des 20 Jahrhunderts. 111. Rosenberg. germańskim Zachodzie" jest clla autora. prestiz uwarurrkowany ilościąludzi zależnyeh.lv-orzeniu. a potem chrześcijaństlva. Choć po tej kontroli będzie się róznił oci wia się je poza granicami swego kraju. Ger<l yclcim. Wszak przez odwoływanie się do Germanów próbowano wyjaśnićpewne rysy śreclniort iecznego rycerza. Dobywa te analogie A. tak scharąkteryzowani. Kuśniewiczw swojej książce pt. Pozwoliliśmy sobie odtworzyć w streszczeniu obraz Germanów zarysowany przez Tacyta. obowiązkowa hojność. ci byli tylko rzekomymi Francuzarlli. interesuje nas fakt powtarzania się pewnych zespołów cech pośród wojowników.ię. 12 lvzór osoborvy hitlerowca. ani otrzymanymi się nie zobowiązując. Alfred Rosenberg. należą do rasy panów. Gdziekolwiek się zjawiali.Jeżeli w ogóle pojęcie godności sl.en' średnior. W gruncie Tzeczy to byli Germanowie 13.anolyiło kiedykolwiek centrum ludzkiego istnienia. jak u Tacyta czy Cezara. które wymienione były przez Tacyta. archeologicznych. Ci bowiem historyczni Germanorvie okazali się.niczym toteż hairbą jest dla niclr posługiwanie się siodłem stanowiącyni przejaw wygodnictwa. N{ijnchen lbiclem. to dla młodych dobre ćwiczenie przeciwdziałające Ienistwu. pozwoliliśmy sobie oba w streszczeniu przytoczyć.

każdy z bohaterów szczycił się efektownym drzewem lv. Synów królewskich było pośród nich niemało. czyli opowieści o slarł" nych bojach toczonych ptzez Tycerzy z kręgu Karola Wielkiego przede łl. jak o tym już pisałam gdzie indziej. jak. jest llardziej chciwy sławy niż inni.llroi. rv. Rycerz w średniowieczu W życiu nąrodów nic nle jest tak rea]ne i ptaktyczne. Pareto. Zgodnie z tą tradlrcją. llrl tcż niewiele było trzeba. . 110. trf.. mianotvicie ethos rycerski zrekotrstruowany na podslarvie francus]riclr tzw. Siła ta była niezbędna do dżlvigania . gdzie . łącząc w nich lvątlii antyczne. wygtąd szanolvny $especzirslqpuje lullle) i gdzie warunek urody stawia się już tylko kobiecie. Sienkiewicz czyni Zllyszka z Bogdańca od małościtak krzepkim.szystkim. ją wygląd pełen godności. Iomans courtois. który zakradał się w nocy i zabijał co znamienit:lzych tycerzy| stacza z potworem straszną walkę odrzucająe rvszelką broń. że słowo noblement znaczyło u kronikarza lV rvyprawy krzyżowej tyle..lr.zttkże 1. która mu pozwala ukręcić łeb poirvorowi gołymi rękami. wystawnie.r.. Powieścidworne zacząły się mnożyć rv XII wieku.pisał uczeń Arystotelesa 'I'cofrast to do siebie. s. od dziecka. 71 . wz Dziela. Znaczenie siły fizycznej będzie . z odwołyrvaniem się do wcześniejszych. co rikement. .Iana Czarnowskiego.irleał v. Mówię rtw zasadzil". która jeszcze w XVIII lllttlr.. '.lt:staje się szczególnie liczyć w ethosie mieszczańskim. Studia z dziejów kultury \Varszawa 1956. Nie byle jaka musiała być także zbroja i uprząż. ' stefan Czarnowski.ciu podnosi także i strój męski. żeby uwolnić Duńczyków od straszrlcrJo potwora. by był nieustannie zaprzątnięty swo. 31.tym stuleciu pisał je głośnyChrótien de Troyes. llyr: rvłddcą połowy polskiego powiatu. tak iirk jej się zostawia zdobienie się biżuterią. by tytułować się królem podRycerz miał promieniować urodą i wdziękiem. w społeczności 1.jak umniejszał stopniowo rozwój techniki.ego.ił zwykle strój świadczącyo zamiłowaniu do złota i drogich liłllnieni. Urodę tę tlrl:. W jednej z północnych legend..spaniale" 2. Le mythe veIiuisle ethosu rycerski. która ważyła 60 . że człowiek. bo rnożna było być pasowąnym na rycelza za szczególne sukcesy bojowe.B0 kilo. by okazać siłę. Rycerz musiał być silny. Ibidem... s. 70 W rozclziate tym praglę przedstawic jedną z oclmian nabyć ten przywilej.W.rrtlalogicznym. cJtonsons de gestes i treściceltyckie. MoŻna było także -_ i to zdarzało się coraz częścielrv związku z rozrostem miast i wzmaganiem się ich zna. t. sok z niej wyciskał i gdy w dwunastym roku życia opierał kuszę o ziemię. zarrważają niektórzy Od rycerza oczekiwano. przybyły z daleka. l}cowulf._ ią sławą. jej bohater.. tj. jak l Ir:rakles. Męska uroda. któremu przysługuje.najbardziej reprezórrtatyrvnych chonsons de gestes. Przebiegnijmy główne rysy. Czar rlrlrvski przypomina. tak korbą zakręcał. We wspomnianych utworach t. by tytul króla piastować. Szlacheckie pochodzenie . Według celtyckiej wystarczyło lilr. Siłę tę przejawiał zwykle. że żaden dorosły by lrlpiej tego nie zrobiŁ. . Wymagała ona ciągłego podtrzyceltyckiej. W tyn stuleciu pisała swoje pieśniMarie de France. czyli porvieści dwornych.ztltlia . że gdy ściskał rJaiąź drzewa.V.' Rycerz musiał w zasadzie być dobrze urodzony.bogato. które miały w nich charakteryzortać ideał rycerza.

co z kolei pociąga za sobą bardzo często zgubę Tycerza i masakrę wszystIiich jego ludzi. (Singez. musi się zmierzyć z nieznarrym kolegą. by uwolnic Ogiera na drodze wymiany. i tę. co jak już była o tym mowa nazywa się dzisiaj pecking order. o wspólnym ucztowaniu i zawodach sportowych. Patrz polski prze. Russel w swojej ślvieżo wydanej autobiografii charakter-rzuje jako arystokratyczlrego gentlemana polskiego aż po czubki palców r. jak powiada kronikarz. że tu w kraju i inni taką mu sławę mają. 23S-240.iv cytowanyclr balladach. 73 . Ta rozpacza rvyrywając sobie włosy i rozrywając paznokciami ciało. wdowa oddaje mu swoją rękę tak szybko. Odwaga bywa także nieraz konieczna dla wypełnienia obowiązku wierności i lojalności dwóch cnót. jego przeliwnik.legenda" nie oznacza tutaj jakiegoś gatunku litetackiego.. . oba nalody. często pomagają sobie jak brącia i wzajem na siebie liczą. przez zasiadanie dookoła okrągłego stołu. bo kąsa serce. ale daje się przekonać trzeźwej dwórce. Duma jeśtw pełni usprawiedliwiona. że zabił szlachetnego t ycerzd z wrogiego obozu. że zapasy jadła nagromadzone na stypę pogrzebową mogą służyćna ucztę weselną. gdy są tl siebie..Skoro tu powidda sobie rycerz w jednej z ballad wojna. Bo.. odpowiadający l-Tomerowemu hybris. że sprzyjają zachowaniu jakiegośstatus Quo Ą. gdy są poza krajem. Obawa. Jeżeli zywając pierwszego napotkanego jeźdżcadla ustalenia tego. Traitć ol Beltrand d. to wędruje się dalej. W czasie walk między Frankami i Saractlnami jeden z najlepszych rycerzy Karola Wielkiego. kto zwyciężyłjest niewątpliwa. którego B. prowadzi do łamania elementarnych zasad strategii. rycerze angieiscy idą leczyc się u Francuzów. gdy nadmierna. 72 Patrz G.. wyzwany jest na pojedynek z ryceTzem Saracenów. gdy on byc pragnął pierwszy w świecie".mywaniat ciągłej próby.wyMarie de France. którzy obracali się klrlrl wydany w roku 1971. .. jeżeli się nie chce. przychodzi oddać się Frankom w niewolę. . Żaden fycerz nie słucha spokojnie o cudzych sukcesach.e morale. które bywają poczytywane za konserwatywne w tym sensie. zwany Duńczykień. London 1969. Paris 1956. New York 1957. która obejmowała i wrogów także do elity nalezących. W jednej z legend.hierarchii. Ogier. po czym wracają l bitwa toczy się na nowo 6.Wśród pisze o innym pięciuset jeszcze by za pierwszegg uszedł" -wcześniejYvain. w którdj pozycja zależy czyli dta ustalenia właściwej od liczby i jakości TyceTzy pokonanych. solidarności. że się może być posądzonym o tchórzostwo. żeby wyjśćza mąż za zabójcę. . Nieustanne zabieganie o pierwszeństwo nie staje na przeszko_ tlzie solidarności tej elity jako elity. cnót. jąceJ element fikcji.czy ten. aczkolwiek w za3 sadzie wszyscy rycerze mają być sobie :ówni. Czyta się o podejmowaniu pokonanych wrogów przez Anglików po bitwie pod Crócy i pod Poitiers. sankcjonując tę nieustanną troskę o swoją jaźń odzwierciedloną. choć są zaciętymi rvrogami. Sposób myśleniatych. ()dy w bitwie z 1398 r. zabija męża pewnej damy. Jeden z TyceTzy| opisywany . co winien swojej opinii. 0 ó The Autobiography ł Patrz Emile Dupróel. by nie gnuśniałi by pamiętał. . co w legendach Slowo . Więc wypada węclrować rv poszukiwaniu okazji do walki. s.Z dwóch rycerzy w pojedynku. Ze rvzględu na stałą troskę o prestiż w walce. nie może zostać przy śwleżopoślubionej żonie.kto lepszy: czy ten. nie aprobując tej metody. Medieval Panorama. Nie ma co spełniac dobrych uczynków. jak powiada zazdrość którego sława'do niego dociera. byle nie przesadna. pyta wierna służebna. karze się bardzo surowo.w-ojny nie ma. Dla tej ma się termin dćmesure. Przyjaciele pilnują. Coulton. Anglików dziesiątkuje głód i dyzenteria. 8 związanych z królem Arturem symbolizowane jest. Conrada. tu zostanę" . które iiustruje Lingłard w OcąIeniu Conrada. gdy pospolity żołnierz chełpił się. by były znane powiada Chrótien de Troyes. Wspomniany już mszcząc się za krewnego. Jest ono użyte w potocznym sensie dla oznaczenia wszelkiej opowieści zawiera. jego szlachecki zwierzchnik kazał 1lyszałka powiesić. Yvain. żądanie od rycerza odwagi jest w pełni uzasadniorre. Jej brak jest najcięższym obwinieniem. kto został zwyciężony?" Ponieważ odpowiedź na Tzecz tego. rycerzu ta sama autorka. Gdy Saraceni chwytają Ogiera podstępem. jak wiadomo. lMspółzawodnictwo w ustalaniu swego prestiżu prowadzi do stratyfikacji w ramach wojującej elity. kto zwyci{żył.d'ąbord d votte renommóe). Tycerz ze lwem z opowieści Chrótien de Troyes.Zdumiał się wielce. G. RusseJl. Francuzi i Anglicy.

. tud. t. .ądzi światem gdy-odwaga pisze Huizirl9a ?. Ganelon. żr. uznał to także po powrocie za konieczne małżo. która . Skąpstwo przyprawia o stratę zajętego stanorviska.. okazał się na wyso]<ości zadania.lasowe braterstwo nie przeszkadzało rycerzom wywiązywać łlr. l\. sam oddał się w ręce Angiików w zastępstwie zbiega. jak wiadomo -.ltt.cnośćosłodzic.l. służyła tym.l.lt.yszechnie znane jest czynienie dziwnych ślubów. zbogactwemizhojnością.wolałby Z sercem przebitym paśćr. Kto lr. rlrl żłldnegouszczerbku na jego honorze (honneur). do ograniczenia jego swobody dzia. l/{. calmette (ed.l(omą czy autentyczną zniewagę. którzy na dworach od niego zależnym./y ]//reszcie ów władający magią fi}ozof. Ten sam Huizinga pisze o grupie TyceTzy| która ślubowałanie uciekaćnigdyzpolawalkidatejniżnaodległość50akrów. zakończeniu.l od przyrzeczenia. poza tymi negatyw_ lnrria i możności radą swemu panu. iż rycerstwo rycerzowi rv wykonywaniu jego służyła Podczas zawodu.w nieobec. obowiązywała l. 31 t 32. rv opowieściziemianina. Paris 74 75 . spodziewając się dobrego poczęstunku i należytego obdarołvania na dalszą drogę.. bo zrezygnor. Czytamy w niej o damie.zi_ościi magik.(. ńiało tysiąc funtów złota.. który posłałukoclraną żonę do danemu słowu. połączoną z licytacją we wspaniałoobiera sobie jeszcze za temat w XiV wieku Chaucer myślności. . 0 Patrz Textes lll'r.się daremn. wchodzącej w skład jego opowieści karrterberyjskich. Giermek ltr li. której się po nim spodziewano i którą uważano ludziom za nierozłączny atrybut szlachetnego urodzenia. choć zadośćuczynienie jej wymaganiom krlszLowaó gc. jak powiada l{uizinga. o wyłączenie z grona ludzkiego" 8. s. Jan zobowiązaniom Dobry. który zrezygnował z dochodzenia swego. ciągnęła w przekonaniu. urok postaci.]Mobec nieuniknionego zalrmatwania * odwaga osobista.histoite Moyen Age. Tę wiernośćzobowiązaniom..rza \!. hojnośc. Mniejszym zlem ruina niż ogłoszenie skąpcem. nościukochanego miłżonka zakochanemu w niej giermkowi obiecała. uczynioną sobie czy krewnym.wobec tego nvolnił uko_ (.go z kolei obowiązywała we rvszystkim rvzajemność9.decydująoprzypisan'iupochodzenia arystokratycznego [. Tymczasem wieibiciel przy pomocy magika dokonał. osamotniQna żona zwykle umiała sobie się na obcych dworach. do uszczerbku w lllłtllie posiadania (intćrót).podjętym w stosunku do równych sobie.lrtlziej wielkoduszny z nich był. że bądzie powolna jego pragnieniom.. żeby jej nie splamić uchybieniem r z. boju". pi"u (solut). c}roć .71. synowie kształcili tr'rrl okazywał się zwarty..ie. że zadanie jest do wykonania niemożli.lizysięgał na wierność. Rodzina nuklearna spojona poszulr1.pani stanęła wobec konieczności lwrli obietnicy. więćdziesięciu rycerzy miało przypłacić ten ślubżyciem. Rycerz był ciągle poza domem w jego nie_ h|lvaniu sławy. i rvszyscy W1020rokubiskupFulbertzCharlresujmowałobowiązki w stosunku clo srvego pana do żadnej krzywdy na .Dzie.(.nie mógł ciopuścić . Zobowiązanie to za. s. Ale pośród tej rł.vanego do wzajemności z okładem.lvypełnienia tlrl niego żądała. we.pyta autor jej tt.ielko_ tltl. z obowiązku pomsty za każdą.rnusiał być bezwzględnie wierny Rycerz . rrlr. sześciupunktach. Ten. The Waning ot the Middle Ages.rlrżc cdpowiedzialnośćrodowa.. który miał to złoto otrzymać. gdy jego syn uciekł z Anglii. jeżeli oczyści rvybrzeże Bretanii z raf i skał podwodnych. był przeniknięty fikcją. jeżeli choclziŁo o zernstę.plzy dworze czy zamku. Por. gdzie był więziony jako zakładnik. połączone nowski o celtach rz. czego 7 Johan Huizinga.). s. _ . ltytni zaleceniami wasal musiał rviernie służyć lrIilrt. kto et rlocuments cl. "rógo Pieiwsza jest tytko chwilowa: dareń obowiązuje się obdaro\.. Czarnowski. działania (libertó et facultó).l. rvaszym zdaniem -. a przede wszystkim sławili wielkie czyny rycerskie.|a wtedy nader luźno. r. J.. jego krewni zostali porvieszeni. Gdy ojczym Rolanda.] Trzeba bez szemrania darować każdemu żąda.vał z zapłaty dołviedziarvszy się. 8 S.t.ic z dziejów. nie tylko on sam.y zakochany giermek. wlcllliciela. 67.icrmek zrujnował. lrtóry nie zgodził się llll żadną zapłatę za swoje trudy? l. które oborviązylvały wbrew wszelkim regułom rozsądku. genealogii -_ pisał Czar.wolał się łvyrzec celu pożądania wzlllszony wielkościąofiary trlżli clopuścićdo chamskiej podłości". do żadnej szkody w jego posiadłości(sócuritć). bo niczego nie uzyskał. Czy mąż. Ale tlllł. 1rrztlgrał sprawę powierzoną sądołvi bożemu. stanu.

być hojnym |.r{: gdzie indziej. Cambrid e. Ścierając się trva twarz z wrogiem umieli się dzielnie bronić. bo trudnc Consuetudines'Feudorum. Ich żałosna wątek najbardziej znanych opowieścidwornych. A więc na przykład opuszczenie w bitwie i pozostarvienie na placu boju żyjącego i nie ra ciężko. Kilgourem.i kochac swego pana i pilnować jego rvłasności. jak o tym miałam okazję .vzględy zabaworve .. Cytuję za Tadeuszem Manteufflem.pohańbienie lub usiłorł. urodzony w 1346 roku. :. a takze opiekować się ludnością.łlc wszystkim Ctly mówimy o rycerskości dzisiaj.źll(]cgo eksploatacji. pTzez szacunek dla przeciwnika. i nie pozbawiac nikogo jego włastlrll'lci.v śmiertelnej lt. później nobilitowany.lt.hurt" w obronie uciśnionych d bo uwalnia od rvładzy okrutnego tyrana trzysta eksploatowa ptzez niego dziewcząt. jeżeli były pannami p wającymi w jego domu. a nawet tylko usi wanie nawiązania stosunku z żoną seniora. jednakże łamanie tych zakazó a zwłaszcza zakazu stosunku z żoną seniora. ltlrlrl]ić się. kto chce nalezeć do ly(. Oprócz obowiązków lv stosunku do swego pana.i. unikając wszelkiej skazy. Walka mogła dla niego bez jego ujmy kończyć się klęską li rIli<:rcią tak. Obowiązuje go wojna w słusznej tylko sprawie (iyuerre fulyttle). łl sciryłku średniowiecza. pollrrtvt. rozbudowane są szeroko p kłady wiarołomstwa (felonio). jak dokonywać czynów. tym słabszym byłby uciśniony przez los mężczyzna. unikać grzechu. Musi być wielkim podróżnikiem szukającym udziału tv ltlrniejach i walczącym dla damy swego serca (pour sc mie). lojalny. przy czym opin bywała pubiiczna będzie jeszcze dalej mowa . clyktowany był. tvlrlsi byc waleczny. jak tvlrlr.(. ktory Huizinga uważa .ą charakterystykę. mamy zivykle na myśIi llylrl dopuścićdo życia w starczym niedołęstwie. czyl Tycerz ze lwem. jak to czynił na p kład król Ariuri.W Consueludjnes Feudorum 10.anie pohańbienia córki. trlttr.ia . łvnuc narzeczonej syna. jak rzecz się miała z Rolandem. Czasem sta wzmagała jego nieporadnośći rycerz był przywoływarry ja zbawca. Mass. W zasadzie miała to być jedna z form opieki słabszym w ogóle. lęk przed odwzajemnieniem i. r ltilek jedwabnych i złotych kunsztowne tkaniny. Jak widzimy. Il| 76 .zór króla Aleksan- postawę wobec wroga i lvobec kobiety. oraz osła. wrrllii była nawet dobrym zakończeniem jego biografii.viona już opieka nad wą i sierotą. Jeżeli tl Cytuję za R. cudzołóstwo.łyielkich na rł. czynne zniewazenie go.lył. co Karo1 Wielki czy król Artur. l?yl)}y kolejno w () chwale rycerza decydowało nie tyle zrvycięstrł.alce ze swoim nieślubnym syne Jednakże król szukał zwykle oparcia w jakimśszlachetn rycerzur co podnosiło walory tego ostatniego. pisarz mieszczańskiego 1lrlr hodzerria. a]e nie jest mi znany żaden wypadek. gdy chodziło o król tej miary.łrt rllires sztucznego podtrzymywania zamierającej ideologii i colvyraźniejszego traktowania jej z przymrużeniem oka. Yvain. nawet. rvreszcie. humaltllirryzm.51. lrlrll.rlga jest godna zapamiętania w historii piśmiennictwa doty(.o czym łamaniu przychylna Królowie rv oporł. 89. wdowy i sieroty. Teoria usttoju teudalnego Warszawa 1930.ieściachśredniowiecza nie byli zwykle staciami szczególnie bohaterskirni. które kształtowały się na strzeni od XII do XIII stulecia. autor niezmiernie płodny. Musi on llrrlllić kościoła. zabawową. uprał. które muszą o głodzie i chłodzie 10 ll1.rrtlwadziły do ubiegania się w walce o równe szanse. l/. Wedle Łych konwencji zarysowany został przez Sienki wicza król Jan Kazimierz w Potopie.rlri. stanowiły głów łli. wreszcie świadomazdrada tajemn seniora. Wejjej bardziej szczegółou. których dopuścic się mógł r w stosunku do swego pana.. 50 . The Decline ot Chivalry. wylicza warunki. duma i r. które obowiązują kogoś. w. ryceTzy o wiązywała zawsze szczególna wdzięczność w stosunku do kto ich na rycelzy ppsował. s.i rvszędzie szukać wyróżnienia. kobiety miały być należycie obwarow przeciw męskim atakom.1|l. a także z jego łożnicą. siostry seniora. Szacunek dla przeciwnika. L. pycily i podłości (vilenie).o. Eustalrrz rlly Deschamps. ile to. dumę. Fair play obowll|7ujący w walce.. okresie. Śmierć na poirr 1t1.l1:rrvriedliwym. szukać torłrarzystwa walecznych i uczyć się od trlllr.rZy.

rlrvornych okazję do tragicznycir wydarzeń. nigdyryce f.ChełmickiSzczuką : ]::]i1 po sunie za w jego mieszkaniu. to zwierzę. Nic to..fi w okiesie pr"*i*"ika i gdy flo1ę Jednegojh:lcffj rvyzyskiwac słabośc] jej .r"-ili. drugie czekało z wojną na odbudow Zabijanie wroga iieuzbroionego g]<rvyało T. ---ńv""r-wi w zbroi nie wolno było się cofać.towanra. Przewidywał pielgrzyml wyrzucać sobie aż Oi S*iu... New York 1959. a nie zawołał. kogo zwykły nosić na grzbiecie. że zgładziŁ bliskierltr'krewnego czy umiłowanego przyjaciela.. * powieści .Wolno było ówczesnemu rycerzowi -_ pisze Sienkiewicz w Krzyżakach nie zważac na żadne przeszkody.lorrtesquieu będzie potem przypisywał genezę hańbiącego chal(ll(teru uderzenia kogośw twarz. Nie honor. .zc. Tej zakrytej twarzy |.ylko koszuli. jak pisze Huizinga lo że jadąc na rekonesans zbroi kłaść nie lrlógł. W zal{ Obyczaj ten potwierdza r.tt.'3uZci bym hańbę na się ściągnął".j:::i::1':"i::.u.j:"o:| on.iowników. Koń nie. To l dla okazania gotowości do nowej walki. za..#"i. Gdy w walce nieznanych sobie mu.. |l1.JiadJ. t wierny także film Tej konwencji. lecz powiada: \Ą'siąCż panie. trar. Według tego. gdyby ktokolwiek z lrrelvnych lub przyjaciół zwyciężonego chciał go ponownie do rlicj wyzwać. grly się tego bije.by na terr przykład w bitwie obrócił.lwa.:. . <lclgrywa w tej walce koń.rlrże współczesnego autora llt. trzymarn ci rumaka..a"i"Se się o rvłasnych. Jes i diament.. o.11t :J:ili_*'.iż kazywałby strzał z tyłu... __ __ t^l_łn film Dn u'lulrll _.a!11^o'u.1J."T było mówić jakoby ta] ich wrogiej rywalizacji nie chciały .o czym różnym ludom |. Komu siwizna skroń już kryje.darmo nosi imię własne. a nie broń możnych tego świata. J.konia (a w zbroi nie rycerz. że będzie ten cz 1yyT:^}^"*1o. była to bowiem broń pieszego chłopt.{:l1:]: l_::]j.:j: wzajemnie rycerzy Jec bości."y'l]:1::Tj z nich strąca arugiugo . że Lancelot. panu. Obyczaj ten zachowyrvały nawet całe wojska. Nie wolno było zabijac wloga godząc w mówiąi^":911 Ktzyżakoch twierdza to Macko " Bogduń. Ten brak względu dla innych nie razi najwyraźniej ltiebios. który : fr:. żeby wyrównać szanse. niego z tyłu.i tit*i" Ćh"ł*i"ki o"d i okrąża go podbie|u:ą" .io_. r___:^ _ ^_. że został panem pobojowiska. llll."::".. Men and ldeas. Nic. który nakazywał. odsłoni\Mszy 1lrzyłbicę pokonanegol rycerz przekonywał się. IyceTzbez skazy. Niemiła sercu chwala taka. podobną genezę miał hańbiący |. spadł z pi. z którym się walczyło. Podczas nU.r. nie było rlopuszczalnb. uderzyć bolviem w twarz ttttlżna było tylko kogoś pochodzącego z plebsu.óch nieuzbro. że ta odmowa pbciągnęła za sobą śmiercjego przyjaciela i wyrżnięcie jego wo. o koniach. jak - "r* Vr'alka TyceTzy z zakrytą twarzą stanowiła w opowieścia. 78 79 .t""r".l. Nie przynosiło rycerzorvi chwalT k".ir"'"przodu. "Nie zabiję mnie pr Boże broń który spadł z konia -' rł"ołaLanceloŁ taką nies}awą".:: w sobie darować tego. .lr. żema ze starr"im już człowiekiem leżącego lancą. 'u"] kl?. co mogło być poczytywane za tchórzostwo. Huizinga.u w na niego natarł.lc nieraz korzyści.jakie by pośpiechpo zwycięstwie mógł przyltitlść"12.by jeszcze raz za1rrrwnić zwycięstwo temu. Jiłu. warto zauwazyc. (Pjeśnj N4arie de France) już miałam także okaz Dozbrajanie przeciwnika .ranicznie wierne swemu lrlrlwiccza o koniach obdarzonych ludzkim głosem. jaką rolr...i"i"i '... Roland nie chciał dąć w róg dla przywołania poll)ocfl."i i..akter uderzenia kijem.ypity*:T-. .. żeby nie pomyślano. dta odpoku. skoro archanioł Gabriel osobiściezlatuje z nieba po duszę llohatera.że się boi.nof.. które w pełni świadomości bierze'udział w walce.*lj jsza humanitaryzm.ch.1 zorientował dopiero póżniej. hlr'llc przezwyciężały niedołęstwo starości. by zwycięzca w pojedynku spędził na polu talki cały dzień aż do następnej 1ltilnocy. ale nie wolno llyło złamać obyczaju rycerskiego. Czyta się w legendach średllr. Mówiąc o walczącym rycerzu niepodobna zapomnieć.H. gdy to. niemógł **"i" bilwy zabił dw. nie przebi dza. a to tak dla okazania. konii i odsłoniwszy do czynienia."u w zgrzebnej i.

ale z wycieńczenia pada martwy. 34.żeni swoim damom dzielnie opierali się. bylych miastach wyrzynano mężczyzn plebejuszy. niż niewola. tak gólny stosunek łączy rycerza z jego zbroją. 'żeby jak najlżejsze szaty.. Tak jak szczegóiny stosunek ma rycerz do konia. rr nie przy stanie faktycznym . zwykle z cudzą B0 - Etbos rycer kl. być lżejszą |)l. próbą przypominającą Rękowiczkę sclrillera.i gdy konie ' ł. gdy ruszy Siekać i rąbać.przeł. wicścidwornych jest wystawianie jej na próbę.rlbotników.wyznaniom miłosnym ztrlrochanych w nich innych pań. Patrz antologia liryki staroprowansal. ną razie jesteśmy przy postulatach. forty. skiej pt. w którym stali zapatrzeni w siebie aż do póżnej nocy. To duże zło i uchybienie natur"" - jak twier- r8 Są to wyjątki dłuższeEowiersza. Cohen uważał. miasta.Pałace. a zwłaszcza z mieczem. w objęciach na wysoką górę. Choćby wam przyszło oddać w zaśtaw . ir iego pani się jeszcze boczy za to.galrttlleria była niczllm innym niż skonwencjonalizowanym wiarolrlnlstwem i uznaną społecznie bigamią".bez odpoczynku. Panienka. tlkna.. Rycerze zapTzy. lecz dobrej sławie Tycelza.Bić się i kochać" to hasło rycerza.na kLórą pozwala sobie kobieta. Brewiąrz miłoścl. -' Padają smerdy i wielmoże W zielone fos sitowie. że się chwilę walrał. s.sen przenoszę. Przypomina to stosunek współczesnego człowieka jego samochodu czy jachtu. Miłość tlo swej damy miała stanowić czynnik uszlachetniający. riit. proba jest okrutniejsza niż próba schillera.. A w piersiach trupów utkwią sztorcem Oszczepy i proporce. postawa ryceTza w stosunku do kobiety zależała. kiedy kochan_ ktlwie. wrócimy jeszcze za chwilę. jak wywiezienie pracodawcy na taczce. (l(:Zywiście. Lancelot nie decyduje. l. Być ząkochanym należałodo obowiązków rycerza. Możemy przytoczyć jeden tylko ltrlti przykład w jednej z ballad Marie de France. w Nir ogoł jest to miłość pełni skonsumowana. czym była. Wojujcie. Zofia Romanowiczowa. od tego. czy lóyła to dama. Najdalej idącą próbą miłości. jeżeli ten zdoła ją zallitlśc. ' . pospolitym tematem opo. Nadanie temu stosunkowi charakte stosunku osobowego znajduje wyraz w używaniu zaimka sfte miast słowa jt. że na ten wózek wsiądzie. że te rozkosze Nad jadło. ale rycerzowi plc wypadało krwią kobiecą się plamić. W pieśniach Marie de France mówi się o dzielnym rycerzu.agnąc goląco..że . Dlatego 0 tlzi autorka.l |' mian rycerz przyczynił się do podniesienia rangi tego s czyniąc po dzień dzisi'ejszy jazdę konno szlachetnym zajęciem arystokracji. 81 . często wyższej rangi w ramach tej klasy. Do tego. Miłość musiała byc obustronnie wierna.rttnce ojciec obiecuje rycerzowi córkę. której wymaga od kochanka żona króla Artura. kto możel Trzymają pachołkowie. kłuć i gromićl I gdy spłoszony rumak Wlecze po ziemi trup ryś:erza. wzdychanie na tltlIcgłoścbyło raczej wyjątkowe. ż<lllą. który ni'e patrzył na kobiety. opiekuńczośći adoracja ltlrlgły dotyczyc tylko damy ze swojej klasy. co grozi mu hańbą i ośmie_ szcniem. Karzeł pod wa1lonuje mu wyjawienie. by mu się udało. nie duma. powiadam wam. baronowiel 13 Bijt Zabij! Ratuj się. znali się ty{ko . jest proba. wino./.Ltnkiem. Zamiłowanie do walki ilustruje wiersz Bertrana de Born urodzonego w 1140 roku: Lubię wasalów tłum. zjawia mu się karzeł ciągnący wózek. Że go podobna czeka dola: Śmierć lepsza.. Nie trwoży się. Gdy uprowadziły ją złe moce i \ancelot szuka jej roz_ ten pro1laczliwie. Wrocław 1963. W zdo_. bo za_ <Jr.aża nie życiu. \Mbrew potocznej opinii. to znawca średniowiecza G. Jednakże rzecz konczy i kładzić na siebie się tragicznie. zamki. Rycerz wnosi wprawdzie ukochaną na szczyt. czy kobieta z ludu. przezwyciężająca nie llyle trudności i długotrwałe rozstania. gdzie znajduje się ukochana. mieszkając w sąsiadujących zamkach. w jednej z ballad Marie de |. i oprac. Kiedy posłyszę w każdej stronie Hurral bitewne. głodzi się. A śmiałeknowy cios wymierza. stosowanć ptzez r. |.

W Krzyżakach SienkieWicz traktuje ją jako nowośćnapływającą z Zachodu.1ości. Bicie żon było pospolite aż do łamania im nosów włącznie. s.że należy ten kult Kobieta nie cieszyła się szczególną pozycją w chansons de gesles.rozumiejąca się sama przez 1ł G. którzy wędrując z zamku lr.ołeczeństwach.Żona bogatego rycerza była zwykle lrr. wbrew wszelkiej oczywi1. |'t. lekkie i-ciągłe kłamstwo miłości".Norbert Elias podtrzymuje tętezę powołując 1. J.liillr w największych zamkach. . traktować raczej jako zabawę. Mam Lu na myśliLe lirtbiety inspirowana t'lrcvaliet de IaCharette.lyc:h nieobecności męża.. Norbert Elias. okazywała się bezsporna.. Grbaves. Chrćtien d. przeł. jak tę sytuację charakteryzuje M. korzystając z czę:. Basel 1939.1rtżl-lę na dworze albo przynajmniej na czasową dobrą gościnę l l](t dary otrzymywane na dalszą wędrówkę. Paris Georges Duby. 15 plawą sytuacji kobiety w XII w. l l4. 1. dotyczących adoracji. że legenda . by przestała Kochać wyzutego ze sławy i męstwa 1a.e Ttoyes. Kobieta nie wchodzi w ogole w Tachubę w kodeksie samurajów. że cała ta adoracja koncentrowała się przede wszyst. że wędrowni minstrele rekrulrlrva]i się przeważnie spośród rycerzy bez ziemi lub z małą jej tlrlsc:ią. Robert Mandrou.Ztym kodeksem wiążą się narodziny pojęcia galanterii.it. Jedni widzieli w niej r. Maćko z Bogdańca. a ściślej tyle nie miłość. w której w istocie kobieta dostaje . Jeżeli tego nie uczyni.1 zamku pochlebiali osamotnionej zwykle pani. wyllr) dobrą pozycję.. rycelzy liczących na uzyskanie jakiegoś miejsca na dwol7(. 92.y[atoI miał (a dotyczy to zaiówno średniowiecza. odnawlana jest nieustan. W świecierządzącym się gwałtem i przemocą kobieta jest nadal uzależniona od obrony mężczyzny Servant in love and lord in matriage.minstrelom. pisaną przezChrótien de Troyes w wylrrltraniu zaleceń Marie de Champagne. jak i dworów homerol jak pisał gra ważną rolę w sp.. 104.1. s. trlt.pTzy czym niewinnośćta. Pozostawała mu adora:. Paris 1936. zjawiał się w ostatniej chwili na. Uber den Prozess der Zlvilization. rozdz..rli|owała wyniesienie kobiety na serio. kobiety nie mają zwykle dobrej pozycji. Inni twierdzlli. Wznosić się winien przez swą panią Ten. Myślę.rlo osiągalna dla ubogiego narratora 18. Etude sur la mort de Roi Arthur. Wyjaśnienietego czynnika jest tym bardziej interesujące. Hauser w swojej historii sztuki także poczytuje ten kult kobiety za symptom jej nowej pozycji. [l. ltlczlTfl koniu Tycerz| ktory gotów był stawać w szranki za jej lritlwinnośc. 1958). A. że wędrowny poeta ll.(. Adoracja kobiet zjawia się we Francji dopiero w XII wieku w opowieściach dwornych. który bywał niejednokrotnie porówny\Many z kodeksem Tycerslwa średniowiecznego w Europie.t siebie. licząc na dłuższą 1. gdzie człowiek toruje sobie drogę mieczem.lis|encję służbyobowiązującej wasala w stosunku do swego |)illla na jego żonę. t. r0 M. ale Niektórzy z autorów wiążą ową adorację czy galanterię z po- u mężczyzn i nie umniejszająca bynajmniej ich doskonałości. t7 tB en Frąnce du Moyen Age. jeżeli wierzyć opisowi ich obyczajowości dokonanemt przez Tacyta. tr ]iobiet pociągała za sobą w legendach epoki spalenia na stosie. Jeszcze inni bardziej poziomo . Temu stosun. .avrcla. Paris 1957.kowi lr tltlłu do góry miał sprzyjać fakt. Nie m'a żadnych śladów takiego kultu u Germanów.kopniaka wzwyż".<1o kultu wędrownym r1. której był protegowaprzypisywali pomysł ttyllt 17. który tej nowościnie znał. Zdaniem Montesquieu. 82 . lla fakŁ. Hanna Szumańska-Grossowa. które. galanteria stanowi miłość związaną z pojęciem opieki i siły. o której mowal Więkśzość ll. Histoire de Ia chevaletie 1949. london 196.1.Poeta w kt(lrych hierarchia. zależna od chwały przodków. I L . Żona seniora miała jakoby w tym czasie uzyskać prawo do zarządzania majątkiem w nieobecnościmęża oTaz prawo do składania hołdu lennego 15. że w kulturach. lla czas dłuższy. Greaves r0. 98. w drodze współzawodnictwa". Frapplcr. że ten kult był wymyślony l 1locltrzymywany przez same kobiety.lllazująca najdalej idącą służalczośc mężczyzny w stosunku do jest przez kobietę.. 'Warszawa 19651 także J. s. słusznie jest. kto jest mężem czy kochankiem. l Stcfan Czarnowski zwraca jednak słusznie uwagę.. hipotez. s. uzurpowały należną mu wierną służbę lll. Histotia kultury llancuskleJ (oryg. II.delikatne. wzrusza ramionami na przysięgę składaną przez Zbyszka u stop Danusi. Frappier. Przemawia za tym stanowiskiem fakt. Zdrada małżeńska.1(. 83 lll). że zwykle gdy ją prowadzono na śmierćz rozwianym tvlosem i w zgrzebnej koszuli. Cohen. The Blazon ot Honour.

l. Mężczyzną górnej warstwy sz]aclreckiej i kobietą klasy iircdniej. nie jest znowu miłościądo o ukochanej dalekiej. do brzmi: 1. a zwłaszcza Ars annandj Owidiusza. Wszystko zaczyna się od kunsztownych werbalnych zalotów. J. stałym niepokojem czy się ukochaną zalrzylęk. ale wolno je oszukiwać. Klimat jego Ars amandi. Tlre Art oI Courtly Love. Cytowane przed chwilą wyjaśnienianie wykluczały jedne drugich.tz]iu małżeńskiego.. Nie wolno przeciwstarł..azdtością. B..rji1 pervną moc nad mężczyznami.llrlllowi usprawiedliwienia dla uchylania się od miłości l\ llattret. Szlachcicem górnej warstwy szlacheckiej i kobietą tejże Tak wygląda stratyfikacja społeczna w oczach francuskiego 1lisarza XII stulecia i uzależniona od niej erotyka.Jednocześnie jednak nasz autor stwierdza. |. Piejest konieczny i szeroki gest w jego użytkowaniu.rlcżą c]zieci wielkich lordów. 2./. Być może dlatego. Szlachcicem górnej warstwy szlacheckiej i kobietą ze zwykłej szlachty. . Dialog między mężczyzną klasy średnieji kobietą tejże klasy. Jakoż w jednym z zamków opisywanychprzez Marie de France freski przeclstawiały Wenus trzymającą w ręce Owidiusza. jak przekonywa szlachcic wyższej rangi szlachciankę wynika. Odpowiednikiem tego dzieła był traktat o miłości. Parry. Kobiety lrrltlcks mora]no-obyczajolły. .r:iski lll . tl. a miłośc l. reprezentowanej w legenclzie Tristana i lzoldy. li lasy. przeł. różnił się jednak znacznie od dramatycznej miłościz cyklu bretońskiego. rri.y.cja z dystansu. że do szlachty słowem.iom. Mężczyzną klasy średniej i kobietą z górnej warstwy szlacheckiej.którego autorem był Andreas Capellanus. Jeżeli idzie rl lilasy przez autora wyróżnione. co zaśdo 1. Miłość lll.lrlz w miłości llirlt. że szlachectwo jak utrzymuje llitl wiąże się z urodzeniem.rj lnowy o świętości poza nią. jest on mało znany. z łaciny na angiel194l. lecz miłością. Nie może -. wyłania się pewien 84. tj. którą idzie autorowi.ts". bo kunsztowne 1lłlspólstwa. z definicji miłości jej byc. 5. od wyszukanej z obu stron retoryki.łrymieniane ukradkiem. Choć to autor jedynego w swoim rodzaju dokumentu.. przeciwstawiając miłość dekoracją miłościwarstw niżz .iac się z po.która zmierza do pełnego zadośćuczynienia. które wymieniliśmy. wpływy świeżejrecepcji kultury rzymskiej. zastrzega się on. Należy je jeszcze uzupełnić o wskazywane przez niektórych wpływy korespondencji wymienianej między żeńskimi i męskimi klasztorami. Szlachcicem górnej warstwy szlacheckiej i kobietą klasy śrcdniej.I7 z przymrużeniem oka.tlniej ńie wymaga . wreszcie. że dopiero lat temu kilkanaście udostępniony został w przekładzie z łaciny na język angielski. czy wielkich lenników rlitl tylko charakter wchodzi w rachubę. ale przyznaną im ptzez męż. bo miłość musi byc sekretna lltr. że nie może jej być między 7\\. SzlachciĆem i szlachcianką. Capellanus był współczesny znanemu nam już Chrótien de Troyes. 4. klimat Petroniuszowego wytrawnego-życia.1. Między mężczyzną klasy średniej i kobietą ze szlachty.rlrlly nie są tu w ogóle potrzebne. który nie ma zastosowania w wypadku ll1. 85 Z ośmiudialogów.ono w ogóle w-rachubę. Nie ma tumiędzy małżonkami nie rodziny. Miłość musi być nadto połączol rl:. nie wchodzi z.Wyłącznie rlrls]ionałośccharakteru stała się przyczyną wyodrębnienia szla. jest formą wa]ki. rlitlśmiałośc przezwyciężenia. Miłośc.rlltl jakimkolwiek icln życzer.1 |)|zy sobie lw i.żtlrn i żoną. Tytuł jego dzieła brzmiał: Kunszt miłośeidworne j19. llr<lcLwd między ]udźmi i doprowadziła do iroydzielenia różnych 1. Inaczej szych. 19 ski J. mające j rożne odcienie w zależnościod pozycji klasowej partnerów. 3./.wpływy poetów arabskich przenikające z Hiszpanii. Przynależnośćdo klasy jego zdiniem wyjaśnień. kobiety bowiem mają tylko 1. 6. . korespondencji wyrażającej w egzaltona wanej formie miłość odległość./. New York Andreas Capellanus. 7.la zawstydza każdego szanującego się człowieka. . Kobiety--znajdowały w niej zadośćuczynienie za brutalnośc mężów. Mężczyżnitakże wyżywali się jakośw tej fikcji.1l|ęlą.

że autor przyswoił sobie głębiej legaty stalozytności niż pouczenia chrześcijaństwa. a oni 7.z siebie samych. nich komnatach nie odwiedził jej w nocy. który oto przeniósł jąprzez bagno nadrzeczne i ktory był Tristanem w prze. Zgładzę małżonka ti1llrllc:". Men dnd ldeas. Olicjalnie potępiano cudzołóstr.z jaką wędrujący lycerz ścinał przeciwnika.. potem na wieki ręce wasze Ilłl|. z jego odwracaniem tłlr. mściwośc zamiast powierzchowny.. 89. pan Bóg. Ta prob.1.ud rnoich Tąk .it. Pragnę tylko jej istnienie zasygnalizować.i1. a ja umieram dla nich. ze aniołowie zabierają Lancelota do nieba. że nikt jej nie trzymał w ramionach poza jej prawowitym małżon. Slosunek chłopa do rycerza znajduje w pierwszej połorvie \V iv.łiebywała dawka udawania była konieczna. a nie był to prawdopodobnie 1rl.chłop .prześladująmnie głodem i mieczem [.}. ka świadczyo tym. rv imaglnacji lvspółczesnych. że to są przecież praktyki grzeszne.'|'l. obieczono w habit mniszy. gdy wchodziło w grę życie eroi. bo tacy llllllli grzesznicy jak ona już się tam znaleźli. I{uizinga. zupełny brak szacunku dla cudzego życią złagoclzony przez fakt.I. Tak króI Marek rv stosunku do Tristana i król Artur w stosunku do Lanlt.ic. kościółstara się rycerstwo pozyskać dla Jak wiadomo . Lancelot bowiem. Życie rł. przez minstreli.t ila. kiem.yczne. rycerskiego ideału w życiu codziennym" 'loLeż nie trzeba było czekać na XViII w. clwóch irierarchiach nie dających się pogodzic war.] l 1rlr)żlliaczych.żywi rozwiązłych . tltI rł.. Wezwarry kapelan do]<onał l"ego obrzędu.lllicr Le Quqdrilogue invecćjf. . |rrl. królem Markiem.vojej drodze czyny dawały się łatwo odpokutoz punktu widzenia kościoła \Mac przez wstąpienie u schyłku zycia do klasztoru. kto go właścirviezrodził Il()lllf matki.loia.il. wyraz w rozmowie pana i chłopa.ąpienie clo komunii zademon_ go uszczęś]iłl.y |. z których się zrodzili.(|llanie. pamiętamy.i idzie o sądy boze. Duma .o ltrrcilankom. Bóg najwyraźniej patrzy na niego łaskawym tlliicm.woich celów. Zdradzeni mężowie w niejednym wypadku rlliazują serdeczne przywiązanie do kochanka żony. nie ma w.rtvszy dokument świadczącyo rozżaleniu chłopa w stosunku ll l 1l.. że nikt z jeclenastu rycerzy śp_iącychw sąsied. rluchownych.zamiast przebaczenia. l 1t1. żeby umożliwić nrałżeństrł. braniu. Nieślubni syltrltvie lakże popierają grzeszne związki.rli się. Ale ta ambiwalencja była szczegolnie jaskrawa. t 87 . jeżd. darvał się łatvro lvywieśćw pole.szystkiegot co plzypominało średniowiecze. ze nie są dziecmi prawowitego męża matki. Gdy pewien rycerz w postaci sokoła nawieclzał żonę starego rnęża. lr. skoro arcybiskupowi strzegącemu jego ciała po śmierci i. Co pewien czas ta postawa pełna tolerancji jest zamącona |lzcz przypomnienie. by utrzymyrvac pisał Huizirrlll. że lzo]da rvystawiona na próbę utrzymania w rękach rozżarzonej sztaby że7aza wyszła z tej proby zwycięsko po złożeniuprzysięgi. żona króla Artura. był nieprzewidzianym w kalkulacji Tycerzem dwunastym.i nat]/chmiasi uciąć mu głowę.mowany o tym.vo. można było zbawienie zapewnić sobie Lańszyrn kosztem. zawartej w dziele Alain ('lr.rlIr.łliadują się. Mimo grzesznej miltlsrli Lancelota. czego pragnął. jeżeli ciało rycerza po jego śmierci przy. że jakiśelement na niby dawał się wyraźnie głowy oclczuwać w tej łatwości. - l|' . Rycerze byli już krytykowani przez lvspółczesnych solr|r. struje su. Pokost pokory. -a \Mszysikie sympatie były po stronie kochan]<ów. . rlłLlece postulaLy ideologii rycerskiej odbiegały od rzeczy. Ta przysięga wystarczyła do jej obrony B6 woła w jednej z pieśni Marie de France syn .że w niebie zasiądzie po prawicy boskiej. ale ztlrla króla w interpretacji Malory'ego z II połowy XV w.Ojcze panie uczynię wasze ol.<.oją lviarę.. po czym rycerz niezwŁocznie uzyskał to. ( ir ly cior. i tym żebrzącym pielgrzymem.chrześcijański był wszakże w nim nader s. przysięgła. jak narzeka. t. Wirrniby broniĆ mnie plzed t ( |l l :|ll.lt. ponieważ i |o jednali było obciążające.rtpliwości. przez mieszczanl pTzez chłopółr.l z() mnie.' by okazać. której romans z Lancelotem trwał lata. Pan Bóg łatwo dawał się zwodzić.zccl spaleniem. który z tego przywileju skorzystał. tosci najwyraźniej nie przeszkadzało ludziom.r. s. Grzeszne każclego spotkanego na sr.. ta zgodziła się natychmiast jeżeli przez przyst.1tlsci.Nie próbuję tu wyczerpać ciekawych zagadnień zawartych w tej książce. ńające zaświad_ czyć o niewinrrości kobiety wiarołomnej.

Halldór Data wspomnianej dewaluacji była równocześnie datą wyna_ lt.i*u istotna. The Decline.z. ubolewano nad nieuctwem Iycerzyl ktorzy na ogół nie umieli czytać i musieli przywoływać kieryków. powiadając: .Le labour c]e mes moins nourisć . oclegrały wielką rolę w kulturze r. 1955. et ilz me gardent bien de mengel mon pain en sceuIte" (Alain Chartier. bił się i kochał. że kradli i łupili kościoły.a rv zbiorze rvyda_ nych dotumentów średnicwiecza.les Josclres et les oyseux et de gląive.1ua]ności w polsce socjalistycznej poczytność sienkiewicza i r.wrogami.lioty Francuzi brali w skórę w walce z Anglikami. si ce n'estoit monnoie lort).l1. ale . to to. by naigrywac się z mieszczan i chłopór./(]lnr a nie poii|ykiem _ mówił o sobie Kmicic. nie mędrkolvał../yćzyn tych przemian i nie jest to dla naszej problenratyki . Paris 1923. 5L 89 .. kowali się nie obserwując reguł gry.()raz mniej funkcjonalna wobec ruchliwościpiechoty. że napadali na podróż_ nych. Cytuję za R. s.. 1liccholy zaznaczana była przy każdej okazji i okazywała się :. Nie tylko oni zresztą na niej cierpią sądząc z wierszyka reprodukowanego przez calmette. Nie leży w zakresie naszych konrpetencji dalsze dociekanie 1li. Dewaluacja z 7313 roku przyczyniła się do zrujno*urriu baronów. że rzemieślnicy przyjmują tylko pieniądz z dobrego metalu (ne vouloient prendre denier. w ch. L. że ze zboża król dostawał ziarno. Wprawdzie Malory jeszcze w drugiej połowie XV w.których nie mieli zainiaru dolrzymywać. który przejął się ideologią rycerską. Ia paille nosfre).rr1. z drugiej . świadczyo ich . korzystał :. Inni wytykali rycerzom.Patrznp.ilniejsza niż pragnienie zwycięstwa. z'. tracili zmysły. zgodnie z tradycyjrlyr-tri wzorami.'że ideały lyc:crskie.. którzy wcześ_ lliclj docenili jej znaczenie.. *atuły na zawołanie i umierały z miłościna poczekaniu Wiekiem szczególnego rozkwitu opowieści dwornych jest wiek XII. a potem z dwudziestu cztery.Po co nam ci sklepikarze?" (Quel besoin avons lttlus Ce ces boutiquiers?)23. Co natomiast jest dla nas Ważne. cie emocjonalne. że pieniądz tak zmarni ał. że byli chciwi. polując na zbroję.w kompozi cji jego utworóŃ. Warszawa s. Rycerstwo pogarda dla lr ancuskie opierało się długo jej udziałowi w walce. l]z vivent de moy et je meur pour eulx.rlcrskich przejawia się u sienkie-wicza dwojako: z jednej stro_ lly. 1rrż zwracano u]Magęl ten obraz szlachcica utrwalił popiołach. gdy otrzymali jakieśpismo. helas. realizowane czy nie. nie pozwalają mi chleba spoży. zalewali się łatwo łzami. Na razie był on stosowany tylko do wysadzania trlurów twierdz obronnych. Jestem żołnie_ l. kobiety 22. że z sześćdziesięciuzrobiło się drvadzieścia. Trudno wątpić. która już i tak stawała się (. przewidywał on natomiast bogate ży. ków. Narviązywanie do wątkórv rl.jak wspominaliśmy ideologia rycerska jest od XIV w. Jak na to takze Zerom. pojedyn.ancuzi odmowili pomacY 6000 łuczników przysłanych im z Pal yża.cślenia autora. broń i konia pokonanego rycerza. coraz częściej traktowana z plzymTużeniem oka. iiekroc 1llaclnęli brac udział w walce. Król natomiast opierał się na rlritlszczaństwie przeciw baronom i coraz częściej rozciągał na tllitlszczan przywileje przysługujące dotąd tylko szlachcie. Trepka przyjmując lv bibliotece w stokłosach :. że rujnowali przbciwników wygórowanymi okupami. niestety. 1B). W bitwie pod Azincourt w 1415 roku |. ale rychło przyczynił się do przeliształcenia techniki walki i obniżenia roli konnicy. okazywaniomuczućobowiązującymwsagachislandzkich.zienia prochu. Zenon Szczygielski. gdy chybiali swoim zobowiązaniom. Autor wierszylra ubolewa.biegła w rozmyślaniu".lil. IIz peIsecutent de tain me deussent garder d_es ennemis. wac bezpiecznie" 21. et ilz me . inny wynalirzck pozwolił lancą przebijać zbroję.rr. Za swój stosunek do piet. że robili sobie z turniejów imprezę zarobkową. a biedak tylko słom ę (Ie blć au loy. lvedług . Froissart. Rycerze schli z tęsknoty. nie była ..arakterystyce jego bohaterów.1tlczyło piechotę z Walki.61.lii rv 9s Kiljan Laxne ss. Rycerz u Sienkiervicza. że nie szanowali zakładni. Sprzedana wYspo.1. a tymczasem. bo była zbyt sprawna. że ten ideai nie był intelektualny.. że byli rozpustni.oraz to nowe wydania jego dzieł. s.że składali śluby. helas. bili żony. W bitwie z 1302 roku rycerstwo wy1. Kilgorirem.opejskiej aż do czasół\r nam współczesnych. Quaclrilogue invectif . Jagienka.v. przeł. 8B 88.. 22Interesującejestporównanietegoekshibicjonizmuuczuciowegoznie. Jej zmierzch ma wielorakie ptzyczr-ny.l. liazdej okazji. rekonstruuje rv Anglii legendy związane z królem Arturem w dziele noszącym tytuł to Morte ó Artur. Znany kronil.

Mówiąc bowiem o twórczości ludowej miewa się na rrry. t.. demonstrowane przez Skrzetuskiego na przykład w stostrnku. który dostał od niego w swoiin czasie i ktory stanowił gleji bez_pieczeństwa. Ona napastowana jest w tym czasie przez jakiś l /. Na bezbronnego się nie napada\ Rzędzian opiekrlje się chorym Bohunem. jak mówi o Rze. Okryty ( |l\vźl]ą może już wrócic do ukochanej. Król Karol Gustaw z kolei wyprawia swo. W Potopie Kmicic traci serce Oleńl.ll. 4) morl t1.niemiłych szlacheckiemu oku".<lchuje się z wzajemnością w pięknej pannie. musimy się nad treściąsłowa .1zrvisko i pod tym nazwiskiem dokonuje ekspiacji za swój błąd. w chwi]i. które z króla czynią postać raczej bezradną i płaczliwą. skie serce w piersi". ran twoich niegodnam całować".Łódż. . która go wita słowami. gdy jego losy zalezą od atatni. choć mógłby go zadżgać. którą opuścił. Ale obowiązuje szczodre rozdawanie.ll. jak i Wołodyjowski wzbogacają się na wojowaniu. nie ujawnia lisiu Bogusława Raclziwiłła. Ten ostatni przybiera nowe t1. choć ubogi (patrz Eurylileja w Odysei). bo chorego zabic to chłopska Tzecz| nie szlachecka. nie dla zbójów. tak .. 3) moze to być twórczośćo ludzie. .lr llł.Cały regiment gwardii ognia nad jego trumną dawał". Odwazny Tycerz utrudnia sobie sytuację i tak już pełną grozy.asznej Horpyny..1 wit. Gdy okazuje się.ludowy" może być kwalifikacją r.ł Julian Krzyżanowski. jaki mógł spotkać Tycerzar był zarzut tchórzostwa i dla uchylenia tej możliwościrycerz był w każdej chwi]i gotow narazic sprawęr ktorej słuzył.Polonistyka" 1966. nr 2lt00.1ztl.1 l.ochową.rotu w określonymterminie do zl . Słowo rycerskie bezwzględ.lll opolMieści Chretien de Troyes Yvain. który będzie napastorr.na gościńcu tośhultaj". gdy przejeżdża kanclerz pokonanych Szwedów.r. Krói Jan Kazimierz. Losy ich na rlItlc1o rozdzielają. Schemat Potopu jest dokładnym powtórzelll(. jemu niedoszłemu zabójcy piękny pogrzeb. O prostakach się nie mówi. bo wolno brać łup w bitwie. aczkolwiek trucllro sobie wyobrazić obronę tej twierdzy bez jego csoby. ze to jest jej dawny mąż.w.v nieobecności Kmicica. Wydanie bezbronnego Bohuna przez Rzędziana napotyka silne potępienie ze strony Podbipięty.tltllyczną1 2) może to być twórczość przeznaczona dla ludu. Skrzcłus]<i u Chmielnickie.lloj elity społecznej. go.. że życie ocalił Lym.(l1-11y charakter. on stał . Bohater od pierwszego wejrzenia z.ttlerowego. traktowaliśmyjako wzory .lli. . o czym 90 l11. przy czym obie strony trwają wiernie przy l. Tak iak w opowieściach rycerskich. .. A miał przecież nie byle zadanie do spełnienia.Rafała i Krzysztofa Cedro pokazuje im fuzje i rzemienie. czyli.ich uczuciach. Gdy ona się l|() wyrzekal zaczyna od utraiy zrr-iysłów. świadczącego o tym.oilalela. równo Kmicic. respektowane w porv icsciacłr historycznych Sienkiewicza. realizu_jący wzór wiernego sługi to szlachcic. a potem przybiera nowe l1. Za. żeby odwrócić uwagę od książek.Judasz" nie obowiązuje. Najgorszym zarzutem. l.r I lelerrę odda jąc ją pod opiekę karła z obciętym językiem l :.la.sli rzeczy rozmaite: 1) może to byc twórczość powstała porllrlrl ludu.rly. iest pełrra podziwu cila tego nieznaner1.|io Babinicz uzyskuje wielką sławę pod Częsi.llrlc potł.rl Oleńkę r. do Rzędziana.tin zapomina o obietnicy porł. nie może |llz lrru srtoich łask odmówić. by szukać sławy na turniejach. Podobnie Kmicic. a parol jest dla rycerstrva..lr. choć . Rzędzian. Szacunek dla wroga ujawnia się w różnych okazjach.stała poza nim.(lo żollal słysząc o nich..widny i na pociski wystawiony".ludowv" chwilę zalll. A idzie mi.isko i pod tym nazrł. \ r. Król Jan Kazimierz każe prezentołvac broń.tlru5.r.. którzy go wiodą na stracenie. . 91 L . była ostrzeliwana.juliair Krzyżanowski 2a nazywa Trylogię powieścią ludową.rrltllłić. Podczas gdy ludzie Skrzetuskiego chowali się przed kulami.i stając po stronie Boclusława Radziwiłła. z którego rąk on ją wybawi. rIrlllrze znanych schematów. Tak Bohun porylr. |'rlltiew-aż wzory rycerskie średniowiecza.o powtarzanie się pewnych. zalysowany jest także wedle konwencji średnio- ..mieszczań.cza.lt. w której Skrzetuski udawał się do Chmielnickiego jako ernisariusz...islriem dokonuje cudów waleczności. Oficer piechoty ma u Sienkiewicza . czyIi rycerz ze ]wem. inaczej mówiąc. |)oza analogiami w psychice bohaterów Sienkiewicza i rycejak wspominaliśmy na lzy sredniowiecza można wskazać la już mowa.clzianie. loqie kompozycyjne. Nazywa się to u Sienkiewicza rogatą rycerską fantazją. prorvadzony na rozstrze1anie. nie okazuje pierścienia. opis bitew obejmuje tylko walkę możnych. tak jak elitę stanowili rycerze eposu .. Jeremi Wiśniowiecki spaceruje widoczny po murach Zbaraża. . .

w braku innych wrogów . Kwalifikacja genetyczn. Każdy. 1946. 1962. być może. który krvalifilcuje jako ludowe zarówno takie legencly. I (ltycżną. W. słuszności -jakie zaplecze psychologiczne mogł miec smok wnasuwa .jak tllrllyw Kopciuszka.długo tli -_. Zirrnuńskiego 26. tj. rvytyczone szlaki. Ta supozycja nie wydaje mi się trafna.że to byc twórczośc mająca lud jako głównego odbiorcę. t czość. 92 27 Cecil Maurice Bowra.r . bo mało możemy dziśo genezie wielu utwo. które przejawiają się w tego rocizaju utlrorach rv różnych częściachglobu. że nie ima się go miecz ani kula przeciwnika.ollzilllie kopciuszka zwykło tłumaczyc się tym. M. rvyłącznie w sensie ostatnim. że zawsze ludzie llrr..lnie wysłuchują opowiadań o tych. 93 .go zagrożenia.a tych ll l(opciuszkiem i wTaz z nim przezywac jego triumf. zdobywanie swojej wybranej poprzez z pozoru nieprzezrł. 1lytanie. wreszcie. Żołnierz jak to w wypadku Sienkiervicza krynie był bohaterem walk tycy nieraz zauważali. gdzie o wpływach mówić niepodobna. recepcją tradyćji sz]acheckiej przez mas)r 25. jak Pieśno Ro]andzie czy Tris|ana i lzoldę. rów średniowiecza powiedzieć.1 smoka w średniowieczu. Myślę.łaściwie Nic korzystał wszak z jej wdzięków. .. Poil.ze tu dochodzą raczej do głosu wspóltlrlsc:i llatury psychologicznej. według jego krytl. które czynią wątek . którzy poniza.Darvida i Goliata'' wspólnymi wątkami lrrrlzliości. twórczośc ludowa w sensie . Heroic Poetry. bo trudno przypuścic.Recepcja Sienkiewicza rv Polsce była.legen1lylanie. zagrażających r. żądając okupu za jej wyzwolerlic. London 1952. tzn. rozdz.. w sensie recepcji masowej. że ten byt fikcyjny był tak skonstruowany. żeby l.ludowy" można się zgoclzić ze stanorł. które były przekazywane słuchaczom nie tylko r^r wielkicil dworach.yraźnie traktuje litelatuTę. Nie były to także utwory o ludzie. jdk się zdaje. Smok wawe]ski ma dużo krewnych. Stulecie trójcy powieściopisarzy.r i. uwalniając dziewicę czy okolicznych mieszkańców od stalt.jako utworów. E|hos Tycerzy średniowiecza objawia daleko idące analogie 1rl J. Na ogromnym materiale porórłrnawczym autor ukazuje w'rozdziale I swego dziela pewne wspólne łvątki. Ęarodny j gieroiczeskij epcs. Jej życie. jak //iac/ę i Odyseję.oło.cu postojów pielgrzymek. które miały pe]Mne stałe. to. dlaczego rł. by iak najbardziej podnieśc zasługi tbgo. Mozna.. Tak. Tak interpretowana ludowośćnie staje na przeszkollzitl traktowaniu jak to czyniliśmy legend średniowie. których dochodziła do-głosu elita. r1. zdumiewające wyczyny od maleńkości. jak się zdaje.a nie może tu wchodzic w rachubę. kto ośmielił mu stawic się <"1. żeby charakteryzująca je erotyka liczyła na tego właśnie rodzaju re" cepcję. takie jak te. kto uważa się z. nie słyszy się także. także i tam. Wyfląje się. XIII. Przyjmując ostatnie znaczenie słowa . że smok był reprezentantem całkiem realnych rlziliich zwierząI. M.masowa". Opowieści dworne prawdopodob.cl'a słowo poetów i pędzel najgłośniejszychmalarzy. to samo powiedziec o legendach średniotviecza.lud w ogóle w nich nie występował. To wyjallllicttie nie pozbawione.l pokrzywdzonego jest rvielu mógł utożsamić się . szczególnie tł-czesne sukcesy bojowe.lr<lpciuszka" czy wątek . Są to takie na przykład wątki.ycięzone trudnościitp.r. Zawdzięczam prof. Niektórzy sądzą. którą się posługiwaliśmy. Te analogie autor skłonny jest Patrz Karol Wiktor Zawodziński. Spotykamy się wszak z nim na rozległym tlllszarze.miał z czym walczyć. Krzyżanowskiemu zwrócenie mojej uwagi na teqo interesującego autola.iskiem W. by llaktował ją jako zakładniczkę. dlaczegoż by bowiem rvilki i rysie tri<l miały występowac we własnej skórze? Z kolei nasuwa się smok trzymał dziewicę na uwięzi. jak w legendach średniowiecza. Autor tł.vówczas człowiekowi. jak mieliśmy już okazję zaznaczać. utrwala obraz tego strasznego zwielzt.. 25 26 zyilisac jednakowym pTąwom jedynego socjalno-historycznego lrlzwoju ludzkości.wtak. ref]ek|-or autora padał na pojedynlii rycerzy. 5) może to byc. bo.tera. ale dotyczy to przede wszystkim chansons de gesles takze i na miejr.ków. warto--się chwilę zastanowió nad popularnol.ycerz . Żirrnuński. obejmując je wszystkie nrianem ludorvego eposu bohaterskiego.którą chłonie chętnie całe społeczeństwo bez względu na przynależnoścklasową. lr. Smok kumulował w sobie wszelakie zło.1 liodeks były w nich odtworzonez7.1ch średniowiecza. Toteż mozna rnówić tu o ludowości. jako literaturę arysto|.doczekują się własnego wyniesienia.l nie nie były dla ludu przeznaczone. jak niezwykłe narodziny boha. Slroro mowa o wątkach cieszących się taką popularnością.

tak jak popizednio t plzezkulty.rlllie wymagań." przeciwnie.gqry'' może llrltviem układac się dwojako: nąOZ niżej stojący podziwiają tych. Pertstiana (ed. Jeżeti jdzie o wspomniane ludy pasterskie. Ale nie zawiódł zaufania. zbędnej do obrony s\Mego honoru i dającej się mierzyć ilością pokonanych rvrogów i przezwycięzonych niebezpieczeństw.. n Honout and. W pierwizym wypadku giózi . wskazuje na pe]Mne t. którzy wszyscy się znali i wszyrtko o sobie wzajem wiedzieli. związana z rozmiarami grqpy. jaką starsi spośród nas mieli jeszcze okazję obserwowac i jaką w posiaci stylizowanej przekazał Tetmajer w swoich opowiadaniach No skolnym Podhalu. Silna presja opinii publicznej. w l.rlołów". nie.lzi w grupach małych. ale góry zmniejszają zewnętrznego tę obawę i dają się rozwijac typowi ludzi o niepodległym sumieniu" 28.rlzycji przez dopływ arywistów. nie wytworzyła wzoru takiego zadzierżystego i niepodległego człowieka. 95 . w drugim . Nieustanne ubie. Według obrazu Germairów u Tacyta.llie. kiedy wzrost wpływów mieszczaństwa ztltuszać zaczął do obronnej kodyfikacji własnych dyrektyw. lilorzy są wyżej i pragną ich naśladować. centralna rola odwagi. rlrltloszą siĘ do nich r. ekskluzywnych.rki"orobiste |hce to iace relations). Taki honor miał! pisał we wstępie do swego przekładu .. J. że ethos.riusć ao .ru . Stawka była nie byle jaka.anie cnót trudnych. w kiórycn po.ę. Znamy ludy pasterskie. zgodnie stwierdzan y pTzez historyków fakt.-W interezującym lvslqpie redaktor tomu.. oprac. Dzieje się to. _ .Ten warunek wydaje się istotnie zrealizowany u Homera i połród rycerzy średniowiecznych. narzucanie l. w łrugim wypadku rrtlczuwana wrogośc narzuca konieczność usprawied]iwiania włal.. obracanie się w kategoriach honoru i wstydu. Wojowanie i czerpanie zysków z ziemi i tu. J.ug. ani wystarczający do wytworzenia ethosu tego typu.r. którym niełatwo sprostać.rlllie dodatkowych trudnoŚci l lnne.rp. jakim był Achilles czy Lancelot. przel. jak jego stanowisko (oIfice)'' zs.). której usiłują zapobiec priu.vrogo i przeciwstawiają im swój odrębny lysLem wartosci.pisze w przedmowie -. .z ethosem rycerzy Homerowych. G. London 1965. . Dupróel o zdania. Artur Górski1 'Warszawa 94 zs Sogj isląndzkie. bądź *. jaką w odróżnieniu od ludzi z dolin opisywał w swoich pracach Kazimierz Dobrowo]ski. 360. są rzczególnie doniosłe." bądż też przez zaciąganie ltltlmal niemożliwych do wypełnierria zobowiązań lllarakteryzuje górną warstwę społeczeństwa zlożonego .). wystarczy tu przypcmnieć kulturę naszych góraii taką. gdzie rtór. Shame (praca zb. verlus d'honneur.l<)źnego średniowiecza. Jednakże fakt przynależnoścido elity żyjącej z wojowania nie wydaje się niezbędny. Saga o Gislim wy jętym spod prawa 1931.. w przeciwieństwie do anonimowych. o którym już miałam okazję Socjolog belgijski. W obu za[em wypadkach ten ethos miałby być reakcją . skazany na dożywocie jako więzień w Zamkach Orawskich.ten-ethos z i . jak to Sobek Jaworcarz.ry*il"1o*utlytlt infiltracja z clołu. E. i tam były podstawą egzystencji. wo]na od rvszelkiej troski gospodarczej. Mam w tym ostatnim wypadku na myśliSpartę.wierny swojemożnośc mu zobowiązaniu w stosunlru do strażnika. które sprzyjają tworzeniu się tego rodzaju ethosu.Honor i wstyd . mając ucieczki nie skorzystał z tej możliwości. tlrlIlrrie pojęty honor odgrywa szczególną roIę. G. i gdzie osobowość działającego jest równie ważna. Ni rzecz tezy lltrpróela pracorvałby. ubieganie i ws. tylko w pierwszym wypadku chodzi o zagrożenie własnej 1. wtllł.tlych przywilejów. tltlych przywilejów_ przez stale czujną wrogość. które rządzą się podobnymi dyrektywami.ożr. gdzie elita wojskowa. jak nazywa je autor. ypadku można by zilustrować przez wspomniane stwarzanie * *i].Płaszczyzny i niże wywołują jedynowładztwo z racji sag islandzkich Artur Górski i wewnętrznego zagrożenia. stosunek niżej stojących do uprzywilejowJnych. ganie się o pierwsżeństwo i chwałę. Peristiany. s.był się o Tzeczy niezwykłe. co w tym wę. żtl siowne sformułowanie kodeksu rycerskiego należy óa. o lzeczy trudne.zynniki. Pamiętamy. zaprzątają ciągle ltl<. w którym dominuje dbałość słamówić . o za rozenie wła. także i ich wojownicy rządzili się podobną hierarchią wartości. obowiązkowa szczodrość. W 1965 roku ukazała się zbiorowa książka aotycząca wybraltyclr społeczeństw basenu śródziemnomorskiego. które tego rodzaju ethosu nie wytworzyły. i znamy grupy elitarne trudniące się zawodovro wojowaniem.

mianowicie..:T]. mamy do czynienia z zamkniętymi grupami.'" _1:^'T":: pTzy. 1. współzawoóniczące i plem przykłacl pierwszych wymienia połudlriowo-afrykańskie 'Satirorrga współzawo czy Indian Zunii jako przykład kultury nictwa . czy bogata. w ramach ktorych (Zuni) określonajest pozycja człowieka i za1lt.. czy Lo grupa biedna.:":i1":. że kulturę rycerską. so rogach ulic. do gangów i tzw. którą wutititbwac jako kulturę współzawodnictwa. Kwakiutlowie. lłrlilcr konfliktow. rrrli związku z lechnologią. rozważają trzynaście rożnych względu na to. którą rozporząclza.1s cthosicl jrlst inaczej. sprawiedlirvości bez udziału urzędników regulowania mitowałby się ten. lr. o co się rywalizuje.kces ckorromiczny -.Współzawcldniczenie międzygrupowe może byc połą|. liśmy.c ze współpracą w ramach grupy. Street prawa. czonych narkotyków ukrytych w sztucznych and Competition among Pri..rl inicjatywa i ambicje osobiste nie powinnyby ctrać tlużej roli. przcz su. posłowiu stanowiący redaktorka całości__ Margaret Mead. ""l^:.. który należy wziąć pod także. łr. i<to by odwołał się do sądu dla Dlatego władze państwowe się po.] zachowanie. Jetlnakżrl lIlj|. co się llrlc wspóInymi siłami uzyskać. rv jaki dana grupa zapetrvnia soa więc czy to grupa rnyśiiwych.zie pozycja człowieka zależy orl pochorlzenia.[. 3eayrrt o. jest mniej ważne. rezultat"*:.łrrZą rrr..:: współpracujące. że słowa nomos wymierzania Homerowym.T:_Ti. po uchyleniu roli liz()regu czynnii<ów autorka ocinajcluje pe\Mne determinanty w sLruklurze społecznej danej kul|ury. l l tlr..uwagę. in.jc rozumieć . (prawo) nie było w słownictwie minaliśmy już. Podobnego roztl'lzrli<lnia należy dokonać między kooperacją a pomocą wzajemną 1lrlplulness). |tilll Ill)llt.Uu dominacją współdziałania J. do wymierzania spiawiedliwości we własnym zakresie. W pierwszym wypadku akcent pada na to. . czy dóminuje w. Jeżeli idzie o czynniki warunkują"". *uóią autoia o charakterze grup przestępczych.r. odwrotnie. w drugim stosunki mięllz. w związku z obser.. u_omili ska nazyłvała się w wieku XIX Societd degli Stanów Zjedno.iest w tym sformułowaniu zawarta żadna deprecjacja. autorka zalicza na przykład Eskimosów.terski... Przez zachowanie indywidualistyczne autorka pro.lctzy. Ńspolnym rysem jest tu pogarda dla Wspo. według tego samego pTzez nas gjrupy rycerskie objawiają aulora. natomiast stosunek do innych współzawodnilr. w którym jednostka zmierza llrl lllvtlgo celu bez uwzględniania innych".i*ią. w obrazów syntezę uzyskanycł.(). posłowia io#". Gdzie indziej jeclnostka lli(! ma poczucia bezpieczeństwa. któreqo człowiekowi nió można orlellrać.1 l1. rlziłtla przeciw współzawodnictrł-u. z tym zastrzeżenierr.r.rrlrllt odróżnic od rywalizacji. Zważywszy. żadi| Wypada zauważyć. Współzawodnictwo niekoniecznic rna cha. W zbiorowej pracy Cooperation kultur ze mitive People autorz1. Pojedynek był poźniej jedną z form państwowych.lrlych tu zagadniEń potrzebne jesL jeszcze sprecyzowanie po|r. Przypomnijmy. Skompro. Autorka tego posłowia widzi możliwość ona kultu nym ma|eriale trzech rodzajów kultur. Tozwa'zd. że mafia d'onole. w poizczególnych monografiach wyróżnienia w zebra. jakieśprzedsięwzit umożliwiającej 3ą organizacji politycznej. rl.rpJ*". Sytuacja człowieka nie zależy ltt tlcl jego inicjatywy i ambicji osobistej.. llitl .. ztaczne ańalogie w stosunku do grup przestępczych. że gd.można "ut Gromadzi warto chwitę uwagi wynikom tej pracy poświęcić..l.i" ^ lvspólzawodnictwa a sposobern.ł1. ll Maorysów brak stratylikacji ekonomicznej i brak myśli. sprawy obrazy na honorie. ltlgo.że llltlżlta poprawic swoją pozycje. zariojnictwo.lrlr. Nic są to jcrlnak jcrlyne czynrlilri. kooperacja niekoniecznie przesądza o solirlrrrtlości. Przy rywaiizacji.wtrione mu jest bezpieczeństwo. bo to l)i(: egzystencję. które wchodzą w rachubę AuLorka zdaje sobic sprawęl że dla rozstrzyQnięcia sformtłłow.przeciwstalviały.. ldzie tu o gromadki wyrostków zbierających się na w rozwnżallym t 96 97 . lrŁórymi operuje. W kulturach współdziałalti. rolników.ych jest sprawą drugorzędną. 1rrlli<ltlanie innych jest sprawą podstawową.llrlrtt. We współzawodnictrvie akcent patlrt tla ce! (goal).1l. wspomniana książka . Obecnie mafia trudni się głownie przemytem do pomarańczach. czy Nie tna związku z tytn. tendencja ties 30. sycylij. Współzaworinictwo wy. r.1ttt i. do kultur indywidualistyczn którzy nie wreszcie. colnel socie. podczas gdy osiągnięt ll.nich współclział":i".y.vi ęce j negatywnych niż -mióazy '. istniejących poza pru*Ó*.1. Rozważone to jeden z czynników.l. dopoki nie jest przekonana tl swojej niewą|pliwej rvyzszości (unchallengecl superiority)j1..sądząc z tego pozytywnych. Wyodrębnia indywidua1".ylrlrlzkie.

przy czym jej myślzatrzymuje się przy poczuciu bezpieczeństwa jako przy czymś eiementarnym. mógł z tego powodu narażać wojska Achajów na porażki. że gdy tylko zbiorą się gdzieśmężczyżninajedzeni i płciowo zaspokojeni. żeby przeciwnik nie myślał. jako pewną plopozycję metodologiczną. A jednak ethos ten 1llz<:trwał parę stuleci. Mead. odrodził się znowu w romantyzmie i przeltl. i że ethos rycerski nie da się. łączy się z przedkładaniem własnych spraw prestiżowych nad interes ogóIny.). plagnę na zakończenie powiedzieć słowo o sytuacji funlrcjonalizmu w odniesieniu do dyrektyw. 1937. się boi.lrll. przy czym ta że rezygnacja pociągnęła za sobą lvyrżnięcie całej jego drużyny. lecz funkcjonajako peMrną tezę empiryczną głoszącą. natychmiast zaczyna się między nimi kłótnia o pierwszeństwo. tak Roland nie wezwał pomocy. a mam tu na myślinie funkcjo9Ż Cooperation and Competition ąmong Primitive People (praca zb. tak ceniona w tym ethosie.których Conrad bronił. Mead. inaczej bowiem nie zapuściłybykorzeni. który lv swojej niedawno wydanej autobiografii. ptzez odwołanie się do tego ostatniego tylko czynnika.tll. Cóż możemy wydobyc z rozważań autorki dla charakterysty kultury rycerskiej średniowiecza? Myślę. Patrz Wstęp M.tl waloru. mimo najdalej idących lrjżlric politycznych.że respektując zastrze. ale służyła także obronie honoru. służyła. Piotr II. l1. jak też do l.r|i wybrednych czytelników Conrada jak Bertrand Russel.unkcjonalności w odniesieniu do potrzeby biologicznego przell watlia. Odwaga.że tendencja do kształtowania w stosunkach międzyludzkich jakiegoś pecking order może byc poczytywana za równie pierwotną jak pragnienie bezpieczeństwa. M. Jakim potrzebom służyłoich 1ltltItrzymywanie? Nie będziemy tracić tego zagadnienia z oczltt lll<ltlząc'dalszy rozwój rycerskiego ethosu. bo nie chciał być wzięty za tchórza. zgłasza najgłębszy akces do starośłvieckich w. uzależniała współzawodnictwo czy rywalizację od poczucia bezpieczeńs[wa. oczywiście. Mandeville twierdził. ethos rycerski przez towarzyski stosunek rycerza do wro(|(l.lr[ości. rezygnowanie z uprzywilejowanej pozycji i wyrównywanie liztltls.rzebom. że normy zaakceptolrzlu tv(llle w danym społeczeńsLwie służązawsze jakimś rozsądnym . obronie własnego istnienia.1wia nadal zarówno do czytelników Sienkiewicza. nie wymagającym już dalszych wyjaśnień. jak miałam już okazję wspominać o tym gdzie ltrtlziej. co spowodowało klęskę jego zastępów. Można by równie dobrze uznać tendencje do współzawodnictwa za elementarne. przy czym w tym kodeksie zalecało się raczej umrzeć niż dopuścićdo pqniżenia.na myślo jakiejś bezwzględności w stosutrku do innych ani ich eksploatacji 32.l żenia autorki. W najbarrlzitlj obronnej postaci teza ta ogranicza się do stwierdzenia tej r. osobiście obrażorry. czy ptzez niepotrzebne narażanie się dla okazania własnet. które cytowaliśmy.1lizm 98 . psychologicznie wytłumaczyć. Myślę. okazywał się niejednokrotnie samobojczy i prowadził rlrl masakry całych walczących zespołów. dotyczących ewentualnych urvarunkowań rozważanego ethosu. Tak to Ąchilles. zrezygnowaŁ z uprzywilejowanej pozycji strategicznej. z przedkładaniem troski o obraz własny nad zwy cięstwo czy klęskę podopiecznych. Otóż. jak to było widac z naszego sprawozdania. Po tym krótkim przeglądzie hipotez. można ethos tej glupy scharakteryzować jako i widualistycznyl z tym dodatkowym posmakiem ujemności. tak król Aragonu.). Margaret Mead (ed.

autentyczl]a. gra niewesoła a po. Przypominamy sobie. celuje on we wszystkim. Tu inaczej. Typ egzystencji prowadzonej w tych siedtiskacń nieustającej zabawy wymagał nowych wzorów osobowych. czytać poetów. tz.<]zie on wzbudzał lęku swoim wyglądem.edrzeć się na mury oblężonego miasta. konna jazda. na co inni pracują z mozołem. La Bruyóre. jak dwór Me<lyceuszyl cl'Estów. pójdzie na udeptaną zirlmię. wśród nich najgór. komu dopisala zręcznośćalbo szczęście.Cortegiano Castiglionego i jego przede wszystkim dopuścimy tu do głosu.ry .popierali ich ptolemeusze w Aleksan_ drii i Mecenas za rządów oktawiana. Trzeba ustąwiać pionki i Iigury. Dworzanin borviem jest zawsze 101 .o"głos. Nie llt.z ltalią.lry ił. krul. bo wiąże się z umysłem ociężałym. rysować. jaki ten wzór uzyskał w italii i poza nią. trzymać się go.Ó. ciężc ten. odpierać ataki przeciwlika. do czego by się rJoszło. zważywszy og. pokojowy clworzanin rlie będzie ta]<że szukał okazji clo pojedynku. ttlt)wców.rumentaeh. wystarczą turnieje. zaśw odrodzeniu . by miał nie byle antenatów.|wolze| Życie dwolskie lo gIą prowad. mieć plan. czasami iśćna ryzyko i grać na chybił traIił.zona na serio. gdyby l.ych opieki nad luttźmi nauki i sztuki też znane było starożytności.lll gdyby pod naciskiem. Walcząc w armii będzie się kicrował honorcm.rlzie robił tra oczach króla. 'Wysoki wzrost nie jest poządany. że Arystoleles wymagał orl człowieka 100 instytucja dworu jako zrzeszenia ludzi zależnych od jakiegośdysponenta właclzy i pieniądza ma bardzo stare dzieje. która maskuje kunszt i każe przypuszczać. Roztaczanie prźez możn. Muzykować mu wolno jednakże tylko j.'w praktyce bywają dworzanie niesz]acheckiego rodu. Czasami za pomocą pilnie strzeżonych pionków zyskuje się krótową i wygtywa paItię: zwy. nie bęrlzir: tańczył na jakichś festynach ludowych. Nonszalancja wzmaga ludzki szacunek. Nonszalancja ta jr:clrrak musi llyć.Vl. Oczywiście. i dworami iakimi. ani rvyczyniał w tańlrr łtkrobacji. choć dworzaninowi nie przystoi żaden zawód |x)za rycerskim. nie pgtrzebując się doralliilc tego. Chatuklery (O . co bardzo pożąrlane. Rycerz w roli dworzatlilla chłaniająca. który go nigdy nie zawiedzie. potlit:waż ludzie sobie wyobrażają. Wprawdzie jedynym dopuszczalnym zawodem dworzanina ma llyć: zawód rycerski.żąda się od niego takze. historyków. że wszystko 1lrzychodzi mu łatwo.ieczne i nie pozwoli sobie na żadną tritlgodną słabość. clo czego się bierze. ale także nie popadnie w zniewieściałość.. zechciało do sprawy przylożyć.ztlnie kopii. które przystoją tylko zawodowcom. Gonzagów czy sforzów. niejszym tonem przemawia. Pamiętamy clwory króla Feaków i clwór Menelaosa u Homera. gotów pierw. po wielkopańsku. |'<lza tym człowiek średniego wzrostu jest zwinniejszy w różnych z(lwodach sportowych. lekce sobie ważąc llrvój kunszt. A po tych wszystkich marzeniach i wysilkach znaleźć się w szachtl lub ttostać mata. Te nowe po- liltlszlrie dumnego. Ale rozkwit dworskiej kultury towarzysko-zabawowej kojarzy się nieodmiennie z dobą europejskiego odrodzcnia. ciskanie włóczni. Alb 1l<lnieważ wzór castiglionego ma być wzorem dworzanina doskollłtłego. Wiedza humanistyczna stalrowi ozdobę każdego. zwlaszcza grly to llt.'ale w gruncie rzeczy wzór Castiglionego to wzór zdemilitaryzowany. by był wysokiego wzrostu.ozą i wierszem. upodabniając się do tych.tlrin doskonały będzie musiał zndć łacinę i grekę.i<. Toteż dwo. trzeby wyzwalają niezwykle obfitą produkcję podre*czników dworskiej ogłady i cJobrego rvychowania. Szczególnie zalecany jest dworzaninowi wclzięk i pewna nonszalancja. gdy to okaze się kon. ktotzy trefią włosy l wyskubują sobie brwi. Jeśliidzie o pochorlzcnie. grać na różnych irrsl. gra w piłkę. pisać pl. człowick bowiem szlachetnego urodzenia ma lepszy start życiowy i latwiej sobie toruje drogę w świecie.

co dobrze tuszą o sobie.43. w sprawach wojny i pokoju. Wieczorem odbywały się maskarady i bale. ale i należycie sprzedawać swoje za. odtwarza niebywały luksus lcj próżniaczej egzystencji. winna malować. . Lwów 1909. Uczty rlie miały końca. Który z mężczyzn nie będzie się starał zasłużyćna przyjaźń tak cnotliwej i pełnej wdzięku osoby? Kobieta nieza. wityclr.kogo by mogła pośIubić. łatwo bowiem zarrważyć. Jeżeli idzie o stosunek do księcia. Jeżeti jego pan będzie oporny tyrn radom. |^ikacji w walce zbrojnej. odgradzanie się od wszystkie. Jedna tylko strona ży. . s.ego rodu. clla zabawy ubiegano się o karły. żcby na cytowanej przez ChŁądowskiego biesiadzie weselnej porlać kolejno 43 dania. którzy nie byli latwi cto zdobycia. < r Kazimierz Chłędowski. wyd. ograniczaniu wydatków na festyny.polowania wypeł- rliały ranki. Gdy będzie mia} udać się tam. a niecnośćksiążęcych zaleceń nas od posłuchu.dworzanin") winna mieć jakąśkulturę humanistyczną. rt.Jeclną z głównych sprężyn wszelkiego działania była pompa. Różni autorzy podkreślali.. co plebejskie. rlrlzie nie sięga prozaiczna troska materia]na. żeby w nich błyszczeć. Kobieta na dworze (zwracam uwagę na brak żeńskiego odpowiednika słowa . które charakteryzowaliśmy u Homera. najlepszym sposobem po. tańczyć i grać (tylko. Dworzanin swymi zaletami powinien w takim stopniu pozyskać łaski swego pana..kontynuacji watków rycerskich. to samo ttciekanie od piętna zawodowości. A pouczyć go ma w r:6żnych dziedzinach: w administrowaniu swego kraju. Sztab kucharzy musiał mieć nielada inwencję.tylko czystości się oc1 Rzymian nie nauezył" 1.e. możnego i szanowan. wy wzór dla wyrafinowanego życia towarzyskiego dworu w Urbi- trrl. tak jak drogo płacono za Murzynków. dworzanin winien się usunąć w cień.pomnyt by nie tylko mieć. Dwót w Ferrarz. . lecz raczej według tego. Odwołuje się on do lrlrlzi.lotelesa czy w średniowieczu. Trudno nie dostrzec w dworzaninie Castiglionego.e obronę czci kobiet mieć na względzie. bronnych kobiet. Ary. że związek cielesny kala uczucie.. zyskania jego łask jest na nie zasłużyc.jako świadków swej doskonałości.ivychi jado. może wielbicielowi ofiarować tylko seree. W yozmowie dworzanin unikać będzie aluzji złośli. To samo szukanie chwały. ia była w zaniedbaniu. że Castiglione.wszystko naśladowałze starolrizm .Obok źytności. l<:żnych. Chłędowskiego z tego. lilejnotów rozpościerałysię niesłychane brudy". odmawiając służenia złemu. pomni. ani osób możnych i bogatych. świecką 1lilrfekcją i jej odblaskiem w oczach innych. mógł sobie pozwolić na szybowanie w Eórnych rejonach. Zwracano już uwagę na to. Zmiany w dyrektywach związane są ze zrnianą roli spolr:cznej. uzależnienie prestiżu od iiczby ludzi za. Mężczyżnimuszą zawsz.a. mężna może oddać swoje uczucia wyłącznie komrrś. broń Boże.yścigi. Sprawozdanie K. a na to. którzy mają czas.Gdy zamężn. Dla zabawy hodowano różne egzotyczne zwierzęta. a mianowicie higiena osobista. co zasługują r czeri na karę niż na kpinę. nie na trąbce) ociągając się wstydliwie na wypadek propozycji popisu. (lo.a nie do Boga jako świadka i przyszłego sędziego. Turnieje.Humajak pisze Chłęclowski -. Na dworach ceni się człowieka nie według iego kwali. że będzie mógł sobie pozwolić na mówienie mu prawdy i prostowanie jego ścieżek. Ostateczny polqr tym wszystkim cnotom nadają kobiety wnosząc ze sobą cośmiękkiego i de]ikatnego. oszczędzać będzie słabych. winien postarać się o to. uprawianie sportu jako zajęcia wyróżniającego ltldzi. by dobra o nim opinia wyprzedziła jego pojawienie się na nowym dworze. z wyjątkiem tych. a stanowili pożądany akcent pośród licznej służby. Rozmowy urozmaicały dłurlic wieczory. trzeba było mieć rlośdo powiedzenia. Niegodnymi środkami zabiegać o nie nie należy. a zaTysowujący luksuso. t02 103 .. czy bez. że dworzanin rl Castiglionego jest przede wszystkim zajęty rvłasną. Błazen był też nieodłączną figurą. ll. opłacane bardzo tlrogo. lety. gdzie go jeszcze nie znają. i gtdzie obcuje się z P]atońskimi ideami. Winna z taktem prowadzić rozmowęr a nawet umieć wysłuchiwać rzeczy nieeo swawolnych. jak spędzano czas na dworze w Ferrarze. co wnosi do lci kultury zabawowo-biesiadniczej. nie będzie zaczepiać tych.że cnota w tym wloIze służyprzede wszystkim osobistenru wyróżnieniu. Nie służy ludziom ani Bogu. które nas wiedzie ku Pięknu zrealizowanemu w pięknej kobiecie. l. ten spo1 W sób stanie się mentorem swego króla. Dyskretna reklama może mu przyjśćz pomocą. wywodzący się ze znanego.

że musi pisać to co mu każą. l<to się nią posługuje. pocnóazący oa t< do[ierów. chcic]i we W "urły. Nie umiejąc oc]dać znaczenia słowa honnóte. Rzemieślnicymusieli nieraz na klęczkach błagać o wypłicenie im jch na]eżności. Iudzie o zapomnianych clziśnazwistaón i ludzie tacy. uchorlząceqo z. o nieco zmiennym składzie w zależnościod tego.wielkim świccje były -j<lcJo zdaniem -.trsję l)wot /l]IliIlQ Castiglione q1o. . o czynr jesz. lrtóre nanl przekazalatradycja.rąć szcch" z. 5 lbirlem.*"Jłu! Chłędowskiego . jak . sła\r. jak nalcży siq zacilclwywać na clworach czy w salonach. pisala na len tcmat i arystokracja. ale by| jakoby dalrl'l<i od galanterii i nie był człowie]<iem światowym. z powodu tego.pisze chłędowski nosił ża7 w duszy z powodu stosunków ciworskich. bo nie chodzi ltt o posiarlanie jakiejś jednej.tt l'(rl cIe plaire d Ia r:our (16j0).Ci luclzie butni o despotycznych insąrn l<tach. ale-popełnić jakieśuchybienie przcciw regułom turnieju lub pojedynku plamiło nazwisko" a. Cytujemy jtlgo nazwę po francusku. To wyclane r.ieła L'lnnnóte lumlne . .viac_lomości. Galonć homme -.idem. wedłuq historyków obyczaju. żc kształcili go prze7.Niemal każdy z poetów i pisarzy xv i xw wieku -.czl. Wiadomo.owiek światowy" (homme du monde). żądza panowania. jak Erazm z Rotterdamu 6.bardziej kształcącc niż dwa lata pod iakim lriet<lwnictrłrem. s.. prawie lvszyscyl z wyjątkiem Estów.roiło siq od dzicł pouczającyclr ludzi o tym.. wskazówki Erazma były zaadresowane do każdeoo. Dl. co zabija wszelki ta]ent. ograniczoną ( zasem do uczciwości w sprart ach pieniężnych.ijał lltvoje poglądy przede wszystkim w listaeh i rv formie dialogów.. o literaturze stanowiącej anty-cortegiarrę będzie jeszcze mo!\ra niżej.cze będzie mowa. s.y.głównymi sprężynami działania.clręć pokazania się. którzy po przedpokojach całymi dniami czekać muszą rozkazów 5''. I04 . czy lllalny z wersją wielkopańską czy mieszczańską 7 do czynienia i w zależnościocl osobistych gusttiw tcgo.rsacji.że jt:st łonnćće. kto chciał bvć rlobrze wyclrowany. 105 szacrrnku. lecz o cały i<.nye ory. 413. srvoją działalność pisarską de Móró lozpoczał późno.jbarclziej sccplycznie odrrosił się clo r. co stwicrdzić jcgo uczciwość. Rzeczywitość była daleka od obrazu dworzaniną idealnego zarysowanego przez Castiglionego. który. Nie da się ona zawrzeć. s. Dziśpowiedzieć o kimś... bo nie ]ac]a trurinośćstanowi jej adeltwatn. miał oddziaływać w życiu dworskim Francji aż do Wielkiej llewolucji. Ale słowo to llliało inne zabarrvienie u Chevalier cle Móró. określonej dyspozycji.. chcieIi rozgłosu. zipewnienia dworowi należytej pompy wyciska. by dostać się tio znanych saloll<jw i stać siq w niclr natrczycielem oqłady i dobrcgo wychowarritr. lnożcrny jednak .h zespół. 3 ll. Pochodził z rorlziny dostatecznie utytułowanej.Zgoclnie z obyczajenr cpoki rozrł. W XVI i XVII stuleciu -_ jak wspominaliśmy -. 420. Dja clworów Erazm nie objawiał w 1530 6 Mam { Ibidem. Clrcvalier dc Móró urodził się Tv 1607 roku. l. Montaigne był honnótc ltolnrute. ale nie wolno było zapomniec dozrranej krzywdy czy obelgi. jakie wymagania sLawia człowiekowi ogłada.człowiek ogładzony" (galant homme).ll<ibować odtworzyć charakterystykę luclzi rvyróżnionych tynl ltliancm. . castiglione pisał dla tych co rozkazują. Nicolasa F.to tyle. dzielo miało w ciągu sześciu lat ocl chwili jeqo ukazania 30 wydań i znaczną liczbq naśladownictw. po rozważeniu innych dworskic]r wzorców. z Można tu zacytować np.. s.. tu na myśliErazma De Civililttte nlolllnl ptlerlilium. Iionawcą zbrodni ty::ana nie uwłaczało nikomu. 412.zdaniem nielilórych -. ale był bardziej powicrzc]rowny. 475. rv litórych uwydatniał swój slarannie piclęgnowany kunszt konwt.. Dwa dni przebywania rł.no ostatnie grosze z gmin. autora cl. llrl już po sześćdziesiątce.e oddanie w języku polsliim. w jc<lnym słclwie. gdzie by}o b]iskie lvyrażeniom takim. Popełnienie największych zbrodni nie uwłaczało dobremu imieniu. tóżnić należy skreślon. i żc jalr rril.błyszczałnieco więcej niż honnóte homme i lcpiej rlicjednokrotnie umiał swoje cnoty splzedać.1tórc z tcj rliluki wyniósł. milośći velrcletta były -. szcrcg lat jezuici.rreta. dobrc wycllowanie. roztoczenia blasku i olśnienia clrugich bo gactwem i zbytkiem" 2.y przez Chevalicr c]e Móró wzór lrcnnćte ltt)mme'Q. człowiek bywający na tlworze i znający jego obyczaje.r mieszr:zańską rt. Pośrócl tej obfitej 1iteratury wy' g lllidcm. a nie dla tych. i mieszczanie.o atakach na dworactwo.

l. lecz rlróg trudniejlll . bywal'ą nieraz śmieszni. że ten nauczyciel bardzo mocno akcen. jak gdyby spadł z nieba. pTzez zaskoczenie wroga nocą. tak jak Castiglione. Trzeba wszystko podawać z wclziękiem. tr nawet podobno byli i tacy. W swojej rozprawie o prawdziwej honnótetó 8 de Móró stwierdza.sadnicze tendencje ludzkie.szczytnych. 107 nych w Paryżu w 106 e De Iu vrąie honnćtetó w I1I tomie Oeuvtes eomplótes de Mćr6go wyd 0 lbidem.risc n()ndnine et les tltĆories de |'honn tetć en France ml XVI| sićele. na. t. Tejże tendencji wypada przypisać nonszalancki charakter esejów Montaigne'a.lrv. |)łlrllcganie regułom go mrozi. to za. . którzy myślelitylko o tym by przyjemnie żyć i dobrze się prezentować. którzy twierdzili. Tymczasem ..którzy pTzyplszczali. s. III.. 1930 r. lll.. By osiągnąć mistrzostwo w tym kunszcie. s.chciałbym.cczy trudne i trudnych zadań podejmujemy się dla niej. choć ta rzekoma spontanicznośó kosztowała go niemało wysiłku. Dyskutując te ważne tematy nie trzeba llirśladować. tlictwa. że podczas gdy na innych dworach bywają ludzie. zaśobawa wstydu l l.Nazywając rle Meró nauczycielem ogłady i przystojności (biensóance). Wprawdzie de Móró uważał.rlt:cto na wojnie nie szuka się łatwiejszych dróg do zwycię. }. ludzie ciumni i uprzejmi. to nie ten język.] Są to zazwyczaj umysły miękkie i serca tkliwe.ośćbudzi podziw. Jakoż wiatlomo i przypomina o tym autor przedmowy do rozważanych dr. tak jak podziwia się litlllietv bardzo piękne.. lrl rrzn. Wbrew złośliwym. Studia takie jirl<ie prowadzili. zawsze bywali próżniacy bez zawodu. przekonanie zastąpione później prze... ia. ale nie daje się lubić. lro to odwodzi człorvieka od spr życiowych (commeree de la vie).. ale kocha się ładne. polecając mu przede wszystkim znajomośćhistorii. że nie ma żadnego zawodu i zadnego zawodu ludzi ze swej sfery uczyć nie myśli.a. o czym w danym rozdziale będzie mowa na podstawie zr. 70.Nie iest to więc zawód być honnóte homme i gdyiy mnie ktośzapytał na czym honnótetć polega. by wskazywać środkidla zrealizowania doskonałości. jak celowanie we wszystkim. lilypion nie nadawał się do dobrego towarzystwa. ani ambitni i nie rwą się drr rządzenia [. choćby najl1.1lizował.ało się za lepsze. śmialii skromni. It Ibit'lem. w doskonałościbowiem.ie się w rzeczach nazbyt wielkiej miary10. że Descartes swojej Rozprawy o metodzie nie podpisał. llyleby tylko historyk piśał tak. l l. przy czym intelekt jest od tego. ale nie pozbarvieni zalet. którzy uparcie trzymają się zasad.. zaśod księcia żądał. należy porvierzyć klasom niższym. Zanadto zaqłębiać si w nauce jednak nie należy.. I'aris. którą reprezen.:i/i\ T7. niż szorstki i su1tlwy" 11.Q c|Iace n'aime pos la chose grandd'.ztlkanie sławv. Nazbyt forlr1. W uczeniu się należy szczególnie podkreślićrolę naśladow. cytrrię za M. jak {Idyby nie miał własnego kraiu ani osobistych interesów.k np. A dalej: .zaśserce jest potrzebne by praktykować to. s. skania sympatii". lll. łrrojowanie za najpiękniejszy zawód..1rrlzicj za.łagendie: Ic lllIl//i.co się nie rla wyjaśnić. .pedantów.Ięzyk Archimedesa czy Eu l l rlcsa.ieł.by umiał wiele. co lrzcba zademonstrować. którzy uprawiają cośzawodowol na dworze francuskim. że arystokracja robiła sobie chlubę ze swojei ignorancji. ktoryrn posługuje się dwór. że de Móró był na stałej pensji księżnej de Lesdiguóres. żeby lttlnnóle homme był barclziej miękki i przymilpy.|-ował. Wdzięk lubi wolność. L.z uznanie łaciny za znamię wyróżniające dobrze urodzonego. chciał on być uważany za amatora wypowiadającego się po salonach spontanicznie. Toteż ubieganie się o towarzystwo ludzi rlqladzonych jest najlepszą rękojmią pójścia w ich ślady. a przymus nigdy mu nie służy.tuje honnóte ltomme jest coś.udzie. lilóry nie ]ubu. trzeba się zastrzec. że to nic innego. zmiennośćjego tematów.t odniczego nagłówka. 419. Chwałę przy.zbyt był naprężony.cośnieuchwytnego. trudność\ zorientowania się.r.[. Wsparlial.l Ich jedynym celem jest wnosić wszędzie radość. współriziałać mu ze sobą trrodzenie i staranne wychowanie. że kto umie po ' lacinie nie może być szlachcicem. którzy nie są ani skąpi. 91.Uciekaniu od piętna zawodowości przypisuje się fakt. l)c Móró nie posuwał się tak daleko. co powabne i przystojne" 0. który nie ma sobie równych.. ale sam zakosztował rzemiosła rvojennego bardzo niewiele i niewątpliwie czuł się lepiej w salonie niż na polu bitwy.a ich największe wysiłki zmierzają jedynie do zasłużenia na szacunek i do pozy. po: wiedziałbym. s.

Lęk przetl wstydem to najprostsza droga do honoTu 12. Osobna rozprawa poświęconajest właściwemuc]awkowaniu sądów i uczuć. lecz na ich użyLek może oclegrać rolę zallLtclżetu na wygranych llczpieczenia. które były ogłoszone dopiero po śmierci ich autorów. to udzielać się od czasu do czasu. Echa platonizmu dają się u triego zau\Mazyc w jego lr. t. Sposób. w stosunku do której de Meró jlst raczej 1l<l zicmsku cyniczny. nie po to. t.qo wzolze w słabym stopniu grają rolę jakieś wzglęcly moralne. Nic ważniejszego niż za. zna]^/ca savoir-vivre'ów epoki. mściwością czy zawiścią.. Móre gorszy się jedną z dam. którzy znają się na tym.jów słownych.osunek do castiglionegot którego de Móró w wielu punktach tltlcrzająco przypomina.unina castiglionego podręcznikiem dla chcącycir ibnie karierę lt.. są sobic wierni najwyżej clo ]at piqciu r:zy szcściutćl pośród kobiet. by ludziom dolylcl. B1. De Móró nie popiera ieclnik instytueji małżeństwa.sługiwać na uznanie i miiośćtych. Dlvorzanin de Móró nie zaleca] specjalrrie cnoty. aczkolwiek wspołzawodnictwo tlic jest [u zb. Wnosi ona ze soba różrre troski. gdzie miał się leczyf ls. prawdziwy honor -. tej nieustannej kontro]i samego siebie pomóc w nam może znacznie obcowanie z kobietami. Jeżeti idzie rl sl.de Móró'go |tlst jego stosunek do zakłaclania rociziny temat u castiglioll()(Jo \iv. On nam ponaga wc właściwy sposób nasze cnoty ujarvniać. w któlt.iaclomyclr mało iesl. Charakterystyczny także dla . a nawet w ogóle fingował adrcsowane do llicgo listy.zasem de Meró 14 nie pochwalał ludzi światowych.ć tarierę na rllvorze i kto chce się innym pociobac. Nicjedrri sądzili. że rlworzanirl włoski chciał byc rnentorem księcia i jego moralnym li itlrownikiem. i uzyskanie autorytctu inaczej niż poprzez własne zasługi. które by nitl uienawidziły mężolt. żeby nie trzclra było się czerwienić z powoclu nirzllyt latwego zwycięstwa. śr. s.kto chce zrobi.zi jej na dobre niezac]owolenie dołów i gdy uzna. Arystokracja zacznie się do religii odwoływać clopiero wtedy. zawoc]owośćjest tak żle widziana na dworze. ale nikomu się nie powierzać.którzy moralizują. Łączy wzory obu autorów brak wszclkich elementów retigijnych I wzory te są najzupełniej świeckitl. by na tej drodze sukces sobie zipewnić.. społecznie bezwartościowego człowieka. III. 102. Tym(. Rzeczwłaściwą nalezy powiedzieć w porę. Myśię. że chciała mu koniecznie torłrarzyszyć do oclległych Indii. wykluczającym oclclziaływa nie przez pochlebstwo. A jeżeli są ko1o byłyby kochane więcei. Ze względu na te moralne aspiracje trudno nazwać Dworl. nie n.zić. któralrwała w vrierności mężowi do tego stopnia. to swoją ńwnowagę zabezpieczyć przed. To do nich nie pasuje i jak twierdził pachnie hipoliryzją.s. w jaki de Móró uzvs]<ał pewien poziom zamożności. s. 1<l. w którym się wypowiadamy. bo nie może on trącić gmitrem. w których de Móró miał celowac. uczą one porlobać się r"ar.prawdzirł-y honor broni się za pomocą uprzelmóści ktOro nie atakuje. iego zaanienr -.tl<towaniu erotyki. t.N I 1 i szycll. H.ligia. I. ogóle nie poruszony. jak mówiłby specjaiista. lecz ogranicza się przede wszystkim do turtlit-. lvlagendie. Potrzcbny tu jcst ład w qłowie i w sercu.że czytelnik uzna za słuszne włączenie tego wzoru clo lzt. że by poprzeć swoją sytuację w wielkinr świecie rlc Móró re|uszował. ale i nie prowadzi rlo przywiązań. s. i nie lryły przez niclr zaniedbywane. co dobre i na tym. 774 i nast. Boudhoi.órej autor mieszczańskiego pochodzenia by nie ponrinął. 90. l1 Illidenr. 108 . s. w konwersacji trzeba zawsze rnówić nic tak.t dworze. cnoĘ ukryte bowiem to skarby. tyly zagro. lr4ałżonkowlc -_. atltor wstępu i komentarzy do pism de Móró _* to niezalezność od niczego i od nikogo. taJiiclr. t toie nie wzbogacają nikogo. co złę:.yclr kwestionowany.jak clrarakteryzuje go Ch.a własny. że nawet talenty dworzanina winny być ujawniane z niedbałością. przed niewdzięcznością. to stwierdzic należy u włoskiego autclra lrln znacznie bardziej górny. t. gdyby nie były żonami. przypominamy sobie bowiem.ojne. że lt.był przez rriektólg lbidem. t lz lliirlem. Il. De _"|1". W konwersacji trzeba ciągle pamiętać: o języku. lecz po to. 109 . oszukiwanie w grze karcialrej i opierarrie nie uchodziło w tej sferze za rzaclltośc. noś_ci w dotrzymywaniu zobowiązań iinansowyclr. uważa cle Móró za rlscłiiego egois|ę. III. a mianowicie solid. wzór ten bowiem jest wzorem kogoś. ]udzkim kaprysem.i-n o dobrym snraliu.clu odmian ethosu rycerskiego.

bo ambasador jako . winien się nimi 1losługiwac. du Choix des ambassadeuts et des Envoyós et des Qrraljtćs nćcessajres pour tćussir dons ces Emptois.zawisła często od stopnia co trzeba robić. a także sekretnym plzyzna\Maniem stałych pensji <lsobom.jak pisał że pomyślność największych państw . Jako ludzie kierujący się zasadą.byłoby błędem nie rlo darowania". Przez kobiety także przeciekają tajemnice. trzeba dać się lubic. mają więcej sprytu niż majątku . musi on umieć llitl tracić przytomności. Toteż serce ]My111 110 .Stół obficie zastawiony ułatwia dowiadywanie dobrel. a raczej innych do tego doprowadzać. bogactwo bowiem <lhroni przed kuszeniem podarkami. żeby cieszyć się powodzeniem na swoim dworze i co trzeba robic. Skróty. La tortune des gens de qualitó et de gentilshommes particuliers.dyplomaci pokoju.szpieg honorowy" musi wylirywać sekrety dworów. Sam odmawiając wszelkich podarków. Ambasador Irrusi być hojł. wygadają się często z ważnymi tajemnicami. jak żyć na Dworze wedle regul polityki i moralności|. enseignant j'alt de vivre d Ia Cour.il..l". fratlcuslii klasyk w zukresie dworskiej dyploinacji. należy pierwszeństwo przyznać tym rlslatnim. Książka Callióres'a poświęconatemu tematowi ukazała się w 1716 roku pod długim tyiułem: O sposoboch ukladąnicl się z władcami. zawierał bowiem nie skróty. Przedmiotem ich dalszych wywodów są domniemalle -warunki pozyskiwania tej sympatii. które winny dyplomacie przysługiwać? l)yplomata nazbyt według Callióres'a byc -nazbyt małego wzrostu. toteż pozwalam sobie w moim sprawozdaniu na tym tekście się oprzeć. nie będzie rlllzyrnywał dobrych informacji. jego zdaniem..Potężna :.Podczas gdy Castiglione i de Móre zajmowali się powodzeniem dworzarrina na własnym dworze. .y.a posiadają sztulir. 15 Franęois de Callieres.Rzymianie i Ateńczycy z zasady nie dawali urzędów ludziom nie posiadającym dostatecznego rltajątku". Dziedzic arystokratycznych liie znaczenie dla utrzymania lradycji rycerskich przestaje interesować się wojaczką. Tekst ten i w wersji francuskiej nie był dokładnym powtórzeniem oryginału. . żeby nie dochodzic s\^roich pralr z bronią w ręliu dopóki się nie wypróbuje możnościoddziaływania za poltlocą rozumnej perswazji mają. rodzi zażyłość wylewność pomięi tlzy blesiadnikami. Na pytanie.. Informatorów trzeba szuliac pośród ludzi interesownych. De la ! Callieres wierzy w wielką misję dyplomatów. Wystawność bowiem jest w tym |)()lIlocna.\rrrbasador. które. niezadowolorrych i zapalczywych".. nie możebyć zszpetny. Dyplomata powinien rniec majątek. .. Nasz tłumacz korzystał z teRstu francuskiego dokonując w nim pewnych skrótów. niedyskretnych. że godzi umysły.owicie jako Sztuka dyplomacji. Jej poczytnośc w różnych krajach była wielka. nie dotyczyły Tzeczy istotnych. co się dzieje w danym kraju". . Jego stralcaia będzie już strategią pokojową. zajmuje się techniką zapewniającą sukces w negocjacjach z obcymi dworami. Książka ta była w tymże roku tłumaczona na język angielski. Manidre de Nćgocier avec les Souvercjns ou de l'uti]iLć des Nćgociations. .. czyli o pożytku negocjacji.zdolności negocjatorów". W 1919 roku wydano ją w Anglii ponorvnie pod skróconym tytułem: The Practice ot Diplomacy. Jakie są kwalifikacje..pozyskać serca i chęci ludzkie". których dokonał polski tłumacz. o wyborze ambasadorów i posłów olaz o ułłasnościach niezbędnych by pełnić te tunkcje udatnie 15. Taka to już właściwość rJo jedzenia. który :rie potrafi mieć szerokiego gestu. Franciszek de Callieres. Castiglione.r ich wdzięków wpływa nieraz na najważniejsze postanowielli. de Móró i de Callieres wyznają wspólnie ogólną dyrektywę: trzeba przede wszystkim się podobać. Nie należy mieszać tego autora z Jacquesem de Callićres. do których został wysłany.i<.Sztuka układania się z parrującymi jest tak ważna -.Winien wysoki czy dobrego llo to wzmaga jego prestiż i stanowi wyraz szacunku dla władcy. Gdy jednak trudno o połączenie urotlzcnia i zale| osobistych. Podarunki trzeba dawać zręcznie i z wdziękiem tak. Tę metodę autor pochwala. suivant les maximes de Ia politique et (Ie ]a moru]e (Traktat o ]osach poszczegó}nych |udzi dobrze urodzonych i szluehciców tlczą. wiel. lecz dodatkowe uzupełnienia. 1658 opublikował dzieło pt.. W Polsce ukazała się ona w 1929 roku w przekładzie Mieczysława Szerera pod tytułem także skróconyml a mian. Jeżeli ambasador pije. tlo którego został wysłany.. Sprzyja ona także zjednywaniu sobie kobiet. żeby mieć powodzenie jako wysłannik na dworach obcych. wciskania się na wszystkie dwory. . a gdy wino ich rozgrzeje. który w r. cy. by osoby tllldarowywane mogły je przyjmować bez uchybienia przyzwoitoici. rodu. Zaniedbywanie wydatków na ten cel . .

jak należy zachowywać się na dworach. że nas język świerzbi. musimy opanowywac rvłasne. Kłatns|wo jest niebez- jak wspomnieliśmy lviedzy. by upierał się pl. gdy liitlln ambasadora l. że najlepszym środliicm skutecznego działania jest się podobac. ale stan rycerski łatwiej wkrada się w łaski pań.ważne ze względu na koligacje. Dawać można dowocly zaufania. Korzystajtlc z cud. . które chce przeprowadzić. W odpowiedzi na pytanie. który przemyka się po śliskichścieżkach. człorviekiem pra\Mym.ł1 jawnie niesprawiedliwe. czego się chce w spra\Mach ważniejszych. przy czym należy byc ustępliwym w sprawach podrzędnej wagi. gdy słuzą one naszym interesom.zych tramięLności. Można bowiem w ten sposób uzyskac poparcie dla sprawy. Znajomośc historii także jest triczbędna. skcro cle Callieres szczególnie ostrzcga przed łatw<lwiernością..iednio wyzyskac w innych okolicznościach. propozycjach. dotarło. Ambasac_]or musi być człowiekicm lronoru. Ambasador winien mieć umieję[nośc przenikania psychiki innych ludzi. parrlięl. z którymi trzeba się liczyc. Nicprawdą jest tncjwi nasz autor.. zaufanie to można bowiem odpor. Te ostatnie l. Du bon et clu mauvais usage patler bourgeoisement e]les I 113 I . był przekonan.wemu władcy ritrlts jes manićres de s'expriner.Ieden z rozdziałow ksiązki de Callieres'a nosi znómienny tyLuł: . co bardzo ważne. czy ambasador zawsze winien być czytamyj . . Uczciwoścambasadora nie powinna być bezwzględna.ając.e".Bezpiecznicj udawac. lecz ri rlobro kraju. Prak|yka kłamania jes[ w każdym lazie w świecie dyplomacji pospoliLa.. ma być nieugięty.Na stanowisku arnbasadora trzeba znacznie mniej mówić niż słuchac. l l lIll. W sytrracji. Rozważania autora na ten temat mają charairter apologetyczny. Prawnicy w charakterze negocjantów mają tę zaletę. dyskretnym. nie wysuwac się naprzcld i miec świętącicrpliwość". iiustrują one bowiem styl rozważań tttl[ora. Przy czym dbac llależy o to. zważywszy.ności furtkę. Mam . naLomiast ograniczone ujawnianie jesI zupełnie dopuszczaine. które angażują jego honor. że się wierzy. bo talitt mało jest przydatna w sprawach państwowych..y o dobrej pozycji iullbasadora w jego własnym kraju. . nie należy się wszakże w nią zanadto zagłębiac. że j<:go przedstawiciel jest mile widziany i by władca. kto w danym lrraju ma faktycznie władzę z ręku.] że obowiązjesI nie-wykonywać postanowień władcy. przez którą wiedzie droga rlłl sukcesu.Sam fakt.oszukującego. oszukując pada tlzyulac u1 y/odzy. Wielu jest takich. Musi miec równe usposobienie. każdą postać za|eżnie od okoliczności.Wiadomo [. lrliIlałam o dwóch angielskich arystokratycznych autorach da.Trzeba byc chłodnym.. trzeba starać W się. który ambasadora wysłał. która od niego wymaga szybkiej decyzji musi byc odważny i stanowczy.l<lsłuszny s. albo gdy przeciwnicy nasi posługują się środkami rlicsprawiedliwyrni. co jesl. by do władcy./.Jak prowadzic roztropnie układy. że ważrriejsze jest obcowanie z żywymi niż z niebor. łatwość obejściai przystępnośc.r.lttl diItćrentes de ce//es de la Cour. qo przeinawia za tym. które są wątpliv. z którym ltltrbasador prowadzi negocjacje. gdy uznaje się słuszność inlrych ich sądów. ze jego sumienie nie jest pod tym względem bez skazy. Paris 1694. Des laęons de l. W sprawach. nie może upoważniać do zabierania g|osu. której by ludzie nie przełknęIi. musi się orientować. usprawiedliwiający. co potrafią rozstać się ze swoimi opiniami...y przenikaniu do głębi tych. Rzeczy. nie potrzeba jednak. gdyby ją łvyłożyć razu w całój rozod ciągłości.tt:ych wskazówki. . de Callieres był autoren książki pt. rlrly oni chcą nam szkodzić i gdy nasz władca jest sprawiedliwy. gdy idzie nie o dobro osobiste. l)yplotnata musi być obznajmiony z obowiązującym prawemt z genealogią władcy. Mąclrośći długie mowy chorlzą zwykle rozstajnymi clrogami".l Pi l:i 10 Jl. żc są bardziej wykształceni. MyślmoIa]na Ośwjecenia angielskiego wspo. jak Proteusz.sprawę w języku wyróżniającyrn język dworu od języka mieszczan 16. Szkodzić jednak można iudziom tylko wtedy. aby uzyskać to. przemykając się między clszusŁwem i szczeroscią".lrlwa warte są podkreślenia. umiejąc sam przywdziewać.zczykami.zostawiając lilwsze w swojej mora]. winien zapuszczać w umysły ludzkie kropla po kropli. Można sobie lltl p wrre luzy pozwolic. Zdawac z niej należy . które ludziom czynimy. W książce pt.s ri. Umiejętne obchoclzenie się z luclżmi wymaga pewnego zasol:u 112 pieczne.. by partngrzy znaleźli w nich swój interes.by Tęczny minister był misl"rlłenl lv szLuce oszukiwania.

Pretekstem do wojny trojańskiej tl ttiego..tl się dwuznaczna wobec oskarżenia Tersytesa.. naszym zadaniem bovriern jest prześledzenie rozwoju arystokratycznych wzorów osobowych." . 19 Patrz .t:ią.jak podawała prasa 19. . IJznanie bliźnich jest jak . Social Sł:iences. Sam Patrokles jest grubianinem lrlzl'. jaki daje dobre urodzenie. że odwaga trąci u niego głupotą.k[orze. że kto się chwali inaczej niż czynami 1trlt:ltwałą pożera sam siebie. świecącinnym ludziom. Trzeba bowiem zdać sobie splawę z tego. że centralną sprawą są tu rozważania o dumie. l ltlktor pilnuje rycerskich zasad lair play. jej sprawa to sprawa naszej chwały i honoru'' -. W Troilusje i Kressydzie Szekspir dokonuje generalnego odll1. gdy blask cnót jego. Tersytes grający !|| William Szekspir. który dla dworskiej kariery przeznaczał swego nielegalnego syna i w odpowiedni sposób kierował w swoich listach jego edukacją. podobnie jak zaloty Parysa klęczącego u stóp Heleny. Delisle Burnsa pt. z przekładu Zofii 115 t14 .1zowienia bohaterów lliady. n 11lrtpstwo nadziane jest roztropnością".. Łatwo zdradza Troilusa 1ltłr. Kressyda daje Troilusowi zarękawek przelllaczony do ozdoby jego hełmu i stanowiący symbol wierności. Arystokracja na długo zachowa dla siebie placówki zagraniczne nawet w tych krajach. Gotowośc . Na lytn stopie dwóch epok widac jak łatwo przejśc od /liody do t ycerstwa średniowiecznego. Dipiomar:y. l(ott w swoich Szkicach o Szekspirze widzi w tej sztuce przede wszystkim krytykę wojny. zdoła lllr ogrzać. a oni to ciepło pierwszemu dawcy odeśląz powroltrlll". podczas gdy dotąd wysyłano przedstawicieli tylko dla przeprowadzenia określonychnegocjacji. słanników do obcych dworów 18. Należałoby. Wedle średrrioi wiecznych wzorów. W czasie wizyty Kosygina we 263 Francji zastrzelono na polowaniu _. w: fnr:yclopaediu ot the Gdyby komuśnasuwało się tutaj nazwisko Machiavellego. Trwałym śladem roli arystokratów w dyplomacji są pcllowania dyplomatyczne.oto jedna z wielu cennych uwag dotyczących funkcjonowllllia tego. gdzie będzie pozbawiona politycznego znaczenia.. .i wydanego przez PIW w 1957 r. Warto tu szczególnie zwrócic uwagę na jego Troilusą i Kressydę. nie interesują nas zaśtutaj wskazówki dawane władcy.lrlzi w dziewce anioła. Jego przyjażń z Patroklesem llrr .lrodząc w ręce wroga.. pragnę jednak zaznaczyć istnienie tych angielskich odpowiedników omówionych plzez nas uprzednio włoskich i francuskich pisarzy dworskich.krr jest trzeźwa.. !s Pbtrz artykuł C. Chcę także podkreślicwspólny ich rys.łuk sklepiony co głos potęgu|. korzystam tu łllvll l.. że . . są spra\My prestiżowe.r. Ajaks to człowiek. przy czym wątki starożytne splatają się tutaj ze średniowiecznymi.tltieszającym Achillesa płaskimi dowcipami jak na przykład lttrrl.Kressyda mimo młodego lłll.Życie Warszawy" z 9 XlI 1966 r. jak utrzymać się przy władzy. że uciekając z upolem od wszelkiej zawodowości dwór kształtuje zawód dyplomaty. Trojlrrs i Kressydo.Pycha hrlsc rzuci. oraz o dwa wieki póżniejszego lorda Chesterfielda.chyba 1llztlz odbicie.Jestem bez broni". Pierwsza jakoby Wenecja wysyła w XVI wieku stałych wy. Obracamy się w tej sztuce pośród wydarzeń i ludzi znanych nam z lliady. ale szlachetny l ll. żyjącego za królowej Elżbiety.l.jak sądzę. spełnione z niej szydzi". musimy walki za damę zgłaszają nawet Hektor i Nestor..Nie chciałbym jednej kropli krwi ltrliańskiej utracić więcej w obronie Heleny. jeżeli nie cyniczna. raczej powietl.. a to jest wszak centralne zagadnienie Machiavelleqo. tak jak u Homera. pogTyzą się o nią". przestrzegając Achilletitt: .t..1? zazttaczyć. ale i jako krytyka życia dworskiego. że nie włączyliśmygo do naszych rozważań. niepomny na to. bażanty Szekspira znamy nie tylko jako krytyka wzorów rycerskich. Nikt nie może się chełpić . Achilles to bufon zachłystujący się swoją urojoną warlrll. Ponieważ we wspomnianej mojej książce sprawa była rozważona obszernie. a mianowicie wspólne zainteresowanie dyplomacją 17.męską dziewką" Achillesa.i<:c. Zajęcie to nie hańbi.w którego naltlllr wlłoczyłatyle fluidów.i(.lt>wanie wielkich mężów. nie będę tu do niej powracać. że Patrokles |rrttl .. Ąr llilles rządzi się pychą i kaprysem.mówi '|'rrlllus.pożądanie u. Nie idzie rl l lelenę. . Słowne uniesienia miłosne Troilusa przypominają język średniowiecza. 1Walsinghama. . co socjologowie nazywają jaźniąodzwierciedloną. Jednonowy zawód cześniewymaga ono odpowiednich zasobów finansowych i prestige'u. wiedząc bez złudzeń.Nie korzystaj z tego Greczynie'' 20. lecz o despekt wyrządzony Grekom przez jej porwanie.tu na myślisir F.

/ok worn się podoba.rll. W. Bcz grania. :'1 t. Jan tsłoński et al. Czytelnik mógłby się spodziewać. fse7e. groteskowe oblicze za jest pomieszany z respektem i podziwem. choć ta wierna Najsurowiej obchodzi się z tradycją rycerską wiek XVIII. zatytułowarry Fodróż przez Ocean z Dotl l{icltolen. że z kolei pośród cytowa nyclr przeze mnie krytyków ethosu rycerskiego znajdzie si Cervanles. rlzićl im tyle zła. tłltmaczył Maciej Żurowski. Miałam juz okazję cytować gdzie indziej charakterystykę sfer rlnlrlrskich. gdy nagradza zaszczytami czyny llr Bernard de Mandeville. może ją porzucić i wyrzą. przeł. Agnieszka Glinczanka W. między wartościączlowieka a zaszczytami. dopóki jest na ich służbie.czują sympatię dla tego nego na jednym punlicie.rlwi honoru nie wolno oszukiwać ani kłamać...iri. jest.oła. musi punktualnie rl1llacac długi zaciągnięte prz! rze. .. kląć i miec długi tl . wiek XVIII.tlnalc uzna. mimo swojej ograniczoności. pełnym wykwintilego wdzi ku. Nie wolno mu nastawać na żonę. Centralnym dla niej pojęcicm jest pojęcie honoru. ale sympatia autora dla bohatera clatnia się jaskrawo w tej rzekomej satyrze. którc qo wyróżniają. przeł. niech mnie rra próbę weźmie. którzy spotykają.w monarchiach. akt V. objawia jakieśz 91 92 zttrnienic dla tej wielkości.. Sancho..da. zdaniem Man-.że był dworakiem'') powia. że mu się tam źle dzieje.) Wiekienr.l<Lywom. Inaczej mówiąc. Szekspir..na tym moty\Mic. Najmniej poszkodowany przez szekspirowską krytykę Flektor --.lcych wysiłku bez innej nagrody niż rozgłos tych czynów. prawiłem komplementa damie.--. lltlll<lr żąda wyróżnień i odznaczeń..l. czystym. ile tylko zd. może jerlnak pić.czeństwem lricrarchicznym. Wychwalając wysokie lltrl<]7gnig wbijamy ludzi w pychę i podniecamy ich do clokonylv. l17 ll6 . przeltłatl Tornasz Mann. skoro |r. lr. 299 300. przy czym zar czytelnika. wolno mu wszakże być tak ttv. ale poza tym nieskazitelnego szlachci ca" 22. s. Tańczyłem nueta. a w jeclnym o mało ni przyszŁo do pojedynku" 21. a z nieprzyjacieiern by}ern słodziuchny. którą obja\Mia swemu panu. jaki mają w świecie rnutne księgi rycerskie. W Szekspirowskim Jak wam s podoba błazen rtla przekonania lurlzi. Podróż pruez Ocean z Kichotem . że należałdo d (w tekście polskim: .trlza tym może spać ze wszystkimi kobietami na świecie"23. być może pod wpływem idealizacji. oczywiście. (Iisej. córkę czy siostrę .Kto o tyrrr wątpi.lrzyiaciela."vszystkich kupców i rzemieślników w całym mieścienic sobie lric robiąc z ich upomnień. utwór ten bowie zajmuje pozycję osobliwą.zdaniem lvlontesquicu -* bo tego autora mamy tu na lrryśli. i wszyscy. . rllville'a. miałem cztery zajścia. rnimo iż wierzyciel nie ma llrl ilie żadnego weksla. lecz raczej same dyrektywy. ( )rlwoływanie się do czyjegoś honoru ma zresztą. Wprawdzie autor w przedmowie wia sobie za cel podważenie wpływu. cielesnenru i du wemu tyle urzelrającej i budzącej szacunek godności. Warszawa 1964.rly zmieniać religii d]a interesu.r IV. Człowiek honoru musi być wierny rltvrl jcmu kró]owi i ojczyżnie. nadaje całemu jego sposobot"i bycia.[. nadaje się tedy clo kierowania nJlrllt.zawa 1957.rolę bezczelnego błazna plugawi wszystko i wszystkicn objawi jąc niezwykłą pomlsłowośćw wynajdyrvaniu obelżywych razeń.Il]ia chwalebnych czynów bez żadnej zapłaty poza rozgłosem.wiązłym. . ani na żadną nicwiastę powierzoną jego pieczy.Don Kichote jest wprarł.trudno bowiem sobie inaczej wyobrazii: cześći wiernośc. gdy zezwala na sprzeczność między honorem rt llrlnorami 2a. potrząsając głową nad jego pożałowania godną i razem wspaniałą osobowością.Człowiel. pozytywne skutki społeczne. ] l Tzn. która bierze za przedmiot nie uchybienia przeciw rlyrt. i w praktyce nie przestrzerlrlć: zadnej. Bajka o pszczołach. ltlrlllarchia się gubi.] ale jego anachroniczny bzik czyni go j cześnie tak szlachetnym. . zrujnował trzech krawców. który przez krytykę rów rycerskich przyczynił się szczególnie clo ich uwypukletria i do trt nia z niclr pewnej jedrrostki typologicznej. którą w stosun do niego uprawiał wiek XV. Pomijam go nie przez przeoczenie. a nie przynosi mu zysków. Il(xllrzymywać. clo któreqo odwolujemy. 1 Porębowicza.ltrżba naraża go na różne przykrości. jak tylko mu się podoba. sceln. Człowiekowi honoru nie wo]no tlir. w których lcży w interesie władcy ją lltlrlllcl by skłonic ludzi tlo spcłniania rzeczy trudrrych i wyrnal.rrldeviile w swojej Bctjce o pszczołach charakteryzując ludzi llrltlortl przypisuje im szeroką tolerancję dla grzechu. co następuje . ale .dzie obłąkany jak pi Tomasz Mann w swoim eseju pt. Jej moralnośćkrzewi rllr. że śmi wywoływany przez jego <ponure>.. politykowałem z przyj cielem.

Bywa. . The Anti-Courtier Trend in Sjxfeenllr Century French Lllerature. iie t]Jczą co tego.' jesteśmy winni samym sobie''. Głosów w rodzaju Plutarcha można by mnożyć w starożytw średniowieczu znana jest krytyka kultury dworskiej Jana z Salisbury w dziele pt. przy czym.l. sób bezpieczny. że smak musi decydować w wybórze działanń. Cnoty. 130 i nast. bo ta rozprawa nie jest zawarta w pTzekładzie polskim wyclanym przez Ossolineum. autor io"p. rltldany jest tylko rozkoszom. Pochwała głupoty. Potem zjawia się 1lrzy jego łóżku taki najemny księżyna.. Oto przykła te_chniki. ll4ora]noś wypowjada się za utylitaryzmem.pizy czym obowi zuje większa surowość w wypełnianiu powinności.. 27 Erazm z Rotterdaml. to ja nie nie znaczący drobiazg. Atak na dworzan i ich moralność zaostrza się szczególnie wTaz z rosnącyrni wpływami dworów w czasie Odrodzenia. że tlie może dłużejpatrzeć na to. 26 Patrz Johan Huizlnga.. Nurl antydworski w literaturze lrancuskiei XVI wieku28 autorka P. w osobie chwalonej łatwowiernośćtym większa. przeł. M. podczas gdy arystokiatyczna przy muje. chęć wyróżnienia i się ulzy nas ta grzeczności. do chwalonego l)rzegrywa w kości czy w szachy. nie tyle tego.rsą one nie tyle co nas zbliża ku współobywatelom. A później ltości. ile co nas od nich wyró: Skoro już raz zajęliśmy jakąśpozyęję społecz. któia . jaką się posługuje: zaczyna od utożsamiania gust własnych i gustów tego. horroi czytamy dalej . mszę raz dwa międli . MotąIia. New York 1959. aniżeli większośćtych ludzi. pośród stworr łagodnych najgroźniejszy jest ten..tvczna skutkami naszego działania. tl.ma iłr sob jakąśśmiałośćswobodę".rt.hańbiące. to jednak chcą oni uchodzić za koronę wszechrzeczy". A Pre-Gothic Mind. . gdzie ] rozpływają w pochwałach w stosunku do clysponenta władzy. zabawy. 28 Pauline M. im większa xlt. to włazi w drogę obiadek. . co by ob-iawiło.1Śpi sobie iaki do południa. W książce pt. .w zbiorze Nlen anrl ldeas. Tak na przykład na zgromadzeniu. wstaje i oznajmia. wróżki. co my jesteśmywinni drugim. nierządniee.szachy. Genóve 1966.ma o prawach.u*y o sposobac odróżniania przyjaciela od pochlebcy uważał._ t:zytamy dalej . W początku XIX stulecia w podobny sposób widzi moralnr możnych J.że podczas gd pośród drapieżników najgroźniejszy jest tyran.który tamtemu jeszcze do . 106. a ledwo to się skończy. która świadczyo iy*.. Smith. nic niesmaczniejszego i nikezemniejszego. w złym w swojej treścirękopisie. tak jak ktośgani pu|i". krytyka rzeczywistości dworskiej jak powszechnie wiadi mo ma bardzo stare tradycje. Demokratyczna r ralność. Plutarch. |)ochlebca przywary chwalonego nazywa cnotami. nienawidzi nauki. Montesquieu zdaje sobie doskonale sprawę z tego. 1t8 Wrocław 1953. Quomodo Adulator ab Amico In1ernoscatur.'Władca .nie może ścierpiećnic. smak za jest rzeczą wyłącznie osobistą. że przeciwstawia się. Lęk przea degradac skfania na przykład do prawdomówności. komu się podlizuje. głuptaki.okra. żtlby te wszystkie chwyty się udały potrzebna jest. Ze nie jesteśmy byte jaki stanu.za którą sam się opowiada. ich wielkośći niezwykłość.9 . tlll melduje.A cóż mam mówić o dygnitarzach dworskich . Na to... do dobra publicznego nietllal myślijedynie o własnych korzyściach. któiych pra nie żąda.ą. Cytuję 1.lół rozwalonemu w pościeli.r Plutarch. Smith dokonuje ilrzeglądu licznych tlościwięcej.. że chwalonemu ma poważny zarzut do zrobienia. które nam dyktuje "ii. s. tak jak premiowanie ludzi dyspozycyj o których będzie wnet mowa. Do znanych chorób toczącyc dwory należy pochlebstwo. błazny. nienawidzi woltlościi prawdy".. że spłacanie dłu w stosunkach handlowych jest ważniejsze niż bycie wyśmiar Moralnośćarystokratyczna jest odwrotnego zdania.|'] 2l. 1 podstawie francuskiego przekładu. John of Salisbury.co się nielzadko zdarza pisze Erazm z Rotterdamu w Pochwale głupo/y wyobrażenia nie . ale w spo. Edwin Jędrklewicz. za. interesuje si {e1. Policraticus2s. lticpskie żarty I. w działaniu naszym ta moralność dba pr"óae'wszystti o piękno czynów. tj. Jeżeti gani. sądzi.wrogo się odnosi. rych się nie szanuje. oczywiście. jak ten zdrowia nie oszczędza.chociaż nie ma nic bardziej służalczego i niew<lIniczego.s. iż uwa my się za niedorosłych do tego stanowiska. Bentham w swojej Deontoiogii. . co schlebia.. negatywne znaczenie wychowawcze ma premiowanie ludzi. l gdy wszystkim dech zapiera z niepokoju. Honor jest przeja*"wania własnym obrazem. 25 1lr:óżność26. żeby go sobie zjednać. I zaraz śniadallic.

Discours de la servitude volontaite (Rozmowy o dobrowolnym słtlżalstwie) La Boetie uważa grono służalców za podporę tyranii utrzymującej kraj w niewolnictwie. Warszawa 1965. 210. gonitwy -. balety. Byrvają bowiem chvrile. sprawicclliwości. cnota. lekcewazenie por. trosk. Pośród znanych krytyków dworskiej rzeczywistości wypada wrócić jeszcze do La Bruyóre'a w uzupełnieniu charakterystyki. Tadeusz Żcleń- 41. Warszawa. że jego sonety nie mogły być opublikowane za jego życia. Ich hasłem jest .przystosować się" so. '30 120 . co czuje. Ibidem. Na dworze zres.wsze clają się zużyć. Ibident. 98. między innymi. Całe to dworskic wyrobienie to po prostu obłuda" 31. spojrzeń. Charakter:l La Bruyóre'a w swojej ostatecznej postaci ukazały w 1696 ro]<u.akze łajdacy. za pomocą których zniewieściali mignons wkradają się w łaski swego pana. Stanowią oni wspólników okrucieństw tyrana. 192V.tltlriottie.Któżby uwierzył..płaszczenic się 1lrzy dumie. zawsze godnc szacutlku. 203. s. tworzą. że uczty.ukrywa namiętności.osłaniają tyle niepokoi.dzieł rrrających za przedtrliot życie dworu. lltitm. który od jakiegoś czasu związał się z dworem 33. nadzieje czerpane w jego słabostkach i . jest pisze boki. W pisanej w połowie XVI wieku rozprawie 29 pt. 183. to wszystko. Anna Tatarkiewicz. Ronsard. przeł.vinności obylvatcla. we wszystkich czasach i miejscach. llczynności.lt. kryje się z troskami.Ambicja przy próżniactwie -. I. W okresie objętym przez badania autorki porvstaje koncepcja ludzi dyspozycyjnych (hommes de service.t monarchy. tu podpierają oni władcę. 1lrlchlebstwo.mniejak tliż. 197 . . uśmiecha się do rvrogów. Ibidem. pisał o irich w sposób tak jaskrawy. nieprzenikniony. ustawiczne ośmieszanie cnoty. namiętności tak gvrałtownc i sprawy tak poważne" 32. charakter większości rlrvorakóW" 3a 34. jak którą obraliśmy jal<o motto rozdziału. którzy idą na wszystko i do wszystkiego dają się zużytkować.ltllvach charakteryzował dworaków Montesquieu. oLwartości. .198.głęjest panem swoich ruchółv. zdrada. s.it. przewro[ność. Charles Louis llontesquieu. zaniedbanie wszystkich zollrlrviązań.lii-1}oy. zabiegów.zyczliwości od człowieka..1 potrzebni są l. cz. s.. rajfurów dla jego naniiętności. ..FTonoT. przeł. W pół wieku później w jeszczc mocniejszych l. . gens de service). ihidem. l. chęć wzbogacenia się bez pracy.. llic za. clziała wbrew temu. 202. 31 Jean de La Bruyóre. NTie oczekujcic szczerości. Różni pisarze epoki oburzają się na pospolite we Francji praktyki homoseksualne. O tlucltLt praw.. opanowuje skłonności. kiedy są niezastąpieni.Człowiek dworu . towarzyszy jego rozryulek. wylazu. łowy. t. s. wstręt do prawdy.jak pisał . tyle trwog i nadziei. Podczas gdy Machiave]li widział w tych poplecznikach zagrożenie władzy księcia. .v}i Obyczaje naszyclt czasów. Charaktery. s. obawa przed cnowięcej l. mówi. Na lrlz w pewnych sytuacjach może zdac się uczciwy człowiek?" l. s. zarlaje kłam sercu.

którzy mówili . II. Dopiero około 1414 roku spotykamy się z tym słowem w rejestrach sądowych dla oznaczenia pewnej gTupy. 32B. Około 1290 roku J. Andró Maurois to najsympatyczniejszy typ w ewolucji ssaków''. wzór. T'worzyli ją młodsi bracia pozbawieni majątku na skutek primogJenitury.nie są dziedziezne. kwalifikowali samycń siebie jako nallego przez A. tak jak akceptowało nadanie ulicom i skwer nazwisk arystokratów i tak jak poprawiało cudzoziemców n dostatecznie obeznanych z terenem. bo uważając się za coślepszego..odpychającymlt'. s. współautor Rornan d"e la Rose. którzy uprawiają ziemię Iub żyją ze'sweqo tru. W przemówieniu personifikowanej Natury czytamy: . odpowiedziałbym.Grlyby ktoś. Znany wierszyk z XIV wieku: When Adam delved and Eve span Who was then the gentleman? W książce pt. by tak charakteryzować gentlemana. pI kraczając bariery klasowe i narodowe.. _q: jeżeli idzie o szerokie oddziałilwanie.Gentleman.sir Isaac Newton''. ten wzór jako towar eksportowy przyczynić się miał w większym stopniu do prestiżu Anglii niż jej eksport węgla. . żeby wzbogaceni mieszczanie. który by w takim stopniu scalił społeczeńsiwo.. Gentleman Dobre imięl Dobre imię! Moje dollre imię! IJtraciIem dobre imię.. Nie chcąc podawać się za yeomen czy franklins. chełpiąc się szlachectwem (noblesse). by napotkać tendencję bagatelizowania urodzenia w obrazie góntlemana na rzecz posiadanych przez niego zalet.. Kasjo u Szekspira {Olejto.było czekać Ila wzrosL znaczenia i ambicji klasy średniejw tym okresie. śmiałby zaprzemi czyć i utrzymywał. de Meung. .. Wedle żarto wej uwagi. kto cnót nie praktykuje i że ktośjest chamem (vilain) wyłącznie przez pTzywary.du. W 1400 rolru.. a przynajmniej nie pracuje fizycznie. nie tylko w spółeczeństwie które go zrodziło. Tylko ci ostatni zasługiwali jego zdaniem na to mialro.. ale i poza nim. prawdzi gentleman pisał wielbiciel i znawca Anglii. Moralnośćmieszczańska cytowałam zabiegi mieszczaństwa o to.Newton'' za: miast . że szlachcice z urodzenia (Ies gentilshommes de naissance) są z lepszej gliny niż ci. społeczeństwo angiels go akceptowało. którą cytowałam już gdzie indziej. obszernie uzasadniał zależnośćszlachectwa od posiadanych cnót.gentleman'' dla oznaczenia kogoś.). I22 123 . tak nie odpowiada się za cudze 1 glentlemen.." świadczyo użyciu terminu . pochodzący ze wzbogaconej rodziny plebejskiej. _Rzecz się działa w XVIII stuleciu. ale nie trzeba. We Francji jeszcze wcześniejnapotyka się uporczywą opinię.Cnoty czytamy datej .znaleźć się mogli w ich szeregach. l i jr Śledzenie dalszych losów ethosu rycerskiego wiedzie J<oncepcji gentlemana. utraciłem nieśmiel częśćmojego jestestwa. co genelosus i generosi filius (dobrze urodzony i syn dobrze urodzonego) i nie wiązało się z żadną przynależnościągrupo\Mą. Trudno wskazać drugi*taki wzór :"... że nikt nie jest szlachcicem (noble. Upominał się o te zalety w XIV stuleciu Chaucer. które czynią go . że o szlachectwie decyduje wyłącznie eharakter. Typowym przykładem był Daniel Defoe z jego rozróżnieniem gentlemanów z urodzenia i gentlemanów z wychowania czy wy}ształcenia. wzór o większej mocy integra cyjnej. kto nie pracuje. Jak nie odpowiada się za cudze winy. jak poucza nas Encyclopaedia Britąnnica słowo gentleman znaczyło tyle. Mary Cytoję na podstawie przekładu na współczesny język francuski doko- i wydanego w Paryżu w 1958 r. Zatrzymajmy się chwilę nad genezą i historią tego wzoru.VI[.

nie posiada rozeznania w zakresie dobra i zła. Tych trzeba się samemu clorobić''. Toteż nic należy zbytnio jej ufać. Paris 1951. po rodzicach dzicclziczyć nrożna ich dobra. nie są iednak szanowani. Należy także oclnosic się z wielkim respektem do kleryków. s. autor przes|rzega przed zapędzaItiem ucznia gwałtem r1o pracy. cledykowana l{enrykowi VIII a. chociaż bardziej szlachetni niż ci. Lanson. jak autor ttsiluje.tora nie powinien trwać dłużejniż B godzin..zirjąć siq przede wszystliittr czĘścią picrr. Takiego jak ten szacunku ct]a intclektu na ogół w traclycji rycerskic i. Oswojenie się z prawem i z filozofią (zwłaszcza tnoralną) mą wieńczyć to dzieło. Sprawa realizowania programu intelektualnego naszkicowall0go przez Elyota wylywa mu parę słów goryczy. bo książki pouczają ich. z 1966 r.nas w odpowiedzi przekonać. do osoby tego. s. (zmoclernizo. ? pogardę kobiet poczytuje za zrlak roz1loznawczy litcratury ltlieszczańskiej G.c]<stu i umiejętność rozsmakowania się w nim winny wyprzedzac łtnalizę gramaLyczną. Obowiązuje ich honor i rycerskośc. Ci. Lepiej wabić nagroclą niż odwoływac się do przymusu. że duchowni mają większe szanse być szlachetnymi. wyclanie i słownictwo). Częśćpierwsza zarysowuje wzór mężczyzny aspirująceqo clo jakiegoś stanowiska kierowniczego. w: Histoire de Ia ]ittćIature Iranęaise. co zajrnują się dyfuzją ku]tur ciekawe jest to przesadzarlie drzew wyrośniętych na innym terenie w glebę tak bardzo <ldmienną. można pływać i polować. zc ma to być ktośclobrze urodzony.zashlgi. W doborze studiowanych autorów uderza inwazja autorów starożytnych. Jeżeli idzie z kolei o rolę wyposażenia inte-. Rodzice rzadko starają się o je_qo realizację na skutek dumy. nie zaniedbując wiedzy faktycznej. Rozumienie czytanego l. Od czternastego roku życia trzeba się za1loznawać z retoryką. dobre jakoby ti]a warstw niższych. winni wystrzegać się pychy i próżniactłrra. lektualnego.alliem au. 320. między innymi. Składa się ona z dwóch części. Skąpstwo nie pozwala rol25 . oczywiście.a przed zanudzaniem ucznia gramatyką. Lontlon. ktorzy spęclza|ą czas na filozofii nędznie ubrani. a Thcmas Elyot. którą trzeba władać elegancko w słowie i piśmie. Do nich na]cżec winno rzctrliosło rycerskie i kształcellie umysłu. W 1531 roku ukazujel się w Anglii lilasyczlltt placa Tltomasa Elyota pt.ie ich cnoty.' Wczesne dzieciństwo genileman spędzic ma wyłącznie w towarzystwie kobiecym. w dziele tym stwierclza się. Dutrra kazała sobie lekcervażyć wykształcenie. już jest wyłącznie do osoby rvładcy. Jako ws]<aźnik tej przynależności wymienia się. kobieta. byle by nie oddawac się im zanadtrr. Inna jest także w tym clziele pozycja pracy. wyłączne. którzy kształcą umvsł i starają się stosować cnoty opisane w ksielzkach 3.ycznych. kto ma kierować dobrcm publiczrryrn. weclług autorów. oczywiście. The Governor. Każdd wskazówka ilustrowana bywa przykładami z dziejów greckich czy rzymskich. Autor demonstruje. Częśćrlruga zvrlógqn. ten powierza się jej mocy. malarstwie czy rzeżbie. Wolne chwile za dnia spędzać moż:na na muzyce. się nie stwierdza. obclłużeni. że kto powierza sekret kobiecie. od siódmego roku życia chłopak przechodzi pocl wyłącznie męskie kierowllictwo. co powinni robić i czego unikać. Doslarczy jej historia z uwzględnieniem zagadnień ekonomicznych i polil. 166. ponieważ mieszanie pedagogów różnej płci lrrogłoby pociągnąć za sobą zgorszenie. którzy nie mają nauki.vszt1. bardzo starannie dobranym. Tytnczasenr rviec]za nie lrańbi. niezbędna. 227. gra ]M kościnatomiast ltl wynalazck diabła. Jazda konno. ale n. pamiętając. przy czym rozlrmie się salno przez się. Romąn de la Rose zaliczany jest przez historyków literatury do lileratury mieszczańskiej. idzie o pisowllię 124 8 lbiilem. 7ńe Governor. W doborze sportów wypada zawsze sięgać do zdrowotllych wskazówek Galena. przyporninający TIezjocla i większy niż pośrócl clobrze urodzonych szacunek dla uczoności. skąpstwa i niedbalsl. l)la tych. Z gier tlajbardziej godne polecenia są szachy.vaną jeżeli Jakże teraz mają wyglądać chwile odpoczynku? -.'Ci. Poza tym mozna uprawiać tenis. W ogóle. jej charakterystyczny antyfeminizm2. Nasz tetlat każe lratn. jak to liażdy ruch w tańcu można wyzyskać dla wyrobienia sobie jakiejś cnoty.Sen zd. Rozsądna wskazówka autora przestrzer. którzy pragną być uważani za clobrze uroclzonych (Jo noblesseJ. clwornymi i rozumnymi niż książęta i królowie.tva. że ma to być gentleman. którzy polują na zające.. Naukę wypada rozpocząć od łaciny. s. podt:zas gdy znajomośc języka greckiego może pozostać bierna i ograniczona r]o lektury.

Y.. Na śmieszność narażali się ci Wiadogrości o Smithie zawdzięczam książce E. a między nimi Henry Peacham 10.Musi utrzymywać bezczynną służbę. pouczał mało o jego cnotach. W pół wieku po t.) dzieli Anglików na cztery klasy: 1) gentlemenow. jak utrzymać się przy władzy ani wskazówki. gdy wolnośc słowa ulegała ograniczeniu" 5.wa dla cnoty.London. krótko mówiąc. Cornell University Press lg62. pośród tej ostatniej z kolei należy wyróżnić: a) rycerzy pasowanych i uprawnionych do tytułu sir. kto uprawia nauki wyzwolone i. Elyot wyobrażałsobie społeczeństwo na kształt piramidy. ńo potwierrlza veblenowską charakterystykę uprzywilejowanych n. W rozprawie o wzol()wym gentlemanie autor rozważa kolejno kogo można i kogo ttirl mozna do lej kategorii zaliczyć. które to cechy różnych bohaterów starożytnych autor darzył superlatywami 6. TIrc G<lvernor. tiocieka się szczegółowo. Dyskusja dotycząca zagadnienia.ktokolwiek stosuje prawodawstwo państwowe.rlla wyłącznego obsługiwania jego osoby".] ten winien byc nazywany gentlen}anem'' 8. 4) rzemieś]ników i chłopów. 8 126 l27 . Traditions ttl (jivi]ily. rodzice nie oglądają się na ich kompetencje.. Podkreślam ten ostatni szcz. co zosLaje wyraźnie podkreślone to to.). 10B. Na tom składają się'ponadto lllvitl rozprawy:T'he truth ot otlr Tjrnes oraz The Art oI Liv.acując i nie uprawiając zajęć fizycznych. który narn Elyot zarysował. jakie ma umiejętności. s.iig in. Obraz gentlemana. a nie dawności rodu. jak ort zwykł czylrić. Jattlrl.płynęłydla książąt i ich królestwa. przy czym ma jego zachołvanie i sposób llyr:ia [. o czym zlesztą była .łuzny społeczttrl. a także większe wylształcenie.ry. albowiem mnożenie gentlemenów mnoży ticznę luai i.ożna by sobie ten brak uzupełnic przez prześledzenie. na czym jak najgorzej wychodził. przez V."ukżu Óa pru"y. przy analogicznym Ętule. wycl. n charza jest większa. Są to wskazówki. Nobi/ity to inna naz. któtzy lliorą na siebie większe zobowiązania. czy to pTzez lekcewazenie sobie sympatii poddanych.. l0 Henry Peacham. jak zasłużycna władzę i nie dac się przez nią zepsuć. że szlachectwo zawdzięcza się szlachetności. Obowiązuje go strój i uzbrojettic odpowiadające jego kondycji.ozdz.rrri*"rrytu"i". r. Nie są to wskazówki. Teotię klasy próżniaczej (przeł. i.autor ostrzega t. Ileltzla. The Complete Gentlemąn. którzy wypychali sobie ramiona. Barkera pt. co zdarza się pochlebcom. Gentleman musi byc odważniejszy i bardziej szczod. rozległym posiadłościomczy wieikim dochodom. Warszawa 1971). a kto nie jest gentlelllanemr toczy się przez stulecia i niepodobna pominąć klasycztlych i najbardziej znanych jej uczestników. kategoria gentlemenów z koiei obejmuje wielką arystokrac ję (nobilitas major). tym bardziej godna jest podziwu 7.j na jakimśstanowisku kierowniczym. Gdy o niego choclzi. tekst z 1622 r. 3) yeomenów (czyli drobnych posiadaczy ziemi).2) obywateli i mieszczan. skubać je tak. smith nie sprzeciwia się łatwemu robieiriu z }iogośgentlematla. że .przy t:zym ostatecznie autor dochodzi do wniosku. io pTzez'ogranicza"ry nie wolności słowa. gentleman ll<lwiem ma obowiązek pełnienia bezinteresownie . Cambridge University Press 1948. im dłużejutrzymuje się w jakiejśrodzinie. jeżeli zaśidzie o nauczycieli domowych. ."y-attie zastępu służących nie zwa]nia *. jak traktując onywiteti jak gęsi.. kto studiuje w .egół. lrtórzy przekrzywiali głowy tak. l}.dzicom wysyłac dzieci w światna naukę. by upodobnić się do jego barczystej postaci atbo wielbiciele Aleksanrlra Macetlońskiego. Ta ostattlia kategoria dyskutowana jest przez autora nieco dłużej. może zyc nie 1lt.) niż dzieło Machiavellego (1535 r. w starożytności zwraca - wielbiciele platona.ytowanym przez nas autorze dochodzą do głosu pizedstawiciele lłcnesansu. Thomas Smith w swojej De Republica Anglorum (1583 r. 106. a chcą przede wszystkim mniej płacic. Władca tracił kontakt ze społeczeństwem. z 1'. .ltlprzednio mo]Ma. tllaz arystokrację pomniejszą. Ich troska o *ynO. s. przed małpowarriem. Ostatnia częśćjego książki zajmuje się jej pozycją szczytową.złonków izby wyższej w parlamencie od diukórv do baronów. |:ierze na siebie obowiązki gentlemana.Jakież szkody czytamy -. ll) sguires mających herb oraz gentlemenów ze zwykłych rodzin wyróżniających się od dawna bogactwem czy odwigą. zawiera zupełnie inną problematykę. ale m. kto jest.r i Krzysztof Zagórscy. składającą się z wszystkich 5 lbidem. żeby najmniej gęgały. 0 Mam na myśliThorsteina Veblena. Elyot.. Opublikowana przez niego o cztery lata wcześniej (1531 r. 6 zalecając naśladowanieróżnych mężów starożytności.

ą walory . Wchodzą tu na przykła w grę malarze. .a.1l. Muzyka ma jeg. Ućzonośćcenio jest u tego autora tak.ltlwo . W zachorł. Znany autor prac o charakterze narodowym Anglii. Ernest l1.. że nawet kobiety są za nią clrwalone W jej pielęgrrowaniu nie należy zaniedbywac ani c}rwili. Adwokalów i lekarzy możn. (Należy tu przypomnieć.|.1. przeł. a zw-łaszcza polowanie do dziśLprawiane 11. na pozycję pierwsze i neraltlyce.gentleman'' jest ]Myprane zańwno z treściklasowej.erołvnych l rlkcji kierowniczych. Do malarstwa artystycznego bowiem ma stosunek człowieka Renesansu.y Encyklopedii Bryty jskie j.lrlwierzchnia ściany przy jego łożu powleczona była woskiem. nie dopuszczając kupców do kategorii gentlemenów. s. Do zmian najr. . że autor ma nieszczególne uznanie dla sztuki. Z tych osta nich słów nie rralezy wnosić... Poniewaz nie miał światła. tl.obroczyńcę swego kraju.vażniejrry"t należy postępująca rlt.lrarakteru. Tr tu naśladowac śur.. 1927 ł litlros ryce!ski.u słowa noble lr. na pla]Mo noszenia herbu. Pannenkowa. krótko mówiąc.. którzy spędzają zycia w stoickirn oclosobnieniu 11.r zdaniem .zkim t.Augttstyrra. Warszawa .tktowanego w całej rozprawie jako równoznacznik słowa genll<.negatywna.nlcln) iudzi. Znane mu są pogardliwe opinie starożytnyc o tym zawodzie takie.niezwykle dobroczynne wpływy. po tych próbach lokalizacji gentlemana w społeczeństwie. tak jak cliament bez sz7j. Żadnego klasowego wyróZtlirltria nie ma na względzie prelegent. udziale tak mocno akcentowa!v(tlle.rl i włoskiego renesansu 12.rósiu..l.. że jeszcze rv XIX wieku chirur.] zanlieniać nienawi łv miłość. skrzypkowie. Czy bieda staje na przeszkodz szlachectwu? Odpowiedż jako ctalszy . że pracowali rękami).r którym mógł notowac po ciemku myśli. że szlachetnie urodzeni."z nerirrtJ.jIre definicje gentlemana w wielkim słowniku okstod.l. Poezja .[<er.ztl Lalenty tracą blask. wylaz demokratyczn jest tu tendencji autora Teraz przychodzi kolej na rozpatrzenie różnych zawoc] z punlriu widzerria uprawnień do znalezienia się pośrócl gentletnenów. zapominając niesłusznie o udziale . ludzie nie mają dosyc wszystkiego w jednym kraj Wobec tego. tak jak pozycja sztuki jest u niego bardzo wysoka. I. Z kolei nasuwa się autorowi pytanie. z drugie slrony. aktorzy. dzy i dentyści nie byli w Anglii przyjmowani w towarzystw z powodu tego. pływanie. Późniejsze połr. Horacy był synem trębacza Wergiliusz synem garncarza. Barker. jak np. którzy pi.. lv litórym ta koncepcja się zrodziła.Ladies and Gentlemen '.arriu srrroim gentleman winien byc zrównowazony i clbac o reputację. Elyota. Wszak nieraz o zywali się oni bardziej udani od synów legalnych. którą mozna prześledzic przebiegając przez kol. . jak i tnoralnej i staje się po prostu uprzejmiejszą formą mówienia rl ludziach i zwracania się do rrich. opinie Arystotelesa. Charakter narorlowy. prrerllrlwienie sakramentalnym . 129 . kl. szlacheclwo utracić przez nikczemnośc? skoro możrra jak brzmi odpowiedź do szlachectwa dojśćprzez cnoLę.óry miał zycie tak zorgani l28 żeby korzystać nawet z nocy. tchórzoslwo w odwagę i.Jłównych rysach wzór gentlemanal który pir"i.. które mu cto głowy \v Jrocy przychodziły. akuszelek .1 lo echa T.uwagę rożni luclzie niskiego pochodzenia uzyskiwali pozycJę-przez swoje osobiste zasługi. trzeba przynajmniej uznać uczciwego kupca za d. wywodzi ideał gentlemana z rycerstwa średniowieczneł.szarla czy |anów. Czy moż tlalej. Pewien lcłopot sprawiaj Peachamowi kupcy. Nawet ukąszenie tarantuli daje się za je pomocą wyleczyc. Wyłączeni wyraźnie z kategorii gentlernenóTr są \Mszyscy. Aie. wyłączeniem chirurgów. Z ćwiczeń Iizycznych poleca Peacham szczegolnie jazclę kontt.-ui do drugiej lv<ijny Światowej. czy o synach nieślu nyclr można mówić. rządzić ja królowa wszystkimi naszymi namiętnościami". który wyr-aźnie przygotował gentiemana rltl objęcia w swoim kraju wspomniany"r.lllusznie dumnego" Arysiotelesa. mozna Je przez przywarę utracić. Pozycja nauki. W Slowni ku oksf ordzkim rlllinicje kładą nacisk na clobre urodzenie.czynic rozwiązłego uczciwynt t. 12. ostatnim notowanym użyciem jest użycie. który zagaja slioj. Autor kwestiotlil je możliwoścuznania za gentlemenów (uzywa . * któryl.może brtttalnośc zarnieniać w dworlrość.z możnych. lbidem.6l.a jego zdaniem do gentlemenów z. biegi. kuglarze etc. Bez tego jego najwdzięczniejl.rrtokratyzacja.fu.acują na życie i zarabiają. postarajmy się odtworzyc tv c. r r 11 '9 E.

Baronet Pitt Crawley żonaty jest z có hurtownika.7(twa 1950. Spori gentlelttatra angielskiego chętnie przybiera fornry zespołowe. w elitarnych szkołach dotiera siinauczyt.nauczyło arystokrację na biedaków jak na ludzi zależnych od tych.. W taki ri. miał bowiem k 1s lirlizc purytanizm ze swoją wiarą.cec tak istotnych dla rycerza średniowiecza. The Blazon ot Honour. wyodrębtrilt się ich ubiorem. . . lecz drużyna. wychowanie tt tlstrój społeczny 16. Nie jest to. zą Seyrnourem M.lrlsób języki starożytne po raz drugi służyły wyiaznieniu klatll)w(-\mul choć tym razem inaczej. Społeczeństwo angielskie opisywane przez Thackeraya w 7or. Taine rozwój sportu w Anglii przypisuje wlasnosciom klimatycznym tego kraju. 82. jak podkreśla Artur Livingstorr w swojej Theory oI the Gentlemąn zawarteJ w Encyclopaedia oI the Socia] Scjences. Wychowanie lArarszawa 1933. W Anglii zwłaszcza. gowisku próżności. Ojciec Amelii Sedley jest zamożnym kupcem. Ale ten duch zespołu obejmował tylko własną klasę. Crosland nie można z taką pewnościąustalić czyjejś pozycji już w chwili. szkoły .. M..l. jest już bardzo plzemieszane. Greaves.inny musi lt. Zwraca na ten fakt uwagę K. Class and the De'o Cytuję moclatic Policy. że jest lordem. w za" sadzie niepożądane. 15 Pierworodny nie był zwykle do nauki przymuszany. M. 130 Wlll. arri o sile -.a osadzone w pierwszych dekadach XIX stu.w tym chłodzie i wilgoci.według niego .publiczne'' uczyły ttwrlich wychowanków przede wszystkim łaciny i greki. I(to ma bowiem odpowi listę antenatólv.Dlatego żrl r:hłopak jest lordem pisał \M. A. nokrotnie rolę guwernantek wyładowujących swoje frustracj na dzieciach oddanych ich opiece. poniewaz są biedni.".. daje mu po dwóch latach stopień naulcowy. lecia. Thackeray uniwersy.itlli w dużym stopniu na podstawie ich kwalifikacji sportowych pisał Bertrand Russell w swojej ksiązce pt. Dlatego. Obowiązujący strój przechodzi przez różne ewoluc i można nie liczyc się z opinią.nym przez M. llirrvttit. J. To zakłada posiadanie odpowiedniego zaplecza finansowego. rierę zapewnioną. London 1964. Hosiasso- . wystarcza god. Value Pąttelns. może sobie już pozwolic na brak konformizmu. czywiście. Księga snobów. przeł. bywa koniecznościązwiązaną z primogeni. Źe tltttitljętnoścczytania i pisania dobra jest dla kleryków. Opierając się wszelkim reformom. gentleman uprawia. przeł. Dopuszczalną nich karierą jest także kariera duchownego. gdzie stosunek do sfer wojskowych był raczej pogardliwy. gdy nasz interlokutor otwiera usta 1a. czający. co rniało rozwijać ducha zespołu. s. R. ny wygląd. warunek wystar.. Fotrzeba ruchu narzuca liir. Jak powiadał faceprimogeniturze był tylko cjonisla epoki. turą. Thackeray.gentleman'' w Ąnglii była jeszcze daleka od'niwelowania różnic klasowych.nie potrzelltljc składać egzaminów. Tabu pracy ręcznej trwa jeszcze w początku naszelJo stulecia. dr JoJrnson . Co zaśdo powierzchowności. Żaden gentleman nie może zarabiac na życie.. Młodsi bracia pierworodnych bywają bowiem wchłanianl przez miasto i bądźsami.rlrzeć r ili podatki. Mannheim przypisując zrlspołowym zawodom duże znaczenie wychowa]Mcze w wyrabiatlitt. Znakiem rozpozna\Mczym dla gentlemana jest między innyml jego sposób mówienia. Kobiety niezamężne pełniłyniejed. a dalej na tejże stronicy: .nieszczęśliwi chłopcy bez chwostów u czapek nazywają się sizors.. którzy pła1l. Wygrywały bowiem lub przegrywały ttitl irrdywidua. Llpsetem. musĘ nosiĆ oznakę ttllóstwa i spożywac posiłki w odosobnieniu od reszty kolegów'' rz. siła nie była niezbędna. BB. Niegdyś TyceTz uważał.izyczną. Inaczej tliż w Grecji. bądźprzez małżeństwo z bogatą mieszczką wchodzą w środowisko kupieckie. Branie się do handlu. H. ale nie to |7 Jeżeli idzie o kulturę f.tlzie servitors (zaiste ślicznyi gentlemański tytuł). jak wiaamalorski sport..dzięki jeden głupiec w rodzinie" 15. s. a w Okslrll. Agnieszka Glinczarika. Barker . Wspominana stopniowa demokratyzacja słowa. gdzie wchodziło w grę współzawodnictwo indywirlttalne. żę ubóstwo jest-winą. ale jest niezbędny dla ubiegania się o przynależn jak pisze do gentlemenów. W żadnym innym kraju C. William M. S. |'lłtwo ubogich jak pisze E. a ustrój społeczny. 131 Bertrand Russell. Graevesa ls. Do wzmocnienia bariery społecznej przyczynił się t|<lmo. W znanych mi obrazacir doskonałego gentlemana nie ma już mowy ani o urodzie. kultury obywatelskiej. ktory zrlrlbywać przez lat siedem.

od liltirego nie ma miejsca żadna apelacja" 2a. Thackeray. przeł. 1lirni matka przypuściła Wady duszy odpowiadają niedołężności ciała. Szkoły. żeni się. klórzy tego środka nie akceptowali.zli. człowiek tlit:okrzesany. 1l Mól^.i się tu o suneriority to ex[ernal con| rol.. szkoły publiczne. skoro tylko urodzi się syn silny i zdrowy. Tarqow. Wychowanek Eton czy Harrow.isko próżności. Administro]Mana przez kolegów uczyła nie tylko rządzić. słabe. żadne praTro nie rnoże zostać ustanowione . Zalreżrrośćfinansowa od ojca zmuszała często do dzielenią jego pogiądów. tak poszło w nieomylny znak szlacheckiego pochodzenia./r{. stracirłrszy swój majątek i widząc llliską ruinę. ale i podlegać 19. V: Tńe Decline ol Aristacracy. tłumaczono.rodzenia. została niejako zinstytucjonalizowana. skoro zaświek po temu. szczupłe. Jest rzeczą powszechnie wiadomą. w których wychowują się gentiemeni. kaprysy.ół publicznych jak czytamy w książce B. Chłosta miała wbijać w wychowanka cnotę i przepędzać występek. - - r\y l)rzysposolliony do drtrku przez Jana Kotta.zcza się z samicami rozpustnymi i zepsutymi i dostaje od nich llit:narłristnych chorób. L. Stypendystów jrształcących się w tej samej szkole pełno. doszedłszy do władzy. To za. mówiąc o pewnym baronecie.1rrlą myśl. Pe. 160. Wychowanie. O braku szacunku dla :r B. Random Crawley .ą one sąd najwvższy. melancholia..wa l. cytowany autor nie był zbyt klasycznemu wykształceniu życztiwy. która.i tv1llg1 to duch.. Zkim? Z samicą podłego u. 393. Podróźe Guliwera. Ta.rlj. -Thackeray. 150. 19 Ibidem.1wcą).lrli zniesione lub odmienione. s. Arnolda w Rugby..pogardy dla inteligencji typu naukowego'' 21. że muszą istniec szkoły.. s. To łagodziłotarcia polityczne.dla rycerzy. Clrrlrlcs Duclos. 108. dagogom. Jak widać. Małżeństwa ograni. boksował się dollliolrale i powoził czterema końmi w lejc.ność. brzydli.. !V.ilc. 1' Jonathan SwiIt. głui 1lrlla.. jakie przystoi arystokracie czystej krwi" 22.'Warszawa 1949. s.y autor francuskic_cJo Oświeccniapisał: .Zn. M. ze składała się ona pospolicie z krewnych.rion propre lćgislateur" (człowick honortr zrlaje się być sam sollie prawor1. Posiar]ał więc takie lvykształcenie. żt. obsadzał kolegami placówki sobie podległe.Nasza młódż szlachecka cho. Iubieżność duma sa zwyczajowymi przymiotami charakteru tej klasy.zwierzęce uczucia'' zasiada poliród dygnitarzy Anglii. intere. Veblen wyjaśniapozyc łaciny Lym. nieumiejęl. rozdz.ir. potem. lrllaz częściejelementy altruistyczne. Miała uczyć te oddziaływały wychowawczo na pupilów także za pomocą środ" znoszenia bólu po męsku. Bez przyzwolenia tych rlzlacheinych osób. wysyłani poza dom na wzór synów średniowiecznych ryceIzyl kładłyduzy na. The British Political Eijle. płatni uczniowie w ogóle nie zauważali.Il szawa 1960. że wspomniana solidarność wychowanków tych szkół trwała i po ich ukończeniu. że wymaga go zasadnicza grzesznośćnatury ludzkiej. stanowl'. ale bogatą [. pojmujący tylko .any był w zakulisowym świecie. a nie do okreśionego zawodu 18. Russella cytowane.Duch l. ze jej znajomośc była dowodem. czone do elity władzy wpływały na to. London 1963. A idzie tu o przepisowy udział w parlatttt:ncie. wytli:. chorowitą.l Ciało stlche.ychowanie dobrze urodzonych: . Znaną jest rzeczą. Guttsman. by byc zaiiczorrym do gentlemenórv. I.Jeusz Jan Dehnel. Zaprawianie ludzi zarówno w dominance. BB.należałdo najpierwszych dandysów lv mieście. oburzał się na l1. W. do których przyznać należy przenikały liwalil'ikacji intelektualnych gentlemana pisano już rviele. Tradycyjne w rodzinie uprawianie polityki ułatwiało absolwentom dalszą karierę po już wydeptanych ścieżkach. zaTaz wnoszą.przy czym pełnienie służby społecznej w jednej rodzinie pTzez paTę pokoleń podnosiło jej prestiż w większym stopniu niż tytuł 20. chorou. T. Jadowity Swift 23 w Podróżach Guliwero tak charakteryzuje rt. Mowa tu rzekomo o królestwie 18 W. t. że lekceważenie intelektu !9 W. Russell. Przekład anonimo. jak i w subm 20 lbidem. M. UparteJ ekskluzywności szkół publicznych broniono twierclząc. s. po znanych z surowościrządach T.rt.l. danie miały najlepiej wykonywać tzw. że do łask swoich stajennego lub woźnicę.32 133 .. 1. Obecilie trzeba było się o języki starozytne otrzeć. s.L'homme d'honneur semble i. które by przygotowywały ucznia r1o pełnienia funkcji kierow4iczych. lr lllli.. że człowiek nie umiejący prawie czytać. od dzieciństwa w zbytkach. cisk na maniery. Szkoły ków takich jak chłosta. iż stać było człowieka na marnowanie czasu i pieniędzy. Ta solidarnośc jednak nie rozciągała się poza swoją klasę.

czasem były to postulaty. .. Za ptzykład wzoru normatywnego tnoże służyć charakterystyka Steela podana w poczytnym piśmie . tualną rolę kierowniczą prawo nie może go karadw..Przez doskonałego gentlemana ] pisał t.ale nie słu2z Andró Maurois. barwne uniformy.w sto sunku do jaskrawych wartościowań. mówią z całą powagą: to gentleCharakterystyki gentlemana. . usłużny. Jest ufny i wzbudza urność. Heinrich Heine. miały dwojaki r:harakter. Wiadomo. człowiek pełen czułości. Maurois pułkownik Bramble 27 bo Jcst gentleman.293. nie każdego poważnie.Nie łowię szczupaków po-to nie wiada w powieści A. spieszy zrnlcić z siebie czeTwony mundur i w zwykłym strolu cywilnym jest znów gentlemanem'' 20. chrystianizu". gdy walka jest już całkowicie llcznadziejna..Gentlei man jest uparty w pokonywaniu przeciwieństw. kl.. W swoim syntetycznym ujęciu . nie tak jak łosoś.lences du CoIaneI Blamble. ale nie uniżony. z trzydziestofuntowym okazern wypada czasem walczyć dwie godziny.pisał Heinrich Heine w Anglii stanowią nalmniÓj zasłczytne wyróżnienie. ale nie mówi prawd bez potrzeby.słusznie dumny'' Arystoteleia.l ] l 1 łączyłosię z wielkim naciskiem na charakter. dbałość o wyróżnienie przeciwieństwo pokory. sza pochwała. Inna była pozyc ja guards.że jest on wyposażony w taką goclność i wzniosłość. Dyskrecja. ma to być zdaniem Steela człowiek . wolny od uprzedzeń..się aż do skromny.Co zaśdo jego manier. Jest prawdomówny. . wolny ocl nieumiarkowanych namiętności. To po prostu należy do dobrego wychowania. Gdy rozważam ceehy specyficzne dla psychiki qentlemana. gotowośćniesienia pomocy jego rysy. wiedzę rozległą. to w oczach Angtików nie jest nawet aktem odwagi. wyzyskiwanie w dyskusjach jego wiadomych słabostek. które zebraliśmy. \Mreszcie nie brak i kombinacji tych elementów.The Guardian" Źe. Jerzy Jędrzejewicz. . zawód wojskowego nie był w esty_ mie. który walczy do końca.. W sądzie wolny jest od składania pr"vrięii. ważne są dla niego szczególnie zasady fair 1l/oy obowiązujące w walce. dotrzymywanie zobowiązań. t. tak angielski oficer. cytowany już Livingston podkr"eśla element współzańodnictwa.oto dalsze i"go *"or. tylko honor pisał w srryoim czasie Móntesquieu.Owe piękne. 205 . O małym buldogu. a wzór miał charakter normatywny. które oznaczają przynależnośćdo uprzywilejowanej kasty -ojrko*y"h . karzający. '8 . s.óry stawia się dużemu psu. . 20 16 134 135 .-'. ledwo skończyły się godziny służby.The Guardian" 1713. szezery| nle nie posuwający impertynencji. Taka walka jest piękna''."trattowa. Złapany zaraz się poddaje.Nieźle'' to jego najwyż. Arnolda. bo są wtedy nazbyt łatwym łupem. współczucia i życzliwości". którzy cieszyli się szacunkiem . . Nie jest to jak widać zespół cnót chrześcijańskich. . że te zasady nie pozwalają mu na korzystanie ze słabościprzeciwnika. Ideałem gentlemana jest nie cnota. Gardzi się łowieniem ryb o zachodzie słońca| czy strzelaniem do siedzącego ptaka. jak aktor po przedstawieniu zmywa z twarzy szminkę. lnan"..pr""Sl"a"ulą" je w Anglii popTzez cztery wieki.i. nr 34. Tak to w kialu. nawet wtedy. U"ika wszelkie afektacji. Wpływy tej postaci podkreśla cytowana już Margaret Greaves.stawiać opór llatarciu. ponieważ gentleman działa w atmosferze współzawodnictwa. Książka tłumacz. cechuje go rezerwa w słowach 25 i nieufność . na jaką człowieka stać może.z" *"glęłr. II. Wszystko co zaszczytne uznane tu zostaje za cnotę.. 1930.ona tlir język polski pod tytułem Oddech wojny. żeby się posłużyćsłowami Veblena w c_harakterystyce uprzywilejowanych.Szłice z Anglii. Wiąże się to ze znanym stosunkiem ao *t. w którlń tegity rycerskie były respektowane. przeł.ru'u*". myślę. Ies si. Rozważania dotyczące Iair play rzadko dotyczyły walki orężnej. cnoć póalegu tak jak u Miltona czy T. ri"ypomina ""u="ą się raczej . wl Dzlela wybrane. Gdy myślęo seircu gentleInanal jawi mi się on jako człowiek obstający przy swoim.ozumiem człowieka nadająceqo się w pełni zarówno rjo służenia społeczeństwu i strzeżenia jego dobra. Gentlemana rakteryzuje spokój i pewnośćsiebie człowieka niezalei (divine assurance). Do tego bym dołączyłumysł jasny.. Kiedy indziej mieliśmyraczej do czynienia z rejestrar:ją pospolitego rozumienia tego terminu. Warszawa 1956.o daje się w rządzeniu.Gardzić niellczpieczeństwem pisze cytowany Maurois . .rtu i służby wojskowej. jak do stanowienia jego rlzdoby.poJb rrpo.Jest opurro*urr}. l byli włączani do elity. Gentleman to człowiek oI lew worrls.

Milla 29. dokollil\. albo nie pracując fizycznie. Pozolvał r1o tego portletu jeqo stryjeczny dziacl. 136 . O. zajmuje się odróżnianiem amatora i gracza zawodoweqo. To nam tłumaczy.ttniast kolonii. Dokonali tego ważnego kroku.Autor artykułu praqnie je zatrzeĆ.The L. Autor. clały się już odr"ztttvać. zamiast traktorvać iak dawniej pierriittlz jako przynalezny im z natury. wielkoduszny Arystoteles tej rubryki nie uwzględniał. Kla. Nie było to wyjaśnienie -iak "uvspółcześnitego terminu używają. s. l<ażdej chwili przerodzeniem się w kult niekompetencji./ltym przyk}atlem takieqo uczonec{o-amatora je_ct lord Taintamount opi- ||t. Jeżeli mogli dokonać tego lit. jalc się okazuje jeszcze ciągle żywy l(tllt amatorstwa grozi l. t . postulat wiedzy rozległej i czułego serca nie był jednak tylko świadectwem osobistych gustów autora. Sysfem ol Lo11ie... To swobodne rozporządzanie wolnym czasem stanowi jeden ze stałych komponentów koncepcji gentlemana na r6wni z unilianiem piętna zawodowości.aczem.lIt(ts Hrrxley. Zdatlirlm autora. wszystkie te zmiany naruszyły ufnośćAnglika i sl_ały się powor.a 1974). którą by się chciało widzieć.lem jego depresji. Maria irlrllclvsIia. straciwszy tllIloścw stosunku do gentlemana. Podział ten jednak nie je-<t ostrv. oświecenia nazwiązywa} do Nowcao Testamentu jeżeli idzie o poczesne miejsce dla cnót miękkich. jaka tviilże się ze specjalizacją.cć podział obywateli na obywateli pierwszej i drugiej klasy. Wisdom. nie pogodził się z zawodowym (|l.llly l)Izez Aldousa FIirxleya w ieqo powieściKontrapunkt (przeł. Jednakze Anglik. Gentleman może się doskonalić w pisaniu wierszy po qrecku.żalczy. a wTaz z nimi za20 30 lrl. profesor filozofii Londńskieqo unirversytetu. pozlvalającą na kompetentną eksperlyzę. S.które nie mogły być skażone.oznaczało pierwotnie człowieka dobrze urodzonego. Utworzenie dominiów z. nie żamierzając przeryrvać swojej gly w teatrze w char. z czasem zaczęło ono stopniowo wspóloznaezać wszystkie te eeehy i przypadkowe okoliczności.. Nie należy iednak zdaniem autora zapominać.gentleman'' znaczy. Czytaliśrny niedawno.. pewien potrafili zmieniać l.llilerze a]<tora zarvodowego. r John Stuart l4il1. które zwykło się stwierdzać u ludzi takiej samej pozycji. Demokratyzacja kraju przyniosła ze llrlbą zmniejszenie środków.ol. W ujęciu Steela qentleman był wyraźnie postacią. pewien kodeks manier. Gentleman stanowił jedną z najwyższych warltlści.rlzięcza w nauce amatorom.ec gentlemana jest złożony i że niektórych spośród jego t. | 3r Powszechrrie t. IB75. zasiadł w Izbie l. r.tora 3l.rll.trcześrriej zaworlowy fotoJr tl l' uzyskał rękę siostry królowej.. Granice tedy nie są wyraźnie za. Inteligencja nie pasuje do gentlemana.wój styl życia. Gentleman ma pewien kodeks 1lrl. o.The Listener" artykuł zatytułowany patologia społeezna wielkiej Brytanii t0. co w pospolitym ujęciu słowo . Nowe uniwersytety mogą znacznie współdziałaćw dokorlililiu tej wielkiej przemiany...jak pisał w swojej Logice . nie ma powodu. Wielkie przemiany.oTz. bo nie jest to zawód uznany i praktykowany jako taki. Cytuje się je stale. by nie zaakceptowali tej ciegradacji. która mu pozwala rozegrać każdą sytuaeję bez odwoływania się clo ekspertbw. Wisclom. Ten podział ma swój odpowiednik rnr podziale na eharakter i inteliqeneię. pogodny i w dobrym humorze.t:ch nie ma powodu się wyrzekać. Słowo . Tymczasem wojna naruszyła w tym wzorze niejedno. ale rzadziej pochwala. nadszedł bowiem czas. dlaczego w jednej ze swoieh pospolitych koncepcji słowo to oznacza każdego kto żyje nie pracując. Gentlemani 1r pTzeszłości l.ol<u.yzwoitości w życiu codziennym. J. kreślone. Jeszcze r. że w.gentleman" _. który odgrywał dawllicj w obrazie gentlemana ważną rolę. gdy musieli pogodzić liiq z zarabianiem. IT. że królowa Elżbieta nadała tytuł lrllrla zavrorlouretnu aktorowi olivierowi Lawrence. których autor pragnie. odv staje wobec zupełnie nowej sytuaeji. ponieważ trąci ekspertyza.iadomo. \Marszarł. którymi gentleman rozporządzał. że wiek . kraj ma głęboko zakorzeniony kompleks gentletltilna-ama.vszy wszystkich obowiązujących rytuałów. który. mamy na przykład do czynienia u J. 7rrlniejszyła się rola elementu rytualnego. Gentlemanowi przypisuje zdolnośćdo improwizac|i. Z wyjaśnieniem. pamiętamy bowiem. ile Anqlia zat.landa_rd smaku..clów.2Ą0. J.r.z liolei każcty specjalista może w każdej chlvi]i stać sie amatorem.. o upartej aktualnośei tego ostatniego czynnika świadczy na przykład drukowany w 1966 roku w piśmieangielskim .istener'' z 18 VIII 1966 r. artykuł w .y(. godząc się na rl1lokorzenidz nim związane./.

że słowo . Stwierdza on. Do przemian widocznych zarówno w hasłach. Philipot. gdy jego definicja była raczej projektująca niż sprawozda*ó"u.mda. nie podlegając zarzutowi nepotyzmut wszy-. Lingwi:.mii lruclno było działać. Linguistique et Histoire cle Moettrs. są to dzieje kariery dyplomatycznej rłricehrabiego Melbourne'a żyiąceqo w latach |nÓ'. gdzie zaczęto się nim posłurliwać w XIX wieku. jak warunki życia zbliżają się do siebie. E.W 1841 roku ze jak kalkulował H. przeł. którego ojcem było nasze słowo <gentilhomme>. w tym j9den milion słuzby. Dzieje Anglii. w książce pt. Ze rvz<llędu na rolę Frarrcji rv średnior^Iieczu jej słor.nictwonarzucrrło się w różnych wypadkach przede wszystkim 3a. że skromna rodzina złożona z trzech osób trlusiała mieć przynajmniej siedrnioro służby i trzy konie.cdnia tej epoki. jak nigdy dotąd nie była'' 32. Nyrop.. Paris 1934. Taine obliczał. nawet męża. choć nie dbających o szczególny splendor dworach.iuzul"i ktośchce zastosować wiedzę językową do wiedzy historycznej pisał Tocqueville śledźcie czasie i przestrzeni los słowaw <gentleman).jak mnierni. widocznych zwłaszcza wtedy. pozwalał na 1liltrzenie z góry. co to jest gentleman. Miinchen 1959. co nie raziło nikogo. Jednakże 3a Ch. Wandruszka w pracy 1ll. Rodziny rIl.ą znawcy jedyną w swoim rodzaju arystokracją. BYła to ktasa związane ze wsią. Der Geist der Iranzósischen Sproche.. stawało nieraz na nocl przy czym trzeba pamiętać. W każdym nastęinym wieku stosuje się tę nazwę do ludzi.zy wleszcie we Francji w koncepcji honnóte hom. tak odgrodzoną od wszystkich innych. do niektórych tylko krajów. Zobaczycie. klasa ta realizowała w pełnym wymiarze kulturę biesiadniczą. I(oń llył niezbędnyrn rekwizytem utytułowanych. (./ stly bowiem byli jakoś ze sobą spokrewnieni. 453. umieszczonych trochę niżej na drabinie socjalnej.. klasa rządząca. jak galantuomo we \Młoszech. . 138 t39 . Byli jej potrzebni do lrlrowania drogi jej dzieciom. 'lr:n styl życia promieniował i na klasę średnią. czy caballero w Hiszpanii.że jego znaczenie rozszerza się w Angtii. rn" young Melbourne s9. s.. A Maurois. żekażdy przyjeżdżał swoim służącym. przeł. Iłe Young Melbourne. jak i w zachowaniach nalcżą przemiany gentlemana z czasów Restauracji w stosunku do przemian eTy wiktoriańskiej. Matka wicehrabiego cibała rl dobre stosunki z byłymi kochankami. stanowił symbol władania. we Francji słowo <gentilhomme> pozostało zawsze ściśle związane ze swoim sensem pierwotnym.lylsa a historia obyczajow. znajdująca się w siałej opozycji w stosunku do króla. żądał sllecjalnego pociągu. z której wywodzi się pojqcie gentlemanal wykształciłasię wcześniej na południu i analotliczne wzory osobowe znalazły już sobie tam wyraz w koncepcji liIlriej. I tak znajdujemy ten termin w Danii i innych r:uropejskich krajach północnych. Jak pisał G. tlzieci różnych ojców. osiemnastowieczna whigowska arystokracja była -.Arystokracja whigowska jak pisze autor była jedynym . . Wierne oddanie jej szczególnej umiejęLności użycia stanowi książka Davida cecila pt.. Swoboclna erotyka nie dbała o opinię publiczną. Kultura dworska. Taine -* Anglia liczyła 16 milionów mieszkańców. Znany językoznawca duński Ch. Dziesiątki sypialni w przestrorrrry"ń i wygodnych. zachowano nietkrrięte słowo. Nyrop. poświęca .. w miarę tego.Nie było ludzi od początku świata. Wacław Roclowicz. xitlrioziesiąt osób zo. " Warrs David Cecil. zmienne związki t:roLyczne nie prowadziły do tragedii. ponieważ zachowano samą kastę. Readers University 1940. Koń odróżniał rzątlzacego od rządzonego. nie z miastem.ł..osy kotrcepcji gentlemana w Niemczech prześledza pedantycznle Gertrri- szawa 1957.gentletllan" przeniknęło.ieden rozdział odpowiedzi tla pytanie.którzy by cieszyli siq różnymi aspektami życia z taką pasją. I. pozwalały gościćlicznych utytułowanycrr.ułr swoim rodzaju produktem cywilizacji angielskiej.. Rozwód był źle widziany. Tę kulturę zabawową umożliwiał wielki sztab slużby".odkamilokomocji. ucztowania połączone z obfitymi lrunkami przedzielone były polowaniem czy grami hazardowymi.ytułowanych były wie]odzietnel a przy panującej endoga. jak angielska klasa śr. Trevtllyan. poza Anglię. Gdy wypadało mu czekać na poeiąg. gdzie lvypełniałonajwyraźniej jakąśiukę w miejscowym inwentarzu 1lojęciowym. ale matka późniejszejo dyplomaty miała licznych kochanków i groniadziła pod swoiń dachem Cy-ła-. Gentleman niełatwo godził śięz pospolitymi śr.] Mówiliśmy przed chwilą o pewnych wariantach we wzorze genllemana.1B4B. rozdz:: Qtr'es' ce qu'tln gentleman? Terminy francuskieqo p'ochodzerria gromadzi Ir4. które służyło oznaczania do członków kasty.

wytrwały w złych przygodach.<Gentlenlanl in Deutschen'. 2500 obywateli ziemskich miało dochód.. t ] lie t}. którą mu wyznaczają przerniany społeczne. kto cieszy się uznaniemt zaszczytną opinią. D. deiikatnością. L. Cobre maniery. nienaganną uprzejmością. wyglądem zewnętrznym. Prawdziwy gentleman.jak pisał S.rowie. porównując gentlemana francuskiego z gentlemanem angielskim H. Zreformolvany parlament z 1B32 roku. którymi włada. lecz parlament. jest zespołem cech charakteru. który czuje Stanisław Rvchliriski. Anglik jest dość . na oqólną liczbę 652 członków miał 4B9 ulłaścicieli ziemsliich. . Nie kształcił się na dworze. człowiekiem prawym. ale lrzy pośród nich zasługują na specjalne wyróżnienie. Barller so w książce pt.. obeiściem rycerskim. Na trzecim wreszcie miejscu lrzeba zanotować pojęcie honoru w odniesieniu do kobiet i zna(]zące tyle co czystośćpłciowa (chastity\ symbolem będzie w tym wypadku Hc.kodeksem postępowaiv Anglii ze specyficznie gentlemańskim jak czytamy dalej llia. wykształcenie humanistyczne.icj afektacji i chełpliwości. którzy otrzymali wykształcenie rv oksfordzie czy Cambridge sLanowili 700/o. 140 V. i termin gentleman aqreement rlla oznaczenia umowy opartej na zaufaniu jest bardzo szer-oko używany. Geschichte der 1Ą/ortes . zdolnym do narażania się.1916 minisl. według niektówe rych. bezinteresownym. Była bogata i od łaski ]<rólewskiej niezależna. To znaczenie autor będzie symbolizował przez literę H (honour).okracja miała duze i dobrze prosperujące posiadłościziemskie. Te trzy znaczenia nie wyczerpują wszystkich lnożliwych. bo mówią: Fra galantuomini bu. które uprawniają do roszczenia sobie ludzkiego szacunku. Poniżej znajduje się warstwa. pozbawiony wszelli. s. Toczone przez nas rozważania dotyczące rożnych odcieni słolva gentleman sugerują koniecznośc wspomnienia o książce.sla Ia parolcl. przyoisać odrniennej psychice francuskiej. 85 swego repertuaru.ojci (powielonei) pracy doktorskiej pt. Słowem gentry irutor obejmuje także wszystkich utytułowanych do króla włączlIie. L. choć \Alłosi mają ttr swój odporviednik. . 697. szacunkiem. którzy przeszli pTz'z szkoły elitarne stanowili w Izbie Gmin 510/o. aby się pogodzic z nową rolą. zachowuje zitntrą krew. Pojęcie honoru w dtomacie angielskim 1591 .honor" ma wiele wariantów.Przcqlącl Socjolo- Stockholm . C. Barber. taktem. zgodnie z tytułem. rozlewną szczodrością.]ko człowiekiem honoru.iekowi. według Anglików. |est duchowym szlachectwem. prerogatywą szlachty. Francuz swój rząd co najwyżej toleruje. znajomośćświatazdobytą w podróżach.ny" 1937..Izba gmin -. w AngIii. Drabina społeczna w początku xix stulecia zaczynamy spotykać termin gentleman w literaturze francuskiej a Dictionnaire Larousse włacza go do się wobec innych odpowiedzialny. francuski gentilhomme jest raczej zdobiącym reliktem". ale są najważniejsze. a nawet poświęcania się dla tych. nawykiem do zbytku i swobody.lecz. Ponadto należy mu przypisać większą kulttrrę. stylem domu. jest człowiekiem zasługującym na spTawowanie rządów. zaśsymbolika słuzy liczeniu 35 clicz. Rychliński 35 .Genti]homme kojarzy się z elegancją. podczas gdy roczny dochód nauczyciela wynosił 75 funtów. zakres ludzi icdnak obdarzonych honorem pokrywa się z zakresem gentlemapojęcie honoru łączy się pisze Barber llów. a terenem jego działania był nie dwór. co nalezy. Posługiwanie się słowem . W x905 roku członkowie parlamentu. tr nie spływa na niego z zewnątrz. sławą. którą nazywa ordinary gentry.da Pfllum. Dla tak rozumiallego honoru autor ustala symbol R (reputation). Czyni to C.była do 1867 roku klubem arystoleratycznym. podziwem. W XVI wieku . pojęcie honoru. t41 .Góteborg 1957.. przewyższający 3000 funtów rocznie''. Zdaniem Nyropa. Centralnym tematem tej książki jest wprawdzie nie pojęcie <lcntlemana. Jest opano\vany..co przysługuje człorł. pojęcie gentlemana nie zapuściło Francji głębszych korzeni.liastyczny. Taine pisał: . któla stawia sobie za zadanie uchwycic za pomocą analizy treści lóznice w posługiwaniu się słowem honour. cech. wrażliwym honorem. Angietska arysl. W pierwszym obdarzony honorem jest ten. w słr. lecz ezłowiekiem. W drugim czo1owym znaczeniu honor jest czymś. Angtik ocl dziecitistwa zaprawiany był do świadczeń społecznych. 1965.porlczas gdy gentlemen angielski charaktervzuje się przede wszystkim niezależnością finansową.1700.Anglik stanowi podporę dla swego lządu. W laiacłr 1906 . W XViI wieku honol jest wyłącznie lioncepcją klasy wyższej. The ldea oI Honour in the English Drama 1591 -1700. t.

jak pamiętamy.i. Co zaśjest niewątpliwe to to. W ramach czasowych podanych w tytule książki autor stwier<lza wzrastającą liczebnośc występowania symbolu H oznaczającego. W -ił. zmniejsza się jcj udział w splaTrach pubiicznych.catralnej. które nie sprzeciwiają się jego zaleceniom. nie uciekać "ńil". musi odwołać się do pojedynku. czasochłonne dodawania i obliczenia procentów mają po". bez udziału sądów.owaź rywala. Autor i a"i"li".ie sobie rpru#*-". Zabrania mu się uwodz ić żony przyjaciela.ien żenić się z osoną nizej stojącą. tym górnolotniej brzmią jej deklaracje i rosną różnice między rzeczywistością zobrazowalrą w komedii w stosunku do rzeczywistości zobrazowanej w trajedAutor stosuje metodę analizy treści. ludność rących udział w walce.rul"zione w tekscie dyrekty_ wy na dwie grupy.rpownictwa.*uży*rry. Gdy objęła rządy.Częstoścjlgo występowania będzie według aulora _.. że rezultat nie jest proporcjonalny w stosunku do włożonegow nią wysiłku. tak jak zawsze. prywatnych. l.'i. które kościółmógi zaakceptować. w gcdiach. Człowiek honoru musi być szczególnie wrazliwy na obeJoi.. zabójstwa. DIa dam musi być dworny i musi Onue o ich reputację. który urabiał ją w duchu minionego już slulecia. jakie wymagania wier ivu .tu*iał człowiekowi honoru jaką miały pozycję. rau. czy to mozolne rrakże się na nią nie powołuje.iniemoże tot".. w sposób.."roĆi-.i"".z całą świadomością jestem pewna."rrnozorrego zainteresowania zagadnieniern i pozwoli na prześledzeni" p"*.:11]""'. Jego obowią"r. l43 ..t":* Do wymagań. W razie wojny winien Niu .żródło honoru.J. Królowa Wiktoria nie od razu była nieprzejednanie purytańska.:Ti'i#TiT. nie godzić się na Śmierć hańbiącą. O honorze mówi się coraz częściejw kręgach rodzinnych. Nie clodawąnie i obliczanie procentów podnosi wydatnie langę naukową tej placy. Koincyduje z tą zmianą większy procent arystokracji pośród publiczności l. żyćz gestem. Traci on honor z powodu złego prowadzenia się zony czy któregoś z krewnych.""*iun H.arto. pierwszej nalezą dyrektywy niezgodne 9o z wskazaniami chrześcijiństwa. . była pod wpływem lorda Melbourne'a. Gdy się zaTęcza| nie wolno mu wycofywac się ze swojego zobowiązania.ioiie czytelnikowi zorientować się.. ^s Zacznijmy od pierwszych. w stosunku do której ma zobowiązania.^Źye musi trn. Pojedynkować się nie może z osobą. od bioz niewoli. Przemiana gentlemana osiemnastowiecznego w gentlemana wiktoriańskiego jest jedną ze szczególnie ciekawych przemian lv zakresie moralności.ffiTilry1lojęciu.*i.łr"'i.ących zadani" *u olbrzymie. Wzmagająca się liczebnośc pojedynków świbdczyo tendencji rozstrzygania sporów we własnym zakresie. że materiał poddany analizie obejmuje 235 sztuk i"at.u.I tak "awie. Jeżeli mu się taki zdafzy.. dotrzymywanie obietnic. między innymi. że . gdyz jest to jedynb ł Jv9U Lv wyjściez honoremn które człowiekowi poz. znany.o"poczynać jej bez uprzedniego wypowiedzenia. odróżniać "araJ..lest uprawnieniach i sLrzec swojej pozycji upierać się przy swoich w sPosób odpowiadn jący konaycli.. Musi się przedtem z nicłr waiczyć wedle obowiązujących "is"ia.J"". lv których zasiadają także nieszlachcice 37.ś. Wojowanie powierza się coraz częściejzawodowcom. ego. gwałtu. nalezało 142 się pewnego gruntu . "poł. Zmierzch ideałów lrrilitarnych odpowiada zmniejszającej się roli arystokracji militarnej. wiarołomstwa. W tym okresie lubiła się bawic i umiała przetańczyć 37 Pojedynek zastąpił sąd boży dopiero . pe\Mne cechy charakteru. Wpływa na to. Nie wolno mu dać się_przechytrzyć. . zakaz oszustwa.ulryct (pośród których przeważa szekspir). ani podejmować się jakichś zajęć służebnych. Jo drugiej takie.. Pierwszy pojedynek miał jakoby miejsce w 1548 r.wskażnikiem ... kradzieży.x'.tonour. który by prowadził do utraLy twarzy.wedle informacji arrtora połowie XVI w.1osłuszeństlro w stosunku do władzy legalnej. negatywny s|-osunek purytanów do teatru. 1. Arystokracja się izoluje. Odwaga bojowa starrowi. ale popełnić samobójstwo. Arystokracja żyje według sprzeciwiającego się purytanizmowi kodeksu moralnego.ę do tekstów explicite słowo l. mówienie prawdy.:'"#:*. Niu'p. Rozdźwięki między arystokracją i klasą średniąwzrastają. splacanie długów. tak jak [clrórzostwo decyduje o jego utracie.i ograniczu sługu jąc. Nie może słuchac cudzych dyktatów.jak często powtarza się w materiale analizowanym słowo honour i w jakim kontekście. lm mniej jej życie zasługuje na uznańie.

. ponownie. Myś/morąlna Oświecenią" angielskiego. Toma Jonesa (przeł. óyściłunrarrie kamerdynera.Podobała im się miłość rodzinie w jak pisze Str. innego świata nie ma.. Strachey -. obowiązko$/yt w erotyce surowyl gustujący w zyciu pra. pod żadnym pozorem nie pozwalała na noszenie wąsów bez brody. War"zawa 1955. kłótnie.io polcrzynajlepszym razie panuje na llich nuda.Timesa'' zalecając. Po śmierci Alberta p.obronirą reakcję na Wielką Ale arystokracja. że dzielił je nieraz antagonizm. '[o kupa dworaków i hanowerczyków. że niewiele miejsca pozostaje na charakt et. moralności i domowego ogniska'' s8. Przemiany gentlemana * to nie jedyny rodzaj zróżnicowania. Niepunktualnośc była przez nią szczególnie piętnowana.e . nie tylko drobnomieszczaństwo było o:rytanizmu. rytlu 3s s9 zeby często publikowai artykuły. wynikające z fatalnej lekkomyślności i frywolności klas wyzszych. . mowa tu o szablach. tt . Surowośćtbycza. Cytowany pTzez nas a0 szawa 1937.ów Anglii wiktoriańskiej lbidem. wskazujące na ogTomne niebezpieczeństwo i zło. Rewolucję. Jak widać. bo nie różnicuje arystokratów-*rro. usług. który przyniósł . szlagon nieraz. Antoni Pański.e. . War151..r. wiktoria potępiała które po śmiercimęża wychodziły za lnąż tat<ze i te kobiety. Królowa Wiktoria. któTa mu się odwzajemniała.. lrłaria xorttiłrlwicz. Ten antagonizm ilustruje tlp.""i.owi..ę . i poclobne do tej.."y'' rr. W ciągu 50 z gorą lat zadna rozwiedziona dama nie mogła przestąpić progów królewskiego dworu. nabierały większej wartości i większej ireścipoi-*pły*"'n zYcia rodziny królewskiej t.] Był to istot. a także w Przygodach Józeta An'dre** 1p. Ict własne bardzo niewidoczne i skromne. Arystokratki mają w sobie tyle afektacji i sztuczności. zwyciężyłyideały obowiązku. powiódzenie czegoś. al Jak łatwo się domyśleć.ytarrir"* wdowy wzmógł się jeszcze bardziej. Czło_ lviek świaLowy. s.*y*łu szlachl. ten faworytowi. Odróżnienie no_bility więJrszej i mniejszej nasuwa się tym |lardziej. T. mniema. przemawiali inn|m głosem.rń-. 3e. I{ró]owa Wiktoria nie pozwilań na gTę w kości.nie zostało ani śladu.e otnawiac w książce pt. Miałń . Anna Bidwell. -mińo wspóinej przy_ trależnościclo dobrze urodzonycń.a. picie i rzyganie. Chodzenie do kościołabyło obowiązkowe. skoro posiadanie "JJzy*"go jakiejśproltlsji było wykluczone. lecz jakze przyjemne "gryuturr".Po oslómnastym wieku jak pisze L. PracowitoŚci. . \M .<: prócz doczesrrego. oo dbania o własne gło$ry. Zaden rc-ła"łcr'.cynizm i subtelnośćinte]ektualna zostały starte na proch. noc. przeł. jakiego się ta koncepcja domaga. I{. który ły3e na tym świecie tak. Królowa piry*ała do redJktora . obcy im'ńol'nigdy nie stał się pośród utytułowanycn popularny. cowitym i unorrnowanym. Historja życio. lll -_ J]Ihos rycerskl. "ruri" Uważając się wspólnie za dziedziców tradycji . Warszawa 1954).'obą niemieckie ideały. Śtor.lidny. Ubieganie się o prawa głosu zacierało. w którym ze splendorem królewskit łączyła i w którym widzieli.iu lriwania. Rygoryzm wprowadzony przez Alberta był jej niemiły.ri" dwór wzor"o. która miała szczególne powoci. Pod jego wpływerrl_ styt zycia dworu znrienił się zupełnie. Do wieltie i ninnity zalicźałutytułowanych od duke'ów do baronów.). Był to człowiek sq. II t. Palenie tytoniu było wzbronione. pogrązało człowieka na zawsze.est głęboko przekonany.jak gdyby odbity w zwierciadle Jię cnota o szczególnym blasku. io zawierało clrocby tylko cień nieprzlzzwoitości.uz okaz. Kpiąc sobie z struktury społeczeństwa I{.rrrlt ludzi z klasy średniejdo Wiktorii był inny niż stosunek arystokracji.y"órrti"j utyiułowani.. .rą"u tlo rozmowy odmiennośćzawodów. ideał własnego życia. była od purytanizmu daleka.. smith odróżniał wielką i ptmniejszą norility (nobilitas i nobilitas minor). godnośc kobiety i jej kobiece uczucia. . zeby zcń wyciągnąć maksimum korzyści. Fielding w swoich powióściach a0. szlachcic miJord. lramerdyner usługiwałszlachcicowi. wreszcie faworyt władcy.i. w karty czy jakąkolwiek inną grę w niedzielę.Nienawidzę wszystkich lordów _ powiadał szlachcic Western.1 l I t 1l l {ł' ł tl. stwo. Nie lubił angielskiej arystokracji.yt zadawac się z lordami noszącymi wykałaczki rokri nl*iJ Iowarzyskie " czytamy u tego autora gdzie indziej ""nru. Fietding odnajdywał hierarchiczrrej ją nawet w zaltresie drobnych pachołek ma. Ruchy emancypacyjne kobiet budziły w niej oburzenle. do noszenia których tylko tlllrzywilejowani nrieli prawo.. 144 Giles Lytton Strachey.Wpłynęło na zrnianę małzeństwo z Albertem.. to cżowiek. 145 . Małżeństvra w tvm Henry Fielding. aż do świtu.ior uważana bywa często za.ach"y podobało się małzeń.

nie zapłacił mi ani za przygotowanie Heniusia. Latnpart jak i film wyświetlany pod tym samym tytułem. że pochodzi z nieśllbnego związku. miała wyjśćza mąż za byle podrzutka. toteż słabe to więzy.yanie Trędowatej przez środkimasowego przekazu cieszyło się tak wielkim powodzetliem. Uwalnianie. hartnonia form. ani nie zrvrócił kosztów podróży.tak wszechne. domostw.r.Później w miarę swoich doświadczeń bohater Prousta miał . Boy-Żeleński stara się wyl-iumaczyc to upodobanie do arystokracji.t. który zdał do tlirnnazjum. Papa /. że mnie ona śmieszy M/e wszystkich postaciach. czym ona jest... że gdyby możni zechcieli jeszcze byc dobrymi. Miłośc małżeństwie jest przedmiotem kpin. Nie zraża go nawet zgodgłównego bohatera. nie mogę się powstrzymać od przytoczenia tutaj opinii S.. zdradzając. skoro nadar. pomimo że walczę z uczciwością o ideały równosci.. i nast. żywa.K[o lry chciał clziśsporządzać listę magnatów (seigneurs) -.Zaślepienie ludu na punkcie możnych jest tak rnrie]kie jak pisał La Bruyóre a urzeczenie każdym ich ruchem. Okpił mnie papa!''.. obywatelską. obiatl ]j!eracki - PIoltsł i jego świat. Fielding okazuje wielkie przywiązanie do szlachectwa. . W swoich rozłyazaniach dotyczących Prousta. Nic bardziej podobnego do jezuityzmu jak arystokratyzm". 746 a2 wą miękkośctraktowania. :l. gdy. zamiast tych cudow PYchę. urok pobudzający wyobraźnię.się rozCzarowac. ł Ujawniając często swoją niechęć w stosunku do ludzi wielkiego świata.powściągliwośc w słowie".A czyż we mnie nie ma szalonej gorączki wielmoż1165gi pyta w swoim Dzienniku Żeromski _. zachowaniem po. budził żywe sympatie w stosunku do Don Fabrizia. pod wykwintnymi formami gruboskórne chamstwo'' a3. XIII. jego rówieśnik i antagonista. Ale równocześnie mówiąc w Wiernej Izece o Salomei. Autor by nie dopuścił. . Jean de La Bruyóre. 147 . lia z arystokratycznym stereotypem niewypłacalnośćwysoko 1lostawionych. kultura artystycznat wreszcie zbytek. mimo krytycznych uwag. Choc wciąganie arystokracji polskiej do rozważań nie leży w moim programie. że mamy nie z byle kim do czynienia. jeżeli ma byc udziałem niektórych''. Wygląd jego umiłowanego bohatera. będące jego zdatliem czymświęcej niż tylko snobizmem. dopóki się nie rozczarował.orze niezdolskim nie odznaczały się subtelnością.. .. a to ważni ejsze niż fakt.tak liościołów. wyrazem. Toma. która patluje nad moimi marzeniami. . spojrzy się na arystokrację poetycko. Charaktery. głosem. pomimo. 396 łjl Tatleusz Żeleliski-Boy. miast.Życie towarzyskie i stosunki płciowe w d. a przepisany ręcznie egzemplarz osiągał tak wysoką cenę. Arystokrata jest sobą jedynie w towarzystwie drugiego arystokraty [. zdradza od tazu. grzeczność.Z Oleśnicy wyjechałem we wtorek rano. zupełną nieznajomośćtego telenu. wiodący w odległe epoki historii. odtwarzająca jakoby jego zmarłą żonę..v. Zarówno powieśc Lampedusy pt. oddawano by im cześćboską" 4e. w dam rzekomo terroryzowanych przez mężów zastępuje dawne wyzwalanie dziewic więzionych przez smoki.] Arystokrata w rozmot ie z demokratą jest niewyraźnym. widział w tych żywych zabytkach jakby odrębne isloty. Podczas gdy Fielding. Z ich rzadkościąłączyŁ się często wdzięk fizyczny. jak mu to nie raz wytykano. Ten podrzuŁek okazuje się dobrze urodzony.Poznałem arystokrację pisze Żeromski w swoim Dzienniku rodową. Richardson miał dla arystokracji uwielbienie i w jej kręgach osadzał swoich bohaterów.. s. jak Proust.-Teraz nareszcie wiem. skromny drukarz S.obrazów. Proust. . Teraz dopiero w obcowaniu z księciem Odrowążem spostrzegała cośinnego: wyjątkoAnna Tatarkiewicz. 'Watszawa 1965. jej Znana wrażliwośc Żeromskiego na walory arystokracji pozostaje. Aktualnośctego sentymentu dla arystokracji mozna stwierdzić nawet tv socjalistycznej Polsce.czystość. o ideał dania cywilizacji wszystkim lub pozbycia się jej. wyjąwszy tę. przeł.znalazł pustkę duchową. Było to życie zamoznej szlachty bez poważniejszej ogłady. .świecie nie są zawierane pod wpływem uczucia.. Żeromskiego w interesującej nas sprawie. 2I2. żeby jego ukochana Zofia. Urok stat ych nazwisk działa zdaniem Boya jak urok starych . jaką jest. obrazujący zmierzch arystokracji sycyIijskiej. wywodzący się ze zbiedniałej szlachty. dawał przy każdej okazji wyraz swemu krytycznemu stosunkowi do arystokracji i swojej postaci wzorcowej nie lokował w jej szeregach. cn1li Obyczaje naszych czasów. Inaczej -się je widzi. Żeromski pisał: .

I. jak dobrze wiadomo. była tą właśnie. Paris 1798. stwarza tam istną giełdę walorów. które sl. przelł. -. a wcześnie j jeszcze dziennik Samuela Pepysa. Utrwaliły sceny tej deportacji liczne powieściangielskie z osiemnastego stulecia. sprawowanie rząi]ów przez możrlych w Anglii wyclawało się równie natulalne iak to.co zaczęło nazywać się światem albo czasem .. Zwalczał go. The Pratlrl "l'owet.wiedziałby od kogo zacząć.. Jeżeli idzje o władzę. 149 B. zdaniem Boya. Consirlćrątions sul . posiaclanie źiemi zaczĘło stanowic warunek niezbędny przyna\eżnościr1o arystokracji.'I'he Proud Tower.W dziewiętnastym Faulknera--. to Old Bailey". II.les ł. iż pierwsza cnota. . przeł. które to idą w górę.Prawdziwą. Dodatkowym czynnikiem staje się powoli w Anglii pewien styl życia pTzez bogactwo umożliwiony.jest. 'rhe Patri:. . dopóki nie położyły tym deportacjom kresu prol-esty Wirginii przeciw obdarowywaniu jej taką populacją a9. ale 'pragnę przestawac zludźmi tego świata. że niczym tak nie podniesie wartości swego salonu.p. I nie jest wyłącznie właściwością arystokracji. 3l i nast. jego granic. Julian Roqoziński.liczyło się tylko to. stuleciu . Dłie!ą. urok postaci. Duclos w roku 175t. !1/61g261ra l956. Tuchman. s. i trzymasz.loettrs clrrns.. Wywożono więźniów dopóty. .. z czego zostały im cześć i godn.mówił John śartorń. t. zwłaszcza po pierwszej wojnie światowej sławni artyściczy potentaci nauki zosta]i dopuszczeni do czegoś. s.Wobec llieuniknionego zagmatwania genealogii. Doszłoby się wr"eszcie do mieszczaństwa nie_ zauważywszy żadnego ortr"go przejścia''.. Tatletrsz Żeleriski-Bcly.przez lrtórą mocnieisi i oclważniejsi stali sie. s. au De la dćnoeralie en Anćrique.l Pisał Ch.atóż problerrrat tego świata. Prawdopoclobne.esencjonalną formą szlachectwa we Irlancji pisał Monlaiglre _* jest rzemiosło rycerskie. jeszcze dowolniejsze. t. Zwycięzcy żąclali potem dla siebie różnych przywilejólv: przywileju władzy. 48B.archie w mieszczaństwie były. osiadaii na nirn póżniej jako elita. W poszttkiwaniu slraconego czasu: W eieniu zakwiluitlc:ych dziewanlt. a3 Stefan Czarnowski. A dodac Lu należy.anowiły przedmiot porlziału. ale nie wiedziałby. Lonrlon ąs 3. a wpływ snobizmu na reputaeje świataartystycznego był cllbrzymi.. zdewaluowanych przez przekupstwo urzędów heraldycznych. ponieważ za pomocą miecza zclobywalro terytoria. że bobry budują tamy a0.arystokracja angielskal ttóra watczyła o to. pisał o Celtach S. odwaga osobista. Pnl. oczywiścierw grę pieniądz.iu. . że towarzystwo złożonezludzi nauki nie może byc poczytywane za dobre l"owarzystwo. komiczniejsze niż w górnych sferach.ry mieczem polronali jakieśterytorium. A idzie tu o znane londyńskie więzienie. Czarnowski. Ten snobizm nie jest tylko osobliwością wielkiego świata ani właściwy Francji.uwierlliwości. Tocqueville wywoctz. przykłactem . żeby porllegac wyłącznie sądowi parów i która nie podlegała takim przymusom. kto do niej należy i jakie w nim zajmuje miejsce. Współczesny mu lord cilesterfield w Anglii protestował przeciw tego rodzaju praktykom. Duclos wspomina o dopuszczaniu do arystokratycznych salonów iudzi sławnyclł. 191. weclje nieuchwytnych wstrząsów. cenię takich ludzi jak Kartezjusz czy Newton pisał w liściedo syna.ił pozycję arystokracji z poaló3.U Prousta. gdzie skończyć. jak udziałem wybitnych ludzi. jak skłaclanie przysięgi przecl rozpoczęciem zeznań. z którego wy\Możono przestępców do Wirginii. wycl. jeciyną i . pisze B. przywilejów wobec *y. t. któ. rozrlz. procesów i prawideł". Thackeray w Anglii. clecyclują o przypisaniu pochoclzenia arystokratyczne gł' łe. nowe wycl.zwyciężony.is 1tJ50. Cytowany Ch.wielkim swiatem" pisał Boy o Prouście. to spadają. nilry osobliwe zwierzęta 50.eden z bolraterółv powieści M.ość"a7. Dama z epoki Prousta wie. Zwycięzca tworzył szlachtę . (właściwenazwisko Charles Pinearr).ł4 . I 175t. tle ce sidcle. ouło. II. a6 Barbara "fuchulan. io c]o pieńszej wojny świalowej. ważniejsze to od tytułów. których pokazuje swoim utytułowanym gościom. Warszawa 1 74.. Hiel. Marcel Proust. .co wziąłeś a jedyne głniazdo praojców. Wszyscy mieliśmywspólnych prłoclków. stawał się niewolnikiem ą5. Tuclrman.r. clo którego mogliśmyrościc sobie pretensje. Wchodził tu także. 1966.'ći. panami słabszycli i zdtbyli sobie osobliwą langę i zachowanie. połączone z bogactrłrem i hojnością. która elbjawiła się mięclzy ludźmi i dała jednyrn przev/agę narl clrugimi. utrzymując. a9 50 Miclrel rle Montairlne. decyzja o tym. 3. 148 . że z wirginii właśniewywodzić się miała arystokracja amerykańska. Próby..-l'-cłr-r". s. Przestawanie z nimi lrtoże nadto człowiekowi wyrobic opinię zawoclowca.-.

co im się nalezy.u"r. pryrvatne kolekcje obrazów. o zespół reguł z po7. jak podkreślająróżne jego charakterystyki. Wobec tego matka Bertranda poparciem męża .. A idzie tu o sctvoir vivre w obrębie obu narodów. czemu naleangielskim . które ograniczają uogólnienia dotyczące elity i wymagają wyraźnego zarysowania.i życia.hedonistycznej koncepc. Jej odwaga. Wchłód tvch warunkach człowiek staje się twardy i rozwija w sobie poczucie obowiązku. gacla długo . jak się wydaje.. pogarda dla konwencji i lekceważenie sobie opinii większościmiały na wnuka wpływ.jak pisał rl czćls fll tragiczne. obmawia lua"i na zellraniach towarzyskich. ojciec Bertranda był przyjacielemJ. Matka Blrtranda honortl.omym. osobliwością arystokracji w stosunku do ogółu szlacheckiego była jej międzynarodowość. oparcie o tytuł dawało arystokracie moznośćbycia innym. Nie sugeei francuskim. I-es carne1s clu. książki podróżnicze czy opisy polowań.rskich i nieistnienie tego tematu w anqielskiclr. nie było powodu skazywać go na celibat. . do czego doprowadzała go teoria. niąrodobna. W roku :l954 i]ertrand Russel] sformułował swój stosrinek clo l.orLl błahych. to zarzut ten nie dotyczy zwykle arystokracji.Óg. a]e w grun.. jego autobiografii. -* Najsławniejsi. loJ<uje ojczyznę w seTcul ale kapitały'"u 1"r"""" gra. ale mając lat 70 przystąpiła do najbliższej agnostycyzmowi sekty unitariańskiej. gdzie rządy elity utrzymały się szczególnie długo .i"ą..]imat angielski narzuca konieczność jakiegoś ruchu lnięśhi. Babka Bertranda była purytanką.. całuje się ze spotykanym l:a ulicy-zna. tytułern przyltładu. że się Wspomni. do kogo się odnoszą. Tematem niejednokrotnie poruszanym był temat. major Thompson wyclanej w Paryżu w roku 195. . mówi o zbror]ni gdy tlic ma wyroku. pozwalał sobie na ekscentryczność. Żeniono się bowiem w swojej sferze. Pisał o tym interesująco Taine. H.wiara w ważność honoru osollistego.świadczyłyliczne fundacje uniwersyteckie. Była to kobieta oczytana. z którymi tr)eba ciągte *ui"rjC.uznała za właścirł. Taine w sposób llarr]zo współczesny dobywa szereg rożnii z analizy zawartości 1loPularneoo pisma.ego Łylko zysku t. to niejednokrotnie także ci. które wzbogaciły niejedne muzeat bywały czymświęcej niż przejawem snobizm! czy lokatą pie_ niędzy. i deszcz to rvrogowie.. ży przypisać tak wielkie róznice między ethosem najdalej uńieją wyegzekwować. przejaskrawia ]<atasirofalność rvydarzeń.].ami nie wiaclotno niqdy czego sję rnożna spodziewaćl -* pisał Proust o llrancji. którzy najmniej się troszcz o or. gdy jak najbardziej uzasadniona''.e dopuścic go do łask. .. 1lodczas gdy Anglik je bagatelizuje. ale niekoniecznie w swoim kraju. Przyznając rację tym.Prtlrch''. poclczas gdy Frarrcuz iządzi si{ raczej poczuciem przy trwających przez wieki kontaktach kulturowych. jakim był . Gdy uwolni się koncepcję 15l ruje on .rlzstaniu. . nawet.imniej czysl.jc łakomie. choć jej przejawy były często absurdalne -. I tak na przykład gdy się w Anglii czy w polsce przypisuje brak kultury intelektualnej szlachcie. Ale pozbawiając go potomstwa. li. mówi iedząc. ma poważne zasługi i iej upaclek nie stanowi llyna.z . za który był jej wdzięczny. uzy]Ma łvykałaczkiprzy stole.jak mniemał -. Francuz qestykuluje nrórviąc. Ostatnio nawiązttje cto tei sprawy Pierre Daninos w dowciptlc j l<siążce pt. l.przepraszam'' lv rł.maczy rolę sportu w tym kraju. ci co 150 Ciekawą ilustrację arystokratycznego stylu życia w końcu wieku dziewiętnastego stanowi opis stosunków ro-dzinnych Bertranda Russella zawarty w. Guwerner by} zaawansowanym gruźlikiem.1.. Jej bibtioteki zawierały nieraz coświęcej niż pamiętniki.z książęl. rolę trójkąta małżeńskiegow ciowcipach francr. że w tych warunkach nie może miec potomstwa. poczucie obywatelskie.. by uchybienia w stosutrku clo morahroścjnie stawały się żerenr clla klas niższycl-1. O trosce o intelekt w Anglii kraju. Obowiązywała tylko dyrektywa. Toteż arystokrata angielski.co tłu. nie cŻerpała stąd żadnej przyjemności. pisał Tocqueville."1. Taine miał skłonność podkreślaćrolę klimatu angielskiego.nia opinii ą Publicznej. wyprzedza innych w ogonku.u p. i sposób ich potraktowania jest w Anglii w stosurrktr do humorystycztlYch pism francuskich odnrienny.wyniedziela'' się w dni świąteczne. p. s. którzy wskazują na płynnoścprzejścia od utytułowanych do wzbogaconego mieszczaństwa.cie rzeczy dla tl"ora]noŚci nie obo. Rodzice Bertranda uznali.iętnyclr. mimo iż. I wybór tematów..qatórv moralności rycerskiej.v-padku pomyłki telcfonicznej. tłitla i nie wahał się wcielać w życie to. znała doskonale trzy języki obce.zaangażowałaguwernera do jego starszego brata. rrie mówi . zwraca się tlo nieznajomych. jednak nie odnolo\Mac pe\Mnych różnic.

lcą Anglię. Był on.szy.ze mnie już gclzic indziej E. podczas gdy hasłó From . Human Society in Ethics and Politics.Byi sobie ctcnt]eman. Pierwszym moim wrażeniem było zdziwienie. Ten stosunek Russel]a do Corrrada był odwzajemniony. że się pospolicie odmar. Wiadomo. Shils brak prywat. Po tej wypowiedzi nie może nas zadziwić akces Russella dcl wartości wyznawanych przez Conrada. jak to każdy może stwierdzić w jego książka. ale w czymś bardzo istotrrym byliśr:lywyjątkowo jednomyślni[.właśniez powoclu tej plebejskości oa lrultury tluropejskiei. rózniącą się znacznie . będzie trwało niezmienione usqLle ad tinem". ale łączyłnas pewien poglącl na życie ludzkie i luclzkie przeznaczenie. Russell pisał: jak sądzę lecz jego . Tak na przykłaci cytclwany p.zanika stopniowo o Conradzie.]. W liściedo Russella Conrad deklarował .Pojechałem do jego domu.uiecia. ale nie zaryzykowałem nawiązania znajomościbez czyjegoś pośrednictwa.Pamięć . W naszej działalności na zewnątrz byliśmysobie niemal obcy. c}rarakteryzujący . s. l. s. W większościnaszyclr opinii nie byliśmy bynajmniej zgodni. 42-Ą3.via Stanon Zjednoczonym arystokracji przypisując im krrlturę plebejskt1. Znana jest anegdota o rlwócll Arnerykanacłr. mocna i namiętna szlachetnośćświeciw'moich wspomnieniach... taka bowiem kombinacji była. Ąmerykę w zestawieniu z pot rótli prywatności charakieryzui. bostończyk.. dla mnie" 51 Etlros rycer ki w Nowym Świecie VIil. blisko'Ashford w Kent w stanie nieco trwożnego oczekiwania. Mówił po angielsku z wydatnym cudzoziemskim akcentem i nic w jego zachowaniu nie nasuwało myślio morzu.wa) pnemawiało clo Airerykanów .głębokie.it. zaczął: .. w Chicago pizerwał mu uznając się za pokonanego. t.. The Autobiography..z.'' tu jego partner. l)ier\Ą. którzy założyti kto z nich opowie cośrrajbardziej nieprawdopoclobnego. jak gwiazda widziana z głębi studni. tticmożliwa.Waznym dla mnie wydarzeniem -z Józef. aczkcllwiek na pierwszy rzut oka ich orientacje życiowe wydają się od siebie odległe.clr.em Conradem. Anglia nigdy się cloń nie rltlwoływała. zo: stanie w niej coś.ności. . jak błyszczało do tego. które gdybyśmy się nawet mieli nigdy już nie zobaczyć i gdyby Pan o moim istnieniu miał jutro zapomnieć. ccl orl samego początku związało nas szczególnie mocno". pisze Russell w roku 1913 * .honoru od arystokratycznej buty i od skłonnoścido gwałtu.potrzeby. jego zclaniem. London 1954. pochodzący z Chicago. Russell.. t52 l53 .. żeby to światło i'..l.. Chciałbym przyczynić się hłyszczało dla innych tók. co zabyło zapoczątkowanie przyjaźni wdzięczam łączącej nas przyjażni z Ottoline. Był arystokratycznym polskim gentlemanem po czubki palców [. 6z B.. Po wielu latach i już po śmierciConrada. io riches (od łachmanów rlo bogacl.co pomaga człowiekowi zaclrować osobistą prawośći szerzyć wzajemne zaufanie w slosunkach społecznych. Nie chciałbym. pełne podziwu uczucie. 3l9-324. Od lat byłem wielbicielem jego książek. aby ten legat wieku rycerstwa został dla świata całkowicie zaprzepasz czony" 51. barclzo rygolys|ycznym moralistą nic synrpatyzującym z rewolucjonistanri. przypisuje żywym tradyclom rycerskim łogiii i i"1' tlictlbecności za oceanem.szcze w początku ł:ieżącego sl. :ri.*.?.og.

.meryki 5. 7903.*ultos"io. _William 1963. odpowiednich śroclków fińansowych. 313..ykanie ich kultura rozłupuje .i"r'. Zaczniemy od przytoczenia poglątlów pisarza. R.*u do tel zasirzeżenia.tach 1B03 _ 1882.oti" .wyrosła pewna liczba luclzi. Prawdą jest.ilil. Phitadelphia Gertt]emąn. s. merkantylną kulturę Pr. utrzymujący się w rodzinjt: pieniądz. yankesi mieli być dziedricami angielskich purytańskich okrągłogłowych. jakiśzawod. Jeżeli idzie o wyższe studia. Temal.'ińf'. yale czy Ilarvarcl. t55 .jak pisze W. co następuje.dollrym towarzystvrem".. vol.Sclciotroqical .y się w mniej lub łvięcej izolowanym od spraw finansorł.. Filaclettijski gent]ćman . którego J. Nieraz kjerowati jej zyskownym zużytkowaniem...Ja]<iż 3 E. charakterystycznym dla całej inl. którym się po-. że go tam nie nta. w biznes i w spekulacje ziemią. Chałasiński nazywa największym fi]ozofem demokracji amerykań_ skiej. zulanym 'często .pisze E. VIII..potęqi i których dzieci i wnuki rłryr:horł-al.. nobr:ac ogólnej ogłady. oczywiście.A.doly*anie 2. ktory tu rozlł. zaledwie minęło pierwsze ćwierćwiecze XIX stulecia. w Amerl daly o . dobywa z amerykańskiego piśmiennictwa różne obrazy ethosu amerykańskieqo zalysovlanego czy to przez o Południu I czy przez Południe o PółnocY. 'Warszawa 1962. .Wchodzi l. : j::t_ę_pu się do tworzenia" zaprawioneEo ...ri Poł. b).commontarY" 1958. Cavali'er ancl Yankee.azamy jest tak rozległy.. 440. ]Mroqo usposobieni w stósunku do zycia komercjal_ m ie rzone go d olarami. arystokratyczną kulturę południa. nrinion.##: miń . innymi wartościami. i ci. New York Ibitlem. M.u. co sprzyjało twgr. Aryslokracja w Ameryce zjeldnoczone posiadajĘ klasę. jak Somerset.która rząclzić.. Lipset.. przyepiskopalnego.1l:.Abstract". iuylo."oĘlu"trr#. s.triodło. Taylor Yą'nkeii' pTzyzwyczaili się wierzyc. nic w lyltl celu..". a gentiem".ń się l\Iowy Swiat. 5 Józef. W. można bowiem _ jego ztlaniem rzy północy... . Kawalerowie i -.T:l"rli::l] utrzymyvrany był jeszcze przez ch.'"T. nr 3.y i na rolniczą.ołltye "u_ Ń. Tayto.o"ury komercjalizacji.vczesnej A.vę pańskosci (gentilit1. Aristocracy in Aln. s.. Maln tu na myśliR. ktorzy doszli do bogactwa i. liczać się tl" :]:_..:.]. wychowahie \^r prywatnej traleznośćdo kościoła szkole internatowej a potem uniwersyl_et w princeton. Digby Baltzell w książce pt. Cytowany W.u .ych świecie. W cseju zatytułowanym Monnets. R. Około połowy .głirzi w . uważany za Ateny amerykańskie.cn program wymagał. ztlobyć.nue ..oi angielangielskiej countly nłlr]{. że ethos rycerski jest w nieporównanie lep_ .riu skich kawa]erów hołclującycł. Ci przyczyni ali Hn?^O.il...ior..z9liu się klasy próżniaczej i szerzeniu się postaw wielko'ty ffili}'lT" do gentlemenów. s. która w licznych rysach podobna icsL do arystol<racji Starego świata. zastrzeżenia clotyczące agresywności.J""i" .elektualnej ór." cJemo_ kratyczną.v piątym tomie jego dzieł. żviącego w la. 1958..n potorn*u. 33. ze musimy ogratliczyc się do zilustrorvania na paru próbkach zagadnień z nim związanyclr.T.erica. a pomieszczonym r.lrzeniknął także i cio Nowego świata. zaczę7i objawiać pttrzebę wyodrębnienia kiasy ludzi."". Knicker_ llocker czy Filadelfia a.t. sanri mieszkając w mieście.r#::: j.n. ]ccz b].. Kultura ametykańska. oclzjerlziczone bowiern bogbctwa zawsze i wszędzie stanorviły poclstar.#.". Glencoe. a nie inny obraz południa odpowiadał potrzebom ich serca.-. Taylor. Emerson pisze..". którzy przyswajali .. EmersonA. |Óri": ze Południe miało niewolnikó\^. a SeyrIlour M. s.przytoczyć pisasobie ideologię południa i pisarzy południa.Ti:.t. Bearda w roku 1927.z jaką torował sobie clrogę se]I-madn przeciwstawiając się tej orientacji wyższe warstwy społeczeństwa ^in. Jak w Anglii.rd. którzy rządzili się wartościamiyankesów. Na szczęścjeuzasarlnianie po_qląrlu.-. przy czyril tę edukację wieńczyć miała podróż do Europy. Cały l. południowcy nieraz byli wciągani w p. I}1.. którzy do nich aspirowali. przynaleznośćtlo Lakich klulrów. Lipset utrzym1-1je. Artykuł ten znany mi jest tylko ze streszczenia zamieszczonego w. szej sytuacji niż uzasacltrianie. tlrliwcrsylet.się miała .". Digby Baltzeli. tak i w Ameryce -. 1 ' R. że Stanv 1.u lv rachubę anglo_ selskie pochodzenie. ktorzy nie byliby nastawieni^. taki a nie inny obraz prag_nęIi włą'czyć do swojej historii i do swojej tradycji. Trzebawielt i* pl. Chałasiński.egJo stulecia w swojej książce pt.. wyzbyci tego ro_ dzaju ambicji.'I.534_ 537 (7903).1p:. że . które dzieli trudności związane z uzasadnienicm przeczących zdań egzysten_ cjalnych. polecany był Uniwersytet w Wirginii. W artykule S.:1'T:-.) 3.

"i*"""y 'ńoh "iu "ł.. t. Germain.Gentlel))an . niszczyciel starej arystoJ<racji.:"#'. iatety .. Oróri rn"i" oznaczać jakąś łeczrlą i jakąsr warstwę 7 '|łumacz. rnęskośći jednocześnienliękkość. 199-222."" estetycznych wa]orów Iudzkiego zachowania . "l.il..ych. Franklinowskle przekonanie. 9 Patrz R.je *.?J: ka o pańskirn gcściÓ. zarówncl jak rlo szczodrego ich r<rzdawania.. Sposólr bycia jest niezmiernie ważny.j:iiJ:.-BIis*. .:T::łJ.ifit"fr#. przez usu\Manie trudności..Gentle_. . 1::.]. -poleguil'.:1:_:.Donrinującymi ideałami stanie się prestiż. w: Esscys.il.q"l". Monners. Panem swoicb czyn:w i objawia Jest tę'pari"*osć w swoim zachowa_ niś'dy.gentlemalt" irnplilruje uprzcjmość i życzliwośc.europc.T:_" l ó * i. s. ze pieniąclz i<lzie za cnotą... CyrJa.. ji. w zakresie spraw snlaku... Ludzie tego co Napoleon pokroiu llic nrieli wprawdzie czasu się manierami zajmować. synowie zbierają. "1l -"r.Iomana. :":" 9.r"v*iąru. V.. 3i. że człowiekowi na czymśzależv."oil.cnotę naczelną. jaką się jo tcj _kunc"pcli p.T J i ph. }"t'#:.:$rywn_e.czy tclwobec luc)zi.."u" n-"r.. niqcly nie przestał zalecać siq do Quartier St.it.ol?brrrv: -. woriu.on]. Juliusza Cezara.". W literatu_ _1ie. Jak widzirny.:":lffii1". którzy -.y.. _ 1i_eku 1T. spo- .. który może 8 Max Lerner.Tr.jak wslrcrtnilraliśnry stanowi naturalny produkt trwalifikacji osobistych gen|.".'.. entlemana.lny generał i blaskiern swojej uprzejtllosci wszystkich przewyzsza na przyjęcitl" D.i".Pierriądz -. Jak nazwą "rn" . llronią i onieśmielają (ciekawa u\Maga potwierdzająca rolę manier .. pociągają za sobą automatyczrrie pierriąelz.|..i" :j. przy czyn1 -..T.czytamy --. jest podzielany także i przez Ernersona. Anlerica as a Civilization. Opir:ia powszechna kojarzy z koncepcją gentlemalla znaczne zasoby pieniężne i egzystencję wolną od wszelkich l.i"]:. ."..:'."'i ll.łńi". Enterson. > musi odtąd należeć ] rJo ch a ra k tc r vs tvki .i".e jest llołJcm złożo_ nyrn własnosciorn i Inan *."*.rosk ekorrotllicznyclr.""... przelronany. i lojalnością.cntlernerlami czystej krwi. Amerylca w dalszym swoim l.""ał.i.i --l . Silna osobowośćwinna z reguły byc zdolna do posiarlania dóbr ziemskiclr. słuszittrścijest podstawą a sobie stano. i *.-. Wykwintne lllaniery są przerażającą zaporą rlla człowieka niec-lr. Ila trurlności związalle z wieloznacztlclściątakich tcrmirlóvr.ultura rlsobista i obywatelska...zeżenio "*yrio*e.st [.rg Emersona _.d iT"".." rządzą światem jak przyzna.Xi: Waga. n'i"-prrukazywalnyln''.Najltlpsi" to ci. którym "u-Jrię"ru*y tlT Jil...tak jak Arystoteles. opinii Tli:r"ir-ii":" siq clo"iJi[l..o]o.. rł. Termin . się podkreśla rolę gentlemana iako . Alcksandra i Peryklesa. ale Emerson uważa to za sprawę drugorzędną..]eżeli wierzyć słowom M. bezpieczeństwo i sukces" 8.. *ł' u powi eści..iako bariery oddzielającej od klas niższych).] icst lepszy niż doświaclczc.jak czytanll]]]:".loit.Na otwartynr polu . .645. jak tak a tak scharakteryzo_ chivalry. które we wzorze gcntlemana wymieni}. clziecko rewolucji.:. s.. Lernera.: . choc dobrowcllnie gardzili picniądzcm.skim elitarlrej kultury l.l'" #tTi["TJj:""".łaclzone[Jo. Essoys atttl Etryllisll Trąits.ale Ilclsl.jak wspominaliśrny -. Ózy'pioZnie:-Cr. Ale zostawiali tę możliwoścr]zieciottl.'{*:_"j::-l":1{i. że zalcLy.1XX# .ozwoju przestanie interesowac się rolą koneserów. Ci ostat- I57 . y o n i e gcl je j iJ # : l r:'#i. "" "r.v..""S""'.:*. których charakteryzuje w lrajwyższej skali li. s po kó j .człowiekiern prawdy.l!TJ"jilf..unin #'.rt"riiuli'* oi" pozwalają gentlenlanolj nu pośpiecl'rulawnialący."wy i"Ui'"..l" .lu . in.. opa no tl owa n i e.. Sclkrates czy Epaminclndas byli g..:1..v"9rrkfi.i czy Kierowanie się własnym poczuciern rycerskości (chivalry). zmierzają do ułatwiatria życia. flJ}T:T .stanowi w mojej koncepcji prawo tam gdzie W kaplicy rnodli się lepiej niż święty.i.:'*' t56 instYtucji. Wszellra uległość jakiemuś wybitnemu mężczyżnie k:b'":i" przywileje szlacheckości.'L.r.T :" ść. En]erson wymienia .fakt rzuca się bardziej. Wszelkie szlachectwo w okresie początkowym opierało się na czyjejśwrrrdzonej wyższości.ou'on 7oteżEme. New York 1957. iak ttohility. *. Diogeltcs.-. l.. ."-l'3[i.ąc Emersorta llalra[i}arrt V/.Emerson podkreśla jego walclry estetyczne.Napoleon. -. 1909. ]AI. j:Ł."" "-".f.. Orli sieją.n *ruro.. New york ceche rxobowości.min.. esej pt.l1] i"rffii$"ń.ylo także pclakreślani"p.. niz uksztaltowanie się Ta koncepcja wiąże. z .jol<o gentlemanów nl. po c z aws zv od sir ff ' sidnóya do sir .T"T:r#:. E'mersoll.w oczy.

:r:. że świat. jak gdv|y trwały tla|al czarujący.głowa jego jest dumnie crsac-lzona na szyi i . Emerson podjął szereq podróży we własnym kraju.r. jrźurru. żc .bęrlą rnusicli to. którzy swój - 158 .eznosci się poczuwa.polowarliu. już minął na zawsze i że południe nauczy l. znćine mu zresztą już na pewno' 'z i Ihiłr. powieśćta.5zvch podkreślaJ. Film Pod tYnr Lytułem cieszył się wielkim powodzeniem.ri" ttobijać o Jroszt zdecydowani nie rozstawać się z aawn|mi otyt:zajami.ł }. s. Gdy wynędzniały zjawia się po wojnie tv clomu.zbiecie. wyołaszając odczyty. zdecydowani nie spiesryó . Był on potomkienr .oby" jak mowił pogardliwie lictt Buttler.:::Oili:.u. l lat lrzyclzieriu no*"gJo państwa.wjr:dził ]i.oku 1 500 00012. ponieważ llitl walczą. Zatrzvmamy się dłużej nad 'tą postacią.: .o.lt. Ashleya..1rili się przewaznie spośród qentlemenów z ]Mirginii..to pierwszy rys charakteryslyczny.óżnił się jednak tym od bywalców poczytujących się za gentlelnenów.lne lrrerjc i rlawiązał sercleczne przyjaźni. muzyki i pisania wierszy llył zupełnie odosobniony".oirrl środowisku za. jak na przykład szczeqóltric trwałą przyjaźńz CarlytemieJpor"ro"iu: z pierwszej swo. że tych przyjemności nie uważałza cel i treśćżycia. N4iała ona kilkanaście wyaań w swoim kraiu.*Ólą powinnośćpo wybuchu wojny. ktorzy z przeciwnościąmi losu nie potrafiliby się uporać. łudnia.. ale nie r.11r:r::ć." -.ię i . cała jego rodzina to luclzie. ukazuie się powieść Marqaret Mitche}] (190ó. że jawne zarabianie pienięa"y i choćby lozrno\.1: |. z kolei rzcc. 1rÓ. zaśw ciągu pi"rw="ego . tak jak nie zmieniają się tnaniery.rrri trlłoclzień"y * rozry**u.vy o pieniądzach są dowodem ostatecznego piogtactwa. w swoim zainteresowaniu dla książek. ze mógł prze.rupłe.lczynił tego. Nie zasługują na to by żyć..jcj zlekceważenia. j.. nu k""iy"""t europejski.rę wzór męskie159 Ashley spełnia jako żołnie.:.936.ropi" gJntlemuXl.r]:..lłód ten służywyłącznie do ozd. Tłumaczenia na-trzvdzieści . jeńcem Północy mógł się zwolnic przez zlożenie przysiqgi wiernościz ul<rytym'zamia. PowieśćM. 13" tak nieziradny. l)awne czasy przeminęły.em . 7..ięzyków utrwalały p"*i"r.I_. grze w karty. krotnie. Gciy Scarlett proponuje rrru wspólną ucieczkę.iej portu*}.nia|i wszejkie worunki *u*'u. leniwi.il'. jak .t.uko *vSli"iotn*i i iako znakomitemu styJiście 10. Mitchell wprclwaclza nie lylko w g. uchoclząc w sl.jąc pclwnc jej wzory.. W' Emcrson. Ashley jest wolny czas poświęcali myśleniu a nie działaniu..ersytetu Harvarda.brata kraju. kiór.]*T]il1ll]. jak żółw tJzący na tlr.Ą/. GdziekoLwiek następują dziejowe' pr7emiany. \Ą/obcc tak licznycir lrontattow z Europą nie rlziw.]ś'49)ptt:.ujzi. clo klól.zystosowanego clo zmiennyclr warunków. Nie umieją walczyć. żeby zobrazować.. 'wszyscy uwazali. bo w roku 1. R. W'eclług Co|l ier's Encyclopaerlia. \Ą/odzowie hzikich pl"*io. dobre wychowa się łui*o ..ię od Północy kultu pieniądza.. Ashley odmawia. prezydenci amer-rzkańsry *|*o. do najllarriziei elitarnych uczclni" Ńo*"go świata.nie.t.'. dziwaków.Celo*ui jalo i. w któryrn siq kszta}cił . Byli to ludzie. "ry speł.]. Ashley pochodził z Wirginii . Będąc. ale bez przekonania.. że do Fmersona nawiązują współcześni hippisi.ondynie Paryżu szlachetnościąswo. ale ludzie ci żyli tak.husetts. Ąutorka wielokrotnie podkreślaszczegoły -ygrąd. co zcbrali odtlać now lepszym wspólzawodnikom.ą ()]<olo sttt Jat . wyprostowane ciaio lchnje godlrościąi wykwiIrl"cril... 'u'.. c]roc przyotlziane jest w śmiesznełachmany''.'*iZ *orjżn'uh się w. s{:ała się bestseJlerem.1yniosły mu 1łlwe .::ju". Taki jest poglał netra nuttrera .c j jeżclził Lrzy. jak .3i. bo wie. ją widzi autorka jaki i ma clo niej stosunek. obraz gentlemana z Po- 1z '0 Warto tu zaz. Chałasiński. Jak wiadońo. 11 późnicj. cechami innt 1nI i.w ciągu i. przeminęło z wiatrem. Essoys."'il. powiatu *. HonQr nie ulega zmianie ze zmianą warupków. tańcu "*ykłych i był najlepszym w i polityce okolicy jeżdżcem-l.Ludzie ogładzeni rozumieią się wzajem. Jest pod sitnym jej wrażeniem. .y|. W chwili gdy go poznajemyl wraca z dłuższei podróży po Europie. luclzie ltlgto typu giną najpierwsi. .' Enrersrlrl był z-wiązally z Euro_pą. nad którą arrtorka pracowała lat Jziesięć. E. clo kiórego przytltl]..naczyć.y. ni. Maniery stanowią jedyną Tzecz| która im pozostała. ścarlett zauważa. bo byi gentlemanem. ooclróżr. W ciągu pierwrr"go dnia po jej ukazaniu sprzedarro 50000 egzemplarzy. powołując się na honor.iej./. Za przykład prarvcl ziwegrl gentlemana służyw książce Mitche]l Ashley Wilkie.

w innym ztraczenirt Buttler nazylya Ashleya gentlemanem i jegcl żeinę ilamą.ruskawek i gruszek. kiory po uruchomieniu lio]ei_żelaznej trzymał się nadal swole. kultura osobista nie_ oclgrywa żadnej roli i lest .Ja nie pies.". ojca Scarlett. biszkopty na gorąco i na zimno.'. słoclkie kartofle i bulwy irlandzkie. go gentlemana. która budzi w nim najwyższy szacunek jest cicha. bo bez skrupułów zmierza do finansowcgo sukcesu. ale także na podstawie pochodzenia i manier.Melania oraz Ellen matka Scarle[t. który zwołalro w nastętrrstwie tej profanacji. zral:ił to wyłąlznie dla złtllawy. Wojciechowska. w zależnościocl tego. na któryóh pracują niewolnicy. Ą w pół godziny później (po złapaniu lisa) wracając tamtęay sam w. ap de wszystkim wielką kulturę uczuciową. Fau]knera. W tak długim czasie stosunek clo wypadków mógł ulegać zmianie. przel. polując na lisa. stwa. ktdre okazują się najtrwalszą lokatą przewróconego do góry nogami społecźeń. Miałam już okazję wskazywać na to.-* ńnr]uktora. wystarczy sięgirąć do powieści W.."u \^r jej oczach bez skazy. z biesiadą opisr waną w Panll Tadeusztt. . . wstępnej rybie. Autorkd pisałi . Warszar. bcl wreszcie mieli cośdo t. czy też będzie im wolno -spędzać życie na leniwym marzeniu.y. clelikatne płatki kukurydziane. sartorisowie pozwala'i sobie na rycerską fantazję. wnętrznie nieefektowna Melania ma kulturę humanisty (autorka każe jej dyskutować o Thackerayu i Dickensie).rła s. Ród Sartorisów ma w swoich legenclach rodzinnych rycerskich przeclstawicieli. będą musieli rąbać drzewo. 329. Paroosobowy obiad z okazji świętaDziękczynienia rywalizuje u Faulknera tl.rażąca. nie goclząc się potlporząclkować sygnałom "up7ręinn^uJ.gwizdał''. Ci nimi pozostaną bez wzglęclu na to.r. służbawnosi .jechał koniem prosto w środekwiecu protestującego. W ustach arywisty. czy utraciw szy jak w wypadku - |||tiO. W ludziach widzi co elobre.!] l:: Hł.. węrizoną szynkę. L h $.pieczonego inclyka.. Bo oto po tractycyjnej.rt-l"ma. w całej książce przejawia się hierarchiczna struktura południowego społeczeństwa. w czasie pokoju ich tryb zycia"nie różni się od trybu życia luctzi.. jak w wypacllcu wilkiesów . I(alina.ru*"t clla niego. ieżeli iclzie o bogaty jadłospis. ZaŚ po chwili trzy rodzaje tortów. kompot z czirnych jagóct i brzoskwinie''. 160 167 . ltryczki. które nir mieszczą się w kategorii wyłąpznie białych czy wyłącrnie czarnych. ale jednocześniewzdychają ca pTzez clługie lata rlo . ale i jego kobiecy odpowiednik. Ashleya majątek. kto się nim i:osługule.ak-tępaków kierującyclr się lrurra-patriotyzmem. ale jest nieciołęgą. żeby zapoznać się z inną wersją gentlemana Południa.. układająca się w szczeble ńie tylko na podstawie ilościposiadanej ziemi i liczbie posiadanych Murzynów. Wraz z upływem czasu rośnie jej sentyńent do południa. konfi tiry . co poakróśla się niejednokrotnie. żełlykto na mnie.e pry prrĆ. Opór przeciw takim technicznym wynalazkom jak samochód przypomina opór naszej szlachty pizeciw kolejom.ge. keks z orzechami i owocami przesycony rumem.:i* wspominałam swoją książkę przez lat dziesięc. miewa różne odcienie znaczeniowó. Gentletnan amerykański nie lawi się nam bynajmniej tylko w postaci zagubionego rriedołęgi. pieczyste z kuropatw i wiewiórek. Ale ta człowiel< z gestem. częste w użyciu. a kobietą.Jest bezinte sowna i umie o sobie dla innych zapomnieć. gdzie właśnieoclbywało sę nabożeńsiwo metodystów. W związku z tą hierarchią słowo . Mitchel jest interesująca przez wprowaclzenie szeregu postaci. oposa z rusztu ze słoc-lkimi kartoflami. z którym się kryje. wojrra lryla clla takich gratkl. pognał swo. Da jest żona Ashleya -. Sor/orfs.. llo. Wypełniają mianowicie czas ujeżctżaniemnieprzystępnych ogier ów czy polowaniem. liorniszony i nrarynowane buraki. co ieszcz-e dodatkowo wpłynąć mogło na niejednotitośćjej postaci i zmieniającą się ocenę wydarzeń. scarlett jest orclynarna. że powieśćM. plumpucicling. Jest nim dal Scarlett damą nie jest. chciwa i tezwzjlędna. nieefektowna Melania. Znany mi jest wypaciek polskiego szlachcica. wszystko interpretuje na ich korzyść. namiot lta łące. kieclyś l}ayard Sartoris. galcretkę z pigw i jabłek. Rett Buttler nie jest gentlemanem. CJto menu rorlzinnego obiaclu w kulturze biesiadniczej. toni*. kióryclr brawurowe czyny mogłyby się znależć u sienkiewicza. Ambiwalentnemu st<rsunkowi autorki rlo luctzi towarzyszy ambiwalentny stosunek clo wydarzeń: sentyment <lo Połuclnja irzy jectnoczesnym malowaniu synów obywateli ziemskich .olloty. -TWjllialn Ęrlkner. t. Rycerz ten ma symlatyczne zainteresowania i czułe sumienie. ryż i mamałygę.

Warto by jesz_cze rozważyć jedną dziecizinę. 162 163 . że w tym ideale mężczyzny Amerykanin odgrywa się za znaną supremację kobiet w życiu rodzinnym i towarzyskim. która charakteryzuje westerny. Ich boi hater mógł ponieśćporażkę. że nosił cylinder. dla których kapelusz kowboja na afiszu stanowi nieodpartą przynętę. tak jak go nie ma. przeł. s. Chałasiński . I. Zło było pognębione. formuła kowbojskiego filmu 16. niemniej pozostawał bohaterem. 139. pochodzenia. stanowią amerykańską wersję comedii de]]'arte. giną przez nieporozumienie efekt. w której nie ma la Wi]liam Faulkner. lecz sposób. ginie. a mianowicie mity. Gdyby w okresie westernów smoki były jeszcze aktualne. Kiedy się poja w 1833 r. komponentem ethosu rycerskiego. tak zgodnie aprobowany jako niekontrowersyjny bohater lliady. w jaki walczy! decydował o jego bohaterstwie. szawa 1959. Hektor. Wiedziało się na pew że uciekł od czegośwręcz przeciwnego. 15.1a nie jest gen i nawet nie pragnie być za takiego uważany. zaprzepaścic swoją sprawę i zginąc. które tworzy o swojej przeszłościw westernach. lbidenr. tj. którą wyrządza cząrny charakter i którą naprawia bohater. 16 The IInsilenl Genelątion. Rasizm w Stanach nie jest jak wiadomo wyłączn poglądem gentlemanów. Oc{łlaleźliśmy śladyethosu rycerskiego w dwóch wybranych próbkach u czołowego filozofa i w literaturze pięknej. władzy świeckieji kościoła. główna postac w przejmującej pow FauLknera pt. która. Tristan i lzolda kochankowie najwyższej próby. Żofia Kierszys. Roland dbałość swoją opinię przypłaca śmierciąswoją o i swoich. że mamy w nich ciągle d. Syn gentlemant| zawarta w zespole jedenastu autobiografii wydanych pt. który wykorzysta - 16 17 Jerzy Tooplitz. To uwydatnia męską dominację. t. był zły kowboj przestępca.Obok dobrego bolraterskiego kowboja. Krl/lr.. s. Ktośmógłby twierdzić. z których jeden ma domieszkę krwi m skięj.niż wsze]ka szacown od czegoś zbyt ciemnego| żeby o tym mówic. Chałasińskiego autobiografia pt. lekarz i właściciel spelunki czy kabaretu. miał tylko konia. To nie . w ktrlrej wyzwalają się marze. War. Znaczna liczba legend rycerskich kończyła się tragicznie.o czynienia z walką. O żywotności koncepcji gentlemana świadczy natomiast ciekawa.. Warszawa 1955.Tomasz Sutpen.rra. bowiem nie efekt walki. Przy użyciu pistoletu mam}a. luksusowy d klóry sobie postawił i cały zastęp Murzynów. Filmy te jak czytamy dalej odcinały się od mieszczańskiego filmu: . jak myślę. nia współczesnego Amerykanina. Temat ten musimy zostawić do bliższego prześledzeniafachowcom oraz tym.Absalomie. Absalomie. Postaci kowbojskiego filmu grały nieodmiennie tę samą opowieśćo krzywd. ograniczymy się do palu uwag. jak w ludowym moralitecie. miejsca na lojr p/cy. Absalomie. Warto tym bardziej. Stosunek do kobiety (zwŁaszcza młodej i ładnej) jest opiekńńczy. która należy nieodłącznie do cech zapewniających mężczyżnie dominację. szeryf.w znacznej mierze uniemożliwia kunsztowne rozgrywki. {wa pistolety i nazwisko. Ten umoralniający charakter westernu różni go jak sądzę od opowieści rycerskich starożytności średniowiecza. Zły szetyf rożniłsię tym od porządnego szeryfa. Toteż nie wyda się mi słuszne tragiczne konflikty tej książki uważac -_ jak czyni J. Taka była nieodmienna. ametykańsko. westerny stanowiły udoskonaloną formę widowiska kowbojskiego 17. PaLrz Józef Chałasiński. s. Nie uczyniły z niego gentlemana wielkie plantacje bawełny. Ponieważ nie ąależymy do żadnej ztych grup. Pierwszą rzucającą się w oczy różnicą... dobro triumfowało. Jak pisze w swojej Historii sztuki tilmowej Jerzy Toeplitz. czynienia z walką na śmierći życie. 89.widńo gentlemana" i nie sprawa honoru czuwa nad konlliktem dwóch braci przyrodnich.do. Iilmy kowbojskie mają w sobie cośz widowiska ludowego. czy to a_by pewno jest jego prawdziwe nazwisko. . jest różnica używanej broni.uznawały nie autorytetu pieniądza. gdy dwóch ludzi się zamoce starając się udusic przeciwnika. giną oboje.zie. Niespokojne pokolenie15. kobiely mogłyby liczyć na ce]noścmęskiej strzelby i na popis odwagi. różnica w technice walki. Absalonie.. na dalszym planie występowała dzie]na dziewczyna. stosunek zaśdo wroga był wszak istotnym . o k nikt nigdy przedtem nie słyszałi nikt nie wiedział.za konflikty klasołye. cytowana przez J. Historią sztuki Iilmowej. 462. s.

gdy list iest całko. które ewentuąlnie mogłyby ją kom- promitować. Gentleman nie krytykuje przy świadkachzachowania się żony. takie. O kobietach w męskim klubie się nie mówi. Urodzony gentleman w ogóle nie wymienia nazwisk. nie powinien się przechwalać. śluby. Te pieniądze -winny być bezwzqlęclnie zwrócone jak najszybciej. siostry czy dziecka są także przez 7uclzi szanujących się za długi honorowe uważane. obyczaje obowiązujące w stosunku do sąsiadów itd.esf cecha charakterystyczna tych tylko formacji. to nie jest gentlemanem" 19.pogrzeby. przystosorł.a jeżeli nie. Gentleman jak nas poucza bezpośrednio dalej aul_orka.znacznie ważniejszyn niż jakhkoiwiek maksyma dotycząca etykiety jest podstawowy kodeks honorowy.. Ale to nie . kto liże stopy wyżej stojących i maltretuje tych. Etiquette.. jest jego tylko sprawą. 587. chyba że najbliższemu przyjacielowi i wtedy. Tylko prościuchmówi ciągle. Cytuje to Żróciło także Max Lerner w swojej książce pt. New York 1957. 164 Gentieman nigdy nie wyzyskuje cudzej słabości. America as a Civi]izotion.Musi ona także być punktualna w spłacaniu l1 - Ethos rycerski. jak za przekręceniem kontaktu wyłącza się światło Wymagania stawiane damie są podobne do tych. 165 . Jednym z testów na to. s. co podkreślam.ych znajdujemy i u inrrych autorólv. Eliquette.. czy mamy do czynienia tylko z kobietą Ilogatą czy także z kobietą dobrze wychowaną jest sposób.vinien zapomnieć o sobie. co stoją niżej. ile go to czy tamto kosztowało prościuchapo. chociażby było gorszące. Gentleman musi zawsze panować nad sobą. Post.uzasadniając swoje postępowanie innymi względamj niż takie. jak gniew. jest obróńcą bezbronnych. Honor gentlemana wymaga. by jego słowo było niezawodne. chyba że zajdzie cośnieprzewidzianego. Po rozważeniu najrozmaitszych tematów szczegółowych. Człowiek honoru nigdy nie nadaje publicznego charaktelu swemu rozwodowi.potem lomantyzm.anym w treści do zmian. sposób przyjmowania gości. krzyżowca. która wchodzi w rachubę. co towarzyszyli w wyprawach krzyżowych Ryszarclowi Lwie Serce..aręczyńy. którzy chcą wywoclzić się z tych. a zasady niezłomne. warto_ zapoznać się bliżej z treściąnajpopularniejszego podręcznika dobrego wychowania. rtisuette. W związku ze znaczeniem przypisywanym manierom. każda pożyczka zaciągnięta bcz zabezpieczenia jest długiem honorowym. aczkolwiek dla dobrego imienia własnego i dobrego imienia dzieci zwraca żonie wolność. powinien wyłączyć własną osobę tak. Książka liczy 654 strony.charakterystyka wtarzająca dokładnie jego obraz w Petroniuszowej Uczcie Tryjak cytuję za autorma]chiona. o czym będzie jeszcze mowa. bo kolejnośćjest tu znamienna zaciąga pożyczek pieniężnych. Jesi on spadkobiercą lycerza. którógo musi ściśle przestrzegać ten. strach. którzy impulsywnie zdradzają wszystkie swoje uczucia.tatusu osoby. a jeżeli aspiruje do bycia gentle. . jakim jest w Amerycó po-aręórnit Emily Fost pt. New York 1922. Długi zaciągnięte pTzez zmaTłego krewnego. kto chce być uważany za gentlemana. szermierzein w obronie sprawiedliwości. nienawiśćczy zakłopotanie. Nie wolno gentlemanowi pokazywać listu napisanego przez kobietę. w jaki mówi do ludzi zależnych. chociaż by byt nie wiem jak ogłarlzony. ]<tóre zaszły *ięa"y pierwszym wydaniem z 1922 roku a wrydaniem ostatnim.nie manem. ls Fmily Pi'ort.e wolno mu jednak okazywać jej braku szacunku w obecności dzieci.. jesL wydaniem siedemóziesiątym trzecim. Pewnej analogii nriędzy kowbojami i rycerzami można się dopatrywać w tym. W życiu towarzyskim gentleman por. Szczególnie nie wolno wymieniać nazwisk ludzi wysoko pos.tvicie nieosobisty i gdy jego przyjaciela łączy taki sam z tą osobą stosunek. poży-czać nie rnoże pieniędzy od przyjacieli. autorka dociera pod koniec tisiążki do opisu gentlemana. Wydanie z 1969 roku. jeżeli może tego uniknąć".Dobrze wychowany człowiek ką bardzo nie lubi wspominania o pieniądzach i nigdy o nich nie -mówi (poza godzinami biznesu).. ]<tóre mam przed sobą. ni.. które sTawiamy mężczyżnie. l9 E. The Blue Book ot Socią] Usage. itd. New York 1969. podobnie iak nie mówi ile co kosztuje. nie jest gentlemanem. Obie te Tzeczy budzą w nim odrazę.tarvionych podkreślając swoją z nimi zażyłość. Na jego panowaniu nad sobą w okolicznościach trudnysh polega głównie jego wyższość nad tyrrri. i drudzy żyją poza prawem i sami sobie prawo stanowią. Co jej mowi prywatnie w domu. służbyczy innych. Sposób traktowania ludzi musi być jednakowy niezależnie od -. To nawiązywanie clrl wojen krzyżol. Kto bogaty. z. jak zachowanię się na ulicy i w domu. do'kiórego się tu będziemy' odwoływac l8. że i jedni.

. XX[I. i kobiety obowiązuje takt. czyli szybka orientacja w cudzych doznaniach i liczenie się z nimi. by zapominali o sobie.odrzucanie wzorów i jednoczesne ich i :o E. Świadczą o tym ilości pytań kierowanych w tej sprawie do czasopism. zs Jan Strzelecki. t. Tocqueville dostrzega w moralności dwie różne warstwy. 21 naśladownictwo. Tak na przykład nieprzyjęcie pojedynkir jest moralnie słuszne (honnćte). Dotyczą one przede wszystkim tego. w którym czytelnik.Jeżeli chcesz sobie taką pozycję zagwarantować. II. pewne inne dozwolone u tego ostatrriego są niedopuszczalne u pospólstwa. Ameryka miała zdaniem Lernera serie arystokracji. do roli życzliwości. której nowo osiedleni byli pozbawieni. ale nie przez pracę. szczególnie wulgarne jest powierzanie reporterom szczegółów swojego życia prywatnego. także nie wolno jej wyzyskiwać swojej wyższości nad l kimśinnym.I tak rozdział o tytule . Dochodzimy w ten sposób do rysu bardzo istotnego w ayrlktywacłr autorki. na kogo działana przynależność nie jest skierowane. Między tymi warstwami mogą istlriec pewne kolizje. Njepo&oje amdiykańs&ie.ale pochwalał szczodrość. a mianowicie. Lernera nid przestają być żywe.zezwalał na bogacenie się przez gTą| pTzez wojnę. iodnośćnie pozwala jej pubticznie ujawniać powodów do niezidowolenia. że takt tak . niż ferują klasowe nakały. kto stara się we wszystkim znależć jakieśdobre strony. a podręczniki dobrego wychowania rejestrują raczej pospolite sposoby zachowań.ry wchodzi często w kolizję z prawdomównością. w którym łączy się miłość wrogość. ność. zarówno jak w Filadelfii i New Yorku. Angażują nawet sztaby specjalistów mających troszczyć się o podsycanie ludzkiej tkliwościku ich osobom i dziełom.cenił wyżej gest niż dobroczyn. wolał wielkie zbrodnie niŻ drobne zyski. daf się lubic'' . by się przernaęjali. dla 1 zagadnienia. 31. Nie zalecał ludzkości ani łagodności. Ich zadaniem jest nie tyle oddzielenie różnych grup od siebie. a władzy. Gdy jest nieszczęśliwa w małżeństwie. Strzelecki 22 mysłu dbają dzisiaj bardzo.długów. s. A. Warszawa 1962. stosunek. Tocqueville'a i jego porównanie dwóch różnych koncepcji honoru. można przede wszystkim przez autentyczną życzliwość człowieka. Charakterystyczne dla społeczeństwa arystokratycznego jest to. ChciwoŚĆ 22 lbidem.. rozdział ten zawiera tylko jedną dyretty*ę. że ocena czynów nie zawsze kieruje się ich wartościąjako takich.Wyrabianie sobie pozycji w zbiorowości" 20.co osiągnąć. Etiquette. kierowane nie pTzez wzgląd na własną korzyść. kto działa i tego. Honor feudalny w pewnych wypadkach zalecał zemstę i oceniał ujemnie wybaczanie obelg. które zmiepewne dyrektywy o lokalnym noru niają . s. każdorazowo przystosowując się się do lokalnych potrzeb i interesów. są potępiane u pana. Tym ideałem było torowanie sobie drogi przez popularność. feudalnej i amerykańskiej. żeby ich kochano. znający skomplikowaną grę zabiegania o prestiżl oczekuje reguł strategii w lokowaniu się na korzystnym miejscu drabiny społecznej. Post. a jednak degradujące (dćshonorant) 23. W południowym dobrym towarzystwie. Na zakończenie tych uwag dopuśćmy.tylko plaez dobroć. I mężczyzn. pojęcie gentlemana we wczesoddziałało silnie. W starej Ameryce urodzenie nadawało ludziom pewną charyzmę. Post. cieszyć się powszechną życzliwością.wraz ze zmianą warunków. pisze J. Powoli narastał nowy ideał.o"umia. 475. Na drugą . że stosunek Nowego swiata do starego Świata przypomina stosunek syna do ojca. ale ich stapianie. Tocqueville.Byc Magnaci przeczarującym. 166 167 . Na pierwszą składają się pewne dyrektywy reguły hoto są właśnie wszędzie obowiązujące. mimo iż oficjalnie -odrzucała arystokratyczne idealy zr. jakich miało dobre towarzystwo Anglii czy Francji w wieku xvII czy XVIII. salwuje swoją prawdomównośc jednak bez urażania ludzi ten.a charakterze. rozdz. jak należy się pośród ludzi zachowywac zdaniem M. w innych nakazywał ludziom imperatywnie. Niepodobna zaprzeczyć. . przy czym nie ma dziś w Ameryce uznanych arbitrów dobrego smaku. zdaniem autorki. s. jak należy zachowywać się w biznesie i jaki styl winna mieć konsumpcja. takich. który wymieniliśmy w podręczniku E.do głosu A. lecz orientuje się czasem wyłącznie względem klasową tego. 263. piychoanalitycy uważają. jakkolwiek nym okresie zdaniem Lernera -nie torowanie sobie drogi do chodziło o pewien styl życia. Pewne czynyl na które może sobie pozwolić plebs. która nieraz bywi okrutna. De Ią dćmocrctie en Amćrique.

Cnoty mające w sobie splendor sieją niepokój. 262. podczas gdy ruchliwośćAmeryki nie zostawia na to czasu.wszystkich innych.spraw politycznych funkcjonalność pewnych ocen była także dla Tocqueville'a oczywista. kto go obraził to sprawa arbitralna. Prymat przemysłu i handlu w tym kraju wysu\Ma na plan pierwszy cnoty pokojowe. natomiast przebiegłości zdrada były dlań.. honor przekracza bariery i staje się narodowy. słabnie. s. Z jednej strony. się pogodzi ć z tym. że kierunek rozwoju wskazywał na nieuchron_ ne posu\Manie się ku demokracji. gdzie cenio] imprez. którzy je powzięli. wypada. W Stanach . Tocqueville ma do sprawy stosunek ambiwalentny. podczas gdy w społecznościach arystokratycznych wszyscy byli na widoku. 168 169 . Te reguły lokalne płynęłyzawsze z lokalnych obyczajów i interesów danej spo.ykanów powodowała. i które łatwo pogodzic się dają z dumą i umiłowaniem władzy.Jest do tego i niejako zmuszona przez swoją kondycję 2a. lbidem. Sytuacja raczej wyjątkowa arystokracji średniowiecznej zachęcała do jednomyślności w jej ramach. usiłujących zatrzymać dla siebie na drodze dziedzictwa bogactwo i władzę. Przedkłada nawet chętnie pewne przywary śmiałe świetne ponad cnoty skromne i pokojowe. bez niej bowiem cały porządek społeczny się walił. inne warunki. podczas gdy w arystokracji traciło się honor pracując. ale nie była to odwaga militarna. walki z przyrodą. bankructwo na była śmiałość nie kompromitowało. tak była szczególnie. Opinia publiczna z całą mocą nakazywała pracować. i samo pojęcie ojczyzny pojawiło się we Francji dopiero w XVI wieku 25. że reguły honoru były mniej jednoznaczne i mniej imperatywne. jest zamknięta i ograniczona do tych Im bardziej społeczność samych ciągle rodzin. Z drugiej. Człowiek umykał tu opinii publicznej. Zestawiając ciągle arystokrację z demokracją. Stąd wiernośćwysuwała się na plan pierwszy. albowiem . łeczności26. u arystokracji feudalnej. niepodobna rz lbldem. tym bardziej rozbudowane stają się reguły honoru.. s.. W zakresie . Cały porządek społeczny opierał się w średniowieczu na zależnościachmiędzy panem i wasalem. By ujarzmić natomiast ten wie]ki kontynent. w jakich znajduje się Ameryka skazują na wymalcie feudalne dyrektywy. Ale to. potrzebna była na co dzień pasja bogacenia się. podczas gdy pozbawiało honoru gdzie inCziej. by się utrzymać na tej pozycji. Klasa. musi cenić szczególnie cnoty. To. Nie lęka się ona naruszania naturalnego porządku dyktowanego przez sumienie. nic tez dziwnego. że odwagę stawiała na pierwszym miejscu. konwencjonalne reguły ho. zawsze godne po: lbidem. zupełnie inaczej pojętego. lecz raczej odwaga potrzebna do walki z przeciwnościami. był stosunek do pracy. Gdyby zaśwszystkie narody miały te same interesy. 267. '8 lbidern. że człor. s. której udało się stanąć na czele wszystkich innych i która czyni nieustanne wysiłki.właśniez różnic i nierówności mięclzy ludżmi wywodzi się honor.yiek uważałza wielką obelgę lekkie uderzenie w policzek i musiał zabijac w pojedynku tego.Zjednoczonych. że miał reagować na najmniejszą obrazę. 272.oci jak w średniowieczu. które mają swoją wielkośći splendor. lokując te cnoty łvyżej była diań mniej repulsywna niż skąpstwo.feudalnym. Stabilność i trwanie pewnych reguł pozwala na bliższe ich rozpatrzenie i zróznicowanie. 25 260. gdy te różnice się zacie_ rają i wraz z nimi zaniknie" 27. noru by zanikły i zostałyby tylko powszechnie obowiązujące pojęcia dobra i zła. wszystko co. Dla_ tego została uświęcona. Potępiało się natomiast surowo wszelkie odchylenia od wiernościmałzeńskiej. RuchliwośćAmer.pa gwałt często zezwalał. bo ku ustrojowi w zasadzie sprawiedliwszemu. bo to odciągało od głównego przedmiotu zainteresowań . s. i nie są tu w wysokiej cenie. Odwaga. Arystokracja feudalna rodziła się dla wojny i ptzez wojnę. Natomiast nie operowano wtedy pojęciem patriotyzmu. ceniona sukcesu. fakt-opatrznościowy. Te poglądy nie zrodziły się z samego tylko kaprysu tych. to wyrastało z potrzeb arystokracji militarnej. Jak pisze Tocqueville.. Szczególnie ważną sprawą honoru. naruszało spójność rodziny. szczególnie jak to słusznie zauważa Lerner zresztą pojętą. Gdy w jakiejś społecznościzanikają szczeble i yszyscy stają się równi i podobni. nieraz do loterii podobnych.podczas gdy rzecz miała się inaczej 2a gardy.

zbuntowanego przeciw uznanym auLorytetom. muskularnej budowie. Oto wzór jednej z subjak sądzę kultur amerykańskich. ktorzy go nie mieli 28. s. s. i że ludzie mający czas na kulturę osobistą mieli prze. kańskich kilka rozproszonych pojęc pochodzącyclr z dawnego honoru arystokratycznego Europy. W poszukiwaniu takiej życiowej orientacji zaczęłam od lliady. ile de. Nie można . Z jednej strolry pracowitość. z jednej żądza sławy. którymi się ludzie rządzą. że wzory te nie były funkcjonalne (ściślej eufunkcjonalne). s. z drugiej szukanie bezpieczeństwa.Szli za taką jako pastwiska. tracił do niej ochotę 31.ej odrębnośćw stosunku do ethosu mieszczańskiego wydaje się <. a szczególnie pracy fizycznej. 30 lbidem. \Magę w stosunku do tych. Ale jest ich mało. starałam się odtworzyć pewną jednostkę typologiczną. Tocqueville byc może przedwcześnie przewidywał wygasanie wzorów typu wzoru gentlemana w Stanach Zjednoczonych na tej podstawie. drugiej ryzyko z i gest znany z powi. Uwagi końcowe 28 g9 lbidem. że arystokracja miała większe walory estetyczne i twórcze. nieczesanych włosach.Napotyka się jeszcze pośród opinii amery. Z kolei przyciągnęła naszą uwagę Sparta jako kraj rządzony pTzez 171 17o . Arystoteles. s. I. szukającego ciepła i bezpieczeństwa. o chodzie niedbałym i powłoczący no'gami. |)okojowego wzolu dostarczył nam w Grecji Arystoteles zarysowując . konie były tlyrektywą ci. t.słusznie dumnego". któr. Nie tyle obserwacja. Gdy umysł jego był chłonny. 63. nie miał na ogólną kulturę czasu.było nie uznać..edzenia . II. 36. dukcja z mocno przyswojonego przekonania o funkcjonalności dyrektyw. których łąki nie służyły ltodowane dla wyścigów. Stylizowanie się na gentlemana angielskiego aż do ostatnich czasów było w pewnych kręgach atrakcyjne.iako tło zgoła odmienne pouczenia Hezjoda i morały bajek Ezopa. 81 lbidem. że prawie każdy bogaty Amerykan. 280. daliśmymu . W rozważaniach doĘiegających w tej chwili końca. By ten wzór uwypuklić. duszącego się w społeczeństwie jak w więzieniu.z drugiej pogarda dla pracy zarobkowej. W ciągu ostatnich dziesięciu lat którzy publicyści w 1958 roku Amerykę upajał nowy wzór: miał to być człowiek o niezadowolonym wyrazie twarzy. lbidem.oddałbym chętnie parę naszych pomniejszych cnót za tę przywarę" 29. Duma jest niewątpliwie przywarąl ale . II. jak sobie przypominamy.wróżyć mu dłuższego istnienia. bo nie służyłyby potrzebom narodu zajmującego się przemysłem i handlem" 30. t. 264. za]ecał liczyć się z piękneml a nie z użytecznością.lczywista.zastaw się. Z jednej strony nieufna ostrożność.in był kiedyś biedny i za młodu ciężko musiał pracować. choć obok tego wzoru rozwijały się na tym wie]kim kontynencie różne jak pisali nieinne wzory.. t. dyktuje Tocqueville'owi następujące słowa: . W swojej postawie dawał on wyTaz jakiejś udręce człowieka osamotnionego.. a gdy miał już czas. Co do kultury osobistej i intelektualnej staje jej na przeszkodzie to. a tereny rolne podporządkowane wylnogom polowania.. a postaw się".

Byli tacy. Lipset.o dziwo pisze B. Tak dzieje się. w którym. choć sobie powierzony rozpieczętować. Tolerancja w stosunku do męskiego nieślubnego potomstwa była wśród dobrze urodzonych daleko idąca. s. Jej znaczenie w Polsce szlacheckiej jest dobrze znane. We Francji m. Shaw roześmianą. Kodeks moralny. r Bayard zginął w L524 t.yrnywała mnie od używania w stosunku do Sparty słowa . Ta odrębnośćpowstrz. jest to zdrada. przy czyn pojedynkowano się ny światowąj. i67.Tycerski'r. nakłoniłazaśdo posługiwania się terminem .teatr. zaglądac przez ramię kiedy kto czyta papier jaki lub pisze?" Odpowiedź na pytanie ucznia kipi bowiem oburzeniem na myślo takiej wielka. wznoszą się ponad tarną społeczeństwa a przysługującą temu społeczeństwu wolnościąopozycji. opracowany przez Władysława Boziewicza i dedykowany Józefowi Piłsudskiemu. Warto zaznaczyć. S. ćlóves de l'Eoole Royale Mititaire. dit le ChevąIier Bayar. wyzyskują malowniczość tego ethosu. prostą. którą zacny umysł brzydzić się powinien". A Messieurs les Gentilhommes. 172 ł lVładysław Boziewicz. rzecz oczlrrłrista.wojownik'' jako terminem pozbawionym tej narzucającej się konotacji. uwagę na ówczesne szukanie wspaniałej przeszł<rści. że inaczej byliby zostali uznani za tchórzów.którą stwierdzić można nawet u robotników. które z powodu wykształcenia.o cz]rm była wa wiekach średnich. papiery leżące na stole cudzym czytać. Koncepcja gentlemana i jego rola w Stanach Zjednoczonych zamyka nasze rozważania.. W 1919 roku ukazał się Polski Kodeks Honorowy a. jaką orientacja rycerska odegrała w kulturze euro-amerykańskiej.Nie godzi się per omnia. o którą nam idzie...tycerz'' i . Rosnący wptyw mieszczaństwa na-. z którą miał już nieślubnegosyna. według niego.zarówno z pochwał. Osobami honorowymi czyli gentlemenami nazywa się. Podczas gdy jedni poszukiwacze chwały szukali jej przede wszystkim w walce orężnej.u nas przynajmniej do II wojnek. Polski Kodeks Honorowy. Jedna z form demilitaryzacji rycerza przedstawiona jest w rozdziale o dworzaninie. szkoły rycerskie. Lyon 1808. Jej odrębnośćw. Bogdan Korzeniowski w książce Drcma w Wąrszawskim Teatrze Narodowym 1814 . Dopiero św. New York 1966. Bayard służyłza wzór rycerza bez trwogi i skazy (sans peur et sans reproche) 1 Chwalono go przede wszystkim za odwagę. jaka l wiąże się ze słowem tlrycerz" czy .rycerski". z obawy.. inteligencji osobistej. Zmienna była w kulturze pozycja rodziny. jak wiadomo pojedyTrwałym reliktem rycerstwa .elitę z włócznią w ręku. Guyard. 8 seymour M. który można by przeciwstawić aspiracjom stanu trzeciego do awansu. uległością.Joanna jak jest bohaterką arcyludzką.. ewentualności.Czy godzi się podsłuchiwać kiedy dwie osoby cicho mówią. opraco\Many pTzez Adama Czartoryskiego w t7ł4 roku dla młodzieży szlacheckiej. 173 .. której sam wzdragał się tlżyć. par M. zabity bronią palną.stosunku do Aten stanowi interesujące zagadnienie. Shils uważa obowiązek dyskrecji za obowiązek szczególnie akcentowany przez sfery arystokratyczne 3. inni akcentowali cnoty pokojowe. list ćudzy. jest to podłość pozwalać sobie na którąkolwiek z rzeczy wzmiankowanych.w rzuca elicie koniecznośćsformułowania kodeksu. Warszawa 1919. Gdy po pracowitym i pełnym chwały dniu wraca do slvojej kwatery. w Anglii z jej akceptacją elity l uległościąw stosunku do niej. Zamyka je w tym punkcie. sam bowiem bronił mostu przeciw 200 Hiszpanom.. M. in. Powieść. . którą nędza zmusza do takiego kroku. .1B31 zwraca t Histoire du Pierre du Teruil. Wzor ethosu rycerskiego dojrzewa już mo.d. Lipset dostrzega związek między hierarchiczną budową eli. którzy wyśmiewaii obyczaj. On sam był zaręczony z panną z dobrego domu. że ma do czynienia ze szlachcianką.. truclute and Power. pogodnĘ i . Nie możemy wglądać tu btiżej w rolę. Closs.Konwenans uroczystego bohatersfwa trwał uporczywie. jego zdaniem. W rozdziale pierwszym autor pisze o osobach zdolnych do żądania i dawania satysfakcji honorowej. Yalue Pąttelns. kładłnacisk na dyskrepyta uczeń cję i delikatność.Rycerz nie mógł znieścobcej woli i sprawiedliwość chciał wymierzać sobie sam. Kultura rycerska nie była kulturą rodzinną 2.był . stanowiska społecznego. osoby płci męskiej. że socjolog amerykański E. Ethos rycerski pielęgnowały. ale przyjmowali wyzwanie. Jednakze rezygnuje ze swoich zamiarów. jak i z krytyk dobywać się zdaje postać wzorcowa. zamawia sobie na noc jakąśtowarzyszkę. gdy dowiaduje się.

choćby nie spełniali innych wym"gOw. liczniejszą". ale uwzględnia się także wybitne zdolności czy inteligencję oraz zajmowanie poważnego stanowiska. obyczaj nakazujący mężczyżnie towarzyszącemu kobiecie na ulicy znajdować się zawsze u jej boku od strony jezdni.Savoir vivre angielski nie pozwalał na rozmo\^/y o pieniądzach w życiu towarzyskim. Innym re]iktem tradycji rycerskich była szczeqólna łvstydli_ wośćw traktowaniu spra\Ą/. byli w Anglii w XVIII w. Dyplomaci. Widziano taką wspaniałość i smak..i"r'u. rekiutowali się ze . literackie półpiętro w kawiarni . dowiadujemy się dodatkowo. homoseksualiści.wsze tam. Jak już wspominałam. bo monarcha chętnie wygrywał stratyfikację społeczną do swoich celów.}stokratycznych i rozporządzali duĘmi obszarami niaającymi się do myś. co nie żądają satysfakcji za ciężką zniewagę.. utrzynrywani przez kobietę nie będącą najbliższą krewną.zwyczajny poziom człowieka.y""r"u bowiem nie było komfortowe. miejscowości wypoczynkowe. dwory.Wojskowym Przeglądzie Historyczlyffi".. zamieszczonym w.jest bardziej wielkość9rupy. uparty chłód panujący w łnilii w zimie w mieszkaniach by_wał nieraz przypisywany tradycji rycerskiej. a także przykład na myślitaką izolację.ą.chodził ciągle w bok.r.. zanim inwazja turystow zmieniła obraz Tatr. dr. . bo w małej nacisk opinii poblicznej należy także brać pod odczuwalny. szantażyści. której nikt nie próbował . oszukujący * gru"t hazardowych. Hernani. Bolesława Wieniawy Długoszowskiego. sprzyjała szczególnie jego rozwojowi monarchia. - 174 - stroly jednego z jego wierszy. Hugo pt. tak źle wytynkowanel że widac było ruszające się obicie za każdym wiatrem. jak już wspominaliśmy. narażający cześćkobiety na niedyskrecję. ze.Ziemiańskiej". _ obserwowany jeszcze w latach dwudziestych w Anglii. Nasuwa się pytanie. Analiza ethosu Spartan zapTzecza jednak twierclzeniu. Fotografia uwieczniła gromadkę wy175 i Dla ilustracji ethosu rycerskiego warto przytoczyć ostatnie . jak chorągiewka zawieszona na drzewcu. ze znanego dramatu V. jaka panowała pośród naszych górali. Życie-. stabilność danej społeczności jej większą czy mniejszą izolację. prawdopodonrri" dlatego. niektórzy dopatrują się podobieństwa między elitami rządzącymi się ethosem rycerskim a grupami przestępczymi żyjącymi poza prawem. tacy. Lekarzoiii pac. piszący anonimy.ncy. genllemenom.y. że nie ma sobie rownych. oszczelcy. Ieżera.Pojęcie honoru oraz postawa i zachowanie zgodne z tym honopojawiają pisał E. Dupróel w Truktacie o moralności rem gdzie pewna mniejszośćarystokratyczna się niemal za. o przepisolvej opiekuńczości w stosunku do kobiet świadczy.znały go szczególnie sfery artystyczne. że stratyfikacja społeczna jest warunkiem wystarczająjak sądzę cym rozłvoju pojęcia honoru. Mam tu na uwagę. że honor wywodził się z nierówności.ę iol. zwanego krótko Wieniawą. był to bowiem generał uprawiający zarówno prozę. Nieślubnlpoctioarerrie nie stanowiło powodu do odmówienia satysfakcji honorowej. wość. W artykule zatytułowanym B/oski i cienie Niestornego Szwo. nie oddający długów we właściwym czasie.urrrrye. pieniężnych.lichwiarze itp.listwa. a płomień pochodni. jakie warunki sprzyjały rozwojowi koncepcji honoru slanowiącej tak centralne pojęcie w tytn ethosie.lkoń. wieniawę znała cała polska: miasteczka.r.Niech dzisiejsze nasze piękności nie zazdroszczą przepychu saksońskiej księżniczce pisał walter scott ścianypokoju pełne były szczelin. Tocque_ żyje w bliskim powiązaniu ze społecznością ville wszak także mniemał. u. Zdaniem Montesquieu. Sienkiewicz w W pustyni i w puszczy na przykładzie stosunku stasia do Nel. Wchodzi tu także . skąd mogło zagrozić niebezpieczeństwo.i t"iro. . ale na wygodę żadnego nie miano względu". Osobom stanu sziicheckiego przysługuje prawo gentlemenów.ent podawał honorarium w kopercie. generał Romeyko odtwarza postać generała brygady. notoryczni . zamiast wznosić się w górę. \^/ykluczani zaśbyli z glona gentlemenów denuńcju. Po]owania dyplomatyczne przetrwały dłużejniż pojedynki. w zasadzie warunkiem niezbędnym zaliczania do ludzi honorowych jest matura. jako od strony. Kłusownicy. Ze trói po3edynkować się nie może. Znany był jego humor i niewyczelpana pomysło. którzy iobili konkurenc. utrzymanego w paietyczno-rycerskiej konwencji. jaki tylko wówczas mógł panować. co nie zawsze wychodziło mu na korzyść. nie dótrzymujący słowa honoru. jak i mowę rymowaną. . karani śmiercĘ. Tę opiekuńczość ilustrował H.

kocbać się i pić 6. jak prawy ułan. O tym. Za trumną stanle biedny sierota. The Spartan warrior sercu Wieniawy były jeszcze inne waltości niż te. potem mnie wysoko złożąna lawecie. Contents Nie słałemza nią..WoJskowy Przegląd Historyczny" 1959. The chivalrous ethos ln the ancient III. lampart. The knlght in the Middle Ages VIl. Tbe gentleman concluslons . wojować. 7o 100 VI. M. 2I 49 64 IV. 6 Cytuję ten wiersz za Stanisławem_ Cat Macklewiczea.Śmiorci się.1l. że ńi tam w niebie łba nie zedrą Trochę się na mój widok skrzywt Święty Duch A stchórzyć raz przed Bogiem to przecież nie - Ale myślę. il: T #. The Teutones V. The concept of pattern and the concelt of imitatlon II. zamieszczonego w kwartalniku .że wszystko skończy się na strachu. The knJght tn the role of courtier . żlelone octy. A piechota w paradzie sprezentuje broń. Bom był. A . ] . The chivalrous ethos ln tbe New World . . Lecz gdyby mi kazały wyroki ponure Na ziemi się meldować . do grobu zniesiecie.aaa. Więc gdy z śmieszną kosą stanie przy mnie sztywna. A wy mnie. które w wierszu deklarowałl świadczyjego śmierćsamobójcza w Nowym Jorku w 1942 roku.ilJix1.bitnych literatów odprowadzających go.""T. _ ). szwoleżerzy. że drogie Greece. nr 3. Foreword ćra 5 - I. l22 153 VIII. mój koń.1.. W dwu slowach zakończymy nasz ostatni targ.bo mi śmierćnie dziwna..a Warszawa 1959.Ł :. iliJ 1. " _ Lecz się tam za ltrną wstawią Olbromski i Cedro... Rbmeyki. Chciałbym starą z mundurem wdziać na siebie skórę Po dawnemu. 5 Nie należy nadmiernie ufać tym strofom. Ja wiem. ale zuch. . gdy wyjeżdżałna stanowisko ambasadora do Rzymu . wstyd. . \Miadomości o Bolesławie Wieniawie czerpię przede wszystktm z artykułu gen.nie boję 5. . :: T: i.1.. 17L .Bogu żadnych śmiesznych skarg.by drugi taz żyć. -..