RADA PROGRAMOWA SERII
Brunon Hołyst - p7zallodniu4cy Seweryn Dziamski Jacek Fisiak Andrzej Grabski kazimierz Imielinski Iozef kozielecki Czesław Kupisiewicz Arrdrzej lam Henryk lvIarkiewicz

Projekt okłattki-i stron tytulowYch serii
STEFAN NARGIĘŁŁO

Słowo wstępne

Redaktor I wydania
MARIA oFlERsKA
ł

Redaktor II wydania
MABTA EHRENKRElrTz,JASlŃsl(A

Redaktor techniczny

MARIANNA W^cHoWIcz,

Korektor
ANINA Bosl,:Ą-PAI.IJCIi

Nie jest rzeczą wskazaną, by tytuł jaltiejśksiążki za_ wierał termin wymagający wyjaśnienia, za taki zaśpoczytuję

słowo ,,e,thos,,1. Termin ten W publicystyce bywa często miesza_ ny ze słowem ,,etyka". Tymczasem etyka to nazwa pewnej dyscypliny teoretycznej, która stara się ustalić, co się robić p9. nie powinno. Ethos zaśto styl życia jakiejśspo_ *irrrro, u """go ogólna _ jak proponują niektórzy _ orientacja ją_ łeczności, kiejśkultury, przyjęta'p:zez nią hierarchia wartości bądźformuLądź dająca się wyczytać z ludzkich_zacłrowań. łońna "*pii"it", Zajmujemy się etyką, gdy dyskutujemy, czy szacunek dla czło-pozrłala lekarzowi na stosowanie środków wpływających wióta
'trwamy przy plsownl tym punkcie pragniemy wyjaśnić, dlaczego nas pisownia ,,etos", Greckie słowo ,,ethos" wtedy, gdy upowszechnia się u przyjętej transkrypcji ,od,,ethos" plsze się przez S, e nie t. Wedłu ogótnie polłalemy plur*rrą ty.t liter przez lh, drugą przez t, To rozróżnienie w " zanika, gcly termin jest już w języku catkowicle zadomo_ sktch przetładach r

w

Naukowe @ Copyright by Państwowe Wyłlawnlctwo

warszawa

1973

wlorry,

ISBN B3_01-05525,1

na zmianę charakteru pacjenta, Zajmujemy się ethosem danej grup}, gdy stwierdzamy na przykład, że jej członkowie mają -do

I. Pojęcie
a a

],)

11

ii
'.ł,

ą
*

rozwiązywinia konfliktów w sposób pokojowy albo iur.a"rr"ję wyżgdy, przeciwnie, tio,,ią w ręku dochodzą ciągle swojej " się ethosem jakiejś grupy, gdy interesuje nas ,"oS"i. Zajmujemy zarobki to, czy 3ej cziorrkowie wolą próżnować, niż mieć lepsze który stosuje się do grup, i ciężÓj pracować. EthoE jest terminem, któ_ a nie do indywitiuów. JLgo zakres wyziera poza wartości, rymi zajmuje się etyka. Jest to termin podstawowy dla'socjologii za_ rutt,rry, do której iozwążania zawarte w"te3 książce trzeba liczyć.

wzoru i pojęcie naśladownictwa
,l

Winniśnry ollruć sobie jakieqośpIawelJo człowieka i nlieć go zawsze przed oczami, aby być tttk, jak gdyby otl się nam przy, glqdał i wszystko czyt,tić tuk, jakby on widzia|, Słowa, które kładzie w rr ta Epikulowi Setreka, lisly morclne
Postaw sobie wreszcie za wzól, jakiśchorakter, k!óry byśnaślorlclwał, t:zy Io kiecly żyjesz w osomolnieniu, czy to kiedy przestajesz z ]utlźttti,
Epikfct, Encfteiridion

Gdy w lataclr trzytiziestych pisałam o wzorach osobowych i ich roli w życiu społecznym, czułam. się w swoich rozważaniach raczej osamotniona. Dziśsytuacja zmieniła się radykal_ rozwinęło się zagadnienie, a wraz z jego rozwojem szukanie nie terminów, w jakich znalazłoby swój adekwatny wyraz, A więc na przykład w socjologii francuskiej mówi się o kierowniczych obrazach osobowości (images-guides) i o ideałach osobowości (id.ćal de la personne). W pracach angielskich spotykamy się z takimi wyrażeniami, jak ,,postać ludzka stan9wiąca przedmiot aspi_ racji,, (enviable human Iigure),,,idealny typ człowieka w danej kulturze,, (human ideal_type ot a given culture), ,,postać wzbu_ dzająca podziw" (adlnirable human tigure), Niemcy używają słowa Vorbjld albo wyrażenia ,,idealny typ glupy" (Ideal Typus der
Do znaczncgo za,nrętu ,w litcraturze dotyczącej interesującego nas przedrniotu przyczytliła się wiglelzrrełcznośćsłowa .,Wzór" oraz wprtrwadzenie rlo dyskusji sł<lwa ,,motlel", słowa równie modneGruppe).

jaki rodzaj rodziny wchodzi w rachuczaLę.model" można zastąpić słowem . które zwykliśmy zmyślaćpTzy I]orównywaniu między sobąnjecinostek jcdnego rodzaju lub gatunku" 5. Ta miara najwyższa musi mieć na oku dorównanie. Wzłjr jest to coś.wzór jest wyrazem regularma ności ludzkiego zachowania. osobowości). neały T. Webera dla zupełnie określonego. Wdlsztrwd l95'/.. dorównanie to ..O. Nieskazitelność to inaczej bezbłędność. jeżeli to zachowanie przeważa w niej staty2.gowtejchwilijaksłowo.1. podiniuicjami. by meir jako jednostka pomiaru był jak najbliższy tej sztabie.Doskorrałośći niedoskona_ _ łośc jak czytamy w Etyce _ są to w rzeczywistości tylko modi myślenia.Jakim modelem rodziny się jest to rodzina ktoŚ zajmu je. dla którego cośjest wzorem zachowania dla populacji P.9 nast. 195. Ideał .wzót" i słowa .2Ą|. jak: czy rodzinadwu.w tyttl sensir:. Ftyke lv 1-torzqdktt qeonl. Warszawa 1969.. Patrz Antonina Kłoskowska.s.Nazywać będzienry ludzi doskonalszymi lub mniej doskonałymi o ile w większym lub mniejszym stopniu przybliżają się do owego wzoru [tj. wreszcie miara najwyższa. lnożemy je określićprowizorycznie jako postać realną lub fikcyj_ ną. wzór osobowy irnplikujc tu jalląśhie_ rarchię war[ości.ideał" czy. "Prze..i.struktura'. Studnicki.czy patrylokalna albo też czy to pokoieniowa..lvzórpclstępowarua plzeł. która powinria być lub jest faktycznie dla tcj jed_ nostki lub tej grupy przeclmiotem aspiracji.. któia zachęca lub powinna zachęcać do naśladownictwa. choć któsem używa się słowa .model" zamiennie. U innych "rusołwiotnie. Dla A. w: Wybór pi.XIII/2. ma^owa.rynik .Zór". bo pochodny termin od słowa . to wykonanie do końca.itakjaktoostatnieuży- irurr"go często bez potrzeby. W związku z pTopozycjami terminologicznyml. ści_ ślej.. *_ implimiennego użytku. 'PatrzliranciszckStuclrricl'.{aukoweUniwersytetuJagiellońskiego. która daje się stopniować.._ti* artykule skończo_ terpretacje dóskonaiości: nieskazitelność. Ignacy Mysliclti. bez nie_ dociągrrięć. gdy idzie o zaletę. tak jak staranry siQ. B .any przez niektórych nor_ matyłvnym. zupełne. Icleuly. *ogą"o służyćza przykład i przedmiot odniesienia ocen i skon1. striiowane clia praktycznych celów społecznych" Podobnie.jakiśumiar..kLóra mogłaby zepsuć doskonałośćzespołu. że czyny nasze w danej clziedzinie jak najlepiej odpowiadają potrzebie".typ idealny" odzaanektowane przez M.co staramy się osiągnąć.wzór" nie daje się przez .t. t. .słowne.Przcdrukw. stanowi powtarzalną strukturę tego jakiókolwiek zachowania.wzolo\Mać się" odpowiada moim intencjom..czy więcej matry..jak na to już wskazywano kuje do-skonałośći nierealność. zumie wzór F. Pojęcie doskonałości.lę rvzól. Słowo . dorównanie... . kierują się często różnymi rzy te dwie koncepcje różnicują.'Zhistoriiisocjo. Kotarbiński wyróżnia cztery in_ w . idzie często o cośtakiego. Wyrażenie . s.2Ą(|.Zeszytyf.jak słusznie podkreślałSpinoza . Tak kusjach nad rodziną... o jaki llattl idzic. w l. słowem o to.Wzólalcholvaniusię. który sprawia. chcemy się opowiedzieć przeciw posługiwaniu się zostało już wem . Iogii kLtlttlry..2". Worszawa 6 lbideil.48i50.nr44.rodzaj". w pytaniu: .Jest to cośraczej nieosiągalnego. który stawiamy przed sobą .s. Jednocześnie. do wzoru natury ludzkiej.ro.:" 469.'1961. Obywając się bez rvprowaclzenia w grę pojęcia doskonałości. W wielu bowiem wypadkach słowo na przykład w dys. obrazowe lub przedstawienie ludzkiego zechowania (instytucji. które przytosłoczyliśmy.sfl. 3 T'arleusz ldtltorlliriski. 1 rtląćlSocjoloqiczny''1959. Kłoskowskiej . oprócz przymierzania człowielqa do wzoTu wchodzi także w ra_ chubę porównywanie go z innymi._ implikuje podwójną relatywizację. rrie można sobie bpwiem pozwolić na nadmierną wybujałość.ej wyporvicrlzi spintlzy wchodzi już w racltuł.wzorem osobowym dla danej jednostki czy danej grupy jest poslac luclzka. I. i lnorrna.jcst to wzór rrazy]iv.w. a mia_ nowicie czasor. skojarzorra ze słowem perlectio.1" ł. Wzory u niektórych implikują wartościowanie. model zaśto . których z wzorem osobowym spoi<ojenia "$t.M.idóalny". skońezoność.... zaewentualna realizacja miałaby dać stan kompletnego nie wiążemy.rodzaj" zastąpić... wolę tu mówić o wzo_ rze niż o rnodelu. 'Wzorom odpowiadają tutaj pewstycznie wokreślonejsytuacji ne regularności stwierdzone empirycznie. "r"go cechy. Moclele społeczne l kultura nośći miarę najwyższą 3. Ci.. a Betredyltt Spiltoza.. rzecz się gay modele ią aksjologicznie neutralne.:lIyczrlyrn doll'iedziottą.mianowicie pojęcia.

il . definiował stereotyp gTupy.. sŁereotypy miały *eałr. porządkując świat. że ma być pracowity i z losu zadowo]ony. Wzór wiernego sługi posiada wszystkie cechy..i*riawieniri do Vorbi]cl. ukuty z cech po. W podobny sposób wybór wzorów może być zdeterminowany pTzrlz ptzeciwstawianie się stereotypom. W epoce wiel. New Yotk l932.chot}zi pcgarrla dla . tlszczędzały narn wysiłku myślenia. jak i całych grup przeciwstawianie się czemuśorlgrywało nieraz większą rolę niŹ jak twier. mówi o icleale osobowym jak. nie umiejącej myśleć logicznie. w sptlleczeń.osługujących się slowern druli. Tymczasem gdy Fiat wypuszcza nowy model samochodu pod nazwą Fiat 1200. lepszego ubrania w niedzielę. zwłaszcza gdy plroa clby1raganda płyrlie z jednego tylko rlśrodkadyspctzycyjtrego. nologii odpowiida w tym wypadku zaniedbaniu sameg() zagadnienia. które przeszkadzały w działaniu pośród zmieniających się okoliczności.rć: urrrżrra wzryry t1 10 . a robotnika jako zbuntowancgo.nirl ważną rolę. którego cenią. Technika badania wzorów propagowanycb i wzorów przyswojonych jest odmienna. Ale ze względu na słvoją tendencję do krzepnięcia i nienadążania za przemianami społecznymi stereolypy przyczyniały się do fałszowania rzeczywistości sLanowiąc bastiony tradycji. która jest żródłem nie aspiracji. Galanterią dla clam natomiast stara się swojemu stereotypowi dorównać.nałości'Skądinąrlta<ioskonałość np. lciego rozroslu propagandy różnica między tym. Buntując się przeciw stereotypowi kobiety jako istoty emocjonalnej i irracjonalnej. w jaki sposób się ludzi urabia.ość. hołdowały często rzelcomą. Charakteryzując wzór osobowy jako postać będącą przedmiotcm ludzkich aspiracji pozwoliliśrny sobie na znaczną ogólniko_ której pragniemy teraz pewnymi rozróżnieniami zaradzić.ek. oWswojejSociologiiwychowania(Warszawa1973)FlorianZnaniecki wektorów. U nas niekt. 377. atrakcja fikcyjnych czy realnych postaci. który się tej opinii przecirł. wypuszcza po prostu nowy rodzaj wozu bez zamiaru.g niego swoje korzystne efekty.obru" człowieka należącego do pewnej 8. Socjolog1iu mortrllLoścj. odporviedzialnego w swoich zobowiĘzaniach człowieka i kieruje się rvzorem. przecirvstawiającego się stercotyprzykład obierania sobie wzoru powi.stwach rvalele 1. Francuzi mają słowo re.owarrytrt rvyławi. by odróżnić się od drugich. nadawanie i recepcję.tym.o o systemie nolm o charakterze wskazującymtlrogąkuprzyszłościitlosko.którą się przechowuje w Sóvres pod Paryżem.Pejoral.1. rł. 8 Walter Lipprnarrrr. Lippmann.w którym czuliśmy się dzięki nim jak w wygodnym obuwiu. krzepa może być rozmaicie polita. oto suchej rzeczywistości i objawiały oschłość. naśladujemy bowiem nieraz jednych. bo to robił plebs pracujtlcy.nlięczaliów". nie mają możnościsię wypowiadać. Anegdotki o rabinach grających rolę sceptyczrrych i zawsze dbałych o asekuTację doradców posługiwały się nim talrże. okularach. przewodnik mora]ności i ekonomii politycznej dla użytku klcts roboczych (wydany w Berlinie w 1861 roku) przekonuje robotnika. wyr. eman. a .roussoir.z towarzystwa" nie kładli na ulicy. Wystarczy przypomnieć krytykę Świętcj rodz. Luka w termi. \Marszawtl 1969. Do niedawna nasze afisze przedstawiały inteligenta ial<o wątłego wymoczka rł. które służąinteresom pana -* to wzory propago]Ą-ane o małej szansie akceptacji. który jako *pro-ua"ił tę koncepcję do nauki.jak powszechnie wiadomo --.. A więc -. jak oni sobie wyobrażają człowieka. przy czylll lalwiei t]otrzec do pierwszych niż do clrugich. nie docenia się bowiem roii anty-wzorów w życiu społecz- nym.stawia. W rozwoju zarówno jednost.iny u Marksa 7. ]ecz repulsji. Anglicy -'się sobie na szyję nie gestykutują i nie rzucają dzi MĆOougall bo tak robią Francu.. W. s. może być znaczna. Ludzie . Posługując się pojęciem wzoru osobowego jako przcdmioletn czyichśispiracji odczuwamy brak jakiegoś przyjętego terminu na oznaczenie postaci ludzkiej.ywnerozumieniemieszczaństwabyłoźrórlłemanty_wzorów nie tylko dla Młodej polskj. T'o przykłac1 posługiwania się przesiarzałym stereotypem. Ptlblic Opittitll-t. Zarys zugLtdtrieri. pamię.ory z reguły odgrywały szczcgól. Anty-ourory współpracują często z wzorami. i ? Patrz rnoja książka pt.zi.órzy proponują rnówić o anty-wzorze. w kształtowaniu się osobo_ wościbuntowników anty-wł.cypantki przejmowały męskie maniery.należy odróżnic wzory propagowane od wzorów akceptowanych. czytywanych za charakterystyczne dla tej grupy" Jak bo tamy. grożącego swoimi bicepsami atletę. Polak za granicą przypomina sobie często stereotyp nie.W jej skłacl tlla chuligar-ra łr. by stał się on przedmiotem naśladownictwa 6. W li[cralurzo niclnieckicj mówi się o Gegc:nlliltl * pr"".

owac lub nie. użl.ry". jaki jest zasięg akceptacji i realizacji franlr]inowski . by same kroczyły drogą. stosowalne tytko w odniesieniu do teraźniejszo. wzoru autorytctom zbuntowanego przeciw uznanym jest uprclW społeczcństwaclr prymitywrrych barlanic wzot ów różne wzory konkuszczol}e. trzeba uchwycić kierującą nim . Schetei.żypropagowane poprzez prasęl radio. Uporczywe poclsuwanie ]udziom oddziaływamyc}r wzorów popizez róŻne szlaki wychowawczego sporria nie świaclczy jeszcz. którzy pewien wzór osobowy realizo_ wali. duchowe (czyli wartościkultury). geniusza. którzy wyprzedzili innyclr swoimi zaitrteresowajedniani wzorami orołrowy*i. wspominaliśmy już na wstępie o rosnącym zainteresowaniu wzorami osobowymi i o pełnym dziśjuż zrozumieniu.ivnictwa. uńi"to*" czy obserwację uczestniczącą. FIistorycy sztuki uczą nas w podobny sposób. jakie wzory Ieżą u podstawy jej zabiegów wychowawczych. Warszawa 1969. I t3 . który nią operował. pytan}. by zrozumieć jakiśkieru_ nek w sztuce.. że na to. jakieg<. t0 Nawiąztrję tu do kclncepcji Alolsa Riegla (1B3B . Kryły się w koncepcji takiej. Do auLorów.wyrlienia te wzr._ a stwarzały pozory rozważań o faktóch. wartościwitalne. Scheler. Może iu bowiem wchodzić w rachubę opanowanie się w jednych stkich ośroc]ków dyspozycyjnych. do których wychowawczy wysiłek tylsię zwraca.wolę artystyczjak się nątt10.lry kolejno bez wielkiej l rrdróżnic wartościreligijne. konkretne wzory mieli na oku ci. ideo.zakładając. która zachęca jeclnostki lub grupy do naśla_ dó. którzy pewne wzory propagują.Por-'ieważpośróclwartości1l2ęlba 12 Księqa jubileuszowa dIą Marii Ossowskiej.e o szerokim na nie zapotrzebowaniu wszyłecznym. nie realiAnegclotka głosi. się gdy nie na cudzy tylko skieślonesą użytek.które miało być udziałem tylko tych. niestety. Lista uprawnień człowieka zależałaod tego. autor ten bowiem zaczyna od wyorlrębnienia każdemu nych roclzajow wartości. nie dlatego. jugo abstrakcyjnych cledukcji. miał odpowiedzieć. nie potrafimy tu Mowimy nak wiele wydobyć . znajdując rękach. że się że się inaczej nie chciało. Nie wątpimy. iak bowy -. jakim o naturze ludzkiej . że się tworzyło tak. należał M. po czym --. Siwierdzenie.Ógó lłr Stanach Zjednoózonych w roku 1958. którzy uważali pewne konflikty międzyludzkie nie tylko za dopuszczalne. herosa. że pdporviadac oclrębny wzór osoz tyclr roctzajów wartości rnusi troski o to. pew-' zują. które są akceptowane w wypadku 1ro werbalnie. główo dedukcji.}rparla w zakresie wzorórv rrsobowych wyróżnic clrlprrwierlnio wzór świqtego. nie ścieraiąsió tu bowiem zwykle rettcyjne. ale i jest jego popularnośćniż popularnośc nowego wzoru sygnalizosamotnika *ur. człowiek być powinien Kryły się one w koncepcji zdrowia psychicznego 9. w związku z określeniem wzolu osobowego jako postaci fik_ cyjnej czy realnej. nie umiało inaczej. które zmieniają się wraz ze zmianami "ioiyryWzory akceptowane usiłujemy uchwycić przez badania togli. że wzót rea. wl Moralnośći spoleczeńslwo. tylko dlatego. Wejrzenie w literaturę dotyczącą tego pojęcia nasuwa pcwnc rellelrsje o przemijaniu niektórych pojęć: i związanych z nimi za_ 9 zwtacam Soryy Nieftłó rzeczsiętllaWrzeczywistości. zaśodmienność wzor ów przez ludzi akceptowanych jest w stosunku clo wzorórv przekazywanych na drodze tradycji satych lriewątpliwie mniejsza. ści.Wreszcie trzeba odróZnić pośród wzorów propagowanych i akceptowanych przez tych.teczne i hedonistyczne TĄ. mężów stanu. mogą sami także ii*i ki". tworzyło. Jej ujawnienie przekonywało. że niepo_ clobna przeniknąć jakiejśkultury bez wiedzy o tym. kryły się one w clyskrrsjac}t które były zwykle dyskusją o tym. któryro hołduje.lizowanyr i że innir był nie tylko szer<lko akceptowany. Te dwie ostatnie metocly są. telewizję. że M. przemar.h *rurów nie iest łatwe. albowiem koncepcia człowieka normalnego i zdrowego psychicznie za7eżała od wzoru osobowego tego. ale nawet za wskazane. kodeksy karne. nawet gdy je w zasadzie akceptują. ]<tórą wskaoczekuje od drogońskazów. pioniera cywilizacji i mistrza w używianiu życia. człowieka się pragnęło hodować. Ci..łriają jednym głosem. Ta metoda szukania wzorów nam nie odpowiada. re w tym punkcie uwagę na niezwykle interesującą pracę Julli detlnic je zdrowia psychicznego. wypacla jeszcze parę słów o naśladownictwie po_ wiedzieć. dlaczego sam że nikt nic zuje wzoró*. bo bywały zamaskowane pTzez zwodniczą terminologię. które. jak koncepcja prawdziwego szczęścia. wzoTy realizołyane i takie. Wzory osobowe długo uchodziły uwadze.1905).

AttIntrodtu:tiontaSłsaialPsychology. którego przykładem jest reagowanie uśmiechem na usmiecil. gdy ktośziewa. tak licz_ nych kompencliach atnerykańskich. winien prowadzić do zachowań zupełnie mówić określonych.ająt:.. Bernartl.tośc zachowań. Czyż naprawdę wszyscy ludzie. by istniało cośtakiego podstainstynkt macierzyfrski. 2) powtarzanie pewnych ruchów. ra Gabriel Tarde. są przctlrniotcnl naszego naślaclownictwa? Wielu ludzi podziwia i szanuje Alburta Schweitzera. czy instynkt zbrodniczy. Wspominany McDougall odróżniał: 1) naśladownictwtl w sfei. stereotypowych. 15 u nieńowląt. jego zdaniem. Ihitlem. że naślaclownictwo było traktorł.ynkcie macierzyŁskim. lnst jnct: A Slucly in Social Psycltology.ictwo to rodzaj somnambu|izml" -. ponieważ każde działanie pocllegać naślaclownictwu. II. Parls 1890. r3 Luthcr L. chodzący w naszych oczach po linie. by się do niej upodobniać. a nie dawało się stwierdzić w wyparJku naś]adownictwa. W pewnym stopniu jest to zrtiana moc{y w Lerminologii. instynktowi musiały określony impuls i określclne uczucie. pojęcie naśladownictwa było szczegolnie po_ i XX stulecia. . nie ma tecly niczego specyficznego w ruchach naśladowczych" rz.i |] t} :! Ń { gadnień w nauce. Tymczasem u McDou: galla. Ilustracją tak rozumianego naśladownictwa mogłoby być cytowane ptzez współczesną socjologię zjawiśkozłvane lątah i występujące w niektórych krajach azjatyckich. Drucla częśćtwierdzenia Tarde'a wydaie się znaeznie liardzie j wątpliwa. Guillaume i Jean Piaget zajmują się naśladownictwem 12WillianrMcDougall. Nazywając gdzie indziej także naśladownictwo pseudo-instynktem McDougall czynił to odpowiadac: i dlatego. są przedmiotem naszego szacunku i że wszyscy ludzie. New York lg24. ale niewielu pragnie go naślad. wyd. którego podwazenie pociągnęło za sobą nieufnośćclo wszelkiclr dyspozycji na liścieinstynktow wymienianych.. gclzie wclrodzą w grę wartości.ane jako instynkt pojęcie. alc spla\Ma się d<r [ego nie zdaje ograniczać 11. . jego zdaniem. żeby ustalić. co dawało się stwierdzić 11 na przykład w wypadku instynktu płciowego. 97. s. ktorych szanujemy są przedmiotem naszego naśladowi nictwa czy tendencji naśladowniczych" 15. Jest to antycypacja póżniejszej. w jego Wstępie d"o psychologii spolecznef czytamy: "Połrody. Ze odpowiacla im wielką rozmai. Dlatego to. uporczy]Mie bywa zaliczany W. 190B). Do jako łrzeszników mianowicie.jesteśmytutaj szczególnie zainteresowani. że. czy też to pojęcie Tezetwo-wac tylko dla syLuacji. poclrlanie się w kierunku. Ale słowo to ma mniejsze zastosowanie w wypadku naśladownictwa kiero\Manego' szacunkiem dla osoby naśladowanej. W tym punkcie wypada dokonać pewnej historycznej korektury. Bernard w pełni legalizował nie o instynkcie . Claparćde. jak łalwó się domyśleć. Bernard znanej kryl-yki pojęcia instynktu przez L. co w naśladownictwie Tarde uważa za jak pisze że wszyscy ludzie. że istnieje instynkt naślat]ownictwa mogą byc sformułowane jak następuje: działania może naś]aclowcze są nader rózmaite. na tej wie. Bernarda jak mianowicie nie goiził się na to.. BB. 96. nie pozwalając mówie_ o inst. Tarde 1a.ze uczuć. .Lonrtron1928 (l wyLl. Tymczasem inslynkt. jak ziewanie.owaĆ. Za przykład służytu fakt wyrzucenia przez kobietę poza burtę statku dziecka trzymanego na ręku jako natychmiastowa reakcja na wyrzucenie przez kogoś paczki do morza. którzy mowili o naśladownictwie Błąd ten o instynkcie. w którym podziw albo szacunek dla jakiejś osoby nakłaniają do tego. To naślaclclwnictwo nas tu nie interesuje.Społeczeństwo to naśladownictwo. lęs lois de I'imitation. któistoTne.Przekonamy się rych naśladujemy. którą. 15 14 . McDougall. zaśnaśladown.oceny * sytuacji.Szacunek to przede wszystkim sugelowanie sobie innej osoby jako przykładu" czytamy na tejze stronicy. powLarza się kolejno u różnych autorów. ati t<tórych nie godzimy się uznać. s. w jakim pochyla się akrobata. a wreszcie 3) naśladownictwo. lularne w psychologii społecznej na przełomie XiX obecnie raczej rzadkrr można znależc słor. co bętlziemy tym mianem l)azywac. Za objnwy naślarlownictwa prlczytuje się zachowania rozmaite i musimy się tyrn z. Jcst rzeczą konwencji czy pojęciem naśladownictwa objąć wszyslkie le wypadki. 13. płaczem na płacz. ] Niuktór"y przypisują odwrócenie się od pojęcia naśladow__ lrictwa temu. których szanu jemy.=urriu u niemowląt. s. L.to imitątion 1^.pisał G. W tym wypadku można by z pewnym usprawiedliwieniem mówić o somnambulizmie.

przykłady te je A jeld Sturly ol Social ltllluence in Groups ol Childrert. Ptllattslry.aczkolwiek tylko bodziec (Ansło. The Dynamics oI Powet autorzy amerykańscy dociekający.raska Symposiunl rltl Moiivation. Tak clzieje się na przykład. patrz A. W tym wypadku trie ma powod.istnieje jeszcze inna koncepcja naślado. to bywają one bardzo rozmaite.'l'lrc Dynuuics tl/ Ptltvel'.zić mogą r1o naślado. 16 'l uth05 lyl erlki. Jego zachowaprzez wszynie stanowi tylko impuls do zachowania się w sposób 16.. 16 cy pt. S. który się pierwszy żegpa. a sportowiec uważnie śteclzii powtarza ruchy swego trenera. żel w poszukiwaniu praw rządzących naśladownictwem niektorzy siq włisnie takim jego rozumieniem posługiwali. tak jak zarażanie się wesołością rywkowego. Witwicki. gdy w llumie . postęTutaj robię C nie dlatego.I ll i. ito inr. w uzyskaniu którego ońnu ta okazała się sprawna. posiadające prestiż. spontaniczne za_ jakiegoś lokalu rozrażanie się. zazdrość. Tu naśladownictwo może być w zasadzie aksjologicznie neutralne. gdy mo-wa o tym. inteligencję są częściejprzedmiotem naślaclołynictwa. t Naśladownictwo pojęte jako nieświadome. że dziecko uczy się mówic w drodze naśladownictwa.).yclr i socjologicznych związanych z pojęciem naśladownictlya. E. 1I4. kiedy jego osoba nas pociąga.Płec czy wieii osoby stanowiącej wzór oraz płeć i wiek osoby naśladującej nie są dla sprawy obojętne 18. które z dzieci w grupach dziecinnych wywierają wpływ na towalzyszyI piszą. vicrranai. Vierkanrit bowiem cytuje je rlla okazania różnych motywów. identyfikuje się z matką. propono]Manym termineml plzyjętyrn szczególnie w teoriach osobowości. ilościąkontaktow popTzez środkikomunikacji itd. i. I7 . _stanclwi s. kompel-encje. Nelvcomb. 1962. Jeżeli idzie o rvłasności osoby naśladującej.t. Socia] Learning through Iltliltttiott. które sprzyjają naśladownictwu.szczególną zdobyczą. przyznaje. wyd. Zdanienl Bandury. N.1vnictwa -. i{clsert. gdy na zebraniu towarzyskim żeby się poZegrruć. sl.. w wypaatu naśIarlowania Sokratesa działa atrakcyjność naśla_ tej postaci.Wspólne wspólce]e prowadzą do jednakowych zachowań pocl wpływem zebranyclr bodzców.czy szacunek sprzyjają naśiadowrricLwu (o czym za chwilę). w któ_ rej inteiweniują wartości. 1l..: 17 ts Albert Bandura. że podziw. podziw. w: Readings in Socia| Psychology. jak wspo_ minaliśmy.. różne współczesne prace potwierdzają empirycznie obserwacje dawnych teoretyków. że robi to A.kich gościzamieTzony We współczesnej literaturze dotyczącej pojęcia naśladownicdefiniują twa panuje różnorodnośćjego interpretacji. Hartley (eds. wyd.ry* . ze dziecko. w wypadku gdy inicjujący to zachowanie nie objawiał żadnej inlencji nakłaniania innych do robienia tego. s. jak już wspominaliśmy. tylko dlatego. czy zarażanie się strachem. osoby atrakcyjne. I. nie wydaje mi się .Definiowaliśmy zarażanie się w zachowaniu (behaviotal contagion) jako spontaniczne przejmowanie czy naśladowniclwo ptzez inne dzieci zachowania jednego z członków 9rupy. że prigniemy uzyskac pewien efekt. znany nasz tłumacz plalona i psycholog. że powanieAgwdrantujemilepiejrealizacjęmoichcelów. Parę uwag z kolei o zagadnieniach psyclrologiczn. Totez posługiwanie się tym no. E.wyln. Jednakże. -ó*ić.u przeciwstawiac się tej zamianie Lerminologicznej. 251. Strrttgart 1928. I nie dziw. wyzwala całą serię pożegnań. l{orrald Lippitt. Tak to czeladnik naśIaduje mistrza. Ale mówiąc o tym. chclć nie clostrzeqa się niwer n. że w druktóre prowad.ss) gim wypar]ku ten. naclajc siq szczcgtilnic do potrakl_owa_ jal< epidemie. władzę.Mówi się na przykład o tym.. Gesel]schdftsielrre. Ne]. Pojęcie naśladownictwa bywa wypierane we współczesnej literaturze naukowej przez pojęcie identyfikowania się z kimś. które przewija lalkę i wiezie ją w wózku na spacer. Szacunek. co sam robił" 17. Eugene L. że tejo. Aió należy tu ieszcze wyrożnić sytuację. ale są zawsze otu"r. . Ale trudniej dopatrywac się identyfikacji w wypadku. W tym sensie W. New York 1958. o nim. kieru_ jące nami oceny mogą byc uświadomione lub nie. mamy już wyraźnie na myśli naśladownictwo kierowane wartościowaniem. tłecll.y.l". Jeżeli idzie o zagadnienia psychologiczne. Maccoby.u ulicy zaczyna padać deszcz i jeden parasol otwiera się podobnie trudno za drugim. I tak na przykład w zbiclrowej zawdzięczam Alfrerlowi vierkancltowi. Niektórzy prazarażanie się za jego pomocą.. Theodore M. jeden goścwstając. zużytkowuję jeclnak inaczej.iebezpicczeństwa. nia iak zjawiska przyrociniczego takiego zjawiska Można próbowac ustalić jakieśeależnościmiędzy szerzeniem się tak rozumianego naśladownictwa a gęstościązaludnienia. naśladowałsolrratesa. III. Tiudno iu mówic o naśladownictwie.Fnictwa. tylko dlaarri"-y kogoś nie dlitego.

W Rosji carskie. Anglill 'kocha ic.v. Nie ma byc nagroda. tak bowiem wysiłku zawsze można że jest nieobalalna.ufność. rolą aryslokr. 2) zc nie zachoozi ono t.s| clbrzymia i bardzo rozmaita.zenia :iE porvl1. .two róż"pŃ"v"r..via. to jest jeżeli nie """.r. rLa. hate them antl we ape them".jsi tech*"i": inieiigentnych.29tl.poL"""y między osobą B.]ri b.fil. Miller i J. no.znai:ti spcłeczciisi.lcji 21. Dzieci w różnym reagować * . pi:lez ł.nici. Clriny. ci wyrażają tendencje naśladowcze.. jeżeii nie jest nagramożna się nauczyc i moł"a się zeń żadnych korzyści. nJra podtrzymuje z teorią uczenia w tym zastosowaniu.:wy.O.nolvis.do]óW-" w sto_ sunku c1o .. 19. f'arde..vu. t9 . lsaiid1..yfii. że rola społeczna naśladov. Rożni autorzy podkrejach kolonialnych i |ostt<otonialnych naśladowaną a naśIaślają.:1i __ zal:ółvno zda.vietlt \V Sprzeczl]osci z .".ą rtlle. McDougall.da i gc lraśialltlrviern .rzez młoddowanych: starsi przeraszyclr.Vi]i.ory|aLyłvnej arysto1l.górY". ]<tora 9:::T.ie" 22.twierdzić istnienie bywają nasladowani p..L.':b:. Miller.Ze_ lltlszenie się wzorów z gory na clół. W.jest jej charakter injcjujący" . nie spływałana .o pewnym z zachowań..uległośc. przyp.lcji.1c}v" społeczne w stosunku do .io\^V. An Introdur:tion.. ze rvzględu na lrrd:zl. że'naśladownictwa na dzieciach badania mające świadczyć go od.ją liyc czynniliicił zniany. się tY-"h' którzY nie w społeczeństwie .lEalia llakłeria lł . Tarcle. lecz o dwrrkonnej karecie. '"i" 9l G.) że naslaclołvtricŁvri] tlplra.^r s.n_... :łl: iirysLoili:al.piÓ-y z nim straty..n iysl.lcis.vszcc.ańscy.r. N. s. W Anglii. czynllili cemóntir. 247 -2.irowilo w kszLałtowaniu osobowości_.iący społeczeńsLwo zarówno.. co łączyłosię z nacltłierny.połeczeńsiwie no.i. miejsce tu na poiuńr.lrnie l. bo rlje miały au. N{cDougall.owania l_ych.^"ririi upIZyl. p"*i"atiał: "We cio Anglików.* nagradzający.i l_łumaczył McD. wyżsi * po"v":' socjalnej !::".uczyć..vo skoro ma.1: obserwacje wet narażamy się na związane cztórech grup osób naśla-". Sociol Learning ąia t^iiation o tym. }:ieg Wyłożone przetl chwiią sta. :'"jl:y:"l_:iżej.".|:ral.j. 1B a przedtem jeszcze G.id:O pi.ri"urri*iooym naśladuje społecznej.l. Socia| Learning and lmitation. Dollard.i lvywodow tego aulora.góry" kuitura .. 165.wiane jcst pr:rcz ..ł "Jediym jak piszą autorzy jest uczenia się pr"ez nujluao*"i.a .]<o }4c]lot.a Zi. cyrvilizo.ac_ji spcłeczrlcj ..ię ". jak i si_loieczeńs|łv -..viiejowa.a]lsenł .r.zie bra]i klasv sreclniej. Wiadomo..i. Łrzecjt:go s..iaje Łc.. zazdlość."i""iĆ o ""i"rotonnej.órl .nictr..ł-eclłtlgclaiszycl. r. jak i czynnik ciezirriegracji.a .izcll trasladowaniu arys|okracji starłał nłi prze_tzkod. rlsl_atni purrkt buclzi szcz:ególne zosirzeżcn..riej. pewien.vości. Wydaje się.o grało wiell. grlzie istnienie llt.cji zachoo. riie przyjęł1.ę * n.ir Tarde.. '9 lM.u"""iuTńU:*.tóra niogłaity jai przejąc. Bywa to czynnik znliany l pc.Ą8.. że dującą nie może nve "tv' wieiti-. co tjulnaczy lnrry. poilo. co objawiaja jaiiąś-uvyzszośc. jak i czynnik zachowawczy.oto niektóre spośród nich.ą tenr:lencję do naśiad. zadowolenie i to Gdy dziecko naSiJuie rodziców.a_ -wzoróvu l1Ym SZCZególną rolę w procesie s:el.łajóln. a z-iłrłasi.yi. Ó..ta. społeczeństwie ]rierarchii indywiduów obecnośc w aanym j1l'* nauczyli się niezależnie niących .ne łat-. sprawnie sta jący inteligencf b.l. z ważnych warunków nicznie orr"" ..ia"owicie pozwoliły autoro.qóry" bovrriem. 1941.". cierpienii jak ta ostatnia' ma tę wadę' wszelkich ludzkich zachowań i.dzic clystans jest zbyt łvielki 1 3) że kiasy uprz:yr. / wieku tworzą tego rodzaju hierarchię" jeżeli idzie o stosunek rs charakteryzując Indie przed ich wy_zwoloniem. s. które się wybiera znależć jakąśkorzyśćczerpaną i które się utrwalają.. l. Mieszczuch maznajdują się zbyt daleko rra diabinie . 'r'eil tlhwy|ają nołvości.a iak i zclarrieln i zmian.as7tzepiali ._ pisał Tarde _ jej znarnienic.tt.u ulltożliv.doly".raii oqniwa pcsrodniczącego. Mandeville twierdz7Ł.ł]aciol. r l.stępu zarów.łie". oni to z.sympatia co się obserwowało w kraMożna także naśladowacnienawidząc..r"a".ja1< por.r.1o widzi wystarczające wyjaśnienie jemności i unikania.isyr.v*.pospoliią opinią. i sprzyjało homogetlic. że dzieli ona losy teorii. r.. w książce Dwaj autor"y ufi".n. ]:ra]liem s.ougali zacofanie i.kir: zachowawcza.3. a nadzające. r0 Neal E.. przedstawili pTzepTowadzone pt.icnio.że dysLans . ::. les . New Haven bor". E.zeń.Cłowną McDougail a .po.y lrvierdzenia: 1. -ivyda_ inaczej rzecz się miała rv Japorlii.0U najbardziej zo.rt szczógóln.Cza wyzszośc łv ilierarchii społccznej..

|I. któr y będzie można przyjąc jako typ idealny w sensie nadanym ltlmu wyrażeniu przez Maxa Webera. rzenie tego ethosu na terenie Europy wypada zacząć od eposu ltomerowego. ale i człorvieka w czasie pokoju.wzót osobowy" dla oznaczenas rria przedmiol_u aspiricji.dział zmierzają tlo rekonstrukcji ethosu elity rycerskiej. człowieka Toszczącego sobie pTawo tlo miejsca na najwyższym st. czy mamy w eposie homerowym rlo czynienia z epopeją elity arystokratycznej. ]. s. po-cltrzymywany przez lomantyzm 1 spór ten referuje szczegółowo w swojej LiteIatwze greckiej Tadeusz iiirrko (t. Dworskośći rycerskośćIiiady i i l ()(ly ei jest dla niego oczywista.czebiu drabiny spo}ecznej. sługiwac się będziemy terminem . ethosu charakteryzu. cz. zaśnaśladownictwem będzie dla uświadomionym lub tendencja do upodabniania się. I. Ten ostatni pogląd. wyłoni się zupełnie określony a powtarzający się uporczywie obraz. po_ Idąc udepJańą już przez nas od kilkudziesięciu lat ścieżką. 2t . 54 i nast. kierowana nieuświadomionym przekonaniem o jakiejśdodatniej wartości osoby naśladowanej. Odtwo. jak i z jego-krytyki. Ethos rycerski w Grecji starożytnej il l I Rozważania składające się na ten roz. a przede wszystkim od lliady. W dalszych roztlziałach pragniemy doprowadzić naszą analizę aż do chwili.. Niegdyśkłócono się o to.iącego rv dalszym . Kraków 793l .).Kończymy te uwagi ustaleniem płynących z nich sugestii. czy też z epopeją ltrtlową 1. gdy zarówno z pochwały tego óthosu.swoim rozwoju nie tylko wojownika.

ałąkowate nriał nogi i jedną z nich chromą. sie pcinri1. w lrtorej nie rząilzono bY rtrośr:i.o chvrili. 1. oxford 7960.rlol. dużo miejsca. Przyjrzyjmy się głównym cechom tego sugelowanego przez szlachtę wzoru w wersji. jcEc kulLern 1ildowości. iak jak ziemiaństwo w polsce swojej warstwy. 2.opol na tego rodzaju lr. wątPlibuclzą najc'.co irr.'Io-nva .1ko sżla.ażanjlch pr:zesądzarny tę ten fakt bowiem lilera jako r. Nd-zniekształconej czaszce sterczała rzadka szczecina..j złbir:qi wlcllolłlatvcr c ]l:ti] '@i_ triull-ury.oli wier.. że "szli. W. zaśrozważenie wielo.ieka i.tlsj Lo. 1.iĄi.iące rozy|ircsci. Genealogia' zajmuje. H.. . 18.rvychorv..u n. nie l]iadzie8. zwŁaszcza w Iliadzie.lia.l-. "I(ultura czysto idealną rni sferę irl.ci ivarsiwy szlachec}<iej" to..edził. gdzie jego każdego rycerza przedstawia się z wyliczeniem wszystkich także dostojnycń przodków. p.iac'ir clpini. . ."veini. charakŁerystyczriym sto:.o. l. tł.cznoiici .o.Iąrszawa Prlirleio.tąc.do czasów ostatniej i bogtwie.lnie działającej opinii publicznej.iva]:zyszki. Gmin.\Tie \^/yo]]|a:.U9_1Ji do staci\^/l/ijl gr*.luchorv': ]<ierownictwo c.ż czerpać bętlę z przekładu' Ignacego Wieniewsliicgo.kto kogo.lc!lcr.0ewne wzoly Glocje była }...l1.]ak i.eqo cech splawę.bylito rvystępowal u Homera ...chcie.łJ. którego _napotyka Odys po wylądowaniu na Itace.l d."dowy.r. W tym ostatnim wypadku wierny pełniący sługa pochodzi zwykle z podupadłej szlachty. jak wiaddmo.. i:c zasacly ceioovo llo jl'.rodzi.ii'rr:"Sj. zwykle wierni słudzy. ilze]:la uzrlac . lcra śłviaciomie mon.pos opisuiący ź:ycie elity rlrcelskiej.:.oi:a.. a barki Wykrzywione do środka. jak ów pastuch.. .i OarłuCamy gdY Poriobne zagarlnienie :zna. iego zdaniem.37. zobrazowany jest jak Tersytes w który pod Najszkaradniejszym był człekiem ze wszystkich. A.r.)l \.rego sługi. rozrł. t. tak wojny wiedziało.u ol]ol--ioT^/ego lycerza znanej Paideii.osr:i rlcerstr.1-1l"orve inil.(]ine. zarówno stosowała ..* Grekórv raz pierwszY "po lrształtu.iicv. traktując epos Hour-v. tak jak słowo kakos oznaczało człowieka lichego pod każdym rvzględem.. s. aby vr któr. jeszr:ze 1]cr roz\\jazenil.. albo wierna piastunka Eurykleja. nie można było kwalifikacji agathoi odmówić zalotnikom Penelopy. i-o.u''.Jeżelitobyłypostaciedodatnie. akcentu położonego na pochodŹenie. l.chta.ją się wzo.. tautolo_ 1 \ ]i staje się i]o Iaz pier-łrszy łvyclrorłranie jest urabianiem calelj osobowości ptzeka:z11.o głoszące. Szlacheckie pochodzenie było niezbędne dla bycia szlachetnym. pclsJ<im przel<ła:lorn ()posl.ania 7. głoszącrl. jak na to już wskazywano Grnin wclwóchpostaciach.łrc.nretlłrig okreś]onego nie jest niczym Fizyulr1l.vin |<ohietł nusi rcdziil wis. co przyszli P. s. Poniewaz nie można'było kogoś pozbiwiŁ szlachetnego uroclzenia. że Myśię. z lliady . l 9 . legend średniorviecza.viadorno.lcn.""ł. gwarowyc}t.c .l homero"t. 36 .jak l. t1.r 1rorn erorvego praEniemy odtworzyć S lrstem v. na pierśzachodziły ku sobie..1.unkiem . . Znając wzajem swoje biografie tworzyli grupę o sj.. Adkins. To .owskiego. Prymitylvne rządzi jei s-.i należnej mu branki 5. jaką znajdujemy u Homera.ierrłl:.ctn kllltury.lanl lobic plenię. 0 wszystkie cytaty 3 J_biticnr. z właśr.lo zrrcic: soołeczeńsl.7*' pir""hor]zeniem 3.. ""ir. tak jak nie można było tej kwalifikacji odmówić Agamemnonowi. to y'zoru. choć się nie pochwaiało odebrania Achillesow..m jak_ stopnio.Vcrlor Jaeger w swojej *. a Thi.. aczkolwiek się nie sprzyjało ich postępowaniu.llii:.va i jego życiopopfzez c}tarakl-ely.r. 1 A Stuciy in_ Greek Vanajbliższym słowu "szla. lrles.. cytaty zaśz Odysei z przekładu Jana Parancl. Marian Plezia. do nadalł.że olra twierdzenia autola.iar1. MeIit ant1 łesponsibility.. lv yplyrrie raz.wa" i- tej koncepcji kultury jego twierdzenia nabierają cech goidów.r.n byl silry.lr-. W na.|y]. Wypada tu zacząć od. która piur*r"u Odysa rozpoznaje.io""-. w ramach ryceTze Homera umieli wyliczac nie tylko własnych antenatów. prov.riii..vzrir-emi lvychorvarvczymi.ypr_-.zą.r] W. Agathos wydaje mi się terminem 5 Por..v.i. a1_11. pośród ktorych często zdarzają się . t:hetny". r. 2.ltiri.

'l'al<ie same ws]<azowki daje swojemu synowi Hektor. zawdzięczasz to matce bogini.\wiata ptakólv. Rycerz musi pięknie mówić i mieć ogłaclę towarzyską. kto lepszy. Jeśliś silniejszy od niego. z kim mają do czynienia. Ojciec nakazywał ( ilaukosowi. Ojcowie wymagają rlri synów. Neslor przypomina Achillesowi: I sam Zeus egidę dzierżący obdarzył go chwałą. aczkolwiek utrwa]enie tej zbitki ry 1y}rlazeniu kalós kogathós znajdzie się jakoby dopiero u Solona 7. Pąitleią. Gdy ojciec strofuje ją za to.Nie masz większej słalvy c'lla meża powiada nad sprawność nóq i rąk''.lrar.lc tio wyboru śmiercw q]orii albo życie dłuższe. że moze gośćjest z takich. Tzuca pogardliwe podejrzenie. Iysem konstytutywnymr od którego l. W.rozumem. co !t PecJiing orrler. by zawsze starali się być pierwsi. ile będzie uważał za stosowne. koq1o dzioilie. a przeto wiem więcej. że d]a kobiety tak długo cierpią znój wojny. s.porząclek dziobania" . il zarzut tchórzostwa stanor. . Musi on być rosły i bary mieć potężne. że nie przyprowaclziła gościaze sobą. . dosłownie telmin zapożyczony . że w tej kulturze. ll1.rlienr tego. gdzie rycerz wywalcza sobie pozycję z bronią w lęku. choc nie było tak w l-zeczywistości. sprawnościte znowu stanowią klasołve wyróżnienie.ym oliazylvaniu sobie ę7ęil| pisze T. jak wiadomo. którym Odys reaguje na tę obrazę. tJśnrierzającgniew Achillesa skierowany na AcJamemnona.pragrrienie sławy i wyo r.powołuje się na to. przyganić Trojanom.. Izuca mu wyzwanie. odyseusz wykazuje dworne maniery w stosunku do l:Iarrzykai. że absorbuje go przede Gdy Oclys wszystkim rrryślo powrocie do domu. ale i uroda złv-iązana była z pochodzeniem. Ogłada ujawnia się w r.. Rycerza obowiązują różne sprawności fiz.7ecz bez lt.zt.. by stanął do zawodów. Zetknięcie się dwóch rycerzy połączone jest stale z licytacją. natyehmiast ustala w sposób nieclrł. Nikt nie może.. lvszystkich". w którym jest rrstalone.urodą swych lic nieśmiertelnym stvojej opinii. 11clyż )rlys zaśmówi do Achillesa: Siłą nacle mną górujesz i lepszy z ciebie jest włócznik. Nauzykaa bowiem wy7 Patrz W.viła go oddzielnie w obalvie. 24 25 . czekając aż nalezycie ugoszczony przybysz sam ujawni tyle. bo Helena . On zaśprzedniejszy ocl ciebie. Sinko w swojej l. Poszczególne księgi lLiady są.vi największą obelgę. Postać mężczyzny winna promieniować siłą.. Nie tylko szlachetnośćzatem. zachowuje się skromnie. bo ich wypracowanie wymaga wolneqo czasu. Jaeger.vielu rysach. co parają się kupiectwem. Doskonały Grek i Rzymianin. Zbyteczne dodawać. Syn króla Feaków.. Ogłada jego gospodarzy przejawia się w ich dyskrecji. - Kontakty społeczne w tym świeciepołączone są zawsze z ustazapożyczając termin ze świata ptaków 7)/\Ą/a się . lecz o mowę wyrożniającą górne rvarslwy społeczeństwa w stosrrnku do gminu.. którymi współzawodniczy z innymi na igrzyskach. Odys pospiesza zaznaczyć. a dzida Hektora mierzyła jedenaście łokci. poświęcorle kolejno wywalczaniu sobie przez kogośsupremacji. chcąc wypróbou.Irirlllłć. Parysowi wybacza się wiele z powoclu jego urody. Nie każdy by udźwignąłtarczę wykutą dia Achillesa. a kto rlaje się . Bo urorlziłem się dawniej. AIe ja cię przewyższam zaiste niemało .sitlżeczce pt. kto.porządkiem dziobania" 8. najlepszy był zawsze . Ale centralnym Iysem bohatera homerowego. jest dbałość cześć. którego osoba nie jest na razie jeszcze ziclenLyfikowana.. Wrażliwośc na okazywaną :. tak jak Oclys na dworze Feaków. człorviek ogładzony nie \Mysuwa obcesowo własnei osoby. żeby nie narazic na szlvank Godnośćjego nie równa się tlvej.Cały porządek społeczny szlachty Homerowej opiera się na rvzajetnn.óżnienia.{ l boginiom dorówna". Nie pytają natarczywie.uznaczny jego status społeczny. Rycerze homerowi byli szczególnie wrażliwi na piękno luclzliiclr posiaci. by . że była to jego inicjatyvra.ac pochoclzenie odysa. Mowa służyła wszak przez wieki dysLynkcji klasowej.przewagami się wsłarvił.rlllie cześći na jej należyte dawkowanie jest ogromna.1 i. . niezbędną'cnotą jest odwaga.ależne są inne rysy.yczne. bo to króI berłowładny ludem rząclzi liczniejszym... Rzut dyskiem. { . Achi]les. Nie idzie tu o jakąśretorykę. Ą24.

(. Charaktery.zasem wszystlco zaczyna się ocl obustronnego| szczegółowego prezentacji może 1lrzedstawienia swojej genealogii. Janina i Krzysztof Zagórscy. walka w tej ku]Lurze współzawodnictwa stanowi porvażny rozdział w życiu lu. 0 Teolrast.. 110 i in.. Pospolita w średniowieczu pt'aktyka rozstrzygania wojny przez pojedynek dwóch ryceTzy z wrogich sobie obozów jest zna]la Flomerowi.zanim wróci_ liśmydo domu".rvnicy w pojedynkach odnoszą się do siebie dwojako. ofiarodawca. Pcłen kurtuazji jest także pojedyr'ek między Hektorem a Ajal. Teoria klasy próżniaczej. Dlatego Priam rozbraja Achillesa. oclyseusz _ stwierdziwszy. czy ma ich przyjąc. ceremonii religijnych. o Dbałość własną cześćłączy się nieuchronnle ze szczególną czujnościąna ośmieszenie. 100. Wojownika homerowego obowiązuje szczodrośc. Menelaus swoje bogactwa przywiózł na okrę[ach.rądów. a z nią wraz wszystkie bogąctwa Wojska zaśzawrą pakt i potwierdzą go świętąprzysięgą. dzenie ma to do siebie który je ma.. (.ln__ ze ojcorvie przeciwników wzajem się gościli. 10 Iratrz np. Nlenelaus karci go za wątpliwościmówiąc: . w czasie tej sięokazac--jakwwypadkupojedynkuDiomedesazGlauko(. Ale l{rc. a póżniej zalzuca mu.st.1lór.zą.pisze Jaeger iunkiem wykształcenia się kultury szlacheckiej ziemska i tradycja" są osiadtośc. przeł. stwo. Skorzystał z tego Odyseusz zabierając ze sobą do Ilaki cenne upominki otrzymane od Feaków.a rozdawał niewiele". Hektor proponuje przerwanie Zinagań. skądinąd.clzkim. że zalotnicy oproznili jego kufry -. Teofrast bardziej chciwy sławy niż inni" 9.nida Dzeus pozbawił zmysłów Glaukosa. ale ponadto zasilają swoje zasoby pTzez wypra\My łupieskie. Krokiewicz nazywa prawem skruszonego serca 10... likwiduje się zbrojami.Wajcszcze do tego dodać administrowanie własnością . obowiązuje na zasadzie wzajemności. 92.. Samoponiżeńie dla uzyskania czegośupragnionego jest największą ofiarą. co A. Veblen w swojej klasycznej pracy 11 dotyczącej klasv próżniaczej wymienia cztery zajęcia. który. kl-óry na pojedynek wyzwał. Na brązową zamienił wbrtości wołów dziewięcirr. które nie hańbią luclzi znaj.\ li Ir :ł Ę ł rozgłosu. przeł. Przeciwnicy na znalr drużby zamieniają Który złotą swą zbroję. Mieczysław Brożek. Należałoby rolną. lausgtn splawę rozstrzygnąć. Wojna.[.To :. uczynic może. Kto się okaże silniejszy i wroga swego pokona. rnusi byc żywiołem ludzi. własnośc Władcy występujący \M eposach homerowych są w posiadaniu gospodarsl-rv rolnych i pastwisk. Przeci. za_ chęcając Feaków do znclszenia podarunków. że przy podziale łupów zagarnia większą częśćdla siebie. s. wybiera pierwszą ewentualność. r ll rltr tyll<o iako ten. Warszawa 1971. rzuca się na stado baranów biorąc je za ludzi króla ltaki.t-1. szawa 1959. MotalnośćHometa i etyka Hezjoda. zamloczony gniewem za przyznanie zbroi po Achillesie Odysowi. T. clujących się na szczycie drabiny spolecznej. Gcly noc zapacla. Działa tu cos.Zdobycz brał. jest w swym pośtępowaniu że człowiek. Są to: sprawowanie .] Szlacheckie uropowie póżniej irczeń Arystotelesa. obie strony walczące w wojnie trojańskiej clod. Powieclzie niewiastę clo domu. Obriarzenie gościhojnymi darami należy do obowiązków gospodarzy. s. 11 Thorstein Veblen.. Gdy dwoGościnnośc rzanjn Menelausa melduje mu przybycie gości(Telemacha i syna Nestora) i pyta.Ileż to cudzego chleba zjedliśmy. którzy są tak czuli na obrazę i tak zawsze gotowi mieczem sprawiedliwość wymierzać. by pojedynkiem między Parysem a Mene. jaką sobie można wyobrazic. 27 26 .. na wołów sto szacowaną.się co do tego. War.1. musiał popełnić samobój.Potem odbierzemy to sobie u luclu. a jej reguły godne są dłuższej chwili zastanowienia. Aclam Krokiewicz. wojowanie i sport. zatrzymywał hvią częśc. gdy przychodzi prosić o wydanie ciała Hektora. bo za ciężko jednemu ponosic tak drogie podarki" (!). i oprac.. . . Ajaks. Warszawa 1 50. który go nazywa bezwstydnym chciwceml węszącym chytrze za zyskiem. dodaje: .obiecuje sobie łupami uzyskanymj w norvej wyprawie wojennej ponownie je wypełnić.. 89. Ciężki jest zarzut chciwości i skąpstwa skierowany do Agamemnona przez Achillesa.

rodziców. 3lB. który mu dał gościnę wśród obcego ]udu".. ponrnijcie.. Choc łuk uchodzi u Homera za broń mniej szallownąt walczy się rrie tylko przy jego pomocy. Dzie je.znane jest i tutaj. Zdzierarrie zbroi z pokonanego przeciwnika jest porvszechnie uprawiane.Jestor zagrzewa do boju: Walczcie jak nręże druhowie! Niech wstyd przed irrnynri wanl każe Baczyć na honor| I wszyscy rra swoich bliskich. jeżeli Mene]aus w pojedynku zwycięży Parysa. o1lrac:. Ucieczka w llocy z pola wa]ki -'. w drugim -.. Łamanie układów zawartych pocl przysięgą natrafia na szczególne potępienie.i t ł i i Przeciwnicy rozsLają się rvynrieniwszy cenne podarunki i zapewnienie przyjażni. ' Ulrudnianie sobie zadania dla podniesienia srvojej chwały * zabieg pospolity w średniorvieczu '. gdv mówi: .Warsza- 28 . szlaclrctny Oclys. chyłkiem się czając". Hektor rv łyalce czaszkę wroga rozłupuje także wielkim głazem. za pomocą których l.. ks.eryll Flamurer. Otwarta walka jest bardziej ceniona niż szenia przeciwnika posługiwanie się podstępem. VI. a nie zaczepną.nie chcę wstępować na rydwan. jaką wyrządzic można zwyciężonemu. . ale właściwiewszystkim czym się da. bo jest przejawem niewdzięczności za udzieloną gościnę.Tylko nielozumny atbo nikczemny wyzwie na zawody t:zlowieka.owinności.alcząc przeciw PandaPor. gdy Trojanie nie dotrzyrrrują układut oburzeniem z powodu zerwania przysięgi 13. na swoją włość. bo brak pogrzebu uniemożliwia zmarłemu przekroczenie Styksu i znalezienie spokoju w świeciezmarłyclr. że przeciwnicy obrzucają się wyzwislrami i pogróżkami. Wrocław . przeł. 19 rowi i Eneaszowi . O. wroga może mieć na celu podniesienie swoich zasług na wypadek zwycięstwa. tak jak potępia się nielvydanie Heleny przez T'rojan mimo zobowiązania. Rany otrzymane z tyłu nie przynoszą chluby wojowrrikowi. lrtóre najpowszechniej w różnych kulturach są potępiane. a którzy. Uprowadzenie Heleny i wraz z nią znacznych skarbów dodatkowo spotyka się z po[ępieniem. a podstęp z koniem trojańskim jest aż nadto dobrze znany. . .pisał w Dzie jach Polibiusz . Hektor rvalcząc z Ajaksem zapowiacla: . Ciekałve są argumenty.Ni piękne to jest. A Telemaclr rv Oclysei nrówi drr Nestora: . rr.. tak jako jestem.Jeślimoj ojciec. Sanclstrom. Niewdzięcznośc zaśnalezy do tych uczuć. 1. Znęcanie się nad-zabitylrr jest pospolite. Rozejm dla zbierania trupów i urządzenia im należyiego pogrzebu jest respektowany. W pierwszym plzypadku podnoszenie walorórł. i Serł.Rycerza takiego jak ty. Zywych czy zmarłych. Najgorszą rzeczą. oczywiście taki musi u tych. jest rzucenie jego trupa psom czy clrapieżnym ptakom. Nie ma lu molywacji: za ojczyznę. Ale ten schemat zderzenia się dwóch wojowników nie jest jedyny.t . ze się ją wyda.Jeżeli ktośdoznawszy od drugiego opieki i pomocy w niellczpieczeristwach nie odpłaca wdzięcznościąswojemu wybawlecz niekiedy nawet próbuje cy -.wzbudzić niesmak i zgorszenie tnu szkodzic. Walka rlie jesI tu jeszcze w tym stopniu zrytualizowanar w jakirn jest w średniowieczu. będę się bił".zostaje z oburzeniem rvykluczona przez Odyseusza.tak jak to proponuje Agamemnon -. l. podzielając oburzenie wego bliźniego. Sttld rodzi się w duszy każdego pe]Mne wyobrażenie o sile i teorii 1a. bo toczy on 1J Polibiusz. Bywa. gdy idzie o ojca Andromachy. rra Na małżonki.ti obronrrą. Philadelphia 1924.na dzieci..Odrvagi jeszcze mi nie brak -. a to jest początkiem i końcem sprawiedliwości" Odyseusz na dworze Feaków uchyla możliwoścwalk z gosporlarzem.al Pr)nciples ąnrl Practices ol I]omeric Warlare. Ale w czasie igrzysk po śmierci Patro]<lesa Odyseusz znienacka podcina od tyłu kolano przeciwnika i w ten sposób powala go na ziemię. A Sturly oI the Etllic. Motyw ojczyzlly nroże się clclpiero przejawić u Hektora. nie ugodzę podstępnie. wymyślaniewrogowi pomoże zmietzać do zastrałączone zwykle z samochwalstwem 12..Iiral<ów l957. jednakże Achilles wzdraga się przed takim uczynkiem.lll. do siebie samych podobny wypadek odnoszą. lecz pieszo. ni rozsądnc martrłre prochy bezcześcić w zawziętej wściekłości i szale". którzy o tym wiedzą.t rv. ło *ojrru kierowatra prylvatną potrzebą pomsty. R. Diomedes olbrzymim kamieniem porvala Eneasza. s. a od chwili.porłriada Diomecles rt. ale nie znajduje ono aplauzu ze strony Apolla.

Tuer [. klorej trudno nie uszanowac.. teraz mi o tym pamiętaj". walka ex detinitione ustaje.. Ale nalezy tu jeszcze raz przypomnieć. rllogą się poczuc obrażeni za sięganie do zwierząt po analogie. Tak się rzecz dzieje na przykład w opisanej przez Żabińskiego walce pawia i indyka. rlziobania. którzy nie znają konwencji 1lrzeciwnika i nie wiedzą. kto się korzy i prosi o litośc. że podobny wzglącl na poddającego się obowiązuje także i w świecie według J.Studia Filozoficzne" 1967.Jan walczy z Piotrem .ym... Reguły te są. fteguly.. Tacleusz Kotarbiński. jak się zdaje.. lric owego respektowania poddającego się jesL u tego'autora ltlleologiczne.1. Niewdzięcznośc zasługuje na potępienie.. według niego.po najdłuższymszamotaniu się. może dodatkowo wchodzić w rachubę wzgląd na moz]iwy okup uzyskany od zwyciężonego. O.jego zdaniem . pozwalamy sobie na pewną dygresję wglądającą bliżej w reguły waiki.toin.zda. mozna by snuc dalej.192. przysiada na ziemi i przywarowuje na niej. o lrtórym mówi A.] Od tej chwili nie ma obawy .mimo swej zapalczywości. rlytlli ani z samicą. w: Wybór pisłr.1lt nie walczy z małym pieskiem. Są mianowicie pośród nich tak powszechnie przyjęte .. kiedy ma dosyć podobnych zapasów..i to nie tylko w iudzkim świecie że się ich w ogóle nie zaurvaza. Zarówno pośrodssakó\M.. Pomsta Achillesa za zabójstwo Patroklesa będzie 1 l świadectwem jego wierności w przyjaźni. s. Krokiewicz. Wyjaśnie. marzec 1959.rżeby członkowie tego samego szczepu wybijali się sami". Sandstrom wyróznia następujące reguły walki u Homeral oszczędż tego.. Ci.les. stwo" -. tak jak nie walczy z młodocia-. gdy jego przeciwnik się poddaje. by mu darować życie. Żabińskiego lwierzęcym. z czego Glaukos robi zarzut w stosunku clo Hektora.Zabić żołnierza..szanuj posła. t. W podobny sposób walczą ze sobą psy i inne ssaki.<lrzystnie. nr 3.asz. explicjte nie sformułowaną.1oziomo i szyję. którzy mówią z szacunkiem o prawie skruszonego serca. układając 1. Łatwiej. nie jest to już walka. kto się podclał i ukorzył. s. swych liczą się z działaniami przeciwnika" 15. 547.wiedzą o tym i dlaŁego w działaniach oni clo ce]ów niezgodnych. 345).. .kiedykoiwiek wsparł ciebie słowem lub czynem w ziemi trojańskiej w czas wielkiej próby. s.. by zaplzestał ciosów. Cytuję tego autoTa za Heleną l ll. 17 3t . ze w tych porównaniach gatunek ludzki nie wygląda l. k[óry się liorzy.ze stron przyznaje się do swej klęski. i głowę [.. 'ZaLrzymaliśmy się dłużejnad wzorem osobowym bohaterów l(rltlt. t. I.wnik nie wymierzy mu ani jednego nawet' uderzenia dziobem". Ale te analogie między światem ludzkim i zwierzę. . a ządającą od waiczącego. pisze T.prze<ll. ttltluł w świecie ludzkim niż zwierzęcym. że slroro cześcjest w tej hierarchii wartości dobrem najwyzszym.po jerlynku. Z zugudnień ogólnej teoIii walkj. wi Gesammelte . .cza. jednak są Prowadzone według pewnych reguł i to jak najbardziej przestrzeganych przez obydwu przeciwników" 17. poddając się. . że taka a taka umow. przy1lieraniu i dziobaniu słabszy ptak. Oeuvres. gdy jedna |j indyków na przykład . jak i ptaków obserrvuje się .ad Lorenz. R. t. Tak na przykład rzecz się ma z legułą. gdy walczą ze sobą przedsLawiciele dwóch różnych gatunków. o odchylenia od tych. Obserwatorzy życia zwierząt zwracają nam uwagę na to.alne problemy nouki.] 1e soldoć qui pose . natychmiastowe zaniechanie kąsania czy rliern tego autola . tak jak zasługuje na nie opuszczenie druha. to morderpisał w swoim czasie }vlably 10.\tllltlttllungen. II. Tragiczny |. Po pewnym czasie znudzony zwycięzca spokojnie odejdzie. t. także lJber tierisches uncl menschliches velha]ten. dyktowane przez wzgląd na wzajemnośći ptzez lil"ość. Jeżeli zwycięzca nadal znęca się nad pokonanym.Tygodnik Polski". Wielki bry1. c'esl un ossossirtcf" (Gabriel Bonnot cle Mabiy. czyli w związku z ltpla]Mem skruszonego serca"..oniec grozi walce tylko w wypadku. lcir pojedynki . przestrzegaj rozejmu. orrnes et denrunde la vie.zszą ofiarę. dobrowolne ponizenie się uznac należy za najwl. jeśliidzie o'reguły walki. fi . ktory składa broń i prosi.na postawa jest zrlakiem przyznania się do klęski. Gdy jeden z przeciwników..Nie jest przecież pożądane -. Niektóre mol. Kotarbiński * ilekroc clązą . 15 Jan Żabiński. Miinchen 1965. 190 . zezwalaj na pogrzeb póległych i powstrzymaj się od przechwałek nad trupem.W wypadku oszczędzania tego. ze siłoich celów rezygnuje.1vł. lVarszawa 1957. W związku z nakazem oszczędzania przeciwnika. XI.

. z tynr wszakże zastrzeżeniem. W ogóle. Życie codzienne w Grecjl. zanim przyjdzie do jawnego ślubu". ale w Odysei widzimy ją już pełniącą z godnościąfunkcję gospodyni w domu Menelaosa.mądra". cenione są pTzez męza. Helena dała Menelaosowi jedną tylko córkę.ł. ma raczej na mySli niewłaściwepod względem 19 Podobno. że <lburzylaby się. ostentacyjne próżnowanie. Agamemnon. Helena mówi o sobie często jako o obmierzłej suce.a]Memu małżonkowi. Wypada teraz obraz uzupełnić [ym. dla życzliwych radość. Nauzykaa jest jedyną córką Antinoosa.. Telemach jest jedynakiem. Aczkolwiek należy pamiętać. Próżnowanie to ma. gdy ta. że nie obejmuje kobiet. Kobiety na najwyższych szczeblach krzątają się pracowicie. z wyjątkiem Priama.wa są rnonogamiczne.l Homerowych w sytuacji wojny.jach.powiada Odys do Nauzykai . gclyby się cJowictlziala o kolliecic.. kobieta w l]iadzie i Odysei (a szczególnie w tej ostatniej) ma dobrą pozycję.ieczu. przywrócona już pl. Jeże]i pan oddaje się jednak jakiejś działalności.błędu od moralnego wykroczenia. estetyczna i moralna nie są u Homera odróżnione. Nauzykaa stlvierclztt. dla którego Veblen wprowadził klasyczny termin conspicuous 1ejsure. Możnych obsługuje wielki sztab służby. jak wiadomo.ięcej żon legalrrych. lrajwięlrsze". ktory nie wypomina jej przeszłości. Alrodyta wyraźnie pcha Helenę do łoza Parysa po wyratowaniu go od śmierci w czasie pojedynku z Menelaosem.. przyjmuje Telemacha na dworze Menelaosa.ccrski. Zdobią go raczej przygody niłosne. Warszawa 1962. próżnorvalrie słuzby n. Starośc jest.. Na zakończenie tych nader sumarycznych uwag pragnę jeszt:ze powiedzieć parę słów o ogólnych rysach homerowego mot.Albowiem nie masz nic lepszego -. kierując sztabenr służby. że dwory opisywane przez Homera stanowią nie tylko jednostki lronsumpcyjne ale i produkcyjne.przeciw kŁórym żony lra ogoł nie protestują. przel. którzy nas chwalą. jednakże zostaje służbieprawdopodobnie odpowiednia iloścczasu na jawne.. Życie rodzinne w atmosferze harrnonii jest przez bohaterór. leisure).a c]]a-niclr samych szczęścic Telemach ma postawę opiekuńczą w stosunku do matki.ani bardziej cennego nad dom. kobieta zamężna nie ntoqła przyr. że wysoką pozycją na dworach cieszą się aojdowie.. co sobie uzupełnił nielegalnym potomstwem. ).jak pisze Adkins --. Odyseusza nie zdobiłoby takie wierne oczekiwanie jak oczekiwanie jego żony. Małżeńsl. Rady Arete. Podnosi się ona -wlaz z liczbą ziewających lokai w ]iberiach.. Nie jest to wtedy życie pracowite.Zawsze jest u nas biesiada i luba kitara.\e. Ceni się tych.a imię Penelopy występuje często z dodatkiem . jak to podkreślają zgodnie rózni autorzy. są pląsy i świeże szaty do zmiany i ciepłe kąpiele i łożnice" tak charakteryzuje życie na dworze Feaków król Alkinoos. Nie odntawia się jej bynajmniej walorów intelektualnych.Penelopa ma pięcdziesiąt służebnych. .wbrew woli drogich rodziców zadawała się z mężczyznami. Rodziny mają nieliczne potomstrruo legalne. Patrz Emile }lireaux.. jak przystoi żyć w czasie pokoju. Jest to wspólny rys kultury odtwarzanej przez Homera i kultury utrwalonej w legendach średniowiecza. według niego. i poza nią wysoce respektowana.Udział Heleny w przyjmowaniu Telemacha świadczy o tym. Nie odróżnia on -. JJ .1lrisław Kolodziejczyk. stanowić o pozycji pana. Nauzykaa nie chybia w utrafianiu mądrej myśli. żony króla Feaków.alnego wartościowania. przynajmniej dla mężczyzn. że ż|e postępował wobec Achillesa. że kobieta nie jest wyłączona z męskich rozmów toczonych w życiu towarzyskim 18.) i l:llt(rsrl.Warto zanotować przy okazji. rośniebowiem wraz z wiekiem doświadczenie ży_ciowe i obycie.lilrlać się igrzyskom. które służebnanosi za Fleleną. Temu doświadczeniu życiowemu sprzyjają liczne podróze i przygody w obcych kra. i lv roclzinie. w którynr mąż i żona są we wszystkinr jedrlej myśli wielka zgryzota dla zazdrośników. I-Iomera cenione: .Według różnych autorów oceny: praltseologiczna.abiera charakteru zastępczego (vicariotts Charakterystyka klas próżniaczyclr u Vebletra w pe\Mnynl stopniu daje się zastosować do pokojowego życia u Homera. inaczej niż w średnio. który ma rł. Kobiety natomiast obowiązuje czystośćprzed ślubem i wiernośćpo ślubie. Toteż bogata pod tym względem biografia Odysa liczy się wyraźnie na jego korzyśc. który plzyznaje. . ]i1.Symbolem tego stałego zatrudnienia jest srebrny lioszyk pełen ptzędzy i złote wrzeciono. Monogamia nie wyklucza wiellriej liczby rrałożnic. kŁóra . Postawa w stosunku do zdrady Heleny jest ambiwalentna.

jak powoli słowo to zaczyna oznaczać człowieka. efektywności postępowanie niż postępowanie moralnie naganne. Na podstawie śledzenia se]-]su słowa agathos u różnych autorów. Przypadkowe zabójstwo kt"alifi]<or. co .vane jest tak samo jak zabójstwo z plemedytacją.90. wodzą na pokuszetrll. a u Tukidydesa utozsamienie zacności i sprawiedliwości jest już zupełne.. wyśledziću Eurypidesa i Herodota. kto się dał pokonać. ale także i przecenianie jednolitości samego ethosu. na ile decyzja Achillesa przychylenia się do jego prośby lilt. Walki u Homera są kierowane pospolicie żądzą pomsty. III.. jak wiadomo. 35 . ltl szczodrość służyła tym. Brak odpowiedzialności moralnej wiąże się zdaniem Adkinsa z faktem nieodróżniania czynów umyślnych od nieumyślnych. co uznać tlrrlr. ponieważ nie może się bronić.Nawiedzają zaślepieniem. których reprezentuje Tersytes? |l| ('r.riw. że jeżeli ktośchce łupić. lecz cnoty kooperacji.t.t..ji Maurice Bowra. przyjaciół. s.autor pracy o poezji bohaterskiej. ale nie jest to właściwie ł żaclnym ryzykiem. że możni tego światamogą najwięcej czasu połrn.Wartościhomejak mówi rowe . że tttlllrlzit:ż w tej sferze nie musi być wcześnie wciągana w troski i. Dla zabezpieczenia |ego społeczeństwa konieczne są walory współzawodnictwa.zgodnie : rllllttzem ]udzi dobrze wychowanych naszkicowanym przez r. Adkins stwierdza.tisLwie są wzolami ukształtowanymi przez szlachtę i że lyllt<l ona jest zdolna je kształtować. bo człowiekowi przysługuje możność tyzylrowania życia dla sprawyl podczas gdy nieśmiertelni nie lrrrrj. Tym jednak. Zasługi i winy u Homera są zmącone przez interwencję bo1.ł .które w sposób jak najbardziej oczywisty zabezpieczają jego istnienie''.rrl'. Jest godnym potępienia (oischron) wysłuchiwać obelg.' że grozi Adkinsowi przecenianie jednolitościspołeczeństwa Homerowego.w Lym stopniu. że mu się nic tllt. Nie ma wszak opielruńczego pańsLwa.i \łl stosunku do tego twierdzenia. jest fakt. W ogólnej charakterystyce ethosu homerowego Actkins okazuje się funkcjonalistą. nie zaśkomuś urągać.. Istnienie moralnej odpowiedzialności u Homera jest przez Adkinsa zanegowane. Polllwała dla bojowej odwagi bywała zwykle skorelowana z polltwałą szczodrości. Da się to. Aie czy pomsta za porwanie Heleny 34 Nie tylko przeceniallitl jednolitościówczesnego społeczeństwa można temu funkcjoll(llizmowi zarzucić.1. a w innych lllltlą waleczność. Świat bogów Homerowyt. Te ostatnie reprezentowane są raczej przez kobiety. której kaka można wyrządzać bezkarnie. Dzeus nakazuje wydanie ciała Hektora Priamowi i nie wialltltl]o.itc zabiegom wychowawczym! między innymi dlatego. tak jak to czyni Agamemll1. jego zdaniem. nie zwycięzca. tymczasem jeżeli odwaga służyła rycerzowi.Ileroic Poetry.il. stanie. Cnoty jego bohatera służąnie tylko do obrony.owana jest posłuszeństwem wobec bogów. . to z drugiej strony ktośmusi swoich bronić..t.1 Lej możliwości19. ale i do agresji.ltrżyłatym. Priam idzie odważnie w ręce związane wl. skoro w Gorgiasztr Sokrates woli krzywdy doznawac niz krzywdzic.1l po dojściu do zgody z Achillesem.t.<. Notujemy te uwagi Adkinsa z tendencją oponowania przeciw jego funkcjonalizmowi.on 1952. której istnienia potrzebuje". laczęliśmy nasze sprawozdanie od przytoczenia opinii W.ży. Są to walory współzawodrrictwa (competitive values czy excel]ences) w odrożnieniu od walorów współpracy (cooperative vcllues). Jae11r. Każdy broni swoich: swoich krewnych.lr. żądając każdorazowo wyjaśnień. że wzory osobowe obowiązujące w danym spollr zt. światmniej patelylzrry niz światludzi. na ile zaśuznaltitlttr uprawnień skruszonego selca.lrltlttrcze i koniecznośc zarabiania na życie. w jakim nakazują te własności. Prawdą jest. skoro bogowie zapewnili go.snując dalej myślAdkinsa przez u Sokratesa mamy zupełne odwrócen. lr. Byc kakos to znaczy byc osobą. .Społeczeństwo homerowe ceni najbardziej tę klasę. 'Ioteż mozna na nich zwalac winy. jak zauważa interesująco llrlwra -. który realizuje nie cnoty bojowe. Zgłosiliśmynasze wątpli\t. Jest to tylko -.t clłoszącej. rozdz.. komu co tilttży. Można by dodac że . Jest to kondycjo||ll\v. gości.. których obdarowywał. Myślę.. Lond.()ga.] odpowiadają społeczeństwu homerowemu. ZdyskredyŁowany jest ten.ie reprezentowanej Homera hierarchii wartości. by wykupic ciało syna. Bogowie niektórych pozbawiają odwagi.ll)i() za pomocą pochwały i zawstydzania. jest do świataludzi podobny i rządzi się 1rrltlobną rnotywacją. łupu czy względami prestiżowymi.

i odpołviednie fun sze. to znaczy nas opinią w cudzych oczach 20. Według Pinclara (urod nego oli.[. że zniesienie w 1967 roku karalności homo. .owany -. a na\.li .n.): A kto ma jeno to. że cnoty można się nauczyć. Ludzie teraźniejsi ct c:ywillzac ja przyszlt>ści. 'W rażenie kaloskagatłos pojawia się wprawdzie -. 21 Patrz W'.a]ami" 2a. 36 37 . li ii t { I Jakoż powoływanie się na wstyd (oidos) byłva w ideologia rycerskich najsilniejszym bodźcem zachęcającym do działar albo do powstrzymywania się od działania. . Ten jak cień to w tę to.. 29 lbidem. Illitlerlr. jakim się . s.zdaniem autola -.v.e.. lrlt. poczynając od Solona. zanim wreszcie przyłączl.'I 'l. r0 Florian Znaniecki.al<terystyczną dlań pochwałę pederastii:. Ajaks wzywając do boju . Jaeger.jako lz(. . Społecznymi ko sekwencjami swoich czynów . w którym szlachetność wiąże się z.e szlachectwclłtt. Nigdy nie stąpa pewną stopą. lllirIem. s. 21B. .cz samą przez się zrozumiałą. Toteż na cześczwycięzcy bywała zawsze u Pindara oclą na cześc - daleka od sugerowania jakichś ogólnych wniosków lr..pisał T. s. lr. "]| . nie r. szlachta grecka nriała głębokie do do 1llztlltonanie o walorach doskonalących miłości chłopców |Jrrsuv/-d się tu u\Ą. jak męże. po dyskusji trwającej w parlamencie rlrl :.a.et chwalebną.] Miłość mężt.|. druhowie. znanych nam już rysów szlachty greckiej wypada dorzucić llllll. I.ei.r. w strukturze wczesnogreckiej klasy szlacheckiej elementem l. Paidei -llyl. Przyrodzona tylko chwała waży naprawdę.l 7zbę.doryckiego i udzielała się takze bogatym sferom mieszczańskim.Iedwie skosztować potrafi Tysiąca dóbr 9ż. 237..hodzenia '\lt.lliLym. r'l1.elric llliłości damy śwego serca.była naj- jaką znają dzieje. było zaiste nowatorskie.v XV ksi dze lliady woła: I F. jej pochwała w Atenach i odmienność tradycji jońskiej.a!Ja.Głos indywidualnego sumienia nie istnieje 21.. byli bez wy jtltku szlachetnego pochodzenia. by móc w zawodach ubiegac się o pierwszeństwo.o wydał 23.jak wspomi iiśmy jakoby nie wcześniejniż u Solona.yjaśnianależycie samego fa]<tu i różnego do tego .tym.l(ultul. Lordów.r 1...zóstej rano.esclwania s Walczcie. Warszawa s. Wałek-Czernecki -. 520 p. Paideia.Ła się do lr.lll]ia. nierozdzielnie związa_nym z moralnymi i społecznymi Ilochwała tcj miłości była -. i Pindar był piewcą igrzysk dostępnyclr do jego czasów ty szlachcie. Człowiek -_ jak pi Jaeger mierzy swoją cnotę (aretó) uznaniem. co nazy\Ma on jaźniąodzwierciedloną... niemniej wydaje się on godny zanotplt. l)odczas gdy średniowiecze wierzyło w wychowawcze znacz.tltl sl_ttnowiska izba Gmin.rll(sualizmu w Anglii było już wcześniejdwukrotnie uchwaląne tł.itlliratr:. Wart by był także zastanowienja stosunek do pederastii rv ( irecji. ale z połączeni urodzenia ze szlachetnością mieliśmyjuż do czynienia u F{om ra.a. arys kratycznego świata: Teognis i Pindar. Tllirlcm.oclstawie tego faktu.dodajmy od siebie . jako posiadającej i wolny czas.1llćl hipoteza tłumacząca pederastię niskim poziomem kobiet. Na tle Pindarowego rasizmu przekonanie |'.. W.rtrlzit:i ekskluzywnie męską cywilizacją. Snują dalej ten wątek dwaj przedstawiciele ginącego. np honor wasz llaczcie ryce Tylko srom wobec drugich niech trwoży was i" srogich zrnagan ił kl<iry . Ideał ka]okagathii ma zasłużonąopinię ideału arystokrat nego. l)t-. .1śrlieprze.lri]<t s w tym ethosie nie zajmuje. |tIrlrymi z tego powodu nie można było znaleźćgłębszego porortltlliclria. w któtlrJ<l wierszach miłośc chłopców wspominana bywa jako jecten do l lltriwiększyclr darów życia obok miłoścido kobiety oraz szlar llrlrlkiego sportu aż d. znanieckiego prowadzi do szczególnego zaii . Jaeger u.ltlt. lv zasadzie wszyscyl którzy ją w Atenach wspomina. t.]ly do młodzieńca ]ub clrłopca pisze W.o P]atona" 25.a klasyczna -. I. czego się nauczył. 240. w tamtą stronę się ch-wiejc./i).'It:stem lrt lt l Ll ustosunkowania. I niezdecyd.

Ten sam rys podkreśli w XVIII w.iesienie poziomu kobiety pociągn za sobą redukcję pederastii.slusznie dumny" Arystotelr:sa spełniałpewne dyrektywy ważne i na czas wojny.. Kiedy indziej mó się o pederastii jako wyrazie buntu przeciw narzuconej m czyznom roli społecznej.i proporcjonalnie zbudolvani. Tymczasem znaczenie.Dopiero hellenizm. Grecy okresu klasycznego .słusznie dumny". niewiele nam jeszcze mówi o jego osobie. Słowo .wielkocluszny" nie odpowiada treści arystotelesowego terminu.. Dzieje greckie. Poczytuje on.pośpiech przystoi. i na czas pokoju.iego cześć. Wzory arystokratyczne kształŁowane plzcz Solona. miarę między przesadną skromwiek..dtadza. czego Śię nie stwie dza.przyznał k biecie miejsce należne jej z tytułu jej czlowieczeństwa i je płci"zz. takimi będą także rycerze w średniowiecznych legendach.. Warsza 26 1934.ości ról męskich i żeńskich..).Tozumieli dobrze. czy podn. s.. Ta ]okalizacja . Musil w swojej książce Niepokoje wychowanka Tót w odniesieniu do internatów austriackich. l.słusznie dumnego".słusznie w sposób zresztą <ltlmnego" jesl_ . s. że rla tę nazwę zasługuje ten.słusznie dumnego" między dwoma krańcami. iż m nie jest identyczna z namiętnościązmysłową i może właśniedla tego szukali miłościprzede wszystkim w stosunku pomięd osobami tej samej płci" zs. które słowq megalopsucłos nadaie Arystoteles. z.ak bardzo skądinąd od niej róż. jak wiadomo itls| rvprawdzie -. Największym dobrem zewnętrznym dla człorvieka. lord C]hestetfield w listach zalecających synowi peiłiien wzór do najego zdan.. Podczas gdy wzo Homera były przede wszystkiln \.. Witkowski.Słusznie dumny" ma być wysokiego wzrostu. Tej charakterystyce od. niewiele zaśrzeczy zasługuie na uwagę .dokładnym przekładem grecliicgo megalopsuchos.dla kogo nic nie jest ważne. (red. t. Gromska. które porllniarkowany .Ludzie niskiego wzrostu mogą być ładni _' iak czytamy . jeżeli idzie o dział pracy i ogólną sytuację w grupie.bardziej nawel niż Islam. który odnajdujemy w księdze IV Etyki Ni machejskiel.. Dzieje gIec w: Wielka histotia powszechna. czło Tadeusz Wałek-Czernecki. którzy deklarują się jako kobiety. ltl. Jan Dąbrowski et al. ż: rnu na czymś zależy.. ale nie są piękni". Paniętamy. których należy unikać. nie z.. B78 -B79. który znalazł właściwą nościąa zarozumiałością. Wałek-Czernecki. Ten wzór miał jakoby służyćjego chowankowi. Przykładem mają tu być ci Indiarr Zuni. Aleksandrowi Macedońskiemu. co opisuje na przyk R. Nie rozporządzając żadnym materiałem statystycznym trudn nam dziśstwierdzić. że bohaterowie Homera byli wysocy ponad ludzką rrliarę. podniesiony bowiem r:Jlos i żywa gestykulacja zdraclzają rozdrażnieniÓ.jakim jest wzór człowi słusznje dulnnego. Ma nim być czło. lłuclry człowieka .wielkoduszny". puścił wolno wrogar którego już miał w ręku.wykł on bowiem się spieszyć.słusznie dumnego" mają być powolne. . Wreszcie jeszcze inni szukają czynników determinu w układzie rodziny. albowiem pięknośćtego wymaga. jednakże słusznie nasza tłumaczka Etyki.ny" 2§ . zaznacza. że treść słowa . ]).. S.Słusznie wych ruchów i winien mówić spokojnie. kto uważa siebie za godnego rzeczy wielkich i kto istotnie na nie zasługuje. A warto wejrzeć w jej charakterystykę nieco bliżej. jest inne.lowiada raczej wyrażenie . 2? 28 polepszenie sytuacji kobiety autor przypisrrje wpływom macedońsk T. .. w której natarczywie opiekuńcza i wła matka skutecznie obrzydza synowi kobiety.kto umiał zapomniec o wyrządzonych komuśprzysługach i o doznanych krzywdach. Wszak kto się spieszy.wzorami arystokratów zarysowanymi p arystokratów. śladowania. Dziśwymienia się jako iej przyczyn rzec7.iem -.pisze dalej ten sam autor . W takim razie pederast powinna by przejawiać się częściejw społeczeństwach o dale idącei rozbiezn. II.. Do nich należy dorzucić wzór arystokratycz wielkiej historycznej doniosłości. Wielkoduszny iest dla nas ktoś. Kupcowi tylko dumny" clla tych samych porvodów winien unikać ży. . W Anglii wskazuje się na nawyki wyrobi w męskich szkołach internatowych.y rozmaite.oś.zoralT}i wojowników. Arystoteles był synem nadwornego lekarza na d rze lrróla macedońskiego. w które nigcly nie popada ktoś.Ą7.Ale cieszy się on __ wyłącznie tymi wyrazami -uznania. Pindar czy Platona były . B79.kto nie skorzystał ze swojej llad kirnśprzewagi. którym się zwykło nazywać ten wzór. Stanisław Witkowski.

Tak jak u Homera. że z lepszych rodziców lepsi pochodzą stopniu synorłrie.jak wspo. takze jest przyznaniem się clo pTawkiejśsłabości. Skargi i prośbyświadczyłybyo tym. o tych. bo jest w tym cośniewolniczego.nawiązką. czyjąś przypisuje :.icz. rrczeń Arystotelesa. Nie posiada w ogóle zdolności rozważania. Zapominają oni .chodzą od ludzi szlachetnych.. nienośću..słusznie dumnego". Nie przystosowuje się on łatwo do innyclr. jest do chwalenia ani do ganienia.słuszniedumnego. lącznie siłę fizyczną. jaczłowiekor.. Teofrast ruchy nieumiarkowanel familiar_ wytykał prostakowi hałaś]iwośc.słusznie dumnego" u ArysŁote]esa jest -. Dia . do skarg ani do próśb. ktorych dostwach. Naturalną jest rzeczą . istocie.om nabywa się i zachowuje dobra zewnętrzne.pamiętają zaśo tych.. Wrocław t953 ks. znoszenie bowiem zniewagi spokojnie to rzecz niewolnicza. czyjąśpamięć. bo chce mieć zawsze przewagę. Prawdomówność i otwartośćobowiązują. Wzór . otwierać sam drzwi. bo dzięki cnotrzeba l. gdy się sobie samemu nie Zdradzanie. tylko że OdwaLej pi"e*agi nie szuka się jedynie w sukcesach bojowych. przybierac natomiast taką postawę wobec ludzi na wysokich stanowiskach.zależy.warcie kochać i otwarcie nienawidz_iec.Słusznie współzawodniczą o godnościludzie i szlachetnego roclrt. że pod tym względem tak wysokich kwalifikacji. który mógłby służyćuwypukleniu rysów człowieJra. III. zapomina zaśo tych. pana ..vredług Tacyta -. że mu na czymśbarcizo zależy. śpiewacw kąpieli . Bogactwo szlachetnych rozumie się samo przez się. W poszukiwaniu niezależnościi przewagi Arystoteles formułuie subielne obserwacje psychologiczne. i bogaci" 29.pru*rroś. bo podziw ma w sobie W włainej niższości. lyceTza ga i gurt należą tu także wspólnie do niezbędnych zalet jednak ńo*u1ol"ugo i . Nie wo]no podziwiać. czył przysługę. skreslil rru swoich Charakterach wizerrrnek prostaka. kl. i wolni. który sa. które wyświadczyli. który się nie boi.iększe bogactwo. 41 . Potityka. i na czas pokoju. poctejrzliwośćvr stosunku do bliśkich.vi na czymś. Stac go na to. cześćjest tu dobrem rrajwyższym i stałą troską zapewnienia sobie przewagi. U tego ostatniego lnocniej brzmi sprawa niezależnościi samowystarczalności.Obronić się tu można tylko przez lekceważenie życia. bo to znamiorra człowieka. Ponadto 99 Arystotele s. Musi powściągaćswoją wyniosłość 40 wobec niżej sytuowanych. przy czym zachowuje on właściwyśrodekmiędzy plebejskim szafowaniem pieniędzmi a małostkowym do nich przywiązaniem. Prostak pozwala sobie nadto tańczyć na trzeźwo. Wyświadczając sam dobrodziejs|wa. Charakterystyka .szlachetni o tych dobrodziejwedług niego Germanie.. bo raczej należałoby się tu spodziewać tej dyrektywy. Niezasłużona niesława go nie obchodzi. . od Mówimy o niespodziance.niezbędnejestszlachetnepochodzónieipienią<lz. Łatwo nie podziwja i nie skłonny..ojrry. Posiadac wo]i rzeczy piękne i nieużyteczne.órą rządzą się -. 1283a.Słusznie d. .ktorych przysługi doznaŁ. i oprac.słusznie dumnego" przeciwstawia pańsliość plebejskości i prostactwu.słusznie dumnegoJ' pTzez przeciwstawienie..:harakterystyki zawartc.. nadmierne interesowanie się cenami. pamiętając. A obuwie nosi za duze.słusznie dumnego". Pochodzący ze szlachetnego rodu są w wyższym otywatelami niż ludzie z gminu.obec służby i ciyskrecję. Ludwik Piotrou. gdy jakieśuznanie się jest . Nie wolno mu okazywac swej siły słabszym. drobiazgowe skąpstrvo. znali. bo to cechuje człowieka.niewolnikowi.. Ci ostatni rodzą się na niewolników.. że nie za wszelką cenę warto jest życ. którym wyświadPamięta on _.. wsiycizi się doznanych. Do tej r. by ol. przeł. podziwia się czyjśtalent.jak czytamy w Polityce z natury nie zależy od siewolnik przedstawia wy_ bie.Upokarzający dla . aczkolwiek (rys dodany w Analitykach) nie puszcza I t ] płazem żadnej doznanej obelgi. Teofrast.| w Etyce Nikomachejskiej Arystoteles rlorzuca j"rr"ru uwagi uzupełniające w Polityce.wiać dzielnie czoła nie_ bezpieczeństwom.słusznie dumnego" musi dopoclobnie byc przymus śmierci. W wypadku rłralki . Nie. podczas gdy pierwsi rodzą się do władania. Za doznane odwzajemnia się z . bo to prostackie.. mnieliśmy ważny i na czas rł.rn sobie wystarcza. nie szczędzić życia. Z wykształceniem i szlachectwem idzie w parze lł.Słusznie dumny" jest szczodry i ma panski gest.słusznie dumnym".umny" musj sta.i tu jest niespodzianka .

szeclł -_ zdanięm Poppera . lakim był Arystoteles.dalej od Platona w swej arystokratycznej posfawie. wobec którego usiłował okazać swoją niezależność. to jest człowieka uprawiającego jakiśzawód i wreszcie Lo. bo obniżają one swonóaę ocldawania się zajęciom umysłowym i obniżają intelekt'' 3l. w nim rasistę..uvojna. albowiem . Ale człowiek praweln się już win. z bogactwem się łączy odwaga".Wygląda na to.bohater FTomera stanowił pra\Mo siłą. WII. Zdobyrva się ją osobistym wysiłkiem. co go należycie przygotowuje do godnego użytkowania odpoczynku.wą ostrożności. staje się w pewnyrn stopniu niewolnikiem. III. i clnie.co Hezjod qorąco popiera. a źwłaszcza możność utraty statusu z powodu własnych naukowych zainteresowań. któremu sprzyja pokój. ks. 90 31 Arystoteles miał według tegoż au.tora -.poniżało go to. Muzykę nale_Ży uprawiac za młodu na tyle. . Albcwiem filozofowie I zTezygnowawszy po Platonie z władzy. . widzi życia wyobrażałsobie na wzór feur]aln.. 32 London 1957. canych w jego Pracach i dniach.Uniżonośći podziw Arystotelesa c]Ia klas prózniaczych jak pisze PoppeT zdije się wyrazem interesującego poczucia niepewności.Zwiemy je rvyrobniczymi.. Wszelkie prace płatne są niedopuszczalne.poczucie niźszości z wielu powodów. który miał wielki szacunlk oia bogactwa. Prawo nad Pychą góruje i zdolne ją zgnieśćostatecznie.słusznie dumnym".zważyć. Mamy tu już w pełni ukształtowany obraz członka klasy próżniaczej. nie" 84. u którego szuka on pomocyt gdy mu się krzywda dzieje. u Hezjoda iest stanowione przez Zeusa.a rolę uprawiać ń.. pra\^Io sł Hezjod. że był zawodowym sofistą. II.. Ten ostatni przejął się najwidoczniej przesadnie . 33 lbidem. . Ryby oraz zwierzęta i ptaki pTzestwolza prujące Mogą się zjaclać wzajemnie.bogaci posiadają już t<>. wyd. lbidem. IV. skóro zażądałd]a siebie czci boskiej. 1337b. Aleksandra Macedońskiego. warto wskazać ich od. ktorzy ten wolny czas mają.s. żadnej nauki nie należy Óopro*uirać do miitrzostwa. bo obce im poczucie prawa.. które mogłyby być poczytane za zawodowe'' 3s.wstyd towarzyszyć zwy7<ł biedzie. że . Orierrtacja l-Tezjoda jest orient.i"-ol.2B4.acją rolnika. a nie . . 42 KarI R.... Dorabianie się własną pracą to coś. wierząc.nieufności i ciągłej asekuracji. Ci. Do uprawiania cnoty i rozwijania działalnościpolitycznej potrzeba wolnego czasu. Popper. s. t. musieli się zadowolić nauczycielstwem i taka była pozycjtr Arystotelesa w stosunku do swego ucznia. prace Wrocław 1952. powinni mieć własność ziemską w rękach . który może sobie pozwo}ić na odgrywanie roli męża stanu. ks.. wyraźnie nie darząc sympatią Arystotelesa. jak gdyby syna nadwornego lekarza macedońskiego dworu niepotóiła sprawa jego własnej pozycji społecznej. Nie zaleca on dorabiania się majątku gwałtern ani grabieżą. które pisał prawdopodobnie w niespełna pół wieku po Homerze.r.ien rządzić. 1293b. Popper. Ponad[o kto zarabia.ego gentlJmana a iaeał .. ale później należy jej uprawianió zarzucić. Nie absorbuje go także uzyskanie pierwszeństwa i należnej mu za nie czci.. . By uwypuklić rysy bohaterów Homera. by umieć ocenić :_1prp\ład Kunszt cudzy. ale musi mieć w pogardzie pracę tizyĆzną i wszelką pracę płatną i musi unikać piętna zawoclowości. K.na drodze do cnoty pot położyliniebia. że . 4. Przygniatał go Platon. rębnośćw stosunku do rysów wzoru osobowego Hezjoda. cytuję na podstawie przekładu wiktora steffena. ani uroda nie interesują Hezjbda. to znaczy jako życie wytwornego próżnowania spędzanego w towarzystwie przyjaciół także dobrze sytuowanych 32.. Jeqo postawa życiorva jest posta. co cl]a niesprawiedliwych bywa pr zy czyną niegodziwości'i 3o.. Ten-dworzanin na dworze króIa Macedońskiego. Ani pochoclzenie. lbidem. Poclczas gdy. że był synem lekarza. zale. The Open Society and Its Enemies. Szlachetny winien się uczyć tego.Nawet z bratem wśród żartów przy świadku umawiać się warto".ri"y lub barbarzyńcy w sąsieclztwie mieszkalący''. Cnota nie jest z urodzeniem związana.

a. Taka to jest rola kobiet.wydanyprzezBiblioteke Narodową w 196i r. Zarówno stosunek do ludzi)jak stosunek do bogów rózni się całkowicie od postawy bohaterów FIomera.. gdy się żonę bierze z sąsiedztwa.. co dają.zdaniem Biernata -. u zwłaszcza nie dostrzegam jakichś elementów buntu.jego zcianiem _. Literaturą grecka. ]. który miał Ezopa za niewolnika.rywki wystarczają. jeszcze nie istniał. pierwszym protestem uciśnionego ludu przeci\M moznym tego świata37. brej opinii o ludziach i woli liczyć na siebie.za. Przyczyttićsięclotegomialanieuwagakopistow. tak mało bowiem wiążą się z treściątego. któr" miało z niej wynikac. pisane było czerwonym inkaustem. Lileratura gtecka. W pracowitym zyciu pomocą mężczyżnie ma być żona.zdro\Megor chłopskiego lozumu" przeciw . pokornych wywyższa. miąższego łystu 38. by potem dopiero wypełnic hurtem miejsca pozostawione na morał. ethos rycerski na tle bajek Ezopa. Jako podstawę do naszych rozważań przyjmie35 o my tekst wydany przez Emila Chambry w roku 192736. sądzimy bowiem.Watszawa 1952. że danie mu dachu nad głową od gospodarza go bardziej uzależnia. Za. Biernat z Lublina. 16. zasada do ut des rządzi Hezjodem zarówno w stosunku do bor]órv. najwidoczniej dlatego. s7 s8 Esope.. nizkiego wzrostu.ri".uczoności" klas wyższych. . Les Belles Lettrós. . sLkich tekstow jednym atramentem.Daj tym. żeby przekontlc czytelnilra. Gcly opracowy_ T. ładetn i oszczędnościąjest przez niego gorąco zalecana. że nie odpowiada mi ta charakterystyka.ył złodziejom nje ]ada". iż dyrektywy Hezjoda bliższe są dyrektywom mieszczańskim niż sz]acheckim. że niezależnie od zmian w róznych rvydaniach ich wymowa pozostaje taka sam.mąż . Fables. Do pomocy nająć należy dziewczynę bezdzietną. Była ona -. Zywot Ezopa Fryga. Muszę ptzyznać. tak często są zupełną niespodzianką dla czytel_ nika. co je poprzedza. Ma ona być przede wszystkim rządna i pracowita kwa]ifikacje. 192. s. Chambry [łumaczy nam w swojej przeclmowie.stereotypu odtworzonego przez homerowego TersyLesa i powtarza- negowśredniowiecznychfrancuskichtabliauxmiałonbyć: Szeroki... dlaczego morały.urodzenia niewolnego a Tozumu ślachetnego".1est bynajmniej kierowany jej urodą. zgiętego prostuje.r1. a hańbą jest życ w bezczynno 6i'l jak głosi nasz autor *-w złotym wieku pracy nie znano i sprowadziłd ją clopiero na światPandora..Samtekstbajki przópisywany bywał przez nich innym atramentem niż poucze.dobre s|osunki należy dbac przede wszystkim w stosunktl do sąsiada.. a własną chciwoscią odpowiedz na chciwośc". Pomyłki w numeracji I prowadziły do niewłaściwychpołączeń. Wybór żony nie . Opinia bowiem. Wielkich nóg. s. którą się ona wśród sąsiaclów cieszyl pozwoli uniknąc małzeństwa z taką. puklenia. . przeł.Łystu" _ 45 T. cz. jak w stosunku do ludzi. To ostatnie. które trzeba przed ślubem starannie sprawdzic. Choc ttpraca nikogo nie hańbi.pisaniawszy. Myślę. które rodzi tekst przypisywanych mu bajek. dla należytego uwy. Bezdomny parobek z kolei najbardziej narlaje się clo zatrudnienia. Bierna| z Lublina opisując wygiącl Ezopa szedł za sugestią Herodota.zaś".n.. Z tyłu liezmiernie garbaty.Wedle charakterys[ycznegostereotypuczłowiekaniższegostanu.co zrobić najłatwiej. Sinko.Bo kto kobietonr zawierzył . Sinko. bo ten najprędzej pomóc nam może w razie potrzeby..przekładpolskiMarianaGoliasa. którymi kończą iię nu.Iepak" -- . bo taka lepiej pracrrje. A z przodku lepak brzuchaty 36 wałanbajkiEzopa. t. Nie ma on c-l .rzy nieufnością:..pierwszą uchwytną dla nas reakcją . . hardego zgina to nie jest opinia moznych tego świata. Emile Chambry.. co szuka tylko rozkoszy. Samowystarczalnośćgospodarcza zapewniona praca.I..-.grubych łydek". bo nie widzę w bajkaclfEzopa przeciwstawiania się moż. Nie miejsce tu na rozwazanie dyskusji dotyczących jego osoby oraz kwestii filologicznyclr.Ó*rro osobisl-y status Ezopa jak i jego istnienie są niepewne. Żęby nie maczać ciągtepiÓr'awinnymkolorzekopiŚcizaczynaliod. Był to . że Zeus pysznych poniża. Jeszcze wydaLniej niż w zestawieniu z Hezjodem rysuje si r. Przypisywane Hezjodowi przekonanie 35. Tadeusz Sinko uważałbajki Ezopa za książkę ludową.że przytoczone u. . które Hezjod cla.tłierz..

T, Sinki, postaramy się rzucić światło sprawę przez dopuszczena nie samych'bajek do głosu. Wspomniany stosunek do możnych ujawnia się w wielu bajkach. Nie należy z możnymi współzawodniczyc ani się w stosunku do nich stawiać; giętki kark lepszy. Poddawanie się bywa korzystniejsze niz opieranie. Oliwkę, która opierała się wiatrowi, wiatr złamał.'Głógsię poddał i dobrze na tym wyszedł. Trzeba znac swoje miejsce. Wygórowane ambicje nie tylko nie przynoszą korzyści, ale narazają na śmieszność. Należy miejsca sobie wyznaczonego pilnowac. Krab, który wyszedł na ląd, został zjedzony przez zgłodlriałego ]isa, Nie trzeba było wycho dzić z wody, która krabowi była przeznaczona. Pewnego razu ogon węża zbuntował się przeciw głowie i zapragnął przewodniczyć. Źle na tym wyszedł. Ze słabszymi nie nalezy sobie psuć stosunków, bo nigdy nie wiadomo, kiedy taki może się przydać, Wszak mysz przegryzła powróz, którym myśliwiskrępowali lwa. Stan skromny zasługuje na pochwałę. Małe rybki mogą wyskoczyć przez oka sieci, a duże nie. Osioł, który zazdrości koniowi nie jest brany, tak jak koń, na wojnę. Krzak cierni nie może rywalizować wyglądem z sosną, ale nie ścinasię go siekierą. W razie wojny biedni, mało obciążeni mieniem, mogą ujśćcało i zachować wolność.Bogaci, pilnując swego stanu posiadania, wpadają w ręce wroga. Lepiej skromnie, ale bezpiecznie, Szczur polny je gorzej niż szczur domowy, ale żyje znacznie spokojniej. Stosunek do ludzi w ogóle roz\Mazany jest w Bajkach w kategorii strat i zyskow. Nie należy kłamać, bo nam nikt nie będzie wierzył, na czym źle wyjdziemy. Nie unośmysię gniewem, bo możemy na tym stracic, Ilustruje to bajka o człowieku, kŁóry, schwytawszy lisa, w gniewie przyczepił mu płonącą żagiew do ogona. Lis pognał poprzez zboże, które spłorlęło.Nie zadaw-ajmy się ze złymi, czytamy w jednej z bajek, bo możemy być wzięci jak by można się spodziewać za jednego z nich (a nie - bo mozemy zarazić się ich wpływem). W przyjaźni ceniona jest
46

Cytuję tę charakterystykę nie po to, by ustalic rodowód społeczny bajek Ezopa pTzez powołanie się na autorytet Biernata z Lublina, lecz jako ciekawostkę świadczącąo \Mspom,inanym już przeze mlrie w innych pracach uporczy]Mym wiązaniu niskiego pochodzenia z brzydotą. Jeżeli zaśchodzi o cytowaną opinię

1llzede ws4ystkim pomoct toteż nie należy sprzymierzac się z taltirri, którzy nam w ogóle pomóc nie mogą. Lew i delfin ząwarli sojusz przy jażni, który okazał się zupełrrie bezcelowy. Gdy w walcc z bykiem lew zawołał o pomocl delfin z wody wyjścnie pol rafił. Trzyrnajmy się z tymi, z którymi wiążą nas nasze interesy. (ldy gołębie dzikie robiły wymowki gołębiom oswojonym za to, że iclr nie ostrzegły przed zastawionymi na nie sidłami, gołębie <lswojone odpowiedziały, że w ich interesie w większym stopniu lt:ży przypodobać się swojemu panu niż przypodobac się krewllym. Solidarnośc w tym ethosie zaleca się wyłącznie ze względu rla jej elektywnośc.Wszyscy znamy opowiadanie o gałązkach, liLóre, gdy tworzą wiązkę, złamac się nie dają. Z lekl.ury bajek wyziera człowiek ostrożny, nie pozwalający sobie na ryzyko, nieufny, szukający przede wszystkim asekuracji, trie wojowniczy. Szczodrośc nie ma miejsca w jego ethosie, Praca .icst jego skarbem. Pracowitego stwolzenia nie przeznacza się wszak na ofiarę bogom. Człowiek ten nie dba o urodę, o zewnętrzrle ozdoby, o sławę, W wielu bajkach ktośiicytuje się z kimś, lito z nich lepszy, ale podczas gdy u Homera osobiste wyróznierrie było zalecane, tutaj się z tych aspiracji śmieją,Tak jak u Hezjoda, a inaczej niż u Homera, człowiek nie wymierza sobie sam sprawiedliwości, lecz liczy na bogów, których funkcje sętlziowskie w związku z tym mocniej się podkreśla. Parę słów jeszcze o lokalizacji społecznej wzoru osobowego, l<tóry z bajek wyziera. Z ich treściwydaje się, że wzór ten jest wzorem człowieka zajmującego pozycję pośrednią między możnymi z jednej i najbiedniejszyrni z drugiej strony. Poza zwierzęl.ami występuje w nich przede wszystkim światrzemieślniczy: tIrwale, młynarze, ogrodnicy, pasterze, folusznicy, rybacy. W jedlrej bajce mówi się o rriewolnikach, którym nie doradza się rozttlnażac... To, rzecz jasna, nie jest punkt widzenia kogoś, kto niewolników posiada.

Bajki Ezopa stanowią klasyczny przykład tego, co się nazywa nlola]e de la prudence albo prudentia] ethic. Ten wzorzec zajrnuje poprzez stulecia miejsce poczesne w nauczaniu. W Grecji llajki Ezopa to lektura szkolna. Forma literacka bajki dydaktycz47

nej staje się nierozłącznie związana z tą ideologią 39. La Fontaine ją z mistrzostwem odradza. Analogie z moralnościąmieszczańską wpływają na szczególne powodzenie Ezopa w wieku XVIII w Anglii. Tłpmaczy ezopowe bajki Locke, tłumaczy je także Mandeł,ille. Odrębnośc tego ethosu w stosunku do ethosu Homerowego nie wymaga chyba bardziej szczegołowych komentarzy.
39

II[. Wojownik spartańskf,

ficzny"

Patrz Klemens Szaniawski, Morał bajki tlydcktycznej,,,Przegląd Filozo1949, t. XLV, nr 3/4.

|aki ustrój parruje w jego ojczyźnie.,,Zastanawiając się [...] nad trstrojem państwa lakedajrnońskiego nie umiem rvłaściwiepowieclziec, przyjacielu, jak należałobygo nazwać. Bo i samorvładne państwo wydaje się przypominac władza eforów wykazuje przecież zdumiewająco wiele znamion samowładnych rządórv 1lrrd nielitórymi znów względami uchodzić ono moze za najbartlziej demokralyczne. Zupełną niedorzecznością byłoby też nie przyznać, że posiada cechy arystokratycznego ustroju" 1. Flistorycy nie objawiali kłopotórv związanych z zakwalifikoil.aniem ustroju spartańskiego. ,,państwo spartańskie miało chapisze K. Kumaniecki, dzielakter wybitnie arystokratyczny" 2

sl_wierdza, że trudno mu odpowiedzieć na postawione mu pytanie,

Megillos, reprezentujący Spartę w Prou,ach Platona,

-

1 Platon, Prawa, przeł, Maria Maykowska, lMarszawa 1960, s. 152. 9 Kazimierz Kumaniecki, Historią kultuty starożytnei Grecji i Rzymu, lVarszawa 1955, s. 74,
4

-

Ethos rycerski,..

49

ląc ustaloną w tej sprawie opinię. Na jego czele stali dwaj królowie, ale o tak ograniczonej władzy, że trudno było ustrój Sparty uznać za monarchiczny. \Maściwąwładzę mają eforowie ustanawiani, jak powiada Platon, ,,w sposób zbliżony do losowania" 3. karania wedle swojej woli i mają prawo do,,Mają oni możnbść , konywać kary natychmiast, a nawet mają prawo urzędników usunąć od urzędowania i zamknąć do więzienia i wytoczyć im proces gardłowy" a. Poza tym olgćinem władzy istniała jeszcze tzw. getuzja składająca się, jak wiadomo, z28 starców powyżej lat sześćdziesięciu i wreszcie jeszcze tzw. apella czyli zgromadzenie ludowe złożonez wszystkich Spartan powyżej lat trzydziestu. Ci ostatni jednakże nie mogli się wypowiadać ani zgłaszać wniosków. Wolno im było tylko zaznaczać swoją opinię przez głosowanie ,,tak" lub ,,nie". Zrożnicowanie tych instytucji miało służyc ograniczeniu zapędów władczych. Pochwalał to zróżnicowanie Platon, bo jak twierdził - ,,władza ma tendencję wydymać się i pienić". ,,Nie ma człowieka jego zdaniem który by był zdolny, gdy jest młody [...] i przed nikim nieodpowiedzialny, wvtrzymać brzemię najwyższej wladzy nad ludźmi tak, żeby nie dać najcięższej chorobie, głupocie opanować swoich myśli"s. Pełnoprawnymi obywateląmi byli tylko Spartanie. Obliczano ich w czasie wojen perskich na około 8000. Ta liczba topniała coraz bardziej z upływem czasu. Handlem i rzemiosłern trudnili się periojkowie pozbawieni praw politycznych, heloci zaś,składającv ' się z ]udności podbitej, uprawiali ziemię podzieloną między Spartan. Heloci pozbawieni byli wszelkich w ogóle praw. narażeni na bezkarne indywidualne zabójstwa i bezkarne pogromy. W Sparcie, ,,ci, którzy byli wolni, byli bezmiernie wolni, ci zaś, którzy byli w niewoli, byli w bezmiernej niewoli" pisał Montesquieu 6, dodając jeszcze gdzie indziej: ,,\M Sparcie niewolnicy nie mogli uzyskac żadnej sprawiedliwości za obrazę ani zniewagę. Tak wielki był bezmiar ich ńiedoli, że byli oni nie tylko
wl Wybór pism, przeł. Seweryn Hammer et al., wyd. II, Wrocław 1966, s. 399. 5 Platon, Prawa, s, 1l7. 0 Charles Louis Montesquieu, O duchu praw, t. I, przeł. Tadeusz Żeteński-Boy, Warszawa 1927, s.273,
50
3 Plalon, Prawc, s. 118. a Ksenofont, Ustrój spartański,

tlltlwolnikami jednego obywatela, ale ogółu; należeli do wszytillcich i do jednego" 7. ,,Sparta była to armia utrzymywana przez chłopów'' pisze lrlltże Montesquieu8. Jakoż wojowanie było jedynym zajęciem, klórego Spartanin mógł się imać. Ustawy bowiem wzbraniały im zajmować się handlem czy przemysłem. Mieli oni bronic kraju, zostawiając placę periojkom. Między sobą Spartanie mieli być l,ówni i stąd ich nazwa: homojoj. Rządzili oni Spartą z włócznią tt boku. Nawet w czasie- snu musieli ją mieć przy sobie. Różnym współczesnym neisuwało się zgodnie porOwnańie kraju do obozu warownego. Twierdzili oni,, że utrzymywanie stałego pogotowia wojennego miało swoje uzasadnienie, ponieważ Sparta miała licztlych wrogów zewnętrznych, a ponadto była stale zagrożona ptzeł lrclotów, którzy czekali tylko na okazję, by się buntować. Stallowiło np. taką okazję trzęsienie ziemi w rcka 464. Ponadto to zagrożenie miało być wyolbrzymiane zgodnie z prakiyką tyrallów, którzy mówią o niebezpieczeństwie tak wiele, żeby usprawiedliwić swój despotyzm. Prawa spartańskie nie pozwalały Spartanom się bogacić. Posiadanie złdta albo srebra było najsurowiej wzbronione, a rozporządzanie mieniem omotane tyloma przepisami, że, jak pisał Ksellofont: ,,Po cóż [...] starałby się ktośo majątek, którego posiatlanie przysparza więcej kłopotu niż używanie przyjemności"9. Służbawywiadowcza Spartan czyli ,,patrolowanie z ukry. r:ia" wykrywała grzechy obywateli, którzy przekraczali te prawa, lak jak tropiła wszelkie objawy buntu u helotów. Odkładając na póżniej rozważania jak dalece te postulaty były rcalizowane, chcemy tu skreślicsylwetę wzoTcowego Spartanina. Wprawdzie znana jest ona zróżnych popularyzacji, niemniej jednalr rvypacla ją tu jeszcze raz odtworzyć w głównych rysach. Podczas gdy dbałośco piękno. postaci charakteryzowało bohaterów homerowych, Spartanie mieli nie lroszczyć się ani o urorlę, ani o strój. Ich niedbale rosnące wł'osy i brody, ich brud, raziły Atefrczyków. Jedna szata była zalecana na wszystkie pory
? Ibidem, t. I, s. 368.
8 0

lbidem, t. II, s. 146. Ksenofont, Ustlój spaltańskj, s.39B,

5t

rokul a nogi miały się haltować przez nienoszenie obuwia. Chłosty sprawdzały wytrzymałoścna bol. ,,Lakonczycy t...] inółyil ptzez nadmierne trudy zamieniają sceptycznie Arystoteles młodych ludzi w zwierzęta, jak gdyby to była najlepsza clroga do wyrobienia męstwa" 10. lMiadomo, że chłopiec, który ostał się surowej selekcji dokonywanej bezpośrednio po urodzeniu, pozoslawał w rodzinie tylko do lat siedmiui Po upływie tego czasu wychowywał się poza nią, w grupach podporzadkowanych wcjdzowi. W stosunku clo tego wodza obowiązywało bezwzględne posłuszeństwo. Referując dyrektywy obowiązuje rv tej sprawie w Sparcie, Platon pisał: ,,Najważniejsze [...] jest to, żeby nikt nie pozostawał nigdy bez kierownictwa, mężczyzna czy kobieta, żeby się nie przyzwyczaił ani rł. poważnych sprawach, ani w zabawach działac po swojemu i na własną rękę. Każdy powinien i podczas w-ojny, i podczas pokoju rrtrieć oczy wciąż zwrócone na przełożonego" 11. W wypadku jego nieobecności każdy obyrł"atel, który był obecny, miał prav,Io nakazywać to, co dobre i liarcić za w-ykroczenia. Tym to dyreklywom plzeciwstarviał się Perykles w swojej słynnej mowie reprodukowanej przez Tukidydesa. ,,[r nas każda jednostka może z'najwiĘkszą swobodą przystosomówił wywac się-do najrozmaitszych form życia i s|ac się przez io samodzielnym człowiekiem". ,,Zawsze sami ocen,iarny wypadki, iak powiaclał w tejże mowie, [...] i staramy się rr.yrobic sobie trafny

Po takiej tresurze w pogłuszeństłvie miało ono nie tyllło być przestrzegane, ale miało ponadto być przedmiotem chiuby. ,,We jak pisał l(senofont rvpływszystkich innych państwach - pozorów jakoby się - włabali v-orvsi rrawet nie clrcą zachowywac dzy, lecz uważają, że to nie jest godne lvolnego człowieka, rł Sparcie nalomiast najzamożniejsi okazują władzy najwięcej pokornego uszanowania i szczycą się swoją uległością,a na we10 Arystote}es, Polityka, przeł, Ludwik Piotrowicz, ]Mrocław 1953, ks. VIII, rozdz, III. 11 Platon, Prawa, s. 540. 1e Tukidydes, Wojna Peloponeska, przeł. Kazimierz Kumaniecki, W'arszawa 1953, s. 10B,

Sąd"

12,

w cwał, nie stępa [...] ''. Jedno [...] z najpiękniejl;zl,cllr bodaj rł-śróclwaszych nalezycie ustanowionych praw lrl<'l."t,i P]aton zwracając się do przedstarvicieli Krety i Sparty l,,rl.1łtzuje rnłodym dociekać, co w \ĄIaszym pralrodawstrvie jest tvlasciltre, a co niewłaściwe,wszyscy lnuszą jednym głosem i płyll(l(]!]i}1 jak gdyby z jednycłr ust zgodnie głosic, że w waszych ;lltlirach \Ąrszys[ko jest dobre" la. Ciekarva to istotnie opinia rt, ttstach człórł.ieka, który rządy chciał powierzyć filozofom jako ltltlziotrr najmądrzejszym i ktory mówił, że pierwszym i naczelrlvtrr rt,śród dóbr boskich jest dar rozumu, Poclczas Edy Spartanin pie dbał o urodę, jego troską naczelna llr,ła dbałośco sprawnośćfizyczną. Miały się do niej przyczyniac tl<ll;rze clobrane pocl rł,zględem tęzyznv zrł,iązki małżeńskie i pozanlałzeńsliie, o ktorych kojarzeniu decvclowały względy eugerliczne. \\rvrabianiu zręczności i krzepy s}użyłycwiczenia gimnas|vczne. Frzygototłlaniem do trudów rtojennych były też polotl.atlia na zlvierzę|a, a także i na podejrzanych o nastroje bun-, ltlivnicze helotów. Przemyślnoścmozna }ryło rozwijac pTzez ,.l(]czną kraclziez, karaną tylko w wl,padku, gdy nieudana. Kullur"a fizyczna obowiązywała, jak wiadomo, takze i kobiety, które ;loł nagie, brałlz |6ft2g udział w zawodach. Nadmierna swobocla liobiet nie znajdorvała uznania Arystotelesa. ,,Prawodatł.ca bojak pisał \\,ienr który chciał zaprarł.ic całe państwo tlo port.sciąElirvości, przeprowadził to, jak się okazuje, w stosutrku clo rilęzczyzl], a o kobiety wcale się nie zatroszczył, gdyż prorvaclzą orre pocl l,ażdym r,vzględem ,swawolny l rozwiązŁy tryb zycia". ,,Likurg miał próbować kobiety okiełznac. Jedrtakże zaniechał lego, kiedly mu opór star,viły" 1s, jak o iym będzie dalej rnoObnazanie się Spartanek, które \\,a starał się usprawiedliwi/c wielbiciel Sparty Rousseau, nie laziło, jak rviadomo, Greków. Tabu nagościprzypisuje się rra ogól kulŁurom wschodu. Jednakże lłrarto tu przypomniec, że Oc11,st:usz zbudziw,szy się w ziemi Feakór,v i zobaczywszy Nauzykae r iej służebne._,,silnQ dłonią urwał gałąż}iściastą,by zakryc męski
7w(ll,]ie słuchają
l3 Ksenofont, LIstró j sparto,ński, s. 1j Flaton" Prawa, s.20-2t.
15

Arystote]es, Polityka, s. 60

- 61.

52

53

musi sce. szybkośćdecyzji. co miało wpływać na krzepkość potomka. lly byc najlepszym jak wiadomo między innymi Urabianiu obywatela służyły wspólne biesiady. którzy w nich ganią lub sławią kogoś w sposób 17... \Mzmacniając spartiłtów stanowiły one dodatkowy czynnik rozbijający rodzinę. gdy go widziano idącym do lcobietyczywracającyr'nodniej. albo za mało. 85. skoro każdy iniał być .tviąc: . współzawodniczenia w biegach.w. w sztuce sparta popierała przerle wszystkim pieśnichóralne. wytrzymałośćna ból. IX.rnu pr"y tym tak dużo. 401--4a2. Dyscyplina. Staof uird Gesel|scha|t der Griechen und Rómer. Sprzyjając ich stosowaniu w celach wychowawmyślę. nie dla siebie.a. .która nie została zbadana i uzna_ na pTzez strażnikółv pra.. Były święw towania z okazji skłaclania ofiar. wedle sprawozdania plutarcha. niezbędna w walce. liieh obywateli. Tyrteusz.. że jej dostarczanie do domu nie mogło ujśćuwadze domowników.ivięź łączącą nych przez niektórych uczestników. jeżeli ukarał za dużo. nie pochodził ze sparty. to Muzy nie sprzyjały tak zorganizowanemu państwu. Patrz Ksenofont. że dzielniejsi od niego wymierzają rrru chiostę. t. . czyk. \Marszawa t962. skromność. ts. popisywali się wesołliowie 16. Surowośćwychowania w Sparcie nie wykluczała rozrywek plzerlfach między jednym a drugim wojowaniem. s. wymagała bowiem obszernego miej. wolno było opłakiwać tylko dni jedenaście. obok wychowania poza domem i rv pełrri dozwolonego wiarolomstwa.jak mówił clalej _ tylko święte pieśniofiaiowane bogom albo utwory dzielnych mężów. który słar. E*il" Iłi* als.srom swego ciała". uznany za właściwy" To ganienie czy chwalenie przenikało całą taktykę wychowawczą| która za pomocą kar i nagród kondycjonowała od dziecka swoich obywateli. ro Bardziej szczegółowe dane u Ulricha von 1Ą'ilarnowitza-Moellendorffa.Monetażelaznakursującawewnątrzkrajunierniałażad. nie_ d'lranie o bogactwa. Stanisław Kołodziej. z siedzenia nawet przed młodszymi musi wstawać się godzić na to. poliĘka finansowa sparty służyłajej izolacji od reszty świata i zmierzała do uniemożliwienia obywatelom bogacenia się. gdzie karze się już za to. tJstrój spartański. gdy mogła płodzić najdzielniejszych. zltlyczaj utrwalający styl życia obozowego. ubieranie oblubienicy iv stiOimęski i wymykanie się do żony po ciernku_niektórzy tłu. w zapasach na partnera. 17 18 tJbieganie się o doskonałośćpod nadzorem państwa . s. co przyczyclr Platon zastrzegał się . a przede wszystkim męstwo . przeł. rozdz. jeżeli tyłko miało przyczyniac się do mnożenia krzep. Starsi mężowie rnogli korzystac w erotyce z pomocy wybranych przez się młoaycn. s.to były cechy. Ate jeżeli idzie o roclzimą twórczośćartystyczną. Życie codzienne w Greeji. których oczekiwano od Spartanina.lpanem dzieci włagnych i cudzych". lJstrój spailańsłj. sam był potem karany.niki rrie będzie pisywał Sparcie _ ig 1r jego mógł porł-ażyć się śpiewaćpieśni.Chodziłoozapobieganiezbytjednotriemu oddawaniu się rozkoszom. Donosy i rewizje pilnowały przestrzegania tego zakazu. Jak posiadać złota ani l. Berlin ..W Sparcie każdy wstydziłby się wziąc tchórza na towarzysza stołu.et.". nie wolno było spartiatom rrej wartościna zewnątrz.342. Prawa. r0 Ksenofont. w chórach tchórz spychany jest na najpodlejsze miej_ 16.Leipzig t9ż3. Na małżeństwo zezwalało się jej jednak dopiero rv okre.vił bojowe ]Ąryczyny ]acedemońskie i zagrzewał do u. Z daleka przyjeżdżalimuzykanci. kto ukarał.. tylko do ogóinej puli. sie.pisze Kseltofont dalej _ prowadzi do świetnych wyników. że ktośnie dba o to. Platon. którym ciało jego było pokryte.alki.nie będę się mył przy wasr wstyd obnażać się rvo}:ec panien o pięknych warkoczach". erzyszłej rodzicielki nie wolno było trzymać rł" odosobnie. odmówił usługi mó. który by ją przywiózł 20. l}yły one raczej skromne i składałysię z pewnego minimum w posraci polewki z mięsa wieprzowego oraz z naddatkóly wnoszo_ .państwie iclealnym . gdy ugodziła w bliskich. zaśgdy służebneproponowały mu obmycie z błota.398. 54 55 .34I . niu. Ale wedle maczą zamiarem oszukiwania zazdrosnego bóstwa miał on zaprzez Plutarcha Likurgowi opinii przypisywanej rłądzić. by mężczyzna się wstydził. lekceważenie sobie śmierci. s. .ca i wo"u. Te utrudnienia miały cześnie na celu podniecać doraźnie pożądanie. których można się spodziewać tam.. którą. Ważyła .że zgodnie z tym.Śpiewać się więc będzie . co uniemożliwiało podróże.uż wspominaliśmy.

o tztło. VI. to musi udac się do matki". teli. że w jego idealnym państwie. bo dożywotnie . co daje kobietom możnoścwpiy. jakie mamy u siebie" 22. Ii. żebyśmy się u nas albo patrzec na coś. 93 tlziej równe od innych" 25.W ręku kobiet są . s.ryaga dotyczyła megalomanii plemiennej powszechnie Sparcie przypisywanej.a by wybrani rriem .dla jest z Afrodytą. bo wiadomo skądinąd.zczególnie spychana na margines.. kto ma tam jakąśmisję urzędor.. innych państwach gorsze są od tych. 201. Arystoteies był także niezadowolony z instytucji eforólq i z ge. że Spartanie umieli lokowac pieniądze za granicą 26.. . ponieważ zakaz posiadania złota i srebra dotyczył tylko męż czyzn. projektował. Podaliśrny tutaj najważniejsze Tysy wzoru Spartanina. cz. że w plemionach wojolvniczych kobieta bylva . uprawniony do tego będzie tylko ten. pod żadnym pozorem wydalać się z kraju. co mu sprawia przyjemnośc [. Platona czy Plutarcha. George Orwell.. niektórzy historycy tivierdzą. Wynikiem tych zarządzeń było to. na wzór Sparty. Il.] i nie rzucamy w jego stronę pogardliwych spojrzeń". Animal Folm..co mogłoby się przydać naszym nie wgląda. naslępnie nikomu nie będzie wolno udawac się za granicę.. do nich bowiem luvpada zaliczyć Ksenofonta. niektóre jakoby realizowane. ks. do skarbu państwa otrzymując równowartośćlv wa]ucie rniejscowej 23. przy czym. 556. wicie: . nie odnosirny się z niechęcią do sąsiada. ciągnął dalej wrogom". Ares bowiem sprzymierzony ogólne.eli. co Sparta. .W życiu prywatnym -zachowanie się naszych współ. lny z podejrzliwą ciekarvością lv obywa. jego zdaruzji. plzy czym będzie mozna za granicę wysyłać tylko takich.nikt. ciągte narażeni w niebezpiecznej walce.P}aton nie chciał w tym stopniu. kto nie skończył 40 1at nie będzie mógł nigdy. Paris 1931. ks.pieniędzy chce.. inne tylko postulowane.tym. a rządzenie rrie na podsl.awie praw pisanych. zamykać drzwi przed cudzoziemcarni. tj. w które obfituje cytowana już przez nas mowa . ale jednak. są szczególnie skłonni do amorów. ra Arystote]es. ale można było ją darować i pozostawiać w spadku.fu_ Peryklesa. Les origines du communisme. To prawo llcgo. rozdz. zn Polltyło. London tr945.\Mszystkie zwierzęta są równe. Orwella. Do tej charakterystyki w-ypacla dodac rys uznany potem za znamien_ 25 er lbidem. One także w-ładały drogirni metalami.. . Równość Spartan stawała się rórvnością proklamowaną pr)ez zwierzęta zorganizowane w farmie opisywane j ptzez G. . ale niektóre z nich są bar. Dopuścmytera4 do głosu krytyków. Górard Walter. s. żę mężczyżni. ż1 Platon. Jeżeli irizie zaśo hańbę wiązaną z posiadąniem złota czy srebra ptzez mężczyzn.największe cie SłołyackiegoAgezylauszl a o Agisie powiada mieszczanin .by selekcja władzy. jeżeli się zajmuje .l. 56 57 . ktore domagałoby się spralvdzenia. ktorzy by ..po powrocie pouczali młodych. która im przysługirvała.iak sądził spra\Mo\Manie władzy zmniejszało odporviedzialność. II. charaktespołeczeńsiwa zmilitalyzolvar ystyczny * jego zdaniem . tylko na podstawie własnego uznania też przedstawiało porvażne niebezpieczeństwa. Inne niż u Arystotelesa zarzuty przecilv Sparcie. Głosiłaona miano. według Arystotelesa.jak pieniąd7ęll * powiada król Agis vż dramawiesz . lotclz. która pozostała z podróżv. prarvie dwie piąte znalazły się w rękach kobiet 2a.vą do' spełnienia" ?1. ostatnia u\. Częs'io . chociażby dla potwierdzenia postulowanych rysow. lbidem. że obyczaje i urządzenia . można by tiumaczyc lynr. W ich odtwaclo rzaniu drrpuściiiśmy głosu głównie wielbicieli Sparty. Ale szczerlólny niepokój Arystotelesa wzbuc]zał wpływ kobiet. Sposób wybierania eforów nie grvarantował -dorastali do i była właścit.Miasta naszel jak mowił _ rvedle sprawozdania lridydesa _ pozostawiamy otwarte dla lvszystkich: nie zdarza wydalali cudzoziemców i nie pozwalali komuśuczyc się..l.ukradkiem omijają prawo i oddają się rozkoszom zmysłolvym". które się na nasz obraz składały. Prowo. że własnośćziemska skupiła się rv rękach nielicznych obywateli. Jeże]i idzie o jedynych spartańskich pełnoprawnych obywa. trI. "ń/praw-dzie ziemi nie można było kupować ani sprzedawać. Sprawa ta jest kontrowersyjna. rvania poprzez nich na rządy. ich równość była kwestionowana przez Arystoielesa. dochodzą do głosu w aluzjach. Rada starców także nie funkcjonowała jak się należy. równvch.. Wpłacać także będzie się obcą walutę.

. O duchu pruw. konformizm obyczajorvy... a obecnie nieraz się chełpią jego posiadaniem. Achilles gotów był rrirrazić łvojska stojące poci Troją z porvodu osobistej obrazy. Eseje. milczący. L. nikt śmie ani naruszyć jego praw.główny zarys spartańskiego stylu życia. Jest to upolitycznienie heroicznej aretó. s. t... zapędy do dominacji nad sąsiadami.]" s0. Montesquieu.iństwa. Jan Błoński et al. były słowa: . s0 Patrz Aleksander Krawczuli.]. cierpi we wspólnych sy1lir:Iniach... Marian Plezia. N4owi się tu o indywidualizmie kor. ny dla ustrojów totalitarnych. 306. Spartanie . 5B 59 .ać się u.os. przel. s. w ich zamierzenlu. podczas r..u miejsca gdziekolwiek się pokaże" u.idualistę człowielia krnąbrneQc. Ksenofont należałdo wielbicieii praw obowiązujących w Sparcie i ubolewał nad tym. plemienną i totalitarną. 98 Ksenofont. To był głos humanitaryzrnu rvedług Poppera l(.ii. Stąd niedaleka już droga do uznania za indyv. Paideia. suchy.według niego na do ]Mszystkiego na ttesoło: żart był irn do smaku zarówno . przekonaniu. . Jednocześnie stwierd.O. ze posiadają złoto. który sanr sobie stanowi pra\Mo I nie chce podporządkou.e prawdziwy artysta opraco"\Ą. Teraz starają się o to.. Popper wymienia jako Iysy naczelne: tendencję do zachowania bez zmian ustroju i obowiązujących w nim plemiennych tabu. Wrocław 1967. I. Iazem odpoczywać. I.go. Popper. Charakteryzując ten styl K. pogląd popierający sr. zt. 8r 'Werner s.tly indywidualista cierp! w koszarach. Tazem jadać.. tak jak się je postulowało i tak jak się je realizowało. Bronił ich w cytowanej mowie Perykles.. ]21. W innym znaczeniu indyu.] Charakter Spartan był surowy. niż być namiestnikami w miastach zdobytych.idualistami. a podkreślany przez Montesquieu. Wbrerv Popperowi W.stawiający się podporządkowaniu interesów jednostki interesom gromady. Ustrój spartańskj. by ten urząd nigdy się nie skończył'' 28. T. t. a rvreszcie anty-humanitaryzm z Wk]uczeniem wszelkich ideologii egalitarnych. Warszawa 1964. Mamy oto. Jaegel. W.Młodzi i starzy czczą przynosi mu go [tj. Perykles i Aspazja. przywdziewać zaśszatę żałobnąmógł nie tylko ten.. a nie człowiek dla p. z podkreśleniern różnicy między .Zapomnieliście o najważniejszym [.nie życie mu szkodzić. swoje godziny :iilu czy jedzenia. kto stracił kogośbliskiego.brali się . co ze Spartanina probując go zabawić" 27. III. s.. ź9 Karl R. samorvystarczalnośćw handlu. zwycięskiego lt"ojownika a .l<:ologii rycerskich. s. Spartiaci nie byJi inclyu. s..Humor zawsze był najbardziej przedsiębiorczym i najzuchwalszym zdobywcą w dziedzinie wiedzy o człowieku''. że nikt nie chce tych praw naśladować. Jaeger widzi w niej rrcieleśnieniepiękrrego polityczno-wojskoltego ideału. . którą Popper nazywa moralnością kolektywistyczną. partykularyzm versus uniwersalizm.oli gromady. ale także każdy człowiek uważający się za po97 C.M.. Platon uzasadniał to podporządkowanie powołując się na to. zaśostatnimi jego słowami gdy umierał na zalazę i ludzie zgromadzeni przy jego łożuprzypominali sobie wszystkie jego zasługi. poważny.ej ogólną czcią.r równocześnie tak bardzo jest potrzebne dla charakteryzowania r. Warszawa 19tj2. w świetletego poglądu.. patrzą na niego z szacunkiem i ustępują m. kryterium moralności. z. A warto przy tej okazji przypomnieć słowa Tomasza Manna: . przeł. nagradzan. jeżeli się przyjmie.darvniej bali się.uje każdą częścswego dzieła ze lvzględu na całość. kto ma sobie tylko rvłaś6illrysposób bycia. \V jednej ze swoich odmian inciywidualizm przeciwstawia się :. Kiedy się już zestarzeje. \.mównicy jak w teatrze [.rującego sobie drogę w demokracji.. The Open Society and lts Enemies. 1B2. by nie rvidziano. wTd. 434.] Nikt z Ateńczyków nie przywdział szaty żałobnejz mojej winy [. Słołvo . rviele oznak wyróżnienia i szacunku.zał rosnący dla nich brak posłuchu. a Interes państwa staje się.indywidualizm" lrystępuje w tak różnych znaczeniach.lodności. Ateńczycy mianowicie . że musimy chwilę uwagi mu poświęcić. 407. głęboko tlgruntowanego w naturze ludzkiej.ości. wszystko. którą można traktować jako pochodną w stosunku do wzmiankowanych tendencji izolacyjnych. wedle dostępnych nam źródeł.]):em.. London 1957.oni''.. opierający się etatyzmowi r. Tak samo niewiele iłrydobyło się z Ateńczyka nudząc 11lzywdzonego. 342. Darvniej woleli siedzieć w domu.Dy'' i . t. Iazem ćł-iczyć. Mann.Vreszcie indywidualizm bywa rozumiany nie jako cecha osobor. że państwo jest dla człowieka.idualizmowi przeciwstawia . I. clrcieli rv życiu obozowym robic l. demokratycznych i indyrvidualistycznych 29. lecz raczej jako pogląd przecirł.łrobodną ekspansję jednostki. nie obmyśla całościze względu na część..

WaItcr wspomina o bractwie.i3. jak wspomiZarówno Ksenofonl".. który nie przellralyczny" 1lrowadzał ana]iz w kategoriach socjoiogicznych.U Homera podkreślana wielokrotnie ro]a rozumu. że dziela Homera zostały przysrvojone pTzez potomnoścgrecką w sposób czyniący z niclr coświęcej niż trvór książkowy. które miało w rozwoju kultury kreteńsliiej odegrać znaczną rolę 36.zyła tam rząd ludowyi żyzność . Jednych brał C. rozdz. cz. że do Sparty ciążyli arysto. G.. I. polowaniu i ucztowaniu.Rolę lliady i Odysei w kulturze greckiej pisze T.rycerski" w odniesieniu do Sparty dlatego. pt^ Le vrai visage communisme crćtois. $. jak Platon i Plutarch byii jej lvielbicielami.Lektura Homera szkoły greckiej tak charakterystyczna. L. t. Militaryzm Sparty tym ostatnim się nie poclohał. ale zarórłrno jego udział jak udział innych lypływów jest dziśniemożlir. . rtlla s2 Jeżeli przez ethos rycerski rozumieć ethos klasy rządzącej. Wiadottto.alory harmonijnego pożycia rodziny..istniejącym. 1931. Iliadę umiał na pisze pamięc Aleksander. s.Jałowośćgruntu w Attyce stwogruntu w Sparcie I. Różne są ltipotezy dotyczące tych różnic. Podobne anegdoty kładzie się w usta raz cynikom. Musiały zachodzić w ich poglądach jakieś analogie. że obraz Sparty był już u rv-spólczesnyclr rzadko bezstronny. La conlmunautó des Ctćlois. 400. rvspólnym akcentowaniu odwagi jako cnoty dla rvojownika naczelnej.. Montesquieu.. t..diametralnej odmiennościstruktury tluchowej" wchodzących tu w grę szczepów. że Sparta wzorołvała się na Kre- Kreteńczyk cie. patrz Tozdz. że porównujemy tu ethos zobrazowany w dziele ]iterackim z ethosem. przekazanym nam wprawdzie w postaci idealizującej. jak Pindar czy Teognis. Walter. s. Sparcie mała kultura estel. w Sparcie ksenofobia.rycerski" jest mocno skojarzone z zupełnie obcą Sparcie treścią. Hetoic Poetry. I. 1II. przypisywał te lóżnice przede wszystkim. U Homera ceniono r. jaką w Europie chrześci_iańskiej miała Bib]ia" x9. ale niemniej realnle clsobistego doświadczenia nabytego v. rvolrrej od troski ekonomicznej.że to porównanie jest uprawnione. archaicznośc i prymitylvizm.l. W. Krakóv. kiedy indziej Spartanom. spędzającej czas wolny na sporcie. . Myślę. t. W l]jądzie i Odysei mamy do czynienia ze społeczeńznawca eposu heroicznego slwem. 1952. W tytule naszeEo rozdziałll zawahaliśmy się jednak z uzycienr tego słowa . U Homera wspomniana wraż.ł. szukając w niej oparcia przeciw demokracji ateńskiej.Wiadomo. brak potrzeby niezależności.Macec]oński" 33. Le mirage spartiate. w Sparcie stadność. 134.posłuszeństrł-o. w którym wielcy ludzie na szczl-cie rozwinęli styl zycia uznany przez obyrvate]i za słuszny i potlzirvu godny ał.raci ateńscy. U Homera indywidualizm we wszystkich lvymienionych wyżej znaczeniach tego słowa. ze słowo . I. G. Iiteratura grecka. W dalszym biegu dziejów różni nawiązyrvali do różnych spariańskich walorów poddając je znacznej iclealizacji. 37 Patrz F. Sparta to wszak Dorowie. jak czytamy u tegoz autora była clia . II: Paris 19. 35 86 Tadeusz Sinko. małe znaczenie walorów intelektualriych i zapobieganie przenikaniu obcej mądrościw szeregi Sparlan. wspólnej wolności od troski ekonomicznej. skolo specjaliści uważają za moż]iwe rekonstruort ac świathomerycki na podstawie homeror. że byli jej wielbicielami cynicy i częściov. O duchy praw.licznych podróżach (Odyst:usz). Sinko można porównać jedynie z tą. rv Sparcie jej daleko idące rozbicie. liwoścna piękno ludzkich postaci.yczna i szluka podporządkolvana interesom władzy. że starożytni oznaczali początek nauki szkolllej pTzez początek lliady. Paris 1933i t. 60 61 .o stoicy. Ktośmoże nam rv tym punkcie zarzucić. wspólnej pogardzie dla wszystkich zajęc innyclr niż wojowanie. pogardzającej wszelkim zajęciem poza wojowaniem. ale podobały się cnoty męskie.. Przy podobnej pozycji w strukturze społeczeństwa.rząd arystopisał Montesquieu 35. podczas gdy Arystoteles zgłaszał naliśmy lćżne uwagi krytyczne. skoro to było możliwe s7. Wiadomo. Jaeger. Rozmówcy Ateńczyka w Prawąch Platona i przedstawiciel Sparty są łye wszystkim zgoclni. to ethos Spartan wolno nam nazwać rycerskim na rowni z ethosem zobrazow-anym u Homera.t y do stwierdzenia.vego świaclectrvaa także i dlatego. Ollier. I. Dorowie kulturę lrreteńską już zastali i ją przejęli. różnice między w-zorem wojownika u Flomera i w Sparcie są istotne. najeżdżcy. Cytowany już historyk. 34 Cecil Maudice Bowra. London Ibidern.Jakoż Grecja starozytna zostawiła rram dlva tóżne wzory rządzącego wojow-nika.

W Liścieo wido. r. że w Sparcile chroniła je uczciSpartanek wośćpubliczna. W prawodawstwie Likurga wszystko współdziałało zdaniem Heiwecjuw przemienianiu ludzi w bohaterów. . miraż Sparty przestał wabić ludzi należących w tych ustrojach nie do rządzących. Przebieg tej kontrrewolucji jest ciekawie zaryzwiązana z osobliwościa.ustrować Sparbyć nagrodą wojownikowi: oto temu jest otwarte. które nam zostawił Plutarch o Sparcie wyzyskał Słowacki w swoim dramacie Agezylausz. dyscyplinę i wyrzeczenie się swojego . 112 . że ma za sobą tak chwalebne karty. Na pytanie. który niedawno wydobył ten dramat z cienia. Wyki. nazy\Ma go dramatem ]iontrrewolucji. nie ma już jakoby śladusurowościobyczajow. która ma Erotykę na usługach ojczyzny może z kolei zil.Ta tresura zrobiła z nich istoty nadludzkie". Maciej Sta. t. golszący dla każdego innego ' Zginął Etpenor. Ideolodzy fran. Zapomina się już nawet o tym.wszystkim: w prawach. Cnotliwe Spartanki w żaHelwecjusza . Jean Jacques Rousseau. Jedna z matek Spartanek dowiadując się o śmierci syna w walce z Tebami mówi: 38 szawa s0 Claude Adrien Helvótius.Ukazywał mu ojczyznę . I. lecz do rządzonych. w miłości. inni podziwiali surowośćobyczaju. s. w które j by żyłtylko .owany u Słowackiego.. t21. we nie zostawił mu ani w bawach.. jak Termopile i sięga się pamięcią przede wszystkim do epoki. Zwyczaj ten utrzymywał odwagę i czu-inośći był pożyteczny dla narodu.jd" dla wspólnego dobra. A mnie kocha tak jak Spartę. jak ambicji Persów 38. wiskach wraca jeszcze raz do tego tematu stawiając'Spartę za wzór. Jest ona ściśle mi prawodawstwa i ekonomiki w Sparcie.165. 310 . Drumat o kontlrewolucji (Agezylausz Słowackiego|. zemścićsię wnet leci. którzy wyszli cało łobie i milczeniu z bitwy pod Leuktrami.kult męstwa. Niech i ten zginiel Zastąpi go tlzeci. przeł. ucztach . W związku z powstałymi w wieku XX ustrojami totalitarnymi. którzy są zainteresowani w utrzymaniu rażących nierówności. narzucił Spartaninowi żelazne zdaniem Rousseau Likurg jarzmo. Surowe obyczaje sprawiały. że niewinny wydawał się Spartanom ten widok. brat jego.zwyczaj jedynie za niezręczność. Serce moje któż otrzyma? W Polsce patriotyzm wzniecony utratą niepodległościdyktuje Kniaźninowi w roku 1786 operę pod tytułem Matka Spartanka. przeł. o umyśle. XLI. toryską w roli tytułowej. s.Wyzyskując erotykę sza Likurg uczynił z niej potężną siłę w prawodawstwie. a0 rzewski s.przyjmorvały synów swoich. ale zagadnienia w tym dramacie poTuszane wykraczają juz poza inte. mniej na ogół krytycznie niż to czyniŁ Montesquieu. że Sparta miała swoje dobre chwile do połowy wieku VI.Pamiętnik Literacki". czy zechciałby także zalecić tańce półnagich Rousseau odpowiada. który obawiał się zarówno zdrady helotów. tJwagi o rzqdzie polskim. 62 63 . litórych analogia w stosunku do Sparty jest oczywista. . Egalitarne tendencje znajdujące sobie wyraz w reformach króla Agisa natrafiają na sprzeciw tych. War'Warszaw. Kazimierz Wyka. Toteż męstwo Spartan osiągnęło niedoścignione vfyżyny.dla samego siebie". gdy odcięła się od świata żelazną kurtyną pozwalając wzrastającej korupcji na ciągłe zwiększanie między wzorem a jego realizacją. w domu. chwili wytchnienia. lanlca. 493. W 272 roku. zaśtchórz był przez nie odzdaniem trącany i wyśmiany. Mało czytelny dramat Słowackiego nabiera życia w ciekawej interpretacji K. s. 190. bohaterów bowiem kobiety darzyły uczuciem. ljst o widowiskąch. cuskiego Oświecenia zwracali się często do spartańskiego wuorca. odtworzoną w tymże roku przez teatr w Puławach z lzabellą Czar. Ci biorą górę.t. Kazimierz Wyka ło. ..1 1966. Wiadomości.g11. z. Żal mi gol Co mówię? Niech zginąłl Jeszcze są mi dwaj synowie Merop. Jadwiga Cierniak. ludu 39. w za. zaśpełne radościdziękowały bogom za synów. 1959. resującą nas sprawę wzoTu osobowego spartańskiego wojownika. gdy odległości Pyrrus oblega Spartę. Helwecjusz usprawiedliwiał najak powiadał karania kradzieży wet dziwaczny .. Który w sobie zdrady nie ma. a Agis ginie. którzy polegli w walce.

lecz także i dlatego. wypędziwszy ponadto lra[u i świadomość nauczycieli filozofii i zesławszy na wygnanie wszelką szlachetną umiejętność. się nie ubiegają. ks. kiedy szpiegowaniem odebrano nam nawet wymianę słów i myśli. 3 Seneka. s. że miał w swojej historiografii cele moralizatorskie. Germanowie .nie tylko dlatego.. 3. Patrz wstęp l 2 lbidem.aludzi rozporządzajążaliśmy--.jak to było wspomniane . według zebranych z różnych źródeŁ informacji Gerniania Tacyta rozciągała się na obszarze ograniczonym przez Ren -i siqgającym na wschodzie po Sarmatórv oddzielonych i Drirraj od Germanów . co mają broń. ludzi tu hierarchii społecznej z tytgłu zaszczytnego pochodzenia i realizujących w swoim mniemaniu pewne cnoty niedosŁępne niższyrn stanom. Zanim. gdyby tak samo w naszej mocy było zapomniec jak milczeć" 2. którzy postwierdza Seneka i do walki skłonnych i-w niej żyją.Rozważając ethos rycerski eposu homerowego. I. Odpowiada im llardziej wymiana towarów. eiby nigdzie nic uczciwego na drodze nie napotkac.ptzez wzajemną trwogę albo góry". XI.skrajną wolność. przeciw któremu się niczym nie zabezpieczają. obojętni. . O cenne l<ruszce. Wszystkie publiczne sprawy załatwia zgromadzenie.jeżeli ufać nosili broń cieszyli się także szczególnym szaTacytowi . Germanowie nie stanowili ludności napływowej. szukając w dziejach przykładów tego. co chwalebne czy rad na to. jako ludem. Daliśmy zaiste wielki dowód cierpliwości. wolnośćserodzaju ludzkiego. co cunkiem. Hammera. a kapitałem obracać i wypożyczać na lichwę jest praktyką u nich nieznaną. Na pierwszych stronicach Żywota Juliusza Agrykoli ubolewał.Tarczę porzucić II t. 294. wał Ocean. w którym --. wzorco\Mych nasz historyk przywiązywał szczególną wagę. Dzieła. Samą też pamięć wTaz z głosem bylibyśmy utracili. przy czym upoważnienie do noszenia broni musi llyć udzielofle przez gminę. Ten rys podkreślau Germanów także i Seneka przypisując im odpornośćna surowy klimat. zaśdzieła ich palono. snując dalej wątek ethosu rycerskiego. przejdziemy do wzorów rycerstwa średniorviecznego zatrzymamy się jeszcze chwilę nad Germanami. Resztę opły. co naganne (exempla recti aut solacia mali)1. do którego dopuszczani są tylko c:i. lecz byli jakoby autochtonamil któżby bowiem rvędrolvał do kraju o tak niewdzięcznym pejzażu i klimacie? W charakterystyce ich życia Tacyt uwydatnia szczególnie surowośćobyczajów i tężyznę.IV. II.. De ira. jak srebro czy złoto. Trudno o ludzi barciziej zapalczywych jak oni. że pisarze upamiętniający zasługi ludzi wybitnych bywali przedmiojak pisał tern represji.Snadź sądzono że tym ogniem wytępi się głos narodu rzymskiego. co miało służyćjako exerłpla recti icgo rodakom. rycerskl. t.tam my widzieliśmy skrajną niewolę. lValczą za pomocą włóczni i tarczy. Seweryn Hammer.Elhos 65 . 1957. Warszawa S. Jakoż do odtwarzania postaci r Tacyt. Wiadomo. że Tacyt nie znał prawdopodobnie Germanii z autopsji. roz\ł. 64 l . Podstarvą ich gospodarki jest uprawa zboża i hodowla 'r"rzód. przeł. lbidem.ci.ethos lokujących sanrych siebie u szczycych władzą i bogactłvem. przywykli do zimna i głodu 3...na wszelkie inne zaśród walki się rodzą iqcia ł. . a jak dawne pokolenie widziało. że adekwatnośćjego charakterystyki bywała poddawana w wątpliwość..

-Boy. upołvażniony do tego przez Rzymian. stanowi to bowiem o jego prestiżu. zaczął mienic się królem. by ich domy się ze nołl. Jeżeli długo trwa pokój. t. która frymarczyła swoim wstydem. prywatnej. że obowiązuje ich pewien wymiar zboża. Życie schodzi Germanom na wojowaniu i polowaniu w atmo_ się sferze współzawodnictwa.a podarunki. I. kiórych los w razie przegranej jest okrutny. przy czym tylko dzięki uzyskanym w niej łupom można drużynę utrzymać i należytą hojnośćjej okazać. jeżeli tylko upra. by się kto closLał nie przywiązał. Ich wódz.Winnej ucina mąż włosy. opisie.nie różnili się stanem powę ich egzystencji. rozdz. gdy zaczynają coraz częściejprzekraczać Ren. Obecnośckobiet też miała podtrzymyrvać tendencję do ryrvalizacji i popisu. grają o własną wolnośc i życie. tak mu bowiem nakazuje po. prestiz bowiem rośniewTaz z liczbą krewnych. s. popędliwy. Drużyna walczy przede wszystkim dla rrodza. . Niewolnicy w ogóle podlegli są u nich tylko w tynr sensie. nagą w oczach krewnych z domu wyrzuca i przez całą wieśwśród chłosty pędzi. musi iścgdzie indziej. Między jednym gim spędzają czas na próżnowaniu. 275. wet i gnrlśnością . nie ma żadnego przebaczenia" 9. Do zderzenia się z nimi dochodzi. oddaje się w niewolę..były .Lenistwern npwydaje się im w pocie czoła tego się dorabiac.Gdy w niej wyczerpią wszystkie swoje zasoby. g Ibidem. Kto przegra. Tańce pośród włóczni stanowią jedną z bardziej popularnych rozrywek. który wyprzedza o lat kilkadziesiąt dzieło Tacyta.. o Tacyt. aczkolwiek spadzadolyalają liobiercami mogą być tylko dzieci własne. 273. uznanego za takiego na podstawie męstwa. a tak zhańbionemu nie godzi się brac udziału rv ofiarach ani przychodzić na zebranial toteż wielu. przeł.. 66 67 . 8 lbidem. nie zniewieściałi nie zaniedbał wojowania na zajęć stanowiących podstarzecz uprawy roli i hodowli ftzód . które sobie z takich czy innych wzglęclów upodobali. sobą slykały. miał za zadanie śledzić. Niewolników w ten sposób zdobytyclr pozbywają się jednak chętnie. 272. Mieszkali odzielnie scu. Dba się o to. . cey odzieży. kapryśnyi okrutny. Między wodzami panuje rywalizacja: każdy chce mieć drużynę najliczniejszą i najmęż4iejszą. w miej. Należy go ochraniać i . . Łatwiej bowiem wyróżnic się w walce. XXMII. wstydu nikomu nie przynosi. O duchu praw.nawet własne bohaterskie czyny na karb jego sławy policzyć" 7. bydła 6 Charles Louis Montesquieu. Albowiem dla takiej. Ń: Dzieła. Kradzieże w stosunku do obcych nie mają w sobie nic degradującego (nullam habent in|amiam). XXI. nawet więcej.Ludy germańskie . Liczby dzieci nie wolno ograniczać ani już urodzonych zabijać. 268.ie . Nie leży w ich usposobieniu uprawiać ziemię i długo czekać na doroczne zbiory. Żony . Germania. Życie erotyczne Germanów zaczyna się późno i jest surowe. W rodzinie siostrzeńcy odgrywają ważną rolę.honoru. Gdy ścierały ze sobą dwa zastępy. Po roku ten Germanoryie nie posiaclają rł-łasności jakiśteren dla uprawy. Dookoła wodza. żeby siadania. szczególnlm jednak porvodzeniem cieszy się gra w kości. bo chciwośćna pienią dz (pecuniae cupiditas) jest źród_ łem kłótni. s. Tak więc najnas wrażliwe na punkt od dalsi krewni brali udział w zniewagach i wszystkie ich ustawy opierają się na tym". grupuje się drużyna. Juliusz cezar. powrozem kładzie kres swojej niesłapisał Montesquieu 6 nie mniej wie" 5.wojowaniem a druco można krwią zdobyć" 8. trwająca czasem dzień i noc. w swoich komentarzach zebranych w De BeIIo Gallico. wyszedłszy cało z wojny. Ich wiarosię składając się zwykle jedną . szlachecka młodzież idzie wojny szukać. Warszawa 1927. II. ks. Żrodłem wiadomości o Germanach jest ..kto specjalnie \Myznaczony obserwator jak sobie poczynał. clrarakteryzowany jest przez Cezara jako człowiek grubiański. s. Pijatyka. Do zawziętości w walce zagrzewa ich obecnośćżon i dzieci. z lbidem. Podczas gdy Spartan cechowała stadrrość.jak wiadomo oprócz Tacyta. t. s. Tadeusz Żeleński. czucie honoru tak jak oni je rozumieją.Germajak twierdzi Tacyt nie znosili.uchodzi za największą hańbę.zdobywa łomstwo karane jest przez mężów bardzo surowo.i w różnych stronach. Cezar traktuje z góry Germanów jako plemię dzikie i agresywne. Wódz nie może pozwolić na przewyższenie choć jej członkowie także między sobą go w męstwie. Wycowspółzawodniczą fanie się z walki i przeżycie go okrywa niesławą. bo ta zdobycz nie przynosi zaszczytll. który.

.en' średnior. niezaleznie od stosunku tego obrazu do rzeczywistości. próżnowanie w okresie clzielącym jedną walkę od drugiej.. zaśten. obowiązująca gościnność zakończona upominkami. które dawali chętnie. w jakiej głosilo pokorę. było wrogienr. N{ijnchen lbiclem. jakie opisał wspomniany już Veblen. z którego wzorem będziemy mieli do czynienia w Toz- życia. ktłr pozwolił sobie na stosunek seksualny przed dwudziestym rokiem Tli Rzeszy nie lrawiązywali jednak ani do Tacyta. uiegłość. dokonanyrn plzez L. elementy współzawodnictwa i chęć osobistego vłyróżnienia. 31.iecznym. Ci bowiem historyczni Germanorvie okazali się. Osobłi gościa jest dlą nich nietykalna. wskazy]Mał na Wikingów jako sr. Wszak przez odwoływanie się do Germanów próbowano wyjaśnićpewne rysy śreclniort iecznego rycerza.ane zostało rozbudzone dzięki niemu w innych stanach.jakaśjednostka historyczna.wielkoduszność. Tak lra przykład ludzie. powstawały jedyne tv srvoim rodzaju twory kulturowe.vatriu i t. takie. tak scharąkteryzowani. s..r. A więc na przykład pogarda dla innych zajęć niż rzemiosło wojenne. Gdziekolwiek się zjawiali. jeżeJi tylko dany kupiec miał krerv nordycką. naraża się na infamię 10. \Marszawa 1958. 12 lvzór osoborvy hitlerowca.Jeżeli w ogóle pojęcie godności sl. Germanowie. nasuwają analogie z twardą tresurą Spartiatów. Det Mythus des 20 Jahrhunderts.niczym toteż hairbą jest dla niclr posługiwanie się siodłem stanowiącyni przejaw wygodnictwa.wierność wodzom. Constans. Wprawdzie stan rycerski zaczął w wieku XV tracić srvclje znaczenie.winien byc skontrolowany za polnocą coraz Jiczniejszych materiałów.witalność. Dobywa te analogie A. 111. a mianolyicie rv mieszczańsLwie. Im dłużejmężczyzna powstrzymuje siq od erotyki. bo. Ger<l yclcim. Rosenberg. Wtedy przecirvnie. A. tak jak to czynią w ogóle wojownicy. ich zdalliclnt. który zadał cios propagowanej przez hitleryzm kulturze nordyckiej. nazbyt podatni do przejęcia kultury rzymskiej. Chrześcijaństwo zaśw tej wersji. w którym pojęcie honoru przeniknęło nawet do hanClu. W gruncie Tzeczy to byli Germanowie 13. ci byli tylko rzekomymi Francuzarlli. które wymienione były przez Tacyta. Gośćmoże wejśćdo każdego doinu i zasiąść przy każdym stole. Mówiąc o Germanach ideolodzy Korzystam tutaj z wydanego przez Les Belles Lettres tekstu po łacinie przekładzie francuskim. Wikingowie łupili wprawdzie. Rosenberg przyznaje się do związków z rycerstu. Nie przytaczam tutaj tych rysów. 19]7 152. żclry zilustrowaćl jak różne orientacje mogą być z koncepcją holroru związane. Pozwoliliśmy sobie odtworzyć w streszczeniu obraz Germanów zarysowany przez Tacyta. jakie widzieliśmy u Feaków w Odysei i takie. jak pisze T. Paris 1959. stanowiących w danym społeczeńslwie tządzącą elitę. Nie pobłażająsobie r. 11 Tadeusz Manteuffel. llranowie to nie Gcrmanami nazywa on tych. Tak terly Gcrinanotvie u Tacyta czy Juliusza Cezara i Germanowie w rozu.. tym większej godzien jest pochwały. 13 6B 69 .v-oich antenatów. Choć po tej kontroli będzie się róznił oci wia się je poza granicami swego kraju. ani otrzymanymi się nie zobowiązując. a potem chrześcijaństlva. lllieniu Hitlera i Rosenberga wyróżniani byli na podstawie innych rysórv. Średniowiecze powszechne. germańskim Zachodzie" jest clla autora. ani darowanych nie licząc. iw 10 s. miłosierdzie i ascezę. naczelny ideolog hitleryzmu. należą do rasy panów. Eroica. s. Manteuffel11 Obraz Germanów .anolyiło kiedykolwiek centrum ludzkiego istnienia. Ci mają jal<oby krew ńordycką. Niejedni dostrzegają też podobieństwo między nimi a esesmanami.. Kuśniewiczw swojej książce pt.lv-orzeniu. ale marzyli o sławiel o pano. Z Wikingami kojarzy się wolllość. prestiz uwarurrkowany ilościąludzi zależnyeh. to w nolpisze A. Alfred Rosenberg.ię. Rosenberg 12. kŁórzy uciekli do Prus chroniąc się przed Wielką Rewolucją Francuską. zarysorvując sprawozdania Tacyta czy Cezara. A. Nie potrzeba chyba ich wymieniać. którzy wyznają odpowiednią ideolog. in.dziale następnym. ani do Juliuszą ('czara. pozwoliliśmy sobie oba w streszczeniu przytoczyć. wspominam o nich. archeologicznych. obowiązkowa hojność. interesuje nas fakt powtarzania się pewnych zespołów cech pośród wojowników. m. Ono utworzyło potężny i niezależny Związek Ilanzeatycki. to dla młodych dobre ćwiczenie przeciwdziałające Ienistwu. aie poczucie honoru przezeń wyhodov. jak u Tacyta czy Cezara.

ją wygląd pełen godności. Iomans courtois.lr. gdzie . jest llardziej chciwy sławy niż inni. mianotvicie ethos rycerski zrekotrstruowany na podslarvie francus]riclr tzw. Studia z dziejów kultury \Varszawa 1956. jak. wygtąd szanolvny $especzirslqpuje lullle) i gdzie warunek urody stawia się już tylko kobiecie. Siła ta była niezbędna do dżlvigania .tym stuleciu pisał je głośnyChrótien de Troyes.najbardziej reprezórrtatyrvnych chonsons de gestes.W. która ważyła 60 . tj.lt:staje się szczególnie liczyć w ethosie mieszczańskim. t. bo rnożna było być pasowąnym na rycelza za szczególne sukcesy bojowe. wystawnie. z odwołyrvaniem się do wcześniejszych. Zgodnie z tą tradlrcją. Według celtyckiej wystarczyło lilr. s. przybyły z daleka. Znaczenie siły fizycznej będzie .. . 70 W rozclziate tym praglę przedstawic jedną z oclmian nabyć ten przywilej. Rycerz musiał być silny. która jeszcze w XVIII lllttlr.szystkim...ił zwykle strój świadczącyo zamiłowaniu do złota i drogich liłllnieni. czyli opowieści o slarł" nych bojach toczonych ptzez Tycerzy z kręgu Karola Wielkiego przede łl. llyr: rvłddcą połowy polskiego powiatu.spaniale" 2. zarrważają niektórzy Od rycerza oczekiwano. cJtonsons de gestes i treściceltyckie.ciu podnosi także i strój męski. MoŻna było także -_ i to zdarzało się coraz częścielrv związku z rozrostem miast i wzmaganiem się ich zna. w społeczności 1.B0 kilo. żeby uwolnić Duńczyków od straszrlcrJo potwora. s. któremu przysługuje. Pareto. że gdy ściskał rJaiąź drzewa.bogato. łącząc w nich lvątlii antyczne. co rikement. Siłę tę przejawiał zwykle. jak o tym już pisałam gdzie indziej. Sienkiewicz czyni Zllyszka z Bogdańca od małościtak krzepkim. jej bohater.ztltlia . 31.. . Le mythe veIiuisle ethosu rycerski.llroi.każdy z bohaterów szczycił się efektownym drzewem lv. Szlacheckie pochodzenie . rv. czyli porvieści dwornych. która mu pozwala ukręcić łeb poirvorowi gołymi rękami. Powieścidworne zacząły się mnożyć rv XII wieku. Synów królewskich było pośród nich niemało.jak umniejszał stopniowo rozwój techniki. Przebiegnijmy główne rysy. tak korbą zakręcał. że słowo noblement znaczyło u kronikarza lV rvyprawy krzyżowej tyle.. We wspomnianych utworach t. wz Dziela. Ibidem. jak l Ir:rakles. Rycerz w średniowieczu W życiu nąrodów nic nle jest tak rea]ne i ptaktyczne. że człowiek.. Męska uroda.ego. llrl tcż niewiele było trzeba. ' stefan Czarnowski. W tyn stuleciu pisała swoje pieśniMarie de France.r..' Rycerz musiał w zasadzie być dobrze urodzony. tak iirk jej się zostawia zdobienie się biżuterią.Iana Czarnowskiego.irleał v. Wymagała ona ciągłego podtrzyceltyckiej. 110. by tytul króla piastować. by był nieustannie zaprzątnięty swo. by okazać siłę.rrtlalogicznym. które miały w nich charakteryzortać ideał rycerza. trf. W jednej z północnych legend. Urodę tę tlrl:. Mówię rtw zasadzil". Nie byle jaka musiała być także zbroja i uprząż. '. że żaden dorosły by lrlpiej tego nie zrobiŁ._ ią sławą.pisał uczeń Arystotelesa 'I'cofrast to do siebie.V..zttkże 1. sok z niej wyciskał i gdy w dwunastym roku życia opierał kuszę o ziemię. by tytułować się królem podRycerz miał promieniować urodą i wdziękiem. który zakradał się w nocy i zabijał co znamienit:lzych tycerzy| stacza z potworem straszną walkę odrzucająe rvszelką broń. od dziecka. . Czar rlrlrvski przypomina. l}cowulf. 71 .

przez zasiadanie dookoła okrągłego stołu. G. Jej brak jest najcięższym obwinieniem. lMspółzawodnictwo w ustalaniu swego prestiżu prowadzi do stratyfikacji w ramach wojującej elity. jak wiadomo. 73 . którego B. Więc wypada węclrować rv poszukiwaniu okazji do walki. co jak już była o tym mowa nazywa się dzisiaj pecking order. jego przeliwnik. Tycerz ze lwem z opowieści Chrótien de Troyes. New York 1957. o wspólnym ucztowaniu i zawodach sportowych. byle nie przesadna. Żaden fycerz nie słucha spokojnie o cudzych sukcesach.kto lepszy: czy ten. gdy są poza krajem. że sprzyjają zachowaniu jakiegośstatus Quo Ą. s. co winien swojej opinii.wyMarie de France. 0 ó The Autobiography ł Patrz Emile Dupróel. przychodzi oddać się Frankom w niewolę. . ale daje się przekonać trzeźwej dwórce. . nie aprobując tej metody. prowadzi do łamania elementarnych zasad strategii. . żeby wyjśćza mąż za zabójcę. oba nalody. że zabił szlachetnego t ycerzd z wrogiego obozu.d'ąbord d votte renommóe). karze się bardzo surowo. Ta rozpacza rvyrywając sobie włosy i rozrywając paznokciami ciało. tu zostanę" .legenda" nie oznacza tutaj jakiegoś gatunku litetackiego. jeżeli się nie chce. (Singez. aczkolwiek w za3 sadzie wszyscy rycerze mają być sobie :ówni.e morale. . żądanie od rycerza odwagi jest w pełni uzasadniorre. W czasie walk między Frankami i Saractlnami jeden z najlepszych rycerzy Karola Wielkiego. rycerze angieiscy idą leczyc się u Francuzów. Duma jeśtw pełni usprawiedliwiona. w którdj pozycja zależy czyli dta ustalenia właściwej od liczby i jakości TyceTzy pokonanych. Jeżeli zywając pierwszego napotkanego jeźdżcadla ustalenia tego. to wędruje się dalej. Bo. Ogier. kto zwyciężyłjest niewątpliwa.Wśród pisze o innym pięciuset jeszcze by za pierwszegg uszedł" -wcześniejYvain. że tu w kraju i inni taką mu sławę mają. gdy są tl siebie.Zdumiał się wielce.iv cytowanyclr balladach. Nieustanne zabieganie o pierwszeństwo nie staje na przeszko_ tlzie solidarności tej elity jako elity. cnót. jak powiada zazdrość którego sława'do niego dociera. 72 Patrz G. co w legendach Slowo .czy ten. które bywają poczytywane za konserwatywne w tym sensie. wdowa oddaje mu swoją rękę tak szybko. kto został zwyciężony?" Ponieważ odpowiedź na Tzecz tego. Francuzi i Anglicy. Dla tej ma się termin dćmesure. musi się zmierzyć z nieznarrym kolegą. gdy pospolity żołnierz chełpił się. Obawa.. co z kolei pociąga za sobą bardzo często zgubę Tycerza i masakrę wszystIiich jego ludzi. i tę. jak powiada kronikarz.mywaniat ciągłej próby. często pomagają sobie jak brącia i wzajem na siebie liczą. Gdy Saraceni chwytają Ogiera podstępem. Russel w swojej ślvieżo wydanej autobiografii charakter-rzuje jako arystokratyczlrego gentlemana polskiego aż po czubki palców r. wyzwany jest na pojedynek z ryceTzem Saracenów. choć są zaciętymi rvrogami.. Coulton. Nie ma co spełniac dobrych uczynków.. by nie gnuśniałi by pamiętał. Ze rvzględu na stałą troskę o prestiż w walce. Przyjaciele pilnują. 8 związanych z królem Arturem symbolizowane jest. które iiustruje Lingłard w OcąIeniu Conrada. solidarności. odpowiadający l-Tomerowemu hybris. sankcjonując tę nieustanną troskę o swoją jaźń odzwierciedloną.Skoro tu powidda sobie rycerz w jednej z ballad wojna. Paris 1956. Traitć ol Beltrand d. Conrada. gdy on byc pragnął pierwszy w świecie". Czyta się o podejmowaniu pokonanych wrogów przez Anglików po bitwie pod Crócy i pod Poitiers.hierarchii. by uwolnic Ogiera na drodze wymiany. gdy nadmierna.. London 1969. zwany Duńczykień. bo kąsa serce. ()dy w bitwie z 1398 r. która obejmowała i wrogów także do elity nalezących. Medieval Panorama. po czym wracają l bitwa toczy się na nowo 6. Odwaga bywa także nieraz konieczna dla wypełnienia obowiązku wierności i lojalności dwóch cnót. Jeden z TyceTzy| opisywany . którzy obracali się klrlrl wydany w roku 1971. zabija męża pewnej damy. jąceJ element fikcji. 23S-240. Sposób myśleniatych. kto zwyci{żył. by były znane powiada Chrótien de Troyes. Patrz polski prze.. RusseJl. Wspomniany już mszcząc się za krewnego. . Yvain.w-ojny nie ma. W jednej z legend. jego szlachecki zwierzchnik kazał 1lyszałka powiesić. Jest ono użyte w potocznym sensie dla oznaczenia wszelkiej opowieści zawiera. rycerzu ta sama autorka. Anglików dziesiątkuje głód i dyzenteria.Z dwóch rycerzy w pojedynku. pyta wierna służebna. że zapasy jadła nagromadzone na stypę pogrzebową mogą służyćna ucztę weselną. że się może być posądzonym o tchórzostwo. nie może zostać przy śwleżopoślubionej żonie.

rrlr. wlcllliciela. uznał to także po powrocie za konieczne małżo. połączoną z licytacją we wspaniałoobiera sobie jeszcze za temat w XiV wieku Chaucer myślności.pyta autor jej tt. Czy mąż.wolałby Z sercem przebitym paśćr. ńiało tysiąc funtów złota.]Mobec nieuniknionego zalrmatwania * odwaga osobista.rnusiał być bezwzględnie wierny Rycerz .. był przeniknięty fikcją.. c}roć . Tymczasem wieibiciel przy pomocy magika dokonał. jak wiadomo -. Czytamy w niej o damie. zakończeniu.yszechnie znane jest czynienie dziwnych ślubów. we. J.histoite Moyen Age./y ]//reszcie ów władający magią fi}ozof. że bądzie powolna jego pragnieniom. i rvszyscy W1020rokubiskupFulbertzCharlresujmowałobowiązki w stosunku clo srvego pana do żadnej krzywdy na . jeżeli choclziŁo o zernstę. lrtóry nie zgodził się llll żadną zapłatę za swoje trudy? l. Por. Jan zobowiązaniom Dobry. urok postaci. ltytni zaleceniami wasal musiał rviernie służyć lrIilrt.rlrżc cdpowiedzialnośćrodowa. iż rycerstwo rycerzowi rv wykonywaniu jego służyła Podczas zawodu. Rodzina nuklearna spojona poszulr1. czego 7 Johan Huizinga.się daremn. synowie kształcili tr'rrl okazywał się zwarty. uczynioną sobie czy krewnym.ltt. nościukochanego miłżonka zakochanemu w niej giermkowi obiecała.podjętym w stosunku do równych sobie.l. Ale pośród tej rł.). s. rlrl żłldnegouszczerbku na jego honorze (honneur).ielko_ tltl.|a wtedy nader luźno.. która .nie mógł ciopuścić . Gdy ojczym Rolanda. 31 t 32. s.. 0 Patrz Textes lll'r. Ale tlllł. że zadanie jest do wykonania niemożli. 8 S. a przede wszystkim sławili wielkie czyny rycerskie. bo zrezygnor. o wyłączenie z grona ludzkiego" 8. którzy na dworach od niego zależnym. gdzie był więziony jako zakładnik.vał z zapłaty dołviedziarvszy się. t. genealogii -_ pisał Czar. Czarnowski. które oborviązylvały wbrew wszelkim regułom rozsądku.cnośćosłodzic.go z kolei obowiązywała we rvszystkim rvzajemność9. więćdziesięciu rycerzy miało przypłacić ten ślubżyciem. jak powiada l{uizinga. rv opowieściziemianina.y zakochany giermek. z obowiązku pomsty za każdą.lt.ądzi światem gdy-odwaga pisze Huizirl9a ?.. pi"u (solut).pani stanęła wobec konieczności lwrli obietnicy.ie. s.plzy dworze czy zamku. bo niczego nie uzyskał. Zobowiązanie to za. do uszczerbku w lllłtllie posiadania (intćrót). 67. połączone nowski o celtach rz.l(omą czy autentyczną zniewagę. żr.. calmette (ed. ciągnęła w przekonaniu.lizysięgał na wierność.vanego do wzajemności z okładem. do ograniczenia jego swobody dzia.ic z dziejów. Giermek ltr li.l.(. Kto lr. sześciupunktach. "rógo Pieiwsza jest tytko chwilowa: dareń obowiązuje się obdaro\. Ten sam Huizinga pisze o grupie TyceTzy| która ślubowałanie uciekaćnigdyzpolawalkidatejniżnaodległość50akrów.l. kto et rlocuments cl. l/{. spodziewając się dobrego poczęstunku i należytego obdarołvania na dalszą drogę. okazał się na wyso]<ości zadania. Ten. służyła tym. Tę wiernośćzobowiązaniom. tud. .lvypełnienia tlrl niego żądała. Paris 74 75 .w nieobec. gdy jego syn uciekł z Anglii.lasowe braterstwo nie przeszkadzało rycerzom wywiązywać łlr. której się po nim spodziewano i którą uważano ludziom za nierozłączny atrybut szlachetnego urodzenia. choć zadośćuczynienie jej wymaganiom krlszLowaó gc. działania (libertó et facultó).decydująoprzypisan'iupochodzenia arystokratycznego [. obowiązywała l. który zrezygnował z dochodzenia swego. hojnośc. _ . do żadnej szkody w jego posiadłości(sócuritć)... . wchodzącej w skład jego opowieści karrterberyjskich. jeżeli oczyści rvybrzeże Bretanii z raf i skał podwodnych. rvaszym zdaniem -.lrtlziej wielkoduszny z nich był. osamotniQna żona zwykle umiała sobie się na obcych dworach.(.71. zbogactwemizhojnością. The Waning ot the Middle Ages. nie tylko on sam.wolał się łvyrzec celu pożądania wzlllszony wielkościąofiary trlżli clopuścićdo chamskiej podłości". który posłałukoclraną żonę do danemu słowu.. Mniejszym zlem ruina niż ogłoszenie skąpcem. Rycerz był ciągle poza domem w jego nie_ h|lvaniu sławy. sam oddał się w ręce Angiików w zastępstwie zbiega. Ganelon. Skąpstwo przyprawia o stratę zajętego stanorviska.] Trzeba bez szemrania darować każdemu żąda.. r. l\. 1rrztlgrał sprawę powierzoną sądołvi bożemu.rza \!.wobec tego nvolnił uko_ (.icrmek zrujnował. stanu.t. który miał to złoto otrzymać.Dzie. jego krewni zostali porvieszeni. boju". poza tymi negatyw_ lnrria i możności radą swemu panu.zi_ościi magik. żeby jej nie splamić uchybieniem r z.l od przyrzeczenia.

jeżeli były pannami p wającymi w jego domu. Oprócz obowiązków lv stosunku do swego pana. mamy zivykle na myśIi llylrl dopuścićdo życia w starczym niedołęstwie. stanowiły głów łli. Kilgourem.lt. Mass. pTzez szacunek dla przeciwnika. jak to czynił na p kład król Ariuri. Walka mogła dla niego bez jego ujmy kończyć się klęską li rIli<:rcią tak. pollrrtvt. humaltllirryzm. Fair play obowll|7ujący w walce. kobiety miały być należycie obwarow przeciw męskim atakom. których dopuścic się mógł r w stosunku do swego pana. wdowy i sieroty. Jak widzimy.. 50 . które muszą o głodzie i chłodzie 10 ll1. unikać grzechu. jednakże łamanie tych zakazó a zwłaszcza zakazu stosunku z żoną seniora. l?yl)}y kolejno w () chwale rycerza decydowało nie tyle zrvycięstrł. Śmierć na poirr 1t1. L. siostry seniora. szukać torłrarzystwa walecznych i uczyć się od trlllr. bo trudnc Consuetudines'Feudorum. jak tvlrlr. gdy chodziło o król tej miary. czynne zniewazenie go. wylicza warunki.v śmiertelnej lt. tym słabszym byłby uciśniony przez los mężczyzna.łyielkich na rł.r{: gdzie indziej.ą charakterystykę. wreszcie świadomazdrada tajemn seniora. Obowiązuje go wojna w słusznej tylko sprawie (iyuerre fulyttle). Eustalrrz rlly Deschamps. lęk przed odwzajemnieniem i.i kochac swego pana i pilnować jego rvłasności. ryceTzy o wiązywała zawsze szczególna wdzięczność w stosunku do kto ich na rycelzy ppsował.i.anie pohańbienia córki. w. Musi on llrrlllić kościoła. Szacunek dla przeciwnika.pohańbienie lub usiłorł. W zasadzie miała to być jedna z form opieki słabszym w ogóle. łvnuc narzeczonej syna. ltlrlrl]ić się. Wedle Łych konwencji zarysowany został przez Sienki wicza król Jan Kazimierz w Potopie. kto chce nalezeć do ly(. które obowiązują kogoś.rZy. lojalny. nawet. jak dokonywać czynów.rrtlwadziły do ubiegania się w walce o równe szanse. a nawet tylko usi wanie nawiązania stosunku z żoną seniora. s.. l/. zabawową. The Decline ot Chivalry. Musi być wielkim podróżnikiem szukającym udziału tv ltlrniejach i walczącym dla damy swego serca (pour sc mie). Ścierając się trva twarz z wrogiem umieli się dzielnie bronić. rvreszcie. jak rzecz się miała z Rolandem.(. A więc na przykład opuszczenie w bitwie i pozostarvienie na placu boju żyjącego i nie ra ciężko.rlri. Wejjej bardziej szczegółou.być hojnym |.viona już opieka nad wą i sierotą.o czym łamaniu przychylna Królowie rv oporł. clyktowany był. r ltilek jedwabnych i złotych kunsztowne tkaniny. tvlrlsi byc waleczny.o. Yvain. ile to. ktory Huizinga uważa . lrlrll.. dumę. Jeżeli tl Cytuję za R. duma i r. które kształtowały się na strzeni od XII do XIII stulecia.alce ze swoim nieślubnym syne Jednakże król szukał zwykle oparcia w jakimśszlachetn rycerzur co podnosiło walory tego ostatniego. później nobilitowany.ieściachśredniowiecza nie byli zwykle staciami szczególnie bohaterskirni. wrrllii była nawet dobrym zakończeniem jego biografii. a]e nie jest mi znany żaden wypadek. Czasem sta wzmagała jego nieporadnośći rycerz był przywoływarry ja zbawca. Ich żałosna wątek najbardziej znanych opowieścidwornych. jak o tym miałam okazję . :. trlttr. unikając wszelkiej skazy. przy czym opin bywała pubiiczna będzie jeszcze dalej mowa .W Consueludjnes Feudorum 10. rozbudowane są szeroko p kłady wiarołomstwa (felonio). Il| 76 . i nie pozbawiac nikogo jego włastlrll'lci. uprał. pycily i podłości (vilenie).źll(]cgo eksploatacji.lył.1|l.l1:rrvriedliwym. Teoria usttoju teudalnego Warszawa 1930. czyl Tycerz ze lwem. co Karo1 Wielki czy król Artur.ia .51.łrt rllires sztucznego podtrzymywania zamierającej ideologii i colvyraźniejszego traktowania jej z przymrużeniem oka. Cambrid e. Cytuję za Tadeuszem Manteufflem. a takze opiekować się ludnością.rlga jest godna zapamiętania w historii piśmiennictwa doty(. oraz osła.zór króla Aleksan- postawę wobec wroga i lvobec kobiety. urodzony w 1346 roku.łlc wszystkim Ctly mówimy o rycerskości dzisiaj.i rvszędzie szukać wyróżnienia.vzględy zabaworve . łl sciryłku średniowiecza. autor niezmiernie płodny. pisarz mieszczańskiego 1lrlr hodzerria. okresie.hurt" w obronie uciśnionych d bo uwalnia od rvładzy okrutnego tyrana trzysta eksploatowa ptzez niego dziewcząt. a także z jego łożnicą. 89. cudzołóstwo.

llll."i i. . nie było rlopuszczalnb. 'u"] kl?. nie przebi dza..fi w okiesie pr"*i*"ika i gdy flo1ę Jednegojh:lcffj rvyzyskiwac słabośc] jej . . Jes i diament. Czyta się w legendach średllr. spadł z pi.r"-ili. drugie czekało z wojną na odbudow Zabijanie wroga iieuzbroionego g]<rvyało T.:: w sobie darować tego. Jiłu. panu. który nakazywał. z którym się walczyło.że się boi. konii i odsłoniwszy do czynienia. hlr'llc przezwyciężały niedołęstwo starości.lr. a nie broń możnych tego świata.1 zorientował dopiero póżniej. * powieści . była to bowiem broń pieszego chłopt.o czym różnym ludom |. New York 1959.towanra. że został panem pobojowiska. co mogło być poczytywane za tchórzostwo.. niego z tyłu. które w pełni świadomości bierze'udział w walce.ir"'"przodu. Men and ldeas..rlrże współczesnego autora llt. nigdyryce f.. Nic to. ale nie wolno llyło złamać obyczaju rycerskiego. Gdy w walce nieznanych sobie mu. jak pisze Huizinga lo że jadąc na rekonesans zbroi kłaść nie lrlógł.konia (a w zbroi nie rycerz.1J. .iowników.. Nic. J. Komu siwizna skroń już kryje. __ __ t^l_łn film Dn u'lulrll _.. "Nie zabiję mnie pr Boże broń który spadł z konia -' rł"ołaLanceloŁ taką nies}awą"."y'l]:1::Tj z nich strąca arugiugo . Obyczaj ten zachowyrvały nawet całe wojska. że ta odmowa pbciągnęła za sobą śmiercjego przyjaciela i wyrżnięcie jego wo. lecz powiada: \Ą'siąCż panie.11t :J:ili_*'. gdy to.'3uZci bym hańbę na się ściągnął". dta odpoku. Roland nie chciał dąć w róg dla przywołania poll)ocfl.lc nieraz korzyści. <lclgrywa w tej walce koń.nof.. Nie honor. żeby wyrównać szanse."u w zgrzebnej i. .io_.. uderzyć bolviem w twarz ttttlżna było tylko kogoś pochodzącego z plebsu. Ten brak względu dla innych nie razi najwyraźniej ltiebios. W zal{ Obyczaj ten potwierdza r.u.#"i.iż kazywałby strzał z tyłu. żeby nie pomyślano. skoro archanioł Gabriel osobiściezlatuje z nieba po duszę llohatera. odsłoni\Mszy 1lrzyłbicę pokonanegol rycerz przekonywał się. że zgładziŁ bliskierltr'krewnego czy umiłowanego przyjaciela. Mówiąc o walczącym rycerzu niepodobna zapomnieć.darmo nosi imię własne. grly się tego bije. a to tak dla okazania. by zwycięzca w pojedynku spędził na polu talki cały dzień aż do następnej 1ltilnocy.j:"o:| on.. gdyby ktokolwiek z lrrelvnych lub przyjaciół zwyciężonego chciał go ponownie do rlicj wyzwać. 78 79 .l. To l dla okazania gotowości do nowej walki.. IyceTzbez skazy. |l1. Huizinga.ypity*:T-.r. ---ńv""r-wi w zbroi nie wolno było się cofać..:.jakie by pośpiechpo zwycięstwie mógł przyltitlść"12. za.tt. jak - "r* Vr'alka TyceTzy z zakrytą twarzą stanowiła w opowieścia. żema ze starr"im już człowiekiem leżącego lancą. podobną genezę miał hańbiący |. Tej zakrytej twarzy |.i"i"i '. rlrvornych okazję do tragicznycir wydarzeń."::"..lwa. (Pjeśnj N4arie de France) już miałam także okaz Dozbrajanie przeciwnika .. to zwierzę.. kogo zwykły nosić na grzbiecie.{:l1:]: l_::]j. Podczas nU. Nie przynosiło rycerzorvi chwalT k".lorrtesquieu będzie potem przypisywał genezę hańbiącego chal(ll(teru uderzenia kogośw twarz. Nie wolno było zabijac wloga godząc w mówiąi^":911 Ktzyżakoch twierdza to Macko " Bogduń.akter uderzenia kijem. niemógł **"i" bilwy zabił dw. jaką rolr. o koniach..u w na niego natarł.ylko koszuli. trzymarn ci rumaka.ch.óch nieuzbro.. że Lancelot.JiadJ..by jeszcze raz za1rrrwnić zwycięstwo temu.t""r".by na terr przykład w bitwie obrócił.*lj jsza humanitaryzm. że będzie ten cz 1yyT:^}^"*1o. warto zauwazyc.Wolno było ówczesnemu rycerzowi -_ pisze Sienkiewicz w Krzyżakach nie zważac na żadne przeszkody.:j: wzajemnie rycerzy Jec bości. r___:^ _ ^_. Niemiła sercu chwala taka. trar. który : fr:.zc.j:::i::1':"i::. a nie zawołał.i tit*i" Ćh"ł*i"ki o"d i okrąża go podbie|u:ą" .ChełmickiSzczuką : ]::]i1 po sunie za w jego mieszkaniu. Przewidywał pielgrzyml wyrzucać sobie aż Oi S*iu. Według tego. Koń nie. o."T było mówić jakoby ta] ich wrogiej rywalizacji nie chciały .ranicznie wierne swemu lrlrlwiccza o koniach obdarzonych ludzkim głosem.H. t wierny także film Tej konwencji.a!11^o'u..a"i"Se się o rvłasnych.

ir iego pani się jeszcze boczy za to. gdzie znajduje się ukochana. W zdo_. mieszkając w sąsiadujących zamkach. powiadam wam. Brewiąrz miłoścl.i gdy konie ' ł. tak gólny stosunek łączy rycerza z jego zbroją. niż niewola. ż<lllą. kto możel Trzymają pachołkowie. który ni'e patrzył na kobiety. Zamiłowanie do walki ilustruje wiersz Bertrana de Born urodzonego w 1140 roku: Lubię wasalów tłum. że te rozkosze Nad jadło. To duże zło i uchybienie natur"" - jak twier- r8 Są to wyjątki dłuższeEowiersza. W pieśniach Marie de France mówi się o dzielnym rycerzu. jest proba.. Możemy przytoczyć jeden tylko ltrlti przykład w jednej z ballad Marie de France. 'żeby jak najlżejsze szaty. stosowanć ptzez r.. przezwyciężająca nie llyle trudności i długotrwałe rozstania. a zwłaszcza z mieczem. czym była.aża nie życiu. kłuć i gromićl I gdy spłoszony rumak Wlecze po ziemi trup ryś:erza. często wyższej rangi w ramach tej klasy. próbą przypominającą Rękowiczkę sclrillera. bylych miastach wyrzynano mężczyzn plebejuszy. Zofia Romanowiczowa.że . ale z wycieńczenia pada martwy. wino. czy kobieta z ludu. co grozi mu hańbą i ośmie_ szcniem. być lżejszą |)l.. i oprac. jeżeli ten zdoła ją zallitlśc.. że na ten wózek wsiądzie.rttnce ojciec obiecuje rycerzowi córkę.żeni swoim damom dzielnie opierali się. zwykle z cudzą B0 - Etbos rycer kl. forty. ną razie jesteśmy przy postulatach. l. A w piersiach trupów utkwią sztorcem Oszczepy i proporce.l |' mian rycerz przyczynił się do podniesienia rangi tego s czyniąc po dzień dzisi'ejszy jazdę konno szlachetnym zajęciem arystokracji.na kLórą pozwala sobie kobieta. w objęciach na wysoką górę. lecz dobrej sławie Tycelza. skiej pt. że się chwilę walrał. Wrocław 1963. Najdalej idącą próbą miłości. Rycerz wnosi wprawdzie ukochaną na szczyt. Lancelot nie decyduje. Być ząkochanym należałodo obowiązków rycerza. 81 . gdy ruszy Siekać i rąbać. od tego. w jednej z ballad Marie de |. w Nir ogoł jest to miłość pełni skonsumowana. nie duma. w którym stali zapatrzeni w siebie aż do póżnej nocy.bez odpoczynku. miasta. rr nie przy stanie faktycznym . zjawia mu się karzeł ciągnący wózek. (l(:Zywiście.rlbotników. tlkna. kiedy kochan_ ktlwie. Dlatego 0 tlzi autorka.przeł. wicścidwornych jest wystawianie jej na próbę. proba jest okrutniejsza niż próba schillera. baronowiel 13 Bijt Zabij! Ratuj się. Karzeł pod wa1lonuje mu wyjawienie. -' Padają smerdy i wielmoże W zielone fos sitowie. wrócimy jeszcze za chwilę. 34. Panienka. Cohen uważał. ' . ale rycerzowi plc wypadało krwią kobiecą się plamić. czy lóyła to dama. by mu się udało. zamki.Bić się i kochać" to hasło rycerza. Że go podobna czeka dola: Śmierć lepsza. wzdychanie na tltlIcgłoścbyło raczej wyjątkowe. opiekuńczośći adoracja ltlrlgły dotyczyc tylko damy ze swojej klasy. Patrz antologia liryki staroprowansal./. znali się ty{ko . \Mbrew potocznej opinii. s. A śmiałeknowy cios wymierza. riit. Jednakże rzecz konczy i kładzić na siebie się tragicznie.. głodzi się. pospolitym tematem opo. Nie trwoży się.Ltnkiem. Przypomina to stosunek współczesnego człowieka jego samochodu czy jachtu. której wymaga od kochanka żona króla Artura. Miłość tlo swej damy miała stanowić czynnik uszlachetniający.sen przenoszę.wyznaniom miłosnym ztrlrochanych w nich innych pań.galrttlleria była niczllm innym niż skonwencjonalizowanym wiarolrlnlstwem i uznaną społecznie bigamią". Gdy uprowadziły ją złe moce i \ancelot szuka jej roz_ ten pro1laczliwie. Rycerze zapTzy. Kiedy posłyszę w każdej stronie Hurral bitewne. jak wywiezienie pracodawcy na taczce. Choćby wam przyszło oddać w zaśtaw . Do tego. Nadanie temu stosunkowi charakte stosunku osobowego znajduje wyraz w używaniu zaimka sfte miast słowa jt. postawa ryceTza w stosunku do kobiety zależała. Wojujcie. |. to znawca średniowiecza G. Miłość musiała byc obustronnie wierna.Pałace. Tak jak szczegóiny stosunek ma rycerz do konia.agnąc goląco. bo za_ <Jr.

t7 tB en Frąnce du Moyen Age. wzrusza ramionami na przysięgę składaną przez Zbyszka u stop Danusi. s. zależna od chwały przodków. traktować raczej jako zabawę.1 zamku pochlebiali osamotnionej zwykle pani. Etude sur la mort de Roi Arthur. Paris 1936. Przemawia za tym stanowiskiem fakt. w drodze współzawodnictwa".(.Poeta w kt(lrych hierarchia. że wędrowni minstrele rekrulrlrva]i się przeważnie spośród rycerzy bez ziemi lub z małą jej tlrlsc:ią. 92. odnawlana jest nieustan. lla czas dłuższy. trlt. że ten kult był wymyślony l 1locltrzymywany przez same kobiety. |'t. słusznie jest. Norbert Elias. Mam Lu na myśliLe lirtbiety inspirowana t'lrcvaliet de IaCharette. okazywała się bezsporna.. 1.1ości. o której mowal Więkśzość ll.ołeczeństwach. Histotia kultury llancuskleJ (oryg.delikatne. Wznosić się winien przez swą panią Ten. s. wbrew wszelkiej oczywi1. jak tę sytuację charakteryzuje M..rlo osiągalna dla ubogiego narratora 18.. 'Warszawa 19651 także J. Frapplcr. przeł. Zdaniem Montesquieu. Myślę. 15 plawą sytuacji kobiety w XII w. kto jest mężem czy kochankiem. Adoracja kobiet zjawia się we Francji dopiero w XII wieku w opowieściach dwornych. I L . Uber den Prozess der Zlvilization. wyllr) dobrą pozycję. którzy wędrując z zamku lr.1rtżl-lę na dworze albo przynajmniej na czasową dobrą gościnę l l](t dary otrzymywane na dalszą wędrówkę. dotyczących adoracji. że w kulturach. kobiety nie mają zwykle dobrej pozycji. że zwykle gdy ją prowadzono na śmierćz rozwianym tvlosem i w zgrzebnej koszuli. zjawiał się w ostatniej chwili na.lllazująca najdalej idącą służalczośc mężczyzny w stosunku do jest przez kobietę. Paris Georges Duby. by przestała Kochać wyzutego ze sławy i męstwa 1a. 83 lll). w której w istocie kobieta dostaje .że należy ten kult Kobieta nie cieszyła się szczególną pozycją w chansons de gesles. rozdz. Cohen. Nie m'a żadnych śladów takiego kultu u Germanów.minstrelom.Ztym kodeksem wiążą się narodziny pojęcia galanterii. Maćko z Bogdańca. Jeżeli tego nie uczyni. A. Histoire de Ia chevaletie 1949. który tej nowościnie znał.liillr w największych zamkach. 1958).kowi lr tltlłu do góry miał sprzyjać fakt. . W świecierządzącym się gwałtem i przemocą kobieta jest nadal uzależniona od obrony mężczyzny Servant in love and lord in matriage.t siebie. Inni twierdzlli.. l Stcfan Czarnowski zwraca jednak słusznie uwagę. Basel 1939. gdzie człowiek toruje sobie drogę mieczem. s. lla fakŁ.y[atoI miał (a dotyczy to zaiówno średniowiecza. Paris 1957. 82 .e Ttoyes. uzurpowały należną mu wierną służbę lll. london 196. l l4.. który bywał niejednokrotnie porówny\Many z kodeksem Tycerslwa średniowiecznego w Europie. . Bicie żon było pospolite aż do łamania im nosów włącznie. której był protegowaprzypisywali pomysł ttyllt 17. ltlczlTfl koniu Tycerz| ktory gotów był stawać w szranki za jej lritlwinnośc.1. a ściślej tyle nie miłość. s. Jeszcze inni bardziej poziomo . Temu stosun.1(.. ale Niektórzy z autorów wiążą ową adorację czy galanterię z po- u mężczyzn i nie umniejszająca bynajmniej ich doskonałości. Pozostawała mu adora:.lyc:h nieobecności męża. W Krzyżakach SienkieWicz traktuje ją jako nowośćnapływającą z Zachodu. że cała ta adoracja koncentrowała się przede wszyst. jak i dworów homerol jak pisał gra ważną rolę w sp. Chrćtien d. Kobieta nie wchodzi w ogole w Tachubę w kodeksie samurajów. Robert Mandrou. korzystając z czę:. Hauser w swojej historii sztuki także poczytuje ten kult kobiety za symptom jej nowej pozycji. J. Wyjaśnienietego czynnika jest tym bardziej interesujące. tr ]iobiet pociągała za sobą w legendach epoki spalenia na stosie. galanteria stanowi miłość związaną z pojęciem opieki i siły. rycelzy liczących na uzyskanie jakiegoś miejsca na dwol7(.lis|encję służbyobowiązującej wasala w stosunku do swego |)illla na jego żonę. pisaną przezChrótien de Troyes w wylrrltraniu zaleceń Marie de Champagne. Żona seniora miała jakoby w tym czasie uzyskać prawo do zarządzania majątkiem w nieobecnościmęża oTaz prawo do składania hołdu lennego 15.rli|owała wyniesienie kobiety na serio. że legenda .rozumiejąca się sama przez 1ł G. jeżeli wierzyć opisowi ich obyczajowości dokonanemt przez Tacyta. Grbaves.. 104. II.Norbert Elias podtrzymuje tętezę powołując 1. t.<1o kultu wędrownym r1. Zdrada małżeńska. r0 M. Greaves r0. The Blazon ot Honour. Frappier. że wędrowny poeta ll.avrcla.1.kopniaka wzwyż".Żona bogatego rycerza była zwykle lrr. które.it. lekkie i-ciągłe kłamstwo miłości". [l. Jedni widzieli w niej r. 98. Hanna Szumańska-Grossowa. hipotez. licząc na dłuższą 1.pTzy czym niewinnośćta.

19 ski J. Miłość musi być nadto połączol rl:. korespondencji wyrażającej w egzaltona wanej formie miłość odległość. Miłośc. jest on mało znany. różnił się jednak znacznie od dramatycznej miłościz cyklu bretońskiego.ono w ogóle w-rachubę.iom.rlcżą c]zieci wielkich lordów. reprezentowanej w legenclzie Tristana i lzoldy. Miłość lll.la zawstydza każdego szanującego się człowieka. Tlre Art oI Courtly Love. Cytowane przed chwilą wyjaśnienianie wykluczały jedne drugich. rlitlśmiałośc przezwyciężenia. Kobiety lrrltlcks mora]no-obyczajolły. wyłania się pewien 84. . B.iac się z po.tz]iu małżeńskiego.I7 z przymrużeniem oka. . Odpowiednikiem tego dzieła był traktat o miłości. stałym niepokojem czy się ukochaną zalrzylęk. że szlachectwo jak utrzymuje llitl wiąże się z urodzeniem. Tytuł jego dzieła brzmiał: Kunszt miłośeidworne j19. mające j rożne odcienie w zależnościod pozycji klasowej partnerów. Nie może -. Nie wolno przeciwstarł. jak przekonywa szlachcic wyższej rangi szlachciankę wynika. 6.wpływy poetów arabskich przenikające z Hiszpanii. Mężczyzną klasy średniej i kobietą z górnej warstwy szlacheckiej. Mężczyżnitakże wyżywali się jakośw tej fikcji.r:iski lll . z definicji miłości jej byc.którego autorem był Andreas Capellanus. . Choć to autor jedynego w swoim rodzaju dokumentu. Jakoż w jednym z zamków opisywanychprzez Marie de France freski przeclstawiały Wenus trzymającą w ręce Owidiusza. Nie ma tumiędzy małżonkami nie rodziny. tj.l. Szlachcicem górnej warstwy szlacheckiej i kobietą klasy śrcdniej. . że nie może jej być między 7\\. 3. 7. Mężczyzną górnej warstwy sz]aclreckiej i kobietą klasy iircdniej. Być może dlatego. Przynależnośćdo klasy jego zdiniem wyjaśnień. a zwłaszcza Ars annandj Owidiusza. kobiety bowiem mają tylko 1.tlniej ńie wymaga .. 85 Z ośmiudialogów. przeciwstawiając miłość dekoracją miłościwarstw niżz .Wyłącznie rlrls]ionałośccharakteru stała się przyczyną wyodrębnienia szla./.rji1 pervną moc nad mężczyznami. Parry.y. |.łrymieniane ukradkiem. rri. bo miłość musi byc sekretna lltr. jest formą wa]ki.1. tl.która zmierza do pełnego zadośćuczynienia. zastrzega się on. od wyszukanej z obu stron retoryki. J. że dopiero lat temu kilkanaście udostępniony został w przekładzie z łaciny na język angielski. czy wielkich lenników rlitl tylko charakter wchodzi w rachubę.cja z dystansu. llr<lcLwd między ]udźmi i doprowadziła do iroydzielenia różnych 1. Szlachcicem górnej warstwy szlacheckiej i kobietą tejże Tak wygląda stratyfikacja społeczna w oczach francuskiego 1lisarza XII stulecia i uzależniona od niej erotyka. ale wolno je oszukiwać. SzlachciĆem i szlachcianką. przeł.. który nie ma zastosowania w wypadku ll1.lrlz w miłości llirlt. co zaśdo 1. że do szlachty słowem.ts". Dialog między mężczyzną klasy średnieji kobietą tejże klasy. Piejest konieczny i szeroki gest w jego użytkowaniu.rj lnowy o świętości poza nią./. Wszystko zaczyna się od kunsztownych werbalnych zalotów. które wymieniliśmy. Kobiety--znajdowały w niej zadośćuczynienie za brutalnośc mężów.. Szlachcicem górnej warstwy szlacheckiej i kobietą ze zwykłej szlachty. nie jest znowu miłościądo o ukochanej dalekiej. 5./.azdtością.llrlllowi usprawiedliwienia dla uchylania się od miłości l\ llattret. Capellanus był współczesny znanemu nam już Chrótien de Troyes.. nie wchodzi z. li lasy. z łaciny na angiel194l.Jednocześnie jednak nasz autor stwierdza. 4.rlrlly nie są tu w ogóle potrzebne. Między mężczyzną klasy średniej i kobietą ze szlachty.żtlrn i żoną. 2. Należy je jeszcze uzupełnić o wskazywane przez niektórych wpływy korespondencji wymienianej między żeńskimi i męskimi klasztorami. Klimat jego Ars amandi. którą idzie autorowi. wpływy świeżejrecepcji kultury rzymskiej. a miłośc l. Inaczej szych. klimat Petroniuszowego wytrawnego-życia. do brzmi: 1.rlltl jakimkolwiek icln życzer.1 |)|zy sobie lw i. bo kunsztowne 1lłlspólstwa. New York Andreas Capellanus.1l|ęlą. ale przyznaną im ptzez męż. wreszcie. Jeżeli idzie rl lilasy przez autora wyróżnione. lecz miłością.

obieczono w habit mniszy.I. żeby umożliwić nrałżeństrł.1tlsci. a ja umieram dla nich. że autor przyswoił sobie głębiej legaty stalozytności niż pouczenia chrześcijaństwa. rv imaglnacji lvspółczesnych. potem na wieki ręce wasze Ilłl|. rluchownych.il.i nat]/chmiasi uciąć mu głowę. a oni 7. braniu. kiem.vo. zawartej w dziele Alain ('lr. ale ztlrla króla w interpretacji Malory'ego z II połowy XV w.o ltrrcilankom.z siebie samych. po czym rycerz niezwŁocznie uzyskał to. ze nie są dziecmi prawowitego męża matki..chłop . |rrl. bo tacy llllllli grzesznicy jak ona już się tam znaleźli.1.r. można było zbawienie zapewnić sobie Lańszyrn kosztem..Ojcze panie uczynię wasze ol. by utrzymyrvac pisał Huizirrlll. ka świadczyo tym. jak narzeka. że to są przecież praktyki grzeszne. ze aniołowie zabierają Lancelota do nieba. clwóch irierarchiach nie dających się pogodzic war.rli się. 89. że lzo]da rvystawiona na próbę utrzymania w rękach rozżarzonej sztaby że7aza wyszła z tej proby zwycięsko po złożeniuprzysięgi.z jaką wędrujący lycerz ścinał przeciwnika.ud rnoich Tąk .' by okazać. jeżeli ciało rycerza po jego śmierci przy. Pokost pokory. był nieprzewidzianym w kalkulacji Tycerzem dwunastym. Pragnę tylko jej istnienie zasygnalizować. s.łiebywała dawka udawania była konieczna.it. że nikt z jeclenastu rycerzy śp_iącychw sąsied. której romans z Lancelotem trwał lata. ( ir ly cior. Rycerze byli już krytykowani przez lvspółczesnych solr|r. tosci najwyraźniej nie przeszkadzało ludziom. ponieważ i |o jednali było obciążające.rtvszy dokument świadczącyo rozżaleniu chłopa w stosunku ll l 1l.vojej drodze czyny dawały się łatwo odpokutoz punktu widzenia kościoła \Mac przez wstąpienie u schyłku zycia do klasztoru. Zgładzę małżonka ti1llrllc:". Życie rł. że nikt jej nie trzymał w ramionach poza jej prawowitym małżon. Gdy pewien rycerz w postaci sokoła nawieclzał żonę starego rnęża. Grzeszne każclego spotkanego na sr. Ta przysięga wystarczyła do jej obrony B6 woła w jednej z pieśni Marie de France syn .] l 1rlr)żlliaczych.żywi rozwiązłych . lr. - l|' . tltI rł. Nieślubni syltrltvie lakże popierają grzeszne związki. ńające zaświad_ czyć o niewinrrości kobiety wiarołomnej.y |. Co pewien czas ta postawa pełna tolerancji jest zamącona |lzcz przypomnienie.ąpienie clo komunii zademon_ go uszczęś]iłl. Mimo grzesznej miltlsrli Lancelota.yczne.mowany o tym. pan Bóg.'|'l. . z jego odwracaniem tłlr.prześladująmnie głodem i mieczem [. struje su. t. l 1t1.. przysięgła.szystkiegot co plzypominało średniowiecze. skoro arcybiskupowi strzegącemu jego ciała po śmierci i.chrześcijański był wszakże w nim nader s..loia. Tak króI Marek rv stosunku do Tristana i król Artur w stosunku do Lanlt.}. kościółstara się rycerstwo pozyskać dla Jak wiadomo . gdy wchodziło w grę życie eroi. t 87 .lt. mściwośc zamiast powierzchowny.Nie próbuję tu wyczerpać ciekawych zagadnień zawartych w tej książce. żona króla Artura.i idzie o sądy boze.lllicr Le Quqdrilogue invecćjf. z których się zrodzili.zamiast przebaczenia. Duma . jeżd.i1. który z tego przywileju skorzystał. królem Markiem. Bóg najwyraźniej patrzy na niego łaskawym tlliicm.zccl spaleniem. i tym żebrzącym pielgrzymem. Men dnd ldeas. I{uizinga. który oto przeniósł jąprzez bagno nadrzeczne i ktory był Tristanem w prze. Olicjalnie potępiano cudzołóstr.ic. darvał się łatvro lvywieśćw pole. Pan Bóg łatwo dawał się zwodzić.l z() mnie. przez minstreli. Ta prob. zupełny brak szacunku dla cudzego życią złagoclzony przez fakt. że jakiśelement na niby dawał się wyraźnie głowy oclczuwać w tej łatwości. nich komnatach nie odwiedził jej w nocy. Lancelot bowiem. wyraz w rozmowie pana i chłopa. rycerskiego ideału w życiu codziennym" 'loLeż nie trzeba było czekać na XViII w. Wirrniby broniĆ mnie plzed t ( |l l :|ll. -a \Mszysikie sympatie były po stronie kochan]<ów.rlIr. Slosunek chłopa do rycerza znajduje w pierwszej połorvie \V iv.rtpliwości.że w niebie zasiądzie po prawicy boskiej. czego pragnął. kto go właścirviezrodził Il()lllf matki. przez mieszczanl pTzez chłopółr. Zdradzeni mężowie w niejednym wypadku rlliazują serdeczne przywiązanie do kochanka żony.(|llanie. a nie był to prawdopodobnie 1rl..t ila. Wezwarry kapelan do]<onał l"ego obrzędu. Ale ta ambiwalencja była szczegolnie jaskrawa. pamiętamy..<.łliadują się.oją lviarę.woich celów. ta zgodziła się natychmiast jeżeli przez przyst. nie ma w. . rlłLlece postulaLy ideologii rycerskiej odbiegały od rzeczy.

niestety. że byli rozpustni. s. przewidywał on natomiast bogate ży.()raz mniej funkcjonalna wobec ruchliwościpiechoty.Po co nam ci sklepikarze?" (Quel besoin avons lttlus Ce ces boutiquiers?)23.l1. że robili sobie z turniejów imprezę zarobkową.1. Ia paille nosfre).oraz to nowe wydania jego dzieł. ków. Znany kronil.rr. helas. gdy otrzymali jakieśpismo. Narviązywanie do wątkórv rl. Trudno wątpić. Rycerz u Sienkiervicza. Kilgorirem.ilniejsza niż pragnienie zwycięstwa.'że ideały lyc:crskie..i*u istotna. że nie szanowali zakładni. zgodnie z tradycyjrlyr-tri wzorami. którzy wcześ_ lliclj docenili jej znaczenie./yćzyn tych przemian i nie jest to dla naszej problenratyki .jak wspominaliśmy ideologia rycerska jest od XIV w. tracili zmysły. by naigrywac się z mieszczan i chłopór. Trepka przyjmując lv bibliotece w stokłosach :. wac bezpiecznie" 21. Cytuję za R..ancuzi odmowili pomacY 6000 łuczników przysłanych im z Pal yża. si ce n'estoit monnoie lort). w ch. l]z vivent de moy et je meur pour eulx. Jak na to takze Zerom. Co natomiast jest dla nas Ważne.l. która już i tak stawała się (. cie emocjonalne. *atuły na zawołanie i umierały z miłościna poczekaniu Wiekiem szczególnego rozkwitu opowieści dwornych jest wiek XII. 1955. świadczyo ich . a tymczasem. z drugiej . bili żony. Na razie był on stosowany tylko do wysadzania trlurów twierdz obronnych.z. że z sześćdziesięciuzrobiło się drvadzieścia.1tlczyło piechotę z Walki. nie była . nie pozwalają mi chleba spoży. oclegrały wielką rolę w kulturze r.lii rv 9s Kiljan Laxne ss. gdy chybiali swoim zobowiązaniom.a rv zbiorze rvyda_ nych dotumentów średnicwiecza. kobiety 22.że składali śluby. korzystał :. W bitwie pod Azincourt w 1415 roku |. helas. Warszawa s. że rujnowali przbciwników wygórowanymi okupami. Froissart. bił się i kochał. Zenon Szczygielski.. z'.. że napadali na podróż_ nych.Le labour c]e mes moins nourisć . a potem z dwudziestu cztery. polując na zbroję./(]lnr a nie poii|ykiem _ mówił o sobie Kmicic. Nie leży w zakresie naszych konrpetencji dalsze dociekanie 1li. że ze zboża król dostawał ziarno.wrogami. The Decline. lvedług .Halldór Data wspomnianej dewaluacji była równocześnie datą wyna_ lt. liazdej okazji. ale rychło przyczynił się do przeliształcenia techniki walki i obniżenia roli konnicy. Autor wierszylra ubolewa. 1B). 22Interesującejestporównanietegoekshibicjonizmuuczuciowegoznie. Inni wytykali rycerzom. Jagienka. to to.lil. Jestem żołnie_ l. Za swój stosunek do piet.. 8B 88.biegła w rozmyślaniu". że byli chciwi.rr1. Rycerze schli z tęsknoty. powiadając: . s. rekonstruuje rv Anglii legendy związane z królem Arturem w dziele noszącym tytuł to Morte ó Artur. nie mędrkolvał. że pieniądz tak zmarni ał.cślenia autora. realizowane czy nie. 1liccholy zaznaczana była przy każdej okazji i okazywała się :..Patrznp.zienia prochu.. Dewaluacja z 7313 roku przyczyniła się do zrujno*urriu baronów. bo była zbyt sprawna. W bitwie z 1302 roku rycerstwo wy1. 5L 89 . IIz peIsecutent de tain me deussent garder d_es ennemis. Paris 1923. pojedyn.których nie mieli zainiaru dolrzymywać.lioty Francuzi brali w skórę w walce z Anglikami.w kompozi cji jego utworóŃ. Sprzedana wYspo. 1rrż zwracano u]Magęl ten obraz szlachcica utrwalił popiołach. iiekroc 1llaclnęli brac udział w walce. a biedak tylko słom ę (Ie blć au loy. Jej zmierzch ma wielorakie ptzyczr-ny. zalewali się łatwo łzami. coraz częściej traktowana z plzymTużeniem oka. który przejął się ideologią rycerską. okazywaniomuczućobowiązującymwsagachislandzkich. że rzemieślnicy przyjmują tylko pieniądz z dobrego metalu (ne vouloient prendre denier.arakterystyce jego bohaterów. przeł. et ilz me .opejskiej aż do czasół\r nam współczesnych.rlcrskich przejawia się u sienkie-wicza dwojako: z jednej stro_ lly.. kowali się nie obserwując reguł gry. Wprawdzie Malory jeszcze w drugiej połowie XV w. et ilz me gardent bien de mengel mon pain en sceuIte" (Alain Chartier. Król natomiast opierał się na rlritlszczaństwie przeciw baronom i coraz częściej rozciągał na tllitlszczan przywileje przysługujące dotąd tylko szlachcie. broń i konia pokonanego rycerza. ale . Quaclrilogue invectif . że ten ideai nie był intelektualny.1ua]ności w polsce socjalistycznej poczytność sienkiewicza i r. że kradli i łupili kościoły. Rycerstwo pogarda dla lr ancuskie opierało się długo jej udziałowi w walce. Nie tylko oni zresztą na niej cierpią sądząc z wierszyka reprodukowanego przez calmette.v. ubolewano nad nieuctwem Iycerzyl ktorzy na ogół nie umieli czytać i musieli przywoływać kieryków.61. inny wynalirzck pozwolił lancą przebijać zbroję.les Josclres et les oyseux et de gląive. L.

. nie dla zbójów. A miał przecież nie byle zadanie do spełnienia.1ztl. opis bitew obejmuje tylko walkę możnych. Mówiąc bowiem o twórczości ludowej miewa się na rrry. Szacunek dla wroga ujawnia się w różnych okazjach. iest pełrra podziwu cila tego nieznaner1. \ r. 4) morl t1. . świadczącego o tym. gdy przejeżdża kanclerz pokonanych Szwedów.1 wit. Tak Bohun porylr. który dostał od niego w swoiin czasie i ktory stanowił gleji bez_pieczeństwa.juliair Krzyżanowski 2a nazywa Trylogię powieścią ludową.r. gdy jego losy zalezą od atatni. którzy go wiodą na stracenie. Gdy okazuje się.stała poza nim.. nie ujawnia lisiu Bogusława Raclziwiłła.tlru5. Na bezbronnego się nie napada\ Rzędzian opiekrlje się chorym Bohunem.isko i pod tym nazrł.. . inaczej mówiąc. rIrlllrze znanych schematów.1zrvisko i pod tym nazwiskiem dokonuje ekspiacji za swój błąd. czyIi rycerz ze ]wem. t.|io Babinicz uzyskuje wielką sławę pod Częsi. nie może |llz lrru srtoich łask odmówić. Jeremi Wiśniowiecki spaceruje widoczny po murach Zbaraża.. Wydanie bezbronnego Bohuna przez Rzędziana napotyka silne potępienie ze strony Podbipięty. Słowo rycerskie bezwzględ.ochową. O prostakach się nie mówi.clzianie. traktowaliśmyjako wzory .ludowv" chwilę zalll. które z króla czynią postać raczej bezradną i płaczliwą. 3) moze to być twórczośćo ludzie.ll. przy czym obie strony trwają wiernie przy l. jaki mógł spotkać Tycerzar był zarzut tchórzostwa i dla uchylenia tej możliwościrycerz był w każdej chwi]i gotow narazic sprawęr ktorej słuzył. nr 2lt00.w. realizu_jący wzór wiernego sługi to szlachcic. że życie ocalił Lym. Za. Skrzcłus]<i u Chmielnickie. on stał .ł Julian Krzyżanowski. ze to jest jej dawny mąż.i stając po stronie Boclusława Radziwiłła.Cały regiment gwardii ognia nad jego trumną dawał".Judasz" nie obowiązuje.mieszczań. . jemu niedoszłemu zabójcy piękny pogrzeb. .o powtarzanie się pewnych.lli. 91 L . tak .r. choć ubogi (patrz Eurylileja w Odysei). l.rl Oleńkę r.tltllyczną1 2) może to być twórczość przeznaczona dla ludu. nie okazuje pierścienia. prorvadzony na rozstrze1anie.r I lelerrę odda jąc ją pod opiekę karła z obciętym językiem l :. z którego rąk on ją wybawi.ludowy" może być kwalifikacją r. o czym 90 l11. Podczas gdy ludzie Skrzetuskiego chowali się przed kulami. do Rzędziana.niemiłych szlacheckiemu oku". w chwi]i.islriem dokonuje cudów waleczności.Polonistyka" 1966.sli rzeczy rozmaite: 1) może to byc twórczość powstała porllrlrl ludu..tin zapomina o obietnicy porł. Najgorszym zarzutem.lt. Ona napastowana jest w tym czasie przez jakiś l /.la.rrltllłić. demonstrowane przez Skrzetuskiego na przykład w stostrnku.. Król Jan Kazimierz każe prezentołvac broń. bo wolno brać łup w bitwie.lloj elity społecznej.. go... zalysowany jest także wedle konwencji średnio- .ich uczuciach. a potem przybiera nowe l1. ran twoich niegodnam całować". W Potopie Kmicic traci serce Oleńl. Podobnie Kmicic. A idzie mi.lll opolMieści Chretien de Troyes Yvain.ttlerowego. skie serce w piersi". Tak iak w opowieściach rycerskich. respektowane w porv icsciacłr historycznych Sienkiewicza. Król Karol Gustaw z kolei wyprawia swo. czyli. która go wita słowami. żeby odwrócić uwagę od książek. jak i Wołodyjowski wzbogacają się na wojowaniu. który będzie napastorr. musimy się nad treściąsłowa . Bohater od pierwszego wejrzenia z. .ll.lr.cza. choć . tak jak elitę stanowili rycerze eposu .(l1-11y charakter.. Ale obowiązuje szczodre rozdawanie.v nieobecności Kmicica.Rafała i Krzysztofa Cedro pokazuje im fuzje i rzemienie. w której Skrzetuski udawał się do Chmielnickiego jako ernisariusz. by szukać sławy na turniejach. Schemat Potopu jest dokładnym powtórzelll(. Ten ostatni przybiera nowe t1.na gościńcu tośhultaj".lr llł.widny i na pociski wystawiony". |)oza analogiami w psychice bohaterów Sienkiewicza i rycejak wspominaliśmy na lzy sredniowiecza można wskazać la już mowa. jak mówi o Rze..(lo żollal słysząc o nich.llrlc potł. Gdy ona się l|() wyrzekal zaczyna od utraiy zrr-iysłów. bo chorego zabic to chłopska Tzecz| nie szlachecka. choć mógłby go zadżgać. Odwazny Tycerz utrudnia sobie sytuację i tak już pełną grozy. .1 l.rotu w określonymterminie do zl . a parol jest dla rycerstrva.oilalela. . równo Kmicic.Łódż. |'rlltiew-aż wzory rycerskie średniowiecza.<lchuje się z wzajemnością w pięknej pannie. którą opuścił. Krói Jan Kazimierz.rly.asznej Horpyny. Rzędzian. była ostrzeliwana. Losy ich na rlItlc1o rozdzielają.. Oficer piechoty ma u Sienkiewicza . Okryty ( |l\vźl]ą może już wrócic do ukochanej. Nazywa się to u Sienkiewicza rogatą rycerską fantazją. loqie kompozycyjne. aczkolwiek trucllro sobie wyobrazić obronę tej twierdzy bez jego csoby.

.lr<lpciuszka" czy wątek .r . r1.Recepcja Sienkiewicza rv Polsce była. Autor tł. ale dotyczy to przede wszystkim chansons de gesles takze i na miejr.ze tu dochodzą raczej do głosu wspóltlrlsc:i llatury psychologicznej. bo mało możemy dziśo genezie wielu utwo. Toteż mozna rnówić tu o ludowości.1ch średniowiecza. dlaczegoż by bowiem rvilki i rysie tri<l miały występowac we własnej skórze? Z kolei nasuwa się smok trzymał dziewicę na uwięzi. Żirrnuński. które miały pe]Mne stałe. wreszcie.r.Darvida i Goliata'' wspólnymi wątkami lrrrlzliości. szczególnie tł-czesne sukcesy bojowe. jdk się zdaje. M. Kwalifikacja genetyczn. które czynią wątek . jako literaturę arysto|. którą się posługiwaliśmy.jak tllrllyw Kopciuszka. recepcją tradyćji sz]acheckiej przez mas)r 25.wtak. że smok był reprezentantem całkiem realnych rlziliich zwierząI.że to byc twórczośc mająca lud jako głównego odbiorcę.oło. Są to takie na przykład wątki.a nie może tu wchodzic w rachubę. tzn.a tych ll l(opciuszkiem i wTaz z nim przezywac jego triumf. Smok wawe]ski ma dużo krewnych. 5) może to byc. Wyfląje się. rvytyczone szlaki.długo tli -_.ków. M. jak się zdaje. 1lytanie. E|hos Tycerzy średniowiecza objawia daleko idące analogie 1rl J. nie słyszy się także. żeby l. że zawsze ludzie llrr. I (ltycżną. Niektórzy sądzą. To wyjallllicttie nie pozbawione. kto ośmielił mu stawic się <"1. Mozna.w braku innych wrogów . by llaktował ją jako zakładniczkę.doczekują się własnego wyniesienia. Zirrnuńskiego 26. utrwala obraz tego strasznego zwielzt. Zawdzięczam prof. gdzie o wpływach mówić niepodobna. Każdy. ref]ek|-or autora padał na pojedynlii rycerzy. który krvalifilcuje jako ludowe zarówno takie legencly. warto--się chwilę zastanowió nad popularnol.l nie nie były dla ludu przeznaczone.ollzilllie kopciuszka zwykło tłumaczyc się tym. t czość. które przejawiają się w tego rocizaju utlrorach rv różnych częściachglobu.1 smoka w średniowieczu. rów średniowiecza powiedzieć. Stulecie trójcy powieściopisarzy. być może. twórczośc ludowa w sensie . jak w legendach średniowiecza.go zagrożenia. rozdz. Smok kumulował w sobie wszelakie zło. 1946. Heroic Poetry. Żołnierz jak to w wypadku Sienkiervicza krynie był bohaterem walk tycy nieraz zauważali.. Myślę. słuszności -jakie zaplecze psychologiczne mogł miec smok wnasuwa . których dochodziła do-głosu elita. Przyjmując ostatnie znaczenie słowa .ycerz . Spotykamy się wszak z nim na rozległym tlllszarze.l pokrzywdzonego jest rvielu mógł utożsamić się . Ta supozycja nie wydaje mi się trafna. 25 26 zyilisac jednakowym pTąwom jedynego socjalno-historycznego lrlzwoju ludzkości.iskiem W. Na ogromnym materiale porórłrnawczym autor ukazuje w'rozdziale I swego dziela pewne wspólne łvątki. jak niezwykłe narodziny boha. w sensie recepcji masowej. dlaczego rł. żeby charakteryzująca je erotyka liczyła na tego właśnie rodzaju re" cepcję. bo trudno przypuścic. London 1952. Poil.1 liodeks były w nich odtworzonez7.cu postojów pielgrzymek. to samo powiedziec o legendach średniotviecza.legen1lylanie. zdobywanie swojej wybranej poprzez z pozoru nieprzezrł. zagrażających r. XIII. W. uwalniając dziewicę czy okolicznych mieszkańców od stalt. Jej życie. 92 27 Cecil Maurice Bowra.r i.cl'a słowo poetów i pędzel najgłośniejszychmalarzy.łaściwie Nic korzystał wszak z jej wdzięków.którą chłonie chętnie całe społeczeństwo bez względu na przynależnoścklasową. którzy poniza. Slroro mowa o wątkach cieszących się taką popularnością. Tak. Ęarodny j gieroiczeskij epcs. takie jak te.miał z czym walczyć. Te analogie autor skłonny jest Patrz Karol Wiktor Zawodziński. jak //iac/ę i Odyseję. kto uważa się z. by iak najbardziej podnieśc zasługi tbgo. 1962. że nie ima się go miecz ani kula przeciwnika.masowa"..ycięzone trudnościitp. Opowieści dworne prawdopodob.yraźnie traktuje litelatuTę. zdumiewające wyczyny od maleńkości. lr. że ten byt fikcyjny był tak skonstruowany. .jako utworów. jak mieliśmy już okazję zaznaczać. to. jak Pieśno Ro]andzie czy Tris|ana i lzoldę.vówczas człowiekowi. także i tam.. żądając okupu za jej wyzwolerlic.tera. Nie były to także utwory o ludzie..lnie wysłuchują opowiadań o tych. Krzyżanowskiemu zwrócenie mojej uwagi na teqo interesującego autola. obejmując je wszystkie nrianem ludorvego eposu bohaterskiego. tj. rvyłącznie w sensie ostatnim.ludowy" można się zgoclzić ze stanorł. które były przekazywane słuchaczom nie tylko r^r wielkicil dworach. Tak interpretowana ludowośćnie staje na przeszkollzitl traktowaniu jak to czyniliśmy legend średniowie. bo.lud w ogóle w nich nie występował. według jego krytl. 93 .

zaprzątają ciągle ltl<. n Honout and. jak jego stanowisko (oIfice)'' zs. gdzie rtór. W pierwizym wypadku giózi . centralna rola odwagi. . E.). 360. jak to Sobek Jaworcarz..ug. lilorzy są wyżej i pragną ich naśladować. co w tym wę. że ethos.rki"orobiste |hce to iace relations). mając ucieczki nie skorzystał z tej możliwości. ekskluzywnych. Pamiętamy. jak nazywa je autor. jaką w odróżnieniu od ludzi z dolin opisywał w swoich pracach Kazimierz Dobrowo]ski.pisze w przedmowie -. wo]na od rvszelkiej troski gospodarczej. Shame (praca zb. i znamy grupy elitarne trudniące się zawodovro wojowaniem. którym niełatwo sprostać. oprac. Stawka była nie byle jaka. obowiązkowa szczodrość. Dupróel o zdania. które rządzą się podobnymi dyrektywami.llie.tlych przywilejów. Według obrazu Germairów u Tacyta.ten-ethos z i . wtllł. którzy wszyscy się znali i wszyrtko o sobie wzajem wiedzieli. J. Pertstiana (ed. ale góry zmniejszają zewnętrznego tę obawę i dają się rozwijac typowi ludzi o niepodległym sumieniu" 28. Ni rzecz tezy lltrpróela pracorvałby. obracanie się w kategoriach honoru i wstydu.. s.-W interezującym lvslqpie redaktor tomu. narzucanie l. skazany na dożywocie jako więzień w Zamkach Orawskich. Peristiany.. 95 . o którym już miałam okazję Socjolog belgijski. wskazuje na pe]Mne t. G.l<)źnego średniowiecza. gdzie elita wojskowa. w łrugim wypadku rrtlczuwana wrogośc narzuca konieczność usprawied]iwiania włal.gqry'' może llrltviem układac się dwojako: nąOZ niżej stojący podziwiają tych. tak jak popizednio t plzezkulty. której usiłują zapobiec priu. zbędnej do obrony s\Mego honoru i dającej się mierzyć ilością pokonanych rvrogów i przezwycięzonych niebezpieczeństw. w przeciwieństwie do anonimowych. nie wytworzyła wzoru takiego zadzierżystego i niepodległego człowieka.riusć ao ." przeciwnie. w drugim .. stosunek niżej stojących do uprzywilejowJnych. Wojowanie i czerpanie zysków z ziemi i tu.rp. Jednakże fakt przynależnoścido elity żyjącej z wojowania nie wydaje się niezbędny." bądż też przez zaciąganie ltltlmal niemożliwych do wypełnierria zobowiązań lllarakteryzuje górną warstwę społeczeństwa zlożonego . które sprzyjają tworzeniu się tego rodzaju ethosu.rlllie dodatkowych trudnoŚci l lnne.ę. Jeżeti jdzie o wspomniane ludy pasterskie. ..ożr.Płaszczyzny i niże wywołują jedynowładztwo z racji sag islandzkich Artur Górski i wewnętrznego zagrożenia.lzi w grupach małych. zgodnie stwierdzan y pTzez historyków fakt.r. związana z rozmiarami grqpy.zynniki. ganie się o pierwsżeństwo i chwałę. które tego rodzaju ethosu nie wytworzyły. Znamy ludy pasterskie. i gdzie osobowość działającego jest równie ważna. Dzieje się to. o lzeczy trudne. wystarczy tu przypcmnieć kulturę naszych góraii taką. i tam były podstawą egzystencji.vrogo i przeciwstawiają im swój odrębny lysLem wartosci.wierny swojemożnośc mu zobowiązaniu w stosunlru do strażnika. kiedy wzrost wpływów mieszczaństwa ztltuszać zaczął do obronnej kodyfikacji własnych dyrektyw. G. przel. _ . Mam w tym ostatnim wypadku na myśliSpartę.anie cnót trudnych. W obu za[em wypadkach ten ethos miałby być reakcją . także i ich wojownicy rządzili się podobną hierarchią wartości. Silna presja opinii publicznej. J.rlzycji przez dopływ arywistów.z ethosem rycerzy Homerowych. w l.rlllie wymagań. tlrlIlrrie pojęty honor odgrywa szczególną roIę. w kiórycn po. są rzczególnie doniosłe. ubieganie i ws.rlołów". tylko w pierwszym wypadku chodzi o zagrożenie własnej 1. o za rozenie wła.był się o Tzeczy niezwykłe. tltlych przywilejów_ przez stale czujną wrogość.ry*il"1o*utlytlt infiltracja z clołu. Ale nie zawiódł zaufania. żtl siowne sformułowanie kodeksu rycerskiego należy óa. nie. bądź *.). Nieustanne ubie. jaką starsi spośród nas mieli jeszcze okazję obserwowac i jaką w posiaci stylizowanej przekazał Tetmajer w swoich opowiadaniach No skolnym Podhalu. Taki honor miał! pisał we wstępie do swego przekładu . London 1965. verlus d'honneur. W 1965 roku ukazała się zbiorowa książka aotycząca wybraltyclr społeczeństw basenu śródziemnomorskiego. ypadku można by zilustrować przez wspomniane stwarzanie * *i]. jakim był Achilles czy Lancelot.Ten warunek wydaje się istotnie zrealizowany u Homera i połród rycerzy średniowiecznych. w którym dominuje dbałość słamówić . Artur Górski1 'Warszawa 94 zs Sogj isląndzkie. Saga o Gislim wy jętym spod prawa 1931.ru . rlrltloszą siĘ do nich r.Honor i wstyd . ani wystarczający do wytworzenia ethosu tego typu.

Przy rywaiizacji. 1rrlli<ltlanie innych jest sprawą podstawową. Wyodrębnia indywidua1". Tozwa'zd. Ńspolnym rysem jest tu pogarda dla Wspo.i*ią.l..zie pozycja człowieka zależy orl pochorlzenia.:T].r.iest w tym sformułowaniu zawarta żadna deprecjacja. mianowicie.. czonych narkotyków ukrytych w sztucznych and Competition among Pri. We współzawodnictrvie akcent patlrt tla ce! (goal). którą rozporząclza.ylrlrlzkie. Zważywszy. rl.1. czy Lo grupa biedna. Sytuacja człowieka nie zależy ltt tlcl jego inicjatywy i ambicji osobistej. czy dóminuje w. r. Przez zachowanie indywidualistyczne autorka pro. i<to by odwołał się do sądu dla Dlatego władze państwowe się po. zariojnictwo. autorka zalicza na przykład Eskimosów. w poizczególnych monografiach wyróżnienia w zebra.sądząc z tego pozytywnych. istniejących poza pru*Ó*. czy Nie tna związku z tytn. lłrlilcr konfliktow. kooperacja niekoniecznie przesądza o solirlrrrtlości.rrlrllt odróżnic od rywalizacji. posłowia io#". dopoki nie jest przekonana tl swojej niewą|pliwej rvyzszości (unchallengecl superiority)j1.(). bo to l)i(: egzystencję. . podczas gdy osiągnięt ll.nich współclział":i". in.r.uwagę.Współzawcldniczenie międzygrupowe może byc połą|. w drugim stosunki mięllz. w obrazów syntezę uzyskanycł. Pojedynek był poźniej jedną z form państwowych. Przypomnijmy. l l tlr. które wchodzą w rachubę AuLorka zdaje sobic sprawęl że dla rozstrzyQnięcia sformtłłow. Podobnego roztl'lzrli<lnia należy dokonać między kooperacją a pomocą wzajemną 1lrlplulness).jc rozumieć .i" ^ lvspólzawodnictwa a sposobern. że gd.lrlr.:: współpracujące. tendencja ties 30. Skompro. ll Maorysów brak stratylikacji ekonomicznej i brak myśli..można "ut Gromadzi warto chwitę uwagi wynikom tej pracy poświęcić. rlziłtla przeciw współzawodnictrł-u. lr. Gdzie indziej jeclnostka lli(! ma poczucia bezpieczeństwa.lctzy. łr.T:_Ti.1ttt i.llrlrtt. współzawoóniczące i plem przykłacl pierwszych wymienia połudlriowo-afrykańskie 'Satirorrga współzawo czy Indian Zunii jako przykład kultury nictwa . ""l^:. do gangów i tzw. żadi| Wypada zauważyć. którą wutititbwac jako kulturę współzawodnictwa. Jetlnakżrl lIlj|.] zachowanie. colnel socie.1l. posłowiu stanowiący redaktorka całości__ Margaret Mead.y..wtrione mu jest bezpieczeństwo. jakieśprzedsięwzit umożliwiającej 3ą organizacji politycznej. po uchyleniu roli liz()regu czynnii<ów autorka ocinajcluje pe\Mne determinanty w sLruklurze społecznej danej kul|ury. rv jaki dana grupa zapetrvnia soa więc czy to grupa rnyśiiwych. sycylij. rozważają trzynaście rożnych względu na to.Uu dominacją współdziałania J. w ramach ktorych (Zuni) określonajest pozycja człowieka i za1lt. że kulturę rycerską.kces ckorromiczny -. W kulturach współdziałalti. Współzawodnictwo niekoniecznic rna cha. czy bogata.1s cthosicl jrlst inaczej. odwrotnie.rpJ*". wspomniana książka ..przeciwstalviały. o co się rywalizuje.'" _1:^'T":: pTzy. rezultat"*:. Rozważone to jeden z czynników. *uóią autoia o charakterze grup przestępczych. w związku z obser.. w którym jednostka zmierza llrl lllvtlgo celu bez uwzględniania innych". rolników. Nic są to jcrlnak jcrlyne czynrlilri. przcz su.ych jest sprawą drugorzędną. Współzaworinictwo wy. W pierwszym wypadku akcent pada na to. so rogach ulic.. W zbiorowej pracy Cooperation kultur ze mitive People autorz1. u_omili ska nazyłvała się w wieku XIX Societd degli Stanów Zjedno. ztaczne ańalogie w stosunku do grup przestępczych. do wymierzania spiawiedliwości we własnym zakresie. ldzie tu o gromadki wyrostków zbierających się na w rozwnżallym t 96 97 . 1. 3eayrrt o. (prawo) nie było w słownictwie minaliśmy już. jest mniej ważne. Street prawa.łrrZą rrr. lrŁórymi operuje.ł1.. Obecnie mafia trudni się głownie przemytem do pomarańczach.. do kultur indywidualistyczn którzy nie wreszcie.. llitl . mamy do czynienia z zamkniętymi grupami..że llltlżlta poprawic swoją pozycje. że mafia d'onole.c ze współpracą w ramach grupy. liśmy. że słowa nomos wymierzania Homerowym. Jeżeli idzie o czynniki warunkują"".:":i1":. co się llrlc wspóInymi siłami uzyskać.vi ęce j negatywnych niż -mióazy '. który należy wziąć pod także.terski.l.1 l1.[.. z tym zastrzeżenierr. |tilll Ill)llt. Kwakiutlowie. któreqo człowiekowi nió można orlellrać... sprawiedlirvości bez udziału urzędników regulowania mitowałby się ten. sprawy obrazy na honorie.rl inicjatywa i ambicje osobiste nie powinnyby ctrać tlużej roli. ltlgo. według tego samego pTzez nas gjrupy rycerskie objawiają aulora. rrrli związku z lechnologią.lrlych tu zagadniEń potrzebne jesL jeszcze sprecyzowanie po|r. Autorka tego posłowia widzi możliwość ona kultu nym ma|eriale trzech rodzajów kultur. natomiast stosunek do innych współzawodnilr.

zgłasza najgłębszy akces do starośłvieckich w.że respektując zastrze. natychmiast zaczyna się między nimi kłótnia o pierwszeństwo. można ethos tej glupy scharakteryzować jako i widualistycznyl z tym dodatkowym posmakiem ujemności. a mam tu na myślinie funkcjo9Ż Cooperation and Competition ąmong Primitive People (praca zb. przy czym ta że rezygnacja pociągnęła za sobą lvyrżnięcie całej jego drużyny. które cytowaliśmy. czy ptzez niepotrzebne narażanie się dla okazania własnet. 1937. rezygnowanie z uprzywilejowanej pozycji i wyrównywanie liztltls. bo nie chciał być wzięty za tchórza. Jakim potrzebom służyłoich 1ltltItrzymywanie? Nie będziemy tracić tego zagadnienia z oczltt lll<ltlząc'dalszy rozwój rycerskiego ethosu.). Piotr II. Po tym krótkim przeglądzie hipotez. tak Roland nie wezwał pomocy. obronie własnego istnienia. uzależniała współzawodnictwo czy rywalizację od poczucia bezpieczeńs[wa. Odwaga. Margaret Mead (ed. A jednak ethos ten 1llz<:trwał parę stuleci. Myślę.1wia nadal zarówno do czytelników Sienkiewicza. ethos rycerski przez towarzyski stosunek rycerza do wro(|(l. przy czym w tym kodeksie zalecało się raczej umrzeć niż dopuścićdo pqniżenia. Tak to Ąchilles. mógł z tego powodu narażać wojska Achajów na porażki. służyła. i że ethos rycerski nie da się. l1. przy czym jej myślzatrzymuje się przy poczuciu bezpieczeństwa jako przy czymś eiementarnym. z przedkładaniem troski o obraz własny nad zwy cięstwo czy klęskę podopiecznych. Mead. Mandeville twierdził. tak król Aragonu. W najbarrlzitlj obronnej postaci teza ta ogranicza się do stwierdzenia tej r. zrezygnowaŁ z uprzywilejowanej pozycji strategicznej. Cóż możemy wydobyc z rozważań autorki dla charakterysty kultury rycerskiej średniowiecza? Myślę.na myślo jakiejś bezwzględności w stosutrku do innych ani ich eksploatacji 32. jak też do l. Otóż.których Conrad bronił. inaczej bowiem nie zapuściłybykorzeni.tll.że tendencja do kształtowania w stosunkach międzyludzkich jakiegoś pecking order może byc poczytywana za równie pierwotną jak pragnienie bezpieczeństwa.r|i wybrednych czytelników Conrada jak Bertrand Russel. łączy się z przedkładaniem własnych spraw prestiżowych nad interes ogóIny. nie wymagającym już dalszych wyjaśnień. okazywał się niejednokrotnie samobojczy i prowadził rlrl masakry całych walczących zespołów. Mead.rzebom. żeby przeciwnik nie myślał. który lv swojej niedawno wydanej autobiografii. lecz funkcjonajako peMrną tezę empiryczną głoszącą. jak miałam już okazję wspominać o tym gdzie ltrtlziej. Patrz Wstęp M. tak ceniona w tym ethosie. co spowodowało klęskę jego zastępów. osobiście obrażorry. M.tl waloru. jako pewną plopozycję metodologiczną. odrodził się znowu w romantyzmie i przeltl. ptzez odwołanie się do tego ostatniego tylko czynnika. plagnę na zakończenie powiedzieć słowo o sytuacji funlrcjonalizmu w odniesieniu do dyrektyw.1lizm 98 . jak to było widac z naszego sprawozdania. ale służyła także obronie honoru. mimo najdalej idących lrjżlric politycznych.l żenia autorki.lr[ości. że normy zaakceptolrzlu tv(llle w danym społeczeńsLwie służązawsze jakimś rozsądnym . się boi.unkcjonalności w odniesieniu do potrzeby biologicznego przell watlia. dotyczących ewentualnych urvarunkowań rozważanego ethosu. psychologicznie wytłumaczyć.lrll. że gdy tylko zbiorą się gdzieśmężczyżninajedzeni i płciowo zaspokojeni. oczywiście. Można by równie dobrze uznać tendencje do współzawodnictwa za elementarne.).

<]zie on wzbudzał lęku swoim wyglądem. Chatuklery (O . Nie llt. Typ egzystencji prowadzonej w tych siedtiskacń nieustającej zabawy wymagał nowych wzorów osobowych. co bardzo pożąrlane. Muzykować mu wolno jednakże tylko j. które przystoją tylko zawodowcom. ciężc ten. gra w piłkę.z ltalią. ttlt)wców. |'<lza tym człowiek średniego wzrostu jest zwinniejszy w różnych z(lwodach sportowych.ieczne i nie pozwoli sobie na żadną tritlgodną słabość.ztlnie kopii.tlrin doskonały będzie musiał zndć łacinę i grekę. tz. potlit:waż ludzie sobie wyobrażają. Rycerz w roli dworzatlilla chłaniająca.lry ił. czasami iśćna ryzyko i grać na chybił traIił. zważywszy og. Toteż dwo. A po tych wszystkich marzeniach i wysilkach znaleźć się w szachtl lub ttostać mata.ozą i wierszem. Wiedza humanistyczna stalrowi ozdobę każdego. Szczególnie zalecany jest dworzaninowi wclzięk i pewna nonszalancja. gotów pierw. by był wysokiego wzrostu. Nonszalancja wzmaga ludzki szacunek. historyków.edrzeć się na mury oblężonego miasta. gra niewesoła a po. że wszystko 1lrzychodzi mu łatwo. Ale rozkwit dworskiej kultury towarzysko-zabawowej kojarzy się nieodmiennie z dobą europejskiego odrodzcnia. celuje on we wszystkim. konna jazda. Te nowe po- liltlszlrie dumnego. zaśw odrodzeniu .zona na serio. komu dopisala zręcznośćalbo szczęście. ktotzy trefią włosy l wyskubują sobie brwi. nie pgtrzebując się doralliilc tego. który go nigdy nie zawiedzie. gdy to okaze się kon.popierali ich ptolemeusze w Aleksan_ drii i Mecenas za rządów oktawiana. jaki ten wzór uzyskał w italii i poza nią. która maskuje kunszt i każe przypuszczać. do czego by się rJoszło.ry .i<. bo wiąże się z umysłem ociężałym. na co inni pracują z mozołem.Cortegiano Castiglionego i jego przede wszystkim dopuścimy tu do głosu. Dworzanin borviem jest zawsze 101 . pokojowy clworzanin rlie będzie ta]<że szukał okazji clo pojedynku. Trzeba ustąwiać pionki i Iigury. Pamiętamy clwory króla Feaków i clwór Menelaosa u Homera.'w praktyce bywają dworzanie niesz]acheckiego rodu.Vl..rlzie robił tra oczach króla. gdyby l.Ó. Wprawdzie jedynym dopuszczalnym zawodem dworzanina ma llyć: zawód rycerski. zwlaszcza grly to llt.'ale w gruncie rzeczy wzór Castiglionego to wzór zdemilitaryzowany. niejszym tonem przemawia. rysować. lekce sobie ważąc llrvój kunszt. wystarczą turnieje. trzeby wyzwalają niezwykle obfitą produkcję podre*czników dworskiej ogłady i cJobrego rvychowania. pisać pl. jak dwór Me<lyceuszyl cl'Estów. clo czego się bierze.lll gdyby pod naciskiem.|wolze| Życie dwolskie lo gIą prowad.rumentaeh. po wielkopańsku. grać na różnych irrsl. że Arystoleles wymagał orl człowieka 100 instytucja dworu jako zrzeszenia ludzi zależnych od jakiegośdysponenta właclzy i pieniądza ma bardzo stare dzieje. Jeśliidzie o pochorlzcnie. Alb 1l<lnieważ wzór castiglionego ma być wzorem dworzanina doskollłtłego. pójdzie na udeptaną zirlmię. upodabniając się do tych. Czasami za pomocą pilnie strzeżonych pionków zyskuje się krótową i wygtywa paItię: zwy. człowick bowiem szlachetnego urodzenia ma lepszy start życiowy i latwiej sobie toruje drogę w świecie. by miał nie byle antenatów. 'Wysoki wzrost nie jest poządany. Przypominamy sobie. czytać poetów.o"głos. Roztaczanie prźez możn. trzymać się go.żąda się od niego takze. zechciało do sprawy przylożyć. nie bęrlzir: tańczył na jakichś festynach ludowych. Nonszalancja ta jr:clrrak musi llyć. Tu inaczej. choć dworzaninowi nie przystoi żaden zawód |x)za rycerskim. Oczywiście. ani rvyczyniał w tańlrr łtkrobacji. ale także nie popadnie w zniewieściałość. La Bruyóre. Walcząc w armii będzie się kicrował honorcm. wśród nich najgór. i dworami iakimi. krul. Gonzagów czy sforzów.ych opieki nad luttźmi nauki i sztuki też znane było starożytności. autentyczl]a. mieć plan. odpierać ataki przeciwlika. ciskanie włóczni.

a mianowicie higiena osobista. mężna może oddać swoje uczucia wyłącznie komrrś. zyskania jego łask jest na nie zasłużyc. co zasługują r czeri na karę niż na kpinę.Gdy zamężn. clla zabawy ubiegano się o karły.lotelesa czy w średniowieczu. Kobieta na dworze (zwracam uwagę na brak żeńskiego odpowiednika słowa . lety. Jeżeli idzie o stosunek do księcia. które charakteryzowaliśmy u Homera. Ary. ten spo1 W sób stanie się mentorem swego króla. . bronnych kobiet. Lwów 1909.tylko czystości się oc1 Rzymian nie nauezył" 1. winna malować. Różni autorzy podkreślali. winien postarać się o to.Jeclną z głównych sprężyn wszelkiego działania była pompa. Zmiany w dyrektywach związane są ze zrnianą roli spolr:cznej.e. Chłędowskiego z tego. lilejnotów rozpościerałysię niesłychane brudy". Sztab kucharzy musiał mieć nielada inwencję. uzależnienie prestiżu od iiczby ludzi za. by dobra o nim opinia wyprzedziła jego pojawienie się na nowym dworze. W yozmowie dworzanin unikać będzie aluzji złośli.jako świadków swej doskonałości. Mężczyżnimuszą zawsz. które nas wiedzie ku Pięknu zrealizowanemu w pięknej kobiecie. ograniczaniu wydatków na festyny. broń Boże. ll. czy bez. mógł sobie pozwolić na szybowanie w Eórnych rejonach. w sprawach wojny i pokoju. l<:żnych. ale i należycie sprzedawać swoje za. Turnieje. Nie służy ludziom ani Bogu.Humajak pisze Chłęclowski -.polowania wypeł- rliały ranki. którzy mają czas. Dwót w Ferrarz. tak jak drogo płacono za Murzynków..a nie do Boga jako świadka i przyszłego sędziego. trzeba było mieć rlośdo powiedzenia. świecką 1lilrfekcją i jej odblaskiem w oczach innych.yścigi.. Uczty rlie miały końca. Niegodnymi środkami zabiegać o nie nie należy. wy wzór dla wyrafinowanego życia towarzyskiego dworu w Urbi- trrl. wyd. że będzie mógł sobie pozwolić na mówienie mu prawdy i prostowanie jego ścieżek. rlrlzie nie sięga prozaiczna troska materia]na. Winna z taktem prowadzić rozmowęr a nawet umieć wysłuchiwać rzeczy nieeo swawolnych. najlepszym sposobem po. nie na trąbce) ociągając się wstydliwie na wypadek propozycji popisu. Wieczorem odbywały się maskarady i bale. może wielbicielowi ofiarować tylko seree. a niecnośćksiążęcych zaleceń nas od posłuchu.kontynuacji watków rycerskich. |^ikacji w walce zbrojnej. Który z mężczyzn nie będzie się starał zasłużyćna przyjaźń tak cnotliwej i pełnej wdzięku osoby? Kobieta nieza. możnego i szanowan. l. a na to. odgradzanie się od wszystkie. wityclr.e obronę czci kobiet mieć na względzie. .ivychi jado. Sprawozdanie K. co dobrze tuszą o sobie. Trudno nie dostrzec w dworzaninie Castiglionego. to samo ttciekanie od piętna zawodowości. lecz raczej według tego. wywodzący się ze znanego. żcby na cytowanej przez ChŁądowskiego biesiadzie weselnej porlać kolejno 43 dania. Odwołuje się on do lrlrlzi. Dworzanin swymi zaletami powinien w takim stopniu pozyskać łaski swego pana. Dla zabawy hodowano różne egzotyczne zwierzęta. łatwo bowiem zarrważyć. Jedna tylko strona ży. Na dworach ceni się człowieka nie według iego kwali. którzy nie byli latwi cto zdobycia. s. Rozmowy urozmaicały dłurlic wieczory. Ostateczny polqr tym wszystkim cnotom nadają kobiety wnosząc ze sobą cośmiękkiego i de]ikatnego. i gtdzie obcuje się z P]atońskimi ideami. co plebejskie.. z wyjątkiem tych. że dworzanin rl Castiglionego jest przede wszystkim zajęty rvłasną. gdzie go jeszcze nie znają. oszczędzać będzie słabych. ia była w zaniedbaniu. ani osób możnych i bogatych. pomni. . nie będzie zaczepiać tych. Jeżeti jego pan będzie oporny tyrn radom. a zaTysowujący luksuso. że związek cielesny kala uczucie.kogo by mogła pośIubić.dworzanin") winna mieć jakąśkulturę humanistyczną.pomnyt by nie tylko mieć. dworzanin winien się usunąć w cień.Obok źytności. opłacane bardzo tlrogo. żeby w nich błyszczeć.wszystko naśladowałze starolrizm . rt. A pouczyć go ma w r:6żnych dziedzinach: w administrowaniu swego kraju. Gdy będzie mia} udać się tam. (lo. tańczyć i grać (tylko. odmawiając służenia złemu. t02 103 .że cnota w tym wloIze służyprzede wszystkim osobistenru wyróżnieniu. uprawianie sportu jako zajęcia wyróżniającego ltldzi. To samo szukanie chwały. Zwracano już uwagę na to. < r Kazimierz Chłędowski. Dyskretna reklama może mu przyjśćz pomocą.. Błazen był też nieodłączną figurą. co wnosi do lci kultury zabawowo-biesiadniczej. że Castiglione.43. odtwarza niebywały luksus lcj próżniaczej egzystencji. jak spędzano czas na dworze w Ferrarze.ego rodu.a. a stanowili pożądany akcent pośród licznej służby.

dobrc wycllowanie. Galonć homme -. prawie lvszyscyl z wyjątkiem Estów. Rzeczywitość była daleka od obrazu dworzaniną idealnego zarysowanego przez Castiglionego. z powodu tego. co zabija wszelki ta]ent.ijał lltvoje poglądy przede wszystkim w listaeh i rv formie dialogów. człowiek bywający na tlworze i znający jego obyczaje. llrl już po sześćdziesiątce.. I04 . bo nie chodzi ltt o posiarlanie jakiejś jednej. chcic]i we W "urły.że jt:st łonnćće. w jc<lnym słclwie. 105 szacrrnku. i żc jalr rril. rv litórych uwydatniał swój slarannie piclęgnowany kunszt konwt. że musi pisać to co mu każą. ograniczoną ( zasem do uczciwości w sprart ach pieniężnych.rreta. roztoczenia blasku i olśnienia clrugich bo gactwem i zbytkiem" 2. wskazówki Erazma były zaadresowane do każdeoo. Cytujemy jtlgo nazwę po francusku.no ostatnie grosze z gmin. a nie dla tych.cze będzie mowa. którzy po przedpokojach całymi dniami czekać muszą rozkazów 5''. określonej dyspozycji. Popełnienie największych zbrodni nie uwłaczało dobremu imieniu. 413. pocnóazący oa t< do[ierów. szcrcg lat jezuici. Iudzie o zapomnianych clziśnazwistaón i ludzie tacy. o literaturze stanowiącej anty-cortegiarrę będzie jeszcze mo!\ra niżej. żądza panowania.h zespół.owiek światowy" (homme du monde). s. 412.pisze chłędowski nosił ża7 w duszy z powodu stosunków ciworskich.głównymi sprężynami działania. Dziśpowiedzieć o kimś. l<to się nią posługuje. zipewnienia dworowi należytej pompy wyciska.błyszczałnieco więcej niż honnóte homme i lcpiej rlicjednokrotnie umiał swoje cnoty splzedać. chcieIi rozgłosu. Nie da się ona zawrzeć. sła\r.1tórc z tcj rliluki wyniósł. Iionawcą zbrodni ty::ana nie uwłaczało nikomu. co stwicrdzić jcgo uczciwość. Dwa dni przebywania rł. który.wielkim świccje były -j<lcJo zdaniem -. o nieco zmiennym składzie w zależnościod tego. Pośrócl tej obfitej 1iteratury wy' g lllidcm. .viac_lomości.e oddanie w języku polsliim. . Montaigne był honnótc ltolnrute. Clrcvalier dc Móró urodził się Tv 1607 roku. ale-popełnić jakieśuchybienie przcciw regułom turnieju lub pojedynku plamiło nazwisko" a. jak nalcży siq zacilclwywać na clworach czy w salonach.rąć szcch" z. s. 3 ll. i mieszczanie.Ci luclzie butni o despotycznych insąrn l<tach. . ale nie wolno było zapomniec dozrranej krzywdy czy obelgi..tt l'(rl cIe plaire d Ia r:our (16j0). pisala na len tcmat i arystokracja. jakie wymagania sLawia człowiekowi ogłada.Zgoclnie z obyczajenr cpoki rozrł..człowiek ogładzony" (galant homme)... l.to tyle. ale by| jakoby dalrl'l<i od galanterii i nie był człowie]<iem światowym.ieła L'lnnnóte lumlne . s.rsacji. gdzie by}o b]iskie lvyrażeniom takim. Wiadomo. Rzemieślnicymusieli nieraz na klęczkach błagać o wypłicenie im jch na]eżności.roiło siq od dzicł pouczającyclr ludzi o tym.*"Jłu! Chłędowskiego . z Można tu zacytować np.. dzielo miało w ciągu sześciu lat ocl chwili jeqo ukazania 30 wydań i znaczną liczbq naśladownictw..Niemal każdy z poetów i pisarzy xv i xw wieku -. 475. Nie umiejąc oc]dać znaczenia słowa honnóte. by dostać się tio znanych saloll<jw i stać siq w niclr natrczycielem oqłady i dobrcgo wychowarritr.trsję l)wot /l]IliIlQ Castiglione q1o.jbarclziej sccplycznie odrrosił się clo r. castiglione pisał dla tych co rozkazują. wedłuq historyków obyczaju.o atakach na dworactwo. jak Erazm z Rotterdamu 6..zdaniem nielilórych -. żc kształcili go prze7. 5 lbirlem. tóżnić należy skreślon. Dl. srvoją działalność pisarską de Móró lozpoczał późno. milośći velrcletta były -. lecz o cały i<. miał oddziaływać w życiu dworskim Francji aż do Wielkiej llewolucji. Nicolasa F. o czynr jesz. lnożcrny jednak .bardziej kształcącc niż dwa lata pod iakim lriet<lwnictrłrem. uchorlząceqo z.idem. To wyclane r. autora cl. czy lllalny z wersją wielkopańską czy mieszczańską 7 do czynienia i w zależnościocl osobistych gusttiw tcgo. lrtóre nanl przekazalatradycja. W XVI i XVII stuleciu -_ jak wspominaliśmy -. tu na myśliErazma De Civililttte nlolllnl ptlerlilium. jak .clręć pokazania się.nye ory. Pochodził z rorlziny dostatecznie utytułowanej. ale był bardziej powicrzc]rowny.y przez Chevalicr c]e Móró wzór lrcnnćte ltt)mme'Q. s.y. Dja clworów Erazm nie objawiał w 1530 6 Mam { Ibidem. po rozważeniu innych dworskic]r wzorców. 420. bo nie ]ac]a trurinośćstanowi jej adeltwatn. kto chciał bvć rlobrze wyclrowany.czl.r mieszr:zańską rt.. Ale słowo to llliało inne zabarrvienie u Chevalier cle Móró.ll<ibować odtworzyć charakterystykę luclzi rvyróżnionych tynl ltliancm.

[. It Ibit'lem.. co lrzcba zademonstrować. polecając mu przede wszystkim znajomośćhistorii. s. lrl rrzn. s. 1930 r. ale kocha się ładne. Jakoż wiatlomo i przypomina o tym autor przedmowy do rozważanych dr.Q c|Iace n'aime pos la chose grandd'. że to nic innego. niż szorstki i su1tlwy" 11. By osiągnąć mistrzostwo w tym kunszcie. ale nie pozbarvieni zalet. zawsze bywali próżniacy bez zawodu.ało się za lepsze.rlt:cto na wojnie nie szuka się łatwiejszych dróg do zwycię.cośnieuchwytnego. |)łlrllcganie regułom go mrozi. 91. ale nie daje się lubić. Tejże tendencji wypada przypisać nonszalancki charakter esejów Montaigne'a. to nie ten język.co się nie rla wyjaśnić. którzy uparcie trzymają się zasad. Wbrew złośliwym. ktoryrn posługuje się dwór.] Są to zazwyczaj umysły miękkie i serca tkliwe. .chciałbym. na. 107 nych w Paryżu w 106 e De Iu vrąie honnćtetó w I1I tomie Oeuvtes eomplótes de Mćr6go wyd 0 lbidem. lilóry nie ]ubu.udzie. s..tuje honnóte ltomme jest coś. że Descartes swojej Rozprawy o metodzie nie podpisał. tr nawet podobno byli i tacy.Nie iest to więc zawód być honnóte homme i gdyiy mnie ktośzapytał na czym honnótetć polega. W swojej rozprawie o prawdziwej honnótetó 8 de Móró stwierdza. Tymczasem . którą reprezen.ie się w rzeczach nazbyt wielkiej miary10.. którzy twierdzili.a. że arystokracja robiła sobie chlubę ze swojei ignorancji. t.:i/i\ T7. I'aris. skania sympatii". lll.zaśserce jest potrzebne by praktykować to.sadnicze tendencje ludzkie. bywal'ą nieraz śmieszni.lrv.pedantów... trudność\ zorientowania się. którzy myślelitylko o tym by przyjemnie żyć i dobrze się prezentować.. l l.a ich największe wysiłki zmierzają jedynie do zasłużenia na szacunek i do pozy.. którzy uprawiają cośzawodowol na dworze francuskim.Ięzyk Archimedesa czy Eu l l rlcsa. zaśod księcia żądał. trzeba się zastrzec. zaśobawa wstydu l l.ośćbudzi podziw. że nie ma żadnego zawodu i zadnego zawodu ludzi ze swej sfery uczyć nie myśli.|-ował.r. pTzez zaskoczenie wroga nocą. Zanadto zaqłębiać si w nauce jednak nie należy.. Nazbyt forlr1. należy porvierzyć klasom niższym. . choćby najl1. co powabne i przystojne" 0. 70. że de Móró był na stałej pensji księżnej de Lesdiguóres. l)c Móró nie posuwał się tak daleko. Trzeba wszystko podawać z wclziękiem.szczytnych.. tak jak podziwia się litlllietv bardzo piękne. to za. }. Dyskutując te ważne tematy nie trzeba llirśladować.by umiał wiele. śmialii skromni. ale sam zakosztował rzemiosła rvojennego bardzo niewiele i niewątpliwie czuł się lepiej w salonie niż na polu bitwy. że ten nauczyciel bardzo mocno akcen. 419. Wsparlial..Nazywając rle Meró nauczycielem ogłady i przystojności (biensóance). s.cczy trudne i trudnych zadań podejmujemy się dla niej. Wdzięk lubi wolność. przy czym intelekt jest od tego.risc n()ndnine et les tltĆories de |'honn tetć en France ml XVI| sićele. którzy nie są ani skąpi. jak {Idyby nie miał własnego kraiu ani osobistych interesów.Uciekaniu od piętna zawodowości przypisuje się fakt.zbyt był naprężony. W uczeniu się należy szczególnie podkreślićrolę naśladow.ieł. Toteż ubieganie się o towarzystwo ludzi rlqladzonych jest najlepszą rękojmią pójścia w ich ślady. łrrojowanie za najpiękniejszy zawód. llyleby tylko historyk piśał tak.t odniczego nagłówka. a przymus nigdy mu nie służy.1rrlzicj za. który nie ma sobie równych. A dalej: . że kto umie po ' lacinie nie może być szlachcicem. jak gdyby spadł z nieba. chciał on być uważany za amatora wypowiadającego się po salonach spontanicznie. ani ambitni i nie rwą się drr rządzenia [. tak jak Castiglione. żeby lttlnnóle homme był barclziej miękki i przymilpy. po: wiedziałbym.z uznanie łaciny za znamię wyróżniające dobrze urodzonego. lll.l.łagendie: Ic lllIl//i. ia. tlictwa. przekonanie zastąpione później prze. Chwałę przy. że podczas gdy na innych dworach bywają ludzie. by wskazywać środkidla zrealizowania doskonałości. w doskonałościbowiem. o czym w danym rozdziale będzie mowa na podstawie zr. lilypion nie nadawał się do dobrego towarzystwa.k np. jak celowanie we wszystkim. zmiennośćjego tematów. choć ta rzekoma spontanicznośó kosztowała go niemało wysiłku.ztlkanie sławv. cytrrię za M.l Ich jedynym celem jest wnosić wszędzie radość. Wprawdzie de Móró uważał. L.. lro to odwodzi człorvieka od spr życiowych (commeree de la vie).1lizował. współriziałać mu ze sobą trrodzenie i staranne wychowanie. Studia takie jirl<ie prowadzili. lecz rlróg trudniejlll .którzy pTzyplszczali. III. ludzie ciumni i uprzejmi.

Myśię.zić. Il. Móre gorszy się jedną z dam. lr4ałżonkowlc -_.jów słownych. gdzie miał się leczyf ls.jak clrarakteryzuje go Ch. t.a własny. H.. żeby nie trzclra było się czerwienić z powoclu nirzllyt latwego zwycięstwa. i nie lryły przez niclr zaniedbywane. są sobic wierni najwyżej clo ]at piqciu r:zy szcściutćl pośród kobiet. to stwierdzic należy u włoskiego autclra lrln znacznie bardziej górny. bo nie może on trącić gmitrem. B1.unina castiglionego podręcznikiem dla chcącycir ibnie karierę lt. że by poprzeć swoją sytuację w wielkinr świecie rlc Móró re|uszował.i-n o dobrym snraliu. Tym(. jak mówiłby specjaiista.iaclomyclr mało iesl. oszukiwanie w grze karcialrej i opierarrie nie uchodziło w tej sferze za rzaclltośc. noś_ci w dotrzymywaniu zobowiązań iinansowyclr.órej autor mieszczańskiego pochodzenia by nie ponrinął.zi jej na dobre niezac]owolenie dołów i gdy uzna. co złę:. którzy znają się na tym. by na tej drodze sukces sobie zipewnić. tyly zagro. które by nitl uienawidziły mężolt. że nawet talenty dworzanina winny być ujawniane z niedbałością.którzy moralizują. A jeżeli są ko1o byłyby kochane więcei. s. wykluczającym oclclziaływa nie przez pochlebstwo. 109 . ale nikomu się nie powierzać. On nam ponaga wc właściwy sposób nasze cnoty ujarvniać. Ze względu na te moralne aspiracje trudno nazwać Dworl. Jeżeti idzie rl sl. Boudhoi. cnoĘ ukryte bowiem to skarby. nie po to. 102. ogóle nie poruszony. ale i nie prowadzi rlo przywiązań. wzór ten bowiem jest wzorem kogoś. lecz ogranicza się przede wszystkim do turtlit-. lvlagendie.de Móró'go |tlst jego stosunek do zakłaclania rociziny temat u castiglioll()(Jo \iv. s.N I 1 i szycll. w któlt. że lt.t dworze. w stosunku do której de Meró jlst raczej 1l<l zicmsku cyniczny. to swoją ńwnowagę zabezpieczyć przed. Łączy wzory obu autorów brak wszclkich elementów retigijnych I wzory te są najzupełniej świeckitl. a mianowicie solid.clu odmian ethosu rycerskiego. s.. Dlvorzanin de Móró nie zaleca] specjalrrie cnoty.prawdzirł-y honor broni się za pomocą uprzelmóści ktOro nie atakuje. Charakterystyczny także dla .tl<towaniu erotyki. zawoc]owośćjest tak żle widziana na dworze. III. Wnosi ona ze soba różrre troski. w konwersacji trzeba zawsze rnówić nic tak. mściwością czy zawiścią.osunek do castiglionegot którego de Móró w wielu punktach tltlcrzająco przypomina. 108 . Arystokracja zacznie się do religii odwoływać clopiero wtedy.był przez rriektólg lbidem. taJiiclr. t. zna]^/ca savoir-vivre'ów epoki. to udzielać się od czasu do czasu. w którym się wypowiadamy.ć tarierę na rllvorze i kto chce się innym pociobac.sługiwać na uznanie i miiośćtych. że chciała mu koniecznie torłrarzyszyć do oclległych Indii.ojne.. i uzyskanie autorytctu inaczej niż poprzez własne zasługi. s. De _"|1". że rlworzanirl włoski chciał byc rnentorem księcia i jego moralnym li itlrownikiem. tej nieustannej kontro]i samego siebie pomóc w nam może znacznie obcowanie z kobietami.ligia. Rzeczwłaściwą nalezy powiedzieć w porę.s. by ludziom dolylcl. a nawet w ogóle fingował adrcsowane do llicgo listy. co dobre i na tym. Osobna rozprawa poświęconajest właściwemuc]awkowaniu sądów i uczuć. Echa platonizmu dają się u triego zau\Mazyc w jego lr.yclr kwestionowany. I. iego zaanienr -. De Móró nie popiera ieclnik instytueji małżeństwa. Nicjedrri sądzili. Potrzcbny tu jcst ład w qłowie i w sercu. śr. gdyby nie były żonami. 1<l. w których de Móró miał celowac.qo wzolze w słabym stopniu grają rolę jakieś wzglęcly moralne. t. ]udzkim kaprysem.że czytelnik uzna za słuszne włączenie tego wzoru clo lzt. w jaki de Móró uzvs]<ał pewien poziom zamożności. aczkolwiek wspołzawodnictwo tlic jest [u zb. lecz na ich użyLek może oclegrać rolę zallLtclżetu na wygranych llczpieczenia.zasem de Meró 14 nie pochwalał ludzi światowych. l1 Illidenr. któralrwała w vrierności mężowi do tego stopnia. Nic ważniejszego niż za. atltor wstępu i komentarzy do pism de Móró _* to niezalezność od niczego i od nikogo. 774 i nast. t toie nie wzbogacają nikogo. prawdziwy honor -. Sposób. uczą one porlobać się r"ar. uważa cle Móró za rlscłiiego egois|ę. W konwersacji trzeba ciągle pamiętać: o języku. lecz po to. Lęk przetl wstydem to najprostsza droga do honoTu 12. 90. przed niewdzięcznością. nie n. społecznie bezwartościowego człowieka. które były ogłoszone dopiero po śmierci ich autorów. przypominamy sobie bowiem.kto chce zrobi. t lz lliirlem. To do nich nie pasuje i jak twierdził pachnie hipoliryzją. III. t.

co się dzieje w danym kraju". enseignant j'alt de vivre d Ia Cour.y.\rrrbasador. Na pytanie.Sztuka układania się z parrującymi jest tak ważna -. Jej poczytnośc w różnych krajach była wielka. czyli o pożytku negocjacji.. rodu. W 1919 roku wydano ją w Anglii ponorvnie pod skróconym tytułem: The Practice ot Diplomacy. tlo którego został wysłany. nie dotyczyły Tzeczy istotnych. których dokonał polski tłumacz. Dziedzic arystokratycznych liie znaczenie dla utrzymania lradycji rycerskich przestaje interesować się wojaczką. Franciszek de Callieres. Nie należy mieszać tego autora z Jacquesem de Callićres.. niedyskretnych.il..Podczas gdy Castiglione i de Móre zajmowali się powodzeniem dworzarrina na własnym dworze.a posiadają sztulir. nie możebyć zszpetny. Sam odmawiając wszelkich podarków. trzeba dać się lubic. jak żyć na Dworze wedle regul polityki i moralności|.r ich wdzięków wpływa nieraz na najważniejsze postanowielli. Skróty. Ambasador Irrusi być hojł. Książka Callióres'a poświęconatemu tematowi ukazała się w 1716 roku pod długim tyiułem: O sposoboch ukladąnicl się z władcami. Jeżeli ambasador pije. Gdy jednak trudno o połączenie urotlzcnia i zale| osobistych.l". lecz dodatkowe uzupełnienia. du Choix des ambassadeuts et des Envoyós et des Qrraljtćs nćcessajres pour tćussir dons ces Emptois.byłoby błędem nie rlo darowania". a raczej innych do tego doprowadzać. bogactwo bowiem <lhroni przed kuszeniem podarkami.. a także sekretnym plzyzna\Maniem stałych pensji <lsobom.. Manidre de Nćgocier avec les Souvercjns ou de l'uti]iLć des Nćgociations. żeby nie dochodzic s\^roich pralr z bronią w ręliu dopóki się nie wypróbuje możnościoddziaływania za poltlocą rozumnej perswazji mają. Przedmiotem ich dalszych wywodów są domniemalle -warunki pozyskiwania tej sympatii. wciskania się na wszystkie dwory. które. jego zdaniem. mają więcej sprytu niż majątku . Podarunki trzeba dawać zręcznie i z wdziękiem tak. . o wyborze ambasadorów i posłów olaz o ułłasnościach niezbędnych by pełnić te tunkcje udatnie 15. by osoby tllldarowywane mogły je przyjmować bez uchybienia przyzwoitoici. Zaniedbywanie wydatków na ten cel . Nasz tłumacz korzystał z teRstu francuskiego dokonując w nim pewnych skrótów. . który w r... który :rie potrafi mieć szerokiego gestu. Wystawność bowiem jest w tym |)()lIlocna. suivant les maximes de Ia politique et (Ie ]a moru]e (Traktat o ]osach poszczegó}nych |udzi dobrze urodzonych i szluehciców tlczą.. 1658 opublikował dzieło pt. . . Książka ta była w tymże roku tłumaczona na język angielski. W Polsce ukazała się ona w 1929 roku w przekładzie Mieczysława Szerera pod tytułem także skróconyml a mian.. toteż pozwalam sobie w moim sprawozdaniu na tym tekście się oprzeć. Sprzyja ona także zjednywaniu sobie kobiet. Tę metodę autor pochwala. zawierał bowiem nie skróty. Tekst ten i w wersji francuskiej nie był dokładnym powtórzeniem oryginału. Jakie są kwalifikacje. do których został wysłany. Jako ludzie kierujący się zasadą. a gdy wino ich rozgrzeje. cy. które winny dyplomacie przysługiwać? l)yplomata nazbyt według Callióres'a byc -nazbyt małego wzrostu. nie będzie rlllzyrnywał dobrych informacji. zajmuje się techniką zapewniającą sukces w negocjacjach z obcymi dworami.pozyskać serca i chęci ludzkie". Przez kobiety także przeciekają tajemnice. musi on umieć llitl tracić przytomności.Rzymianie i Ateńczycy z zasady nie dawali urzędów ludziom nie posiadającym dostatecznego rltajątku".Winien wysoki czy dobrego llo to wzmaga jego prestiż i stanowi wyraz szacunku dla władcy. Jego stralcaia będzie już strategią pokojową.zawisła często od stopnia co trzeba robić.jak pisał że pomyślność największych państw .Potężna :. Dyplomata powinien rniec majątek. . Castiglione. że godzi umysły. . 15 Franęois de Callieres. należy pierwszeństwo przyznać tym rlslatnim. Toteż serce ]My111 110 . La tortune des gens de qualitó et de gentilshommes particuliers.i<. De la ! Callieres wierzy w wielką misję dyplomatów. niezadowolorrych i zapalczywych". winien się nimi 1losługiwac. żeby mieć powodzenie jako wysłannik na dworach obcych.zdolności negocjatorów". . wiel. Taka to już właściwość rJo jedzenia. de Móró i de Callieres wyznają wspólnie ogólną dyrektywę: trzeba przede wszystkim się podobać.owicie jako Sztuka dyplomacji.dyplomaci pokoju. fratlcuslii klasyk w zukresie dworskiej dyploinacji. rodzi zażyłość wylewność pomięi tlzy blesiadnikami.szpieg honorowy" musi wylirywać sekrety dworów. wygadają się często z ważnymi tajemnicami. żeby cieszyć się powodzeniem na swoim dworze i co trzeba robic. Informatorów trzeba szuliac pośród ludzi interesownych. bo ambasador jako .Stół obficie zastawiony ułatwia dowiadywanie dobrel.

..zostawiając lilwsze w swojej mora]. kto w danym lrraju ma faktycznie władzę z ręku. W odpowiedzi na pytanie. umiejąc sam przywdziewać. że ważrriejsze jest obcowanie z żywymi niż z niebor.ł1 jawnie niesprawiedliwe. aby uzyskać to. Przy czym dbac llależy o to.. by upierał się pl. co bardzo ważne. MyślmoIa]na Ośwjecenia angielskiego wspo. jak należy zachowywać się na dworach. parrlięl.l<lsłuszny s. W sytrracji. co jesl. przy czym należy byc ustępliwym w sprawach podrzędnej wagi. Rzeczy. Nicprawdą jest tncjwi nasz autor. z którym ltltrbasador prowadzi negocjacje. które są wątpliv. Wielu jest takich. gdy idzie nie o dobro osobiste. dotarło. W sprawach.lttl diItćrentes de ce//es de la Cour. był przekonan.Sam fakt.Trzeba byc chłodnym. czego się chce w spra\Mach ważniejszych.ważne ze względu na koligacje.zych tramięLności.sprawę w języku wyróżniającyrn język dworu od języka mieszczan 16.] że obowiązjesI nie-wykonywać postanowień władcy. Można bowiem w ten sposób uzyskac poparcie dla sprawy. Kłatns|wo jest niebez- jak wspomnieliśmy lviedzy. Mam . że nas język świerzbi. l l lIll.zczykami. lrliIlałam o dwóch angielskich arystokratycznych autorach da. bo talitt mało jest przydatna w sprawach państwowych. że najlepszym środliicm skutecznego działania jest się podobac. usprawiedliwiający.tt:ych wskazówki. lecz ri rlobro kraju.Wiadomo [. Zdawac z niej należy . Dawać można dowocly zaufania.Jak prowadzic roztropnie układy. Szkodzić jednak można iudziom tylko wtedy. zaufanie to można bowiem odpor. Ambasador winien mieć umieję[nośc przenikania psychiki innych ludzi.l Pi l:i 10 Jl. które ludziom czynimy. czy ambasador zawsze winien być czytamyj .s ri. nie wysuwac się naprzcld i miec świętącicrpliwość". Ambasac_]or musi być człowiekicm lronoru. które angażują jego honor. rlrly oni chcą nam szkodzić i gdy nasz władca jest sprawiedliwy.. Umiejętne obchoclzenie się z luclżmi wymaga pewnego zasol:u 112 pieczne.y przenikaniu do głębi tych. Uczciwoścambasadora nie powinna być bezwzględna.Bezpiecznicj udawac. z którymi trzeba się liczyc. nie należy się wszakże w nią zanadto zagłębiac. ze jego sumienie nie jest pod tym względem bez skazy.Na stanowisku arnbasadora trzeba znacznie mniej mówić niż słuchac. musimy opanowywac rvłasne. Des laęons de l. by partngrzy znaleźli w nich swój interes. dyskretnym.e".. ale stan rycerski łatwiej wkrada się w łaski pań. Te ostatnie l. musi się orientować. która od niego wymaga szybkiej decyzji musi byc odważny i stanowczy.oszukującego. .lrlwa warte są podkreślenia.. skcro cle Callieres szczególnie ostrzcga przed łatw<lwiernością. propozycjach.Ieden z rozdziałow ksiązki de Callieres'a nosi znómienny tyLuł: . Mąclrośći długie mowy chorlzą zwykle rozstajnymi clrogami". trzeba starać W się. gdy uznaje się słuszność inlrych ich sądów. przemykając się między clszusŁwem i szczeroscią". winien zapuszczać w umysły ludzkie kropla po kropli. każdą postać za|eżnie od okoliczności. Znajomośc historii także jest triczbędna. Du bon et clu mauvais usage patler bourgeoisement e]les I 113 I .by Tęczny minister był misl"rlłenl lv szLuce oszukiwania. gdy liitlln ambasadora l. . który ambasadora wysłał.ając. gdyby ją łvyłożyć razu w całój rozod ciągłości. jak Proteusz. by do władcy. nie potrzeba jednak. że się wierzy. zważywszy. ma być nieugięty. który przemyka się po śliskichścieżkach.. że j<:go przedstawiciel jest mile widziany i by władca. Paris 1694. łatwość obejściai przystępnośc.ności furtkę. iiustrują one bowiem styl rozważań tttl[ora.. Prak|yka kłamania jes[ w każdym lazie w świecie dyplomacji pospoliLa. W książce pt. Korzystajtlc z cud. l)yplotnata musi być obznajmiony z obowiązującym prawemt z genealogią władcy. Można sobie lltl p wrre luzy pozwolic. co potrafią rozstać się ze swoimi opiniami. przez którą wiedzie droga rlłl sukcesu.iednio wyzyskac w innych okolicznościach./. qo przeinawia za tym.wemu władcy ritrlts jes manićres de s'expriner. nie może upoważniać do zabierania g|osu. które chce przeprowadzić.y o dobrej pozycji iullbasadora w jego własnym kraju. naLomiast ograniczone ujawnianie jesI zupełnie dopuszczaine. Musi miec równe usposobienie. . której by ludzie nie przełknęIi. człorviekiem pra\Mym. de Callieres był autoren książki pt. albo gdy przeciwnicy nasi posługują się środkami rlicsprawiedliwyrni. żc są bardziej wykształceni. Prawnicy w charakterze negocjantów mają tę zaletę. Rozważania autora na ten temat mają charairter apologetyczny. gdy słuzą one naszym interesom. . oszukując pada tlzyulac u1 y/odzy.r.

i<:c. . Gotowośc ..jak sądzę.lrlzi w dziewce anioła.t:ią.pożądanie u. gdy blask cnót jego. tak jak u Homera. są spra\My prestiżowe. przestrzegając Achilletitt: . Zajęcie to nie hańbi. oraz o dwa wieki póżniejszego lorda Chesterfielda.t.l.Jestem bez broni".i(.jak podawała prasa 19. . lecz o despekt wyrządzony Grekom przez jej porwanie. niepomny na to. a oni to ciepło pierwszemu dawcy odeśląz powroltrlll".chyba 1llztlz odbicie. nie będę tu do niej powracać. Dipiomar:y.. pogTyzą się o nią". świecącinnym ludziom. z przekładu Zofii 115 t14 . Pierwsza jakoby Wenecja wysyła w XVI wieku stałych wy.lrodząc w ręce wroga. . który dla dworskiej kariery przeznaczał swego nielegalnego syna i w odpowiedni sposób kierował w swoich listach jego edukacją.. Trojlrrs i Kressydo.krr jest trzeźwa.. l ltlktor pilnuje rycerskich zasad lair play.łuk sklepiony co głos potęgu|. raczej powietl. gdzie będzie pozbawiona politycznego znaczenia. co socjologowie nazywają jaźniąodzwierciedloną." . że nie włączyliśmygo do naszych rozważań. 1Walsinghama. jaki daje dobre urodzenie.oto jedna z wielu cennych uwag dotyczących funkcjonowllllia tego. w: fnr:yclopaediu ot the Gdyby komuśnasuwało się tutaj nazwisko Machiavellego. musimy walki za damę zgłaszają nawet Hektor i Nestor. W Troilusje i Kressydzie Szekspir dokonuje generalnego odll1.. Ajaks to człowiek. ale szlachetny l ll. Ponieważ we wspomnianej mojej książce sprawa była rozważona obszernie. jeżeli nie cyniczna. Pretekstem do wojny trojańskiej tl ttiego. l(ott w swoich Szkicach o Szekspirze widzi w tej sztuce przede wszystkim krytykę wojny.. Chcę także podkreślicwspólny ich rys. Słowne uniesienia miłosne Troilusa przypominają język średniowiecza. słanników do obcych dworów 18. Delisle Burnsa pt. spełnione z niej szydzi". W czasie wizyty Kosygina we 263 Francji zastrzelono na polowaniu _. . wiedząc bez złudzeń. Trwałym śladem roli arystokratów w dyplomacji są pcllowania dyplomatyczne. że uciekając z upolem od wszelkiej zawodowości dwór kształtuje zawód dyplomaty. Arystokracja na długo zachowa dla siebie placówki zagraniczne nawet w tych krajach. że centralną sprawą są tu rozważania o dumie.i wydanego przez PIW w 1957 r. ale i jako krytyka życia dworskiego.Życie Warszawy" z 9 XlI 1966 r. Jednonowy zawód cześniewymaga ono odpowiednich zasobów finansowych i prestige'u. jak utrzymać się przy władzy.Pycha hrlsc rzuci. . Obracamy się w tej sztuce pośród wydarzeń i ludzi znanych nam z lliady. zdoła lllr ogrzać. nie interesują nas zaśtutaj wskazówki dawane władcy. korzystam tu łllvll l. Tersytes grający !|| William Szekspir.Nie korzystaj z tego Greczynie'' 20. żyjącego za królowej Elżbiety.k[orze. Trzeba bowiem zdać sobie splawę z tego. Nikt nie może się chełpić .r..mówi '|'rrlllus. Ąr llilles rządzi się pychą i kaprysem.1zowienia bohaterów lliady.tu na myślisir F. Na lytn stopie dwóch epok widac jak łatwo przejśc od /liody do t ycerstwa średniowiecznego. Social Sł:iences. naszym zadaniem bovriern jest prześledzenie rozwoju arystokratycznych wzorów osobowych. jej sprawa to sprawa naszej chwały i honoru'' -. Należałoby. Kressyda daje Troilusowi zarękawek przelllaczony do ozdoby jego hełmu i stanowiący symbol wierności. n 11lrtpstwo nadziane jest roztropnością". Warto tu szczególnie zwrócic uwagę na jego Troilusą i Kressydę.Nie chciałbym jednej kropli krwi ltrliańskiej utracić więcej w obronie Heleny. pragnę jednak zaznaczyć istnienie tych angielskich odpowiedników omówionych plzez nas uprzednio włoskich i francuskich pisarzy dworskich.. podczas gdy dotąd wysyłano przedstawicieli tylko dla przeprowadzenia określonychnegocjacji.męską dziewką" Achillesa.tl się dwuznaczna wobec oskarżenia Tersytesa. że . Wedle średrrioi wiecznych wzorów..Kressyda mimo młodego lłll. Achilles to bufon zachłystujący się swoją urojoną warlrll. że Patrokles |rrttl .lt>wanie wielkich mężów.tltieszającym Achillesa płaskimi dowcipami jak na przykład lttrrl. Łatwo zdradza Troilusa 1ltłr. Sam Patrokles jest grubianinem lrlzl'.w którego naltlllr wlłoczyłatyle fluidów. a mianowicie wspólne zainteresowanie dyplomacją 17. IJznanie bliźnich jest jak . przy czym wątki starożytne splatają się tutaj ze średniowiecznymi. 19 Patrz . podobnie jak zaloty Parysa klęczącego u stóp Heleny..1? zazttaczyć. że kto się chwali inaczej niż czynami 1trlt:ltwałą pożera sam siebie.. !s Pbtrz artykuł C. że odwaga trąci u niego głupotą. a to jest wszak centralne zagadnienie Machiavelleqo. bażanty Szekspira znamy nie tylko jako krytyka wzorów rycerskich. Jego przyjażń z Patroklesem llrr . Nie idzie rl l lelenę.

lecz raczej same dyrektywy. niech mnie rra próbę weźmie. Szekspir. ] l Tzn.. sceln. Tańczyłem nueta. że z kolei pośród cytowa nyclr przeze mnie krytyków ethosu rycerskiego znajdzie si Cervanles.rll./ok worn się podoba.--. lr. s. co następuje . którzy spotykają. Jan tsłoński et al. ile tylko zd.rlwi honoru nie wolno oszukiwać ani kłamać.rolę bezczelnego błazna plugawi wszystko i wszystkicn objawi jąc niezwykłą pomlsłowośćw wynajdyrvaniu obelżywych razeń.iri. W Szekspirowskim Jak wam s podoba błazen rtla przekonania lurlzi. oczywiście.rly zmieniać religii d]a interesu. tłltmaczył Maciej Żurowski... musi punktualnie rl1llacac długi zaciągnięte prz! rze.trudno bowiem sobie inaczej wyobrazii: cześći wiernośc. którą obja\Mia swemu panu. choć ta wierna Najsurowiej obchodzi się z tradycją rycerską wiek XVIII. W. prawiłem komplementa damie. (Iisej.. Pomijam go nie przez przeoczenie. jak tylko mu się podoba. Il(xllrzymywać. dopóki jest na ich służbie. ltlrlllarchia się gubi. . utwór ten bowie zajmuje pozycję osobliwą. ani na żadną nicwiastę powierzoną jego pieczy. akt V.Don Kichote jest wprarł.da. rllville'a. .Człowiel. w których lcży w interesie władcy ją lltlrlllcl by skłonic ludzi tlo spcłniania rzeczy trudrrych i wyrnal. gdy nagradza zaszczytami czyny llr Bernard de Mandeville.lcych wysiłku bez innej nagrody niż rozgłos tych czynów. Czytelnik mógłby się spodziewać. Najmniej poszkodowany przez szekspirowską krytykę Flektor --. Wychwalając wysokie lltrl<]7gnig wbijamy ludzi w pychę i podniecamy ich do clokonylv. ale poza tym nieskazitelnego szlachci ca" 22. ale sympatia autora dla bohatera clatnia się jaskrawo w tej rzekomej satyrze. i w praktyce nie przestrzerlrlć: zadnej. przeł. Miałam juz okazję cytować gdzie indziej charakterystykę sfer rlnlrlrskich. Centralnym dla niej pojęcicm jest pojęcie honoru. 299 300. czystym.tlnalc uzna. pełnym wykwintilego wdzi ku."vszystkich kupców i rzemieślników w całym mieścienic sobie lric robiąc z ich upomnień. 1 Porębowicza. że mu się tam źle dzieje.trlza tym może spać ze wszystkimi kobietami na świecie"23. . który przez krytykę rów rycerskich przyczynił się szczególnie clo ich uwypukletria i do trt nia z niclr pewnej jedrrostki typologicznej. która bierze za przedmiot nie uchybienia przeciw rlyrt. a z nieprzyjacieiern by}ern słodziuchny. Bajka o pszczołach. przeł. że należałdo d (w tekście polskim: . przy czym zar czytelnika. a nie przynosi mu zysków. że śmi wywoływany przez jego <ponure>. Człowiek honoru musi być wierny rltvrl jcmu kró]owi i ojczyżnie.dzie obłąkany jak pi Tomasz Mann w swoim eseju pt.) Wiekienr. fse7e. Bcz grania. kląć i miec długi tl .że był dworakiem'') powia. zatytułowarry Fodróż przez Ocean z Dotl l{icltolen. córkę czy siostrę . Jej moralnośćkrzewi rllr. rlzićl im tyle zła.w monarchiach.Il]ia chwalebnych czynów bez żadnej zapłaty poza rozgłosem. Agnieszka Glinczanka W.ltrżba naraża go na różne przykrości.. Wprawdzie autor w przedmowie wia sobie za cel podważenie wpływu. gdy zezwala na sprzeczność między honorem rt llrlnorami 2a.r IV. mimo swojej ograniczoności. a w jeclnym o mało ni przyszŁo do pojedynku" 21. którc qo wyróżniają. lltlll<lr żąda wyróżnień i odznaczeń. ale .. groteskowe oblicze za jest pomieszany z respektem i podziwem.wiązłym.[.. Nie wolno mu nastawać na żonę. między wartościączlowieka a zaszczytami. może jerlnak pić. wiek XVIII. nadaje się tedy clo kierowania nJlrllt.] ale jego anachroniczny bzik czyni go j cześnie tak szlachetnym.zdaniem lvlontesquicu -* bo tego autora mamy tu na lrryśli.l. ( )rlwoływanie się do czyjegoś honoru ma zresztą. l17 ll6 . przeltłatl Tornasz Mann. być może pod wpływem idealizacji. potrząsając głową nad jego pożałowania godną i razem wspaniałą osobowością. :'1 t. cielesnenru i du wemu tyle urzelrającej i budzącej szacunek godności. i wszyscy. jaki mają w świecie rnutne księgi rycerskie. pozytywne skutki społeczne. Sancho. wolno mu wszakże być tak ttv.czują sympatię dla tego nego na jednym punlicie. rnimo iż wierzyciel nie ma llrl ilie żadnego weksla.lrzyiaciela. Człowiekowi honoru nie wo]no tlir.zawa 1957. clo któreqo odwolujemy. jest.na tym moty\Mic.czeństwem lricrarchicznym. nadaje całemu jego sposobot"i bycia. Podróż pruez Ocean z Kichotem . którą w stosun do niego uprawiał wiek XV.rrldeviile w swojej Bctjce o pszczołach charakteryzując ludzi llrltlortl przypisuje im szeroką tolerancję dla grzechu.. zrujnował trzech krawców. Warszawa 1964.l<Lywom. miałem cztery zajścia. może ją porzucić i wyrzą. .Kto o tyrrr wątpi. Inaczej mówiąc.oła. skoro |r. politykowałem z przyj cielem. zdaniem Man-. objawia jakieśz 91 92 zttrnienic dla tej wielkości.

.. Genóve 1966..u*y o sposobac odróżniania przyjaciela od pochlebcy uważał. Cytuję 1. błazny.. przeł. Do znanych chorób toczącyc dwory należy pochlebstwo. Policraticus2s. negatywne znaczenie wychowawcze ma premiowanie ludzi. 106. Cnoty. nie tyle tego.szachy.'Władca . Oto przykła te_chniki. gdzie ] rozpływają w pochwałach w stosunku do clysponenta władzy.nie może ścierpiećnic. interesuje si {e1.. Potem zjawia się 1lrzy jego łóżku taki najemny księżyna. Pochwała głupoty. . Nurl antydworski w literaturze lrancuskiei XVI wieku28 autorka P. jaką się posługuje: zaczyna od utożsamiania gust własnych i gustów tego. to włazi w drogę obiadek.ma iłr sob jakąśśmiałośćswobodę". tj. sądzi. że chwalonemu ma poważny zarzut do zrobienia. sób bezpieczny. które nam dyktuje "ii. New York 1959. |)ochlebca przywary chwalonego nazywa cnotami. Montesquieu zdaje sobie doskonale sprawę z tego.. Bywa.rsą one nie tyle co nas zbliża ku współobywatelom. przy czym.1Śpi sobie iaki do południa. tak jak premiowanie ludzi dyspozycyj o których będzie wnet mowa. lticpskie żarty I. 1 podstawie francuskiego przekładu. krytyka rzeczywistości dworskiej jak powszechnie wiadi mo ma bardzo stare tradycje. co my jesteśmywinni drugim. wstaje i oznajmia. wróżki. oczywiście. że spłacanie dłu w stosunkach handlowych jest ważniejsze niż bycie wyśmiar Moralnośćarystokratyczna jest odwrotnego zdania. Tak na przykład na zgromadzeniu. iż uwa my się za niedorosłych do tego stanowiska. tlll melduje. 28 Pauline M. Edwin Jędrklewicz.9 .l. że smak musi decydować w wybórze działanń. któiych pra nie żąda. Bentham w swojej Deontoiogii. tak jak ktośgani pu|i". 25 1lr:óżność26..okra.|'] 2l. 1t8 Wrocław 1953. 26 Patrz Johan Huizlnga. ich wielkośći niezwykłość. .tvczna skutkami naszego działania.hańbiące. A Pre-Gothic Mind. im większa xlt. Quomodo Adulator ab Amico In1ernoscatur. podczas gdy arystokiatyczna przy muje. któia . John of Salisbury. MotąIia.w zbiorze Nlen anrl ldeas.co się nielzadko zdarza pisze Erazm z Rotterdamu w Pochwale głupo/y wyobrażenia nie . A później ltości. chęć wyróżnienia i się ulzy nas ta grzeczności. W początku XIX stulecia w podobny sposób widzi moralnr możnych J. mszę raz dwa międli . bo ta rozprawa nie jest zawarta w pTzekładzie polskim wyclanym przez Ossolineum. Ze nie jesteśmy byte jaki stanu. pośród stworr łagodnych najgroźniejszy jest ten. nierządniee._ t:zytamy dalej . M. żeby go sobie zjednać. nienawidzi woltlościi prawdy". .ą.' jesteśmy winni samym sobie''... Atak na dworzan i ich moralność zaostrza się szczególnie wTaz z rosnącyrni wpływami dworów w czasie Odrodzenia.. tl. Plutarch. autor io"p. rych się nie szanuje. która świadczyo iy*. l gdy wszystkim dech zapiera z niepokoju. W książce pt. co schlebia. to jednak chcą oni uchodzić za koronę wszechrzeczy". Smith dokonuje ilrzeglądu licznych tlościwięcej. Na to. .że podczas gd pośród drapieżników najgroźniejszy jest tyran. nienawidzi nauki. za. 130 i nast. w osobie chwalonej łatwowiernośćtym większa. to ja nie nie znaczący drobiazg. Jeżeti gani. . jak ten zdrowia nie oszczędza. ale w spo. Smith.wrogo się odnosi. smak za jest rzeczą wyłącznie osobistą. Honor jest przeja*"wania własnym obrazem. że tlie może dłużejpatrzeć na to.który tamtemu jeszcze do . 27 Erazm z Rotterdaml. nic niesmaczniejszego i nikezemniejszego.lół rozwalonemu w pościeli. komu się podlizuje. ll4ora]noś wypowjada się za utylitaryzmem. I zaraz śniadallic. co by ob-iawiło. The Anti-Courtier Trend in Sjxfeenllr Century French Lllerature. aniżeli większośćtych ludzi.ma o prawach. że przeciwstawia się. w złym w swojej treścirękopisie. Demokratyczna r ralność. głuptaki. ile co nas od nich wyró: Skoro już raz zajęliśmy jakąśpozyęję społecz. horroi czytamy dalej . do chwalonego l)rzegrywa w kości czy w szachy. Lęk przea degradac skfania na przykład do prawdomówności.chociaż nie ma nic bardziej służalczego i niew<lIniczego. żtlby te wszystkie chwyty się udały potrzebna jest.pizy czym obowi zuje większa surowość w wypełnianiu powinności. w działaniu naszym ta moralność dba pr"óae'wszystti o piękno czynów. Głosów w rodzaju Plutarcha można by mnożyć w starożytw średniowieczu znana jest krytyka kultury dworskiej Jana z Salisbury w dziele pt. a ledwo to się skończy. s.A cóż mam mówić o dygnitarzach dworskich .za którą sam się opowiada. rltldany jest tylko rozkoszom.r Plutarch.s. zabawy.rt. do dobra publicznego nietllal myślijedynie o własnych korzyściach. iie t]Jczą co tego.

towarzyszy jego rozryulek. zawsze godnc szacutlku.vinności obylvatcla. . Całe to dworskic wyrobienie to po prostu obłuda" 31. przeł.płaszczenic się 1lrzy dumie. W pół wieku później w jeszczc mocniejszych l.tltlriottie. W pisanej w połowie XVI wieku rozprawie 29 pt.ukrywa namiętności. Ronsard. 183. wylazu. zabiegów. łowy..ltllvach charakteryzował dworaków Montesquieu. który od jakiegoś czasu związał się z dworem 33.. NTie oczekujcic szczerości. którzy idą na wszystko i do wszystkiego dają się zużytkować. nieprzenikniony. s.. s. Tadeusz Żcleń- 41.t monarchy. tyle trwog i nadziei. namiętności tak gvrałtownc i sprawy tak poważne" 32. trosk. Discours de la servitude volontaite (Rozmowy o dobrowolnym słtlżalstwie) La Boetie uważa grono służalców za podporę tyranii utrzymującej kraj w niewolnictwie. . 203.v}i Obyczaje naszyclt czasów. 31 Jean de La Bruyóre. spojrzeń. Pośród znanych krytyków dworskiej rzeczywistości wypada wrócić jeszcze do La Bruyóre'a w uzupełnieniu charakterystyki. Warszawa 1965.. sprawicclliwości. llczynności. O tlucltLt praw. kiedy są niezastąpieni. chęć wzbogacenia się bez pracy. . co czuje. . we wszystkich czasach i miejscach.1 potrzebni są l. nadzieje czerpane w jego słabostkach i .Człowiek dworu . 98.wsze clają się zużyć.jak pisał . przewro[ność.mniejak tliż. Na lrlz w pewnych sytuacjach może zdac się uczciwy człowiek?" l. za pomocą których zniewieściali mignons wkradają się w łaski swego pana.zyczliwości od człowieka. jak którą obraliśmy jal<o motto rozdziału. Różni pisarze epoki oburzają się na pospolite we Francji praktyki homoseksualne. wstręt do prawdy.lt. I. '30 120 .Ambicja przy próżniactwie -. clziała wbrew temu. 210. rajfurów dla jego naniiętności.. że jego sonety nie mogły być opublikowane za jego życia. przeł. pisał o irich w sposób tak jaskrawy. 1lrlchlebstwo. ihidem.przystosować się" so. Ibidem. l. t. Ibidem.lii-1}oy. mówi. zarlaje kłam sercu.it. Charaktery. W okresie objętym przez badania autorki porvstaje koncepcja ludzi dyspozycyjnych (hommes de service. . Anna Tatarkiewicz. Ibident. s.198.FTonoT. llic za. tu podpierają oni władcę. obawa przed cnowięcej l. zdrada.Któżby uwierzył. ustawiczne ośmieszanie cnoty. cz. 202.. opanowuje skłonności. to wszystko. kryje się z troskami. s. balety. s. Na dworze zres. lltitm. że uczty. oLwartości.głęjest panem swoich ruchółv. Charles Louis llontesquieu. Ich hasłem jest .osłaniają tyle niepokoi. Warszawa. Podczas gdy Machiave]li widział w tych poplecznikach zagrożenie władzy księcia. zaniedbanie wszystkich zollrlrviązań. Charakter:l La Bruyóre'a w swojej ostatecznej postaci ukazały w 1696 ro]<u. charakter większości rlrvorakóW" 3a 34. lekcewazenie por. 192V.akze łajdacy. między innymi.dzieł rrrających za przedtrliot życie dworu. uśmiecha się do rvrogów. tworzą. Stanowią oni wspólników okrucieństw tyrana. gonitwy -. s. Byrvają bowiem chvrile. 197 . cnota. gens de service). jest pisze boki.

Zatrzymajmy się chwilę nad genezą i historią tego wzoru. pochodzący ze wzbogaconej rodziny plebejskiej. We Francji jeszcze wcześniejnapotyka się uporczywą opinię. ten wzór jako towar eksportowy przyczynić się miał w większym stopniu do prestiżu Anglii niż jej eksport węgla. W 1400 rolru. kwalifikowali samycń siebie jako nallego przez A. kto cnót nie praktykuje i że ktośjest chamem (vilain) wyłącznie przez pTzywary.. Nie chcąc podawać się za yeomen czy franklins.znaleźć się mogli w ich szeregach. utraciłem nieśmiel częśćmojego jestestwa. by tak charakteryzować gentlemana. Trudno wskazać drugi*taki wzór :".. wzór o większej mocy integra cyjnej. Wedle żarto wej uwagi.Newton'' za: miast .du. który by w takim stopniu scalił społeczeńsiwo. tak nie odpowiada się za cudze 1 glentlemen..było czekać Ila wzrosL znaczenia i ambicji klasy średniejw tym okresie. którzy mówili . l i jr Śledzenie dalszych losów ethosu rycerskiego wiedzie J<oncepcji gentlemana. T'worzyli ją młodsi bracia pozbawieni majątku na skutek primogJenitury. kto nie pracuje. śmiałby zaprzemi czyć i utrzymywał.odpychającymlt'. Gentleman Dobre imięl Dobre imię! Moje dollre imię! IJtraciIem dobre imię. Około 1290 roku J. którą cytowałam już gdzie indziej. chełpiąc się szlachectwem (noblesse). tak jak akceptowało nadanie ulicom i skwer nazwisk arystokratów i tak jak poprawiało cudzoziemców n dostatecznie obeznanych z terenem. obszernie uzasadniał zależnośćszlachectwa od posiadanych cnót. ale i poza nim. . że o szlachectwie decyduje wyłącznie eharakter.. Jak nie odpowiada się za cudze winy. I22 123 . nie tylko w spółeczeństwie które go zrodziło. II.gentleman'' dla oznaczenia kogoś.. pI kraczając bariery klasowe i narodowe.nie są dziedziezne. co genelosus i generosi filius (dobrze urodzony i syn dobrze urodzonego) i nie wiązało się z żadną przynależnościągrupo\Mą. Mary Cytoję na podstawie przekładu na współczesny język francuski doko- i wydanego w Paryżu w 1958 r. bo uważając się za coślepszego.. odpowiedziałbym. którzy uprawiają ziemię Iub żyją ze'sweqo tru. _Rzecz się działa w XVIII stuleciu.. . Tylko ci ostatni zasługiwali jego zdaniem na to mialro." świadczyo użyciu terminu . jak poucza nas Encyclopaedia Britąnnica słowo gentleman znaczyło tyle. de Meung.).Cnoty czytamy datej . Znany wierszyk z XIV wieku: When Adam delved and Eve span Who was then the gentleman? W książce pt.. Andró Maurois to najsympatyczniejszy typ w ewolucji ssaków''. Dopiero około 1414 roku spotykamy się z tym słowem w rejestrach sądowych dla oznaczenia pewnej gTupy. Upominał się o te zalety w XIV stuleciu Chaucer.Grlyby ktoś. s. Typowym przykładem był Daniel Defoe z jego rozróżnieniem gentlemanów z urodzenia i gentlemanów z wychowania czy wy}ształcenia. ale nie trzeba. wzór. prawdzi gentleman pisał wielbiciel i znawca Anglii.sir Isaac Newton''.. 32B. Kasjo u Szekspira {Olejto. żeby wzbogaceni mieszczanie. społeczeństwo angiels go akceptowało. by napotkać tendencję bagatelizowania urodzenia w obrazie góntlemana na rzecz posiadanych przez niego zalet.VI[.Gentleman. _q: jeżeli idzie o szerokie oddziałilwanie. współautor Rornan d"e la Rose. Moralnośćmieszczańska cytowałam zabiegi mieszczaństwa o to. W przemówieniu personifikowanej Natury czytamy: . że szlachcice z urodzenia (Ies gentilshommes de naissance) są z lepszej gliny niż ci. a przynajmniej nie pracuje fizycznie.. które czynią go . że nikt nie jest szlachcicem (noble..

Inna jest także w tym clziele pozycja pracy. nie zaniedbując wiedzy faktycznej. nie są iednak szanowani. pamiętając. Poza tym mozna uprawiać tenis. Rozsądna wskazówka autora przestrzer. gra ]M kościnatomiast ltl wynalazck diabła. cledykowana l{enrykowi VIII a.nas w odpowiedzi przekonać. Naukę wypada rozpocząć od łaciny.zirjąć siq przede wszystliittr czĘścią picrr. oczywiście.c]<stu i umiejętność rozsmakowania się w nim winny wyprzedzac łtnalizę gramaLyczną. bardzo starannie dobranym. Lanson. Paris 1951. już jest wyłącznie do osoby rvładcy. Oswojenie się z prawem i z filozofią (zwłaszcza tnoralną) mą wieńczyć to dzieło. ? pogardę kobiet poczytuje za zrlak roz1loznawczy litcratury ltlieszczańskiej G. autor przes|rzega przed zapędzaItiem ucznia gwałtem r1o pracy.tva. Częśćrlruga zvrlógqn. w dziele tym stwierclza się. jej charakterystyczny antyfeminizm2. niezbędna. jak to liażdy ruch w tańcu można wyzyskać dla wyrobienia sobie jakiejś cnoty.. wyłączne. co powinni robić i czego unikać. Skąpstwo nie pozwala rol25 . Romąn de la Rose zaliczany jest przez historyków literatury do lileratury mieszczańskiej. ten powierza się jej mocy.a przed zanudzaniem ucznia gramatyką. kto ma kierować dobrcm publiczrryrn. przy czym rozlrmie się salno przez się. a Thcmas Elyot. Od czternastego roku życia trzeba się za1loznawać z retoryką. którzy nie mają nauki. że ma to być gentleman.ie ich cnoty. Ci. chociaż bardziej szlachetni niż ci.. Rozumienie czytanego l. 227. nie posiada rozeznania w zakresie dobra i zła. s. obclłużeni. Rodzice rzadko starają się o je_qo realizację na skutek dumy. Jako ws]<aźnik tej przynależności wymienia się.alliem au. s. l)la tych. clwornymi i rozumnymi niż książęta i królowie. W doborze sportów wypada zawsze sięgać do zdrowotllych wskazówek Galena. (zmoclernizo. którzy polują na zające. skąpstwa i niedbalsl. dobre jakoby ti]a warstw niższych.zashlgi. Doslarczy jej historia z uwzględnieniem zagadnień ekonomicznych i polil. winni wystrzegać się pychy i próżniactłrra. ponieważ mieszanie pedagogów różnej płci lrrogłoby pociągnąć za sobą zgorszenie. Wolne chwile za dnia spędzać moż:na na muzyce. Jeżeli idzie z kolei o rolę wyposażenia inte-. Nasz tetlat każe lratn. Tytnczasenr rviec]za nie lrańbi. weclług autorów. byle by nie oddawac się im zanadtrr. Jazda konno. Składa się ona z dwóch części. 7ńe Governor. Toteż nic należy zbytnio jej ufać. zc ma to być ktośclobrze urodzony. Lepiej wabić nagroclą niż odwoływac się do przymusu. Częśćpierwsza zarysowuje wzór mężczyzny aspirująceqo clo jakiegoś stanowiska kierowniczego. Należy także oclnosic się z wielkim respektem do kleryków. Sprawa realizowania programu intelektualnego naszkicowall0go przez Elyota wylywa mu parę słów goryczy. 166. po rodzicach dzicclziczyć nrożna ich dobra.vaną jeżeli Jakże teraz mają wyglądać chwile odpoczynku? -. podt:zas gdy znajomośc języka greckiego może pozostać bierna i ograniczona r]o lektury.ycznych. którzy kształcą umvsł i starają się stosować cnoty opisane w ksielzkach 3. The Governor. kobieta. 320. Dutrra kazała sobie lekcervażyć wykształcenie. się nie stwierdza. Obowiązuje ich honor i rycerskośc. między innymi. W 1531 roku ukazujel się w Anglii lilasyczlltt placa Tltomasa Elyota pt. Lontlon.Sen zd. Takiego jak ten szacunku ct]a intclektu na ogół w traclycji rycerskic i. można pływać i polować. w: Histoire de Ia ]ittćIature Iranęaise. Do nich na]cżec winno rzctrliosło rycerskie i kształcellie umysłu. wyclanie i słownictwo).tora nie powinien trwać dłużejniż B godzin. s. z 1966 r. że kto powierza sekret kobiecie. jak autor ttsiluje. lektualnego.vszt1. którzy pragną być uważani za clobrze uroclzonych (Jo noblesseJ. malarstwie czy rzeżbie. oczywiście. którą trzeba władać elegancko w słowie i piśmie. przyporninający TIezjocla i większy niż pośrócl clobrze urodzonych szacunek dla uczoności. co zajrnują się dyfuzją ku]tur ciekawe jest to przesadzarlie drzew wyrośniętych na innym terenie w glebę tak bardzo <ldmienną. ktorzy spęclza|ą czas na filozofii nędznie ubrani. od siódmego roku życia chłopak przechodzi pocl wyłącznie męskie kierowllictwo. W ogóle. że duchowni mają większe szanse być szlachetnymi. Tych trzeba się samemu clorobić''. Autor demonstruje. Z gier tlajbardziej godne polecenia są szachy. do osoby tego. W doborze studiowanych autorów uderza inwazja autorów starożytnych. Każdd wskazówka ilustrowana bywa przykładami z dziejów greckich czy rzymskich. ale n. bo książki pouczają ich.'Ci. idzie o pisowllię 124 8 lbiilem.' Wczesne dzieciństwo genileman spędzic ma wyłącznie w towarzystwie kobiecym.

jak ort zwykł czylrić.. w starożytności zwraca - wielbiciele platona. składającą się z wszystkich 5 lbidem. 6 zalecając naśladowanieróżnych mężów starożytności. Obraz gentlemana. l}. tiocieka się szczegółowo. ale m. pouczał mało o jego cnotach. Na śmieszność narażali się ci Wiadogrości o Smithie zawdzięczam książce E. tekst z 1622 r.j na jakimśstanowisku kierowniczym. by upodobnić się do jego barczystej postaci atbo wielbiciele Aleksanrlra Macetlońskiego. Traditions ttl (jivi]ily.] ten winien byc nazywany gentlen}anem'' 8. kategoria gentlemenów z koiei obejmuje wielką arystokrac ję (nobilitas major).. któtzy lliorą na siebie większe zobowiązania.r i Krzysztof Zagórscy. Obowiązuje go strój i uzbrojettic odpowiadające jego kondycji.iig in. o czym zlesztą była . gentleman ll<lwiem ma obowiązek pełnienia bezinteresownie . jak utrzymać się przy władzy ani wskazówki.Musi utrzymywać bezczynną służbę. a między nimi Henry Peacham 10.) niż dzieło Machiavellego (1535 r. przed małpowarriem."y-attie zastępu służących nie zwa]nia *.2) obywateli i mieszczan.ry. i. Warszawa 1971). może zyc nie 1lt. kto jest.. 3) yeomenów (czyli drobnych posiadaczy ziemi). Opublikowana przez niego o cztery lata wcześniej (1531 r. io pTzez'ogranicza"ry nie wolności słowa.przy t:zym ostatecznie autor dochodzi do wniosku. Nie są to wskazówki.) dzieli Anglików na cztery klasy: 1) gentlemenow.dzicom wysyłac dzieci w światna naukę.ktokolwiek stosuje prawodawstwo państwowe. wycl. |:ierze na siebie obowiązki gentlemana.Jakież szkody czytamy -. 8 126 l27 . że szlachectwo zawdzięcza się szlachetności. Teotię klasy próżniaczej (przeł. krótko mówiąc. TIrc G<lvernor. Cambridge University Press 1948. z 1'. przy czym ma jego zachołvanie i sposób llyr:ia [. Nobi/ity to inna naz. W pół wieku po t. przez V. gdy wolnośc słowa ulegała ograniczeniu" 5. a kto nie jest gentlelllanemr toczy się przez stulecia i niepodobna pominąć klasycztlych i najbardziej znanych jej uczestników. tllaz arystokrację pomniejszą.). przy analogicznym Ętule.ltlprzednio mo]Ma. 106. Ostatnia częśćjego książki zajmuje się jej pozycją szczytową. 0 Mam na myśliThorsteina Veblena. Y. W rozprawie o wzol()wym gentlemanie autor rozważa kolejno kogo można i kogo ttirl mozna do lej kategorii zaliczyć.płynęłydla książąt i ich królestwa. Ileltzla. co zosLaje wyraźnie podkreślone to to. Dyskusja dotycząca zagadnienia.London. 4) rzemieś]ników i chłopów.. .egół.łuzny społeczttrl. które to cechy różnych bohaterów starożytnych autor darzył superlatywami 6. . żeby najmniej gęgały.ytowanym przez nas autorze dochodzą do głosu pizedstawiciele lłcnesansu. l0 Henry Peacham. lrtórzy przekrzywiali głowy tak. s. jeżeli zaśidzie o nauczycieli domowych. kto uprawia nauki wyzwolone i. Na tom składają się'ponadto lllvitl rozprawy:T'he truth ot otlr Tjrnes oraz The Art oI Liv. czy to pTzez lekcewazenie sobie sympatii poddanych.rlla wyłącznego obsługiwania jego osoby". co zdarza się pochlebcom. który narn Elyot zarysował. a nie dawności rodu.autor ostrzega t. a chcą przede wszystkim mniej płacic. s. Władca tracił kontakt ze społeczeństwem.ozdz. Gdy o niego choclzi. ńo potwierrlza veblenowską charakterystykę uprzywilejowanych n. The Complete Gentlemąn. 10B. skubać je tak. im dłużejutrzymuje się w jakiejśrodzinie. n charza jest większa. tym bardziej godna jest podziwu 7. że . jakie ma umiejętności. jak zasłużycna władzę i nie dac się przez nią zepsuć."ukżu Óa pru"y. na czym jak najgorzej wychodził. Barkera pt.wa dla cnoty. Jattlrl. smith nie sprzeciwia się łatwemu robieiriu z }iogośgentlematla. albowiem mnożenie gentlemenów mnoży ticznę luai i. a także większe wylształcenie.. jak traktując onywiteti jak gęsi. Gentleman musi byc odważniejszy i bardziej szczod. kto studiuje w .rrri*"rrytu"i". którzy wypychali sobie ramiona. pośród tej ostatniej z kolei należy wyróżnić: a) rycerzy pasowanych i uprawnionych do tytułu sir.ożna by sobie ten brak uzupełnic przez prześledzenie. Ich troska o *ynO. rodzice nie oglądają się na ich kompetencje. Podkreślam ten ostatni szcz. zawiera zupełnie inną problematykę. rozległym posiadłościomczy wieikim dochodom.acując i nie uprawiając zajęć fizycznych. Elyot wyobrażałsobie społeczeństwo na kształt piramidy. ll) sguires mających herb oraz gentlemenów ze zwykłych rodzin wyróżniających się od dawna bogactwem czy odwigą. Są to wskazówki. r. Ta ostattlia kategoria dyskutowana jest przez autora nieco dłużej.złonków izby wyższej w parlamencie od diukórv do baronów. Elyot. Cornell University Press lg62. Thomas Smith w swojej De Republica Anglorum (1583 r.

r r 11 '9 E. ostatnim notowanym użyciem jest użycie.rósiu. kuglarze etc.óry miał zycie tak zorgani l28 żeby korzystać nawet z nocy.gentleman'' jest ]Myprane zańwno z treściklasowej.. że pracowali rękami).-ui do drugiej lv<ijny Światowej. Pannenkowa..|.r którym mógł notowac po ciemku myśli. Do zmian najr. Tr tu naśladowac śur.lrlwierzchnia ściany przy jego łożu powleczona była woskiem.l. opinie Arystotelesa. Ernest l1. 129 . Muzyka ma jeg.rl i włoskiego renesansu 12. tak jak pozycja sztuki jest u niego bardzo wysoka. mozna Je przez przywarę utracić.obroczyńcę swego kraju. 1927 ł litlros ryce!ski.rrtokratyzacja.arriu srrroim gentleman winien byc zrównowazony i clbac o reputację.jIre definicje gentlemana w wielkim słowniku okstod. którzy pi. Późniejsze połr. . ludzie nie mają dosyc wszystkiego w jednym kraj Wobec tego.lllusznie dumnego" Arysiotelesa. Elyota. Horacy był synem trębacza Wergiliusz synem garncarza. tl.z możnych.1. Pozycja nauki.ltlwo .uwagę rożni luclzie niskiego pochodzenia uzyskiwali pozycJę-przez swoje osobiste zasługi.ą walory . Znane mu są pogardliwe opinie starożytnyc o tym zawodzie takie. wyłączeniem chirurgów. Charakter narorlowy. który wyr-aźnie przygotował gentiemana rltl objęcia w swoim kraju wspomniany"r. trzeba przynajmniej uznać uczciwego kupca za d. prrerllrlwienie sakramentalnym . jak np. aktorzy. Bez tego jego najwdzięczniejl.acują na życie i zarabiają. Z tych osta nich słów nie rralezy wnosić.Jłównych rysach wzór gentlemanal który pir"i.zkim t. z drugie slrony. 12. s. na pla]Mo noszenia herbu. po tych próbach lokalizacji gentlemana w społeczeństwie. .vażniejrry"t należy postępująca rlt.Augttstyrra.ztl Lalenty tracą blask. pływanie. lbidem..6l. lv litórym ta koncepcja się zrodziła.1l. Warszawa . Nawet ukąszenie tarantuli daje się za je pomocą wyleczyc.lrarakteru..negatywna. postarajmy się odtworzyc tv c..."z nerirrtJ. krótko mówiąc. Adwokalów i lekarzy możn. że nawet kobiety są za nią clrwalone W jej pielęgrrowaniu nie należy zaniedbywac ani c}rwili.szarla czy |anów. a zw-łaszcza polowanie do dziśLprawiane 11. wywodzi ideał gentlemana z rycerstwa średniowieczneł.nlcln) iudzi. W zachorł. przeł. nie dopuszczając kupców do kategorii gentlemenów. którą mozna prześledzic przebiegając przez kol.1 lo echa T. I. kl.l.r zdaniem . zapominając niesłusznie o udziale . jak i tnoralnej i staje się po prostu uprzejmiejszą formą mówienia rl ludziach i zwracania się do rrich. (Należy tu przypomnieć.erołvnych l rlkcji kierowniczych.. Aie. tchórzoslwo w odwagę i.. że jeszcze rv XIX wieku chirur. na pozycję pierwsze i neraltlyce.czynic rozwiązłego uczciwynt t. Do malarstwa artystycznego bowiem ma stosunek człowieka Renesansu. Autor kwestiotlil je możliwoścuznania za gentlemenów (uzywa . wylaz demokratyczn jest tu tendencji autora Teraz przychodzi kolej na rozpatrzenie różnych zawoc] z punlriu widzerria uprawnień do znalezienia się pośrócl gentletnenów.może brtttalnośc zarnieniać w dworlrość. czy o synach nieślu nyclr można mówić.fu.[<er. rządzić ja królowa wszystkimi naszymi namiętnościami".a jego zdaniem do gentlemenów z. skrzypkowie. Znany autor prac o charakterze narodowym Anglii. Z ćwiczeń Iizycznych poleca Peacham szczegolnie jazclę kontt. Z kolei nasuwa się autorowi pytanie. Barker. * któryl.y Encyklopedii Bryty jskie j. Wyłączeni wyraźnie z kategorii gentlernenóTr są \Mszyscy.tktowanego w całej rozprawie jako równoznacznik słowa genll<. udziale tak mocno akcentowa!v(tlle. Wszak nieraz o zywali się oni bardziej udani od synów legalnych. który zagaja slioj. szlacheclwo utracić przez nikczemnośc? skoro możrra jak brzmi odpowiedź do szlachectwa dojśćprzez cnoLę.Ladies and Gentlemen '. Czy moż tlalej. Poniewaz nie miał światła. którzy spędzają zycia w stoickirn oclosobnieniu 11.] zanlieniać nienawi łv miłość.. że szlachetnie urodzeni. W Slowni ku oksf ordzkim rlllinicje kładą nacisk na clobre urodzenie. akuszelek . . dzy i dentyści nie byli w Anglii przyjmowani w towarzystw z powodu tego. biegi. Pewien lcłopot sprawiaj Peachamowi kupcy.niezwykle dobroczynne wpływy. tak jak cliament bez sz7j.a.u słowa noble lr. Czy bieda staje na przeszkodz szlachectwu? Odpowiedż jako ctalszy . Ućzonośćcenio jest u tego autora tak. że autor ma nieszczególne uznanie dla sztuki. Wchodzą tu na przykła w grę malarze. które mu cto głowy \v Jrocy przychodziły. Żadnego klasowego wyróZtlirltria nie ma na względzie prelegent. Poezja .

czywiście. 82. Crosland nie można z taką pewnościąustalić czyjejś pozycji już w chwili. Dlatego. Niegdyś TyceTz uważał. Młodsi bracia pierworodnych bywają bowiem wchłanianl przez miasto i bądźsami..tlzie servitors (zaiste ślicznyi gentlemański tytuł). W Anglii zwłaszcza. Ale ten duch zespołu obejmował tylko własną klasę.. rierę zapewnioną. W żadnym innym kraju C. J.. Znakiem rozpozna\Mczym dla gentlemana jest między innyml jego sposób mówienia. To zakłada posiadanie odpowiedniego zaplecza finansowego. Wspominana stopniowa demokratyzacja słowa. Inaczej tliż w Grecji. R. Wychowanie lArarszawa 1933. Baronet Pitt Crawley żonaty jest z có hurtownika.7(twa 1950..nieszczęśliwi chłopcy bez chwostów u czapek nazywają się sizors. jest już bardzo plzemieszane. 131 Bertrand Russell. Kobiety niezamężne pełniłyniejed. M. czający. Thackeray uniwersy. Co zaśdo powierzchowności. miał bowiem k 1s lirlizc purytanizm ze swoją wiarą. bywa koniecznościązwiązaną z primogeni. gdzie stosunek do sfer wojskowych był raczej pogardliwy. W znanych mi obrazacir doskonałego gentlemana nie ma już mowy ani o urodzie. Obowiązujący strój przechodzi przez różne ewoluc i można nie liczyc się z opinią. wychowanie tt tlstrój społeczny 16. szkoły . daje mu po dwóch latach stopień naulcowy. Barker . Zwraca na ten fakt uwagę K.według niego . gdzie wchodziło w grę współzawodnictwo indywirlttalne.lrlsób języki starożytne po raz drugi służyły wyiaznieniu klatll)w(-\mul choć tym razem inaczej.a osadzone w pierwszych dekadach XIX stu. Greaves. Źe tltttitljętnoścczytania i pisania dobra jest dla kleryków. Do wzmocnienia bariery społecznej przyczynił się t|<lmo. 15 Pierworodny nie był zwykle do nauki przymuszany. Fotrzeba ruchu narzuca liir. Tabu pracy ręcznej trwa jeszcze w początku naszelJo stulecia. . Ojciec Amelii Sedley jest zamożnym kupcem. może sobie już pozwolic na brak konformizmu. wystarcza god.nie potrzelltljc składać egzaminów. Jak powiadał faceprimogeniturze był tylko cjonisla epoki. co rniało rozwijać ducha zespołu. ny wygląd. jak podkreśla Artur Livingstorr w swojej Theory oI the Gentlemąn zawarteJ w Encyclopaedia oI the Socia] Scjences. a w Okslrll. The Blazon ot Honour. turą. musĘ nosiĆ oznakę ttllóstwa i spożywac posiłki w odosobnieniu od reszty kolegów'' rz. M.nauczyło arystokrację na biedaków jak na ludzi zależnych od tych. poniewaz są biedni. W taki ri. Wygrywały bowiem lub przegrywały ttitl irrdywidua. że jest lordem. BB. przeł. Class and the De'o Cytuję moclatic Policy. gdy nasz interlokutor otwiera usta 1a. bądźprzez małżeństwo z bogatą mieszczką wchodzą w środowisko kupieckie. A. dr JoJrnson . Żaden gentleman nie może zarabiac na życie. llirrvttit. Mannheim przypisując zrlspołowym zawodom duże znaczenie wychowa]Mcze w wyrabiatlitt.Dlatego żrl r:hłopak jest lordem pisał \M. Agnieszka Glinczarika.rlrzeć r ili podatki.l. warunek wystar. Nie jest to. Księga snobów. wyodrębtrilt się ich ubiorem. gentleman uprawia. lecia. kultury obywatelskiej. w elitarnych szkołach dotiera siinauczyt. arri o sile -.dzięki jeden głupiec w rodzinie" 15. 130 Wlll. jak wiaamalorski sport. ale jest niezbędny dla ubiegania się o przynależn jak pisze do gentlemenów. William M. s. zą Seyrnourem M. a ustrój społeczny. którzy pła1l. s.izyczną. siła nie była niezbędna. Taine rozwój sportu w Anglii przypisuje wlasnosciom klimatycznym tego kraju. przeł. Thackeray. Hosiasso- . ktory zrlrlbywać przez lat siedem. |'lłtwo ubogich jak pisze E. . Graevesa ls.. lecz drużyna. Społeczeństwo angielskie opisywane przez Thackeraya w 7or..w tym chłodzie i wilgoci. Dopuszczalną nich karierą jest także kariera duchownego. Llpsetem.itlli w dużym stopniu na podstawie ich kwalifikacji sportowych pisał Bertrand Russell w swojej ksiązce pt. I(to ma bowiem odpowi listę antenatólv. nokrotnie rolę guwernantek wyładowujących swoje frustracj na dzieciach oddanych ich opiece. Branie się do handlu. ale nie to |7 Jeżeli idzie o kulturę f. a dalej na tejże stronicy: .".. gowisku próżności.gentleman'' w Ąnglii była jeszcze daleka od'niwelowania różnic klasowych. Value Pąttelns. w za" sadzie niepożądane. London 1964. Opierając się wszelkim reformom. S.publiczne'' uczyły ttwrlich wychowanków przede wszystkim łaciny i greki. H. żę ubóstwo jest-winą..inny musi lt.nym przez M. Spori gentlelttatra angielskiego chętnie przybiera fornry zespołowe.cec tak istotnych dla rycerza średniowiecza.

tak poszło w nieomylny znak szlacheckiego pochodzenia.ir.zcza się z samicami rozpustnymi i zepsutymi i dostaje od nich llit:narłristnych chorób. - - r\y l)rzysposolliony do drtrku przez Jana Kotta. cytowany autor nie był zbyt klasycznemu wykształceniu życztiwy. M.rodzenia.ół publicznych jak czytamy w książce B. O braku szacunku dla :r B. Zkim? Z samicą podłego u. The British Political Eijle. skoro tylko urodzi się syn silny i zdrowy. Szkoły ków takich jak chłosta.. kaprysy. że wymaga go zasadnicza grzesznośćnatury ludzkiej. To za. -Thackeray.Il szawa 1960.l Ciało stlche. !V. które by przygotowywały ucznia r1o pełnienia funkcji kierow4iczych. Bez przyzwolenia tych rlzlacheinych osób.ą one sąd najwvższy. Arnolda w Rugby.l. To łagodziłotarcia polityczne.pogardy dla inteligencji typu naukowego'' 21. W. że muszą istniec szkoły. Russella cytowane. Random Crawley .32 133 . potem. 150.rion propre lćgislateur" (człowick honortr zrlaje się być sam sollie prawor1../r{. Przekład anonimo. Wychowanie. słabe. pojmujący tylko . t. BB. Administro]Mana przez kolegów uczyła nie tylko rządzić. Mowa tu rzekomo o królestwie 18 W. płatni uczniowie w ogóle nie zauważali.należałdo najpierwszych dandysów lv mieście. 160. która. L. Ta solidarnośc jednak nie rozciągała się poza swoją klasę. brzydli. stanowl'. Zalreżrrośćfinansowa od ojca zmuszała często do dzielenią jego pogiądów.1rrlą myśl. Podróźe Guliwera. a nie do okreśionego zawodu 18. jak i w subm 20 lbidem.i się tu o suneriority to ex[ernal con| rol. stracirłrszy swój majątek i widząc llliską ruinę. Pe. A idzie tu o przepisowy udział w parlatttt:ncie.wa l.. żeni się. żadne praTro nie rnoże zostać ustanowione . czone do elity władzy wpływały na to. dagogom. tłumaczono. intere. 1lirni matka przypuściła Wady duszy odpowiadają niedołężności ciała. V: Tńe Decline ol Aristacracy. Obecilie trzeba było się o języki starozytne otrzeć.any był w zakulisowym świecie. nieumiejęl. 19 Ibidem. Tarqow.. I. T.ność. że wspomniana solidarność wychowanków tych szkół trwała i po ich ukończeniu.Nasza młódż szlachecka cho.. ze jej znajomośc była dowodem. doszedłszy do władzy. w których wychowują się gentiemeni. rozdz.'Warszawa 1949. M. zaTaz wnoszą. szkoły publiczne.. by byc zaiiczorrym do gentlemenórv. Iubieżność duma sa zwyczajowymi przymiotami charakteru tej klasy. człowiek tlit:okrzesany. Clrrlrlcs Duclos.L'homme d'honneur semble i. Chłosta miała wbijać w wychowanka cnotę i przepędzać występek. s. ze składała się ona pospolicie z krewnych. Veblen wyjaśniapozyc łaciny Lym.przy czym pełnienie służby społecznej w jednej rodzinie pTzez paTę pokoleń podnosiło jej prestiż w większym stopniu niż tytuł 20. żt. że lekceważenie intelektu !9 W. do których przyznać należy przenikały liwalil'ikacji intelektualnych gentlemana pisano już rviele. Miała uczyć te oddziaływały wychowawczo na pupilów także za pomocą środ" znoszenia bólu po męsku. s. Ta. 108. głui 1lrlla. że do łask swoich stajennego lub woźnicę.. od dzieciństwa w zbytkach. została niejako zinstytucjonalizowana.zli.rlj. że człowiek nie umiejący prawie czytać. Znaną jest rzeczą. danie miały najlepiej wykonywać tzw. Tradycyjne w rodzinie uprawianie polityki ułatwiało absolwentom dalszą karierę po już wydeptanych ścieżkach. Jest rzeczą powszechnie wiadomą. 393. jakie przystoi arystokracie czystej krwi" 22.dla rycerzy. 1. s. obsadzał kolegami placówki sobie podległe.i tv1llg1 to duch. mówiąc o pewnym baronecie. Małżeństwa ograni. Wychowanek Eton czy Harrow. Guttsman.. 1' Jonathan SwiIt. s.1wcą).Zn.y autor francuskic_cJo Oświeccniapisał: . wytli:. UparteJ ekskluzywności szkół publicznych broniono twierclząc. ale i podlegać 19. London 1963.ychowanie dobrze urodzonych: . Szkoły. Russell. wysyłani poza dom na wzór synów średniowiecznych ryceIzyl kładłyduzy na. Posiar]ał więc takie lvykształcenie. boksował się dollliolrale i powoził czterema końmi w lejc. skoro zaświek po temu. Zaprawianie ludzi zarówno w dominance. po znanych z surowościrządach T. lr lllli. iż stać było człowieka na marnowanie czasu i pieniędzy. cisk na maniery. Stypendystów jrształcących się w tej samej szkole pełno. od liltirego nie ma miejsca żadna apelacja" 2a.ilc. klórzy tego środka nie akceptowali. chorou.Jeusz Jan Dehnel. Jadowity Swift 23 w Podróżach Guliwero tak charakteryzuje rt. przeł. ale bogatą [.lrli zniesione lub odmienione. lrllaz częściejelementy altruistyczne. Thackeray..zwierzęce uczucia'' zasiada poliród dygnitarzy Anglii. 1l Mól^. Jak widać.Duch l. chorowitą. s.rt. melancholia.isko próżności. oburzał się na l1. szczupłe.

o daje się w rządzeniu. ale nie mówi prawd bez potrzeby. usłużny. które zebraliśmy.Nieźle'' to jego najwyż.oto dalsze i"go *"or.Gentlei man jest uparty w pokonywaniu przeciwieństw. nawet wtedy..rtu i służby wojskowej. Inna była pozyc ja guards. bo są wtedy nazbyt łatwym łupem.Co zaśdo jego manier. Maurois pułkownik Bramble 27 bo Jcst gentleman.lences du CoIaneI Blamble. .Owe piękne.że jest on wyposażony w taką goclność i wzniosłość. lnan". wolny ocl nieumiarkowanych namiętności. przeł. cnoć póalegu tak jak u Miltona czy T. Książka tłumacz. barwne uniformy.Jest opurro*urr}. . jak aktor po przedstawieniu zmywa z twarzy szminkę. na jaką człowieka stać może. Kiedy indziej mieliśmyraczej do czynienia z rejestrar:ją pospolitego rozumienia tego terminu. gdy walka jest już całkowicie llcznadziejna. zawód wojskowego nie był w esty_ mie. spieszy zrnlcić z siebie czeTwony mundur i w zwykłym strolu cywilnym jest znów gentlemanem'' 20. Jest prawdomówny. dotrzymywanie zobowiązań. wiedzę rozległą. .. Wiąże się to ze znanym stosunkiem ao *t.Przez doskonałego gentlemana ] pisał t. w którlń tegity rycerskie były respektowane. 1930. że te zasady nie pozwalają mu na korzystanie ze słabościprzeciwnika. O małym buldogu.z" *"glęłr. W sądzie wolny jest od składania pr"vrięii.Szłice z Anglii. 20 16 134 135 . ledwo skończyły się godziny służby.-'. ale nie uniżony. gotowośćniesienia pomocy jego rysy. Wszystko co zaszczytne uznane tu zostaje za cnotę. myślę.stawiać opór llatarciu. współczucia i życzliwości". Ideałem gentlemana jest nie cnota.pr""Sl"a"ulą" je w Anglii popTzez cztery wieki. człowiek pełen czułości. To po prostu należy do dobrego wychowania. wl Dzlela wybrane. .The Guardian" 1713. Nie jest to jak widać zespół cnót chrześcijańskich. s. nie tak jak łosoś. . ważne są dla niego szczególnie zasady fair 1l/oy obowiązujące w walce.óry stawia się dużemu psu. to w oczach Angtików nie jest nawet aktem odwagi. Ies si. '8 . cechuje go rezerwa w słowach 25 i nieufność .i. \Mreszcie nie brak i kombinacji tych elementów.ru'u*". nr 34. ponieważ gentleman działa w atmosferze współzawodnictwa. Gentleman to człowiek oI lew worrls. Za ptzykład wzoru normatywnego tnoże służyć charakterystyka Steela podana w poczytnym piśmie . który walczy do końca. wyzyskiwanie w dyskusjach jego wiadomych słabostek.. Jest ufny i wzbudza urność.. a wzór miał charakter normatywny..poJb rrpo. Heinrich Heine."trattowa.The Guardian" Źe. Gardzi się łowieniem ryb o zachodzie słońca| czy strzelaniem do siedzącego ptaka.się aż do skromny. karzający. żeby się posłużyćsłowami Veblena w c_harakterystyce uprzywilejowanych.pisał Heinrich Heine w Anglii stanowią nalmniÓj zasłczytne wyróżnienie. Gdy rozważam ceehy specyficzne dla psychiki qentlemana. ri"ypomina ""u="ą się raczej . . jak do stanowienia jego rlzdoby.Gardzić niellczpieczeństwem pisze cytowany Maurois . Gdy myślęo seircu gentleInanal jawi mi się on jako człowiek obstający przy swoim. l byli włączani do elity. Do tego bym dołączyłumysł jasny. Dyskrecja. cytowany już Livingston podkr"eśla element współzańodnictwa. ma to być zdaniem Steela człowiek . chrystianizu". mówią z całą powagą: to gentleCharakterystyki gentlemana. czasem były to postulaty.słusznie dumny'' Arystoteleia. 205 . które oznaczają przynależnośćdo uprzywilejowanej kasty -ojrko*y"h . Tak to w kialu. U"ika wszelkie afektacji.Nie łowię szczupaków po-to nie wiada w powieści A. dbałość o wyróżnienie przeciwieństwo pokory. t. tualną rolę kierowniczą prawo nie może go karadw. Taka walka jest piękna''. kl.ale nie słu2z Andró Maurois.293. . którzy cieszyli się szacunkiem . II. miały dwojaki r:harakter.ozumiem człowieka nadająceqo się w pełni zarówno rjo służenia społeczeństwu i strzeżenia jego dobra. tak angielski oficer. Warszawa 1956.ona tlir język polski pod tytułem Oddech wojny. z trzydziestofuntowym okazern wypada czasem walczyć dwie godziny. Złapany zaraz się poddaje.w sto sunku do jaskrawych wartościowań. W swoim syntetycznym ujęciu ... . nie każdego poważnie. Jerzy Jędrzejewicz. Wiadomo. szezery| nle nie posuwający impertynencji. Wpływy tej postaci podkreśla cytowana już Margaret Greaves. sza pochwała. wolny od uprzedzeń. Gentlemana rakteryzuje spokój i pewnośćsiebie człowieka niezalei (divine assurance). Rozważania dotyczące Iair play rzadko dotyczyły walki orężnej..l ] l 1 łączyłosię z wielkim naciskiem na charakter.. Arnolda. tylko honor pisał w srryoim czasie Móntesquieu.

. by nie zaakceptowali tej ciegradacji. Gentleman stanowił jedną z najwyższych warltlści. odv staje wobec zupełnie nowej sytuaeji.ol<u. wielkoduszny Arystoteles tej rubryki nie uwzględniał. \Marszarł. zajmuje się odróżnianiem amatora i gracza zawodoweqo..gentleman'' znaczy. mamy na przykład do czynienia u J.t:ch nie ma powodu się wyrzekać.aczem. Jeżeli mogli dokonać tego lit. kreślone. dlaczego w jednej ze swoieh pospolitych koncepcji słowo to oznacza każdego kto żyje nie pracując. Sysfem ol Lo11ie. którymi gentleman rozporządzał. Gentlemanowi przypisuje zdolnośćdo improwizac|i. pamiętamy bowiem. nie ma powodu.z liolei każcty specjalista może w każdej chlvi]i stać sie amatorem.The L.vszy wszystkich obowiązujących rytuałów. ile Anqlia zat. l<ażdej chwili przerodzeniem się w kult niekompetencji.2Ą0.żalczy. wszystkie te zmiany naruszyły ufnośćAnglika i sl_ały się powor. zasiadł w Izbie l. Utworzenie dominiów z. o.landa_rd smaku. Maria irlrllclvsIia. bo nie jest to zawód uznany i praktykowany jako taki. oświecenia nazwiązywa} do Nowcao Testamentu jeżeli idzie o poczesne miejsce dla cnót miękkich. które zwykło się stwierdzać u ludzi takiej samej pozycji.r.. J.llilerze a]<tora zarvodowego.ttniast kolonii. straciwszy tllIloścw stosunku do gentlemana./ltym przyk}atlem takieqo uczonec{o-amatora je_ct lord Taintamount opi- ||t.cć podział obywateli na obywateli pierwszej i drugiej klasy.ec gentlemana jest złożony i że niektórych spośród jego t. którą by się chciało widzieć.The Listener" artykuł zatytułowany patologia społeezna wielkiej Brytanii t0. S. Zdatlirlm autora.. Autor.oznaczało pierwotnie człowieka dobrze urodzonego. z czasem zaczęło ono stopniowo wspóloznaezać wszystkie te eeehy i przypadkowe okoliczności.. Nie było to wyjaśnienie -iak "uvspółcześnitego terminu używają. Czytaliśrny niedawno.llly l)Izez Aldousa FIirxleya w ieqo powieściKontrapunkt (przeł. Nowe uniwersytety mogą znacznie współdziałaćw dokorlililiu tej wielkiej przemiany. postulat wiedzy rozległej i czułego serca nie był jednak tylko świadectwem osobistych gustów autora. pozlvalającą na kompetentną eksperlyzę.lIt(ts Hrrxley.oTz. Pozolvał r1o tego portletu jeqo stryjeczny dziacl. artykuł w . co w pospolitym ujęciu słowo . pogodny i w dobrym humorze. ponieważ trąci ekspertyza. ale rzadziej pochwala.y(. 7rrlniejszyła się rola elementu rytualnego.które nie mogły być skażone.lem jego depresji. który odgrywał dawllicj w obrazie gentlemana ważną rolę. Granice tedy nie są wyraźnie za. jalc się okazuje jeszcze ciągle żywy l(tllt amatorstwa grozi l. jaka tviilże się ze specjalizacją.rlzięcza w nauce amatorom.ol. Słowo . J. r John Stuart l4il1. Tymczasem wojna naruszyła w tym wzorze niejedno. Dokonali tego ważnego kroku. zamiast traktorvać iak dawniej pierriittlz jako przynalezny im z natury. profesor filozofii Londńskieqo unirversytetu. Cytuje się je stale.trcześrriej zaworlowy fotoJr tl l' uzyskał rękę siostry królowej. To swobodne rozporządzanie wolnym czasem stanowi jeden ze stałych komponentów koncepcji gentlemana na r6wni z unilianiem piętna zawodowości. godząc się na rl1lokorzenidz nim związane. Jednakze Anglik. który. gdy musieli pogodzić liiq z zarabianiem.yzwoitości w życiu codziennym. Nie należy iednak zdaniem autora zapominać. dokollil\. t . r. IB75. że w. Kla. Gentlemani 1r pTzeszłości l.. pewien potrafili zmieniać l.Autor artykułu praqnie je zatrzeĆ. która mu pozwala rozegrać każdą sytuaeję bez odwoływania się clo ekspertbw. kraj ma głęboko zakorzeniony kompleks gentletltilna-ama. nadszedł bowiem czas.. Gentleman ma pewien kodeks 1lrl.tora 3l.wój styl życia.rll. że wiek . o upartej aktualnośei tego ostatniego czynnika świadczy na przykład drukowany w 1966 roku w piśmieangielskim . że królowa Elżbieta nadała tytuł lrllrla zavrorlouretnu aktorowi olivierowi Lawrence. W ujęciu Steela qentleman był wyraźnie postacią. albo nie pracując fizycznie.gentleman" _.jak pisał w swojej Logice . nie pogodził się z zawodowym (|l. IT. s. Wisclom.. Jeszcze r. To nam tłumaczy. których autor pragnie. 136 ./.iadomo. Wisdom. Ten podział ma swój odpowiednik rnr podziale na eharakter i inteliqeneię.a 1974)..istener'' z 18 VIII 1966 r. Gentleman może się doskonalić w pisaniu wierszy po qrecku. pewien kodeks manier. Milla 29. clały się już odr"ztttvać. a wTaz z nimi za20 30 lrl. Podział ten jednak nie je-<t ostrv. Inteligencja nie pasuje do gentlemana.clów. Demokratyzacja kraju przyniosła ze llrlbą zmniejszenie środków. Z wyjaśnieniem. O. Wielkie przemiany. | 3r Powszechrrie t. nie żamierzając przeryrvać swojej gly w teatrze w char.

ucztowania połączone z obfitymi lrunkami przedzielone były polowaniem czy grami hazardowymi. co to jest gentleman.iuzul"i ktośchce zastosować wiedzę językową do wiedzy historycznej pisał Tocqueville śledźcie czasie i przestrzeni los słowaw <gentleman). choć nie dbających o szczególny splendor dworach. przeł. widocznych zwłaszcza wtedy. Koń odróżniał rzątlzacego od rządzonego. Zobaczycie. . we Francji słowo <gentilhomme> pozostało zawsze ściśle związane ze swoim sensem pierwotnym. pozwalał na 1liltrzenie z góry. s. Philipot. Dzieje Anglii. Ze rvz<llędu na rolę Frarrcji rv średnior^Iieczu jej słor.odkamilokomocji. jak i w zachowaniach nalcżą przemiany gentlemana z czasów Restauracji w stosunku do przemian eTy wiktoriańskiej. tak odgrodzoną od wszystkich innych.. nawet męża. Rozwód był źle widziany. że skromna rodzina złożona z trzech osób trlusiała mieć przynajmniej siedrnioro służby i trzy konie. pozwalały gościćlicznych utytułowanycrr. poświęca . gdzie lvypełniałonajwyraźniej jakąśiukę w miejscowym inwentarzu 1lojęciowym. co nie raziło nikogo. zmienne związki t:roLyczne nie prowadziły do tragedii. nie podlegając zarzutowi nepotyzmut wszy-. klasa ta realizowała w pełnym wymiarze kulturę biesiadniczą.../ stly bowiem byli jakoś ze sobą spokrewnieni.osy kotrcepcji gentlemana w Niemczech prześledza pedantycznle Gertrri- szawa 1957. gdzie zaczęto się nim posłurliwać w XIX wieku. I tak znajdujemy ten termin w Danii i innych r:uropejskich krajach północnych. Dziesiątki sypialni w przestrorrrry"ń i wygodnych. Miinchen 1959. jak warunki życia zbliżają się do siebie. stanowił symbol władania.. Wierne oddanie jej szczególnej umiejęLności użycia stanowi książka Davida cecila pt. Paris 1934. Swoboclna erotyka nie dbała o opinię publiczną. Gentleman niełatwo godził śięz pospolitymi śr. (. Tę kulturę zabawową umożliwiał wielki sztab slużby". Rodziny rIl. w książce pt. xitlrioziesiąt osób zo.W 1841 roku ze jak kalkulował H. Jak pisał G.że jego znaczenie rozszerza się w Angtii. żądał sllecjalnego pociągu. E.] Mówiliśmy przed chwilą o pewnych wariantach we wzorze genllemana. BYła to ktasa związane ze wsią. W każdym nastęinym wieku stosuje się tę nazwę do ludzi. Linguistique et Histoire cle Moettrs. są to dzieje kariery dyplomatycznej rłricehrabiego Melbourne'a żyiąceqo w latach |nÓ'. Der Geist der Iranzósischen Sproche. gdy jego definicja była raczej projektująca niż sprawozda*ó"u.ułr swoim rodzaju produktem cywilizacji angielskiej. ale matka późniejszejo dyplomaty miała licznych kochanków i groniadziła pod swoiń dachem Cy-ła-. Byli jej potrzebni do lrlrowania drogi jej dzieciom.ytułowanych były wie]odzietnel a przy panującej endoga. klasa rządząca. poza Anglię. Taine obliczał. Trevtllyan. 'lr:n styl życia promieniował i na klasę średnią. I.. Wandruszka w pracy 1ll. Readers University 1940. Taine -* Anglia liczyła 16 milionów mieszkańców. Gdy wypadało mu czekać na poeiąg. jak galantuomo we \Młoszech. którego ojcem było nasze słowo <gentilhomme>. rozdz:: Qtr'es' ce qu'tln gentleman? Terminy francuskieqo p'ochodzerria gromadzi Ir4.gentletllan" przeniknęło. Kultura dworska. stawało nieraz na nocl przy czym trzeba pamiętać. Do przemian widocznych zarówno w hasłach. z której wywodzi się pojqcie gentlemanal wykształciłasię wcześniej na południu i analotliczne wzory osobowe znalazły już sobie tam wyraz w koncepcji liIlriej. Jednakże 3a Ch. znajdująca się w siałej opozycji w stosunku do króla.cdnia tej epoki..Arystokracja whigowska jak pisze autor była jedynym . do niektórych tylko krajów. I(oń llył niezbędnyrn rekwizytem utytułowanych.którzy by cieszyli siq różnymi aspektami życia z taką pasją. w miarę tego.ieden rozdział odpowiedzi tla pytanie.ą znawcy jedyną w swoim rodzaju arystokracją. 138 t39 . przeł.Nie było ludzi od początku świata.1B4B. Nyrop. jak angielska klasa śr. rn" young Melbourne s9. A Maurois. ponieważ zachowano samą kastę. zachowano nietkrrięte słowo. Wacław Roclowicz. Iłe Young Melbourne. czy caballero w Hiszpanii. Nyrop. Stwierdza on. " Warrs David Cecil. osiemnastowieczna whigowska arystokracja była -.zy wleszcie we Francji w koncepcji honnóte hom. które służyło oznaczania do członków kasty.jak mnierni. w tym j9den milion słuzby.nictwonarzucrrło się w różnych wypadkach przede wszystkim 3a. Matka wicehrabiego cibała rl dobre stosunki z byłymi kochankami. nie z miastem.lylsa a historia obyczajow.. .ł. 453. jak nigdy dotąd nie była'' 32. Lingwi:. żekażdy przyjeżdżał swoim służącym.mii lruclno było działać. tlzieci różnych ojców. Znany językoznawca duński Ch. że słowo .mda. umieszczonych trochę niżej na drabinie socjalnej..

który czuje Stanisław Rvchliriski.Anglik stanowi podporę dla swego lządu. Na trzecim wreszcie miejscu lrzeba zanotować pojęcie honoru w odniesieniu do kobiet i zna(]zące tyle co czystośćpłciowa (chastity\ symbolem będzie w tym wypadku Hc. podczas gdy roczny dochód nauczyciela wynosił 75 funtów.]ko człowiekiem honoru. stylem domu. w słr. W drugim czo1owym znaczeniu honor jest czymś. prerogatywą szlachty. D. lecz ezłowiekiem. .liastyczny. Angietska arysl. s. 85 swego repertuaru. Barller so w książce pt. co nalezy.da Pfllum.honor" ma wiele wariantów. aby się pogodzic z nową rolą. którzy otrzymali wykształcenie rv oksfordzie czy Cambridge sLanowili 700/o. podziwem. . zgodnie z tytułem.porlczas gdy gentlemen angielski charaktervzuje się przede wszystkim niezależnością finansową. W laiacłr 1906 . porównując gentlemana francuskiego z gentlemanem angielskim H. Rychliński 35 . Francuz swój rząd co najwyżej toleruje. pojęcie honoru.ny" 1937. Toczone przez nas rozważania dotyczące rożnych odcieni słolva gentleman sugerują koniecznośc wspomnienia o książce. rozlewną szczodrością. które uprawniają do roszczenia sobie ludzkiego szacunku. bezinteresownym.iekowi. L. Jest opano\vany. W XVI wieku . t ] lie t}. którą nazywa ordinary gentry. Ponadto należy mu przypisać większą kulttrrę. a terenem jego działania był nie dwór. Poniżej znajduje się warstwa. Nie kształcił się na dworze. wrażliwym honorem.co przysługuje człorł..1700. którzy przeszli pTz'z szkoły elitarne stanowili w Izbie Gmin 510/o. Pojęcie honoru w dtomacie angielskim 1591 . bo mówią: Fra galantuomini bu. taktem.Izba gmin -. według Anglików. wykształcenie humanistyczne. Była bogata i od łaski ]<rólewskiej niezależna. na oqólną liczbę 652 członków miał 4B9 ulłaścicieli ziemsliich.rowie. L. nawykiem do zbytku i swobody. zdolnym do narażania się.<Gentlenlanl in Deutschen'.. deiikatnością. Drabina społeczna w początku xix stulecia zaczynamy spotykać termin gentleman w literaturze francuskiej a Dictionnaire Larousse włacza go do się wobec innych odpowiedzialny.kodeksem postępowaiv Anglii ze specyficznie gentlemańskim jak czytamy dalej llia. Geschichte der 1Ą/ortes . tr nie spływa na niego z zewnątrz.1916 minisl.Genti]homme kojarzy się z elegancją.ojci (powielonei) pracy doktorskiej pt. francuski gentilhomme jest raczej zdobiącym reliktem". Słowem gentry irutor obejmuje także wszystkich utytułowanych do króla włączlIie.Góteborg 1957.sla Ia parolcl. człowiekiem prawym.lecz.icj afektacji i chełpliwości. pozbawiony wszelli. jest zespołem cech charakteru. Centralnym tematem tej książki jest wprawdzie nie pojęcie <lcntlemana. 2500 obywateli ziemskich miało dochód. pojęcie gentlemana nie zapuściło Francji głębszych korzeni. |est duchowym szlachectwem. którą mu wyznaczają przerniany społeczne. t41 . C. Barber. Anglik jest dość .. Zdaniem Nyropa. choć \Alłosi mają ttr swój odporviednik. cech. 697. W x905 roku członkowie parlamentu. Prawdziwy gentleman. przewyższający 3000 funtów rocznie''.. jest człowiekiem zasługującym na spTawowanie rządów. którymi włada.jak pisał S. Te trzy znaczenia nie wyczerpują wszystkich lnożliwych. w AngIii. nienaganną uprzejmością. Posługiwanie się słowem . t. 1965. W pierwszym obdarzony honorem jest ten. W XViI wieku honol jest wyłącznie lioncepcją klasy wyższej. zachowuje zitntrą krew. wyglądem zewnętrznym. wytrwały w złych przygodach. szacunkiem. lecz parlament. ale lrzy pośród nich zasługują na specjalne wyróżnienie.była do 1867 roku klubem arystoleratycznym. The ldea oI Honour in the English Drama 1591 -1700. sławą. zaśsymbolika słuzy liczeniu 35 clicz. kto cieszy się uznaniemt zaszczytną opinią. Zreformolvany parlament z 1B32 roku. 140 V. znajomośćświatazdobytą w podróżach. Cobre maniery. Czyni to C. według niektówe rych. i termin gentleman aqreement rlla oznaczenia umowy opartej na zaufaniu jest bardzo szer-oko używany. przyoisać odrniennej psychice francuskiej. Angtik ocl dziecitistwa zaprawiany był do świadczeń społecznych..okracja miała duze i dobrze prosperujące posiadłościziemskie.Przcqlącl Socjolo- Stockholm . a nawet poświęcania się dla tych. któla stawia sobie za zadanie uchwycic za pomocą analizy treści lóznice w posługiwaniu się słowem honour. Dla tak rozumiallego honoru autor ustala symbol R (reputation). obeiściem rycerskim. zakres ludzi icdnak obdarzonych honorem pokrywa się z zakresem gentlemapojęcie honoru łączy się pisze Barber llów. Taine pisał: . ale są najważniejsze. To znaczenie autor będzie symbolizował przez literę H (honour).

Wpływa na to. że . jakie wymagania wier ivu .:11]""'. między innymi.^Źye musi trn.arto.J.i"".ę do tekstów explicite słowo l."rrnozorrego zainteresowania zagadnieniern i pozwoli na prześledzeni" p"*.owaź rywala. lv których zasiadają także nieszlachcice 37. Koincyduje z tą zmianą większy procent arystokracji pośród publiczności l. ^s Zacznijmy od pierwszych. nalezało 142 się pewnego gruntu . od bioz niewoli. czy to mozolne rrakże się na nią nie powołuje. "poł.rul"zione w tekscie dyrekty_ wy na dwie grupy. rau. bez udziału sądów. splacanie długów. nie uciekać "ńil". w sposób.'i. Niu'p.łr"'i.Częstoścjlgo występowania będzie według aulora _.ulryct (pośród których przeważa szekspir).żródło honoru. Wojowanie powierza się coraz częściejzawodowcom. negatywny s|-osunek purytanów do teatru.u.i.. . tym górnolotniej brzmią jej deklaracje i rosną różnice między rzeczywistością zobrazowalrą w komedii w stosunku do rzeczywistości zobrazowanej w trajedAutor stosuje metodę analizy treści. Rozdźwięki między arystokracją i klasą średniąwzrastają..x'. Musi się przedtem z nicłr waiczyć wedle obowiązujących "is"ia. Zmierzch ideałów lrrilitarnych odpowiada zmniejszającej się roli arystokracji militarnej.I tak "awie..""*iun H. że materiał poddany analizie obejmuje 235 sztuk i"at. Arystokracja żyje według sprzeciwiającego się purytanizmowi kodeksu moralnego.. Jeżeli mu się taki zdafzy. Odwaga bojowa starrowi. ego.*uży*rry. lm mniej jej życie zasługuje na uznańie. ani podejmować się jakichś zajęć służebnych.wedle informacji arrtora połowie XVI w. który urabiał ją w duchu minionego już slulecia.ie sobie rpru#*-". kradzieży. nie godzić się na Śmierć hańbiącą.:Ti'i#TiT."roĆi-.. w gcdiach. Gdy się zaTęcza| nie wolno mu wycofywac się ze swojego zobowiązania. które nie sprzeciwiają się jego zaleceniom. Królowa Wiktoria nie od razu była nieprzejednanie purytańska. pierwszej nalezą dyrektywy niezgodne 9o z wskazaniami chrześcijiństwa.catralnej. mówienie prawdy. Zabrania mu się uwodz ić żony przyjaciela.*i.ien żenić się z osoną nizej stojącą. 1. Przemiana gentlemana osiemnastowiecznego w gentlemana wiktoriańskiego jest jedną ze szczególnie ciekawych przemian lv zakresie moralności.. Pojedynkować się nie może z osobą. pe\Mne cechy charakteru.o"poczynać jej bez uprzedniego wypowiedzenia.. Nie clodawąnie i obliczanie procentów podnosi wydatnie langę naukową tej placy. zmniejsza się jcj udział w splaTrach pubiicznych. w stosunku do której ma zobowiązania. czasochłonne dodawania i obliczenia procentów mają po".ś. Traci on honor z powodu złego prowadzenia się zony czy któregoś z krewnych.tu*iał człowiekowi honoru jaką miały pozycję. jak pamiętamy.t":* Do wymagań. Człowiek honoru musi być szczególnie wrazliwy na obeJoi. W -ił. wiarołomstwa. tak jak zawsze.jak często powtarza się w materiale analizowanym słowo honour i w jakim kontekście. Arystokracja się izoluje.ffiTilry1lojęciu. l. żyćz gestem. które kościółmógi zaakceptować. W tym okresie lubiła się bawic i umiała przetańczyć 37 Pojedynek zastąpił sąd boży dopiero .lest uprawnieniach i sLrzec swojej pozycji upierać się przy swoich w sPosób odpowiadn jący konaycli. DIa dam musi być dworny i musi Onue o ich reputację..i ograniczu sługu jąc.rpownictwa. odróżniać "araJ. O honorze mówi się coraz częściejw kręgach rodzinnych.tonour. musi odwołać się do pojedynku. Pierwszy pojedynek miał jakoby miejsce w 1548 r.. Jego obowią"r. Nie może słuchac cudzych dyktatów.z całą świadomością jestem pewna. tak jak [clrórzostwo decyduje o jego utracie. W ramach czasowych podanych w tytule książki autor stwier<lza wzrastającą liczebnośc występowania symbolu H oznaczającego. była pod wpływem lorda Melbourne'a.iniemoże tot". Jo drugiej takie. gwałtu. Autor i a"i"li". ..1osłuszeństlro w stosunku do władzy legalnej.ioiie czytelnikowi zorientować się.:'"#:*. W razie wojny winien Niu .J"".ących zadani" *u olbrzymie. dotrzymywanie obietnic.. l43 .wskażnikiem . ale popełnić samobójstwo. Gdy objęła rządy. Nie wolno mu dać się_przechytrzyć.. który by prowadził do utraLy twarzy. że rezultat nie jest proporcjonalny w stosunku do włożonegow nią wysiłku. prywatnych. ludność rących udział w walce. Co zaśjest niewątpliwe to to. zabójstwa. znany. gdyz jest to jedynb ł Jv9U Lv wyjściez honoremn które człowiekowi poz. zakaz oszustwa. Wzmagająca się liczebnośc pojedynków świbdczyo tendencji rozstrzygania sporów we własnym zakresie.

iu lriwania.""i. II t. Królowa Wiktoria. lecz jakze przyjemne "gryuturr". Ruchy emancypacyjne kobiet budziły w niej oburzenle. T. w którym ze splendorem królewskit łączyła i w którym widzieli.uz okaz. Palenie tytoniu było wzbronione. Strachey -. aż do świtu.*y*łu szlachl.r. Po śmierci Alberta p. wynikające z fatalnej lekkomyślności i frywolności klas wyzszych. wreszcie faworyt władcy. lrłaria xorttiłrlwicz. Arystokratki mają w sobie tyle afektacji i sztuczności. szlachcic miJord.cynizm i subtelnośćinte]ektualna zostały starte na proch.] Był to istot. s.ior uważana bywa często za.rrrlt ludzi z klasy średniejdo Wiktorii był inny niż stosunek arystokracji. Zaden rc-ła"łcr'. która miała szczególne powoci.obronirą reakcję na Wielką Ale arystokracja. Małżeństvra w tvm Henry Fielding..1 l I t 1l l {ł' ł tl. noc. usług. \M . . Niepunktualnośc była przez nią szczególnie piętnowana. '[o kupa dworaków i hanowerczyków. Pod jego wpływerrl_ styt zycia dworu znrienił się zupełnie. War"zawa 1955. była od purytanizmu daleka.a. któTa mu się odwzajemniała. Był to człowiek sq. a także w Przygodach Józeta An'dre** 1p. W ciągu 50 z gorą lat zadna rozwiedziona dama nie mogła przestąpić progów królewskiego dworu.. mowa tu o szablach. obcy im'ńol'nigdy nie stał się pośród utytułowanycn popularny. Czło_ lviek świaLowy. nie tylko drobnomieszczaństwo było o:rytanizmu...Podobała im się miłość rodzinie w jak pisze Str.Timesa'' zalecając. który przyniósł .e otnawiac w książce pt. powiódzenie czegoś. Surowośćtbycza.. obowiązko$/yt w erotyce surowyl gustujący w zyciu pra. Warszawa 1954). lll -_ J]Ihos rycerskl. I{ró]owa Wiktoria nie pozwilań na gTę w kości.ach"y podobało się małzeń. pod żadnym pozorem nie pozwalała na noszenie wąsów bez brody. -mińo wspóinej przy_ trależnościclo dobrze urodzonycń..e . szlagon nieraz. że dzielił je nieraz antagonizm. 144 Giles Lytton Strachey. cowitym i unorrnowanym. bo nie różnicuje arystokratów-*rro. w karty czy jakąkolwiek inną grę w niedzielę. . innego świata nie ma. wiktoria potępiała które po śmiercimęża wychodziły za lnąż tat<ze i te kobiety.owi. óyściłunrarrie kamerdynera.rą"u tlo rozmowy odmiennośćzawodów.est głęboko przekonany. ponownie. Anna Bidwell. War151. przemawiali inn|m głosem. nabierały większej wartości i większej ireścipoi-*pły*"'n zYcia rodziny królewskiej t.Wpłynęło na zrnianę małzeństwo z Albertem. Miałń . Antoni Pański. Do wieltie i ninnity zalicźałutytułowanych od duke'ów do baronów.nie zostało ani śladu. Nie lubił angielskiej arystokracji. Rewolucję. zwyciężyłyideały obowiązku. Śtor. I{. do noszenia których tylko tlllrzywilejowani nrieli prawo.ów Anglii wiktoriańskiej lbidem.. przeł. który ły3e na tym świecie tak.ę ."y'' rr. Ict własne bardzo niewidoczne i skromne.e. tt . to cżowiek. mniema. picie i rzyganie. Historja życio.yt zadawac się z lordami noszącymi wykałaczki rokri nl*iJ Iowarzyskie " czytamy u tego autora gdzie indziej ""nru.). 145 . Przemiany gentlemana * to nie jedyny rodzaj zróżnicowania. Myś/morąlna Oświecenią" angielskiego. Odróżnienie no_bility więJrszej i mniejszej nasuwa się tym |lardziej. .y"órrti"j utyiułowani. Jak widać. smith odróżniał wielką i ptmniejszą norility (nobilitas i nobilitas minor).io polcrzynajlepszym razie panuje na llich nuda. Toma Jonesa (przeł. . 3e. moralności i domowego ogniska'' s8. Rygoryzm wprowadzony przez Alberta był jej niemiły. Królowa piry*ała do redJktora . Cytowany pTzez nas a0 szawa 1937. kłótnie.<: prócz doczesrrego. . godnośc kobiety i jej kobiece uczucia. io zawierało clrocby tylko cień nieprzlzzwoitości. "ruri" Uważając się wspólnie za dziedziców tradycji . że niewiele miejsca pozostaje na charakt et. al Jak łatwo się domyśleć. stwo.. Kpiąc sobie z struktury społeczeństwa I{. wskazujące na ogTomne niebezpieczeństwo i zło... lramerdyner usługiwałszlachcicowi.ytarrir"* wdowy wzmógł się jeszcze bardziej.i. Ten antagonizm ilustruje tlp.rń-. PracowitoŚci.ri" dwór wzor"o.lidny. ten faworytowi. Fielding w swoich powióściach a0. skoro posiadanie "JJzy*"go jakiejśproltlsji było wykluczone. Ubieganie się o prawa głosu zacierało.'obą niemieckie ideały. zeby zcń wyciągnąć maksimum korzyści. rytlu 3s s9 zeby często publikowai artykuły.Po oslómnastym wieku jak pisze L. oo dbania o własne gło$ry. Chodzenie do kościołabyło obowiązkowe. i poclobne do tej.jak gdyby odbity w zwierciadle Jię cnota o szczególnym blasku.Nienawidzę wszystkich lordów _ powiadał szlachcic Western. Fietding odnajdywał hierarchiczrrej ją nawet w zaltresie drobnych pachołek ma. pogrązało człowieka na zawsze. ideał własnego życia. jakiego się ta koncepcja domaga.

głosem.. zachowaniem po. Boy-Żeleński stara się wyl-iumaczyc to upodobanie do arystokracji. która patluje nad moimi marzeniami. Inaczej -się je widzi. a to ważni ejsze niż fakt. skoro nadar. wywodzący się ze zbiedniałej szlachty. obrazujący zmierzch arystokracji sycyIijskiej. Miłośc małżeństwie jest przedmiotem kpin. gdy. 2I2. 147 . cn1li Obyczaje naszych czasów. zdradzając. hartnonia form.v.się rozCzarowac. . pomimo.znalazł pustkę duchową. i nast. .. Ten podrzuŁek okazuje się dobrze urodzony. ani nie zrvrócił kosztów podróży. Uwalnianie.. . Urok stat ych nazwisk działa zdaniem Boya jak urok starych . obywatelską. . obiatl ]j!eracki - PIoltsł i jego świat. że gdyby możni zechcieli jeszcze byc dobrymi. . zamiast tych cudow PYchę. Zarówno powieśc Lampedusy pt. s. 746 a2 wą miękkośctraktowania.. pomimo że walczę z uczciwością o ideały równosci.tak liościołów. Toma. Autor by nie dopuścił.. jaką jest. jego rówieśnik i antagonista. Z ich rzadkościąłączyŁ się często wdzięk fizyczny. jak mu to nie raz wytykano. kultura artystycznat wreszcie zbytek. domostw... . Podczas gdy Fielding.Zaślepienie ludu na punkcie możnych jest tak rnrie]kie jak pisał La Bruyóre a urzeczenie każdym ich ruchem. wiodący w odległe epoki historii. nie zapłacił mi ani za przygotowanie Heniusia. Proust. jeżeli ma byc udziałem niektórych''. :l. żywa.Z Oleśnicy wyjechałem we wtorek rano. który zdał do tlirnnazjum. wyjąwszy tę. toteż słabe to więzy. Fielding okazuje wielkie przywiązanie do szlachectwa. że pochodzi z nieśllbnego związku. o ideał dania cywilizacji wszystkim lub pozbycia się jej. zupełną nieznajomośćtego telenu. 396 łjl Tatleusz Żeleliski-Boy.-Teraz nareszcie wiem. czym ona jest. pod wykwintnymi formami gruboskórne chamstwo'' a3.. Arystokrata jest sobą jedynie w towarzystwie drugiego arystokraty [. Jean de La Bruyóre. Charaktery. Wygląd jego umiłowanego bohatera. urok pobudzający wyobraźnię. jej Znana wrażliwośc Żeromskiego na walory arystokracji pozostaje. Nie zraża go nawet zgodgłównego bohatera. mimo krytycznych uwag. wyrazem. miast. skromny drukarz S. że mamy nie z byle kim do czynienia.Życie towarzyskie i stosunki płciowe w d.t. odtwarzająca jakoby jego zmarłą żonę. lia z arystokratycznym stereotypem niewypłacalnośćwysoko 1lostawionych. Latnpart jak i film wyświetlany pod tym samym tytułem. nie mogę się powstrzymać od przytoczenia tutaj opinii S.tak wszechne. Richardson miał dla arystokracji uwielbienie i w jej kręgach osadzał swoich bohaterów. 'Watszawa 1965.] Arystokrata w rozmot ie z demokratą jest niewyraźnym. XIII. widział w tych żywych zabytkach jakby odrębne isloty. dawał przy każdej okazji wyraz swemu krytycznemu stosunkowi do arystokracji i swojej postaci wzorcowej nie lokował w jej szeregach. Teraz dopiero w obcowaniu z księciem Odrowążem spostrzegała cośinnego: wyjątkoAnna Tatarkiewicz.K[o lry chciał clziśsporządzać listę magnatów (seigneurs) -. Było to życie zamoznej szlachty bez poważniejszej ogłady. że mnie ona śmieszy M/e wszystkich postaciach.yanie Trędowatej przez środkimasowego przekazu cieszyło się tak wielkim powodzetliem. Ale równocześnie mówiąc w Wiernej Izece o Salomei.obrazów. dopóki się nie rozczarował. Okpił mnie papa!''.czystość. miała wyjśćza mąż za byle podrzutka. żeby jego ukochana Zofia. W swoich rozłyazaniach dotyczących Prousta. ł Ujawniając często swoją niechęć w stosunku do ludzi wielkiego świata. Żeromskiego w interesującej nas sprawie. a przepisany ręcznie egzemplarz osiągał tak wysoką cenę..r. Aktualnośctego sentymentu dla arystokracji mozna stwierdzić nawet tv socjalistycznej Polsce. przeł. grzeczność. oddawano by im cześćboską" 4e.świecie nie są zawierane pod wpływem uczucia. spojrzy się na arystokrację poetycko.A czyż we mnie nie ma szalonej gorączki wielmoż1165gi pyta w swoim Dzienniku Żeromski _..orze niezdolskim nie odznaczały się subtelnością.Poznałem arystokrację pisze Żeromski w swoim Dzienniku rodową. zdradza od tazu.Później w miarę swoich doświadczeń bohater Prousta miał . Nic bardziej podobnego do jezuityzmu jak arystokratyzm". w dam rzekomo terroryzowanych przez mężów zastępuje dawne wyzwalanie dziewic więzionych przez smoki. jak Proust. Papa /. będące jego zdatliem czymświęcej niż tylko snobizmem.powściągliwośc w słowie". budził żywe sympatie w stosunku do Don Fabrizia. Choc wciąganie arystokracji polskiej do rozważań nie leży w moim programie. Żeromski pisał: .

r.co zaczęło nazywać się światem albo czasem . ale nie wiedziałby. Wchodził tu także. Doszłoby się wr"eszcie do mieszczaństwa nie_ zauważywszy żadnego ortr"go przejścia''.wielkim swiatem" pisał Boy o Prouście. pisze B. Tuclrman.U Prousta. połączone z bogactrłrem i hojnością. Duclos w roku 175t. wycl. które sl. Duclos wspomina o dopuszczaniu do arystokratycznych salonów iudzi sławnyclł. Prawdopoclobne. kto do niej należy i jakie w nim zajmuje miejsce. tle ce sidcle. która elbjawiła się mięclzy ludźmi i dała jednyrn przev/agę narl clrugimi. przykłactem . Thackeray w Anglii. s. Consirlćrątions sul .esencjonalną formą szlachectwa we Irlancji pisał Monlaiglre _* jest rzemiosło rycerskie.. Dodatkowym czynnikiem staje się powoli w Anglii pewien styl życia pTzez bogactwo umożliwiony. . . a3 Stefan Czarnowski. a9 50 Miclrel rle Montairlne. a wpływ snobizmu na reputaeje świataartystycznego był cllbrzymi. posiaclanie źiemi zaczĘło stanowic warunek niezbędny przyna\eżnościr1o arystokracji. odwaga osobista. io c]o pieńszej wojny świalowej. -. z którego wy\Możono przestępców do Wirginii.anowiły przedmiot porlziału. które to idą w górę. urok postaci. II.ił pozycję arystokracji z poaló3. komiczniejsze niż w górnych sferach.-. s. decyzja o tym. zdewaluowanych przez przekupstwo urzędów heraldycznych.ry mieczem polronali jakieśterytorium. jak dobrze wiadomo. Dłie!ą. 191. iż pierwsza cnota..liczyło się tylko to... że bobry budują tamy a0. Ten snobizm nie jest tylko osobliwością wielkiego świata ani właściwy Francji. Próby.ł4 . jak udziałem wybitnych ludzi. Przestawanie z nimi lrtoże nadto człowiekowi wyrobic opinię zawoclowca. 1966.przez lrtórą mocnieisi i oclważniejsi stali sie. ale 'pragnę przestawac zludźmi tego świata. . których pokazuje swoim utytułowanym gościom. dopóki nie położyły tym deportacjom kresu prol-esty Wirginii przeciw obdarowywaniu jej taką populacją a9. ważniejsze to od tytułów. ponieważ za pomocą miecza zclobywalro terytoria. jego granic.Wobec llieuniknionego zagmatwania genealogii. utrzymując. Jeżeli idzje o władzę. stuleciu . stwarza tam istną giełdę walorów. Warszawa 1 74. W poszttkiwaniu slraconego czasu: W eieniu zakwiluitlc:ych dziewanlt.jest.. 3l i nast. . żeby porllegac wyłącznie sądowi parów i która nie podlegała takim przymusom. cenię takich ludzi jak Kartezjusz czy Newton pisał w liściedo syna. jeszcze dowolniejsze.p. przelł. clecyclują o przypisaniu pochoclzenia arystokratyczne gł' łe.W dziewiętnastym Faulknera--. gdzie skończyć. A dodac Lu należy. któ.uwierlliwości.Prawdziwą.-l'-cłr-r". pisał o Celtach S. Julian Roqoziński. 149 B. t. oczywiścierw grę pieniądz. 148 . Tuchman. ouło. Wywożono więźniów dopóty.is 1tJ50. Lonrlon ąs 3. II. au De la dćnoeralie en Anćrique. Wszyscy mieliśmywspólnych prłoclków. jak skłaclanie przysięgi przecl rozpoczęciem zeznań. zwłaszcza po pierwszej wojnie światowej sławni artyściczy potentaci nauki zosta]i dopuszczeni do czegoś. a6 Barbara "fuchulan. jeciyną i . Paris 1798.zwyciężony. a wcześnie j jeszcze dziennik Samuela Pepysa. była tą właśnie. Hiel.loettrs clrrns. s. Zwycięzca tworzył szlachtę . Zwycięzcy żąclali potem dla siebie różnych przywilejólv: przywileju władzy. że z wirginii właśniewywodzić się miała arystokracja amerykańska. że niczym tak nie podniesie wartości swego salonu. z czego zostały im cześć i godn. t. 48B.les ł. Zwalczał go.arystokracja angielskal ttóra watczyła o to. to spadają. I 175t. rozrlz.wiedziałby od kogo zacząć.iu. procesów i prawideł". panami słabszycli i zdtbyli sobie osobliwą langę i zachowanie.atóż problerrrat tego świata. 3. t.'ći. osiadaii na nirn póżniej jako elita.eden z bolraterółv powieści M. Dama z epoki Prousta wie. Marcel Proust. Pnl. !1/61g261ra l956. przywilejów wobec *y.ość"a7. nilry osobliwe zwierzęta 50. A idzie tu o znane londyńskie więzienie. The Pratlrl "l'owet. I. Cytowany Ch. Czarnowski.archie w mieszczaństwie były. Tatletrsz Żeleriski-Bcly. że towarzystwo złożonezludzi nauki nie może byc poczytywane za dobre l"owarzystwo. weclje nieuchwytnych wstrząsów. . to Old Bailey".. 'rhe Patri:. (właściwenazwisko Charles Pinearr). I nie jest wyłącznie właściwością arystokracji. Współczesny mu lord cilesterfield w Anglii protestował przeciw tego rodzaju praktykom.co wziąłeś a jedyne głniazdo praojców. nowe wycl. stawał się niewolnikiem ą5. Utrwaliły sceny tej deportacji liczne powieściangielskie z osiemnastego stulecia. zdaniem Boya. i trzymasz.. sprawowanie rząi]ów przez możrlych w Anglii wyclawało się równie natulalne iak to.. s.l Pisał Ch.'I'he Proud Tower. przeł. Tocqueville wywoctz.mówił John śartorń. clo którego mogliśmyrościc sobie pretensje.

gdy jak najbardziej uzasadniona''. ojciec Bertranda był przyjacielemJ. Ostatnio nawiązttje cto tei sprawy Pierre Daninos w dowciptlc j l<siążce pt.iętnyclr. Ale pozbawiając go potomstwa. O trosce o intelekt w Anglii kraju. l. Matka Blrtranda honortl. nawet. ży przypisać tak wielkie róznice między ethosem najdalej uńieją wyegzekwować.przepraszam'' lv rł. do czego doprowadzała go teoria. gdzie rządy elity utrzymały się szczególnie długo . oparcie o tytuł dawało arystokracie moznośćbycia innym.u"r.i życia. i sposób ich potraktowania jest w Anglii w stosurrktr do humorystycztlYch pism francuskich odnrienny. Przyznając rację tym..v-padku pomyłki telcfonicznej. I wybór tematów. jednak nie odnolo\Mac pe\Mnych różnic. nie cŻerpała stąd żadnej przyjemności. . mówi o zbror]ni gdy tlic ma wyroku. choć jej przejawy były często absurdalne -.. Pisał o tym interesująco Taine. czemu naleangielskim . Rodzice Bertranda uznali. Toteż arystokrata angielski. obmawia lua"i na zellraniach towarzyskich..ego Łylko zysku t. pogarda dla konwencji i lekceważenie sobie opinii większościmiały na wnuka wpływ.. całuje się ze spotykanym l:a ulicy-zna.cie rzeczy dla tl"ora]noŚci nie obo.e dopuścic go do łask. Żeniono się bowiem w swojej sferze.Prtlrch''. Jej bibtioteki zawierały nieraz coświęcej niż pamiętniki. rolę trójkąta małżeńskiegow ciowcipach francr. ci co 150 Ciekawą ilustrację arystokratycznego stylu życia w końcu wieku dziewiętnastego stanowi opis stosunków ro-dzinnych Bertranda Russella zawarty w. że w tych warunkach nie może miec potomstwa. jak się wydaje. -* Najsławniejsi. . Taine w sposób llarr]zo współczesny dobywa szereg rożnii z analizy zawartości 1loPularneoo pisma. niąrodobna. co im się nalezy.z ..omym.jak pisał rl czćls fll tragiczne. Gdy uwolni się koncepcję 15l ruje on . i deszcz to rvrogowie. ale mając lat 70 przystąpiła do najbliższej agnostycyzmowi sekty unitariańskiej. przejaskrawia ]<atasirofalność rvydarzeń.jak mniemał -. Taine miał skłonność podkreślaćrolę klimatu angielskiego. pisał Tocqueville. 1lodczas gdy Anglik je bagatelizuje. Jej odwaga. uzy]Ma łvykałaczkiprzy stole. znała doskonale trzy języki obce.wyniedziela'' się w dni świąteczne.orLl błahych.z książęl. s. tłitla i nie wahał się wcielać w życie to. W roku :l954 i]ertrand Russel] sformułował swój stosrinek clo l. Guwerner by} zaawansowanym gruźlikiem.hedonistycznej koncepc. to zarzut ten nie dotyczy zwykle arystokracji. Wchłód tvch warunkach człowiek staje się twardy i rozwija w sobie poczucie obowiązku. gacla długo .rlzstaniu. za który był jej wdzięczny. Babka Bertranda była purytanką. że się Wspomni.co tłu.]imat angielski narzuca konieczność jakiegoś ruchu lnięśhi. p. Francuz qestykuluje nrórviąc. książki podróżnicze czy opisy polowań.maczy rolę sportu w tym kraju.i"ą. jakim był . Nie sugeei francuskim. o zespół reguł z po7..1. zwraca się tlo nieznajomych. poclczas gdy Frarrcuz iządzi si{ raczej poczuciem przy trwających przez wieki kontaktach kulturowych. poczucie obywatelskie. mówi iedząc. z którymi tr)eba ciągte *ui"rjC. to niejednokrotnie także ci.zaangażowałaguwernera do jego starszego brata.wiara w ważność honoru osollistego. pryrvatne kolekcje obrazów. loJ<uje ojczyznę w seTcul ale kapitały'"u 1"r"""" gra. rrie mówi .rskich i nieistnienie tego tematu w anqielskiclr.. jego autobiografii.qatórv moralności rycerskiej. ma poważne zasługi i iej upaclek nie stanowi llyna. tytułern przyltładu. a]e w grun. Była to kobieta oczytana. którzy najmniej się troszcz o or. nie było powodu skazywać go na celibat.]. które wzbogaciły niejedne muzeat bywały czymświęcej niż przejawem snobizm! czy lokatą pie_ niędzy.nia opinii ą Publicznej. do kogo się odnoszą. które ograniczają uogólnienia dotyczące elity i wymagają wyraźnego zarysowania. ale niekoniecznie w swoim kraju.. osobliwością arystokracji w stosunku do ogółu szlacheckiego była jej międzynarodowość. pozwalał sobie na ekscentryczność. .ami nie wiaclotno niqdy czego sję rnożna spodziewaćl -* pisał Proust o llrancji.imniej czysl. by uchybienia w stosutrku clo morahroścjnie stawały się żerenr clla klas niższycl-1.świadczyłyliczne fundacje uniwersyteckie.. Obowiązywała tylko dyrektywa. . A idzie tu o sctvoir vivre w obrębie obu narodów."1.u p. Wobec tego matka Bertranda poparciem męża . major Thompson wyclanej w Paryżu w roku 195.jc łakomie. którzy wskazują na płynnoścprzejścia od utytułowanych do wzbogaconego mieszczaństwa. wyprzedza innych w ogonku. I-es carne1s clu.uznała za właścirł.Óg. Tematem niejednokrotnie poruszanym był temat. mimo iż.. H. I tak na przykład gdy się w Anglii czy w polsce przypisuje brak kultury intelektualnej szlachcie. jak podkreślająróżne jego charakterystyki. li.

42-Ą3.właśniez powoclu tej plebejskości oa lrultury tluropejskiei. W większościnaszyclr opinii nie byliśmy bynajmniej zgodni. Od lat byłem wielbicielem jego książek. mocna i namiętna szlachetnośćświeciw'moich wspomnieniach.szy. jego zclaniem.clr. taka bowiem kombinacji była. l)ier\Ą. :ri. s. .zanika stopniowo o Conradzie..wa) pnemawiało clo Airerykanów . co zabyło zapoczątkowanie przyjaźni wdzięczam łączącej nas przyjażni z Ottoline.*. Był on.co pomaga człowiekowi zaclrować osobistą prawośći szerzyć wzajemne zaufanie w slosunkach społecznych.?. io riches (od łachmanów rlo bogacl. ale łączyłnas pewien poglącl na życie ludzkie i luclzkie przeznaczenie. ccl orl samego początku związało nas szczególnie mocno".em Conradem. którzy założyti kto z nich opowie cośrrajbardziej nieprawdopoclobnego.Pojechałem do jego domu. Russell.Byi sobie ctcnt]eman. żeby to światło i'.. przypisuje żywym tradyclom rycerskim łogiii i i"1' tlictlbecności za oceanem. Ten stosunek Russel]a do Corrrada był odwzajemniony. c}rarakteryzujący .. które gdybyśmy się nawet mieli nigdy już nie zobaczyć i gdyby Pan o moim istnieniu miał jutro zapomnieć. Po tej wypowiedzi nie może nas zadziwić akces Russella dcl wartości wyznawanych przez Conrada. W naszej działalności na zewnątrz byliśmysobie niemal obcy.ze mnie już gclzic indziej E. Nie chciałbym. Shils brak prywat. tticmożliwa. Ąmerykę w zestawieniu z pot rótli prywatności charakieryzui.z. ale nie zaryzykowałem nawiązania znajomościbez czyjegoś pośrednictwa.]. zaczął: . będzie trwało niezmienione usqLle ad tinem". Anglia nigdy się cloń nie rltlwoływała. Mówił po angielsku z wydatnym cudzoziemskim akcentem i nic w jego zachowaniu nie nasuwało myślio morzu.szcze w początku ł:ieżącego sl. Tak na przykłaci cytclwany p.uiecia. że się pospolicie odmar. pełne podziwu uczucie. W liściedo Russella Conrad deklarował . Wiadomo. w Chicago pizerwał mu uznając się za pokonanego. London 1954. jak błyszczało do tego. t. bostończyk.potrzeby.. 3l9-324. jak to każdy może stwierdzić w jego książka.via Stanon Zjednoczonym arystokracji przypisując im krrlturę plebejskt1. ale w czymś bardzo istotrrym byliśr:lywyjątkowo jednomyślni[..lcą Anglię. pisze Russell w roku 1913 * . Chciałbym przyczynić się hłyszczało dla innych tók.l. dla mnie" 51 Etlros rycer ki w Nowym Świecie VIil..honoru od arystokratycznej buty i od skłonnoścido gwałtu. l.og... zo: stanie w niej coś. Znana jest anegdota o rlwócll Arnerykanacłr. aby ten legat wieku rycerstwa został dla świata całkowicie zaprzepasz czony" 51. Russell pisał: jak sądzę lecz jego . blisko'Ashford w Kent w stanie nieco trwożnego oczekiwania.. 6z B. Był arystokratycznym polskim gentlemanem po czubki palców [.'' tu jego partner.. s.Pamięć .głębokie. podczas gdy hasłó From . Human Society in Ethics and Politics.Waznym dla mnie wydarzeniem -z Józef.ności. rózniącą się znacznie . jak gwiazda widziana z głębi studni. barclzo rygolys|ycznym moralistą nic synrpatyzującym z rewolucjonistanri.. t52 l53 . Po wielu latach i już po śmierciConrada.it. The Autobiography. Pierwszym moim wrażeniem było zdziwienie. pochodzący z Chicago. aczkcllwiek na pierwszy rzut oka ich orientacje życiowe wydają się od siebie odległe.

Temal. Cytowany W. Maln tu na myśliR. że . wychowahie \^r prywatnej traleznośćdo kościoła szkole internatowej a potem uniwersyl_et w princeton.ilil..v piątym tomie jego dzieł. . 7903. którym się po-. nic w lyltl celu.wyrosła pewna liczba luclzi.nue .T.u. utrzymujący się w rodzinjt: pieniądz. że go tam nie nta.].erica.jak pisze W. co sprzyjało twgr. którzy do nich aspirowali. a nie inny obraz południa odpowiadał potrzebom ich serca.ych świecie. ]ccz b]. że Stanv 1.. Filaclettijski gent]ćman . W artykule S.doly*anie 2..A..commontarY" 1958. i ci. liczać się tl" :]:_. I}1.u . Na szczęścjeuzasarlnianie po_qląrlu. New York Ibitlem.oi angielangielskiej countly nłlr]{. Kawalerowie i -.azamy jest tak rozległy.oti" . s. która w licznych rysach podobna icsL do arystol<racji Starego świata. Lipset.. yankesi mieli być dziedricami angielskich purytańskich okrągłogłowych.) 3. |Óri": ze Południe miało niewolnikó\^. Trzebawielt i* pl.. sanri mieszkając w mieście.Abstract".ri Poł. 33.pisze E. Zaczniemy od przytoczenia poglątlów pisarza. Phitadelphia Gertt]emąn. Jeżeli idzie o wyższe studia. odpowiednich śroclków fińansowych.rd.. że ethos rycerski jest w nieporównanie lep_ . oczywiście. zastrzeżenia clotyczące agresywności.elektualnej ór.. nobr:ac ogólnej ogłady. którzy przyswajali . Chałasiński nazywa największym fi]ozofem demokracji amerykań_ skiej. Prawdą jest.. Glencoe. południowcy nieraz byli wciągani w p. a SeyrIlour M.Sclciotroqical .o"ury komercjalizacji."".głirzi w . przy czyril tę edukację wieńczyć miała podróż do Europy.z9liu się klasy próżniaczej i szerzeniu się postaw wielko'ty ffili}'lT" do gentlemenów.cn program wymagał. Ci przyczyni ali Hn?^O.*u do tel zasirzeżenia. merkantylną kulturę Pr. innymi wartościami. s. Chałasiński. Cavali'er ancl Yankee. Knicker_ llocker czy Filadelfia a.vczesnej A. 440.ykanie ich kultura rozłupuje . arystokratyczną kulturę południa. vol.. Taylor. Artykuł ten znany mi jest tylko ze streszczenia zamieszczonego w. taki a nie inny obraz prag_nęIi włą'czyć do swojej historii i do swojej tradycji.. a pomieszczonym r.lrzeniknął także i cio Nowego świata. M. 1 ' R. zaczę7i objawiać pttrzebę wyodrębnienia kiasy ludzi. które dzieli trudności związane z uzasadnienicm przeczących zdań egzysten_ cjalnych.n potorn*u.egJo stulecia w swojej książce pt. ]Mroqo usposobieni w stósunku do zycia komercjal_ m ie rzone go d olarami. Taylor Yą'nkeii' pTzyzwyczaili się wierzyc.t. przynaleznośćtlo Lakich klulrów. w biznes i w spekulacje ziemią.y się w mniej lub łvięcej izolowanym od spraw finansorł. W cseju zatytułowanym Monnets.i"r'.n.J""i" .:. co następuje.ń się l\Iowy Swiat. ze musimy ogratliczyc się do zilustrorvania na paru próbkach zagadnień z nim związanyclr.#. Digby Baltzell w książce pt.. uważany za Ateny amerykańskie. zulanym 'często . oclzjerlziczone bowiern bogbctwa zawsze i wszędzie stanorviły poclstar.". żviącego w la. przyepiskopalnego.1l:. charakterystycznym dla całej inl.riu skich kawa]erów hołclującycł. 313."oĘlu"trr#. R. VIII.. t55 .'ińf'. Lipset utrzym1-1je.. Nieraz kjerowati jej zyskownym zużytkowaniem. szej sytuacji niż uzasacltrianie. tlrliwcrsylet.-. Kultura ametykańska.dollrym towarzystvrem".Ti:.". polecany był Uniwersytet w Wirginii." cJemo_ kratyczną. którzy rządzili się wartościamiyankesów. nrinion. . Aryslokracja w Ameryce zjeldnoczone posiadajĘ klasę.il.:1'T:-.##: miń . s. a gentiem". 1958.vę pańskosci (gentilit1..*ultos"io. nr 3. iuylo. można bowiem _ jego ztlaniem rzy północy. 'Warszawa 1962. 5 Józef.. W.Wchodzi l.-. zaledwie minęło pierwsze ćwierćwiecze XIX stulecia.. ktory tu rozlł.... b). dobywa z amerykańskiego piśmiennictwa różne obrazy ethosu amerykańskieqo zalysovlanego czy to przez o Południu I czy przez Południe o PółnocY. jakiśzawod.y i na rolniczą.się miała .z jaką torował sobie clrogę se]I-madn przeciwstawiając się tej orientacji wyższe warstwy społeczeństwa ^in. Aristocracy in Aln.T:l"rli::l] utrzymyvrany był jeszcze przez ch. EmersonA. ktorzy doszli do bogactwa i... Około połowy .triodło.. Emerson pisze.1p:. s.meryki 5. Digby Baltzeli. tak i w Ameryce -. w Amerl daly o ..tach 1B03 _ 1882. Cały l. : j::t_ę_pu się do tworzenia" zaprawioneEo . ktorzy nie byliby nastawieni^. Tayto. s.potęqi i których dzieci i wnuki rłryr:horł-al.".".'"T.Ja]<iż 3 E.która rząclzić. R.534_ 537 (7903).. wyzbyci tego ro_ dzaju ambicji..r#::: j.przytoczyć pisasobie ideologię południa i pisarzy południa.. _William 1963.. ztlobyć. jak Somerset.u lv rachubę anglo_ selskie pochodzenie.ołltye "u_ Ń. którego J.t. yale czy Ilarvarcl.ior.'I. Bearda w roku 1927. Jak w Anglii.

|.Iomana.rt"riiuli'* oi" pozwalają gentlenlanolj nu pośpiecl'rulawnialący.'.q"l".ultura rlsobista i obywatelska. *ł' u powi eści.ych. przelronany. którzy -.ylo także pclakreślani"p."".czytamy --.i". z . jak tak a tak scharakteryzo_ chivalry..:T::łJ.l'" #tTi["TJj:""". . Ila trurlności związalle z wieloznacztlclściątakich tcrmirlóvr.. Wykwintne lllaniery są przerażającą zaporą rlla człowieka niec-lr.l1] i"rffii$"ń.. Monners. *.cnotę naczelną..ol?brrrv: -.. .ifit"fr#..lu ."u" n-"r.l" . przez usu\Manie trudności.. po c z aws zv od sir ff ' sidnóya do sir .:. pociągają za sobą automatyczrrie pierriąelz.ąc Emersorta llalra[i}arrt V/. Jak nazwą "rn" .:1:_:.i". Jak widzirny.T:_" l ó * i..T"T:r#:.il.1XX# .'{*:_"j::-l":1{i... _ 1i_eku 1T. "l. Panem swoicb czyn:w i objawia Jest tę'pari"*osć w swoim zachowa_ niś'dy. . 3i."..i."'i ll. V.. New york ceche rxobowości.. s po kó j .""ał."*.. Enterson.. llronią i onieśmielają (ciekawa u\Maga potwierdzająca rolę manier . zarówncl jak rlo szczodrego ich r<rzdawania..iako bariery oddzielającej od klas niższych).Najltlpsi" to ci. 1909.. "" "r. Ale zostawiali tę możliwoścr]zieciottl. Germain.. w: Esscys. Amerylca w dalszym swoim l.ou'on 7oteżEme.it. Essoys atttl Etryllisll Trąits.. j:Ł.?J: ka o pańskirn gcściÓ. niszczyciel starej arystoJ<racji. E'mersoll. Oróri rn"i" oznaczać jakąś łeczrlą i jakąsr warstwę 7 '|łumacz...europc. jaką się jo tcj _kunc"pcli p. t.rg Emersona _.ale Ilclsl. w zakresie spraw snlaku.j:iiJ:.cntlernerlami czystej krwi.tak jak Arystoteles. Opir:ia powszechna kojarzy z koncepcją gentlemalla znaczne zasoby pieniężne i egzystencję wolną od wszelkich l. które we wzorze gcntlemana wymieni}. Franklinowskle przekonanie.il.rosk ekorrotllicznyclr. Wszelkie szlachectwo w okresie początkowym opierało się na czyjejśwrrrdzonej wyższości. który może 8 Max Lerner.i"]:."-l'3[i.. Ludzie tego co Napoleon pokroiu llic nrieli wprawdzie czasu się manierami zajmować. spo- .. :":" 9. ale Emerson uważa to za sprawę drugorzędną.. Silna osobowośćwinna z reguły byc zdolna do posiarlania dóbr ziemskiclr. opa no tl owa n i e. i lojalnością. zmierzają do ułatwiatria życia.:1.". że zalcLy.r"v*iąru. Termin .ozwoju przestanie interesowac się rolą koneserów.. New York 1957.645.. niz uksztaltowanie się Ta koncepcja wiąże.:":lffii1".f.je *.v"9rrkfi.].l!TJ"jilf. .:'. Anlerica as a Civilization. }"t'#:.jol<o gentlemanów nl. przy czyn1 -... y o n i e gcl je j iJ # : l r:'#i."oil.]eżeli wierzyć słowom M..gentlemalt" irnplilruje uprzcjmość i życzliwośc.skim elitarlrej kultury l.Donrinującymi ideałami stanie się prestiż. En]erson wymienia . którym "u-Jrię"ru*y tlT Jil.i czy Kierowanie się własnym poczuciern rycerskości (chivalry).loit. niqcly nie przestał zalecać siq do Quartier St. Orli sieją.o]o.zeżenio "*yrio*e.e jest llołJcm złożo_ nyrn własnosciorn i Inan *. których charakteryzuje w lrajwyższej skali li.jak wspominaliśrny -..d iT"". Alcksandra i Peryklesa.min. esej pt.. W literatu_ _1ie.".. 199-222.czy tclwobec luc)zi. jest podzielany także i przez Ernersona.T.Gentle_.v. iatety .Tr. 9 Patrz R.jak czytanll]]]:". opinii Tli:r"ir-ii":" siq clo"iJi[l.r. . Ci ostat- I57 . iak ttohility.i --l ..'L. -poleguil'.. się podkreśla rolę gentlemana iako . n'i"-prrukazywalnyln''. ji.on]..T J i ph. l. "1l -"r. "i*"""y 'ńoh "iu "ł.T :" ść.-BIis*. rnęskośći jednocześnienliękkość.fakt rzuca się bardziej. Sclkrates czy Epaminclndas byli g. Lernera. Wszellra uległość jakiemuś wybitnemu mężczyżnie k:b'":i" przywileje szlacheckości. woriu.st [. s.. ]AI. i *.:'*' t56 instYtucji.: .:$rywn_e.n *ruro.:"#'."wy i"Ui'"..Xi: Waga. rł.lny generał i blaskiern swojej uprzejtllosci wszystkich przewyzsza na przyjęcitl" D. entlemana. clziecko rewolucji. Ózy'pioZnie:-Cr.-.Na otwartynr polu .łńi"..:*. in.." rządzą światem jak przyzna..Emerson podkreśla jego walclry estetyczne.i" :j. CyrJa.łaclzone[Jo.y.stanowi w mojej koncepcji prawo tam gdzie W kaplicy rnodli się lepiej niż święty.unin #'.i.Napoleon. s. -.."" "-".. > musi odtąd należeć ] rJo ch a ra k tc r vs tvki . Sposólr bycia jest niezmiernie ważny.. 1::.w oczy..""S""'.] icst lepszy niż doświaclczc.Gentlel))an . słuszittrścijest podstawą a sobie stano. flJ}T:T .jak wslrcrtnilraliśnry stanowi naturalny produkt trwalifikacji osobistych gen|. synowie zbierają. bezpieczeństwo i sukces" 8.Pierriądz -..człowiekiern prawdy."" estetycznych wa]orów Iudzkiego zachowania .-. Juliusza Cezara. że człowiekowi na czymśzależv. Diogeltcs. choc dobrowcllnie gardzili picniądzcm. ze pieniąclz i<lzie za cnotą.

Był on potomkienr .I_. ktorzy z przeciwnościąmi losu nie potrafiliby się uporać..1: |.ujzi.. jeńcem Północy mógł się zwolnic przez zlożenie przysiqgi wiernościz ul<rytym'zamia. clo klól..ię i ..:::Oili:.ię od Północy kultu pieniądza.u.głowa jego jest dumnie crsac-lzona na szyi i . \Ą/odzowie hzikich pl"*io. Ashleya. "ry speł.*Ólą powinnośćpo wybuchu wojny. R.. Ashley odmawia. jak żółw tJzący na tlr. nad którą arrtorka pracowała lat Jziesięć. grze w karty.3i.:..em .il'. Będąc. ponieważ llitl walczą.uko *vSli"iotn*i i iako znakomitemu styJiście 10. Film Pod tYnr Lytułem cieszył się wielkim powodzeniem. bo wie.y|. dobre wychowa się łui*o .o.y. tak jak nie zmieniają się tnaniery.w ciągu i. Ashley pochodził z Wirginii .eznosci się poczuwa. zaśw ciągu pi"rw="ego .vy o pieniądzach są dowodem ostatecznego piogtactwa.t. ścarlett zauważa. Nie umieją walczyć. z kolei rzcc. Gdy wynędzniały zjawia się po wojnie tv clomu. Emerson podjął szereq podróży we własnym kraju.1rili się przewaznie spośród qentlemenów z ]Mirginii.]ś'49)ptt:.jcj zlekceważenia. GdziekoLwiek następują dziejowe' pr7emiany. Ąutorka wielokrotnie podkreślaszczegoły -ygrąd.jąc pclwnc jej wzory. że tych przyjemności nie uważałza cel i treśćżycia.../. 11 późnicj. s. obraz gentlemana z Po- 1z '0 Warto tu zaz.zbiecie. Nie zasługują na to by żyć. Tłumaczenia na-trzvdzieści .naczyć.husetts.].oirrl środowisku za. . że świat.ri" ttobijać o Jroszt zdecydowani nie rozstawać się z aawn|mi otyt:zajami.. że do Fmersona nawiązują współcześni hippisi.nia|i wszejkie worunki *u*'u. ukazuie się powieść Marqaret Mitche}] (190ó.wjr:dził ]i.iej portu*}. zdecydowani nie spiesryó .'. W' Emcrson. luclzie ltlgto typu giną najpierwsi. wyprostowane ciaio lchnje godlrościąi wykwiIrl"cril. E. 1rÓ. ale ludzie ci żyli tak.Celo*ui jalo i.nie. ze mógł prze.zystosowanego clo zmiennyclr warunków... s{:ała się bestseJlerem. w swoim zainteresowaniu dla książek. jak . znćine mu zresztą już na pewno' 'z i Ihiłr. powiatu *. Ashley jest wolny czas poświęcali myśleniu a nie działaniu. do najllarriziei elitarnych uczclni" Ńo*"go świata.oby" jak mowił pogardliwie lictt Buttler. .. Taki jest poglał netra nuttrera . j.ersytetu Harvarda.]*T]il1ll].ropi" gJntlemuXl. bo byi gentlemanem. 7..lłód ten służywyłącznie do ozd.' Enrersrlrl był z-wiązally z Euro_pą.: ."'il.oku 1 500 00012. krotnie. 'wszyscy uwazali.Ą/. l)awne czasy przeminęły.. Chałasiński.5zvch podkreślaJ. Jest pod sitnym jej wrażeniem.c j jeżclził Lrzy. ooclróżr. przeminęło z wiatrem. ale bez przekonania.1yniosły mu 1łlwe .bęrlą rnusicli to.iej. jrźurru.lczynił tego. żc . PowieśćM.rę wzór męskie159 Ashley spełnia jako żołnie. dziwaków. leniwi. Essoys.to pierwszy rys charakteryslyczny.rupłe. l lat lrzyclzieriu no*"gJo państwa. Mitchell wprclwaclza nie lylko w g. bo w roku 1. żeby zobrazować.ą ()]<olo sttt Jat .r]:.Ludzie ogładzeni rozumieią się wzajem. powieśćta. że jawne zarabianie pienięa"y i choćby lozrno\. jak . ni.936.. W ciągu pierwrr"go dnia po jej ukazaniu sprzedarro 50000 egzemplarzy. ale nie r.::ju".r.óżnił się jednak tym od bywalców poczytujących się za gentlelnenów." -. Za przykład prarvcl ziwegrl gentlemana służyw książce Mitche]l Ashley Wilkie. w któryrn siq kszta}cił .lne lrrerjc i rlawiązał sercleczne przyjaźni. muzyki i pisania wierszy llył zupełnie odosobniony". 'u'. cechami innt 1nI i. tańcu "*ykłych i był najlepszym w i polityce okolicy jeżdżcem-l.rrri trlłoclzień"y * rozry**u.t.'*iZ *orjżn'uh się w. co zcbrali odtlać now lepszym wspólzawodnikom.ięzyków utrwalały p"*i"r. \Ą/obcc tak licznycir lrontattow z Europą nie rlziw. powołując się na honor. wyołaszając odczyty.polowarliu. Jak wiadońo.brata kraju. ją widzi autorka jaki i ma clo niej stosunek.ondynie Paryżu szlachetnościąswo. Maniery stanowią jedyną Tzecz| która im pozostała.. Gciy Scarlett proponuje rrru wspólną ucieczkę.. uchoclząc w sl. clo kiórego przytltl]. Zatrzvmamy się dłużej nad 'tą postacią. cała jego rodzina to luclzie. jak na przykład szczeqóltric trwałą przyjaźńz CarlytemieJpor"ro"iu: z pierwszej swo. W chwili gdy go poznajemyl wraca z dłuższei podróży po Europie.lt. 13" tak nieziradny. W'eclług Co|l ier's Encyclopaerlia. którzy swój - 158 . łudnia. HonQr nie ulega zmianie ze zmianą warupków.:r:.11r:r::ć. jak gdv|y trwały tla|al czarujący. Byli to ludzie. prezydenci amer-rzkańsry *|*o. już minął na zawsze i że południe nauczy l. nu k""iy"""t europejski. N4iała ona kilkanaście wyaań w swoim kraiu. c]roc przyotlziane jest w śmiesznełachmany''. kiór.ł }.

kióryclr brawurowe czyny mogłyby się znależć u sienkiewicza. oposa z rusztu ze słoc-lkimi kartoflami.:i* wspominałam swoją książkę przez lat dziesięc. jak w wypacllcu wilkiesów . Gentletnan amerykański nie lawi się nam bynajmniej tylko w postaci zagubionego rriedołęgi.r. keks z orzechami i owocami przesycony rumem. wojrra lryla clla takich gratkl. Ashleya majątek. które nir mieszczą się w kategorii wyłąpznie białych czy wyłącrnie czarnych. Rett Buttler nie jest gentlemanem."u \^r jej oczach bez skazy. -TWjllialn Ęrlkner. W ustach arywisty. ale i jego kobiecy odpowiednik. Ród Sartorisów ma w swoich legenclach rodzinnych rycerskich przeclstawicieli. nieefektowna Melania. liorniszony i nrarynowane buraki. kompot z czirnych jagóct i brzoskwinie''.ge. ryż i mamałygę. stwa.e pry prrĆ. co ieszcz-e dodatkowo wpłynąć mogło na niejednotitośćjej postaci i zmieniającą się ocenę wydarzeń. Ą w pół godziny później (po złapaniu lisa) wracając tamtęay sam w. W ludziach widzi co elobre. która budzi w nim najwyższy szacunek jest cicha. Autorkd pisałi .Ja nie pies.Melania oraz Ellen matka Scarle[t. Fau]knera. Rycerz ten ma symlatyczne zainteresowania i czułe sumienie. zral:ił to wyłąlznie dla złtllawy. polując na lisa. bo bez skrupułów zmierza do finansowcgo sukcesu. kto się nim i:osługule. sartorisowie pozwala'i sobie na rycerską fantazję. pieczyste z kuropatw i wiewiórek. miewa różne odcienie znaczeniowó. Mitchel jest interesująca przez wprowaclzenie szeregu postaci. węrizoną szynkę. ap de wszystkim wielką kulturę uczuciową. czy też będzie im wolno -spędzać życie na leniwym marzeniu. Sor/orfs. ale jednocześniewzdychają ca pTzez clługie lata rlo . w zależnościocl tego. a kobietą. go gentlemana. słoclkie kartofle i bulwy irlandzkie. Ambiwalentnemu st<rsunkowi autorki rlo luctzi towarzyszy ambiwalentny stosunek clo wydarzeń: sentyment <lo Połuclnja irzy jectnoczesnym malowaniu synów obywateli ziemskich . Miałam już okazję wskazywać na to. biszkopty na gorąco i na zimno. 160 167 .'.!] l:: Hł. llo.. ojca Scarlett. I(alina.rażąca. że powieśćM. ale także na podstawie pochodzenia i manier. W związku z tą hierarchią słowo . kultura osobista nie_ oclgrywa żadnej roli i lest . Opór przeciw takim technicznym wynalazkom jak samochód przypomina opór naszej szlachty pizeciw kolejom. t. 329.. nie goclząc się potlporząclkować sygnałom "up7ręinn^uJ.-* ńnr]uktora. pognał swo.y. Paroosobowy obiad z okazji świętaDziękczynienia rywalizuje u Faulknera tl. chciwa i tezwzjlędna. Ci nimi pozostaną bez wzglęclu na to.Jest bezinte sowna i umie o sobie dla innych zapomnieć. clelikatne płatki kukurydziane. konfi tiry . w innym ztraczenirt Buttler nazylya Ashleya gentlemanem i jegcl żeinę ilamą. ieżeli iclzie o bogaty jadłospis. namiot lta łące. . Ale ta człowiel< z gestem. CJto menu rorlzinnego obiaclu w kulturze biesiadniczej.. Jest nim dal Scarlett damą nie jest. bcl wreszcie mieli cośdo t. Bo oto po tractycyjnej. Warszar.. plumpucicling.gwizdał''. służbawnosi . żełlykto na mnie.ruskawek i gruszek. scarlett jest orclynarna. ZaŚ po chwili trzy rodzaje tortów. częste w użyciu. Wojciechowska. układająca się w szczeble ńie tylko na podstawie ilościposiadanej ziemi i liczbie posiadanych Murzynów.jechał koniem prosto w środekwiecu protestującego. żeby zapoznać się z inną wersją gentlemana Południa. kiory po uruchomieniu lio]ei_żelaznej trzymał się nadal swole. wnętrznie nieefektowna Melania ma kulturę humanisty (autorka każe jej dyskutować o Thackerayu i Dickensie). gdzie właśnieoclbywało sę nabożeńsiwo metodystów.". galcretkę z pigw i jabłek. wystarczy sięgirąć do powieści W. z którym się kryje. Wypełniają mianowicie czas ujeżctżaniemnieprzystępnych ogier ów czy polowaniem. z biesiadą opisr waną w Panll Tadeusztt.olloty. Da jest żona Ashleya -. ale jest nieciołęgą. w całej książce przejawia się hierarchiczna struktura południowego społeczeństwa. na któryóh pracują niewolnicy. w czasie pokoju ich tryb zycia"nie różni się od trybu życia luctzi. będą musieli rąbać drzewo. co poakróśla się niejednokrotnie.pieczonego inclyka.ak-tępaków kierującyclr się lrurra-patriotyzmem. L h $. . kieclyś l}ayard Sartoris.. toni*. który zwołalro w nastętrrstwie tej profanacji. wstępnej rybie. ktdre okazują się najtrwalszą lokatą przewróconego do góry nogami społecźeń.ru*"t clla niego. Znany mi jest wypaciek polskiego szlachcica. przel. ltryczki. Wraz z upływem czasu rośnie jej sentyńent do południa.rła s.rt-l"ma.. wszystko interpretuje na ich korzyść. czy utraciw szy jak w wypadku - |||tiO. W tak długim czasie stosunek clo wypadków mógł ulegać zmianie.

tak zgodnie aprobowany jako niekontrowersyjny bohater lliady. Ich boi hater mógł ponieśćporażkę. Ktośmógłby twierdzić. był zły kowboj przestępca. ograniczymy się do palu uwag. w ktrlrej wyzwalają się marze. To uwydatnia męską dominację. że w tym ideale mężczyzny Amerykanin odgrywa się za znaną supremację kobiet w życiu rodzinnym i towarzyskim. Filmy te jak czytamy dalej odcinały się od mieszczańskiego filmu: . która. s. stanowią amerykańską wersję comedii de]]'arte. gdy dwóch ludzi się zamoce starając się udusic przeciwnika.Tomasz Sutpen. którą wyrządza cząrny charakter i którą naprawia bohater. Iilmy kowbojskie mają w sobie cośz widowiska ludowego. Znaczna liczba legend rycerskich kończyła się tragicznie. Stosunek do kobiety (zwŁaszcza młodej i ładnej) jest opiekńńczy. To nie . westerny stanowiły udoskonaloną formę widowiska kowbojskiego 17. t. szawa 1959. Warszawa 1955. Ponieważ nie ąależymy do żadnej ztych grup. 89. formuła kowbojskiego filmu 16.za konflikty klasołye. Chałasińskiego autobiografia pt. Kiedy się poja w 1833 r. 15.. ametykańsko. giną przez nieporozumienie efekt. władzy świeckieji kościoła. 162 163 . s. niemniej pozostawał bohaterem. że nosił cylinder. O żywotności koncepcji gentlemana świadczy natomiast ciekawa.Absalomie. Rasizm w Stanach nie jest jak wiadomo wyłączn poglądem gentlemanów. I. Toteż nie wyda się mi słuszne tragiczne konflikty tej książki uważac -_ jak czyni J. PaLrz Józef Chałasiński. Syn gentlemant| zawarta w zespole jedenastu autobiografii wydanych pt. Wiedziało się na pew że uciekł od czegośwręcz przeciwnego. który wykorzysta - 16 17 Jerzy Tooplitz. Zły szetyf rożniłsię tym od porządnego szeryfa. na dalszym planie występowała dzie]na dziewczyna. które tworzy o swojej przeszłościw westernach. różnica w technice walki. Gdyby w okresie westernów smoki były jeszcze aktualne.w znacznej mierze uniemożliwia kunsztowne rozgrywki. Absalonie. Warto by jesz_cze rozważyć jedną dziecizinę. jest różnica używanej broni. s.1a nie jest gen i nawet nie pragnie być za takiego uważany. czy to a_by pewno jest jego prawdziwe nazwisko. która charakteryzuje westerny. szeryf. Absalomie. War. 16 The IInsilenl Genelątion. a mianowicie mity. że mamy w nich ciągle d. bowiem nie efekt walki. lecz sposób. w której nie ma la Wi]liam Faulkner. Tristan i lzolda kochankowie najwyższej próby.o czynienia z walką. Niespokojne pokolenie15. Taka była nieodmienna.. przeł. {wa pistolety i nazwisko.rra. Roland dbałość swoją opinię przypłaca śmierciąswoją o i swoich. Historią sztuki Iilmowej. Oc{łlaleźliśmy śladyethosu rycerskiego w dwóch wybranych próbkach u czołowego filozofa i w literaturze pięknej. miał tylko konia. Żofia Kierszys. Temat ten musimy zostawić do bliższego prześledzeniafachowcom oraz tym. komponentem ethosu rycerskiego. giną oboje. tak jak go nie ma.. główna postac w przejmującej pow FauLknera pt. jak w ludowym moralitecie.Obok dobrego bolraterskiego kowboja. z których jeden ma domieszkę krwi m skięj.do. luksusowy d klóry sobie postawił i cały zastęp Murzynów. stosunek zaśdo wroga był wszak istotnym . w jaki walczy! decydował o jego bohaterstwie.niż wsze]ka szacown od czegoś zbyt ciemnego| żeby o tym mówic. Zło było pognębione. tj. Warto tym bardziej.uznawały nie autorytetu pieniądza.zie. cytowana przez J. Nie uczyniły z niego gentlemana wielkie plantacje bawełny..widńo gentlemana" i nie sprawa honoru czuwa nad konlliktem dwóch braci przyrodnich. lbidenr. czynienia z walką na śmierći życie. . zaprzepaścic swoją sprawę i zginąc. Pierwszą rzucającą się w oczy różnicą. miejsca na lojr p/cy. 139. Ten umoralniający charakter westernu różni go jak sądzę od opowieści rycerskich starożytności średniowiecza. Postaci kowbojskiego filmu grały nieodmiennie tę samą opowieśćo krzywd. nia współczesnego Amerykanina. dla których kapelusz kowboja na afiszu stanowi nieodpartą przynętę. dobro triumfowało.. Krl/lr. 462. ginie. pochodzenia. jak myślę. Przy użyciu pistoletu mam}a. która należy nieodłącznie do cech zapewniających mężczyżnie dominację. Hektor. Jak pisze w swojej Historii sztuki tilmowej Jerzy Toeplitz. o k nikt nigdy przedtem nie słyszałi nikt nie wiedział. Chałasiński . lekarz i właściciel spelunki czy kabaretu. kobiely mogłyby liczyć na ce]noścmęskiej strzelby i na popis odwagi. s. Absalomie.

jeżeli może tego uniknąć". obyczaje obowiązujące w stosunku do sąsiadów itd. strach. Sposób traktowania ludzi musi być jednakowy niezależnie od -... co stoją niżej.tatusu osoby. warto_ zapoznać się bliżej z treściąnajpopularniejszego podręcznika dobrego wychowania. Książka liczy 654 strony. Cytuje to Żróciło także Max Lerner w swojej książce pt. gdy list iest całko. Długi zaciągnięte pTzez zmaTłego krewnego. Wydanie z 1969 roku. Kto bogaty. Etiquette.a jeżeli nie. Szczególnie nie wolno wymieniać nazwisk ludzi wysoko pos. ni. którzy chcą wywoclzić się z tych. jak gniew. przystosorł.e wolno mu jednak okazywać jej braku szacunku w obecności dzieci. New York 1969.pogrzeby. by jego słowo było niezawodne. Te pieniądze -winny być bezwzqlęclnie zwrócone jak najszybciej. Ale to nie . Po rozważeniu najrozmaitszych tematów szczegółowych. nie powinien się przechwalać. Honor gentlemana wymaga.. z. do'kiórego się tu będziemy' odwoływac l8.charakterystyka wtarzająca dokładnie jego obraz w Petroniuszowej Uczcie Tryjak cytuję za autorma]chiona. i drudzy żyją poza prawem i sami sobie prawo stanowią.esf cecha charakterystyczna tych tylko formacji.. nienawiśćczy zakłopotanie.znacznie ważniejszyn niż jakhkoiwiek maksyma dotycząca etykiety jest podstawowy kodeks honorowy. kto liże stopy wyżej stojących i maltretuje tych. jesL wydaniem siedemóziesiątym trzecim. którzy impulsywnie zdradzają wszystkie swoje uczucia. Tylko prościuchmówi ciągle.. śluby. Gentleman jak nas poucza bezpośrednio dalej aul_orka. Urodzony gentleman w ogóle nie wymienia nazwisk. jak zachowanię się na ulicy i w domu. to nie jest gentlemanem" 19. która wchodzi w rachubę. O kobietach w męskim klubie się nie mówi. co towarzyszyli w wyprawach krzyżowych Ryszarclowi Lwie Serce. 165 . powinien wyłączyć własną osobę tak. którógo musi ściśle przestrzegać ten.tvicie nieosobisty i gdy jego przyjaciela łączy taki sam z tą osobą stosunek. nie jest gentlemanem. a jeżeli aspiruje do bycia gentle. bo kolejnośćjest tu znamienna zaciąga pożyczek pieniężnych. jak za przekręceniem kontaktu wyłącza się światło Wymagania stawiane damie są podobne do tych.aręczyńy. Gentleman musi zawsze panować nad sobą. W życiu towarzyskim gentleman por. New York 1922. The Blue Book ot Socią] Usage. czy mamy do czynienia tylko z kobietą Ilogatą czy także z kobietą dobrze wychowaną jest sposób. ]<tóre zaszły *ięa"y pierwszym wydaniem z 1922 roku a wrydaniem ostatnim.vinien zapomnieć o sobie.ych znajdujemy i u inrrych autorólv. w jaki mówi do ludzi zależnych. s. . Gentleman nie krytykuje przy świadkachzachowania się żony. chyba że najbliższemu przyjacielowi i wtedy. autorka dociera pod koniec tisiążki do opisu gentlemana. każda pożyczka zaciągnięta bcz zabezpieczenia jest długiem honorowym. jest jego tylko sprawą. ]<tóre mam przed sobą. siostry czy dziecka są także przez 7uclzi szanujących się za długi honorowe uważane. Co jej mowi prywatnie w domu. rtisuette. l9 E. krzyżowca. sposób przyjmowania gości. New York 1957. a zasady niezłomne.anym w treści do zmian. jest obróńcą bezbronnych. 587. Człowiek honoru nigdy nie nadaje publicznego charaktelu swemu rozwodowi.. co podkreślam. Pewnej analogii nriędzy kowbojami i rycerzami można się dopatrywać w tym. podobnie iak nie mówi ile co kosztuje.nie manem. chociaż by byt nie wiem jak ogłarlzony. 164 Gentieman nigdy nie wyzyskuje cudzej słabości. takie. America as a Civi]izotion. chociażby było gorszące. o czym będzie jeszcze mowa. chyba że zajdzie cośnieprzewidzianego. Eliquette. W związku ze znaczeniem przypisywanym manierom. jakim jest w Amerycó po-aręórnit Emily Fost pt. poży-czać nie rnoże pieniędzy od przyjacieli. Jednym z testów na to. Jesi on spadkobiercą lycerza. że i jedni.uzasadniając swoje postępowanie innymi względamj niż takie. szermierzein w obronie sprawiedliwości. ile go to czy tamto kosztowało prościuchapo.. służbyczy innych. Post. Na jego panowaniu nad sobą w okolicznościach trudnysh polega głównie jego wyższość nad tyrrri. Nie wolno gentlemanowi pokazywać listu napisanego przez kobietę. Obie te Tzeczy budzą w nim odrazę. kto chce być uważany za gentlemana. które sTawiamy mężczyżnie. itd. aczkolwiek dla dobrego imienia własnego i dobrego imienia dzieci zwraca żonie wolność. To nawiązywanie clrl wojen krzyżol.Dobrze wychowany człowiek ką bardzo nie lubi wspominania o pieniądzach i nigdy o nich nie -mówi (poza godzinami biznesu).potem lomantyzm. które ewentuąlnie mogłyby ją kom- promitować.Musi ona także być punktualna w spłacaniu l1 - Ethos rycerski.tarvionych podkreślając swoją z nimi zażyłość. ls Fmily Pi'ort.

co osiągnąć.tylko plaez dobroć. Angażują nawet sztaby specjalistów mających troszczyć się o podsycanie ludzkiej tkliwościku ich osobom i dziełom.cenił wyżej gest niż dobroczyn. Njepo&oje amdiykańs&ie. ale nie przez pracę. Dochodzimy w ten sposób do rysu bardzo istotnego w ayrlktywacłr autorki. s.wraz ze zmianą warunków.a charakterze. każdorazowo przystosowując się się do lokalnych potrzeb i interesów. ChciwoŚĆ 22 lbidem. Warszawa 1962. kto stara się we wszystkim znależć jakieśdobre strony. W południowym dobrym towarzystwie. rozdział ten zawiera tylko jedną dyretty*ę. Tym ideałem było torowanie sobie drogi przez popularność. rozdz. mimo iż oficjalnie -odrzucała arystokratyczne idealy zr.I tak rozdział o tytule . są potępiane u pana. Tocqueville'a i jego porównanie dwóch różnych koncepcji honoru. stosunek. feudalnej i amerykańskiej. Charakterystyczne dla społeczeństwa arystokratycznego jest to. w którym łączy się miłość wrogość. pisze J. do roli życzliwości. piychoanalitycy uważają. kierowane nie pTzez wzgląd na własną korzyść.długów.ry wchodzi często w kolizję z prawdomównością. 31.. Niepodobna zaprzeczyć. której nowo osiedleni byli pozbawieni. Ich zadaniem jest nie tyle oddzielenie różnych grup od siebie. Tocqueville dostrzega w moralności dwie różne warstwy. Na zakończenie tych uwag dopuśćmy.. Lernera nid przestają być żywe. niż ferują klasowe nakały.ale pochwalał szczodrość. takich.Jeżeli chcesz sobie taką pozycję zagwarantować. Post. pewne inne dozwolone u tego ostatrriego są niedopuszczalne u pospólstwa. W starej Ameryce urodzenie nadawało ludziom pewną charyzmę. Etiquette. Dotyczą one przede wszystkim tego. a władzy. Na drugą . s. wolał wielkie zbrodnie niŻ drobne zyski. jakich miało dobre towarzystwo Anglii czy Francji w wieku xvII czy XVIII. Między tymi warstwami mogą istlriec pewne kolizje. Post. także nie wolno jej wyzyskiwać swojej wyższości nad l kimśinnym.o"umia. jakkolwiek nym okresie zdaniem Lernera -nie torowanie sobie drogi do chodziło o pewien styl życia. można przede wszystkim przez autentyczną życzliwość człowieka. s. Pewne czynyl na które może sobie pozwolić plebs. salwuje swoją prawdomównośc jednak bez urażania ludzi ten. by zapominali o sobie. który wymieniliśmy w podręczniku E. dla 1 zagadnienia. zdaniem autorki. w którym czytelnik. I mężczyzn. daf się lubic'' . zarówno jak w Filadelfii i New Yorku. że takt tak . szczególnie wulgarne jest powierzanie reporterom szczegółów swojego życia prywatnego. by się przernaęjali. żeby ich kochano. A. i kobiety obowiązuje takt. Świadczą o tym ilości pytań kierowanych w tej sprawie do czasopism. Nie zalecał ludzkości ani łagodności. że ocena czynów nie zawsze kieruje się ich wartościąjako takich.zezwalał na bogacenie się przez gTą| pTzez wojnę. ale ich stapianie. Gdy jest nieszczęśliwa w małżeństwie.Byc Magnaci przeczarującym. ność. XX[I. cieszyć się powszechną życzliwością. a jednak degradujące (dćshonorant) 23.do głosu A. Strzelecki 22 mysłu dbają dzisiaj bardzo. a mianowicie. na kogo działana przynależność nie jest skierowane. . które zmiepewne dyrektywy o lokalnym noru niają . znający skomplikowaną grę zabiegania o prestiżl oczekuje reguł strategii w lokowaniu się na korzystnym miejscu drabiny społecznej. 21 naśladownictwo. jak należy się pośród ludzi zachowywac zdaniem M. lecz orientuje się czasem wyłącznie względem klasową tego. Tocqueville. Na pierwszą składają się pewne dyrektywy reguły hoto są właśnie wszędzie obowiązujące. a podręczniki dobrego wychowania rejestrują raczej pospolite sposoby zachowań. 166 167 . że stosunek Nowego swiata do starego Świata przypomina stosunek syna do ojca. Honor feudalny w pewnych wypadkach zalecał zemstę i oceniał ujemnie wybaczanie obelg. Ameryka miała zdaniem Lernera serie arystokracji. przy czym nie ma dziś w Ameryce uznanych arbitrów dobrego smaku. która nieraz bywi okrutna. 475. II. pojęcie gentlemana we wczesoddziałało silnie. jak należy zachowywać się w biznesie i jaki styl winna mieć konsumpcja. Tak na przykład nieprzyjęcie pojedynkir jest moralnie słuszne (honnćte). zs Jan Strzelecki.odrzucanie wzorów i jednoczesne ich i :o E. Powoli narastał nowy ideał. 263. iodnośćnie pozwala jej pubticznie ujawniać powodów do niezidowolenia. czyli szybka orientacja w cudzych doznaniach i liczenie się z nimi. w innych nakazywał ludziom imperatywnie. De Ią dćmocrctie en Amćrique. kto działa i tego. t.Wyrabianie sobie pozycji w zbiorowości" 20.

honor przekracza bariery i staje się narodowy. Z drugiej. ceniona sukcesu. Te reguły lokalne płynęłyzawsze z lokalnych obyczajów i interesów danej spo. s. W Stanach .pa gwałt często zezwalał. bankructwo na była śmiałość nie kompromitowało. albowiem . szczególnie jak to słusznie zauważa Lerner zresztą pojętą..spraw politycznych funkcjonalność pewnych ocen była także dla Tocqueville'a oczywista. 272. s. Dla_ tego została uświęcona. Z jednej strony. wszystko co. Gdyby zaśwszystkie narody miały te same interesy. lecz raczej odwaga potrzebna do walki z przeciwnościami. tak była szczególnie. że miał reagować na najmniejszą obrazę. '8 lbidern. się pogodzi ć z tym. tym bardziej rozbudowane stają się reguły honoru. że reguły honoru były mniej jednoznaczne i mniej imperatywne. To. które mają swoją wielkośći splendor. natomiast przebiegłości zdrada były dlań. nic tez dziwnego. ale nie była to odwaga militarna. Szczególnie ważną sprawą honoru. Gdy w jakiejś społecznościzanikają szczeble i yszyscy stają się równi i podobni. walki z przyrodą.właśniez różnic i nierówności mięclzy ludżmi wywodzi się honor..Zjednoczonych. Potępiało się natomiast surowo wszelkie odchylenia od wiernościmałzeńskiej. Zestawiając ciągle arystokrację z demokracją. naruszało spójność rodziny. W zakresie . Natomiast nie operowano wtedy pojęciem patriotyzmu. 267.oci jak w średniowieczu. Arystokracja feudalna rodziła się dla wojny i ptzez wojnę. By ujarzmić natomiast ten wie]ki kontynent.. Człowiek umykał tu opinii publicznej. Cały porządek społeczny opierał się w średniowieczu na zależnościachmiędzy panem i wasalem. Przedkłada nawet chętnie pewne przywary śmiałe świetne ponad cnoty skromne i pokojowe. i nie są tu w wysokiej cenie. Prymat przemysłu i handlu w tym kraju wysu\Ma na plan pierwszy cnoty pokojowe. to wyrastało z potrzeb arystokracji militarnej. bo ku ustrojowi w zasadzie sprawiedliwszemu. Stąd wiernośćwysuwała się na plan pierwszy. Stabilność i trwanie pewnych reguł pozwala na bliższe ich rozpatrzenie i zróznicowanie. musi cenić szczególnie cnoty. inne warunki. w jakich znajduje się Ameryka skazują na wymalcie feudalne dyrektywy. gdzie cenio] imprez. lokując te cnoty łvyżej była diań mniej repulsywna niż skąpstwo.ykanów powodowała. gdy te różnice się zacie_ rają i wraz z nimi zaniknie" 27. usiłujących zatrzymać dla siebie na drodze dziedzictwa bogactwo i władzę. RuchliwośćAmer. Jak pisze Tocqueville. s. której udało się stanąć na czele wszystkich innych i która czyni nieustanne wysiłki. i które łatwo pogodzic się dają z dumą i umiłowaniem władzy. bo to odciągało od głównego przedmiotu zainteresowań . którzy je powzięli. nieraz do loterii podobnych. Sytuacja raczej wyjątkowa arystokracji średniowiecznej zachęcała do jednomyślności w jej ramach. potrzebna była na co dzień pasja bogacenia się. niepodobna rz lbldem. podczas gdy w społecznościach arystokratycznych wszyscy byli na widoku. bez niej bowiem cały porządek społeczny się walił. zupełnie inaczej pojętego. słabnie. wypada. był stosunek do pracy. że człor. u arystokracji feudalnej. konwencjonalne reguły ho. s. że odwagę stawiała na pierwszym miejscu.wszystkich innych. fakt-opatrznościowy. zawsze godne po: lbidem. kto go obraził to sprawa arbitralna. łeczności26. Tocqueville ma do sprawy stosunek ambiwalentny. Klasa. i samo pojęcie ojczyzny pojawiło się we Francji dopiero w XVI wieku 25. podczas gdy w arystokracji traciło się honor pracując.. 25 260. że kierunek rozwoju wskazywał na nieuchron_ ne posu\Manie się ku demokracji. podczas gdy ruchliwośćAmeryki nie zostawia na to czasu. jest zamknięta i ograniczona do tych Im bardziej społeczność samych ciągle rodzin. podczas gdy pozbawiało honoru gdzie inCziej. noru by zanikły i zostałyby tylko powszechnie obowiązujące pojęcia dobra i zła.Jest do tego i niejako zmuszona przez swoją kondycję 2a. by się utrzymać na tej pozycji. 168 169 .yiek uważałza wielką obelgę lekkie uderzenie w policzek i musiał zabijac w pojedynku tego. 262. lbidem. Nie lęka się ona naruszania naturalnego porządku dyktowanego przez sumienie. Ale to. Opinia publiczna z całą mocą nakazywała pracować. Odwaga. Te poglądy nie zrodziły się z samego tylko kaprysu tych.podczas gdy rzecz miała się inaczej 2a gardy.feudalnym. Cnoty mające w sobie splendor sieją niepokój.

a tereny rolne podporządkowane wylnogom polowania. a szczególnie pracy fizycznej. II. 280. Tocqueville byc może przedwcześnie przewidywał wygasanie wzorów typu wzoru gentlemana w Stanach Zjednoczonych na tej podstawie. s.. konie były tlyrektywą ci. Oto wzór jednej z subjak sądzę kultur amerykańskich.Szli za taką jako pastwiska. 264.lczywista. którymi się ludzie rządzą. 36. których łąki nie służyły ltodowane dla wyścigów. W swojej postawie dawał on wyTaz jakiejś udręce człowieka osamotnionego. t. ile de.z drugiej pogarda dla pracy zarobkowej. t. o chodzie niedbałym i powłoczący no'gami.in był kiedyś biedny i za młodu ciężko musiał pracować.edzenia .słusznie dumnego".było nie uznać..Napotyka się jeszcze pośród opinii amery. Stylizowanie się na gentlemana angielskiego aż do ostatnich czasów było w pewnych kręgach atrakcyjne. jak sobie przypominamy. Z jednej strolry pracowitość. Z kolei przyciągnęła naszą uwagę Sparta jako kraj rządzony pTzez 171 17o . z jednej żądza sławy. że prawie każdy bogaty Amerykan. muskularnej budowie.ej odrębnośćw stosunku do ethosu mieszczańskiego wydaje się <. bo nie służyłyby potrzebom narodu zajmującego się przemysłem i handlem" 30. za]ecał liczyć się z piękneml a nie z użytecznością. nie miał na ogólną kulturę czasu. Gdy umysł jego był chłonny. z drugiej szukanie bezpieczeństwa. tracił do niej ochotę 31. 30 lbidem. W poszukiwaniu takiej życiowej orientacji zaczęłam od lliady. zbuntowanego przeciw uznanym auLorytetom.wróżyć mu dłuższego istnienia. II. Nie tyle obserwacja. dukcja z mocno przyswojonego przekonania o funkcjonalności dyrektyw. s. a postaw się". \Magę w stosunku do tych. Ale jest ich mało. Uwagi końcowe 28 g9 lbidem. ktorzy go nie mieli 28. t..iako tło zgoła odmienne pouczenia Hezjoda i morały bajek Ezopa. Co do kultury osobistej i intelektualnej staje jej na przeszkodzie to. s. lbidem. kańskich kilka rozproszonych pojęc pochodzącyclr z dawnego honoru arystokratycznego Europy. W rozważaniach doĘiegających w tej chwili końca. nieczesanych włosach. daliśmymu . i że ludzie mający czas na kulturę osobistą mieli prze. I. dyktuje Tocqueville'owi następujące słowa: . starałam się odtworzyć pewną jednostkę typologiczną. a gdy miał już czas. |)okojowego wzolu dostarczył nam w Grecji Arystoteles zarysowując . choć obok tego wzoru rozwijały się na tym wie]kim kontynencie różne jak pisali nieinne wzory. że wzory te nie były funkcjonalne (ściślej eufunkcjonalne). Z jednej strony nieufna ostrożność. By ten wzór uwypuklić. Nie można . że arystokracja miała większe walory estetyczne i twórcze. s. 81 lbidem.oddałbym chętnie parę naszych pomniejszych cnót za tę przywarę" 29. szukającego ciepła i bezpieczeństwa. duszącego się w społeczeństwie jak w więzieniu. Arystoteles. 63. W ciągu ostatnich dziesięciu lat którzy publicyści w 1958 roku Amerykę upajał nowy wzór: miał to być człowiek o niezadowolonym wyrazie twarzy. któr. Duma jest niewątpliwie przywarąl ale .. drugiej ryzyko z i gest znany z powi.zastaw się.

Wzor ethosu rycerskiego dojrzewa już mo. uległością.. Closs. . Yalue Pąttelns.Nie godzi się per omnia. par M. jego zdaniem.. i67. Jej odrębnośćw... rzecz oczlrrłrista.. z którą miał już nieślubnegosyna. Shaw roześmianą. Guyard. Lipset dostrzega związek między hierarchiczną budową eli. jaka l wiąże się ze słowem tlrycerz" czy . list ćudzy.d. że socjolog amerykański E. którą zacny umysł brzydzić się powinien". M. W rozdziale pierwszym autor pisze o osobach zdolnych do żądania i dawania satysfakcji honorowej. zaglądac przez ramię kiedy kto czyta papier jaki lub pisze?" Odpowiedź na pytanie ucznia kipi bowiem oburzeniem na myślo takiej wielka. której sam wzdragał się tlżyć. który można by przeciwstawić aspiracjom stanu trzeciego do awansu. Jedna z form demilitaryzacji rycerza przedstawiona jest w rozdziale o dworzaninie. Kultura rycerska nie była kulturą rodzinną 2.zarówno z pochwał. według niego. Gdy po pracowitym i pełnym chwały dniu wraca do slvojej kwatery. przy czyn pojedynkowano się ny światowąj. że ma do czynienia ze szlachcianką. r Bayard zginął w L524 t. o którą nam idzie. Bayard służyłza wzór rycerza bez trwogi i skazy (sans peur et sans reproche) 1 Chwalono go przede wszystkim za odwagę. Jej znaczenie w Polsce szlacheckiej jest dobrze znane. sam bowiem bronił mostu przeciw 200 Hiszpanom. Jednakze rezygnuje ze swoich zamiarów.tycerz'' i . którą nędza zmusza do takiego kroku. W 1919 roku ukazał się Polski Kodeks Honorowy a.. z obawy. opraco\Many pTzez Adama Czartoryskiego w t7ł4 roku dla młodzieży szlacheckiej. 8 seymour M. A Messieurs les Gentilhommes. jest to podłość pozwalać sobie na którąkolwiek z rzeczy wzmiankowanych. papiery leżące na stole cudzym czytać. Dopiero św. Shils uważa obowiązek dyskrecji za obowiązek szczególnie akcentowany przez sfery arystokratyczne 3.. które z powodu wykształcenia. Lipset. uwagę na ówczesne szukanie wspaniałej przeszł<rści. Polski Kodeks Honorowy. jak wiadomo pojedyTrwałym reliktem rycerstwa . ewentualności. wznoszą się ponad tarną społeczeństwa a przysługującą temu społeczeństwu wolnościąopozycji. s. Zamyka je w tym punkcie. Powieść. Rosnący wptyw mieszczaństwa na-. jak i z krytyk dobywać się zdaje postać wzorcowa.o dziwo pisze B. w którym.rycerski". inteligencji osobistej. . S. gdy dowiaduje się. inni akcentowali cnoty pokojowe. Tolerancja w stosunku do męskiego nieślubnego potomstwa była wśród dobrze urodzonych daleko idąca.teatr. truclute and Power. Podczas gdy jedni poszukiwacze chwały szukali jej przede wszystkim w walce orężnej. że inaczej byliby zostali uznani za tchórzów.był ..yrnywała mnie od używania w stosunku do Sparty słowa . Bogdan Korzeniowski w książce Drcma w Wąrszawskim Teatrze Narodowym 1814 .Tycerski'r. stanowiska społecznego. We Francji m. zabity bronią palną.o cz]rm była wa wiekach średnich. ale przyjmowali wyzwanie. 172 ł lVładysław Boziewicz. szkoły rycerskie. jaką orientacja rycerska odegrała w kulturze euro-amerykańskiej. nakłoniłazaśdo posługiwania się terminem . Byli tacy. w Anglii z jej akceptacją elity l uległościąw stosunku do niej. którzy wyśmiewaii obyczaj. choć sobie powierzony rozpieczętować. opracowany przez Władysława Boziewicza i dedykowany Józefowi Piłsudskiemu. in. Ta odrębnośćpowstrz. ćlóves de l'Eoole Royale Mititaire. dit le ChevąIier Bayar. Zmienna była w kulturze pozycja rodziny.Rycerz nie mógł znieścobcej woli i sprawiedliwość chciał wymierzać sobie sam. Nie możemy wglądać tu btiżej w rolę. Tak dzieje się. Warszawa 1919.1B31 zwraca t Histoire du Pierre du Teruil. Koncepcja gentlemana i jego rola w Stanach Zjednoczonych zamyka nasze rozważania. osoby płci męskiej. pogodnĘ i . Osobami honorowymi czyli gentlemenami nazywa się.w rzuca elicie koniecznośćsformułowania kodeksu.Czy godzi się podsłuchiwać kiedy dwie osoby cicho mówią. wyzyskują malowniczość tego ethosu. Warto zaznaczyć. 173 . On sam był zaręczony z panną z dobrego domu.Joanna jak jest bohaterką arcyludzką.wojownik'' jako terminem pozbawionym tej narzucającej się konotacji. prostą.którą stwierdzić można nawet u robotników. Kodeks moralny.u nas przynajmniej do II wojnek. Lyon 1808. jest to zdrada. zamawia sobie na noc jakąśtowarzyszkę.Konwenans uroczystego bohatersfwa trwał uporczywie. Ethos rycerski pielęgnowały.stosunku do Aten stanowi interesujące zagadnienie. New York 1966.elitę z włócznią w ręku. kładłnacisk na dyskrepyta uczeń cję i delikatność.

że stratyfikacja społeczna jest warunkiem wystarczająjak sądzę cym rozłvoju pojęcia honoru.i t"iro. Nasuwa się pytanie. . Tocque_ żyje w bliskim powiązaniu ze społecznością ville wszak także mniemał.Pojęcie honoru oraz postawa i zachowanie zgodne z tym honopojawiają pisał E.}stokratycznych i rozporządzali duĘmi obszarami niaającymi się do myś. Widziano taką wspaniałość i smak. Osobom stanu sziicheckiego przysługuje prawo gentlemenów. bo w małej nacisk opinii poblicznej należy także brać pod odczuwalny. Jak już wspominałam. sprzyjała szczególnie jego rozwojowi monarchia. u. niektórzy dopatrują się podobieństwa między elitami rządzącymi się ethosem rycerskim a grupami przestępczymi żyjącymi poza prawem. Ze trói po3edynkować się nie może.wsze tam. o przepisolvej opiekuńczości w stosunku do kobiet świadczy.Savoir vivre angielski nie pozwalał na rozmo\^/y o pieniądzach w życiu towarzyskim. że honor wywodził się z nierówności. prawdopodonrri" dlatego. tak źle wytynkowanel że widac było ruszające się obicie za każdym wiatrem.ncy. literackie półpiętro w kawiarni . Zdaniem Montesquieu. homoseksualiści.r. której nikt nie próbował . W artykule zatytułowanym B/oski i cienie Niestornego Szwo. karani śmiercĘ. rekiutowali się ze .r.urrrrye. co nie żądają satysfakcji za ciężką zniewagę. ale na wygodę żadnego nie miano względu". Nieślubnlpoctioarerrie nie stanowiło powodu do odmówienia satysfakcji honorowej. jako od strony.Niech dzisiejsze nasze piękności nie zazdroszczą przepychu saksońskiej księżniczce pisał walter scott ścianypokoju pełne były szczelin. zwanego krótko Wieniawą. Fotografia uwieczniła gromadkę wy175 i Dla ilustracji ethosu rycerskiego warto przytoczyć ostatnie . dr. zamieszczonym w.y. wość. ze znanego dramatu V. wieniawę znała cała polska: miasteczka. _ obserwowany jeszcze w latach dwudziestych w Anglii. jaka panowała pośród naszych górali. stabilność danej społeczności jej większą czy mniejszą izolację. - 174 - stroly jednego z jego wierszy. dowiadujemy się dodatkowo. oszukujący * gru"t hazardowych.ą. był to bowiem generał uprawiający zarówno prozę.Ziemiańskiej". nie oddający długów we właściwym czasie.i"r'u. obyczaj nakazujący mężczyżnie towarzyszącemu kobiecie na ulicy znajdować się zawsze u jej boku od strony jezdni. a płomień pochodni.znały go szczególnie sfery artystyczne. piszący anonimy. Dupróel w Truktacie o moralności rem gdzie pewna mniejszośćarystokratyczna się niemal za. Życie-.ę iol.y""r"u bowiem nie było komfortowe. jak chorągiewka zawieszona na drzewcu. zanim inwazja turystow zmieniła obraz Tatr. genllemenom. Wchodzi tu także .listwa. Hernani.. a także przykład na myślitaką izolację. nie dótrzymujący słowa honoru. oszczelcy. \^/ykluczani zaśbyli z glona gentlemenów denuńcju..ent podawał honorarium w kopercie. jakie warunki sprzyjały rozwojowi koncepcji honoru slanowiącej tak centralne pojęcie w tytn ethosie. byli w Anglii w XVIII w. skąd mogło zagrozić niebezpieczeństwo. Znany był jego humor i niewyczelpana pomysło. notoryczni . utrzymanego w paietyczno-rycerskiej konwencji. ale uwzględnia się także wybitne zdolności czy inteligencję oraz zajmowanie poważnego stanowiska. jaki tylko wówczas mógł panować. Hugo pt. Tę opiekuńczość ilustrował H. liczniejszą".. w zasadzie warunkiem niezbędnym zaliczania do ludzi honorowych jest matura. zamiast wznosić się w górę. Sienkiewicz w W pustyni i w puszczy na przykładzie stosunku stasia do Nel. Bolesława Wieniawy Długoszowskiego. Analiza ethosu Spartan zapTzecza jednak twierclzeniu. Mam tu na uwagę. pieniężnych. że nie ma sobie rownych. narażający cześćkobiety na niedyskrecję. Innym re]iktem tradycji rycerskich była szczeqólna łvstydli_ wośćw traktowaniu spra\Ą/. Lekarzoiii pac. generał Romeyko odtwarza postać generała brygady.jest bardziej wielkość9rupy.lkoń.. uparty chłód panujący w łnilii w zimie w mieszkaniach by_wał nieraz przypisywany tradycji rycerskiej. choćby nie spełniali innych wym"gOw. . miejscowości wypoczynkowe.Wojskowym Przeglądzie Historyczlyffi". Dyplomaci. co nie zawsze wychodziło mu na korzyść. Kłusownicy. bo monarcha chętnie wygrywał stratyfikację społeczną do swoich celów. ze.lichwiarze itp. którzy iobili konkurenc. Po]owania dyplomatyczne przetrwały dłużejniż pojedynki. utrzynrywani przez kobietę nie będącą najbliższą krewną. Ieżera. jak i mowę rymowaną. . jak już wspominaliśmy. tacy.chodził ciągle w bok. dwory. szantażyści.zwyczajny poziom człowieka.

gdy wyjeżdżałna stanowisko ambasadora do Rzymu . 2I 49 64 IV.bitnych literatów odprowadzających go. które w wierszu deklarowałl świadczyjego śmierćsamobójcza w Nowym Jorku w 1942 roku. Foreword ćra 5 - I. Tbe gentleman concluslons . The Teutones V. 5 Nie należy nadmiernie ufać tym strofom. . szwoleżerzy. iliJ 1. jak prawy ułan. .. Za trumną stanle biedny sierota. :: T: i. _ ). The knlght in the Middle Ages VIl. The chivalrous ethos ln the ancient III. potem mnie wysoko złożąna lawecie.by drugi taz żyć. wojować. Lecz gdyby mi kazały wyroki ponure Na ziemi się meldować . Ja wiem. 7o 100 VI. . 17L . il: T #. Bom był.""T..a Warszawa 1959. A ...że wszystko skończy się na strachu. M. nr 3. Więc gdy z śmieszną kosą stanie przy mnie sztywna. A piechota w paradzie sprezentuje broń.. " _ Lecz się tam za ltrną wstawią Olbromski i Cedro. zamieszczonego w kwartalniku . lampart.ilJix1.Bogu żadnych śmiesznych skarg.Śmiorci się. The concept of pattern and the concelt of imitatlon II. l22 153 VIII. kocbać się i pić 6.1l. 6 Cytuję ten wiersz za Stanisławem_ Cat Macklewiczea. ] . że ńi tam w niebie łba nie zedrą Trochę się na mój widok skrzywt Święty Duch A stchórzyć raz przed Bogiem to przecież nie - Ale myślę.. mój koń. że drogie Greece. Chciałbym starą z mundurem wdziać na siebie skórę Po dawnemu.aaa.WoJskowy Przegląd Historyczny" 1959. Rbmeyki. Contents Nie słałemza nią. do grobu zniesiecie. wstyd. żlelone octy.Ł :. . The chivalrous ethos ln tbe New World .nie boję 5.1.bo mi śmierćnie dziwna.1. ale zuch. The knJght tn the role of courtier . The Spartan warrior sercu Wieniawy były jeszcze inne waltości niż te. \Miadomości o Bolesławie Wieniawie czerpię przede wszystktm z artykułu gen.. A wy mnie. W dwu slowach zakończymy nasz ostatni targ. -. O tym.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful