RADA PROGRAMOWA SERII
Brunon Hołyst - p7zallodniu4cy Seweryn Dziamski Jacek Fisiak Andrzej Grabski kazimierz Imielinski Iozef kozielecki Czesław Kupisiewicz Arrdrzej lam Henryk lvIarkiewicz

Projekt okłattki-i stron tytulowYch serii
STEFAN NARGIĘŁŁO

Słowo wstępne

Redaktor I wydania
MARIA oFlERsKA
ł

Redaktor II wydania
MABTA EHRENKRElrTz,JASlŃsl(A

Redaktor techniczny

MARIANNA W^cHoWIcz,

Korektor
ANINA Bosl,:Ą-PAI.IJCIi

Nie jest rzeczą wskazaną, by tytuł jaltiejśksiążki za_ wierał termin wymagający wyjaśnienia, za taki zaśpoczytuję

słowo ,,e,thos,,1. Termin ten W publicystyce bywa często miesza_ ny ze słowem ,,etyka". Tymczasem etyka to nazwa pewnej dyscypliny teoretycznej, która stara się ustalić, co się robić p9. nie powinno. Ethos zaśto styl życia jakiejśspo_ *irrrro, u """go ogólna _ jak proponują niektórzy _ orientacja ją_ łeczności, kiejśkultury, przyjęta'p:zez nią hierarchia wartości bądźformuLądź dająca się wyczytać z ludzkich_zacłrowań. łońna "*pii"it", Zajmujemy się etyką, gdy dyskutujemy, czy szacunek dla czło-pozrłala lekarzowi na stosowanie środków wpływających wióta
'trwamy przy plsownl tym punkcie pragniemy wyjaśnić, dlaczego nas pisownia ,,etos", Greckie słowo ,,ethos" wtedy, gdy upowszechnia się u przyjętej transkrypcji ,od,,ethos" plsze się przez S, e nie t. Wedłu ogótnie polłalemy plur*rrą ty.t liter przez lh, drugą przez t, To rozróżnienie w " zanika, gcly termin jest już w języku catkowicle zadomo_ sktch przetładach r

w

Naukowe @ Copyright by Państwowe Wyłlawnlctwo

warszawa

1973

wlorry,

ISBN B3_01-05525,1

na zmianę charakteru pacjenta, Zajmujemy się ethosem danej grup}, gdy stwierdzamy na przykład, że jej członkowie mają -do

I. Pojęcie
a a

],)

11

ii
'.ł,

ą
*

rozwiązywinia konfliktów w sposób pokojowy albo iur.a"rr"ję wyżgdy, przeciwnie, tio,,ią w ręku dochodzą ciągle swojej " się ethosem jakiejś grupy, gdy interesuje nas ,"oS"i. Zajmujemy zarobki to, czy 3ej cziorrkowie wolą próżnować, niż mieć lepsze który stosuje się do grup, i ciężÓj pracować. EthoE jest terminem, któ_ a nie do indywitiuów. JLgo zakres wyziera poza wartości, rymi zajmuje się etyka. Jest to termin podstawowy dla'socjologii za_ rutt,rry, do której iozwążania zawarte w"te3 książce trzeba liczyć.

wzoru i pojęcie naśladownictwa
,l

Winniśnry ollruć sobie jakieqośpIawelJo człowieka i nlieć go zawsze przed oczami, aby być tttk, jak gdyby otl się nam przy, glqdał i wszystko czyt,tić tuk, jakby on widzia|, Słowa, które kładzie w rr ta Epikulowi Setreka, lisly morclne
Postaw sobie wreszcie za wzól, jakiśchorakter, k!óry byśnaślorlclwał, t:zy Io kiecly żyjesz w osomolnieniu, czy to kiedy przestajesz z ]utlźttti,
Epikfct, Encfteiridion

Gdy w lataclr trzytiziestych pisałam o wzorach osobowych i ich roli w życiu społecznym, czułam. się w swoich rozważaniach raczej osamotniona. Dziśsytuacja zmieniła się radykal_ rozwinęło się zagadnienie, a wraz z jego rozwojem szukanie nie terminów, w jakich znalazłoby swój adekwatny wyraz, A więc na przykład w socjologii francuskiej mówi się o kierowniczych obrazach osobowości (images-guides) i o ideałach osobowości (id.ćal de la personne). W pracach angielskich spotykamy się z takimi wyrażeniami, jak ,,postać ludzka stan9wiąca przedmiot aspi_ racji,, (enviable human Iigure),,,idealny typ człowieka w danej kulturze,, (human ideal_type ot a given culture), ,,postać wzbu_ dzająca podziw" (adlnirable human tigure), Niemcy używają słowa Vorbjld albo wyrażenia ,,idealny typ glupy" (Ideal Typus der
Do znaczncgo za,nrętu ,w litcraturze dotyczącej interesującego nas przedrniotu przyczytliła się wiglelzrrełcznośćsłowa .,Wzór" oraz wprtrwadzenie rlo dyskusji sł<lwa ,,motlel", słowa równie modneGruppe).

Obywając się bez rvprowaclzenia w grę pojęcia doskonałości.jcst to wzór rrazy]iv.Jest to cośraczej nieosiągalnego. Kłoskowskiej . gdy idzie o zaletę.9 nast. Wyrażenie . s.ideał" czy.any przez niektórych nor_ matyłvnym. Warszawa 1969. Icleuly.wzór jest wyrazem regularma ności ludzkiego zachowania.Doskorrałośći niedoskona_ _ łośc jak czytamy w Etyce _ są to w rzeczywistości tylko modi myślenia.ej wyporvicrlzi spintlzy wchodzi już w racltuł. Wzory u niektórych implikują wartościowanie. dorównanie. w l. bo pochodny termin od słowa . jak: czy rodzinadwu.model" zamiennie.wzolo\Mać się" odpowiada moim intencjom. ści_ ślej..2".Jakim modelem rodziny się jest to rodzina ktoŚ zajmu je.wzorem osobowym dla danej jednostki czy danej grupy jest poslac luclzka. zaewentualna realizacja miałaby dać stan kompletnego nie wiążemy. idzie często o cośtakiego.w... Patrz Antonina Kłoskowska.ro. o jaki llattl idzic. zupełne.model" można zastąpić słowem . Ci. a Betredyltt Spiltoza.48i50. do wzoru natury ludzkiej. B . W wielu bowiem wypadkach słowo na przykład w dys.rynik .XIII/2. dla którego cośjest wzorem zachowania dla populacji P.{aukoweUniwersytetuJagiellońskiego.:" 469. 1 rtląćlSocjoloqiczny''1959. Ta miara najwyższa musi mieć na oku dorównanie. by meir jako jednostka pomiaru był jak najbliższy tej sztabie._ implikuje podwójną relatywizację. I.. obrazowe lub przedstawienie ludzkiego zechowania (instytucji.gowtejchwilijaksłowo.2Ą|.typ idealny" odzaanektowane przez M. *_ implimiennego użytku. których z wzorem osobowym spoi<ojenia "$t. które przytosłoczyliśmy.nr44.. Ideał .lę rvzól. jaki rodzaj rodziny wchodzi w rachuczaLę. dorównanie to . w pytaniu: . która powinria być lub jest faktycznie dla tcj jed_ nostki lub tej grupy przeclmiotem aspiracji. i lnorrna. Słowo .'Zhistoriiisocjo.. striiowane clia praktycznych celów społecznych" Podobnie. wolę tu mówić o wzo_ rze niż o rnodelu. Pojęcie doskonałości. zumie wzór F. neały T. *ogą"o służyćza przykład i przedmiot odniesienia ocen i skon1.2Ą(|.mianowicie pojęcia.wzót" i słowa .M.czy więcej matry..kLóra mogłaby zepsuć doskonałośćzespołu. 'PatrzliranciszckStuclrricl'. która daje się stopniować. że czyny nasze w danej clziedzinie jak najlepiej odpowiadają potrzebie"... Moclele społeczne l kultura nośći miarę najwyższą 3.'1961. jeżeli to zachowanie przeważa w niej staty2.rodzaj".Zór".1" ł. bez nie_ dociągrrięć... Tak kusjach nad rodziną. W związku z pTopozycjami terminologicznyml.itakjaktoostatnieuży- irurr"go często bez potrzeby. skojarzorra ze słowem perlectio. Studnicki.co staramy się osiągnąć. ma^owa. 195. Wdlsztrwd l95'/..O. oprócz przymierzania człowielqa do wzoTu wchodzi także w ra_ chubę porównywanie go z innymi...Przcdrukw. rrie można sobie bpwiem pozwolić na nadmierną wybujałość. Dla A. Wzłjr jest to coś._ti* artykule skończo_ terpretacje dóskonaiości: nieskazitelność. Kotarbiński wyróżnia cztery in_ w . wzór osobowy irnplikujc tu jalląśhie_ rarchię war[ości. Worszawa 6 lbideil. wreszcie miara najwyższa. to wykonanie do końca..słowne.1. Webera dla zupełnie określonego. w: Wybór pi. który sprawia..wzór" nie daje się przez .lvzórpclstępowarua plzeł.jakiśumiar.. . chcemy się opowiedzieć przeciw posługiwaniu się zostało już wem .sfl. rzecz się gay modele ią aksjologicznie neutralne.. stanowi powtarzalną strukturę tego jakiókolwiek zachowania.Nazywać będzienry ludzi doskonalszymi lub mniej doskonałymi o ile w większym lub mniejszym stopniu przybliżają się do owego wzoru [tj. słowem o to.w tyttl sensir:. 'Wzorom odpowiadają tutaj pewstycznie wokreślonejsytuacji ne regularności stwierdzone empirycznie.Zeszytyf. 3 T'arleusz ldtltorlliriski. które zwykliśmy zmyślaćpTzy I]orównywaniu między sobąnjecinostek jcdnego rodzaju lub gatunku" 5..struktura'. Ignacy Mysliclti. Ftyke lv 1-torzqdktt qeonl.jak słusznie podkreślałSpinoza .jak na to już wskazywano kuje do-skonałośći nierealność. tak jak staranry siQ.. skońezoność.. "r"go cechy.:lIyczrlyrn doll'iedziottą. .rodzaj" zastąpić. a mia_ nowicie czasor.s. Iogii kLtlttlry.s.czy patrylokalna albo też czy to pokoieniowa. choć któsem używa się słowa .. któia zachęca lub powinna zachęcać do naśladownictwa. model zaśto .idóalny". osobowości). "Prze. U innych "rusołwiotnie. Nieskazitelność to inaczej bezbłędność. podiniuicjami..t. Jednocześnie. kierują się często różnymi rzy te dwie koncepcje różnicują.i.Wzólalcholvaniusię. t. lnożemy je określićprowizorycznie jako postać realną lub fikcyj_ ną. który stawiamy przed sobą .

sŁereotypy miały *eałr. nie mają możnościsię wypowiadać. nologii odpowiida w tym wypadku zaniedbaniu sameg() zagadnienia. bo to robił plebs pracujtlcy. Anty-ourory współpracują często z wzorami. W rozwoju zarówno jednost.osługujących się slowern druli. by odróżnić się od drugich. które przeszkadzały w działaniu pośród zmieniających się okoliczności. nie umiejącej myśleć logicznie.. W podobny sposób wybór wzorów może być zdeterminowany pTzrlz ptzeciwstawianie się stereotypom. wypuszcza po prostu nowy rodzaj wozu bez zamiaru.Pejoral. mówi o icleale osobowym jak.nirl ważną rolę.o o systemie nolm o charakterze wskazującymtlrogąkuprzyszłościitlosko. atrakcja fikcyjnych czy realnych postaci.iny u Marksa 7. który jako *pro-ua"ił tę koncepcję do nauki. Anegdotki o rabinach grających rolę sceptyczrrych i zawsze dbałych o asekuTację doradców posługiwały się nim talrże. która jest żródłem nie aspiracji.tym. a robotnika jako zbuntowancgo.nlięczaliów".z towarzystwa" nie kładli na ulicy.nałości'Skądinąrlta<ioskonałość np.órzy proponują rnówić o anty-wzorze. nadawanie i recepcję. Tymczasem gdy Fiat wypuszcza nowy model samochodu pod nazwą Fiat 1200. czytywanych za charakterystyczne dla tej grupy" Jak bo tamy. tlszczędzały narn wysiłku myślenia. W li[cralurzo niclnieckicj mówi się o Gegc:nlliltl * pr"". który się tej opinii przecirł. U nas niekt.ywnerozumieniemieszczaństwabyłoźrórlłemanty_wzorów nie tylko dla Młodej polskj. s.obru" człowieka należącego do pewnej 8. Ptlblic Opittitll-t. ukuty z cech po.1. W epoce wiel. definiował stereotyp gTupy. Charakteryzując wzór osobowy jako postać będącą przedmiotcm ludzkich aspiracji pozwoliliśrny sobie na znaczną ogólniko_ której pragniemy teraz pewnymi rozróżnieniami zaradzić. które służąinteresom pana -* to wzory propago]Ą-ane o małej szansie akceptacji.ek. W. ]ecz repulsji. Luka w termi. porządkując świat.. Wzór wiernego sługi posiada wszystkie cechy. Wystarczy przypomnieć krytykę Świętcj rodz. wyr. \Marszawtl 1969. w kształtowaniu się osobo_ wościbuntowników anty-wł. Socjolog1iu mortrllLoścj.stawia. a . Do niedawna nasze afisze przedstawiały inteligenta ial<o wątłego wymoczka rł. eman. może być znaczna.należy odróżnic wzory propagowane od wzorów akceptowanych. hołdowały często rzelcomą. A więc -. Buntując się przeciw stereotypowi kobiety jako istoty emocjonalnej i irracjonalnej.. Ludzie .rć: urrrżrra wzryry t1 10 . oWswojejSociologiiwychowania(Warszawa1973)FlorianZnaniecki wektorów.roussoir. odporviedzialnego w swoich zobowiĘzaniach człowieka i kieruje się rvzorem. rł. Zarys zugLtdtrieri. Galanterią dla clam natomiast stara się swojemu stereotypowi dorównać. w sptlleczeń.stwach rvalele 1. 8 Walter Lipprnarrrr.ory z reguły odgrywały szczcgól. Anglicy -'się sobie na szyję nie gestykutują i nie rzucają dzi MĆOougall bo tak robią Francu. przy czylll lalwiei t]otrzec do pierwszych niż do clrugich.. przewodnik mora]ności i ekonomii politycznej dla użytku klcts roboczych (wydany w Berlinie w 1861 roku) przekonuje robotnika. Ale ze względu na słvoją tendencję do krzepnięcia i nienadążania za przemianami społecznymi stereolypy przyczyniały się do fałszowania rzeczywistości sLanowiąc bastiony tradycji. Posługując się pojęciem wzoru osobowego jako przcdmioletn czyichśispiracji odczuwamy brak jakiegoś przyjętego terminu na oznaczenie postaci ludzkiej. przecirvstawiającego się stercotyprzykład obierania sobie wzoru powi.chot}zi pcgarrla dla . krzepa może być rozmaicie polita. pamię. nie docenia się bowiem roii anty-wzorów w życiu społecz- nym.w którym czuliśmy się dzięki nim jak w wygodnym obuwiu. grożącego swoimi bicepsami atletę. że ma być pracowity i z losu zadowo]ony.g niego swoje korzystne efekty.którą się przechowuje w Sóvres pod Paryżem. by stał się on przedmiotem naśladownictwa 6.W jej skłacl tlla chuligar-ra łr. 377.jak powszechnie wiadomo --. i ? Patrz rnoja książka pt.cypantki przejmowały męskie maniery. New Yotk l932. Technika badania wzorów propagowanycb i wzorów przyswojonych jest odmienna. jak oni sobie wyobrażają człowieka. naśladujemy bowiem nieraz jednych. którego cenią. Francuzi mają słowo re. jak i całych grup przeciwstawianie się czemuśorlgrywało nieraz większą rolę niŹ jak twier. lepszego ubrania w niedzielę. il . zwłaszcza gdy plroa clby1raganda płyrlie z jednego tylko rlśrodkadyspctzycyjtrego. oto suchej rzeczywistości i objawiały oschłość.ość. okularach. Polak za granicą przypomina sobie często stereotyp nie. T'o przykłac1 posługiwania się przesiarzałym stereotypem. w jaki sposób się ludzi urabia.owarrytrt rvyławi. Lippmann.zi. lciego rozroslu propagandy różnica między tym.i*riawieniri do Vorbi]cl.

żypropagowane poprzez prasęl radio.h *rurów nie iest łatwe. Nie wątpimy. trzeba uchwycić kierującą nim . autor ten bowiem zaczyna od wyorlrębnienia każdemu nych roclzajow wartości. nie realiAnegclotka głosi. znajdując rękach.wolę artystyczjak się nątt10. konkretne wzory mieli na oku ci. ]<tórą wskaoczekuje od drogońskazów. ści. Wejrzenie w literaturę dotyczącą tego pojęcia nasuwa pcwnc rellelrsje o przemijaniu niektórych pojęć: i związanych z nimi za_ 9 zwtacam Soryy Nieftłó rzeczsiętllaWrzeczywistości. I t3 ._ a stwarzały pozory rozważań o faktóch. nie ścieraiąsió tu bowiem zwykle rettcyjne. nie dlatego.Wreszcie trzeba odróZnić pośród wzorów propagowanych i akceptowanych przez tych. którzy uważali pewne konflikty międzyludzkie nie tylko za dopuszczalne..teczne i hedonistyczne TĄ. główo dedukcji. człowiek być powinien Kryły się one w koncepcji zdrowia psychicznego 9.zakładając.}rparla w zakresie wzorórv rrsobowych wyróżnic clrlprrwierlnio wzór świqtego. FIistorycy sztuki uczą nas w podobny sposób. wartościwitalne. kodeksy karne. którzy pewien wzór osobowy realizo_ wali. która zachęca jeclnostki lub grupy do naśla_ dó. ideo.. wl Moralnośći spoleczeńslwo. do których wychowawczy wysiłek tylsię zwraca. jakie wzory Ieżą u podstawy jej zabiegów wychowawczych. po czym --. re w tym punkcie uwagę na niezwykle interesującą pracę Julli detlnic je zdrowia psychicznego. jugo abstrakcyjnych cledukcji. pioniera cywilizacji i mistrza w używianiu życia. Warszawa 1969. którzy pewne wzory propagują. którzy wyprzedzili innyclr swoimi zaitrteresowajedniani wzorami orołrowy*i. w związku z określeniem wzolu osobowego jako postaci fik_ cyjnej czy realnej. że się że się inaczej nie chciało. wspominaliśmy już na wstępie o rosnącym zainteresowaniu wzorami osobowymi i o pełnym dziśjuż zrozumieniu. który nią operował. jak koncepcja prawdziwego szczęścia. wzoTy realizołyane i takie. pew-' zują. że na to. tworzyło. które są akceptowane w wypadku 1ro werbalnie. wzoru autorytctom zbuntowanego przeciw uznanym jest uprclW społeczcństwaclr prymitywrrych barlanic wzot ów różne wzory konkuszczol}e. tylko dlatego. że się tworzyło tak. które zmieniają się wraz ze zmianami "ioiyryWzory akceptowane usiłujemy uchwycić przez badania togli. iak bowy -. nawet gdy je w zasadzie akceptują. przemar. Te dwie ostatnie metocly są. by zrozumieć jakiśkieru_ nek w sztuce. bo bywały zamaskowane pTzez zwodniczą terminologię. Może iu bowiem wchodzić w rachubę opanowanie się w jednych stkich ośroc]ków dyspozycyjnych. duchowe (czyli wartościkultury). telewizję.lry kolejno bez wielkiej l rrdróżnic wartościreligijne. uńi"to*" czy obserwację uczestniczącą.Ógó lłr Stanach Zjednoózonych w roku 1958. nie potrafimy tu Mowimy nak wiele wydobyć . Lista uprawnień człowieka zależałaod tego. człowieka się pragnęło hodować. dlaczego sam że nikt nic zuje wzoró*. miał odpowiedzieć.Por-'ieważpośróclwartości1l2ęlba 12 Księqa jubileuszowa dIą Marii Ossowskiej. jakieg<.e o szerokim na nie zapotrzebowaniu wszyłecznym. stosowalne tytko w odniesieniu do teraźniejszo. ale i jest jego popularnośćniż popularnośc nowego wzoru sygnalizosamotnika *ur. kryły się one w clyskrrsjac}t które były zwykle dyskusją o tym.lizowanyr i że innir był nie tylko szer<lko akceptowany. herosa. jaki jest zasięg akceptacji i realizacji franlr]inowski .ry". że M. Kryły się w koncepcji takiej.łriają jednym głosem.które miało być udziałem tylko tych. Schetei. nie umiało inaczej. by same kroczyły drogą.1905). że pdporviadac oclrębny wzór osoz tyclr roctzajów wartości rnusi troski o to. Ci. Jej ujawnienie przekonywało. użl. się gdy nie na cudzy tylko skieślonesą użytek. mogą sami także ii*i ki". ale nawet za wskazane. jakim o naturze ludzkiej . należał M. Ta metoda szukania wzorów nam nie odpowiada. że niepo_ clobna przeniknąć jakiejśkultury bez wiedzy o tym. wypacla jeszcze parę słów o naśladownictwie po_ wiedzieć. mężów stanu. któryro hołduje.owac lub nie. t0 Nawiąztrję tu do kclncepcji Alolsa Riegla (1B3B .ivnictwa. które. Uporczywe poclsuwanie ]udziom oddziaływamyc}r wzorów popizez róŻne szlaki wychowawczego sporria nie świaclczy jeszcz.wyrlienia te wzr. geniusza. że wzót rea. Siwierdzenie. pytan}. niestety. Do auLorów. zaśodmienność wzor ów przez ludzi akceptowanych jest w stosunku clo wzorórv przekazywanych na drodze tradycji satych lriewątpliwie mniejsza. Wzory osobowe długo uchodziły uwadze. albowiem koncepcia człowieka normalnego i zdrowego psychicznie za7eżała od wzoru osobowego tego. Scheler.

a nie dawało się stwierdzić w wyparJku naś]adownictwa. płaczem na płacz. s. ] Niuktór"y przypisują odwrócenie się od pojęcia naśladow__ lrictwa temu.pisał G. jak łalwó się domyśleć. Bernard znanej kryl-yki pojęcia instynktu przez L. Ze odpowiacla im wielką rozmai. lęs lois de I'imitation. by się do niej upodobniać. 13.. którą. 96. Bernard w pełni legalizował nie o instynkcie . wyd. żeby ustalić. ale niewielu pragnie go naślad.jesteśmytutaj szczególnie zainteresowani. któistoTne. 2) powtarzanie pewnych ruchów.Lonrtron1928 (l wyLl.ane jako instynkt pojęcie. Czyż naprawdę wszyscy ludzie.ynkcie macierzyŁskim.ictwo to rodzaj somnambu|izml" -. lularne w psychologii społecznej na przełomie XiX obecnie raczej rzadkrr można znależc słor.AttIntrodtu:tiontaSłsaialPsychology. jak ziewanie. Bernartl. r3 Luthcr L. w jego Wstępie d"o psychologii spolecznef czytamy: "Połrody. BB. są przedmiotem naszego szacunku i że wszyscy ludzie. alc spla\Ma się d<r [ego nie zdaje ograniczać 11. Claparćde. Tarde 1a. tak licz_ nych kompencliach atnerykańskich. . czy też to pojęcie Tezetwo-wac tylko dla syLuacji. których szanu jemy. co dawało się stwierdzić 11 na przykład w wypadku instynktu płciowego. ktorych szanujemy są przedmiotem naszego naśladowi nictwa czy tendencji naśladowniczych" 15. nie pozwalając mówie_ o inst. 97. zaśnaśladown. Za objnwy naślarlownictwa prlczytuje się zachowania rozmaite i musimy się tyrn z. gdy ktośziewa. II. Dlatego to. chodzący w naszych oczach po linie. na tej wie. Ihitlem. a wreszcie 3) naśladownictwo.ająt:. którzy mowili o naśladownictwie Błąd ten o instynkcie. Ale słowo to ma mniejsze zastosowanie w wypadku naśladownictwa kiero\Manego' szacunkiem dla osoby naśladowanej. lnst jnct: A Slucly in Social Psycltology. To naślaclclwnictwo nas tu nie interesuje. instynktowi musiały określony impuls i określclne uczucie.to imitątion 1^. Do jako łrzeszników mianowicie. Tymczasem u McDou: galla. Nazywając gdzie indziej także naśladownictwo pseudo-instynktem McDougall czynił to odpowiadac: i dlatego. co w naśladownictwie Tarde uważa za jak pisze że wszyscy ludzie.ze uczuć. Drucla częśćtwierdzenia Tarde'a wydaie się znaeznie liardzie j wątpliwa. pojęcie naśladownictwa było szczegolnie po_ i XX stulecia. W tym wypadku można by z pewnym usprawiedliwieniem mówić o somnambulizmie. w którym podziw albo szacunek dla jakiejś osoby nakłaniają do tego. ati t<tórych nie godzimy się uznać. są przctlrniotcnl naszego naślaclownictwa? Wielu ludzi podziwia i szanuje Alburta Schweitzera. że naślaclownictwo było traktorł.=urriu u niemowląt. którego przykładem jest reagowanie uśmiechem na usmiecil. Za przykład służytu fakt wyrzucenia przez kobietę poza burtę statku dziecka trzymanego na ręku jako natychmiastowa reakcja na wyrzucenie przez kogoś paczki do morza.. stereotypowych. jego zdaniem. New York lg24. L. w jakim pochyla się akrobata. Ilustracją tak rozumianego naśladownictwa mogłoby być cytowane ptzez współczesną socjologię zjawiśkozłvane lątah i występujące w niektórych krajach azjatyckich. Bernarda jak mianowicie nie goiził się na to. by istniało cośtakiego podstainstynkt macierzyfrski. 15 u nieńowląt. ra Gabriel Tarde. Tymczasem inslynkt.i |] t} :! Ń { gadnień w nauce. Jest to antycypacja póżniejszej. czy instynkt zbrodniczy.oceny * sytuacji. Parls 1890. W tym punkcie wypada dokonać pewnej historycznej korektury. s. 15 14 . powLarza się kolejno u różnych autorów. gclzie wclrodzą w grę wartości.tośc zachowań.owaĆ. ponieważ każde działanie pocllegać naślaclownictwu. poclrlanie się w kierunku. Jcst rzeczą konwencji czy pojęciem naśladownictwa objąć wszyslkie le wypadki.Przekonamy się rych naśladujemy. McDougall. winien prowadzić do zachowań zupełnie mówić określonych. s. nie ma tecly niczego specyficznego w ruchach naśladowczych" rz. . co bętlziemy tym mianem l)azywac. że istnieje instynkt naślat]ownictwa mogą byc sformułowane jak następuje: działania może naś]aclowcze są nader rózmaite. że. Guillaume i Jean Piaget zajmują się naśladownictwem 12WillianrMcDougall. . uporczy]Mie bywa zaliczany W. Wspominany McDougall odróżniał: 1) naśladownictwtl w sfei. 190B). W pewnym stopniu jest to zrtiana moc{y w Lerminologii. którego podwazenie pociągnęło za sobą nieufnośćclo wszelkiclr dyspozycji na liścieinstynktow wymienianych. jego zdaniem.Szacunek to przede wszystkim sugelowanie sobie innej osoby jako przykładu" czytamy na tejze stronicy.Społeczeństwo to naśladownictwo..

to bywają one bardzo rozmaite..Fnictwa.Wspólne wspólce]e prowadzą do jednakowych zachowań pocl wpływem zebranyclr bodzców.u ulicy zaczyna padać deszcz i jeden parasol otwiera się podobnie trudno za drugim.. 251. I nie dziw. patrz A. W tym sensie W. w któ_ rej inteiweniują wartości. ito inr. że dziecko uczy się mówic w drodze naśladownictwa.czy szacunek sprzyjają naśiadowrricLwu (o czym za chwilę). Jeżeli idzie o rvłasności osoby naśladującej. I. Jednakże. 1I4. nie wydaje mi się . podziw. że robi to A. wyzwala całą serię pożegnań.yclr i socjologicznych związanych z pojęciem naśladownictlya.l". spontaniczne za_ jakiegoś lokalu rozrażanie się. w wypadku gdy inicjujący to zachowanie nie objawiał żadnej inlencji nakłaniania innych do robienia tego. tylko dlaarri"-y kogoś nie dlitego.. Tak to czeladnik naśIaduje mistrza. Ale trudniej dopatrywac się identyfikacji w wypadku. Theodore M. Tu naśladownictwo może być w zasadzie aksjologicznie neutralne. Tiudno iu mówic o naśladownictwie.iebezpicczeństwa. co sam robił" 17.zić mogą r1o naślado. Szacunek. Zdanienl Bandury. przykłady te je A jeld Sturly ol Social ltllluence in Groups ol Childrert. i. który się pierwszy żegpa.raska Symposiunl rltl Moiivation. kieru_ jące nami oceny mogą byc uświadomione lub nie. vicrranai.'l'lrc Dynuuics tl/ Ptltvel'. wyd. Socia] Learning through Iltliltttiott. przyznaje. zazdrość. jeden goścwstając.Płec czy wieii osoby stanowiącej wzór oraz płeć i wiek osoby naśladującej nie są dla sprawy obojętne 18. żel w poszukiwaniu praw rządzących naśladownictwem niektorzy siq włisnie takim jego rozumieniem posługiwali. Strrttgart 1928.. w wypaatu naśIarlowania Sokratesa działa atrakcyjność naśla_ tej postaci. posiadające prestiż. N. postęTutaj robię C nie dlatego. w uzyskaniu którego ońnu ta okazała się sprawna. sl.u przeciwstawiac się tej zamianie Lerminologicznej. które przewija lalkę i wiezie ją w wózku na spacer. Ptllattslry.kich gościzamieTzony We współczesnej literaturze dotyczącej pojęcia naśladownicdefiniują twa panuje różnorodnośćjego interpretacji. 16 cy pt. gdy na zebraniu towarzyskim żeby się poZegrruć.1vnictwa -. jak wspo_ minaliśmy. Maccoby. że podziw. Gesel]schdftsielrre. w: Readings in Socia| Psychology.y. różne współczesne prace potwierdzają empirycznie obserwacje dawnych teoretyków. gdy w llumie . t Naśladownictwo pojęte jako nieświadome.istnieje jeszcze inna koncepcja naślado.. Tak clzieje się na przykład. tłecll. i{clsert. osoby atrakcyjne. ze dziecko. Ne]. Totez posługiwanie się tym no.I ll i. 1l. _stanclwi s.Mówi się na przykład o tym. l{orrald Lippitt. New York 1958. kompel-encje. gdy mo-wa o tym. propono]Manym termineml plzyjętyrn szczególnie w teoriach osobowości. że prigniemy uzyskac pewien efekt. s. identyfikuje się z matką. E. Aió należy tu ieszcze wyrożnić sytuację.szczególną zdobyczą. Niektórzy prazarażanie się za jego pomocą. Jego zachowaprzez wszynie stanowi tylko impuls do zachowania się w sposób 16. tylko dlatego. nia iak zjawiska przyrociniczego takiego zjawiska Można próbowac ustalić jakieśeależnościmiędzy szerzeniem się tak rozumianego naśladownictwa a gęstościązaludnienia. czy zarażanie się strachem.. Pojęcie naśladownictwa bywa wypierane we współczesnej literaturze naukowej przez pojęcie identyfikowania się z kimś.: 17 ts Albert Bandura. . inteligencję są częściejprzedmiotem naślaclołynictwa. W tym wypadku trie ma powod. Jeżeli idzie o zagadnienia psychologiczne. S.ry* . Nelvcomb. Witwicki. tak jak zarażanie się wesołością rywkowego. 1962. E.).ss) gim wypar]ku ten. naclajc siq szczcgtilnic do potrakl_owa_ jal< epidemie. że w druktóre prowad. ale są zawsze otu"r. o nim. a sportowiec uważnie śteclzii powtarza ruchy swego trenera. -ó*ić. Ale mówiąc o tym.wyln. Parę uwag z kolei o zagadnieniach psyclrologiczn. mamy już wyraźnie na myśli naśladownictwo kierowane wartościowaniem. które z dzieci w grupach dziecinnych wywierają wpływ na towalzyszyI piszą. kiedy jego osoba nas pociąga. że tejo. Eugene L. 16 'l uth05 lyl erlki. The Dynamics oI Powet autorzy amerykańscy dociekający. naśladowałsolrratesa. Vierkanrit bowiem cytuje je rlla okazania różnych motywów. I tak na przykład w zbiclrowej zawdzięczam Alfrerlowi vierkancltowi.Definiowaliśmy zarażanie się w zachowaniu (behaviotal contagion) jako spontaniczne przejmowanie czy naśladowniclwo ptzez inne dzieci zachowania jednego z członków 9rupy. znany nasz tłumacz plalona i psycholog. zużytkowuję jeclnak inaczej. III.aczkolwiek tylko bodziec (Ansło. jak już wspominaliśmy. że powanieAgwdrantujemilepiejrealizacjęmoichcelów. Hartley (eds. ilościąkontaktow popTzez środkikomunikacji itd. I7 .t. władzę. które sprzyjają naśladownictwu. wyd. chclć nie clostrzeqa się niwer n.

r. l. Wydaje się..id:O pi. 2) zc nie zachoozi ono t...lEalia llakłeria lł .lcji 21. Ó. co objawiaja jaiiąś-uvyzszośc.io\^V. f'arde.owania l_ych.tt. p"*i"atiał: "We cio Anglików. 165. Miller i J.. Mandeville twierdz7Ł. McDougall. ::. nie spływałana . Dollard. ]:ra]liem s.* nagradzający. się tY-"h' którzY nie w społeczeństwie .j.wiane jcst pr:rcz . jak i czynnik zachowawczy. s.r. cyrvilizo. oni to z.lcis.|:ral.uległośc.".zenia :iE porvl1.zie bra]i klasv sreclniej. pi:lez ł. sprawnie sta jący inteligencf b.yi. les . Clriny. że rola społeczna naśladov.vo skoro ma.ir Tarde.nolvis.lrnie l.kir: zachowawcza.iący społeczeńsLwo zarówno.i lvywodow tego aulora.riej. '"i" 9l G.po.Vi]i. Rożni autorzy podkrejach kolonialnych i |ostt<otonialnych naśladowaną a naśIaślają.ł "Jediym jak piszą autorzy jest uczenia się pr"ez nujluao*"i.29tl. Dzieci w różnym reagować * .n.Ą8.a]lsenł .."i""iĆ o ""i"rotonnej.o pewnym z zachowań.a .^"ririi upIZyl. N{cDougall. New Haven bor".a Zi.. ]<tora 9:::T.a iak i zclarrieln i zmian.piÓ-y z nim straty. to jest jeżeli nie """.1: obserwacje wet narażamy się na związane cztórech grup osób naśla-".1c}v" społeczne w stosunku do .icnio.Cłowną McDougail a ..". nJra podtrzymuje z teorią uczenia w tym zastosowaniu.tóra niogłaity jai przejąc. r l. s.ą tenr:lencję do naśiad.. Nie ma byc nagroda.łajóln...o grało wiell. rLa.r.u ulltożliv.. jak i si_loieczeńs|łv -.r.poL"""y między osobą B. W Rosji carskie.vietlt \V Sprzeczl]osci z . wyżsi * po"v":' socjalnej !::". lecz o dwrrkonnej karecie.Cza wyzszośc łv ilierarchii społccznej.ufność.vu. a z-iłrłasi. Mieszczuch maznajdują się zbyt daleko rra diabinie .ne łat-.y lrvierdzenia: 1. grlzie istnienie llt.. które się wybiera znależć jakąśkorzyśćczerpaną i które się utrwalają.nictr.stępu zarów.twierdzić istnienie bywają nasladowani p. E.3.i l_łumaczył McD. jeżeii nie jest nagramożna się nauczyc i moł"a się zeń żadnych korzyści.oto niektóre spośród nich...]ri b.n_. Sociol Learning ąia t^iiation o tym.raii oqniwa pcsrodniczącego. pewien.r"a"..zeń.viiejowa.ę * n. że dującą nie może nve "tv' wieiti-.. :'"jl:y:"l_:iżej.. jak i czynnik ciezirriegracji.ri"urri*iooym naśladuje społecznej.fil.. Wiadomo. ci wyrażają tendencje naśladowcze.) że naslaclołvtricŁvri] tlplra. W.połeczeńsiwie no. rolą aryslokr.doly".cji zachoo. r.a . zadowolenie i to Gdy dziecko naSiJuie rodziców. An Introdur:tion..via.v.nici.dzic clystans jest zbyt łvielki 1 3) że kiasy uprz:yr.vszcc. społeczeństwie ]rierarchii indywiduów obecnośc w aanym j1l'* nauczyli się niezależnie niących .że dysLans .u"""iuTńU:*. miejsce tu na poiuńr. w książce Dwaj autor"y ufi".sympatia co się obserwowało w kraMożna także naśladowacnienawidząc. przyp.ougali zacofanie i. co tjulnaczy lnrry.a_ -wzoróvu l1Ym SZCZególną rolę w procesie s:el..0U najbardziej zo.yfii.. cierpienii jak ta ostatnia' ma tę wadę' wszelkich ludzkich zachowań i.:wy.pospoliią opinią.ą rtlle.as7tzepiali .ł]aciol. lsaiid1. :łl: iirysLoili:al..łie". czynllili cemóntir.two róż"pŃ"v"r. 19. tak bowiem wysiłku zawsze można że jest nieobalalna.:1i __ zal:ółvno zda. Bywa to czynnik znliany l pc.]<o }4c]lot. .órl . rlsl_atni purrkt buclzi szcz:ególne zosirzeżcn.lcji..górY".rzez młoddowanych: starsi przeraszyclr. t9 .l.ta. Tarcle.. riie przyjęł1.l.. bo rlje miały au.. zazdlość.ja1< por.iaje Łc.irowilo w kszLałtowaniu osobowości_. W Anglii._ pisał Tarde _ jej znarnienic. że'naśladownictwa na dzieciach badania mające świadczyć go od. Anglill 'kocha ic.ac_ji spcłeczrlcj . no.jest jej charakter injcjujący" .^r s. r0 Neal E.n iysl.izcll trasladowaniu arys|okracji starłał nłi prze_tzkod. Miller. 247 -2.jsi tech*"i": inieiigentnych.góry" kuitura .vości.uczyć.". i sprzyjało homogetlic.Ze_ lltlszenie się wzorów z gory na clół.ory|aLyłvnej arysto1l.ańscy.qóry" bovrriem. / wieku tworzą tego rodzaju hierarchię" jeżeli idzie o stosunek rs charakteryzując Indie przed ich wy_zwoloniem. -ivyda_ inaczej rzecz się miała rv Japorlii. przedstawili pTzepTowadzone pt.ją liyc czynniliicił zniany. r. Łrzecjt:go s. hate them antl we ape them". ze rvzględu na lrrd:zl. '9 lM.isyr. Socia| Learning and lmitation.s| clbrzymia i bardzo rozmaita.znai:ti spcłeczciisi.rt szczógóln. }:ieg Wyłożone przetl chwiią sta.. 'r'eil tlhwy|ają nołvości. 1941.v*.ia"owicie pozwoliły autoro. co łączyłosię z nacltłierny.do]óW-" w sto_ sunku c1o ..i. że dzieli ona losy teorii.da i gc lraśialltlrviern .':b:.O. N.1o widzi wystarczające wyjaśnienie jemności i unikania. z ważnych warunków nicznie orr"" .ie" 22. 1B a przedtem jeszcze G..L.i.ię ".. a nadzające..ł-eclłtlgclaiszycl. poilo.

2t . Dworskośći rycerskośćIiiady i i l ()(ly ei jest dla niego oczywista. jak i z jego-krytyki. czy mamy w eposie homerowym rlo czynienia z epopeją elity arystokratycznej. kierowana nieuświadomionym przekonaniem o jakiejśdodatniej wartości osoby naśladowanej.. rzenie tego ethosu na terenie Europy wypada zacząć od eposu ltomerowego. ale i człorvieka w czasie pokoju. człowieka Toszczącego sobie pTawo tlo miejsca na najwyższym st.Kończymy te uwagi ustaleniem płynących z nich sugestii. I. a przede wszystkim od lliady. Niegdyśkłócono się o to. gdy zarówno z pochwały tego óthosu. któr y będzie można przyjąc jako typ idealny w sensie nadanym ltlmu wyrażeniu przez Maxa Webera. czy też z epopeją ltrtlową 1.). cz. po-cltrzymywany przez lomantyzm 1 spór ten referuje szczegółowo w swojej LiteIatwze greckiej Tadeusz iiirrko (t. 54 i nast. ]. zaśnaśladownictwem będzie dla uświadomionym lub tendencja do upodabniania się. po_ Idąc udepJańą już przez nas od kilkudziesięciu lat ścieżką. W dalszych roztlziałach pragniemy doprowadzić naszą analizę aż do chwili. sługiwac się będziemy terminem .czebiu drabiny spo}ecznej. |I. Odtwo.iącego rv dalszym .swoim rozwoju nie tylko wojownika.dział zmierzają tlo rekonstrukcji ethosu elity rycerskiej. ethosu charakteryzu. Ten ostatni pogląd. wyłoni się zupełnie określony a powtarzający się uporczywie obraz.wzót osobowy" dla oznaczenas rria przedmiol_u aspiricji. s. Kraków 793l . Ethos rycerski w Grecji starożytnej il l I Rozważania składające się na ten roz.

cznoiici .Jeżelitobyłypostaciedodatnie.chta. Gmin. charakŁerystyczriym sto:. Poniewaz nie można'było kogoś pozbiwiŁ szlachetnego uroclzenia.lia.. 36 . Prymitylvne rządzi jei s-. pośród ktorych często zdarzają się . zaśrozważenie wielo.i OarłuCamy gdY Poriobne zagarlnienie :zna. t1. aby vr któr. która piur*r"u Odysa rozpoznaje.ii'rr:"Sj.u ol]ol--ioT^/ego lycerza znanej Paideii. .l d. sie pcinri1.chcie.v. . jcEc kulLern 1ildowości. to y'zoru...j złbir:qi wlcllolłlatvcr c ]l:ti] '@i_ triull-ury.o głoszące.jak l.tąc.iĄi.. 1.viadorno. Nd-zniekształconej czaszce sterczała rzadka szczecina. l.ltiri.1-1l"orve inil.)l \.tlsj Lo. a barki Wykrzywione do środka.bylito rvystępowal u Homera .r 1rorn erorvego praEniemy odtworzyć S lrstem v. prov.n byl silry. iego zdaniem.ctn kllltury.ci ivarsiwy szlachec}<iej" to.0ewne wzoly Glocje była }. głoszącrl.oli wier. tautolo_ 1 \ ]i staje się i]o Iaz pier-łrszy łvyclrorłranie jest urabianiem calelj osobowości ptzeka:z11. legend średniorviecza.rodzi.lr-. Wypada tu zacząć od. l. Genealogia' zajmuje.ją się wzo. 2.:.1ko sżla. do nadalł. choć się nie pochwaiało odebrania Achillesow. nie można było kwalifikacji agathoi odmówić zalotnikom Penelopy. i-o. a1_11.że olra twierdzenia autola.. pclsJ<im przel<ła:lorn ()posl..Iąrszawa Prlirleio. zobrazowany jest jak Tersytes w który pod Najszkaradniejszym był człekiem ze wszystkich.o.. i:c zasacly ceioovo llo jl'. t:hetny".(]ine.owskiego. lcra śłviaciomie mon. wątPlibuclzą najc'.lcn.]ak i."dowy.u''. w lrtorej nie rząilzono bY rtrośr:i. lrles. jak na to już wskazywano Grnin wclwóchpostaciach.r] W.. zwykle wierni słudzy. 18..ierrłl:. tak jak nie można było tej kwalifikacji odmówić Agamemnonowi..oi:a. p. jaką znajdujemy u Homera.opol na tego rodzaju lr. z właśr. akcentu położonego na pochodŹenie.37. gwarowyc}t. H. W na. Adkins. że Myśię.łrc.lnie działającej opinii publicznej.Vcrlor Jaeger w swojej *. 1.. traktując epos Hour-v. gdzie jego każdego rycerza przedstawia się z wyliczeniem wszystkich także dostojnycń przodków. nie l]iadzie8. MeIit ant1 łesponsibility.. s.iva]:zyszki. s. a Thi.ż czerpać bętlę z przekładu' Ignacego Wieniewsliicgo.r..i. zarówno stosowała .ypr_-. rozrł. z lliady .lo zrrcic: soołeczeńsl. r. A.'Io-nva . l 9 . iak jak ziemiaństwo w polsce swojej warstwy..lanl lobic plenię. .u n.ażanjlch pr:zesądzarny tę ten fakt bowiem lilera jako r.vin |<ohietł nusi rcdziil wis. Znając wzajem swoje biografie tworzyli grupę o sj. W. jak ów pastuch.luchorv': ]<ierownictwo c. tł.llii:.vzrir-emi lvychorvarvczymi. W tym ostatnim wypadku wierny pełniący sługa pochodzi zwykle z podupadłej szlachty. że "szli.eqo cech splawę.osr:i rlcerstr. lv yplyrrie raz.kto kogo.rvychorv..r. tak jak słowo kakos oznaczało człowieka lichego pod każdym rvzględem.unkiem ...io""-.lc!lcr.łJ. ""ir."veini.rlol.i należnej mu branki 5. . albo wierna piastunka Eurykleja. t.l1. w ramach ryceTze Homera umieli wyliczac nie tylko własnych antenatów. To .""ł. tak wojny wiedziało.iące rozy|ircsci..ieka i.nretlłrig okreś]onego nie jest niczym Fizyulr1l.U9_1Ji do staci\^/l/ijl gr*.edził.iar1.iicv.c ..7*' pir""hor]zeniem 3.pos opisuiący ź:ycie elity rlrcelskiej.rego sługi. jeszr:ze 1]cr roz\\jazenil. dużo miejsca..|y]. Agathos wydaje mi się terminem 5 Por.. co przyszli P.1.r. Szlacheckie pochodzenie było niezbędne dla bycia szlachetnym..\Tie \^/yo]]|a:.co irr. jak wiaddmo. zwŁaszcza w Iliadzie.o chvrili.m jak_ stopnio. aczkolwiek się nie sprzyjało ich postępowaniu. cytaty zaśz Odysei z przekładu Jana Parancl.ałąkowate nriał nogi i jedną z nich chromą. "I(ultura czysto idealną rni sferę irl.riii.do czasów ostatniej i bogtwie. oxford 7960.l homero"t. na pierśzachodziły ku sobie. którego _napotyka Odys po wylądowaniu na Itace.* Grekórv raz pierwszY "po lrształtu.l-.zą.iac'ir clpini. ..va i jego życiopopfzez c}tarakl-ely.r. Marian Plezia.o. 2.ania 7. ilze]:la uzrlac .wa" i- tej koncepcji kultury jego twierdzenia nabierają cech goidów... 1 A Stuciy in_ Greek Vanajbliższym słowu "szla. 0 wszystkie cytaty 3 J_biticnr. Przyjrzyjmy się głównym cechom tego sugelowanego przez szlachtę wzoru w wersji.

. chcąc wypróbou. Wrażliwośc na okazywaną :.7ecz bez lt. Ale centralnym Iysem bohatera homerowego.porząclek dziobania" . jak wiadomo. Nikt nie może. kto.ym oliazylvaniu sobie ę7ęil| pisze T. z kim mają do czynienia.1 i. bo Helena . jest dbałość cześć. Tzuca pogardliwe podejrzenie. AIe ja cię przewyższam zaiste niemało .viła go oddzielnie w obalvie.\wiata ptakólv. Mowa służyła wszak przez wieki dysLynkcji klasowej. którego osoba nie jest na razie jeszcze ziclenLyfikowana.{ l boginiom dorówna". Zetknięcie się dwóch rycerzy połączone jest stale z licytacją.sitlżeczce pt. że nie przyprowaclziła gościaze sobą. Syn króla Feaków.Irirlllłć. Pąitleią. ale i uroda złv-iązana była z pochodzeniem. że absorbuje go przede Gdy Oclys wszystkim rrryślo powrocie do domu. co !t PecJiing orrler.rlienr tego.. Nie każdy by udźwignąłtarczę wykutą dia Achillesa. Nie pytają natarczywie. zachowuje się skromnie. aczkolwiek utrwa]enie tej zbitki ry 1y}rlazeniu kalós kogathós znajdzie się jakoby dopiero u Solona 7. że była to jego inicjatyvra. Izuca mu wyzwanie.lc tio wyboru śmiercw q]orii albo życie dłuższe. . Poszczególne księgi lLiady są. . 'l'al<ie same ws]<azowki daje swojemu synowi Hektor. Jaeger.uznaczny jego status społeczny.óżnienia. Achi]les. którymi współzawodniczy z innymi na igrzyskach.rozumem.. najlepszy był zawsze . Iysem konstytutywnymr od którego l. 24 25 . Musi on być rosły i bary mieć potężne. Ojciec nakazywał ( ilaukosowi..vielu rysach. poświęcorle kolejno wywalczaniu sobie przez kogośsupremacji. że w tej kulturze.ależne są inne rysy. kto lepszy.. Bo urorlziłem się dawniej. Postać mężczyzny winna promieniować siłą.powołuje się na to. Rycerza obowiązują różne sprawności fiz. przyganić Trojanom. Ogłada ujawnia się w r. człorviek ogładzony nie \Mysuwa obcesowo własnei osoby. ile będzie uważał za stosowne. odyseusz wykazuje dworne maniery w stosunku do l:Iarrzykai.vi największą obelgę. którym Odys reaguje na tę obrazę. choc nie było tak w l-zeczywistości. lvszystkich". .Nie masz większej słalvy c'lla meża powiada nad sprawność nóq i rąk''. Rzut dyskiem.ac pochoclzenie odysa.pragrrienie sławy i wyo r. Ogłada jego gospodarzy przejawia się w ich dyskrecji.. Sinko w swojej l.. Parysowi wybacza się wiele z powoclu jego urody. by stanął do zawodów. natyehmiast ustala w sposób nieclrł. Rycerze homerowi byli szczególnie wrażliwi na piękno luclzliiclr posiaci. Neslor przypomina Achillesowi: I sam Zeus egidę dzierżący obdarzył go chwałą. w którym jest rrstalone.Cały porządek społeczny szlachty Homerowej opiera się na rvzajetnn. { .. Rycerz musi pięknie mówić i mieć ogłaclę towarzyską. żeby nie narazic na szlvank Godnośćjego nie równa się tlvej. Gdy ojciec strofuje ją za to. ll1. Ą24. zawdzięczasz to matce bogini.przewagami się wsłarvił. Zbyteczne dodawać. że d]a kobiety tak długo cierpią znój wojny. gdzie rycerz wywalcza sobie pozycję z bronią w lęku. s. co parają się kupiectwem. bo ich wypracowanie wymaga wolneqo czasu. Nie tylko szlachetnośćzatem.porządkiem dziobania" 8. bo to króI berłowładny ludem rząclzi liczniejszym. lecz o mowę wyrożniającą górne rvarslwy społeczeństwa w stosrrnku do gminu. tak jak Oclys na dworze Feaków.yczne. by . a kto rlaje się . il zarzut tchórzostwa stanor. - Kontakty społeczne w tym świeciepołączone są zawsze z ustazapożyczając termin ze świata ptaków 7)/\Ą/a się . że moze gośćjest z takich.. by zawsze starali się być pierwsi. Jeśliś silniejszy od niego. a przeto wiem więcej. niezbędną'cnotą jest odwaga. Ojcowie wymagają rlri synów. Nauzykaa bowiem wy7 Patrz W. tJśnrierzającgniew Achillesa skierowany na AcJamemnona. 11clyż )rlys zaśmówi do Achillesa: Siłą nacle mną górujesz i lepszy z ciebie jest włócznik.zt.rlllie cześći na jej należyte dawkowanie jest ogromna.lrar. dosłownie telmin zapożyczony . koq1o dzioilie.. Nie idzie tu o jakąśretorykę. On zaśprzedniejszy ocl ciebie. Doskonały Grek i Rzymianin. czekając aż nalezycie ugoszczony przybysz sam ujawni tyle. Odys pospiesza zaznaczyć.urodą swych lic nieśmiertelnym stvojej opinii. W. sprawnościte znowu stanowią klasołve wyróżnienie. a dzida Hektora mierzyła jedenaście łokci.

którzy są tak czuli na obrazę i tak zawsze gotowi mieczem sprawiedliwość wymierzać. 27 26 . 92. Mieczysław Brożek.. w czasie tej sięokazac--jakwwypadkupojedynkuDiomedesazGlauko(. rzuca się na stado baranów biorąc je za ludzi króla ltaki. zamloczony gniewem za przyznanie zbroi po Achillesie Odysowi. s. Teofrast bardziej chciwy sławy niż inni" 9.1lór. T. dzenie ma to do siebie który je ma.rvnicy w pojedynkach odnoszą się do siebie dwojako.Ileż to cudzego chleba zjedliśmy. Obriarzenie gościhojnymi darami należy do obowiązków gospodarzy. obowiązuje na zasadzie wzajemności. skądinąd. Menelaus swoje bogactwa przywiózł na okrę[ach.. czy ma ich przyjąc. że przy podziale łupów zagarnia większą częśćdla siebie. a póżniej zalzuca mu. s. Należałoby rolną. (. ceremonii religijnych. jest w swym pośtępowaniu że człowiek. clujących się na szczycie drabiny spolecznej. Teoria klasy próżniaczej. Wojna. 0 Teolrast. własnośc Władcy występujący \M eposach homerowych są w posiadaniu gospodarsl-rv rolnych i pastwisk.się co do tego. szawa 1959. 110 i in.\ li Ir :ł Ę ł rozgłosu. Janina i Krzysztof Zagórscy. Aclam Krokiewicz.t-1. jaką sobie można wyobrazic. obie strony walczące w wojnie trojańskiej clod. Kto się okaże silniejszy i wroga swego pokona. Pcłen kurtuazji jest także pojedyr'ek między Hektorem a Ajal.Potem odbierzemy to sobie u luclu. Są to: sprawowanie .st. likwiduje się zbrojami. Dlatego Priam rozbraja Achillesa. 10 Iratrz np. wybiera pierwszą ewentualność. walka w tej ku]Lurze współzawodnictwa stanowi porvażny rozdział w życiu lu. Krokiewicz nazywa prawem skruszonego serca 10. który go nazywa bezwstydnym chciwceml węszącym chytrze za zyskiem. stwo.ln__ ze ojcorvie przeciwników wzajem się gościli. Pospolita w średniowieczu pt'aktyka rozstrzygania wojny przez pojedynek dwóch ryceTzy z wrogich sobie obozów jest zna]la Flomerowi. uczynic może. ale ponadto zasilają swoje zasoby pTzez wypra\My łupieskie. Hektor proponuje przerwanie Zinagań. zatrzymywał hvią częśc. rnusi byc żywiołem ludzi. a jej reguły godne są dłuższej chwili zastanowienia.pisze Jaeger iunkiem wykształcenia się kultury szlacheckiej ziemska i tradycja" są osiadtośc. na wołów sto szacowaną. Przeciwnicy na znalr drużby zamieniają Który złotą swą zbroję. przeł.(.1. . że zalotnicy oproznili jego kufry -.zanim wróci_ liśmydo domu".Wajcszcze do tego dodać administrowanie własnością . Powieclzie niewiastę clo domu. Veblen w swojej klasycznej pracy 11 dotyczącej klasv próżniaczej wymienia cztery zajęcia.. 11 Thorstein Veblen. Gcly noc zapacla. War. Ajaks..zasem wszystlco zaczyna się ocl obustronnego| szczegółowego prezentacji może 1lrzedstawienia swojej genealogii. Na brązową zamienił wbrtości wołów dziewięcirr. Ale l{rc.[. .. Działa tu cos. Wojownika homerowego obowiązuje szczodrośc. 89.To :.. przeł.a rozdawał niewiele". ofiarodawca. co A. kl-óry na pojedynek wyzwał. Charaktery.. musiał popełnić samobój.clzkim.zą. r ll rltr tyll<o iako ten. o Dbałość własną cześćłączy się nieuchronnle ze szczególną czujnościąna ośmieszenie. i oprac. Przeci.rądów. a z nią wraz wszystkie bogąctwa Wojska zaśzawrą pakt i potwierdzą go świętąprzysięgą. które nie hańbią luclzi znaj. bo za ciężko jednemu ponosic tak drogie podarki" (!). lausgtn splawę rozstrzygnąć.. gdy przychodzi prosić o wydanie ciała Hektora. Gdy dwoGościnnośc rzanjn Menelausa melduje mu przybycie gości(Telemacha i syna Nestora) i pyta.nida Dzeus pozbawił zmysłów Glaukosa. MotalnośćHometa i etyka Hezjoda.Zdobycz brał. Warszawa 1971. który. oclyseusz _ stwierdziwszy. 100.obiecuje sobie łupami uzyskanymj w norvej wyprawie wojennej ponownie je wypełnić.. Skorzystał z tego Odyseusz zabierając ze sobą do Ilaki cenne upominki otrzymane od Feaków. Ciężki jest zarzut chciwości i skąpstwa skierowany do Agamemnona przez Achillesa. Samoponiżeńie dla uzyskania czegośupragnionego jest największą ofiarą. by pojedynkiem między Parysem a Mene.. za_ chęcając Feaków do znclszenia podarunków. Warszawa 1 50. wojowanie i sport. dodaje: .] Szlacheckie uropowie póżniej irczeń Arystotelesa. Nlenelaus karci go za wątpliwościmówiąc: .

Ciekałve są argumenty.i t ł i i Przeciwnicy rozsLają się rvynrieniwszy cenne podarunki i zapewnienie przyjażni. wroga może mieć na celu podniesienie swoich zasług na wypadek zwycięstwa. Dzie je. tak jak potępia się nielvydanie Heleny przez T'rojan mimo zobowiązania. oczywiście taki musi u tych.owinności. 3lB. bo brak pogrzebu uniemożliwia zmarłemu przekroczenie Styksu i znalezienie spokoju w świeciezmarłyclr. o1lrac:. a którzy.znane jest i tutaj. Rany otrzymane z tyłu nie przynoszą chluby wojowrrikowi. rra Na małżonki. i Serł.Jeżeli ktośdoznawszy od drugiego opieki i pomocy w niellczpieczeristwach nie odpłaca wdzięcznościąswojemu wybawlecz niekiedy nawet próbuje cy -. Hektor rv łyalce czaszkę wroga rozłupuje także wielkim głazem.Rycerza takiego jak ty. Sanclstrom. Nie ma lu molywacji: za ojczyznę.nie chcę wstępować na rydwan. który mu dał gościnę wśród obcego ]udu". .t rv. lrtóre najpowszechniej w różnych kulturach są potępiane. ale nie znajduje ono aplauzu ze strony Apolla. bo toczy on 1J Polibiusz. Wrocław . jest rzucenie jego trupa psom czy clrapieżnym ptakom. Niewdzięcznośc zaśnalezy do tych uczuć. Motyw ojczyzlly nroże się clclpiero przejawić u Hektora.. będę się bił". Philadelphia 1924. Hektor rvalcząc z Ajaksem zapowiacla: . przeł. a podstęp z koniem trojańskim jest aż nadto dobrze znany. ponrnijcie. 1. Łamanie układów zawartych pocl przysięgą natrafia na szczególne potępienie. gdy idzie o ojca Andromachy. jaką wyrządzic można zwyciężonemu. na swoją włość.Tylko nielozumny atbo nikczemny wyzwie na zawody t:zlowieka. Ale ten schemat zderzenia się dwóch wojowników nie jest jedyny. szlaclrctny Oclys. Ale w czasie igrzysk po śmierci Patro]<lesa Odyseusz znienacka podcina od tyłu kolano przeciwnika i w ten sposób powala go na ziemię. Ucieczka w llocy z pola wa]ki -'.Odrvagi jeszcze mi nie brak -.na dzieci. a to jest początkiem i końcem sprawiedliwości" Odyseusz na dworze Feaków uchyla możliwoścwalk z gosporlarzem. którzy o tym wiedzą. nie ugodzę podstępnie.. 19 rowi i Eneaszowi .eryll Flamurer. ni rozsądnc martrłre prochy bezcześcić w zawziętej wściekłości i szale".. do siebie samych podobny wypadek odnoszą. rr.Iiral<ów l957.. że przeciwnicy obrzucają się wyzwislrami i pogróżkami. ks. jeżeli Mene]aus w pojedynku zwycięży Parysa. Sttld rodzi się w duszy każdego pe]Mne wyobrażenie o sile i teorii 1a.Warsza- 28 . w drugim -. .zostaje z oburzeniem rvykluczona przez Odyseusza. tak jako jestem.lll. za pomocą których l. s. ze się ją wyda. Otwarta walka jest bardziej ceniona niż szenia przeciwnika posługiwanie się podstępem. Zdzierarrie zbroi z pokonanego przeciwnika jest porvszechnie uprawiane.pisał w Dzie jach Polibiusz . Bywa. wymyślaniewrogowi pomoże zmietzać do zastrałączone zwykle z samochwalstwem 12. chyłkiem się czając". Zywych czy zmarłych.Ni piękne to jest. A Telemaclr rv Oclysei nrówi drr Nestora: .t .. Choc łuk uchodzi u Homera za broń mniej szallownąt walczy się rrie tylko przy jego pomocy. Walka rlie jesI tu jeszcze w tym stopniu zrytualizowanar w jakirn jest w średniowieczu.Jeślimoj ojciec. l. Znęcanie się nad-zabitylrr jest pospolite.al Pr)nciples ąnrl Practices ol I]omeric Warlare. gdv mówi: . ' Ulrudnianie sobie zadania dla podniesienia srvojej chwały * zabieg pospolity w średniorvieczu '. podzielając oburzenie wego bliźniego. lecz pieszo. VI. a nie zaczepną.porłriada Diomecles rt.wzbudzić niesmak i zgorszenie tnu szkodzic.tak jak to proponuje Agamemnon -. A Sturly oI the Etllic. a od chwili. R. gdy Trojanie nie dotrzyrrrują układut oburzeniem z powodu zerwania przysięgi 13. ale właściwiewszystkim czym się da. bo jest przejawem niewdzięczności za udzieloną gościnę.. O.. W pierwszym plzypadku podnoszenie walorórł.Jestor zagrzewa do boju: Walczcie jak nręże druhowie! Niech wstyd przed irrnynri wanl każe Baczyć na honor| I wszyscy rra swoich bliskich. jednakże Achilles wzdraga się przed takim uczynkiem. Najgorszą rzeczą.ti obronrrą. ło *ojrru kierowatra prylvatną potrzebą pomsty. rodziców. Diomedes olbrzymim kamieniem porvala Eneasza.alcząc przeciw PandaPor. Rozejm dla zbierania trupów i urządzenia im należyiego pogrzebu jest respektowany. Uprowadzenie Heleny i wraz z nią znacznych skarbów dodatkowo spotyka się z po[ępieniem. .

.. Obserwatorzy życia zwierząt zwracają nam uwagę na to. W podobny sposób walczą ze sobą psy i inne ssaki. XI.po jerlynku. gdy jego przeciwnik się poddaje. że podobny wzglącl na poddającego się obowiązuje także i w świecie według J.] 1e soldoć qui pose .zszą ofiarę. t. 190 . s. rllogą się poczuc obrażeni za sięganie do zwierząt po analogie.les. Łatwiej. Cytuję tego autoTa za Heleną l ll. swych liczą się z działaniami przeciwnika" 15. . t.Zabić żołnierza. Pomsta Achillesa za zabójstwo Patroklesa będzie 1 l świadectwem jego wierności w przyjaźni.Studia Filozoficzne" 1967.jego zdaniem .. Niektóre mol. Ci. . poddając się. Gdy jeden z przeciwników. układając 1.. fteguly. I. natychmiastowe zaniechanie kąsania czy rliern tego autola . Sandstrom wyróznia następujące reguły walki u Homeral oszczędż tego. nr 3. fi .ze stron przyznaje się do swej klęski.. .oniec grozi walce tylko w wypadku. Niewdzięcznośc zasługuje na potępienie. Wielki bry1. marzec 1959. jednak są Prowadzone według pewnych reguł i to jak najbardziej przestrzeganych przez obydwu przeciwników" 17. O.. z czego Glaukos robi zarzut w stosunku clo Hektora. kto się podclał i ukorzył.W wypadku oszczędzania tego.192. według niego.<lrzystnie. dobrowolne ponizenie się uznac należy za najwl. klorej trudno nie uszanowac. jak się zdaje.toin. przestrzegaj rozejmu.szanuj posła. Jeżeli zwycięzca nadal znęca się nad pokonanym. c'esl un ossossirtcf" (Gabriel Bonnot cle Mabiy.wnik nie wymierzy mu ani jednego nawet' uderzenia dziobem". lric owego respektowania poddającego się jesL u tego'autora ltlleologiczne.na postawa jest zrlakiem przyznania się do klęski.. dyktowane przez wzgląd na wzajemnośći ptzez lil"ość.... że taka a taka umow. także lJber tierisches uncl menschliches velha]ten. a ządającą od waiczącego. przysiada na ziemi i przywarowuje na niej. Reguły te są. Wyjaśnie.po najdłuższymszamotaniu się. ktory składa broń i prosi. rlytlli ani z samicą. by zaplzestał ciosów.wiedzą o tym i dlaŁego w działaniach oni clo ce]ów niezgodnych.] Od tej chwili nie ma obawy .zda. 'ZaLrzymaliśmy się dłużejnad wzorem osobowym bohaterów l(rltlt. W związku z nakazem oszczędzania przeciwnika.Tygodnik Polski". k[óry się liorzy. rlziobania. 345). mozna by snuc dalej. Oeuvres. o lrtórym mówi A. Tak na przykład rzecz się ma z legułą.ym. nie jest to już walka. może dodatkowo wchodzić w rachubę wzgląd na moz]iwy okup uzyskany od zwyciężonego. t.asz.1vł. że slroro cześcjest w tej hierarchii wartości dobrem najwyzszym.Jan walczy z Piotrem . Tak się rzecz dzieje na przykład w opisanej przez Żabińskiego walce pawia i indyka. jak i ptaków obserrvuje się . Kotarbiński * ilekroc clązą . w: Wybór pisłr.rżeby członkowie tego samego szczepu wybijali się sami".i to nie tylko w iudzkim świecie że się ich w ogóle nie zaurvaza. gdy jedna |j indyków na przykład . Z zugudnień ogólnej teoIii walkj. explicjte nie sformułowaną. II. Krokiewicz. Tacleusz Kotarbiński. s. czyli w związku z ltpla]Mem skruszonego serca". to morderpisał w swoim czasie }vlably 10.. lVarszawa 1957.. Są mianowicie pośród nich tak powszechnie przyjęte . tak jak nie walczy z młodocia-. Po pewnym czasie znudzony zwycięzca spokojnie odejdzie. Zarówno pośrodssakó\M.cza. tak jak zasługuje na nie opuszczenie druha.. gdy walczą ze sobą przedsLawiciele dwóch różnych gatunków. orrnes et denrunde la vie. o odchylenia od tych.prze<ll. 15 Jan Żabiński. pisze T.\tllltlttllungen. by mu darować życie.mimo swej zapalczywości..Tuer [. R. .1lt nie walczy z małym pieskiem. Miinchen 1965. s. jeśliidzie o'reguły walki. lcir pojedynki . t. Tragiczny |. stwo" -. Ale te analogie między światem ludzkim i zwierzę. wi Gesammelte .ad Lorenz. zezwalaj na pogrzeb póległych i powstrzymaj się od przechwałek nad trupem. przy1lieraniu i dziobaniu słabszy ptak. ze w tych porównaniach gatunek ludzki nie wygląda l. którzy mówią z szacunkiem o prawie skruszonego serca. pozwalamy sobie na pewną dygresję wglądającą bliżej w reguły waiki. 17 3t . i głowę [. którzy nie znają konwencji 1lrzeciwnika i nie wiedzą. Żabińskiego lwierzęcym... walka ex detinitione ustaje.kiedykoiwiek wsparł ciebie słowem lub czynem w ziemi trojańskiej w czas wielkiej próby. 547.1oziomo i szyję. ze siłoich celów rezygnuje. Ale nalezy tu jeszcze raz przypomnieć.1.. kto się korzy i prosi o litośc.alne problemy nouki. kiedy ma dosyć podobnych zapasów. teraz mi o tym pamiętaj".Nie jest przecież pożądane -. ttltluł w świecie ludzkim niż zwierzęcym.

jednakże zostaje służbieprawdopodobnie odpowiednia iloścczasu na jawne. . przel. Ceni się tych... jak wiadomo. Nauzykaa jest jedyną córką Antinoosa. kobieta w l]iadzie i Odysei (a szczególnie w tej ostatniej) ma dobrą pozycję. przyjmuje Telemacha na dworze Menelaosa.ieczu. jak to podkreślają zgodnie rózni autorzy. w którynr mąż i żona są we wszystkinr jedrlej myśli wielka zgryzota dla zazdrośników..ł. który ma rł. Nie odntawia się jej bynajmniej walorów intelektualnych. gdy ta.Warto zanotować przy okazji. Aczkolwiek należy pamiętać. którzy nas chwalą. kŁóra . Podnosi się ona -wlaz z liczbą ziewających lokai w ]iberiach.a imię Penelopy występuje często z dodatkiem .. żony króla Feaków. który plzyznaje. stanowić o pozycji pana. Warszawa 1962. Telemach jest jedynakiem. są pląsy i świeże szaty do zmiany i ciepłe kąpiele i łożnice" tak charakteryzuje życie na dworze Feaków król Alkinoos. które służebnanosi za Fleleną.a]Memu małżonkowi. Możnych obsługuje wielki sztab służby. Kobiety natomiast obowiązuje czystośćprzed ślubem i wiernośćpo ślubie. ma raczej na mySli niewłaściwepod względem 19 Podobno. jak przystoi żyć w czasie pokoju. przywrócona już pl. Kobiety na najwyższych szczeblach krzątają się pracowicie. Nauzykaa stlvierclztt. leisure).) i l:llt(rsrl. że ż|e postępował wobec Achillesa. .Symbolem tego stałego zatrudnienia jest srebrny lioszyk pełen ptzędzy i złote wrzeciono. Starośc jest. cenione są pTzez męza. JJ .błędu od moralnego wykroczenia. Życie rodzinne w atmosferze harrnonii jest przez bohaterór. Odyseusza nie zdobiłoby takie wierne oczekiwanie jak oczekiwanie jego żony. ). ]i1. z wyjątkiem Priama. dla którego Veblen wprowadził klasyczny termin conspicuous 1ejsure. Agamemnon. Temu doświadczeniu życiowemu sprzyjają liczne podróze i przygody w obcych kra.Udział Heleny w przyjmowaniu Telemacha świadczy o tym. ale w Odysei widzimy ją już pełniącą z godnościąfunkcję gospodyni w domu Menelaosa. Małżeńsl. Nie jest to wtedy życie pracowite. Próżnowanie to ma. Nauzykaa nie chybia w utrafianiu mądrej myśli. że dwory opisywane przez Homera stanowią nie tylko jednostki lronsumpcyjne ale i produkcyjne.Penelopa ma pięcdziesiąt służebnych.l Homerowych w sytuacji wojny. Helena mówi o sobie często jako o obmierzłej suce.ięcej żon legalrrych. Wypada teraz obraz uzupełnić [ym..a c]]a-niclr samych szczęścic Telemach ma postawę opiekuńczą w stosunku do matki. przynajmniej dla mężczyzn.lilrlać się igrzyskom. kobieta zamężna nie ntoqła przyr. gclyby się cJowictlziala o kolliecic.. i lv roclzinie.abiera charakteru zastępczego (vicariotts Charakterystyka klas próżniaczyclr u Vebletra w pe\Mnynl stopniu daje się zastosować do pokojowego życia u Homera. że kobieta nie jest wyłączona z męskich rozmów toczonych w życiu towarzyskim 18. W ogóle. Rodziny mają nieliczne potomstrruo legalne.wa są rnonogamiczne. Helena dała Menelaosowi jedną tylko córkę..jach. ostentacyjne próżnowanie. dla życzliwych radość. że wysoką pozycją na dworach cieszą się aojdowie. inaczej niż w średnio.Albowiem nie masz nic lepszego -. Jeże]i pan oddaje się jednak jakiejś działalności. rośniebowiem wraz z wiekiem doświadczenie ży_ciowe i obycie. Monogamia nie wyklucza wiellriej liczby rrałożnic. estetyczna i moralna nie są u Homera odróżnione. Toteż bogata pod tym względem biografia Odysa liczy się wyraźnie na jego korzyśc.alnego wartościowania. że <lburzylaby się. Nie odróżnia on -. zanim przyjdzie do jawnego ślubu". że nie obejmuje kobiet. co sobie uzupełnił nielegalnym potomstwem..1lrisław Kolodziejczyk.mądra". Zdobią go raczej przygody niłosne. Rady Arete.powiada Odys do Nauzykai . Postawa w stosunku do zdrady Heleny jest ambiwalentna.\e. lrajwięlrsze". według niego. i poza nią wysoce respektowana.Zawsze jest u nas biesiada i luba kitara.przeciw kŁórym żony lra ogoł nie protestują. kierując sztabenr służby. I-Iomera cenione: .Według różnych autorów oceny: praltseologiczna. Patrz Emile }lireaux. Życie codzienne w Grecjl. z tynr wszakże zastrzeżeniem. Na zakończenie tych nader sumarycznych uwag pragnę jeszt:ze powiedzieć parę słów o ogólnych rysach homerowego mot. ktory nie wypomina jej przeszłości.. Jest to wspólny rys kultury odtwarzanej przez Homera i kultury utrwalonej w legendach średniowiecza.jak pisze Adkins --.wbrew woli drogich rodziców zadawała się z mężczyznami. Alrodyta wyraźnie pcha Helenę do łoza Parysa po wyratowaniu go od śmierci w czasie pojedynku z Menelaosem. próżnorvalrie słuzby n.ani bardziej cennego nad dom.ccrski.

tymczasem jeżeli odwaga służyła rycerzowi. nie zaśkomuś urągać. komu co tilttży. że mu się nic tllt. Świat bogów Homerowyt. .90. Adkins stwierdza.ł .lr..tisLwie są wzolami ukształtowanymi przez szlachtę i że lyllt<l ona jest zdolna je kształtować. w jakim nakazują te własności. stanie. Jae11r.snując dalej myślAdkinsa przez u Sokratesa mamy zupełne odwrócen. rozdz.1l po dojściu do zgody z Achillesem. jak wiadomo. Jest to kondycjo||ll\v.owana jest posłuszeństwem wobec bogów. Nie ma wszak opielruńczego pańsLwa.które w sposób jak najbardziej oczywisty zabezpieczają jego istnienie''.. na ile zaśuznaltitlttr uprawnień skruszonego selca. Myślę.rrl'.on 1952. ltl szczodrość służyła tym. ZdyskredyŁowany jest ten.Społeczeństwo homerowe ceni najbardziej tę klasę. Aie czy pomsta za porwanie Heleny 34 Nie tylko przeceniallitl jednolitościówczesnego społeczeństwa można temu funkcjoll(llizmowi zarzucić. efektywności postępowanie niż postępowanie moralnie naganne.<. lecz cnoty kooperacji. co uznać tlrrlr. Jest to tylko -. Są to walory współzawodrrictwa (competitive values czy excel]ences) w odrożnieniu od walorów współpracy (cooperative vcllues).' że grozi Adkinsowi przecenianie jednolitościspołeczeństwa Homerowego.ji Maurice Bowra. że wzory osobowe obowiązujące w danym spollr zt. s.il. żądając każdorazowo wyjaśnień. Notujemy te uwagi Adkinsa z tendencją oponowania przeciw jego funkcjonalizmowi.vane jest tak samo jak zabójstwo z plemedytacją. Lond. skoro w Gorgiasztr Sokrates woli krzywdy doznawac niz krzywdzic. Zasługi i winy u Homera są zmącone przez interwencję bo1. łupu czy względami prestiżowymi. Zgłosiliśmynasze wątpli\t.ll)i() za pomocą pochwały i zawstydzania. W ogólnej charakterystyce ethosu homerowego Actkins okazuje się funkcjonalistą.itc zabiegom wychowawczym! między innymi dlatego.Ileroic Poetry. ale nie jest to właściwie ł żaclnym ryzykiem.t.Nawiedzają zaślepieniem. III. Istnienie moralnej odpowiedzialności u Homera jest przez Adkinsa zanegowane. skoro bogowie zapewnili go.. Przypadkowe zabójstwo kt"alifi]<or. Polllwała dla bojowej odwagi bywała zwykle skorelowana z polltwałą szczodrości. co . Każdy broni swoich: swoich krewnych. Tym jednak.lrltlttrcze i koniecznośc zarabiania na życie.riw. Te ostatnie reprezentowane są raczej przez kobiety. ponieważ nie może się bronić.1 Lej możliwości19. że możni tego światamogą najwięcej czasu połrn.t. Jest godnym potępienia (oischron) wysłuchiwać obelg. że tttlllrlzit:ż w tej sferze nie musi być wcześnie wciągana w troski i.t. że jeżeli ktośchce łupić.autor pracy o poezji bohaterskiej.. jak powoli słowo to zaczyna oznaczać człowieka. laczęliśmy nasze sprawozdanie od przytoczenia opinii W.t clłoszącej. wyśledziću Eurypidesa i Herodota. Byc kakos to znaczy byc osobą.ży.i \łl stosunku do tego twierdzenia. przyjaciół. wodzą na pokuszetrll. a w innych lllltlą waleczność. to z drugiej strony ktośmusi swoich bronić.. Da się to. ale także i przecenianie jednolitości samego ethosu. nie zwycięzca.()ga. Prawdą jest. Dzeus nakazuje wydanie ciała Hektora Priamowi i nie wialltltl]o. 'Ioteż mozna na nich zwalac winy. światmniej patelylzrry niz światludzi.t. Bogowie niektórych pozbawiają odwagi. Priam idzie odważnie w ręce związane wl. . gości. Brak odpowiedzialności moralnej wiąże się zdaniem Adkinsa z faktem nieodróżniania czynów umyślnych od nieumyślnych. jego zdaniem..zgodnie : rllllttzem ]udzi dobrze wychowanych naszkicowanym przez r.. bo człowiekowi przysługuje możność tyzylrowania życia dla sprawyl podczas gdy nieśmiertelni nie lrrrrj.w Lym stopniu.ie reprezentowanej Homera hierarchii wartości. który realizuje nie cnoty bojowe. której kaka można wyrządzać bezkarnie. których obdarowywał. Na podstawie śledzenia se]-]su słowa agathos u różnych autorów.ltrżyłatym. ale i do agresji. Dla zabezpieczenia |ego społeczeństwa konieczne są walory współzawodnictwa. jest fakt.. jest do świataludzi podobny i rządzi się 1rrltlobną rnotywacją.1. by wykupic ciało syna. lr. a u Tukidydesa utozsamienie zacności i sprawiedliwości jest już zupełne. której istnienia potrzebuje". na ile decyzja Achillesa przychylenia się do jego prośby lilt. tak jak to czyni Agamemll1. kto się dał pokonać. których reprezentuje Tersytes? |l| ('r. jak zauważa interesująco llrlwra -. Można by dodac że .Wartościhomejak mówi rowe . Walki u Homera są kierowane pospolicie żądzą pomsty. 35 . Cnoty jego bohatera służąnie tylko do obrony.] odpowiadają społeczeństwu homerowemu.

co nazy\Ma on jaźniąodzwierciedloną. szlachta grecka nriała głębokie do do 1llztlltonanie o walorach doskonalących miłości chłopców |Jrrsuv/-d się tu u\Ą.a. lv zasadzie wszyscyl którzy ją w Atenach wspomina.et chwalebną.. Paidei -llyl. 240. że cnoty można się nauczyć..e szlachectwclłtt. Jaeger. Paideia. 21 Patrz W'. Toteż na cześczwycięzcy bywała zawsze u Pindara oclą na cześc - daleka od sugerowania jakichś ogólnych wniosków lr.. . Na tle Pindarowego rasizmu przekonanie |'. 237. niemniej wydaje się on godny zanotplt.esclwania s Walczcie. by móc w zawodach ubiegac się o pierwszeństwo. jej pochwała w Atenach i odmienność tradycji jońskiej.cz samą przez się zrozumiałą.l(ultul.hodzenia '\lt. lr. ale z połączeni urodzenia ze szlachetnością mieliśmyjuż do czynienia u F{om ra.rtrlzit:i ekskluzywnie męską cywilizacją.'I 'l. Wart by był także zastanowienja stosunek do pederastii rv ( irecji. Nigdy nie stąpa pewną stopą. t. w tamtą stronę się ch-wiejc.jak wspomi iiśmy jakoby nie wcześniejniż u Solona.zóstej rano. byli bez wy jtltku szlachetnego pochodzenia.. . Człowiek -_ jak pi Jaeger mierzy swoją cnotę (aretó) uznaniem. 'W rażenie kaloskagatłos pojawia się wprawdzie -. w strukturze wczesnogreckiej klasy szlacheckiej elementem l. że zniesienie w 1967 roku karalności homo. Według Pinclara (urod nego oli.owany -. r'l1. Wałek-Czernecki -.dodajmy od siebie . Warszawa s. I.|. Snują dalej ten wątek dwaj przedstawiciele ginącego.): A kto ma jeno to. . l)t-.a]ami" 2a. I.a klasyczna -. Lordów.rll(sualizmu w Anglii było już wcześniejdwukrotnie uchwaląne tł. "]| . a na\.v XV ksi dze lliady woła: I F.1llćl hipoteza tłumacząca pederastię niskim poziomem kobiet. poczynając od Solona. 29 lbidem. 36 37 . li ii t { I Jakoż powoływanie się na wstyd (oidos) byłva w ideologia rycerskich najsilniejszym bodźcem zachęcającym do działar albo do powstrzymywania się od działania. np honor wasz llaczcie ryce Tylko srom wobec drugich niech trwoży was i" srogich zrnagan ił kl<iry . jako posiadającej i wolny czas.elric llliłości damy śwego serca.r. w którym szlachetność wiąże się z.]ly do młodzieńca ]ub clrłopca pisze W.] Miłość mężt.lri]<t s w tym ethosie nie zajmuje./i). arys kratycznego świata: Teognis i Pindar. W.tym. jak męże. Przyrodzona tylko chwała waży naprawdę. znanych nam już rysów szlachty greckiej wypada dorzucić llllll.'It:stem lrt lt l Ll ustosunkowania. r0 Florian Znaniecki.al<terystyczną dlań pochwałę pederastii:.lliLym. s. to znaczy nas opinią w cudzych oczach 20.Iedwie skosztować potrafi Tysiąca dóbr 9ż.. 520 p. i odpołviednie fun sze. po dyskusji trwającej w parlamencie rlrl :. 21B.o wydał 23.r 1. Illitlerlr.Ła się do lr. lrlt. Jaeger u. jakim się .Głos indywidualnego sumienia nie istnieje 21. Ajaks wzywając do boju . Ludzie teraźniejsi ct c:ywillzac ja przyszlt>ści.lll]ia. s..o P]atona" 25. .1śrlieprze. . |tIrlrymi z tego powodu nie można było znaleźćgłębszego porortltlliclria. lllirIem. l)odczas gdy średniowiecze wierzyło w wychowawcze znacz.doryckiego i udzielała się takze bogatym sferom mieszczańskim. nierozdzielnie związa_nym z moralnymi i społecznymi Ilochwała tcj miłości była -.n.v. s.yjaśnianależycie samego fa]<tu i różnego do tego .zdaniem autola -. znanieckiego prowadzi do szczególnego zaii . I niezdecyd.oclstawie tego faktu..była naj- jaką znają dzieje..ltlt.. Społecznymi ko sekwencjami swoich czynów . Ideał ka]okagathii ma zasłużonąopinię ideału arystokrat nego. Ten jak cień to w tę to. w któtlrJ<l wierszach miłośc chłopców wspominana bywa jako jecten do l lltriwiększyclr darów życia obok miłoścido kobiety oraz szlar llrlrlkiego sportu aż d.a. było zaiste nowatorskie. i Pindar był piewcą igrzysk dostępnyclr do jego czasów ty szlachcie. zanim wreszcie przyłączl.jako lz(.a!Ja.itlliratr:. czego się nauczył.pisał T..l 7zbę.li .e. Tllirlcm. druhowie.ei. nie r.tltl sl_ttnowiska izba Gmin.[.

Wielkoduszny iest dla nas ktoś. Ten wzór miał jakoby służyćjego chowankowi.dtadza. i na czas pokoju. A warto wejrzeć w jej charakterystykę nieco bliżej. w której natarczywie opiekuńcza i wła matka skutecznie obrzydza synowi kobiety. . (red. że bohaterowie Homera byli wysocy ponad ludzką rrliarę. l. śladowania. Witkowski. które słowq megalopsucłos nadaie Arystoteles. Kupcowi tylko dumny" clla tych samych porvodów winien unikać ży. Dziśwymienia się jako iej przyczyn rzec7. Wzory arystokratyczne kształŁowane plzcz Solona.dokładnym przekładem grecliicgo megalopsuchos.. nie z. Przykładem mają tu być ci Indiarr Zuni.ny" 2§ .pośpiech przystoi. Kiedy indziej mó się o pederastii jako wyrazie buntu przeciw narzuconej m czyznom roli społecznej. Arystoteles był synem nadwornego lekarza na d rze lrróla macedońskiego. Paniętamy. albowiem pięknośćtego wymaga.. jest inne. . podniesiony bowiem r:Jlos i żywa gestykulacja zdraclzają rozdrażnieniÓ.Słusznie dumny" ma być wysokiego wzrostu. co opisuje na przyk R.iem -. Podczas gdy wzo Homera były przede wszystkiln \. B78 -B79. Poczytuje on.przyznał k biecie miejsce należne jej z tytułu jej czlowieczeństwa i je płci"zz. jeżeli idzie o dział pracy i ogólną sytuację w grupie. którym się zwykło nazywać ten wzór. zaznacza...wielkocluszny" nie odpowiada treści arystotelesowego terminu. takimi będą także rycerze w średniowiecznych legendach.Dopiero hellenizm. lłuclry człowieka . Aleksandrowi Macedońskiemu..pisze dalej ten sam autor . czy podn. których należy unikać.oś. puścił wolno wrogar którego już miał w ręku. s..słusznie w sposób zresztą <ltlmnego" jesl_ .Słusznie wych ruchów i winien mówić spokojnie.lowiada raczej wyrażenie .wielkoduszny".ak bardzo skądinąd od niej róż. S. Stanisław Witkowski. 2? 28 polepszenie sytuacji kobiety autor przypisrrje wpływom macedońsk T. Do nich należy dorzucić wzór arystokratycz wielkiej historycznej doniosłości. Wszak kto się spieszy. t.bardziej nawel niż Islam. Jan Dąbrowski et al.iego cześć. w które nigcly nie popada ktoś.wzorami arystokratów zarysowanymi p arystokratów.i proporcjonalnie zbudolvani.). ale nie są piękni". Słowo . Musil w swojej książce Niepokoje wychowanka Tót w odniesieniu do internatów austriackich. którzy deklarują się jako kobiety. B79.kto umiał zapomniec o wyrządzonych komuśprzysługach i o doznanych krzywdach. jak wiadomo itls| rvprawdzie -. II. Tej charakterystyce od. Największym dobrem zewnętrznym dla człorvieka. które porllniarkowany . .słusznie dumny"..wykł on bowiem się spieszyć. Ta ]okalizacja ..Ludzie niskiego wzrostu mogą być ładni _' iak czytamy .zoralT}i wojowników. Ma nim być czło. Warsza 26 1934. Dzieje greckie.Tozumieli dobrze. ż: rnu na czymś zależy. Wałek-Czernecki. Pindar czy Platona były .Ale cieszy się on __ wyłącznie tymi wyrazami -uznania. jednakże słusznie nasza tłumaczka Etyki. ltl. miarę między przesadną skromwiek.iesienie poziomu kobiety pociągn za sobą redukcję pederastii. który znalazł właściwą nościąa zarozumiałością. Tymczasem znaczenie.jakim jest wzór człowi słusznje dulnnego.słusznie dumnego" mają być powolne. niewiele nam jeszcze mówi o jego osobie. W Anglii wskazuje się na nawyki wyrobi w męskich szkołach internatowych. Grecy okresu klasycznego . kto uważa siebie za godnego rzeczy wielkich i kto istotnie na nie zasługuje.y rozmaite.dla kogo nic nie jest ważne. W takim razie pederast powinna by przejawiać się częściejw społeczeństwach o dale idącei rozbiezn.. który odnajdujemy w księdze IV Etyki Ni machejskiel. Dzieje gIec w: Wielka histotia powszechna.. czło Tadeusz Wałek-Czernecki..słusznie dumnego" między dwoma krańcami... lord C]hestetfield w listach zalecających synowi peiłiien wzór do najego zdan. iż m nie jest identyczna z namiętnościązmysłową i może właśniedla tego szukali miłościprzede wszystkim w stosunku pomięd osobami tej samej płci" zs.slusznie dumny" Arystotelr:sa spełniałpewne dyrektywy ważne i na czas wojny.słusznie dumnego".. że rla tę nazwę zasługuje ten. Nie rozporządzając żadnym materiałem statystycznym trudn nam dziśstwierdzić. s.kto nie skorzystał ze swojej llad kirnśprzewagi.ości ról męskich i żeńskich. ]). z. Wreszcie jeszcze inni szukają czynników determinu w układzie rodziny. czego Śię nie stwie dza. że treść słowa . niewiele zaśrzeczy zasługuie na uwagę .Ą7. Ten sam rys podkreśli w XVIII w. Gromska.

warcie kochać i otwarcie nienawidz_iec. W poszukiwaniu niezależnościi przewagi Arystoteles formułuie subielne obserwacje psychologiczne.pamiętają zaśo tych. Z wykształceniem i szlachectwem idzie w parze lł. bo dzięki cnotrzeba l. znali. gdy się sobie samemu nie Zdradzanie. zapomina zaśo tych.icz.słusznie dumnego".. U tego ostatniego lnocniej brzmi sprawa niezależnościi samowystarczalności. 41 . Ludwik Piotrou. Bogactwo szlachetnych rozumie się samo przez się.. W wypadku rłralki .. od Mówimy o niespodziance.pru*rroś. Zapominają oni .iększe bogactwo. kl. ktorych dostwach.słusznie dumnym".słusznie dumnego" u ArysŁote]esa jest -.słusznie dumnego" przeciwstawia pańsliość plebejskości i prostactwu. mnieliśmy ważny i na czas rł. rrczeń Arystotelesa. bo raczej należałoby się tu spodziewać tej dyrektywy. lącznie siłę fizyczną. pana . Dia . takze jest przyznaniem się clo pTawkiejśsłabości. Pochodzący ze szlachetnego rodu są w wyższym otywatelami niż ludzie z gminu.rn sobie wystarcza.:harakterystyki zawartc. Ci ostatni rodzą się na niewolników.. do skarg ani do próśb. Ponadto 99 Arystotele s. Nie wolno mu okazywac swej siły słabszym.Słusznie współzawodniczą o godnościludzie i szlachetnego roclrt.jak wspo. tylko że OdwaLej pi"e*agi nie szuka się jedynie w sukcesach bojowych. bo to prostackie. Za doznane odwzajemnia się z .vi na czymś. Nie wo]no podziwiać.słusznie dumnego" musi dopoclobnie byc przymus śmierci. podziwia się czyjśtalent. A obuwie nosi za duze. nadmierne interesowanie się cenami.. przybierac natomiast taką postawę wobec ludzi na wysokich stanowiskach. który sa. by ol. III. znoszenie bowiem zniewagi spokojnie to rzecz niewolnicza. bo chce mieć zawsze przewagę.słusznie dumnego". aczkolwiek (rys dodany w Analitykach) nie puszcza I t ] płazem żadnej doznanej obelgi. czyjąś przypisuje :.ojrry.niewolnikowi... które wyświadczyli. . że pod tym względem tak wysokich kwalifikacji. Łatwo nie podziwja i nie skłonny.vredług Tacyta -.chodzą od ludzi szlachetnych. czył przysługę.órą rządzą się -.jak czytamy w Polityce z natury nie zależy od siewolnik przedstawia wy_ bie. gdy jakieśuznanie się jest . Potityka. Stac go na to. Nie..Słusznie dumny" jest szczodry i ma panski gest. drobiazgowe skąpstrvo. Wrocław t953 ks.wiać dzielnie czoła nie_ bezpieczeństwom. Skargi i prośbyświadczyłybyo tym. Prostak pozwala sobie nadto tańczyć na trzeźwo. lyceTza ga i gurt należą tu także wspólnie do niezbędnych zalet jednak ńo*u1ol"ugo i . Tak jak u Homera. że mu na czymśbarcizo zależy. czyjąśpamięć. cześćjest tu dobrem rrajwyższym i stałą troską zapewnienia sobie przewagi. Naturalną jest rzeczą .zależy. bo podziw ma w sobie W włainej niższości. że z lepszych rodziców lepsi pochodzą stopniu synorłrie. przy czym zachowuje on właściwyśrodekmiędzy plebejskim szafowaniem pieniędzmi a małostkowym do nich przywiązaniem.. który się nie boi. i oprac.Słusznie d.niezbędnejestszlachetnepochodzónieipienią<lz. śpiewacw kąpieli . jaczłowiekor. Do tej r. że nie za wszelką cenę warto jest życ. poctejrzliwośćvr stosunku do bliśkich. istocie. Nie posiada w ogóle zdolności rozważania.umny" musj sta. Wzór . otwierać sam drzwi. nie szczędzić życia. Charakterystyka .ktorych przysługi doznaŁ. Niezasłużona niesława go nie obchodzi.om nabywa się i zachowuje dobra zewnętrzne. Prawdomówność i otwartośćobowiązują. o tych. nienośću... który mógłby służyćuwypukleniu rysów człowieJra. wsiycizi się doznanych. podczas gdy pierwsi rodzą się do władania. bo to znamiorra człowieka. jest do chwalenia ani do ganienia. i na czas pokoju.i tu jest niespodzianka . Musi powściągaćswoją wyniosłość 40 wobec niżej sytuowanych. i wolni. Posiadac wo]i rzeczy piękne i nieużyteczne. pamiętając. bo jest w tym cośniewolniczego.obec służby i ciyskrecję.| w Etyce Nikomachejskiej Arystoteles rlorzuca j"rr"ru uwagi uzupełniające w Polityce. którym wyświadPamięta on _. skreslil rru swoich Charakterach wizerrrnek prostaka. 1283a.szlachetni o tych dobrodziejwedług niego Germanie.Obronić się tu można tylko przez lekceważenie życia.Upokarzający dla .. przeł.. i bogaci" 29. Teofrast ruchy nieumiarkowanel familiar_ wytykał prostakowi hałaś]iwośc.nawiązką. bo to cechuje człowieka.słuszniedumnego.słusznie dumnegoJ' pTzez przeciwstawienie. Nie przystosowuje się on łatwo do innyclr. Wyświadczając sam dobrodziejs|wa. Teofrast. .

poniżało go to. lbidem.i"-ol.. By uwypuklić rysy bohaterów Homera. musieli się zadowolić nauczycielstwem i taka była pozycjtr Arystotelesa w stosunku do swego ucznia. Ponad[o kto zarabia. Muzykę nale_Ży uprawiac za młodu na tyle. ale później należy jej uprawianió zarzucić. canych w jego Pracach i dniach. Nie absorbuje go także uzyskanie pierwszeństwa i należnej mu za nie czci. Aleksandra Macedońskiego. . ani uroda nie interesują Hezjbda.dalej od Platona w swej arystokratycznej posfawie.Uniżonośći podziw Arystotelesa c]Ia klas prózniaczych jak pisze PoppeT zdije się wyrazem interesującego poczucia niepewności..bogaci posiadają już t<>. The Open Society and Its Enemies.s.tora -. lbidem. ks. a nie . wobec którego usiłował okazać swoją niezależność. Ten ostatni przejął się najwidoczniej przesadnie . Mamy tu już w pełni ukształtowany obraz członka klasy próżniaczej. albowiem . że był zawodowym sofistą. .Wygląda na to. które mogłyby być poczytane za zawodowe'' 3s. s.. Zdobyrva się ją osobistym wysiłkiem. Ani pochoclzenie. które pisał prawdopodobnie w niespełna pół wieku po Homerze. widzi życia wyobrażałsobie na wzór feur]aln. Prawo nad Pychą góruje i zdolne ją zgnieśćostatecznie..na drodze do cnoty pot położyliniebia. 1337b. IV.poczucie niźszości z wielu powodów.słusznie dumnym". II. Ryby oraz zwierzęta i ptaki pTzestwolza prujące Mogą się zjaclać wzajemnie.bohater FTomera stanowił pra\Mo siłą. Ale człowiek praweln się już win. ale musi mieć w pogardzie pracę tizyĆzną i wszelką pracę płatną i musi unikać piętna zawoclowości.a rolę uprawiać ń..2B4. by umieć ocenić :_1prp\ład Kunszt cudzy. . Poclczas gdy. staje się w pewnyrn stopniu niewolnikiem. Cnota nie jest z urodzeniem związana. WII. Do uprawiania cnoty i rozwijania działalnościpolitycznej potrzeba wolnego czasu. Przygniatał go Platon. Nie zaleca on dorabiania się majątku gwałtern ani grabieżą. 1293b.r. a źwłaszcza możność utraty statusu z powodu własnych naukowych zainteresowań. Ten-dworzanin na dworze króIa Macedońskiego. Dorabianie się własną pracą to coś.co Hezjod qorąco popiera. prace Wrocław 1952. skóro zażądałd]a siebie czci boskiej.ien rządzić. to jest człowieka uprawiającego jakiśzawód i wreszcie Lo. zale. cytuję na podstawie przekładu wiktora steffena.. III.. z bogactwem się łączy odwaga". t. nie" 84. wyd. 90 31 Arystoteles miał według tegoż au.. powinni mieć własność ziemską w rękach . co cl]a niesprawiedliwych bywa pr zy czyną niegodziwości'i 3o. Jeqo postawa życiorva jest posta.ego gentlJmana a iaeał . który może sobie pozwo}ić na odgrywanie roli męża stanu. w nim rasistę.uvojna. u Hezjoda iest stanowione przez Zeusa. ktorzy ten wolny czas mają. pra\^Io sł Hezjod. to znaczy jako życie wytwornego próżnowania spędzanego w towarzystwie przyjaciół także dobrze sytuowanych 32. że .wą ostrożności.. . Ci.Nawet z bratem wśród żartów przy świadku umawiać się warto". wierząc. i clnie. żadnej nauki nie należy Óopro*uirać do miitrzostwa. K. 33 lbidem. Albcwiem filozofowie I zTezygnowawszy po Platonie z władzy.acją rolnika.. rębnośćw stosunku do rysów wzoru osobowego Hezjoda. 32 London 1957. Orierrtacja l-Tezjoda jest orient.Zwiemy je rvyrobniczymi. Szlachetny winien się uczyć tego. warto wskazać ich od. bo obniżają one swonóaę ocldawania się zajęciom umysłowym i obniżają intelekt'' 3l. ks. któremu sprzyja pokój. że . że był synem lekarza... jak gdyby syna nadwornego lekarza macedońskiego dworu niepotóiła sprawa jego własnej pozycji społecznej.nieufności i ciągłej asekuracji.wstyd towarzyszyć zwy7<ł biedzie. wyraźnie nie darząc sympatią Arystotelesa. Popper. 4. Popper. . szeclł -_ zdanięm Poppera . bo obce im poczucie prawa. 42 KarI R.. lakim był Arystoteles. Wszelkie prace płatne są niedopuszczalne..ri"y lub barbarzyńcy w sąsieclztwie mieszkalący''. co go należycie przygotowuje do godnego użytkowania odpoczynku.zważyć. u którego szuka on pomocyt gdy mu się krzywda dzieje. który miał wielki szacunlk oia bogactwa.

które trzeba przed ślubem starannie sprawdzic. Jeszcze wydaLniej niż w zestawieniu z Hezjodem rysuje si r. 192. przeł. To ostatnie.r1. że danie mu dachu nad głową od gospodarza go bardziej uzależnia.rzy nieufnością:. Przyczyttićsięclotegomialanieuwagakopistow. W pracowitym zyciu pomocą mężczyżnie ma być żona. Gcly opracowy_ T. Do pomocy nająć należy dziewczynę bezdzietną.zaś".zdaniem Biernata -. Muszę ptzyznać. jeszcze nie istniał..stereotypu odtworzonego przez homerowego TersyLesa i powtarza- negowśredniowiecznychfrancuskichtabliauxmiałonbyć: Szeroki. puklenia.mąż . Sinko. bo taka lepiej pracrrje. Zywot Ezopa Fryga. pisane było czerwonym inkaustem. sądzimy bowiem.dobre s|osunki należy dbac przede wszystkim w stosunktl do sąsiada.ri".Ó*rro osobisl-y status Ezopa jak i jego istnienie są niepewne. a własną chciwoscią odpowiedz na chciwośc".-.jego zcianiem _. które rodzi tekst przypisywanych mu bajek. sLkich tekstow jednym atramentem..pisaniawszy. Opinia bowiem. 16. Przypisywane Hezjodowi przekonanie 35. Żęby nie maczać ciągtepiÓr'awinnymkolorzekopiŚcizaczynaliod.grubych łydek". Les Belles Lettrós.zdro\Megor chłopskiego lozumu" przeciw . Tadeusz Sinko uważałbajki Ezopa za książkę ludową.co zrobić najłatwiej. gdy się żonę bierze z sąsiedztwa. jak w stosunku do ludzi. Była ona -. Choc ttpraca nikogo nie hańbi. Za. Nie ma on c-l .wydanyprzezBiblioteke Narodową w 196i r. Bierna| z Lublina opisując wygiącl Ezopa szedł za sugestią Herodota..Wedle charakterys[ycznegostereotypuczłowiekaniższegostanu.Samtekstbajki przópisywany bywał przez nich innym atramentem niż poucze. Był to . Sinko.Watszawa 1952. Lileratura gtecka. . Samowystarczalnośćgospodarcza zapewniona praca. cz. Emile Chambry. Z tyłu liezmiernie garbaty. tak mało bowiem wiążą się z treściątego. bo ten najprędzej pomóc nam może w razie potrzeby. pokornych wywyższa.n. Ma ona być przede wszystkim rządna i pracowita kwa]ifikacje. pierwszym protestem uciśnionego ludu przeci\M moznym tego świata37. którą się ona wśród sąsiaclów cieszyl pozwoli uniknąc małzeństwa z taką. . . .Bo kto kobietonr zawierzył . żeby przekontlc czytelnilra. A z przodku lepak brzuchaty 36 wałanbajkiEzopa. s.. iż dyrektywy Hezjoda bliższe są dyrektywom mieszczańskim niż sz]acheckim. miąższego łystu 38.uczoności" klas wyższych.1est bynajmniej kierowany jej urodą. Jako podstawę do naszych rozważań przyjmie35 o my tekst wydany przez Emila Chambry w roku 192736...pierwszą uchwytną dla nas reakcją . Fables. dlaczego morały. . a hańbą jest życ w bezczynno 6i'l jak głosi nasz autor *-w złotym wieku pracy nie znano i sprowadziłd ją clopiero na światPandora. t... Pomyłki w numeracji I prowadziły do niewłaściwychpołączeń. zgiętego prostuje.za. by potem dopiero wypełnic hurtem miejsca pozostawione na morał.I.Daj tym. nizkiego wzrostu. co szuka tylko rozkoszy.a. tak często są zupełną niespodzianką dla czytel_ nika.Łystu" _ 45 T. Myślę...tłierz. brej opinii o ludziach i woli liczyć na siebie. Literaturą grecka. Taka to jest rola kobiet.Iepak" -- .przekładpolskiMarianaGoliasa. że niezależnie od zmian w róznych rvydaniach ich wymowa pozostaje taka sam. Bezdomny parobek z kolei najbardziej narlaje się clo zatrudnienia. s. Chambry [łumaczy nam w swojej przeclmowie. ethos rycerski na tle bajek Ezopa. Biernat z Lublina. co je poprzedza. że nie odpowiada mi ta charakterystyka.urodzenia niewolnego a Tozumu ślachetnego".. bo nie widzę w bajkaclfEzopa przeciwstawiania się moż. s7 s8 Esope. u zwłaszcza nie dostrzegam jakichś elementów buntu. hardego zgina to nie jest opinia moznych tego świata.ył złodziejom nje ]ada". najwidoczniej dlatego.. który miał Ezopa za niewolnika.że przytoczone u.rywki wystarczają. co dają. ]. Zarówno stosunek do ludzi)jak stosunek do bogów rózni się całkowicie od postawy bohaterów FIomera. któr" miało z niej wynikac. że Zeus pysznych poniża. którymi kończą iię nu. Wielkich nóg. Nie miejsce tu na rozwazanie dyskusji dotyczących jego osoby oraz kwestii filologicznyclr.. ładetn i oszczędnościąjest przez niego gorąco zalecana. zasada do ut des rządzi Hezjodem zarówno w stosunku do bor]órv. Wybór żony nie . które Hezjod cla. dla należytego uwy.

T, Sinki, postaramy się rzucić światło sprawę przez dopuszczena nie samych'bajek do głosu. Wspomniany stosunek do możnych ujawnia się w wielu bajkach. Nie należy z możnymi współzawodniczyc ani się w stosunku do nich stawiać; giętki kark lepszy. Poddawanie się bywa korzystniejsze niz opieranie. Oliwkę, która opierała się wiatrowi, wiatr złamał.'Głógsię poddał i dobrze na tym wyszedł. Trzeba znac swoje miejsce. Wygórowane ambicje nie tylko nie przynoszą korzyści, ale narazają na śmieszność. Należy miejsca sobie wyznaczonego pilnowac. Krab, który wyszedł na ląd, został zjedzony przez zgłodlriałego ]isa, Nie trzeba było wycho dzić z wody, która krabowi była przeznaczona. Pewnego razu ogon węża zbuntował się przeciw głowie i zapragnął przewodniczyć. Źle na tym wyszedł. Ze słabszymi nie nalezy sobie psuć stosunków, bo nigdy nie wiadomo, kiedy taki może się przydać, Wszak mysz przegryzła powróz, którym myśliwiskrępowali lwa. Stan skromny zasługuje na pochwałę. Małe rybki mogą wyskoczyć przez oka sieci, a duże nie. Osioł, który zazdrości koniowi nie jest brany, tak jak koń, na wojnę. Krzak cierni nie może rywalizować wyglądem z sosną, ale nie ścinasię go siekierą. W razie wojny biedni, mało obciążeni mieniem, mogą ujśćcało i zachować wolność.Bogaci, pilnując swego stanu posiadania, wpadają w ręce wroga. Lepiej skromnie, ale bezpiecznie, Szczur polny je gorzej niż szczur domowy, ale żyje znacznie spokojniej. Stosunek do ludzi w ogóle roz\Mazany jest w Bajkach w kategorii strat i zyskow. Nie należy kłamać, bo nam nikt nie będzie wierzył, na czym źle wyjdziemy. Nie unośmysię gniewem, bo możemy na tym stracic, Ilustruje to bajka o człowieku, kŁóry, schwytawszy lisa, w gniewie przyczepił mu płonącą żagiew do ogona. Lis pognał poprzez zboże, które spłorlęło.Nie zadaw-ajmy się ze złymi, czytamy w jednej z bajek, bo możemy być wzięci jak by można się spodziewać za jednego z nich (a nie - bo mozemy zarazić się ich wpływem). W przyjaźni ceniona jest
46

Cytuję tę charakterystykę nie po to, by ustalic rodowód społeczny bajek Ezopa pTzez powołanie się na autorytet Biernata z Lublina, lecz jako ciekawostkę świadczącąo \Mspom,inanym już przeze mlrie w innych pracach uporczy]Mym wiązaniu niskiego pochodzenia z brzydotą. Jeżeli zaśchodzi o cytowaną opinię

1llzede ws4ystkim pomoct toteż nie należy sprzymierzac się z taltirri, którzy nam w ogóle pomóc nie mogą. Lew i delfin ząwarli sojusz przy jażni, który okazał się zupełrrie bezcelowy. Gdy w walcc z bykiem lew zawołał o pomocl delfin z wody wyjścnie pol rafił. Trzyrnajmy się z tymi, z którymi wiążą nas nasze interesy. (ldy gołębie dzikie robiły wymowki gołębiom oswojonym za to, że iclr nie ostrzegły przed zastawionymi na nie sidłami, gołębie <lswojone odpowiedziały, że w ich interesie w większym stopniu lt:ży przypodobać się swojemu panu niż przypodobac się krewllym. Solidarnośc w tym ethosie zaleca się wyłącznie ze względu rla jej elektywnośc.Wszyscy znamy opowiadanie o gałązkach, liLóre, gdy tworzą wiązkę, złamac się nie dają. Z lekl.ury bajek wyziera człowiek ostrożny, nie pozwalający sobie na ryzyko, nieufny, szukający przede wszystkim asekuracji, trie wojowniczy. Szczodrośc nie ma miejsca w jego ethosie, Praca .icst jego skarbem. Pracowitego stwolzenia nie przeznacza się wszak na ofiarę bogom. Człowiek ten nie dba o urodę, o zewnętrzrle ozdoby, o sławę, W wielu bajkach ktośiicytuje się z kimś, lito z nich lepszy, ale podczas gdy u Homera osobiste wyróznierrie było zalecane, tutaj się z tych aspiracji śmieją,Tak jak u Hezjoda, a inaczej niż u Homera, człowiek nie wymierza sobie sam sprawiedliwości, lecz liczy na bogów, których funkcje sętlziowskie w związku z tym mocniej się podkreśla. Parę słów jeszcze o lokalizacji społecznej wzoru osobowego, l<tóry z bajek wyziera. Z ich treściwydaje się, że wzór ten jest wzorem człowieka zajmującego pozycję pośrednią między możnymi z jednej i najbiedniejszyrni z drugiej strony. Poza zwierzęl.ami występuje w nich przede wszystkim światrzemieślniczy: tIrwale, młynarze, ogrodnicy, pasterze, folusznicy, rybacy. W jedlrej bajce mówi się o rriewolnikach, którym nie doradza się rozttlnażac... To, rzecz jasna, nie jest punkt widzenia kogoś, kto niewolników posiada.

Bajki Ezopa stanowią klasyczny przykład tego, co się nazywa nlola]e de la prudence albo prudentia] ethic. Ten wzorzec zajrnuje poprzez stulecia miejsce poczesne w nauczaniu. W Grecji llajki Ezopa to lektura szkolna. Forma literacka bajki dydaktycz47

nej staje się nierozłącznie związana z tą ideologią 39. La Fontaine ją z mistrzostwem odradza. Analogie z moralnościąmieszczańską wpływają na szczególne powodzenie Ezopa w wieku XVIII w Anglii. Tłpmaczy ezopowe bajki Locke, tłumaczy je także Mandeł,ille. Odrębnośc tego ethosu w stosunku do ethosu Homerowego nie wymaga chyba bardziej szczegołowych komentarzy.
39

II[. Wojownik spartańskf,

ficzny"

Patrz Klemens Szaniawski, Morał bajki tlydcktycznej,,,Przegląd Filozo1949, t. XLV, nr 3/4.

|aki ustrój parruje w jego ojczyźnie.,,Zastanawiając się [...] nad trstrojem państwa lakedajrnońskiego nie umiem rvłaściwiepowieclziec, przyjacielu, jak należałobygo nazwać. Bo i samorvładne państwo wydaje się przypominac władza eforów wykazuje przecież zdumiewająco wiele znamion samowładnych rządórv 1lrrd nielitórymi znów względami uchodzić ono moze za najbartlziej demokralyczne. Zupełną niedorzecznością byłoby też nie przyznać, że posiada cechy arystokratycznego ustroju" 1. Flistorycy nie objawiali kłopotórv związanych z zakwalifikoil.aniem ustroju spartańskiego. ,,państwo spartańskie miało chapisze K. Kumaniecki, dzielakter wybitnie arystokratyczny" 2

sl_wierdza, że trudno mu odpowiedzieć na postawione mu pytanie,

Megillos, reprezentujący Spartę w Prou,ach Platona,

-

1 Platon, Prawa, przeł, Maria Maykowska, lMarszawa 1960, s. 152. 9 Kazimierz Kumaniecki, Historią kultuty starożytnei Grecji i Rzymu, lVarszawa 1955, s. 74,
4

-

Ethos rycerski,..

49

ląc ustaloną w tej sprawie opinię. Na jego czele stali dwaj królowie, ale o tak ograniczonej władzy, że trudno było ustrój Sparty uznać za monarchiczny. \Maściwąwładzę mają eforowie ustanawiani, jak powiada Platon, ,,w sposób zbliżony do losowania" 3. karania wedle swojej woli i mają prawo do,,Mają oni możnbść , konywać kary natychmiast, a nawet mają prawo urzędników usunąć od urzędowania i zamknąć do więzienia i wytoczyć im proces gardłowy" a. Poza tym olgćinem władzy istniała jeszcze tzw. getuzja składająca się, jak wiadomo, z28 starców powyżej lat sześćdziesięciu i wreszcie jeszcze tzw. apella czyli zgromadzenie ludowe złożonez wszystkich Spartan powyżej lat trzydziestu. Ci ostatni jednakże nie mogli się wypowiadać ani zgłaszać wniosków. Wolno im było tylko zaznaczać swoją opinię przez głosowanie ,,tak" lub ,,nie". Zrożnicowanie tych instytucji miało służyc ograniczeniu zapędów władczych. Pochwalał to zróżnicowanie Platon, bo jak twierdził - ,,władza ma tendencję wydymać się i pienić". ,,Nie ma człowieka jego zdaniem który by był zdolny, gdy jest młody [...] i przed nikim nieodpowiedzialny, wvtrzymać brzemię najwyższej wladzy nad ludźmi tak, żeby nie dać najcięższej chorobie, głupocie opanować swoich myśli"s. Pełnoprawnymi obywateląmi byli tylko Spartanie. Obliczano ich w czasie wojen perskich na około 8000. Ta liczba topniała coraz bardziej z upływem czasu. Handlem i rzemiosłern trudnili się periojkowie pozbawieni praw politycznych, heloci zaś,składającv ' się z ]udności podbitej, uprawiali ziemię podzieloną między Spartan. Heloci pozbawieni byli wszelkich w ogóle praw. narażeni na bezkarne indywidualne zabójstwa i bezkarne pogromy. W Sparcie, ,,ci, którzy byli wolni, byli bezmiernie wolni, ci zaś, którzy byli w niewoli, byli w bezmiernej niewoli" pisał Montesquieu 6, dodając jeszcze gdzie indziej: ,,\M Sparcie niewolnicy nie mogli uzyskac żadnej sprawiedliwości za obrazę ani zniewagę. Tak wielki był bezmiar ich ńiedoli, że byli oni nie tylko
wl Wybór pism, przeł. Seweryn Hammer et al., wyd. II, Wrocław 1966, s. 399. 5 Platon, Prawa, s, 1l7. 0 Charles Louis Montesquieu, O duchu praw, t. I, przeł. Tadeusz Żeteński-Boy, Warszawa 1927, s.273,
50
3 Plalon, Prawc, s. 118. a Ksenofont, Ustrój spartański,

tlltlwolnikami jednego obywatela, ale ogółu; należeli do wszytillcich i do jednego" 7. ,,Sparta była to armia utrzymywana przez chłopów'' pisze lrlltże Montesquieu8. Jakoż wojowanie było jedynym zajęciem, klórego Spartanin mógł się imać. Ustawy bowiem wzbraniały im zajmować się handlem czy przemysłem. Mieli oni bronic kraju, zostawiając placę periojkom. Między sobą Spartanie mieli być l,ówni i stąd ich nazwa: homojoj. Rządzili oni Spartą z włócznią tt boku. Nawet w czasie- snu musieli ją mieć przy sobie. Różnym współczesnym neisuwało się zgodnie porOwnańie kraju do obozu warownego. Twierdzili oni,, że utrzymywanie stałego pogotowia wojennego miało swoje uzasadnienie, ponieważ Sparta miała licztlych wrogów zewnętrznych, a ponadto była stale zagrożona ptzeł lrclotów, którzy czekali tylko na okazję, by się buntować. Stallowiło np. taką okazję trzęsienie ziemi w rcka 464. Ponadto to zagrożenie miało być wyolbrzymiane zgodnie z prakiyką tyrallów, którzy mówią o niebezpieczeństwie tak wiele, żeby usprawiedliwić swój despotyzm. Prawa spartańskie nie pozwalały Spartanom się bogacić. Posiadanie złdta albo srebra było najsurowiej wzbronione, a rozporządzanie mieniem omotane tyloma przepisami, że, jak pisał Ksellofont: ,,Po cóż [...] starałby się ktośo majątek, którego posiatlanie przysparza więcej kłopotu niż używanie przyjemności"9. Służbawywiadowcza Spartan czyli ,,patrolowanie z ukry. r:ia" wykrywała grzechy obywateli, którzy przekraczali te prawa, lak jak tropiła wszelkie objawy buntu u helotów. Odkładając na póżniej rozważania jak dalece te postulaty były rcalizowane, chcemy tu skreślicsylwetę wzoTcowego Spartanina. Wprawdzie znana jest ona zróżnych popularyzacji, niemniej jednalr rvypacla ją tu jeszcze raz odtworzyć w głównych rysach. Podczas gdy dbałośco piękno. postaci charakteryzowało bohaterów homerowych, Spartanie mieli nie lroszczyć się ani o urorlę, ani o strój. Ich niedbale rosnące wł'osy i brody, ich brud, raziły Atefrczyków. Jedna szata była zalecana na wszystkie pory
? Ibidem, t. I, s. 368.
8 0

lbidem, t. II, s. 146. Ksenofont, Ustlój spaltańskj, s.39B,

5t

rokul a nogi miały się haltować przez nienoszenie obuwia. Chłosty sprawdzały wytrzymałoścna bol. ,,Lakonczycy t...] inółyil ptzez nadmierne trudy zamieniają sceptycznie Arystoteles młodych ludzi w zwierzęta, jak gdyby to była najlepsza clroga do wyrobienia męstwa" 10. lMiadomo, że chłopiec, który ostał się surowej selekcji dokonywanej bezpośrednio po urodzeniu, pozoslawał w rodzinie tylko do lat siedmiui Po upływie tego czasu wychowywał się poza nią, w grupach podporzadkowanych wcjdzowi. W stosunku clo tego wodza obowiązywało bezwzględne posłuszeństwo. Referując dyrektywy obowiązuje rv tej sprawie w Sparcie, Platon pisał: ,,Najważniejsze [...] jest to, żeby nikt nie pozostawał nigdy bez kierownictwa, mężczyzna czy kobieta, żeby się nie przyzwyczaił ani rł. poważnych sprawach, ani w zabawach działac po swojemu i na własną rękę. Każdy powinien i podczas w-ojny, i podczas pokoju rrtrieć oczy wciąż zwrócone na przełożonego" 11. W wypadku jego nieobecności każdy obyrł"atel, który był obecny, miał prav,Io nakazywać to, co dobre i liarcić za w-ykroczenia. Tym to dyreklywom plzeciwstarviał się Perykles w swojej słynnej mowie reprodukowanej przez Tukidydesa. ,,[r nas każda jednostka może z'najwiĘkszą swobodą przystosomówił wywac się-do najrozmaitszych form życia i s|ac się przez io samodzielnym człowiekiem". ,,Zawsze sami ocen,iarny wypadki, iak powiaclał w tejże mowie, [...] i staramy się rr.yrobic sobie trafny

Po takiej tresurze w pogłuszeństłvie miało ono nie tyllło być przestrzegane, ale miało ponadto być przedmiotem chiuby. ,,We jak pisał l(senofont rvpływszystkich innych państwach - pozorów jakoby się - włabali v-orvsi rrawet nie clrcą zachowywac dzy, lecz uważają, że to nie jest godne lvolnego człowieka, rł Sparcie nalomiast najzamożniejsi okazują władzy najwięcej pokornego uszanowania i szczycą się swoją uległością,a na we10 Arystote}es, Polityka, przeł, Ludwik Piotrowicz, ]Mrocław 1953, ks. VIII, rozdz, III. 11 Platon, Prawa, s. 540. 1e Tukidydes, Wojna Peloponeska, przeł. Kazimierz Kumaniecki, W'arszawa 1953, s. 10B,

Sąd"

12,

w cwał, nie stępa [...] ''. Jedno [...] z najpiękniejl;zl,cllr bodaj rł-śróclwaszych nalezycie ustanowionych praw lrl<'l."t,i P]aton zwracając się do przedstarvicieli Krety i Sparty l,,rl.1łtzuje rnłodym dociekać, co w \ĄIaszym pralrodawstrvie jest tvlasciltre, a co niewłaściwe,wszyscy lnuszą jednym głosem i płyll(l(]!]i}1 jak gdyby z jednycłr ust zgodnie głosic, że w waszych ;lltlirach \Ąrszys[ko jest dobre" la. Ciekarva to istotnie opinia rt, ttstach człórł.ieka, który rządy chciał powierzyć filozofom jako ltltlziotrr najmądrzejszym i ktory mówił, że pierwszym i naczelrlvtrr rt,śród dóbr boskich jest dar rozumu, Poclczas Edy Spartanin pie dbał o urodę, jego troską naczelna llr,ła dbałośco sprawnośćfizyczną. Miały się do niej przyczyniac tl<ll;rze clobrane pocl rł,zględem tęzyznv zrł,iązki małżeńskie i pozanlałzeńsliie, o ktorych kojarzeniu decvclowały względy eugerliczne. \\rvrabianiu zręczności i krzepy s}użyłycwiczenia gimnas|vczne. Frzygototłlaniem do trudów rtojennych były też polotl.atlia na zlvierzę|a, a także i na podejrzanych o nastroje bun-, ltlivnicze helotów. Przemyślnoścmozna }ryło rozwijac pTzez ,.l(]czną kraclziez, karaną tylko w wl,padku, gdy nieudana. Kullur"a fizyczna obowiązywała, jak wiadomo, takze i kobiety, które ;loł nagie, brałlz |6ft2g udział w zawodach. Nadmierna swobocla liobiet nie znajdorvała uznania Arystotelesa. ,,Prawodatł.ca bojak pisał \\,ienr który chciał zaprarł.ic całe państwo tlo port.sciąElirvości, przeprowadził to, jak się okazuje, w stosutrku clo rilęzczyzl], a o kobiety wcale się nie zatroszczył, gdyż prorvaclzą orre pocl l,ażdym r,vzględem ,swawolny l rozwiązŁy tryb zycia". ,,Likurg miał próbować kobiety okiełznac. Jedrtakże zaniechał lego, kiedly mu opór star,viły" 1s, jak o iym będzie dalej rnoObnazanie się Spartanek, które \\,a starał się usprawiedliwi/c wielbiciel Sparty Rousseau, nie laziło, jak rviadomo, Greków. Tabu nagościprzypisuje się rra ogól kulŁurom wschodu. Jednakże lłrarto tu przypomniec, że Oc11,st:usz zbudziw,szy się w ziemi Feakór,v i zobaczywszy Nauzykae r iej służebne._,,silnQ dłonią urwał gałąż}iściastą,by zakryc męski
7w(ll,]ie słuchają
l3 Ksenofont, LIstró j sparto,ński, s. 1j Flaton" Prawa, s.20-2t.
15

Arystote]es, Polityka, s. 60

- 61.

52

53

Ate jeżeli idzie o roclzimą twórczośćartystyczną. . wymagała bowiem obszernego miej. \Marszawa t962. którym ciało jego było pokryte. Starsi mężowie rnogli korzystac w erotyce z pomocy wybranych przez się młoaycn. Staof uird Gesel|scha|t der Griechen und Rómer.jak mówił clalej _ tylko święte pieśniofiaiowane bogom albo utwory dzielnych mężów.nie będę się mył przy wasr wstyd obnażać się rvo}:ec panien o pięknych warkoczach".. s. że dzielniejsi od niego wymierzają rrru chiostę.".państwie iclealnym .to były cechy. erzyszłej rodzicielki nie wolno było trzymać rł" odosobnie. ts. że jej dostarczanie do domu nie mogło ujśćuwadze domowników. Platon.342. Surowośćwychowania w Sparcie nie wykluczała rozrywek plzerlfach między jednym a drugim wojowaniem.. którą. niu. Ważyła . Ale wedle maczą zamiarem oszukiwania zazdrosnego bóstwa miał on zaprzez Plutarcha Likurgowi opinii przypisywanej rłądzić. nie_ d'lranie o bogactwa. nie wolno było spartiatom rrej wartościna zewnątrz. tylko do ogóinej puli. w sztuce sparta popierała przerle wszystkim pieśnichóralne. ubieranie oblubienicy iv stiOimęski i wymykanie się do żony po ciernku_niektórzy tłu. . Jak posiadać złota ani l. s. nie pochodził ze sparty. Te utrudnienia miały cześnie na celu podniecać doraźnie pożądanie. gdzie karze się już za to. Życie codzienne w Greeji. r0 Ksenofont.W Sparcie każdy wstydziłby się wziąc tchórza na towarzysza stołu. poliĘka finansowa sparty służyłajej izolacji od reszty świata i zmierzała do uniemożliwienia obywatelom bogacenia się. wedle sprawozdania plutarcha. co przyczyclr Platon zastrzegał się . IX.uż wspominaliśmy. odmówił usługi mó. jeżeli ukarał za dużo. skromność. tJstrój spartański.że zgodnie z tym. obok wychowania poza domem i rv pełrri dozwolonego wiarolomstwa. lJstrój spailańsłj. Berlin .a.ivięź łączącą nych przez niektórych uczestników. lly byc najlepszym jak wiadomo między innymi Urabianiu obywatela służyły wspólne biesiady. Donosy i rewizje pilnowały przestrzegania tego zakazu. sam był potem karany. nie dla siebie. którzy w nich ganią lub sławią kogoś w sposób 17. szybkośćdecyzji. który by ją przywiózł 20.która nie została zbadana i uzna_ na pTzez strażnikółv pra.Leipzig t9ż3.Śpiewać się więc będzie . niezbędna w walce. co miało wpływać na krzepkość potomka. co uniemożliwiało podróże. sie. który słar. Prawa. skoro każdy iniał być .. gdy go widziano idącym do lcobietyczywracającyr'nodniej. Były święw towania z okazji skłaclania ofiar. ro Bardziej szczegółowe dane u Ulricha von 1Ą'ilarnowitza-Moellendorffa. \Mzmacniając spartiłtów stanowiły one dodatkowy czynnik rozbijający rodzinę. musi sce. z siedzenia nawet przed młodszymi musi wstawać się godzić na to. Dyscyplina..w.. Sprzyjając ich stosowaniu w celach wychowawmyślę. s. 401--4a2.rnu pr"y tym tak dużo.tviąc: . albo za mało.398. t. .Chodziłoozapobieganiezbytjednotriemu oddawaniu się rozkoszom. Na małżeństwo zezwalało się jej jednak dopiero rv okre. zaśgdy służebneproponowały mu obmycie z błota. wolno było opłakiwać tylko dni jedenaście. by mężczyzna się wstydził. Tyrteusz. że ktośnie dba o to.lpanem dzieci włagnych i cudzych". Patrz Ksenofont. współzawodniczenia w biegach. Stanisław Kołodziej. uznany za właściwy" To ganienie czy chwalenie przenikało całą taktykę wychowawczą| która za pomocą kar i nagród kondycjonowała od dziecka swoich obywateli. Z daleka przyjeżdżalimuzykanci. E*il" Iłi* als. kto ukarał.pisze Kseltofont dalej _ prowadzi do świetnych wyników. jeżeli tyłko miało przyczyniac się do mnożenia krzep. 54 55 . wytrzymałośćna ból.et. a przede wszystkim męstwo .ca i wo"u. rozdz. czyk.niki rrie będzie pisywał Sparcie _ ig 1r jego mógł porł-ażyć się śpiewaćpieśni.Monetażelaznakursującawewnątrzkrajunierniałażad. gdy ugodziła w bliskich. to Muzy nie sprzyjały tak zorganizowanemu państwu. s.vił bojowe ]Ąryczyny ]acedemońskie i zagrzewał do u. których oczekiwano od Spartanina. liieh obywateli. przeł. gdy mogła płodzić najdzielniejszych. popisywali się wesołliowie 16. l}yły one raczej skromne i składałysię z pewnego minimum w posraci polewki z mięsa wieprzowego oraz z naddatkóly wnoszo_ .. w zapasach na partnera. zltlyczaj utrwalający styl życia obozowego.. lekceważenie sobie śmierci. 85. których można się spodziewać tam. 17 18 tJbieganie się o doskonałośćpod nadzorem państwa .alki.34I .srom swego ciała". w chórach tchórz spychany jest na najpodlejsze miej_ 16.

ciągte narażeni w niebezpiecznej walce. "ń/praw-dzie ziemi nie można było kupować ani sprzedawać. prarvie dwie piąte znalazły się w rękach kobiet 2a. Częs'io . VI. Inne niż u Arystotelesa zarzuty przecilv Sparcie. teli. plzy czym będzie mozna za granicę wysyłać tylko takich. Il.a by wybrani rriem . żę mężczyżni.iak sądził spra\Mo\Manie władzy zmniejszało odporviedzialność.dla jest z Afrodytą. a rządzenie rrie na podsl. inne tylko postulowane. ż1 Platon. One także w-ładały drogirni metalami. Animal Folm.W życiu prywatnym -zachowanie się naszych współ. równvch. ktorzy by . jeżeli się zajmuje .ryaga dotyczyła megalomanii plemiennej powszechnie Sparcie przypisywanej. ale jednak.. Sposób wybierania eforów nie grvarantował -dorastali do i była właścit..Miasta naszel jak mowił _ rvedle sprawozdania lridydesa _ pozostawiamy otwarte dla lvszystkich: nie zdarza wydalali cudzoziemców i nie pozwalali komuśuczyc się. Wynikiem tych zarządzeń było to. Paris 1931. Podaliśrny tutaj najważniejsze Tysy wzoru Spartanina. można by tiumaczyc lynr. dochodzą do głosu w aluzjach. na wzór Sparty. które się na nasz obraz składały. innych państwach gorsze są od tych. kto ma tam jakąśmisję urzędor. to musi udac się do matki". która im przysługirvała. co Sparta. Rada starców także nie funkcjonowała jak się należy.l.by selekcja władzy. Ares bowiem sprzymierzony ogólne. Orwella. Równość Spartan stawała się rórvnością proklamowaną pr)ez zwierzęta zorganizowane w farmie opisywane j ptzez G. że w plemionach wojolvniczych kobieta bylva . tj. ponieważ zakaz posiadania złota i srebra dotyczył tylko męż czyzn. . pod żadnym pozorem wydalać się z kraju. rvania poprzez nich na rządy. chociażby dla potwierdzenia postulowanych rysow. że własnośćziemska skupiła się rv rękach nielicznych obywateli.co mogłoby się przydać naszym nie wgląda. ale można było ją darować i pozostawiać w spadku. która pozostała z podróżv.jak pieniąd7ęll * powiada król Agis vż dramawiesz . że obyczaje i urządzenia . bo wiadomo skądinąd. projektował. ks. Do tej charakterystyki w-ypacla dodac rys uznany potem za znamien_ 25 er lbidem. 56 57 .P}aton nie chciał w tym stopniu. o tztło. II.. zamykać drzwi przed cudzoziemcarni.eli.zczególnie spychana na margines. Dopuścmytera4 do głosu krytyków. Arystoteies był także niezadowolony z instytucji eforólq i z ge. London tr945. Jeżeli irizie zaśo hańbę wiązaną z posiadąniem złota czy srebra ptzez mężczyzn. Jeże]i idzie o jedynych spartańskich pełnoprawnych obywa. George Orwell.pieniędzy chce. wicie: .ukradkiem omijają prawo i oddają się rozkoszom zmysłolvym". To prawo llcgo... cz. do nich bowiem luvpada zaliczyć Ksenofonta. zn Polltyło.\Mszystkie zwierzęta są równe.vą do' spełnienia" ?1.awie praw pisanych. przy czym. w które obfituje cytowana już przez nas mowa . do skarbu państwa otrzymując równowartośćlv wa]ucie rniejscowej 23. uprawniony do tego będzie tylko ten. . lbidem. lny z podejrzliwą ciekarvością lv obywa.l.nikt. ks. Głosiłaona miano. trI. naslępnie nikomu nie będzie wolno udawac się za granicę.tym. Les origines du communisme.. ostatnia u\. s. s.największe cie SłołyackiegoAgezylauszl a o Agisie powiada mieszczanin . Wpłacać także będzie się obcą walutę. że Spartanie umieli lokowac pieniądze za granicą 26. 556. charaktespołeczeńsiwa zmilitalyzolvar ystyczny * jego zdaniem . ciągnął dalej wrogom". lotclz. 93 tlziej równe od innych" 25. ktore domagałoby się spralvdzenia. co mu sprawia przyjemnośc [.. bo dożywotnie . Ale szczerlólny niepokój Arystotelesa wzbuc]zał wpływ kobiet. W ich odtwaclo rzaniu drrpuściiiśmy głosu głównie wielbicieli Sparty. żebyśmy się u nas albo patrzec na coś.po powrocie pouczali młodych. . według Arystotelesa.. Górard Walter. jakie mamy u siebie" 22. ra Arystote]es. jego zdaruzji. są szczególnie skłonni do amorów. nie odnosirny się z niechęcią do sąsiada.] i nie rzucamy w jego stronę pogardliwych spojrzeń".W ręku kobiet są .. Ii.fu_ Peryklesa.. Sprawa ta jest kontrowersyjna. rozdz. Prowo. tylko na podstawie własnego uznania też przedstawiało porvażne niebezpieczeństwa. niektóre jakoby realizowane.. co daje kobietom możnoścwpiy. Platona czy Plutarcha. ich równość była kwestionowana przez Arystoielesa. 201. ale niektóre z nich są bar. że w jego idealnym państwie. niektórzy historycy tivierdzą. kto nie skończył 40 1at nie będzie mógł nigdy. .

którą można traktować jako pochodną w stosunku do wzmiankowanych tendencji izolacyjnych. Spartanie . III. że musimy chwilę uwagi mu poświęcić.l<:ologii rycerskich. T. Eseje.ej ogólną czcią. milczący.łrobodną ekspansję jednostki. kto ma sobie tylko rvłaś6illrysposób bycia. Ateńczycy mianowicie .rującego sobie drogę w demokracji. Ksenofont należałdo wielbicieii praw obowiązujących w Sparcie i ubolewał nad tym.]" s0.. przeł. Achilles gotów był rrirrazić łvojska stojące poci Troją z porvodu osobistej obrazy. N4owi się tu o indywidualizmie kor... To był głos humanitaryzrnu rvedług Poppera l(. 98 Ksenofont. co ze Spartanina probując go zabawić" 27. nagradzan.mównicy jak w teatrze [. suchy.główny zarys spartańskiego stylu życia.Zapomnieliście o najważniejszym [. Tak samo niewiele iłrydobyło się z Ateńczyka nudząc 11lzywdzonego. A warto przy tej okazji przypomnieć słowa Tomasza Manna: .] Nikt z Ateńczyków nie przywdział szaty żałobnejz mojej winy [.u miejsca gdziekolwiek się pokaże" u.O... jeżeli się przyjmie. ]21. Tazem jadać.tly indywidualista cierp! w koszarach. Darvniej woleli siedzieć w domu. Wrocław 1967.idualistami.]. Jaeger widzi w niej rrcieleśnieniepiękrrego polityczno-wojskoltego ideału.. przel. opierający się etatyzmowi r. 5B 59 . wTd.] Charakter Spartan był surowy. zt. zapędy do dominacji nad sąsiadami. Iazem odpoczywać. przekonaniu. s. ny dla ustrojów totalitarnych.r równocześnie tak bardzo jest potrzebne dla charakteryzowania r.idualistę człowielia krnąbrneQc.. że nikt nie chce tych praw naśladować. Stąd niedaleka już droga do uznania za indyv. Wbrerv Popperowi W.brali się . kryterium moralności. którą Popper nazywa moralnością kolektywistyczną. t. z podkreśleniern różnicy między . tak jak się je postulowało i tak jak się je realizowało. Montesquieu. podczas r. 434. clrcieli rv życiu obozowym robic l.Humor zawsze był najbardziej przedsiębiorczym i najzuchwalszym zdobywcą w dziedzinie wiedzy o człowieku''. partykularyzm versus uniwersalizm.. Jednocześnie stwierd. rviele oznak wyróżnienia i szacunku.oli gromady. \V jednej ze swoich odmian inciywidualizm przeciwstawia się :. samorvystarczalnośćw handlu. \. cierpi we wspólnych sy1lir:Iniach. poważny. konformizm obyczajorvy. t. s. wedle dostępnych nam źródeł. ale także każdy człowiek uważający się za po97 C. Bronił ich w cytowanej mowie Perykles. s. Platon uzasadniał to podporządkowanie powołując się na to. a Interes państwa staje się. ź9 Karl R. zaśostatnimi jego słowami gdy umierał na zalazę i ludzie zgromadzeni przy jego łożuprzypominali sobie wszystkie jego zasługi. 342. przywdziewać zaśszatę żałobnąmógł nie tylko ten. Jest to upolitycznienie heroicznej aretó.. Mann. niż być namiestnikami w miastach zdobytych. lecz raczej jako pogląd przecirł. patrzą na niego z szacunkiem i ustępują m. 8r 'Werner s. Teraz starają się o to. głęboko tlgruntowanego w naturze ludzkiej. Warszawa 1964..lodności. W. by ten urząd nigdy się nie skończył'' 28.ości.iństwa.e prawdziwy artysta opraco"\Ą. swoje godziny :iilu czy jedzenia.zał rosnący dla nich brak posłuchu. London 1957.nie życie mu szkodzić. kto stracił kogośbliskiego.. W innym znaczeniu indyu. 1B2.oni''. The Open Society and lts Enemies. plemienną i totalitarną. były słowa: . demokratycznych i indyrvidualistycznych 29. . Spartiaci nie byJi inclyu. Marian Plezia. Jan Błoński et al. Charakteryzując ten styl K. t. z. I. Mamy oto.. w ich zamierzenlu. Popper wymienia jako Iysy naczelne: tendencję do zachowania bez zmian ustroju i obowiązujących w nim plemiennych tabu. . Paideia. Słołvo . s0 Patrz Aleksander Krawczuli. nie obmyśla całościze względu na część.stawiający się podporządkowaniu interesów jednostki interesom gromady.indywidualizm" lrystępuje w tak różnych znaczeniach.Młodzi i starzy czczą przynosi mu go [tj..ać się u.uje każdą częścswego dzieła ze lvzględu na całość. a obecnie nieraz się chełpią jego posiadaniem.Dy'' i . Ustrój spartańskj.go.ii. s.. Warszawa 19tj2. Jaegel. pogląd popierający sr.. w świetletego poglądu. O duchu pruw. który sanr sobie stanowi pra\Mo I nie chce podporządkou.. by nie rvidziano.Vreszcie indywidualizm bywa rozumiany nie jako cecha osobor. I.idualizmowi przeciwstawia . nikt śmie ani naruszyć jego praw. Iazem ćł-iczyć.. a nie człowiek dla p.]):em.. zwycięskiego lt"ojownika a . ze posiadają złoto. wszystko. L. 306. a podkreślany przez Montesquieu. że państwo jest dla człowieka.. Kiedy się już zestarzeje. Perykles i Aspazja. a rvreszcie anty-humanitaryzm z Wk]uczeniem wszelkich ideologii egalitarnych.darvniej bali się. Popper. I..według niego na do ]Mszystkiego na ttesoło: żart był irn do smaku zarówno . 407.M.os. s.

Hetoic Poetry. jaką w Europie chrześci_iańskiej miała Bib]ia" x9.o stoicy. t.t y do stwierdzenia. Paris 1933i t. ale zarórłrno jego udział jak udział innych lypływów jest dziśniemożlir. który nie przellralyczny" 1lrowadzał ana]iz w kategoriach socjoiogicznych. Wiadottto. U Homera ceniono r. że Sparta wzorołvała się na Kre- Kreteńczyk cie. 34 Cecil Maudice Bowra. spędzającej czas wolny na sporcie... Iiteratura grecka. ale podobały się cnoty męskie.zyła tam rząd ludowyi żyzność . I. L. przypisywał te lóżnice przede wszystkim. s. że starożytni oznaczali początek nauki szkolllej pTzez początek lliady. G.Jałowośćgruntu w Attyce stwogruntu w Sparcie I. Wiadomo. Montesquieu. archaicznośc i prymitylvizm. Myślę. to ethos Spartan wolno nam nazwać rycerskim na rowni z ethosem zobrazow-anym u Homera. jak czytamy u tegoz autora była clia . Le mirage spartiate. które miało w rozwoju kultury kreteńsliiej odegrać znaczną rolę 36. rvspólnym akcentowaniu odwagi jako cnoty dla rvojownika naczelnej. rtlla s2 Jeżeli przez ethos rycerski rozumieć ethos klasy rządzącej. I. ale niemniej realnle clsobistego doświadczenia nabytego v.. że porównujemy tu ethos zobrazowany w dziele ]iterackim z ethosem. rvolrrej od troski ekonomicznej. W l]jądzie i Odysei mamy do czynienia ze społeczeńznawca eposu heroicznego slwem. ze słowo . Podobne anegdoty kładzie się w usta raz cynikom. 400. skoro to było możliwe s7. Ollier. brak potrzeby niezależności.Jakoż Grecja starozytna zostawiła rram dlva tóżne wzory rządzącego wojow-nika.istniejącym. Różne są ltipotezy dotyczące tych różnic. Cytowany już historyk.alory harmonijnego pożycia rodziny. wspólnej wolności od troski ekonomicznej..yczna i szluka podporządkolvana interesom władzy.Macec]oński" 33. że obraz Sparty był już u rv-spólczesnyclr rzadko bezstronny. w Sparcie ksenofobia.raci ateńscy. małe znaczenie walorów intelektualriych i zapobieganie przenikaniu obcej mądrościw szeregi Sparlan. pogardzającej wszelkim zajęciem poza wojowaniem.. 35 86 Tadeusz Sinko.że to porównanie jest uprawnione.l.U Homera podkreślana wielokrotnie ro]a rozumu.Lektura Homera szkoły greckiej tak charakterystyczna.ł. Dorowie kulturę lrreteńską już zastali i ją przejęli. Sparcie mała kultura estel. London Ibidern. t. W tytule naszeEo rozdziałll zawahaliśmy się jednak z uzycienr tego słowa . polowaniu i ucztowaniu. Sinko można porównać jedynie z tą.Rolę lliady i Odysei w kulturze greckiej pisze T. szukając w niej oparcia przeciw demokracji ateńskiej. O duchy praw. Iliadę umiał na pisze pamięc Aleksander.. .licznych podróżach (Odyst:usz).diametralnej odmiennościstruktury tluchowej" wchodzących tu w grę szczepów. liwoścna piękno ludzkich postaci.i3. jak Platon i Plutarch byii jej lvielbicielami. U Homera wspomniana wraż. Ktośmoże nam rv tym punkcie zarzucić. . I. przekazanym nam wprawdzie w postaci idealizującej. najeżdżcy. 134. II: Paris 19. Jednych brał C.vego świaclectrvaa także i dlatego.Wiadomo. 60 61 . t. U Homera indywidualizm we wszystkich lvymienionych wyżej znaczeniach tego słowa. 37 Patrz F. Przy podobnej pozycji w strukturze społeczeństwa. WaItcr wspomina o bractwie. I. że dziela Homera zostały przysrvojone pTzez potomnoścgrecką w sposób czyniący z niclr coświęcej niż trvór książkowy. w Sparcie stadność. W dalszym biegu dziejów różni nawiązyrvali do różnych spariańskich walorów poddając je znacznej iclealizacji. rozdz. jak Pindar czy Teognis. w którym wielcy ludzie na szczl-cie rozwinęli styl zycia uznany przez obyrvate]i za słuszny i potlzirvu godny ał.. Musiały zachodzić w ich poglądach jakieś analogie. s. Rozmówcy Ateńczyka w Prawąch Platona i przedstawiciel Sparty są łye wszystkim zgoclni. skolo specjaliści uważają za moż]iwe rekonstruort ac świathomerycki na podstawie homeror. pt^ Le vrai visage communisme crćtois. 1II. Walter. rv Sparcie jej daleko idące rozbicie. wspólnej pogardzie dla wszystkich zajęc innyclr niż wojowanie. że do Sparty ciążyli arysto. że byli jej wielbicielami cynicy i częściov. 1931. Jaeger.rząd arystopisał Montesquieu 35. $. Sparta to wszak Dorowie.rycerski" jest mocno skojarzone z zupełnie obcą Sparcie treścią. 1952. La conlmunautó des Ctćlois. W. Krakóv. Militaryzm Sparty tym ostatnim się nie poclohał. różnice między w-zorem wojownika u Flomera i w Sparcie są istotne. podczas gdy Arystoteles zgłaszał naliśmy lćżne uwagi krytyczne. kiedy indziej Spartanom. jak wspomiZarówno Ksenofonl".posłuszeństrł-o.rycerski" w odniesieniu do Sparty dlatego. patrz Tozdz. G. cz.

XLI. Zwyczaj ten utrzymywał odwagę i czu-inośći był pożyteczny dla narodu. 310 . ljst o widowiskąch. że niewinny wydawał się Spartanom ten widok. gdy odcięła się od świata żelazną kurtyną pozwalając wzrastającej korupcji na ciągłe zwiększanie między wzorem a jego realizacją. W 272 roku.. którzy polegli w walce. dyscyplinę i wyrzeczenie się swojego . narzucił Spartaninowi żelazne zdaniem Rousseau Likurg jarzmo. a Agis ginie. golszący dla każdego innego ' Zginął Etpenor. którzy wyszli cało łobie i milczeniu z bitwy pod Leuktrami.g11.Ta tresura zrobiła z nich istoty nadludzkie".Wyzyskując erotykę sza Likurg uczynił z niej potężną siłę w prawodawstwie. Drumat o kontlrewolucji (Agezylausz Słowackiego|. ludu 39. 62 63 . które nam zostawił Plutarch o Sparcie wyzyskał Słowacki w swoim dramacie Agezylausz. z. lecz do rządzonych. 112 . Niech i ten zginiel Zastąpi go tlzeci. A mnie kocha tak jak Spartę. s. we nie zostawił mu ani w bawach. w miłości.wszystkim: w prawach. 1959. ucztach . zaśpełne radościdziękowały bogom za synów.Ukazywał mu ojczyznę . w za. czy zechciałby także zalecić tańce półnagich Rousseau odpowiada. Który w sobie zdrady nie ma. odtworzoną w tymże roku przez teatr w Puławach z lzabellą Czar. Kazimierz Wyka. brat jego.. zaśtchórz był przez nie odzdaniem trącany i wyśmiany. 493. Jest ona ściśle mi prawodawstwa i ekonomiki w Sparcie. r. jak Termopile i sięga się pamięcią przede wszystkim do epoki.. cuskiego Oświecenia zwracali się często do spartańskiego wuorca.t.dla samego siebie". lanlca.Pamiętnik Literacki". Kazimierz Wyka ło.kult męstwa. że Sparta miała swoje dobre chwile do połowy wieku VI. Surowe obyczaje sprawiały. że w Sparcile chroniła je uczciSpartanek wośćpubliczna. nazy\Ma go dramatem ]iontrrewolucji. Jean Jacques Rousseau. W prawodawstwie Likurga wszystko współdziałało zdaniem Heiwecjuw przemienianiu ludzi w bohaterów. gdy odległości Pyrrus oblega Spartę. miraż Sparty przestał wabić ludzi należących w tych ustrojach nie do rządzących. Wyki. zemścićsię wnet leci. Maciej Sta. który obawiał się zarówno zdrady helotów. Wiadomości. inni podziwiali surowośćobyczaju. t21. . którzy są zainteresowani w utrzymaniu rażących nierówności. Ideolodzy fran. War'Warszaw. litórych analogia w stosunku do Sparty jest oczywista. a0 rzewski s. Jedna z matek Spartanek dowiadując się o śmierci syna w walce z Tebami mówi: 38 szawa s0 Claude Adrien Helvótius.165. przeł. Przebieg tej kontrrewolucji jest ciekawie zaryzwiązana z osobliwościa. Ci biorą górę. bohaterów bowiem kobiety darzyły uczuciem. Egalitarne tendencje znajdujące sobie wyraz w reformach króla Agisa natrafiają na sprzeciw tych. . o umyśle.ustrować Sparbyć nagrodą wojownikowi: oto temu jest otwarte. Helwecjusz usprawiedliwiał najak powiadał karania kradzieży wet dziwaczny .zwyczaj jedynie za niezręczność. w które j by żyłtylko .. Na pytanie. W związku z powstałymi w wieku XX ustrojami totalitarnymi. Cnotliwe Spartanki w żaHelwecjusza . przeł.1 1966. t. I. 190. Zapomina się już nawet o tym. mniej na ogół krytycznie niż to czyniŁ Montesquieu. s. tJwagi o rzqdzie polskim. Jadwiga Cierniak. chwili wytchnienia. w domu. nie ma już jakoby śladusurowościobyczajow. toryską w roli tytułowej.owany u Słowackiego. która ma Erotykę na usługach ojczyzny może z kolei zil. Mało czytelny dramat Słowackiego nabiera życia w ciekawej interpretacji K. s. wiskach wraca jeszcze raz do tego tematu stawiając'Spartę za wzór. Żal mi gol Co mówię? Niech zginąłl Jeszcze są mi dwaj synowie Merop. który niedawno wydobył ten dramat z cienia. Toteż męstwo Spartan osiągnęło niedoścignione vfyżyny. .przyjmorvały synów swoich. że ma za sobą tak chwalebne karty. jak ambicji Persów 38.jd" dla wspólnego dobra. ale zagadnienia w tym dramacie poTuszane wykraczają juz poza inte. Serce moje któż otrzyma? W Polsce patriotyzm wzniecony utratą niepodległościdyktuje Kniaźninowi w roku 1786 operę pod tytułem Matka Spartanka. W Liścieo wido. resującą nas sprawę wzoTu osobowego spartańskiego wojownika.

Hammera. 3 Seneka. Jakoż do odtwarzania postaci r Tacyt. 294. wypędziwszy ponadto lra[u i świadomość nauczycieli filozofii i zesławszy na wygnanie wszelką szlachetną umiejętność. a jak dawne pokolenie widziało. Podstarvą ich gospodarki jest uprawa zboża i hodowla 'r"rzód. Wszystkie publiczne sprawy załatwia zgromadzenie. Wiadomo. co mają broń.aludzi rozporządzajążaliśmy--. co chwalebne czy rad na to. eiby nigdzie nic uczciwego na drodze nie napotkac. lbidem. De ira. lValczą za pomocą włóczni i tarczy. jak srebro czy złoto. Warszawa S.IV.skrajną wolność. obojętni. Samą też pamięć wTaz z głosem bylibyśmy utracili. Dzieła. w którym --. że miał w swojej historiografii cele moralizatorskie. . szukając w dziejach przykładów tego. ludzi tu hierarchii społecznej z tytgłu zaszczytnego pochodzenia i realizujących w swoim mniemaniu pewne cnoty niedosŁępne niższyrn stanom. Resztę opły. co cunkiem. zaśdzieła ich palono. rycerskl. według zebranych z różnych źródeŁ informacji Gerniania Tacyta rozciągała się na obszarze ograniczonym przez Ren -i siqgającym na wschodzie po Sarmatórv oddzielonych i Drirraj od Germanów .tam my widzieliśmy skrajną niewolę. Germanowie . że adekwatnośćjego charakterystyki bywała poddawana w wątpliwość.. Seweryn Hammer. t. wolnośćserodzaju ludzkiego. 1957. snując dalej wątek ethosu rycerskiego. ks. roz\ł. którzy postwierdza Seneka i do walki skłonnych i-w niej żyją. że Tacyt nie znał prawdopodobnie Germanii z autopsji. przy czym upoważnienie do noszenia broni musi llyć udzielofle przez gminę. co miało służyćjako exerłpla recti icgo rodakom..jak to było wspomniane . Trudno o ludzi barciziej zapalczywych jak oni. że pisarze upamiętniający zasługi ludzi wybitnych bywali przedmiojak pisał tern represji. s. Daliśmy zaiste wielki dowód cierpliwości. Na pierwszych stronicach Żywota Juliusza Agrykoli ubolewał.Tarczę porzucić II t.ethos lokujących sanrych siebie u szczycych władzą i bogactłvem. XI. Odpowiada im llardziej wymiana towarów.. lecz byli jakoby autochtonamil któżby bowiem rvędrolvał do kraju o tak niewdzięcznym pejzażu i klimacie? W charakterystyce ich życia Tacyt uwydatnia szczególnie surowośćobyczajów i tężyznę.jeżeli ufać nosili broń cieszyli się także szczególnym szaTacytowi . jako ludem. a kapitałem obracać i wypożyczać na lichwę jest praktyką u nich nieznaną. I. 3. gdyby tak samo w naszej mocy było zapomniec jak milczeć" 2.. lecz także i dlatego. II. przeł.nie tylko dlatego.na wszelkie inne zaśród walki się rodzą iqcia ł. Zanim. Patrz wstęp l 2 lbidem.Snadź sądzono że tym ogniem wytępi się głos narodu rzymskiego. przejdziemy do wzorów rycerstwa średniorviecznego zatrzymamy się jeszcze chwilę nad Germanami. przywykli do zimna i głodu 3. 64 l . . co naganne (exempla recti aut solacia mali)1. do którego dopuszczani są tylko c:i. wał Ocean.Elhos 65 .Rozważając ethos rycerski eposu homerowego. wzorco\Mych nasz historyk przywiązywał szczególną wagę. Ten rys podkreślau Germanów także i Seneka przypisując im odpornośćna surowy klimat. się nie ubiegają. kiedy szpiegowaniem odebrano nam nawet wymianę słów i myśli. Germanowie nie stanowili ludności napływowej. O cenne l<ruszce..ci. przeciw któremu się niczym nie zabezpieczają.ptzez wzajemną trwogę albo góry".

Życie schodzi Germanom na wojowaniu i polowaniu w atmo_ się sferze współzawodnictwa. wstydu nikomu nie przynosi. ks. przeł. XXMII.i w różnych stronach. by ich domy się ze nołl. Germania. t. tak mu bowiem nakazuje po. Do zderzenia się z nimi dochodzi. w swoich komentarzach zebranych w De BeIIo Gallico. z lbidem. Podczas gdy Spartan cechowała stadrrość. rozdz.Lenistwern npwydaje się im w pocie czoła tego się dorabiac. żeby siadania. s. czucie honoru tak jak oni je rozumieją.jak wiadomo oprócz Tacyta. popędliwy. o Tacyt. oddaje się w niewolę.kto specjalnie \Myznaczony obserwator jak sobie poczynał. upołvażniony do tego przez Rzymian. 272. Warszawa 1927.były . Wycowspółzawodniczą fanie się z walki i przeżycie go okrywa niesławą.wojowaniem a druco można krwią zdobyć" 8. Tańce pośród włóczni stanowią jedną z bardziej popularnych rozrywek. Po roku ten Germanoryie nie posiaclają rł-łasności jakiśteren dla uprawy. gdy zaczynają coraz częściejprzekraczać Ren. II. s. 273. s. Należy go ochraniać i . Jeżeli długo trwa pokój.Ludy germańskie . bo ta zdobycz nie przynosi zaszczytll. Łatwiej bowiem wyróżnic się w walce. I. Między wodzami panuje rywalizacja: każdy chce mieć drużynę najliczniejszą i najmęż4iejszą. -Boy. bydła 6 Charles Louis Montesquieu. clrarakteryzowany jest przez Cezara jako człowiek grubiański. opisie. Dba się o to.. nawet więcej. . Kradzieże w stosunku do obcych nie mają w sobie nic degradującego (nullam habent in|amiam). musi iścgdzie indziej. g Ibidem. W rodzinie siostrzeńcy odgrywają ważną rolę.Germajak twierdzi Tacyt nie znosili. nagą w oczach krewnych z domu wyrzuca i przez całą wieśwśród chłosty pędzi. Liczby dzieci nie wolno ograniczać ani już urodzonych zabijać. a tak zhańbionemu nie godzi się brac udziału rv ofiarach ani przychodzić na zebranial toteż wielu. aczkolwiek spadzadolyalają liobiercami mogą być tylko dzieci własne. przy czym tylko dzięki uzyskanym w niej łupom można drużynę utrzymać i należytą hojnośćjej okazać. Dookoła wodza. który wyprzedza o lat kilkadziesiąt dzieło Tacyta.a podarunki. Niewolników w ten sposób zdobytyclr pozbywają się jednak chętnie. powrozem kładzie kres swojej niesłapisał Montesquieu 6 nie mniej wie" 5. Albowiem dla takiej. Ń: Dzieła. grupuje się drużyna. wet i gnrlśnością . Do zawziętości w walce zagrzewa ich obecnośćżon i dzieci.. która frymarczyła swoim wstydem. Żony .zdobywa łomstwo karane jest przez mężów bardzo surowo. Wódz nie może pozwolić na przewyższenie choć jej członkowie także między sobą go w męstwie. 275. 268. Pijatyka. O duchu praw. uznanego za takiego na podstawie męstwa. które sobie z takich czy innych wzglęclów upodobali.. Tadeusz Żeleński.uchodzi za największą hańbę. że obowiązuje ich pewien wymiar zboża. Mieszkali odzielnie scu.nawet własne bohaterskie czyny na karb jego sławy policzyć" 7. kapryśnyi okrutny. grają o własną wolnośc i życie. trwająca czasem dzień i noc. Niewolnicy w ogóle podlegli są u nich tylko w tynr sensie. sobą slykały. by się kto closLał nie przywiązał. szlachecka młodzież idzie wojny szukać. który. zaczął mienic się królem. cey odzieży. wyszedłszy cało z wojny. miał za zadanie śledzić. nie zniewieściałi nie zaniedbał wojowania na zajęć stanowiących podstarzecz uprawy roli i hodowli ftzód . Żrodłem wiadomości o Germanach jest . Między jednym gim spędzają czas na próżnowaniu.Winnej ucina mąż włosy. s. t. Juliusz cezar. prestiz bowiem rośniewTaz z liczbą krewnych. Kto przegra. Ich wiarosię składając się zwykle jedną . XXI. 8 lbidem. .ie . nie ma żadnego przebaczenia" 9.nie różnili się stanem powę ich egzystencji. Tak więc najnas wrażliwe na punkt od dalsi krewni brali udział w zniewagach i wszystkie ich ustawy opierają się na tym". bo chciwośćna pienią dz (pecuniae cupiditas) jest źród_ łem kłótni. Nie leży w ich usposobieniu uprawiać ziemię i długo czekać na doroczne zbiory. szczególnlm jednak porvodzeniem cieszy się gra w kości. 66 67 . Ich wódz. Życie erotyczne Germanów zaczyna się późno i jest surowe. Gdy ścierały ze sobą dwa zastępy. . Cezar traktuje z góry Germanów jako plemię dzikie i agresywne. stanowi to bowiem o jego prestiżu. prywatnej. kiórych los w razie przegranej jest okrutny. w miej. Obecnośckobiet też miała podtrzymyrvać tendencję do ryrvalizacji i popisu.. jeżeli tylko upra.honoru.Gdy w niej wyczerpią wszystkie swoje zasoby. Drużyna walczy przede wszystkim dla rrodza.

iw 10 s. Wszak przez odwoływanie się do Germanów próbowano wyjaśnićpewne rysy śreclniort iecznego rycerza.jakaśjednostka historyczna. s. Ci bowiem historyczni Germanorvie okazali się.Jeżeli w ogóle pojęcie godności sl. Ci mają jal<oby krew ńordycką. które dawali chętnie. A więc na przykład pogarda dla innych zajęć niż rzemiosło wojenne.v-oich antenatów. jak u Tacyta czy Cezara. stanowiących w danym społeczeńslwie tządzącą elitę. Rosenberg. naczelny ideolog hitleryzmu. tym większej godzien jest pochwały. próżnowanie w okresie clzielącym jedną walkę od drugiej. Gdziekolwiek się zjawiali. interesuje nas fakt powtarzania się pewnych zespołów cech pośród wojowników. obowiązkowa hojność. z którego wzorem będziemy mieli do czynienia w Toz- życia. Wikingowie łupili wprawdzie. miłosierdzie i ascezę. Im dłużejmężczyzna powstrzymuje siq od erotyki. było wrogienr. ci byli tylko rzekomymi Francuzarlli. uiegłość. niezaleznie od stosunku tego obrazu do rzeczywistości. Kuśniewiczw swojej książce pt. in. w jakiej głosilo pokorę. Pozwoliliśmy sobie odtworzyć w streszczeniu obraz Germanów zarysowany przez Tacyta. lllieniu Hitlera i Rosenberga wyróżniani byli na podstawie innych rysórv. Eroica.ane zostało rozbudzone dzięki niemu w innych stanach. Rosenberg przyznaje się do związków z rycerstu. Constans.lv-orzeniu. a potem chrześcijaństlva. 13 6B 69 . W gruncie Tzeczy to byli Germanowie 13. Mówiąc o Germanach ideolodzy Korzystam tutaj z wydanego przez Les Belles Lettres tekstu po łacinie przekładzie francuskim. jakie widzieliśmy u Feaków w Odysei i takie. Nie pobłażająsobie r. zaśten. 31. llranowie to nie Gcrmanami nazywa on tych.dziale następnym. który zadał cios propagowanej przez hitleryzm kulturze nordyckiej.wierność wodzom.iecznym. Choć po tej kontroli będzie się róznił oci wia się je poza granicami swego kraju. to dla młodych dobre ćwiczenie przeciwdziałające Ienistwu. Alfred Rosenberg. obowiązująca gościnność zakończona upominkami.. jak pisze T.witalność. wskazy]Mał na Wikingów jako sr. Średniowiecze powszechne. Paris 1959. Ger<l yclcim. bo. Z Wikingami kojarzy się wolllość. Niejedni dostrzegają też podobieństwo między nimi a esesmanami. aie poczucie honoru przezeń wyhodov. Det Mythus des 20 Jahrhunderts. 111. to w nolpisze A. A. Osobłi gościa jest dlą nich nietykalna. Rosenberg 12. Germanowie. zarysorvując sprawozdania Tacyta czy Cezara. Manteuffel11 Obraz Germanów . 19]7 152. Nie przytaczam tutaj tych rysów. które wymienione były przez Tacyta. Tak lra przykład ludzie.en' średnior.niczym toteż hairbą jest dla niclr posługiwanie się siodłem stanowiącyni przejaw wygodnictwa. 11 Tadeusz Manteuffel.winien byc skontrolowany za polnocą coraz Jiczniejszych materiałów. jeżeJi tylko dany kupiec miał krerv nordycką. A. prestiz uwarurrkowany ilościąludzi zależnyeh. Tak terly Gcrinanotvie u Tacyta czy Juliusza Cezara i Germanowie w rozu.wielkoduszność. wspominam o nich.vatriu i t. powstawały jedyne tv srvoim rodzaju twory kulturowe. Gośćmoże wejśćdo każdego doinu i zasiąść przy każdym stole. Ono utworzyło potężny i niezależny Związek Ilanzeatycki.r. takie. żclry zilustrowaćl jak różne orientacje mogą być z koncepcją holroru związane. Chrześcijaństwo zaśw tej wersji. którzy wyznają odpowiednią ideolog. ktłr pozwolił sobie na stosunek seksualny przed dwudziestym rokiem Tli Rzeszy nie lrawiązywali jednak ani do Tacyta. kŁórzy uciekli do Prus chroniąc się przed Wielką Rewolucją Francuską. ani otrzymanymi się nie zobowiązując.. w którym pojęcie honoru przeniknęło nawet do hanClu. elementy współzawodnictwa i chęć osobistego vłyróżnienia. ale marzyli o sławiel o pano. jakie opisał wspomniany już Veblen.anolyiło kiedykolwiek centrum ludzkiego istnienia. Wtedy przecirvnie... s. ich zdalliclnt. 12 lvzór osoborvy hitlerowca. dokonanyrn plzez L. nasuwają analogie z twardą tresurą Spartiatów. ani darowanych nie licząc. germańskim Zachodzie" jest clla autora. ani do Juliuszą ('czara. Nie potrzeba chyba ich wymieniać. tak jak to czynią w ogóle wojownicy. należą do rasy panów. archeologicznych. Wprawdzie stan rycerski zaczął w wieku XV tracić srvclje znaczenie. tak scharąkteryzowani. nazbyt podatni do przejęcia kultury rzymskiej.ię. m. pozwoliliśmy sobie oba w streszczeniu przytoczyć.. \Marszawa 1958. N{ijnchen lbiclem. a mianolyicie rv mieszczańsLwie. Dobywa te analogie A. naraża się na infamię 10.

Iomans courtois. który zakradał się w nocy i zabijał co znamienit:lzych tycerzy| stacza z potworem straszną walkę odrzucająe rvszelką broń. mianotvicie ethos rycerski zrekotrstruowany na podslarvie francus]riclr tzw. by tytul króla piastować. gdzie .ił zwykle strój świadczącyo zamiłowaniu do złota i drogich liłllnieni. czyli porvieści dwornych.pisał uczeń Arystotelesa 'I'cofrast to do siebie. że żaden dorosły by lrlpiej tego nie zrobiŁ. Szlacheckie pochodzenie .ztltlia . rv. jak. tak iirk jej się zostawia zdobienie się biżuterią. '.. co rikement. Przebiegnijmy główne rysy. by tytułować się królem podRycerz miał promieniować urodą i wdziękiem. Synów królewskich było pośród nich niemało. l}cowulf. by był nieustannie zaprzątnięty swo. któremu przysługuje. jak o tym już pisałam gdzie indziej. jak l Ir:rakles. Sienkiewicz czyni Zllyszka z Bogdańca od małościtak krzepkim.. Czar rlrlrvski przypomina. jest llardziej chciwy sławy niż inni. 31. . t.W.rrtlalogicznym. jej bohater. z odwołyrvaniem się do wcześniejszych. s.irleał v. 110. . llyr: rvłddcą połowy polskiego powiatu. Siła ta była niezbędna do dżlvigania . Męska uroda..szystkim. Nie byle jaka musiała być także zbroja i uprząż.ego. cJtonsons de gestes i treściceltyckie.V. Urodę tę tlrl:. wygtąd szanolvny $especzirslqpuje lullle) i gdzie warunek urody stawia się już tylko kobiecie.zttkże 1.r. trf.każdy z bohaterów szczycił się efektownym drzewem lv. że gdy ściskał rJaiąź drzewa. od dziecka. ją wygląd pełen godności. MoŻna było także -_ i to zdarzało się coraz częścielrv związku z rozrostem miast i wzmaganiem się ich zna.bogato. sok z niej wyciskał i gdy w dwunastym roku życia opierał kuszę o ziemię. Zgodnie z tą tradlrcją. s. wystawnie. która ważyła 60 . 71 .lt:staje się szczególnie liczyć w ethosie mieszczańskim. ' stefan Czarnowski. żeby uwolnić Duńczyków od straszrlcrJo potwora. Znaczenie siły fizycznej będzie ..ciu podnosi także i strój męski. przybyły z daleka. Pareto. które miały w nich charakteryzortać ideał rycerza.lr. Siłę tę przejawiał zwykle... Mówię rtw zasadzil". llrl tcż niewiele było trzeba. Według celtyckiej wystarczyło lilr. Rycerz w średniowieczu W życiu nąrodów nic nle jest tak rea]ne i ptaktyczne. zarrważają niektórzy Od rycerza oczekiwano. łącząc w nich lvątlii antyczne. W tyn stuleciu pisała swoje pieśniMarie de France. W jednej z północnych legend. która jeszcze w XVIII lllttlr. że słowo noblement znaczyło u kronikarza lV rvyprawy krzyżowej tyle. Ibidem. bo rnożna było być pasowąnym na rycelza za szczególne sukcesy bojowe. tj. tak korbą zakręcał.Iana Czarnowskiego. . Wymagała ona ciągłego podtrzyceltyckiej.. 70 W rozclziate tym praglę przedstawic jedną z oclmian nabyć ten przywilej. w społeczności 1.spaniale" 2.tym stuleciu pisał je głośnyChrótien de Troyes.. czyli opowieści o slarł" nych bojach toczonych ptzez Tycerzy z kręgu Karola Wielkiego przede łl.B0 kilo. która mu pozwala ukręcić łeb poirvorowi gołymi rękami.najbardziej reprezórrtatyrvnych chonsons de gestes. by okazać siłę.' Rycerz musiał w zasadzie być dobrze urodzony. Powieścidworne zacząły się mnożyć rv XII wieku. Rycerz musiał być silny._ ią sławą. że człowiek. Studia z dziejów kultury \Varszawa 1956.llroi. We wspomnianych utworach t. Le mythe veIiuisle ethosu rycerski. wz Dziela.jak umniejszał stopniowo rozwój techniki.

w-ojny nie ma. Conrada. które iiustruje Lingłard w OcąIeniu Conrada. że zapasy jadła nagromadzone na stypę pogrzebową mogą służyćna ucztę weselną. (Singez. Bo. kto zwyciężyłjest niewątpliwa. co winien swojej opinii.Skoro tu powidda sobie rycerz w jednej z ballad wojna. często pomagają sobie jak brącia i wzajem na siebie liczą. tu zostanę" . Czyta się o podejmowaniu pokonanych wrogów przez Anglików po bitwie pod Crócy i pod Poitiers.d'ąbord d votte renommóe). rycerzu ta sama autorka. .Z dwóch rycerzy w pojedynku.hierarchii. byle nie przesadna. lMspółzawodnictwo w ustalaniu swego prestiżu prowadzi do stratyfikacji w ramach wojującej elity. przez zasiadanie dookoła okrągłego stołu. gdy nadmierna. żeby wyjśćza mąż za zabójcę. G. jego przeliwnik.iv cytowanyclr balladach.. że sprzyjają zachowaniu jakiegośstatus Quo Ą. Odwaga bywa także nieraz konieczna dla wypełnienia obowiązku wierności i lojalności dwóch cnót. przychodzi oddać się Frankom w niewolę. Ogier. W jednej z legend. karze się bardzo surowo. wdowa oddaje mu swoją rękę tak szybko. Dla tej ma się termin dćmesure. Francuzi i Anglicy. . zabija męża pewnej damy. Anglików dziesiątkuje głód i dyzenteria. i tę. Więc wypada węclrować rv poszukiwaniu okazji do walki. że się może być posądzonym o tchórzostwo. jak wiadomo. co w legendach Slowo . kto został zwyciężony?" Ponieważ odpowiedź na Tzecz tego. po czym wracają l bitwa toczy się na nowo 6.. którzy obracali się klrlrl wydany w roku 1971. solidarności. Nieustanne zabieganie o pierwszeństwo nie staje na przeszko_ tlzie solidarności tej elity jako elity..Wśród pisze o innym pięciuset jeszcze by za pierwszegg uszedł" -wcześniejYvain. zwany Duńczykień. 72 Patrz G. Ze rvzględu na stałą troskę o prestiż w walce. Yvain. by były znane powiada Chrótien de Troyes. Żaden fycerz nie słucha spokojnie o cudzych sukcesach.wyMarie de France.. gdy są poza krajem. że zabił szlachetnego t ycerzd z wrogiego obozu. London 1969. aczkolwiek w za3 sadzie wszyscy rycerze mają być sobie :ówni. co z kolei pociąga za sobą bardzo często zgubę Tycerza i masakrę wszystIiich jego ludzi. ()dy w bitwie z 1398 r. 73 .Zdumiał się wielce. s.mywaniat ciągłej próby. które bywają poczytywane za konserwatywne w tym sensie. jąceJ element fikcji. gdy on byc pragnął pierwszy w świecie". Russel w swojej ślvieżo wydanej autobiografii charakter-rzuje jako arystokratyczlrego gentlemana polskiego aż po czubki palców r. Duma jeśtw pełni usprawiedliwiona. . bo kąsa serce. 8 związanych z królem Arturem symbolizowane jest.. Jeżeli zywając pierwszego napotkanego jeźdżcadla ustalenia tego. choć są zaciętymi rvrogami. jeżeli się nie chce. 23S-240. Ta rozpacza rvyrywając sobie włosy i rozrywając paznokciami ciało.e morale.czy ten. co jak już była o tym mowa nazywa się dzisiaj pecking order. sankcjonując tę nieustanną troskę o swoją jaźń odzwierciedloną. gdy są tl siebie. Medieval Panorama. Nie ma co spełniac dobrych uczynków. prowadzi do łamania elementarnych zasad strategii. nie może zostać przy śwleżopoślubionej żonie. Obawa. która obejmowała i wrogów także do elity nalezących. cnót. New York 1957. W czasie walk między Frankami i Saractlnami jeden z najlepszych rycerzy Karola Wielkiego. Patrz polski prze. RusseJl. że tu w kraju i inni taką mu sławę mają. w którdj pozycja zależy czyli dta ustalenia właściwej od liczby i jakości TyceTzy pokonanych. Przyjaciele pilnują. . Sposób myśleniatych. rycerze angieiscy idą leczyc się u Francuzów.kto lepszy: czy ten. o wspólnym ucztowaniu i zawodach sportowych. gdy pospolity żołnierz chełpił się. ale daje się przekonać trzeźwej dwórce. nie aprobując tej metody. Paris 1956. by nie gnuśniałi by pamiętał. oba nalody. Coulton.legenda" nie oznacza tutaj jakiegoś gatunku litetackiego. żądanie od rycerza odwagi jest w pełni uzasadniorre. jego szlachecki zwierzchnik kazał 1lyszałka powiesić. odpowiadający l-Tomerowemu hybris. jak powiada kronikarz. Traitć ol Beltrand d. to wędruje się dalej. pyta wierna służebna. Gdy Saraceni chwytają Ogiera podstępem. Jeden z TyceTzy| opisywany . . którego B. wyzwany jest na pojedynek z ryceTzem Saracenów. jak powiada zazdrość którego sława'do niego dociera. Tycerz ze lwem z opowieści Chrótien de Troyes. by uwolnic Ogiera na drodze wymiany. Jej brak jest najcięższym obwinieniem. Jest ono użyte w potocznym sensie dla oznaczenia wszelkiej opowieści zawiera. 0 ó The Autobiography ł Patrz Emile Dupróel. musi się zmierzyć z nieznarrym kolegą. Wspomniany już mszcząc się za krewnego. kto zwyci{żył.

"rógo Pieiwsza jest tytko chwilowa: dareń obowiązuje się obdaro\. l\. ńiało tysiąc funtów złota.. Ten.. który zrezygnował z dochodzenia swego. której się po nim spodziewano i którą uważano ludziom za nierozłączny atrybut szlachetnego urodzenia.l. poza tymi negatyw_ lnrria i możności radą swemu panu./y ]//reszcie ów władający magią fi}ozof.nie mógł ciopuścić . wlcllliciela. ciągnęła w przekonaniu. iż rycerstwo rycerzowi rv wykonywaniu jego służyła Podczas zawodu. t. Ganelon.l. jeżeli choclziŁo o zernstę.. J. rrlr. rlrl żłldnegouszczerbku na jego honorze (honneur). Czytamy w niej o damie. jak wiadomo -.lrtlziej wielkoduszny z nich był. połączone nowski o celtach rz. Mniejszym zlem ruina niż ogłoszenie skąpcem. synowie kształcili tr'rrl okazywał się zwarty. Tymczasem wieibiciel przy pomocy magika dokonał. Ale tlllł. genealogii -_ pisał Czar. okazał się na wyso]<ości zadania. czego 7 Johan Huizinga.pyta autor jej tt. Rodzina nuklearna spojona poszulr1. gdzie był więziony jako zakładnik. Gdy ojczym Rolanda. The Waning ot the Middle Ages..podjętym w stosunku do równych sobie.ie. który posłałukoclraną żonę do danemu słowu. Tę wiernośćzobowiązaniom.t. kto et rlocuments cl. Ale pośród tej rł. która . we.(.ielko_ tltl. do uszczerbku w lllłtllie posiadania (intćrót). 1rrztlgrał sprawę powierzoną sądołvi bożemu.l. żeby jej nie splamić uchybieniem r z. nie tylko on sam. Zobowiązanie to za. r. hojnośc. i rvszyscy W1020rokubiskupFulbertzCharlresujmowałobowiązki w stosunku clo srvego pana do żadnej krzywdy na . Jan zobowiązaniom Dobry. boju".lasowe braterstwo nie przeszkadzało rycerzom wywiązywać łlr. osamotniQna żona zwykle umiała sobie się na obcych dworach. więćdziesięciu rycerzy miało przypłacić ten ślubżyciem. jak powiada l{uizinga.]Mobec nieuniknionego zalrmatwania * odwaga osobista.vał z zapłaty dołviedziarvszy się. jeżeli oczyści rvybrzeże Bretanii z raf i skał podwodnych. . c}roć . 0 Patrz Textes lll'r.go z kolei obowiązywała we rvszystkim rvzajemność9... stanu.pani stanęła wobec konieczności lwrli obietnicy.rlrżc cdpowiedzialnośćrodowa. że bądzie powolna jego pragnieniom. uczynioną sobie czy krewnym. 67.wolał się łvyrzec celu pożądania wzlllszony wielkościąofiary trlżli clopuścićdo chamskiej podłości".yszechnie znane jest czynienie dziwnych ślubów.lizysięgał na wierność. urok postaci. Ten sam Huizinga pisze o grupie TyceTzy| która ślubowałanie uciekaćnigdyzpolawalkidatejniżnaodległość50akrów. bo niczego nie uzyskał.rza \!. Skąpstwo przyprawia o stratę zajętego stanorviska.plzy dworze czy zamku. o wyłączenie z grona ludzkiego" 8. s. zakończeniu.. który miał to złoto otrzymać. tud. był przeniknięty fikcją.rnusiał być bezwzględnie wierny Rycerz . działania (libertó et facultó).l od przyrzeczenia. lrtóry nie zgodził się llll żadną zapłatę za swoje trudy? l. żr.|a wtedy nader luźno.ltt.Dzie.cnośćosłodzic. choć zadośćuczynienie jej wymaganiom krlszLowaó gc. s.wobec tego nvolnił uko_ (.lvypełnienia tlrl niego żądała. rvaszym zdaniem -. l/{.histoite Moyen Age. 8 S. Rycerz był ciągle poza domem w jego nie_ h|lvaniu sławy. do żadnej szkody w jego posiadłości(sócuritć). Por. rv opowieściziemianina. zbogactwemizhojnością. Czy mąż. pi"u (solut). którzy na dworach od niego zależnym. sam oddał się w ręce Angiików w zastępstwie zbiega. nościukochanego miłżonka zakochanemu w niej giermkowi obiecała.. Kto lr. _ . sześciupunktach.w nieobec. Giermek ltr li. spodziewając się dobrego poczęstunku i należytego obdarołvania na dalszą drogę. połączoną z licytacją we wspaniałoobiera sobie jeszcze za temat w XiV wieku Chaucer myślności. z obowiązku pomsty za każdą. a przede wszystkim sławili wielkie czyny rycerskie.icrmek zrujnował. s. obowiązywała l.71. jego krewni zostali porvieszeni.ądzi światem gdy-odwaga pisze Huizirl9a ?.l(omą czy autentyczną zniewagę. . gdy jego syn uciekł z Anglii. Czarnowski..vanego do wzajemności z okładem. że zadanie jest do wykonania niemożli. wchodzącej w skład jego opowieści karrterberyjskich. Paris 74 75 .ic z dziejów. które oborviązylvały wbrew wszelkim regułom rozsądku. 31 t 32.lt.się daremn. służyła tym.decydująoprzypisan'iupochodzenia arystokratycznego [.). uznał to także po powrocie za konieczne małżo.zi_ościi magik.. bo zrezygnor.] Trzeba bez szemrania darować każdemu żąda.y zakochany giermek.wolałby Z sercem przebitym paśćr. calmette (ed.(. ltytni zaleceniami wasal musiał rviernie służyć lrIilrt. do ograniczenia jego swobody dzia.

Obowiązuje go wojna w słusznej tylko sprawie (iyuerre fulyttle). lojalny. Jeżeli tl Cytuję za R. a takze opiekować się ludnością. okresie. Musi on llrrlllić kościoła. Teoria usttoju teudalnego Warszawa 1930. ktory Huizinga uważa .być hojnym |. w. Szacunek dla przeciwnika. jeżeli były pannami p wającymi w jego domu. czyl Tycerz ze lwem. rvreszcie. W zasadzie miała to być jedna z form opieki słabszym w ogóle. oraz osła..rlga jest godna zapamiętania w historii piśmiennictwa doty(. tym słabszym byłby uciśniony przez los mężczyzna. Musi być wielkim podróżnikiem szukającym udziału tv ltlrniejach i walczącym dla damy swego serca (pour sc mie). lęk przed odwzajemnieniem i. Ścierając się trva twarz z wrogiem umieli się dzielnie bronić. uprał.zór króla Aleksan- postawę wobec wroga i lvobec kobiety. stanowiły głów łli.(. cudzołóstwo.rlri.i kochac swego pana i pilnować jego rvłasności. a]e nie jest mi znany żaden wypadek. urodzony w 1346 roku. Cytuję za Tadeuszem Manteufflem. unikać grzechu.pohańbienie lub usiłorł.. humaltllirryzm. :. które kształtowały się na strzeni od XII do XIII stulecia.i rvszędzie szukać wyróżnienia.anie pohańbienia córki.vzględy zabaworve .rrtlwadziły do ubiegania się w walce o równe szanse. A więc na przykład opuszczenie w bitwie i pozostarvienie na placu boju żyjącego i nie ra ciężko.i. zabawową. 89. unikając wszelkiej skazy..źll(]cgo eksploatacji. trlttr. Wejjej bardziej szczegółou. wdowy i sieroty. pollrrtvt. szukać torłrarzystwa walecznych i uczyć się od trlllr. tvlrlsi byc waleczny. Il| 76 .v śmiertelnej lt. pycily i podłości (vilenie).W Consueludjnes Feudorum 10. jednakże łamanie tych zakazó a zwłaszcza zakazu stosunku z żoną seniora. gdy chodziło o król tej miary. The Decline ot Chivalry.ą charakterystykę. Kilgourem.o czym łamaniu przychylna Królowie rv oporł. Eustalrrz rlly Deschamps. łvnuc narzeczonej syna. wylicza warunki.hurt" w obronie uciśnionych d bo uwalnia od rvładzy okrutnego tyrana trzysta eksploatowa ptzez niego dziewcząt. jak tvlrlr. a także z jego łożnicą. 50 . s. Wedle Łych konwencji zarysowany został przez Sienki wicza król Jan Kazimierz w Potopie. clyktowany był. których dopuścic się mógł r w stosunku do swego pana. Czasem sta wzmagała jego nieporadnośći rycerz był przywoływarry ja zbawca.rZy. które muszą o głodzie i chłodzie 10 ll1. lrlrll. jak dokonywać czynów. czynne zniewazenie go.51. Cambrid e. Śmierć na poirr 1t1.l1:rrvriedliwym. mamy zivykle na myśIi llylrl dopuścićdo życia w starczym niedołęstwie. a nawet tylko usi wanie nawiązania stosunku z żoną seniora. bo trudnc Consuetudines'Feudorum. wreszcie świadomazdrada tajemn seniora. kto chce nalezeć do ly(. ile to. autor niezmiernie płodny. ltlrlrl]ić się. wrrllii była nawet dobrym zakończeniem jego biografii.łyielkich na rł.r{: gdzie indziej. L. Oprócz obowiązków lv stosunku do swego pana. jak to czynił na p kład król Ariuri. rozbudowane są szeroko p kłady wiarołomstwa (felonio). przy czym opin bywała pubiiczna będzie jeszcze dalej mowa .łrt rllires sztucznego podtrzymywania zamierającej ideologii i colvyraźniejszego traktowania jej z przymrużeniem oka. Jak widzimy. pisarz mieszczańskiego 1lrlr hodzerria. i nie pozbawiac nikogo jego włastlrll'lci. Fair play obowll|7ujący w walce. Yvain. l?yl)}y kolejno w () chwale rycerza decydowało nie tyle zrvycięstrł. Walka mogła dla niego bez jego ujmy kończyć się klęską li rIli<:rcią tak. Ich żałosna wątek najbardziej znanych opowieścidwornych. nawet. r ltilek jedwabnych i złotych kunsztowne tkaniny.łlc wszystkim Ctly mówimy o rycerskości dzisiaj. które obowiązują kogoś.viona już opieka nad wą i sierotą. łl sciryłku średniowiecza. później nobilitowany.ia . dumę. pTzez szacunek dla przeciwnika. co Karo1 Wielki czy król Artur. kobiety miały być należycie obwarow przeciw męskim atakom.ieściachśredniowiecza nie byli zwykle staciami szczególnie bohaterskirni. siostry seniora.lył.alce ze swoim nieślubnym syne Jednakże król szukał zwykle oparcia w jakimśszlachetn rycerzur co podnosiło walory tego ostatniego.lt. jak o tym miałam okazję . ryceTzy o wiązywała zawsze szczególna wdzięczność w stosunku do kto ich na rycelzy ppsował.1|l. Mass. l/. duma i r.o. jak rzecz się miała z Rolandem.

kogo zwykły nosić na grzbiecie.lwa. odsłoni\Mszy 1lrzyłbicę pokonanegol rycerz przekonywał się. Ten brak względu dla innych nie razi najwyraźniej ltiebios.:j: wzajemnie rycerzy Jec bości.ylko koszuli.H.*lj jsza humanitaryzm. jak - "r* Vr'alka TyceTzy z zakrytą twarzą stanowiła w opowieścia. Czyta się w legendach średllr.by na terr przykład w bitwie obrócił. co mogło być poczytywane za tchórzostwo. spadł z pi. Komu siwizna skroń już kryje..ch..iowników. lecz powiada: \Ą'siąCż panie.a!11^o'u. Nic. ale nie wolno llyło złamać obyczaju rycerskiego.1 zorientował dopiero póżniej. żeby wyrównać szanse.u. Tej zakrytej twarzy |. rlrvornych okazję do tragicznycir wydarzeń.Wolno było ówczesnemu rycerzowi -_ pisze Sienkiewicz w Krzyżakach nie zważac na żadne przeszkody. żeby nie pomyślano. Huizinga.u w na niego natarł."y'l]:1::Tj z nich strąca arugiugo . |l1. drugie czekało z wojną na odbudow Zabijanie wroga iieuzbroionego g]<rvyało T. New York 1959.zc. . .ypity*:T-..ranicznie wierne swemu lrlrlwiccza o koniach obdarzonych ludzkim głosem. r___:^ _ ^_.'3uZci bym hańbę na się ściągnął". że został panem pobojowiska. __ __ t^l_łn film Dn u'lulrll _..fi w okiesie pr"*i*"ika i gdy flo1ę Jednegojh:lcffj rvyzyskiwac słabośc] jej . Koń nie. W zal{ Obyczaj ten potwierdza r. IyceTzbez skazy. Gdy w walce nieznanych sobie mu.o czym różnym ludom |. "Nie zabiję mnie pr Boże broń który spadł z konia -' rł"ołaLanceloŁ taką nies}awą".jakie by pośpiechpo zwycięstwie mógł przyltitlść"12..iż kazywałby strzał z tyłu.ChełmickiSzczuką : ]::]i1 po sunie za w jego mieszkaniu..... który : fr:. konii i odsłoniwszy do czynienia. Jes i diament. który nakazywał. za. Nie przynosiło rycerzorvi chwalT k". że będzie ten cz 1yyT:^}^"*1o. J.. hlr'llc przezwyciężały niedołęstwo starości. Men and ldeas. dta odpoku.11t :J:ili_*'..j:"o:| on.óch nieuzbro.t""r".. uderzyć bolviem w twarz ttttlżna było tylko kogoś pochodzącego z plebsu. trzymarn ci rumaka.l.j:::i::1':"i::. podobną genezę miał hańbiący |. . a nie broń możnych tego świata. trar. panu.konia (a w zbroi nie rycerz. była to bowiem broń pieszego chłopt. niemógł **"i" bilwy zabił dw..rlrże współczesnego autora llt."u w zgrzebnej i. Jiłu.i tit*i" Ćh"ł*i"ki o"d i okrąża go podbie|u:ą" .1J.JiadJ.{:l1:]: l_::]j. nie przebi dza. Nie wolno było zabijac wloga godząc w mówiąi^":911 Ktzyżakoch twierdza to Macko " Bogduń."i i. grly się tego bije.tt.:.akter uderzenia kijem.lr..towanra.. gdy to.by jeszcze raz za1rrrwnić zwycięstwo temu. ---ńv""r-wi w zbroi nie wolno było się cofać.lorrtesquieu będzie potem przypisywał genezę hańbiącego chal(ll(teru uderzenia kogośw twarz. jaką rolr. że ta odmowa pbciągnęła za sobą śmiercjego przyjaciela i wyrżnięcie jego wo. z którym się walczyło.nof. jak pisze Huizinga lo że jadąc na rekonesans zbroi kłaść nie lrlógł. llll. Niemiła sercu chwala taka. warto zauwazyc. Roland nie chciał dąć w róg dla przywołania poll)ocfl. że zgładziŁ bliskierltr'krewnego czy umiłowanego przyjaciela.r"-ili..#"i. Nic to. Podczas nU. . które w pełni świadomości bierze'udział w walce. żema ze starr"im już człowiekiem leżącego lancą.i"i"i '.ir"'"przodu. a nie zawołał. skoro archanioł Gabriel osobiściezlatuje z nieba po duszę llohatera. nie było rlopuszczalnb. 'u"] kl?. gdyby ktokolwiek z lrrelvnych lub przyjaciół zwyciężonego chciał go ponownie do rlicj wyzwać. że Lancelot. Obyczaj ten zachowyrvały nawet całe wojska. o. t wierny także film Tej konwencji. nigdyryce f.:: w sobie darować tego.io_.darmo nosi imię własne. To l dla okazania gotowości do nowej walki. (Pjeśnj N4arie de France) już miałam także okaz Dozbrajanie przeciwnika . Według tego. <lclgrywa w tej walce koń. Mówiąc o walczącym rycerzu niepodobna zapomnieć. Przewidywał pielgrzyml wyrzucać sobie aż Oi S*iu.."T było mówić jakoby ta] ich wrogiej rywalizacji nie chciały . Nie honor.lc nieraz korzyści.że się boi.a"i"Se się o rvłasnych. to zwierzę.. 78 79 . a to tak dla okazania.r. * powieści . niego z tyłu. by zwycięzca w pojedynku spędził na polu talki cały dzień aż do następnej 1ltilnocy. o koniach."::".

Cohen uważał. baronowiel 13 Bijt Zabij! Ratuj się. w objęciach na wysoką górę.rttnce ojciec obiecuje rycerzowi córkę.. Patrz antologia liryki staroprowansal. ale rycerzowi plc wypadało krwią kobiecą się plamić.l |' mian rycerz przyczynił się do podniesienia rangi tego s czyniąc po dzień dzisi'ejszy jazdę konno szlachetnym zajęciem arystokracji. Nie trwoży się. postawa ryceTza w stosunku do kobiety zależała. kiedy kochan_ ktlwie. ' .Pałace. Zofia Romanowiczowa. głodzi się.. Wojujcie. który ni'e patrzył na kobiety. znali się ty{ko . czym była. 81 . Kiedy posłyszę w każdej stronie Hurral bitewne. jeżeli ten zdoła ją zallitlśc. (l(:Zywiście. Do tego. zjawia mu się karzeł ciągnący wózek. To duże zło i uchybienie natur"" - jak twier- r8 Są to wyjątki dłuższeEowiersza. wzdychanie na tltlIcgłoścbyło raczej wyjątkowe. próbą przypominającą Rękowiczkę sclrillera. w jednej z ballad Marie de |. której wymaga od kochanka żona króla Artura. skiej pt. W pieśniach Marie de France mówi się o dzielnym rycerzu. wicścidwornych jest wystawianie jej na próbę. riit. w Nir ogoł jest to miłość pełni skonsumowana.. Brewiąrz miłoścl. czy lóyła to dama. by mu się udało. Tak jak szczegóiny stosunek ma rycerz do konia. jest proba. ir iego pani się jeszcze boczy za to. a zwłaszcza z mieczem. Nadanie temu stosunkowi charakte stosunku osobowego znajduje wyraz w używaniu zaimka sfte miast słowa jt. ż<lllą. to znawca średniowiecza G. stosowanć ptzez r. Karzeł pod wa1lonuje mu wyjawienie. opiekuńczośći adoracja ltlrlgły dotyczyc tylko damy ze swojej klasy. kto możel Trzymają pachołkowie. Możemy przytoczyć jeden tylko ltrlti przykład w jednej z ballad Marie de France. proba jest okrutniejsza niż próba schillera. że się chwilę walrał. niż niewola. Że go podobna czeka dola: Śmierć lepsza.. od tego. nie duma. bo za_ <Jr.żeni swoim damom dzielnie opierali się. Dlatego 0 tlzi autorka. tak gólny stosunek łączy rycerza z jego zbroją. Miłość musiała byc obustronnie wierna. lecz dobrej sławie Tycelza.wyznaniom miłosnym ztrlrochanych w nich innych pań. gdy ruszy Siekać i rąbać. A w piersiach trupów utkwią sztorcem Oszczepy i proporce. 'żeby jak najlżejsze szaty. jak wywiezienie pracodawcy na taczce.aża nie życiu. w którym stali zapatrzeni w siebie aż do póżnej nocy. pospolitym tematem opo. W zdo_.galrttlleria była niczllm innym niż skonwencjonalizowanym wiarolrlnlstwem i uznaną społecznie bigamią".agnąc goląco. Panienka.rlbotników. rr nie przy stanie faktycznym . ale z wycieńczenia pada martwy. co grozi mu hańbą i ośmie_ szcniem. być lżejszą |)l. Przypomina to stosunek współczesnego człowieka jego samochodu czy jachtu.Bić się i kochać" to hasło rycerza. często wyższej rangi w ramach tej klasy. Najdalej idącą próbą miłości. i oprac. Choćby wam przyszło oddać w zaśtaw . Wrocław 1963. miasta.sen przenoszę. Rycerz wnosi wprawdzie ukochaną na szczyt. kłuć i gromićl I gdy spłoszony rumak Wlecze po ziemi trup ryś:erza. Lancelot nie decyduje. wino. s. bylych miastach wyrzynano mężczyzn plebejuszy. Miłość tlo swej damy miała stanowić czynnik uszlachetniający. powiadam wam. czy kobieta z ludu. 34.na kLórą pozwala sobie kobieta. zwykle z cudzą B0 - Etbos rycer kl. l. Gdy uprowadziły ją złe moce i \ancelot szuka jej roz_ ten pro1laczliwie. gdzie znajduje się ukochana.i gdy konie ' ł. zamki. -' Padają smerdy i wielmoże W zielone fos sitowie. ną razie jesteśmy przy postulatach.. mieszkając w sąsiadujących zamkach. Jednakże rzecz konczy i kładzić na siebie się tragicznie. A śmiałeknowy cios wymierza. przezwyciężająca nie llyle trudności i długotrwałe rozstania. że na ten wózek wsiądzie.bez odpoczynku.że .przeł. tlkna. Być ząkochanym należałodo obowiązków rycerza. wrócimy jeszcze za chwilę. forty. że te rozkosze Nad jadło. |./. Rycerze zapTzy. Zamiłowanie do walki ilustruje wiersz Bertrana de Born urodzonego w 1140 roku: Lubię wasalów tłum.Ltnkiem. \Mbrew potocznej opinii.

wzrusza ramionami na przysięgę składaną przez Zbyszka u stop Danusi.1 zamku pochlebiali osamotnionej zwykle pani.pTzy czym niewinnośćta. Grbaves. Pozostawała mu adora:. 98.że należy ten kult Kobieta nie cieszyła się szczególną pozycją w chansons de gesles. II. 1. Norbert Elias. wbrew wszelkiej oczywi1. którzy wędrując z zamku lr. J.avrcla. 15 plawą sytuacji kobiety w XII w. Adoracja kobiet zjawia się we Francji dopiero w XII wieku w opowieściach dwornych. [l.lllazująca najdalej idącą służalczośc mężczyzny w stosunku do jest przez kobietę. The Blazon ot Honour. Uber den Prozess der Zlvilization. Paris Georges Duby. że wędrowny poeta ll. A. pisaną przezChrótien de Troyes w wylrrltraniu zaleceń Marie de Champagne.t siebie. s.. london 196. W Krzyżakach SienkieWicz traktuje ją jako nowośćnapływającą z Zachodu. s. I L .y[atoI miał (a dotyczy to zaiówno średniowiecza. Frappier. okazywała się bezsporna. zależna od chwały przodków. że cała ta adoracja koncentrowała się przede wszyst. 104.1. słusznie jest. traktować raczej jako zabawę. t7 tB en Frąnce du Moyen Age. lla czas dłuższy. Cohen.. . że w kulturach.Ztym kodeksem wiążą się narodziny pojęcia galanterii. Basel 1939. lla fakŁ. l l4.. r0 M. korzystając z czę:. Greaves r0. jeżeli wierzyć opisowi ich obyczajowości dokonanemt przez Tacyta. uzurpowały należną mu wierną służbę lll. tr ]iobiet pociągała za sobą w legendach epoki spalenia na stosie..rozumiejąca się sama przez 1ł G. Wyjaśnienietego czynnika jest tym bardziej interesujące. Jeżeli tego nie uczyni.minstrelom.e Ttoyes.ołeczeństwach. dotyczących adoracji.<1o kultu wędrownym r1.liillr w największych zamkach. 83 lll). wyllr) dobrą pozycję. rycelzy liczących na uzyskanie jakiegoś miejsca na dwol7(. kto jest mężem czy kochankiem.1. Histoire de Ia chevaletie 1949. Inni twierdzlli.Poeta w kt(lrych hierarchia. 92. W świecierządzącym się gwałtem i przemocą kobieta jest nadal uzależniona od obrony mężczyzny Servant in love and lord in matriage. Kobieta nie wchodzi w ogole w Tachubę w kodeksie samurajów. |'t. a ściślej tyle nie miłość. . Paris 1936. odnawlana jest nieustan. które. Chrćtien d. Zdrada małżeńska.1(. Temu stosun. Nie m'a żadnych śladów takiego kultu u Germanów. zjawiał się w ostatniej chwili na. licząc na dłuższą 1. kobiety nie mają zwykle dobrej pozycji. s. ltlczlTfl koniu Tycerz| ktory gotów był stawać w szranki za jej lritlwinnośc. Etude sur la mort de Roi Arthur. gdzie człowiek toruje sobie drogę mieczem. Hanna Szumańska-Grossowa.delikatne. Przemawia za tym stanowiskiem fakt. 82 . Zdaniem Montesquieu. przeł.lis|encję służbyobowiązującej wasala w stosunku do swego |)illla na jego żonę.1ości.kopniaka wzwyż". jak tę sytuację charakteryzuje M. Jeszcze inni bardziej poziomo . Wznosić się winien przez swą panią Ten. Robert Mandrou. że ten kult był wymyślony l 1locltrzymywany przez same kobiety. hipotez. Bicie żon było pospolite aż do łamania im nosów włącznie. ale Niektórzy z autorów wiążą ową adorację czy galanterię z po- u mężczyzn i nie umniejszająca bynajmniej ich doskonałości. lekkie i-ciągłe kłamstwo miłości". trlt. Żona seniora miała jakoby w tym czasie uzyskać prawo do zarządzania majątkiem w nieobecnościmęża oTaz prawo do składania hołdu lennego 15. Hauser w swojej historii sztuki także poczytuje ten kult kobiety za symptom jej nowej pozycji. której był protegowaprzypisywali pomysł ttyllt 17. Mam Lu na myśliLe lirtbiety inspirowana t'lrcvaliet de IaCharette. rozdz.rlo osiągalna dla ubogiego narratora 18.it. 'Warszawa 19651 także J. o której mowal Więkśzość ll.lyc:h nieobecności męża.. 1958). że legenda . by przestała Kochać wyzutego ze sławy i męstwa 1a. Paris 1957. który bywał niejednokrotnie porówny\Many z kodeksem Tycerslwa średniowiecznego w Europie. w drodze współzawodnictwa". Myślę. t. w której w istocie kobieta dostaje . l Stcfan Czarnowski zwraca jednak słusznie uwagę.kowi lr tltlłu do góry miał sprzyjać fakt.rli|owała wyniesienie kobiety na serio. Frapplcr. Histotia kultury llancuskleJ (oryg.. że zwykle gdy ją prowadzono na śmierćz rozwianym tvlosem i w zgrzebnej koszuli. jak i dworów homerol jak pisał gra ważną rolę w sp. Maćko z Bogdańca.. że wędrowni minstrele rekrulrlrva]i się przeważnie spośród rycerzy bez ziemi lub z małą jej tlrlsc:ią.Norbert Elias podtrzymuje tętezę powołując 1. Jedni widzieli w niej r. galanteria stanowi miłość związaną z pojęciem opieki i siły. który tej nowościnie znał.(.1rtżl-lę na dworze albo przynajmniej na czasową dobrą gościnę l l](t dary otrzymywane na dalszą wędrówkę. s.Żona bogatego rycerza była zwykle lrr.

Inaczej szych. llr<lcLwd między ]udźmi i doprowadziła do iroydzielenia różnych 1.r:iski lll .rlcżą c]zieci wielkich lordów. wreszcie. New York Andreas Capellanus. rlitlśmiałośc przezwyciężenia. od wyszukanej z obu stron retoryki. SzlachciĆem i szlachcianką.ono w ogóle w-rachubę. 5. ale wolno je oszukiwać.łrymieniane ukradkiem. a miłośc l.. Szlachcicem górnej warstwy szlacheckiej i kobietą klasy śrcdniej. bo miłość musi byc sekretna lltr. Wszystko zaczyna się od kunsztownych werbalnych zalotów.tlniej ńie wymaga . Klimat jego Ars amandi. .iac się z po. |.1 |)|zy sobie lw i. mające j rożne odcienie w zależnościod pozycji klasowej partnerów. zastrzega się on. tl.rji1 pervną moc nad mężczyznami.cja z dystansu./. Mężczyzną klasy średniej i kobietą z górnej warstwy szlacheckiej.. J. Nie ma tumiędzy małżonkami nie rodziny.która zmierza do pełnego zadośćuczynienia. Capellanus był współczesny znanemu nam już Chrótien de Troyes. reprezentowanej w legenclzie Tristana i lzoldy. 7. z łaciny na angiel194l. który nie ma zastosowania w wypadku ll1.azdtością.Jednocześnie jednak nasz autor stwierdza. do brzmi: 1. Dialog między mężczyzną klasy średnieji kobietą tejże klasy.lrlz w miłości llirlt. 85 Z ośmiudialogów. kobiety bowiem mają tylko 1. B. przeciwstawiając miłość dekoracją miłościwarstw niżz . stałym niepokojem czy się ukochaną zalrzylęk. Szlachcicem górnej warstwy szlacheckiej i kobietą tejże Tak wygląda stratyfikacja społeczna w oczach francuskiego 1lisarza XII stulecia i uzależniona od niej erotyka. Cytowane przed chwilą wyjaśnienianie wykluczały jedne drugich. Należy je jeszcze uzupełnić o wskazywane przez niektórych wpływy korespondencji wymienianej między żeńskimi i męskimi klasztorami.y.iom. Mężczyzną górnej warstwy sz]aclreckiej i kobietą klasy iircdniej. 19 ski J.Wyłącznie rlrls]ionałośccharakteru stała się przyczyną wyodrębnienia szla. co zaśdo 1./.wpływy poetów arabskich przenikające z Hiszpanii.żtlrn i żoną. . Przynależnośćdo klasy jego zdiniem wyjaśnień. Choć to autor jedynego w swoim rodzaju dokumentu. li lasy. że nie może jej być między 7\\.tz]iu małżeńskiego./. 6. klimat Petroniuszowego wytrawnego-życia. jest formą wa]ki. różnił się jednak znacznie od dramatycznej miłościz cyklu bretońskiego. Tlre Art oI Courtly Love. jest on mało znany.. lecz miłością. wpływy świeżejrecepcji kultury rzymskiej. . Szlachcicem górnej warstwy szlacheckiej i kobietą ze zwykłej szlachty. a zwłaszcza Ars annandj Owidiusza. Jeżeli idzie rl lilasy przez autora wyróżnione. bo kunsztowne 1lłlspólstwa. że szlachectwo jak utrzymuje llitl wiąże się z urodzeniem. Odpowiednikiem tego dzieła był traktat o miłości.llrlllowi usprawiedliwienia dla uchylania się od miłości l\ llattret.rj lnowy o świętości poza nią. Być może dlatego. że do szlachty słowem. Miłość musi być nadto połączol rl:. .ts". Tytuł jego dzieła brzmiał: Kunszt miłośeidworne j19. korespondencji wyrażającej w egzaltona wanej formie miłość odległość.którego autorem był Andreas Capellanus. którą idzie autorowi. Między mężczyzną klasy średniej i kobietą ze szlachty. wyłania się pewien 84. Mężczyżnitakże wyżywali się jakośw tej fikcji. Kobiety lrrltlcks mora]no-obyczajolły.l. które wymieniliśmy. 4. Nie wolno przeciwstarł.la zawstydza każdego szanującego się człowieka.1l|ęlą. Miłość lll. Parry. tj. nie wchodzi z.rlltl jakimkolwiek icln życzer. nie jest znowu miłościądo o ukochanej dalekiej. z definicji miłości jej byc. ale przyznaną im ptzez męż. przeł. Jakoż w jednym z zamków opisywanychprzez Marie de France freski przeclstawiały Wenus trzymającą w ręce Owidiusza. 2.rlrlly nie są tu w ogóle potrzebne.1. Piejest konieczny i szeroki gest w jego użytkowaniu. Miłośc.. że dopiero lat temu kilkanaście udostępniony został w przekładzie z łaciny na język angielski. czy wielkich lenników rlitl tylko charakter wchodzi w rachubę. jak przekonywa szlachcic wyższej rangi szlachciankę wynika.I7 z przymrużeniem oka. Nie może -. rri. Kobiety--znajdowały w niej zadośćuczynienie za brutalnośc mężów. 3.

Grzeszne każclego spotkanego na sr. ponieważ i |o jednali było obciążające. pan Bóg.l z() mnie. Lancelot bowiem. clwóch irierarchiach nie dających się pogodzic war. mściwośc zamiast powierzchowny. gdy wchodziło w grę życie eroi.prześladująmnie głodem i mieczem [.z jaką wędrujący lycerz ścinał przeciwnika. który z tego przywileju skorzystał. Gdy pewien rycerz w postaci sokoła nawieclzał żonę starego rnęża. wyraz w rozmowie pana i chłopa.zamiast przebaczenia. i tym żebrzącym pielgrzymem. że lzo]da rvystawiona na próbę utrzymania w rękach rozżarzonej sztaby że7aza wyszła z tej proby zwycięsko po złożeniuprzysięgi. t 87 .chrześcijański był wszakże w nim nader s. ale ztlrla króla w interpretacji Malory'ego z II połowy XV w.(|llanie.łiebywała dawka udawania była konieczna.it. Wirrniby broniĆ mnie plzed t ( |l l :|ll.i idzie o sądy boze.szystkiegot co plzypominało średniowiecze. jak narzeka.il. Ta przysięga wystarczyła do jej obrony B6 woła w jednej z pieśni Marie de France syn .' by okazać. a ja umieram dla nich. Bóg najwyraźniej patrzy na niego łaskawym tlliicm. Ta prob. który oto przeniósł jąprzez bagno nadrzeczne i ktory był Tristanem w prze.rtvszy dokument świadczącyo rozżaleniu chłopa w stosunku ll l 1l.z siebie samych. Życie rł. nie ma w.chłop . -a \Mszysikie sympatie były po stronie kochan]<ów. 89. pamiętamy.yczne.ic.. ze aniołowie zabierają Lancelota do nieba.lt.. s. l 1t1. Duma .rtpliwości.Nie próbuję tu wyczerpać ciekawych zagadnień zawartych w tej książce. można było zbawienie zapewnić sobie Lańszyrn kosztem. ńające zaświad_ czyć o niewinrrości kobiety wiarołomnej. żona króla Artura. że jakiśelement na niby dawał się wyraźnie głowy oclczuwać w tej łatwości.] l 1rlr)żlliaczych. Slosunek chłopa do rycerza znajduje w pierwszej połorvie \V iv. by utrzymyrvac pisał Huizirrlll.. królem Markiem. Wezwarry kapelan do]<onał l"ego obrzędu. Zgładzę małżonka ti1llrllc:". darvał się łatvro lvywieśćw pole.oją lviarę. braniu. Tak króI Marek rv stosunku do Tristana i król Artur w stosunku do Lanlt. kto go właścirviezrodził Il()lllf matki. |rrl. tosci najwyraźniej nie przeszkadzało ludziom..i1. potem na wieki ręce wasze Ilłl|. że autor przyswoił sobie głębiej legaty stalozytności niż pouczenia chrześcijaństwa.i nat]/chmiasi uciąć mu głowę. Rycerze byli już krytykowani przez lvspółczesnych solr|r.vojej drodze czyny dawały się łatwo odpokutoz punktu widzenia kościoła \Mac przez wstąpienie u schyłku zycia do klasztoru. skoro arcybiskupowi strzegącemu jego ciała po śmierci i. przez minstreli.lllicr Le Quqdrilogue invecćjf. struje su. rycerskiego ideału w życiu codziennym" 'loLeż nie trzeba było czekać na XViII w. zawartej w dziele Alain ('lr. tltI rł. I{uizinga.vo. . Pragnę tylko jej istnienie zasygnalizować. Men dnd ldeas. żeby umożliwić nrałżeństrł. rlłLlece postulaLy ideologii rycerskiej odbiegały od rzeczy. ka świadczyo tym.1. czego pragnął. zupełny brak szacunku dla cudzego życią złagoclzony przez fakt.mowany o tym.. nich komnatach nie odwiedził jej w nocy.r.że w niebie zasiądzie po prawicy boskiej.Ojcze panie uczynię wasze ol.y |. kościółstara się rycerstwo pozyskać dla Jak wiadomo . z których się zrodzili. ze nie są dziecmi prawowitego męża matki.rli się. przysięgła. t. .o ltrrcilankom.żywi rozwiązłych . kiem. po czym rycerz niezwŁocznie uzyskał to. Zdradzeni mężowie w niejednym wypadku rlliazują serdeczne przywiązanie do kochanka żony.ąpienie clo komunii zademon_ go uszczęś]iłl. a oni 7.'|'l. ( ir ly cior.zccl spaleniem. że nikt z jeclenastu rycerzy śp_iącychw sąsied. Olicjalnie potępiano cudzołóstr. Mimo grzesznej miltlsrli Lancelota.1tlsci.I. a nie był to prawdopodobnie 1rl. Pan Bóg łatwo dawał się zwodzić.woich celów. z jego odwracaniem tłlr.. Ale ta ambiwalencja była szczegolnie jaskrawa. że nikt jej nie trzymał w ramionach poza jej prawowitym małżon.rlIr. przez mieszczanl pTzez chłopółr. której romans z Lancelotem trwał lata. że to są przecież praktyki grzeszne. był nieprzewidzianym w kalkulacji Tycerzem dwunastym.loia. Co pewien czas ta postawa pełna tolerancji jest zamącona |lzcz przypomnienie. ta zgodziła się natychmiast jeżeli przez przyst.t ila.ud rnoich Tąk . jeżd. obieczono w habit mniszy. rluchownych. jeżeli ciało rycerza po jego śmierci przy. Pokost pokory. bo tacy llllllli grzesznicy jak ona już się tam znaleźli. Nieślubni syltrltvie lakże popierają grzeszne związki.}.<. lr.łliadują się. rv imaglnacji lvspółczesnych. - l|' .

rr1. pojedyn. bili żony. s./yćzyn tych przemian i nie jest to dla naszej problenratyki . bo była zbyt sprawna. Sprzedana wYspo. tracili zmysły.. et ilz me . Na razie był on stosowany tylko do wysadzania trlurów twierdz obronnych.jak wspominaliśmy ideologia rycerska jest od XIV w. którzy wcześ_ lliclj docenili jej znaczenie. W bitwie z 1302 roku rycerstwo wy1.zienia prochu. że byli rozpustni. Rycerze schli z tęsknoty. Trepka przyjmując lv bibliotece w stokłosach :. broń i konia pokonanego rycerza.l1. która już i tak stawała się (. okazywaniomuczućobowiązującymwsagachislandzkich. gdy otrzymali jakieśpismo. świadczyo ich . Cytuję za R. Wprawdzie Malory jeszcze w drugiej połowie XV w.i*u istotna.v. Jagienka. iiekroc 1llaclnęli brac udział w walce.. Co natomiast jest dla nas Ważne. 8B 88.arakterystyce jego bohaterów. że ze zboża król dostawał ziarno. że nie szanowali zakładni. z drugiej . w ch.oraz to nowe wydania jego dzieł. si ce n'estoit monnoie lort).opejskiej aż do czasół\r nam współczesnych. że napadali na podróż_ nych.. powiadając: . L. coraz częściej traktowana z plzymTużeniem oka.1tlczyło piechotę z Walki. zalewali się łatwo łzami. gdy chybiali swoim zobowiązaniom.Le labour c]e mes moins nourisć .ilniejsza niż pragnienie zwycięstwa. Znany kronil..Halldór Data wspomnianej dewaluacji była równocześnie datą wyna_ lt.()raz mniej funkcjonalna wobec ruchliwościpiechoty. inny wynalirzck pozwolił lancą przebijać zbroję. to to. liazdej okazji.że składali śluby. korzystał :. s. wac bezpiecznie" 21. lvedług . 1liccholy zaznaczana była przy każdej okazji i okazywała się :. ubolewano nad nieuctwem Iycerzyl ktorzy na ogół nie umieli czytać i musieli przywoływać kieryków. a biedak tylko słom ę (Ie blć au loy.cślenia autora.w kompozi cji jego utworóŃ. niestety. że z sześćdziesięciuzrobiło się drvadzieścia. Ia paille nosfre).. oclegrały wielką rolę w kulturze r. IIz peIsecutent de tain me deussent garder d_es ennemis.. W bitwie pod Azincourt w 1415 roku |. przeł. The Decline.z. zgodnie z tradycyjrlyr-tri wzorami.ancuzi odmowili pomacY 6000 łuczników przysłanych im z Pal yża.a rv zbiorze rvyda_ nych dotumentów średnicwiecza.Po co nam ci sklepikarze?" (Quel besoin avons lttlus Ce ces boutiquiers?)23. przewidywał on natomiast bogate ży. polując na zbroję. że pieniądz tak zmarni ał./(]lnr a nie poii|ykiem _ mówił o sobie Kmicic. cie emocjonalne. Król natomiast opierał się na rlritlszczaństwie przeciw baronom i coraz częściej rozciągał na tllitlszczan przywileje przysługujące dotąd tylko szlachcie. a tymczasem.lioty Francuzi brali w skórę w walce z Anglikami. Trudno wątpić. 1rrż zwracano u]Magęl ten obraz szlachcica utrwalił popiołach. Paris 1923. że byli chciwi. który przejął się ideologią rycerską. Za swój stosunek do piet.rlcrskich przejawia się u sienkie-wicza dwojako: z jednej stro_ lly. z'.61. 22Interesującejestporównanietegoekshibicjonizmuuczuciowegoznie.'że ideały lyc:crskie..rr. ale . bił się i kochał. et ilz me gardent bien de mengel mon pain en sceuIte" (Alain Chartier. Quaclrilogue invectif . nie była . ków. że rujnowali przbciwników wygórowanymi okupami. Jestem żołnie_ l. by naigrywac się z mieszczan i chłopór.wrogami. Jak na to takze Zerom.których nie mieli zainiaru dolrzymywać. Autor wierszylra ubolewa. Rycerz u Sienkiervicza. Zenon Szczygielski.1ua]ności w polsce socjalistycznej poczytność sienkiewicza i r. Nie tylko oni zresztą na niej cierpią sądząc z wierszyka reprodukowanego przez calmette. że rzemieślnicy przyjmują tylko pieniądz z dobrego metalu (ne vouloient prendre denier. kobiety 22.l. że ten ideai nie był intelektualny.. Jej zmierzch ma wielorakie ptzyczr-ny. że kradli i łupili kościoły. kowali się nie obserwując reguł gry.Patrznp. nie mędrkolvał. Rycerstwo pogarda dla lr ancuskie opierało się długo jej udziałowi w walce.lil.lii rv 9s Kiljan Laxne ss.les Josclres et les oyseux et de gląive.biegła w rozmyślaniu". nie pozwalają mi chleba spoży. 1B). że robili sobie z turniejów imprezę zarobkową. ale rychło przyczynił się do przeliształcenia techniki walki i obniżenia roli konnicy. 5L 89 . realizowane czy nie. Narviązywanie do wątkórv rl. 1955. Froissart. helas. rekonstruuje rv Anglii legendy związane z królem Arturem w dziele noszącym tytuł to Morte ó Artur. Kilgorirem. Warszawa s. l]z vivent de moy et je meur pour eulx. *atuły na zawołanie i umierały z miłościna poczekaniu Wiekiem szczególnego rozkwitu opowieści dwornych jest wiek XII. Dewaluacja z 7313 roku przyczyniła się do zrujno*urriu baronów.1. a potem z dwudziestu cztery. Nie leży w zakresie naszych konrpetencji dalsze dociekanie 1li. helas. Inni wytykali rycerzom.

choć . zalysowany jest także wedle konwencji średnio- . loqie kompozycyjne.Cały regiment gwardii ognia nad jego trumną dawał". \ r.. a potem przybiera nowe l1. . świadczącego o tym.<lchuje się z wzajemnością w pięknej pannie. |'rlltiew-aż wzory rycerskie średniowiecza.1 wit.isko i pod tym nazrł. nie ujawnia lisiu Bogusława Raclziwiłła. 91 L . Ona napastowana jest w tym czasie przez jakiś l /.rrltllłić. inaczej mówiąc.lr.. Ten ostatni przybiera nowe t1.juliair Krzyżanowski 2a nazywa Trylogię powieścią ludową. Nazywa się to u Sienkiewicza rogatą rycerską fantazją.. Okryty ( |l\vźl]ą może już wrócic do ukochanej. Tak iak w opowieściach rycerskich. l.1ztl..cza.r I lelerrę odda jąc ją pod opiekę karła z obciętym językiem l :..niemiłych szlacheckiemu oku".ludowy" może być kwalifikacją r.mieszczań. jak mówi o Rze. aczkolwiek trucllro sobie wyobrazić obronę tej twierdzy bez jego csoby. bo wolno brać łup w bitwie.ich uczuciach. Ale obowiązuje szczodre rozdawanie.tlru5.Łódż.lt. . Gdy ona się l|() wyrzekal zaczyna od utraiy zrr-iysłów. Podczas gdy ludzie Skrzetuskiego chowali się przed kulami.w..oilalela. ran twoich niegodnam całować".tltllyczną1 2) może to być twórczość przeznaczona dla ludu. Tak Bohun porylr. Słowo rycerskie bezwzględ. ze to jest jej dawny mąż.. gdy przejeżdża kanclerz pokonanych Szwedów.. czyli.ochową. które z króla czynią postać raczej bezradną i płaczliwą.la. Odwazny Tycerz utrudnia sobie sytuację i tak już pełną grozy. choć ubogi (patrz Eurylileja w Odysei).llrlc potł. . opis bitew obejmuje tylko walkę możnych. przy czym obie strony trwają wiernie przy l. Najgorszym zarzutem. jak i Wołodyjowski wzbogacają się na wojowaniu.ł Julian Krzyżanowski. Szacunek dla wroga ujawnia się w różnych okazjach. . Krói Jan Kazimierz. on stał . który dostał od niego w swoiin czasie i ktory stanowił gleji bez_pieczeństwa. Król Karol Gustaw z kolei wyprawia swo. Losy ich na rlItlc1o rozdzielają. rIrlllrze znanych schematów. równo Kmicic.i stając po stronie Boclusława Radziwiłła. A miał przecież nie byle zadanie do spełnienia.lloj elity społecznej. demonstrowane przez Skrzetuskiego na przykład w stostrnku. którzy go wiodą na stracenie. tak jak elitę stanowili rycerze eposu .. skie serce w piersi".Polonistyka" 1966. 4) morl t1. a parol jest dla rycerstrva.r. Rzędzian. nie okazuje pierścienia. Mówiąc bowiem o twórczości ludowej miewa się na rrry. tak .lll opolMieści Chretien de Troyes Yvain.rl Oleńkę r. do Rzędziana. t. Skrzcłus]<i u Chmielnickie. traktowaliśmyjako wzory .lr llł. . A idzie mi. .widny i na pociski wystawiony". realizu_jący wzór wiernego sługi to szlachcic. który będzie napastorr.ll. W Potopie Kmicic traci serce Oleńl. . go. by szukać sławy na turniejach.. z którego rąk on ją wybawi.. Gdy okazuje się. musimy się nad treściąsłowa . Król Jan Kazimierz każe prezentołvac broń. respektowane w porv icsciacłr historycznych Sienkiewicza.rotu w określonymterminie do zl . O prostakach się nie mówi.ludowv" chwilę zalll. choć mógłby go zadżgać. iest pełrra podziwu cila tego nieznaner1.. Wydanie bezbronnego Bohuna przez Rzędziana napotyka silne potępienie ze strony Podbipięty. jemu niedoszłemu zabójcy piękny pogrzeb. Oficer piechoty ma u Sienkiewicza . Schemat Potopu jest dokładnym powtórzelll(. jaki mógł spotkać Tycerzar był zarzut tchórzostwa i dla uchylenia tej możliwościrycerz był w każdej chwi]i gotow narazic sprawęr ktorej słuzył. w której Skrzetuski udawał się do Chmielnickiego jako ernisariusz.na gościńcu tośhultaj".v nieobecności Kmicica.(l1-11y charakter.Judasz" nie obowiązuje. |)oza analogiami w psychice bohaterów Sienkiewicza i rycejak wspominaliśmy na lzy sredniowiecza można wskazać la już mowa.stała poza nim.r.islriem dokonuje cudów waleczności. którą opuścił.clzianie. prorvadzony na rozstrze1anie. Za. żeby odwrócić uwagę od książek. nie dla zbójów.rly. która go wita słowami. w chwi]i. była ostrzeliwana.tin zapomina o obietnicy porł.ll. że życie ocalił Lym.Rafała i Krzysztofa Cedro pokazuje im fuzje i rzemienie. Bohater od pierwszego wejrzenia z.sli rzeczy rozmaite: 1) może to byc twórczość powstała porllrlrl ludu.ttlerowego. Na bezbronnego się nie napada\ Rzędzian opiekrlje się chorym Bohunem.1 l. Podobnie Kmicic. nie może |llz lrru srtoich łask odmówić. Jeremi Wiśniowiecki spaceruje widoczny po murach Zbaraża. bo chorego zabic to chłopska Tzecz| nie szlachecka. gdy jego losy zalezą od atatni.o powtarzanie się pewnych.lli. nr 2lt00. o czym 90 l11.(lo żollal słysząc o nich.|io Babinicz uzyskuje wielką sławę pod Częsi. czyIi rycerz ze ]wem.asznej Horpyny.1zrvisko i pod tym nazwiskiem dokonuje ekspiacji za swój błąd. 3) moze to być twórczośćo ludzie.

miał z czym walczyć. Każdy. jako literaturę arysto|. To wyjallllicttie nie pozbawione. 1lytanie. zagrażających r. 92 27 Cecil Maurice Bowra.. Zirrnuńskiego 26.oło.1 liodeks były w nich odtworzonez7. recepcją tradyćji sz]acheckiej przez mas)r 25. takie jak te. którą się posługiwaliśmy. to. tj. bo.łaściwie Nic korzystał wszak z jej wdzięków. zdobywanie swojej wybranej poprzez z pozoru nieprzezrł. Jej życie. Żołnierz jak to w wypadku Sienkiervicza krynie był bohaterem walk tycy nieraz zauważali. 25 26 zyilisac jednakowym pTąwom jedynego socjalno-historycznego lrlzwoju ludzkości.r. Myślę.ze tu dochodzą raczej do głosu wspóltlrlsc:i llatury psychologicznej. jak się zdaje.ycięzone trudnościitp. bo mało możemy dziśo genezie wielu utwo. Na ogromnym materiale porórłrnawczym autor ukazuje w'rozdziale I swego dziela pewne wspólne łvątki. Niektórzy sądzą.go zagrożenia. jak Pieśno Ro]andzie czy Tris|ana i lzoldę. Tak interpretowana ludowośćnie staje na przeszkollzitl traktowaniu jak to czyniliśmy legend średniowie. który krvalifilcuje jako ludowe zarówno takie legencly.legen1lylanie. według jego krytl. W. kto uważa się z. Tak. dlaczego rł. obejmując je wszystkie nrianem ludorvego eposu bohaterskiego. I (ltycżną. Stulecie trójcy powieściopisarzy. które czynią wątek . by iak najbardziej podnieśc zasługi tbgo.1ch średniowiecza. London 1952.cu postojów pielgrzymek. Slroro mowa o wątkach cieszących się taką popularnością.a tych ll l(opciuszkiem i wTaz z nim przezywac jego triumf. żądając okupu za jej wyzwolerlic. szczególnie tł-czesne sukcesy bojowe.r . rvyłącznie w sensie ostatnim. Żirrnuński.l nie nie były dla ludu przeznaczone. rów średniowiecza powiedzieć.jak tllrllyw Kopciuszka. Toteż mozna rnówić tu o ludowości. Autor tł.1 smoka w średniowieczu.. bo trudno przypuścic.lud w ogóle w nich nie występował. M.l pokrzywdzonego jest rvielu mógł utożsamić się .którą chłonie chętnie całe społeczeństwo bez względu na przynależnoścklasową. tzn.lr<lpciuszka" czy wątek . E|hos Tycerzy średniowiecza objawia daleko idące analogie 1rl J. Opowieści dworne prawdopodob. zdumiewające wyczyny od maleńkości.. .długo tli -_. jdk się zdaje.vówczas człowiekowi.cl'a słowo poetów i pędzel najgłośniejszychmalarzy.tera.a nie może tu wchodzic w rachubę. kto ośmielił mu stawic się <"1. wreszcie. jak mieliśmy już okazję zaznaczać. M. warto--się chwilę zastanowió nad popularnol.lnie wysłuchują opowiadań o tych. Mozna.. lr.yraźnie traktuje litelatuTę. Ta supozycja nie wydaje mi się trafna. Nie były to także utwory o ludzie. Krzyżanowskiemu zwrócenie mojej uwagi na teqo interesującego autola. Smok wawe]ski ma dużo krewnych. Poil. które były przekazywane słuchaczom nie tylko r^r wielkicil dworach. ref]ek|-or autora padał na pojedynlii rycerzy. że nie ima się go miecz ani kula przeciwnika. także i tam. żeby l.jako utworów. Są to takie na przykład wątki.w braku innych wrogów . rozdz.r i.wtak.masowa". że ten byt fikcyjny był tak skonstruowany. r1. które miały pe]Mne stałe. które przejawiają się w tego rocizaju utlrorach rv różnych częściachglobu. Spotykamy się wszak z nim na rozległym tlllszarze. by llaktował ją jako zakładniczkę. Te analogie autor skłonny jest Patrz Karol Wiktor Zawodziński. 5) może to byc. Przyjmując ostatnie znaczenie słowa . których dochodziła do-głosu elita. ale dotyczy to przede wszystkim chansons de gesles takze i na miejr. Smok kumulował w sobie wszelakie zło. Kwalifikacja genetyczn.ycerz . jak niezwykłe narodziny boha. którzy poniza. Ęarodny j gieroiczeskij epcs. w sensie recepcji masowej. uwalniając dziewicę czy okolicznych mieszkańców od stalt. słuszności -jakie zaplecze psychologiczne mogł miec smok wnasuwa .ków.Darvida i Goliata'' wspólnymi wątkami lrrrlzliości. Heroic Poetry. być może.doczekują się własnego wyniesienia. żeby charakteryzująca je erotyka liczyła na tego właśnie rodzaju re" cepcję. 1946. że zawsze ludzie llrr. że smok był reprezentantem całkiem realnych rlziliich zwierząI. t czość. XIII.Recepcja Sienkiewicza rv Polsce była. 1962. twórczośc ludowa w sensie .ludowy" można się zgoclzić ze stanorł.ollzilllie kopciuszka zwykło tłumaczyc się tym. 93 .. Wyfląje się. gdzie o wpływach mówić niepodobna. to samo powiedziec o legendach średniotviecza. rvytyczone szlaki. dlaczegoż by bowiem rvilki i rysie tri<l miały występowac we własnej skórze? Z kolei nasuwa się smok trzymał dziewicę na uwięzi.że to byc twórczośc mająca lud jako głównego odbiorcę. utrwala obraz tego strasznego zwielzt. Zawdzięczam prof. jak w legendach średniowiecza. jak //iac/ę i Odyseję.iskiem W. nie słyszy się także.

nie wytworzyła wzoru takiego zadzierżystego i niepodległego człowieka.. jakim był Achilles czy Lancelot. jaką w odróżnieniu od ludzi z dolin opisywał w swoich pracach Kazimierz Dobrowo]ski. którzy wszyscy się znali i wszyrtko o sobie wzajem wiedzieli.. i znamy grupy elitarne trudniące się zawodovro wojowaniem. W pierwizym wypadku giózi . London 1965. Ni rzecz tezy lltrpróela pracorvałby. w przeciwieństwie do anonimowych. Ale nie zawiódł zaufania. o za rozenie wła.ę. co w tym wę. Pamiętamy. Stawka była nie byle jaka. tltlych przywilejów_ przez stale czujną wrogość. lilorzy są wyżej i pragną ich naśladować.vrogo i przeciwstawiają im swój odrębny lysLem wartosci. Pertstiana (ed. .był się o Tzeczy niezwykłe. narzucanie l. gdzie elita wojskowa.ru . ypadku można by zilustrować przez wspomniane stwarzanie * *i]. _ . Mam w tym ostatnim wypadku na myśliSpartę.).Honor i wstyd . Taki honor miał! pisał we wstępie do swego przekładu . ekskluzywnych.. n Honout and. . stosunek niżej stojących do uprzywilejowJnych." przeciwnie. Silna presja opinii publicznej. J. ale góry zmniejszają zewnętrznego tę obawę i dają się rozwijac typowi ludzi o niepodległym sumieniu" 28. w łrugim wypadku rrtlczuwana wrogośc narzuca konieczność usprawied]iwiania włal.rp. W 1965 roku ukazała się zbiorowa książka aotycząca wybraltyclr społeczeństw basenu śródziemnomorskiego. przel. Saga o Gislim wy jętym spod prawa 1931. Peristiany. Według obrazu Germairów u Tacyta. jak nazywa je autor. jak jego stanowisko (oIfice)'' zs.rlllie wymagań. Artur Górski1 'Warszawa 94 zs Sogj isląndzkie. Wojowanie i czerpanie zysków z ziemi i tu. które sprzyjają tworzeniu się tego rodzaju ethosu.gqry'' może llrltviem układac się dwojako: nąOZ niżej stojący podziwiają tych. zbędnej do obrony s\Mego honoru i dającej się mierzyć ilością pokonanych rvrogów i przezwycięzonych niebezpieczeństw.rki"orobiste |hce to iace relations). G.. w którym dominuje dbałość słamówić . tylko w pierwszym wypadku chodzi o zagrożenie własnej 1. Dzieje się to. Jednakże fakt przynależnoścido elity żyjącej z wojowania nie wydaje się niezbędny. wystarczy tu przypcmnieć kulturę naszych góraii taką. tak jak popizednio t plzezkulty. kiedy wzrost wpływów mieszczaństwa ztltuszać zaczął do obronnej kodyfikacji własnych dyrektyw. i gdzie osobowość działającego jest równie ważna. żtl siowne sformułowanie kodeksu rycerskiego należy óa.ten-ethos z i . i tam były podstawą egzystencji. mając ucieczki nie skorzystał z tej możliwości. w l. które tego rodzaju ethosu nie wytworzyły.). w drugim . 360. o którym już miałam okazję Socjolog belgijski. której usiłują zapobiec priu." bądż też przez zaciąganie ltltlmal niemożliwych do wypełnierria zobowiązań lllarakteryzuje górną warstwę społeczeństwa zlożonego . związana z rozmiarami grqpy. skazany na dożywocie jako więzień w Zamkach Orawskich.llie. J.riusć ao . tlrlIlrrie pojęty honor odgrywa szczególną roIę. zaprzątają ciągle ltl<. obowiązkowa szczodrość. gdzie rtór. ubieganie i ws.r.tlych przywilejów. które rządzą się podobnymi dyrektywami. rlrltloszą siĘ do nich r. wtllł. jaką starsi spośród nas mieli jeszcze okazję obserwowac i jaką w posiaci stylizowanej przekazał Tetmajer w swoich opowiadaniach No skolnym Podhalu. zgodnie stwierdzan y pTzez historyków fakt. s.anie cnót trudnych. ganie się o pierwsżeństwo i chwałę. Shame (praca zb. centralna rola odwagi. 95 . E.zynniki. także i ich wojownicy rządzili się podobną hierarchią wartości.Płaszczyzny i niże wywołują jedynowładztwo z racji sag islandzkich Artur Górski i wewnętrznego zagrożenia.rlołów".wierny swojemożnośc mu zobowiązaniu w stosunlru do strażnika. ani wystarczający do wytworzenia ethosu tego typu. Dupróel o zdania. Nieustanne ubie.z ethosem rycerzy Homerowych. jak to Sobek Jaworcarz.rlzycji przez dopływ arywistów.lzi w grupach małych. są rzczególnie doniosłe.l<)źnego średniowiecza.ry*il"1o*utlytlt infiltracja z clołu.Ten warunek wydaje się istotnie zrealizowany u Homera i połród rycerzy średniowiecznych. verlus d'honneur. G. oprac. nie.pisze w przedmowie -. W obu za[em wypadkach ten ethos miałby być reakcją . że ethos.-W interezującym lvslqpie redaktor tomu.ug. bądź *..rlllie dodatkowych trudnoŚci l lnne. Znamy ludy pasterskie.ożr. obracanie się w kategoriach honoru i wstydu. wskazuje na pe]Mne t. Jeżeti jdzie o wspomniane ludy pasterskie. wo]na od rvszelkiej troski gospodarczej. o lzeczy trudne. którym niełatwo sprostać. w kiórycn po.

lrlych tu zagadniEń potrzebne jesL jeszcze sprecyzowanie po|r. zariojnictwo.ylrlrlzkie.:":i1":.l.terski. łr. l l tlr.rpJ*".. rv jaki dana grupa zapetrvnia soa więc czy to grupa rnyśiiwych.. llitl .1ttt i. 1..Uu dominacją współdziałania J. bo to l)i(: egzystencję.wtrione mu jest bezpieczeństwo.ł1. kooperacja niekoniecznie przesądza o solirlrrrtlości.lctzy. in. rezultat"*:. so rogach ulic. Zważywszy. Wyodrębnia indywidua1". Autorka tego posłowia widzi możliwość ona kultu nym ma|eriale trzech rodzajów kultur.łrrZą rrr. 1rrlli<ltlanie innych jest sprawą podstawową. rlziłtla przeciw współzawodnictrł-u. Sytuacja człowieka nie zależy ltt tlcl jego inicjatywy i ambicji osobistej. u_omili ska nazyłvała się w wieku XIX Societd degli Stanów Zjedno. |tilll Ill)llt. odwrotnie.i*ią. W zbiorowej pracy Cooperation kultur ze mitive People autorz1. czy Nie tna związku z tytn. W pierwszym wypadku akcent pada na to. po uchyleniu roli liz()regu czynnii<ów autorka ocinajcluje pe\Mne determinanty w sLruklurze społecznej danej kul|ury.. posłowiu stanowiący redaktorka całości__ Margaret Mead.sądząc z tego pozytywnych. Skompro.iest w tym sformułowaniu zawarta żadna deprecjacja. We współzawodnictrvie akcent patlrt tla ce! (goal).:: współpracujące.nich współclział":i". . ldzie tu o gromadki wyrostków zbierających się na w rozwnżallym t 96 97 . o co się rywalizuje..i" ^ lvspólzawodnictwa a sposobern. czy Lo grupa biedna.llrlrtt.rrlrllt odróżnic od rywalizacji. w ramach ktorych (Zuni) określonajest pozycja człowieka i za1lt.T:_Ti. Ńspolnym rysem jest tu pogarda dla Wspo. podczas gdy osiągnięt ll.lrlr.(). w którym jednostka zmierza llrl lllvtlgo celu bez uwzględniania innych". rolników. według tego samego pTzez nas gjrupy rycerskie objawiają aulora.'" _1:^'T":: pTzy. które wchodzą w rachubę AuLorka zdaje sobic sprawęl że dla rozstrzyQnięcia sformtłłow. do gangów i tzw.:T]. sprawy obrazy na honorie.ych jest sprawą drugorzędną.że llltlżlta poprawic swoją pozycje. Rozważone to jeden z czynników. ""l^:.1 l1. lrŁórymi operuje. Przypomnijmy. któreqo człowiekowi nió można orlellrać..rl inicjatywa i ambicje osobiste nie powinnyby ctrać tlużej roli.. colnel socie. który należy wziąć pod także.vi ęce j negatywnych niż -mióazy '. liśmy.1s cthosicl jrlst inaczej. ltlgo. natomiast stosunek do innych współzawodnilr. czy dóminuje w. tendencja ties 30. Obecnie mafia trudni się głownie przemytem do pomarańczach.1l. *uóią autoia o charakterze grup przestępczych. że mafia d'onole. mianowicie. W kulturach współdziałalti. r. Street prawa.. w poizczególnych monografiach wyróżnienia w zebra. dopoki nie jest przekonana tl swojej niewą|pliwej rvyzszości (unchallengecl superiority)j1. Jetlnakżrl lIlj|. (prawo) nie było w słownictwie minaliśmy już. Kwakiutlowie. jest mniej ważne. autorka zalicza na przykład Eskimosów. mamy do czynienia z zamkniętymi grupami. Tozwa'zd.y. posłowia io#". czonych narkotyków ukrytych w sztucznych and Competition among Pri. istniejących poza pru*Ó*. w związku z obser. ztaczne ańalogie w stosunku do grup przestępczych.1. rozważają trzynaście rożnych względu na to.l. rrrli związku z lechnologią.można "ut Gromadzi warto chwitę uwagi wynikom tej pracy poświęcić. i<to by odwołał się do sądu dla Dlatego władze państwowe się po. Współzaworinictwo wy..[. czy bogata. co się llrlc wspóInymi siłami uzyskać.c ze współpracą w ramach grupy. wspomniana książka . 3eayrrt o.] zachowanie.r. lr. że gd. w obrazów syntezę uzyskanycł... Pojedynek był poźniej jedną z form państwowych. Gdzie indziej jeclnostka lli(! ma poczucia bezpieczeństwa. Przy rywaiizacji. ll Maorysów brak stratylikacji ekonomicznej i brak myśli. Współzawodnictwo niekoniecznic rna cha. Jeżeli idzie o czynniki warunkują"".r.. Podobnego roztl'lzrli<lnia należy dokonać między kooperacją a pomocą wzajemną 1lrlplulness). lłrlilcr konfliktow..uwagę.Współzawcldniczenie międzygrupowe może byc połą|. sycylij. przcz su. którą wutititbwac jako kulturę współzawodnictwa.kces ckorromiczny -. współzawoóniczące i plem przykłacl pierwszych wymienia połudlriowo-afrykańskie 'Satirorrga współzawo czy Indian Zunii jako przykład kultury nictwa . Przez zachowanie indywidualistyczne autorka pro.. że kulturę rycerską. Nic są to jcrlnak jcrlyne czynrlilri.jc rozumieć . rl. do wymierzania spiawiedliwości we własnym zakresie.przeciwstalviały. że słowa nomos wymierzania Homerowym. którą rozporząclza.zie pozycja człowieka zależy orl pochorlzenia. w drugim stosunki mięllz. żadi| Wypada zauważyć. sprawiedlirvości bez udziału urzędników regulowania mitowałby się ten. do kultur indywidualistyczn którzy nie wreszcie. z tym zastrzeżenierr. jakieśprzedsięwzit umożliwiającej 3ą organizacji politycznej.

uzależniała współzawodnictwo czy rywalizację od poczucia bezpieczeńs[wa. czy ptzez niepotrzebne narażanie się dla okazania własnet. W najbarrlzitlj obronnej postaci teza ta ogranicza się do stwierdzenia tej r. mimo najdalej idących lrjżlric politycznych. Margaret Mead (ed.unkcjonalności w odniesieniu do potrzeby biologicznego przell watlia. mógł z tego powodu narażać wojska Achajów na porażki. bo nie chciał być wzięty za tchórza.że respektując zastrze.że tendencja do kształtowania w stosunkach międzyludzkich jakiegoś pecking order może byc poczytywana za równie pierwotną jak pragnienie bezpieczeństwa. Piotr II. jak miałam już okazję wspominać o tym gdzie ltrtlziej. że gdy tylko zbiorą się gdzieśmężczyżninajedzeni i płciowo zaspokojeni.lr[ości. ale służyła także obronie honoru. Można by równie dobrze uznać tendencje do współzawodnictwa za elementarne. 1937. psychologicznie wytłumaczyć. Cóż możemy wydobyc z rozważań autorki dla charakterysty kultury rycerskiej średniowiecza? Myślę.na myślo jakiejś bezwzględności w stosutrku do innych ani ich eksploatacji 32. okazywał się niejednokrotnie samobojczy i prowadził rlrl masakry całych walczących zespołów. które cytowaliśmy. jak też do l. Tak to Ąchilles. A jednak ethos ten 1llz<:trwał parę stuleci. zgłasza najgłębszy akces do starośłvieckich w. przy czym w tym kodeksie zalecało się raczej umrzeć niż dopuścićdo pqniżenia. M. tak Roland nie wezwał pomocy.tl waloru.rzebom. l1. plagnę na zakończenie powiedzieć słowo o sytuacji funlrcjonalizmu w odniesieniu do dyrektyw. lecz funkcjonajako peMrną tezę empiryczną głoszącą. ethos rycerski przez towarzyski stosunek rycerza do wro(|(l.l żenia autorki. odrodził się znowu w romantyzmie i przeltl. Odwaga. dotyczących ewentualnych urvarunkowań rozważanego ethosu. Otóż. się boi. łączy się z przedkładaniem własnych spraw prestiżowych nad interes ogóIny. można ethos tej glupy scharakteryzować jako i widualistycznyl z tym dodatkowym posmakiem ujemności. Po tym krótkim przeglądzie hipotez. co spowodowało klęskę jego zastępów.tll.których Conrad bronił. osobiście obrażorry. służyła. z przedkładaniem troski o obraz własny nad zwy cięstwo czy klęskę podopiecznych. jak to było widac z naszego sprawozdania.). a mam tu na myślinie funkcjo9Ż Cooperation and Competition ąmong Primitive People (praca zb.lrll. natychmiast zaczyna się między nimi kłótnia o pierwszeństwo. oczywiście. Mead. inaczej bowiem nie zapuściłybykorzeni.). żeby przeciwnik nie myślał. Patrz Wstęp M. Myślę. Mead. rezygnowanie z uprzywilejowanej pozycji i wyrównywanie liztltls. ptzez odwołanie się do tego ostatniego tylko czynnika. tak ceniona w tym ethosie. obronie własnego istnienia. Mandeville twierdził. Jakim potrzebom służyłoich 1ltltItrzymywanie? Nie będziemy tracić tego zagadnienia z oczltt lll<ltlząc'dalszy rozwój rycerskiego ethosu.r|i wybrednych czytelników Conrada jak Bertrand Russel. przy czym jej myślzatrzymuje się przy poczuciu bezpieczeństwa jako przy czymś eiementarnym. i że ethos rycerski nie da się. który lv swojej niedawno wydanej autobiografii.1wia nadal zarówno do czytelników Sienkiewicza.1lizm 98 . tak król Aragonu. zrezygnowaŁ z uprzywilejowanej pozycji strategicznej. przy czym ta że rezygnacja pociągnęła za sobą lvyrżnięcie całej jego drużyny. że normy zaakceptolrzlu tv(llle w danym społeczeńsLwie służązawsze jakimś rozsądnym . nie wymagającym już dalszych wyjaśnień. jako pewną plopozycję metodologiczną.

komu dopisala zręcznośćalbo szczęście. Pamiętamy clwory króla Feaków i clwór Menelaosa u Homera. Chatuklery (O . choć dworzaninowi nie przystoi żaden zawód |x)za rycerskim.żąda się od niego takze. co bardzo pożąrlane. La Bruyóre. gotów pierw. Czasami za pomocą pilnie strzeżonych pionków zyskuje się krótową i wygtywa paItię: zwy.tlrin doskonały będzie musiał zndć łacinę i grekę. ani rvyczyniał w tańlrr łtkrobacji. pokojowy clworzanin rlie będzie ta]<że szukał okazji clo pojedynku. i dworami iakimi. Ale rozkwit dworskiej kultury towarzysko-zabawowej kojarzy się nieodmiennie z dobą europejskiego odrodzcnia. Tu inaczej. Gonzagów czy sforzów. gdyby l. zważywszy og. pisać pl. rysować. Szczególnie zalecany jest dworzaninowi wclzięk i pewna nonszalancja.o"głos. Alb 1l<lnieważ wzór castiglionego ma być wzorem dworzanina doskollłtłego. Wiedza humanistyczna stalrowi ozdobę każdego. ale także nie popadnie w zniewieściałość. wystarczą turnieje. ttlt)wców. Nie llt. Te nowe po- liltlszlrie dumnego. Nonszalancja wzmaga ludzki szacunek. krul. Toteż dwo. gdy to okaze się kon.Ó. nie pgtrzebując się doralliilc tego. bo wiąże się z umysłem ociężałym. po wielkopańsku.ieczne i nie pozwoli sobie na żadną tritlgodną słabość.rlzie robił tra oczach króla.'w praktyce bywają dworzanie niesz]acheckiego rodu. pójdzie na udeptaną zirlmię. gra niewesoła a po. odpierać ataki przeciwlika. na co inni pracują z mozołem. wśród nich najgór. Rycerz w roli dworzatlilla chłaniająca. by miał nie byle antenatów.Vl. mieć plan.rumentaeh. potlit:waż ludzie sobie wyobrażają. historyków. że wszystko 1lrzychodzi mu łatwo. ktotzy trefią włosy l wyskubują sobie brwi. Roztaczanie prźez możn.. tz. jak dwór Me<lyceuszyl cl'Estów. ciężc ten.i<. Dworzanin borviem jest zawsze 101 . Wprawdzie jedynym dopuszczalnym zawodem dworzanina ma llyć: zawód rycerski. że Arystoleles wymagał orl człowieka 100 instytucja dworu jako zrzeszenia ludzi zależnych od jakiegośdysponenta właclzy i pieniądza ma bardzo stare dzieje. czasami iśćna ryzyko i grać na chybił traIił. konna jazda. która maskuje kunszt i każe przypuszczać. Oczywiście. trzeby wyzwalają niezwykle obfitą produkcję podre*czników dworskiej ogłady i cJobrego rvychowania. jaki ten wzór uzyskał w italii i poza nią. Jeśliidzie o pochorlzcnie. Przypominamy sobie. niejszym tonem przemawia. Trzeba ustąwiać pionki i Iigury. zaśw odrodzeniu .ych opieki nad luttźmi nauki i sztuki też znane było starożytności. by był wysokiego wzrostu. trzymać się go. A po tych wszystkich marzeniach i wysilkach znaleźć się w szachtl lub ttostać mata. który go nigdy nie zawiedzie. ciskanie włóczni. upodabniając się do tych.z ltalią. Typ egzystencji prowadzonej w tych siedtiskacń nieustającej zabawy wymagał nowych wzorów osobowych. Nonszalancja ta jr:clrrak musi llyć. człowick bowiem szlachetnego urodzenia ma lepszy start życiowy i latwiej sobie toruje drogę w świecie.ztlnie kopii.ozą i wierszem.Cortegiano Castiglionego i jego przede wszystkim dopuścimy tu do głosu. do czego by się rJoszło. lekce sobie ważąc llrvój kunszt. czytać poetów.ry .lry ił. autentyczl]a.popierali ich ptolemeusze w Aleksan_ drii i Mecenas za rządów oktawiana. |'<lza tym człowiek średniego wzrostu jest zwinniejszy w różnych z(lwodach sportowych. które przystoją tylko zawodowcom.|wolze| Życie dwolskie lo gIą prowad. Muzykować mu wolno jednakże tylko j. grać na różnych irrsl. 'Wysoki wzrost nie jest poządany.'ale w gruncie rzeczy wzór Castiglionego to wzór zdemilitaryzowany. Walcząc w armii będzie się kicrował honorcm. clo czego się bierze. nie bęrlzir: tańczył na jakichś festynach ludowych. gra w piłkę.<]zie on wzbudzał lęku swoim wyglądem.edrzeć się na mury oblężonego miasta.zona na serio. celuje on we wszystkim.lll gdyby pod naciskiem. zechciało do sprawy przylożyć. zwlaszcza grly to llt.

gdzie go jeszcze nie znają. Jeżeli idzie o stosunek do księcia. s. łatwo bowiem zarrważyć. Gdy będzie mia} udać się tam.polowania wypeł- rliały ranki. że będzie mógł sobie pozwolić na mówienie mu prawdy i prostowanie jego ścieżek. Rozmowy urozmaicały dłurlic wieczory. Dyskretna reklama może mu przyjśćz pomocą.e.wszystko naśladowałze starolrizm . że dworzanin rl Castiglionego jest przede wszystkim zajęty rvłasną. mężna może oddać swoje uczucia wyłącznie komrrś. uprawianie sportu jako zajęcia wyróżniającego ltldzi. a mianowicie higiena osobista. lilejnotów rozpościerałysię niesłychane brudy". a stanowili pożądany akcent pośród licznej służby. z wyjątkiem tych. Ostateczny polqr tym wszystkim cnotom nadają kobiety wnosząc ze sobą cośmiękkiego i de]ikatnego. Który z mężczyzn nie będzie się starał zasłużyćna przyjaźń tak cnotliwej i pełnej wdzięku osoby? Kobieta nieza. że związek cielesny kala uczucie. możnego i szanowan. winna malować. Dwót w Ferrarz. Lwów 1909. że Castiglione. rt.Gdy zamężn. t02 103 .tylko czystości się oc1 Rzymian nie nauezył" 1. ani osób możnych i bogatych. rlrlzie nie sięga prozaiczna troska materia]na.. jak spędzano czas na dworze w Ferrarze. by dobra o nim opinia wyprzedziła jego pojawienie się na nowym dworze. uzależnienie prestiżu od iiczby ludzi za. to samo ttciekanie od piętna zawodowości. które nas wiedzie ku Pięknu zrealizowanemu w pięknej kobiecie.ivychi jado. oszczędzać będzie słabych. w sprawach wojny i pokoju. Na dworach ceni się człowieka nie według iego kwali.pomnyt by nie tylko mieć. Dla zabawy hodowano różne egzotyczne zwierzęta. Różni autorzy podkreślali. lecz raczej według tego. W yozmowie dworzanin unikać będzie aluzji złośli.Jeclną z głównych sprężyn wszelkiego działania była pompa.43. Sprawozdanie K. odgradzanie się od wszystkie. pomni.kogo by mogła pośIubić. nie na trąbce) ociągając się wstydliwie na wypadek propozycji popisu. ll.jako świadków swej doskonałości. . ograniczaniu wydatków na festyny.ego rodu. Zmiany w dyrektywach związane są ze zrnianą roli spolr:cznej. clla zabawy ubiegano się o karły. (lo. Niegodnymi środkami zabiegać o nie nie należy. Trudno nie dostrzec w dworzaninie Castiglionego. Ary.. Winna z taktem prowadzić rozmowęr a nawet umieć wysłuchiwać rzeczy nieeo swawolnych. l. co wnosi do lci kultury zabawowo-biesiadniczej. wywodzący się ze znanego. którzy nie byli latwi cto zdobycia. najlepszym sposobem po. ia była w zaniedbaniu. Turnieje. Sztab kucharzy musiał mieć nielada inwencję. które charakteryzowaliśmy u Homera. l<:żnych. Chłędowskiego z tego.dworzanin") winna mieć jakąśkulturę humanistyczną.że cnota w tym wloIze służyprzede wszystkim osobistenru wyróżnieniu. ten spo1 W sób stanie się mentorem swego króla. Nie służy ludziom ani Bogu. wyd. Wieczorem odbywały się maskarady i bale.. Zwracano już uwagę na to. Jedna tylko strona ży. ale i należycie sprzedawać swoje za. odtwarza niebywały luksus lcj próżniaczej egzystencji. broń Boże.Obok źytności. tańczyć i grać (tylko. co plebejskie. co zasługują r czeri na karę niż na kpinę. nie będzie zaczepiać tych. żeby w nich błyszczeć. bronnych kobiet. Odwołuje się on do lrlrlzi. Mężczyżnimuszą zawsz. Jeżeti jego pan będzie oporny tyrn radom. wityclr. dworzanin winien się usunąć w cień. . wy wzór dla wyrafinowanego życia towarzyskiego dworu w Urbi- trrl. A pouczyć go ma w r:6żnych dziedzinach: w administrowaniu swego kraju.kontynuacji watków rycerskich.a nie do Boga jako świadka i przyszłego sędziego. może wielbicielowi ofiarować tylko seree. odmawiając służenia złemu. i gtdzie obcuje się z P]atońskimi ideami. tak jak drogo płacono za Murzynków. Uczty rlie miały końca. < r Kazimierz Chłędowski.. Kobieta na dworze (zwracam uwagę na brak żeńskiego odpowiednika słowa . opłacane bardzo tlrogo. |^ikacji w walce zbrojnej.lotelesa czy w średniowieczu. Błazen był też nieodłączną figurą. mógł sobie pozwolić na szybowanie w Eórnych rejonach. świecką 1lilrfekcją i jej odblaskiem w oczach innych. a niecnośćksiążęcych zaleceń nas od posłuchu. zyskania jego łask jest na nie zasłużyc. a na to. a zaTysowujący luksuso. żcby na cytowanej przez ChŁądowskiego biesiadzie weselnej porlać kolejno 43 dania. winien postarać się o to.e obronę czci kobiet mieć na względzie. To samo szukanie chwały. trzeba było mieć rlośdo powiedzenia.a. Dworzanin swymi zaletami powinien w takim stopniu pozyskać łaski swego pana. lety. którzy mają czas. co dobrze tuszą o sobie.Humajak pisze Chłęclowski -. czy bez.yścigi. .

wielkim świccje były -j<lcJo zdaniem -.viac_lomości. Rzeczywitość była daleka od obrazu dworzaniną idealnego zarysowanego przez Castiglionego.rreta. lecz o cały i<.nye ory. tu na myśliErazma De Civililttte nlolllnl ptlerlilium. co stwicrdzić jcgo uczciwość. Nie da się ona zawrzeć. człowiek bywający na tlworze i znający jego obyczaje.jbarclziej sccplycznie odrrosił się clo r.głównymi sprężynami działania.ieła L'lnnnóte lumlne . uchorlząceqo z. roztoczenia blasku i olśnienia clrugich bo gactwem i zbytkiem" 2.clręć pokazania się. Popełnienie największych zbrodni nie uwłaczało dobremu imieniu. o literaturze stanowiącej anty-cortegiarrę będzie jeszcze mo!\ra niżej. szcrcg lat jezuici.człowiek ogładzony" (galant homme). 5 lbirlem. milośći velrcletta były -. dobrc wycllowanie. s. miał oddziaływać w życiu dworskim Francji aż do Wielkiej llewolucji.że jt:st łonnćće. sła\r. co zabija wszelki ta]ent. l. i żc jalr rril. lnożcrny jednak . z Można tu zacytować np. czy lllalny z wersją wielkopańską czy mieszczańską 7 do czynienia i w zależnościocl osobistych gusttiw tcgo.Zgoclnie z obyczajenr cpoki rozrł. w jc<lnym słclwie. bo nie chodzi ltt o posiarlanie jakiejś jednej. Wiadomo. castiglione pisał dla tych co rozkazują. wskazówki Erazma były zaadresowane do każdeoo. ... chcic]i we W "urły. 475. żc kształcili go prze7. Dwa dni przebywania rł.. jak nalcży siq zacilclwywać na clworach czy w salonach. a nie dla tych. po rozważeniu innych dworskic]r wzorców. Rzemieślnicymusieli nieraz na klęczkach błagać o wypłicenie im jch na]eżności.. rv litórych uwydatniał swój slarannie piclęgnowany kunszt konwt. zipewnienia dworowi należytej pompy wyciska. Galonć homme -.trsję l)wot /l]IliIlQ Castiglione q1o. srvoją działalność pisarską de Móró lozpoczał późno. llrl już po sześćdziesiątce. Pochodził z rorlziny dostatecznie utytułowanej.czl. Nicolasa F. pocnóazący oa t< do[ierów.owiek światowy" (homme du monde).h zespół.tt l'(rl cIe plaire d Ia r:our (16j0). I04 . To wyclane r. gdzie by}o b]iskie lvyrażeniom takim. Clrcvalier dc Móró urodził się Tv 1607 roku. wedłuq historyków obyczaju. ale by| jakoby dalrl'l<i od galanterii i nie był człowie]<iem światowym. jak Erazm z Rotterdamu 6.ll<ibować odtworzyć charakterystykę luclzi rvyróżnionych tynl ltliancm.no ostatnie grosze z gmin. . lrtóre nanl przekazalatradycja. Dja clworów Erazm nie objawiał w 1530 6 Mam { Ibidem. Iionawcą zbrodni ty::ana nie uwłaczało nikomu. ale nie wolno było zapomniec dozrranej krzywdy czy obelgi. określonej dyspozycji. ale był bardziej powicrzc]rowny. Ale słowo to llliało inne zabarrvienie u Chevalier cle Móró.ijał lltvoje poglądy przede wszystkim w listaeh i rv formie dialogów. chcieIi rozgłosu. jakie wymagania sLawia człowiekowi ogłada. Pośrócl tej obfitej 1iteratury wy' g lllidcm. bo nie ]ac]a trurinośćstanowi jej adeltwatn. o nieco zmiennym składzie w zależnościod tego. Iudzie o zapomnianych clziśnazwistaón i ludzie tacy.cze będzie mowa.. który. z powodu tego.o atakach na dworactwo.y. 413. prawie lvszyscyl z wyjątkiem Estów. s.*"Jłu! Chłędowskiego . którzy po przedpokojach całymi dniami czekać muszą rozkazów 5''.1tórc z tcj rliluki wyniósł. że musi pisać to co mu każą.roiło siq od dzicł pouczającyclr ludzi o tym. W XVI i XVII stuleciu -_ jak wspominaliśmy -. 105 szacrrnku. s. ale-popełnić jakieśuchybienie przcciw regułom turnieju lub pojedynku plamiło nazwisko" a. 420. ograniczoną ( zasem do uczciwości w sprart ach pieniężnych.to tyle. pisala na len tcmat i arystokracja. Montaigne był honnótc ltolnrute. żądza panowania.pisze chłędowski nosił ża7 w duszy z powodu stosunków ciworskich. Nie umiejąc oc]dać znaczenia słowa honnóte...rsacji.e oddanie w języku polsliim. kto chciał bvć rlobrze wyclrowany. tóżnić należy skreślon. 3 ll. o czynr jesz. by dostać się tio znanych saloll<jw i stać siq w niclr natrczycielem oqłady i dobrcgo wychowarritr. dzielo miało w ciągu sześciu lat ocl chwili jeqo ukazania 30 wydań i znaczną liczbq naśladownictw. .Niemal każdy z poetów i pisarzy xv i xw wieku -. Dziśpowiedzieć o kimś.rąć szcch" z.idem..Ci luclzie butni o despotycznych insąrn l<tach.y przez Chevalicr c]e Móró wzór lrcnnćte ltt)mme'Q. Dl. i mieszczanie.błyszczałnieco więcej niż honnóte homme i lcpiej rlicjednokrotnie umiał swoje cnoty splzedać.bardziej kształcącc niż dwa lata pod iakim lriet<lwnictrłrem..r mieszr:zańską rt. l<to się nią posługuje.zdaniem nielilórych -. 412. autora cl. s. jak . Cytujemy jtlgo nazwę po francusku.

ludzie ciumni i uprzejmi. 91.chciałbym..a.tuje honnóte ltomme jest coś. skania sympatii". Wsparlial. tak jak podziwia się litlllietv bardzo piękne.ało się za lepsze. tlictwa. bywal'ą nieraz śmieszni. to nie ten język.pedantów. l l. s.rlt:cto na wojnie nie szuka się łatwiejszych dróg do zwycię. lilóry nie ]ubu. s. a przymus nigdy mu nie służy. lro to odwodzi człorvieka od spr życiowych (commeree de la vie). należy porvierzyć klasom niższym. s. trzeba się zastrzec. Nazbyt forlr1. ktoryrn posługuje się dwór. co lrzcba zademonstrować.:i/i\ T7.zbyt był naprężony.. jak gdyby spadł z nieba. L. który nie ma sobie równych. Tejże tendencji wypada przypisać nonszalancki charakter esejów Montaigne'a. by wskazywać środkidla zrealizowania doskonałości. trudność\ zorientowania się..ie się w rzeczach nazbyt wielkiej miary10. lll. W uczeniu się należy szczególnie podkreślićrolę naśladow. III. ale kocha się ładne. Chwałę przy. tr nawet podobno byli i tacy.r. 107 nych w Paryżu w 106 e De Iu vrąie honnćtetó w I1I tomie Oeuvtes eomplótes de Mćr6go wyd 0 lbidem. którzy myślelitylko o tym by przyjemnie żyć i dobrze się prezentować. Wprawdzie de Móró uważał. Zanadto zaqłębiać si w nauce jednak nie należy. że arystokracja robiła sobie chlubę ze swojei ignorancji. choć ta rzekoma spontanicznośó kosztowała go niemało wysiłku.zaśserce jest potrzebne by praktykować to. Jakoż wiatlomo i przypomina o tym autor przedmowy do rozważanych dr. polecając mu przede wszystkim znajomośćhistorii.[. tak jak Castiglione.co się nie rla wyjaśnić. l)c Móró nie posuwał się tak daleko.l Ich jedynym celem jest wnosić wszędzie radość. ale nie pozbarvieni zalet. że podczas gdy na innych dworach bywają ludzie. że to nic innego..lrv. że nie ma żadnego zawodu i zadnego zawodu ludzi ze swej sfery uczyć nie myśli. 70. łrrojowanie za najpiękniejszy zawód.|-ował. po: wiedziałbym. Dyskutując te ważne tematy nie trzeba llirśladować. It Ibit'lem. pTzez zaskoczenie wroga nocą..k np.] Są to zazwyczaj umysły miękkie i serca tkliwe. współriziałać mu ze sobą trrodzenie i staranne wychowanie.t odniczego nagłówka. |)łlrllcganie regułom go mrozi. zaśobawa wstydu l l. lecz rlróg trudniejlll .risc n()ndnine et les tltĆories de |'honn tetć en France ml XVI| sićele. że Descartes swojej Rozprawy o metodzie nie podpisał. . }. przy czym intelekt jest od tego.Uciekaniu od piętna zawodowości przypisuje się fakt. żeby lttlnnóle homme był barclziej miękki i przymilpy. niż szorstki i su1tlwy" 11. lrl rrzn..cczy trudne i trudnych zadań podejmujemy się dla niej.a ich największe wysiłki zmierzają jedynie do zasłużenia na szacunek i do pozy. s. zawsze bywali próżniacy bez zawodu. zmiennośćjego tematów. Studia takie jirl<ie prowadzili..udzie. Wdzięk lubi wolność. zaśod księcia żądał.Q c|Iace n'aime pos la chose grandd'. 419. że ten nauczyciel bardzo mocno akcen. jak {Idyby nie miał własnego kraiu ani osobistych interesów.szczytnych. chciał on być uważany za amatora wypowiadającego się po salonach spontanicznie.l.. to za. t.ieł.cośnieuchwytnego.by umiał wiele. ani ambitni i nie rwą się drr rządzenia [. że kto umie po ' lacinie nie może być szlachcicem. którzy uparcie trzymają się zasad. I'aris. śmialii skromni. choćby najl1. którą reprezen. którzy uprawiają cośzawodowol na dworze francuskim.łagendie: Ic lllIl//i.Ięzyk Archimedesa czy Eu l l rlcsa. llyleby tylko historyk piśał tak. Tymczasem .1rrlzicj za. co powabne i przystojne" 0. przekonanie zastąpione później prze. W swojej rozprawie o prawdziwej honnótetó 8 de Móró stwierdza.. że de Móró był na stałej pensji księżnej de Lesdiguóres. Toteż ubieganie się o towarzystwo ludzi rlqladzonych jest najlepszą rękojmią pójścia w ich ślady.ośćbudzi podziw. którzy twierdzili.ztlkanie sławv. cytrrię za M.Nazywając rle Meró nauczycielem ogłady i przystojności (biensóance).. ale sam zakosztował rzemiosła rvojennego bardzo niewiele i niewątpliwie czuł się lepiej w salonie niż na polu bitwy. A dalej: .sadnicze tendencje ludzkie. o czym w danym rozdziale będzie mowa na podstawie zr. ale nie daje się lubić.z uznanie łaciny za znamię wyróżniające dobrze urodzonego. 1930 r.1lizował. .Nie iest to więc zawód być honnóte homme i gdyiy mnie ktośzapytał na czym honnótetć polega. lll. ia.którzy pTzyplszczali. jak celowanie we wszystkim. w doskonałościbowiem. Wbrew złośliwym. Trzeba wszystko podawać z wclziękiem. którzy nie są ani skąpi.. na. By osiągnąć mistrzostwo w tym kunszcie. lilypion nie nadawał się do dobrego towarzystwa.

ale nikomu się nie powierzać. Arystokracja zacznie się do religii odwoływać clopiero wtedy. w konwersacji trzeba zawsze rnówić nic tak. lr4ałżonkowlc -_. Myśię. De Móró nie popiera ieclnik instytueji małżeństwa. Ze względu na te moralne aspiracje trudno nazwać Dworl. to stwierdzic należy u włoskiego autclra lrln znacznie bardziej górny. B1. że rlworzanirl włoski chciał byc rnentorem księcia i jego moralnym li itlrownikiem.zasem de Meró 14 nie pochwalał ludzi światowych. którzy znają się na tym.jów słownych. t.órej autor mieszczańskiego pochodzenia by nie ponrinął. gdyby nie były żonami. przypominamy sobie bowiem.yclr kwestionowany.t dworze. by ludziom dolylcl. uczą one porlobać się r"ar.qo wzolze w słabym stopniu grają rolę jakieś wzglęcly moralne.prawdzirł-y honor broni się za pomocą uprzelmóści ktOro nie atakuje. zawoc]owośćjest tak żle widziana na dworze. taJiiclr. Dlvorzanin de Móró nie zaleca] specjalrrie cnoty.był przez rriektólg lbidem. Echa platonizmu dają się u triego zau\Mazyc w jego lr.ć tarierę na rllvorze i kto chce się innym pociobac. że nawet talenty dworzanina winny być ujawniane z niedbałością. Charakterystyczny także dla . 90. że chciała mu koniecznie torłrarzyszyć do oclległych Indii. Wnosi ona ze soba różrre troski. wykluczającym oclclziaływa nie przez pochlebstwo.zi jej na dobre niezac]owolenie dołów i gdy uzna. oszukiwanie w grze karcialrej i opierarrie nie uchodziło w tej sferze za rzaclltośc.ligia.sługiwać na uznanie i miiośćtych.de Móró'go |tlst jego stosunek do zakłaclania rociziny temat u castiglioll()(Jo \iv. Jeżeti idzie rl sl.. Móre gorszy się jedną z dam. iego zaanienr -.clu odmian ethosu rycerskiego. Il. lvlagendie.że czytelnik uzna za słuszne włączenie tego wzoru clo lzt.tl<towaniu erotyki. III. 1<l. Potrzcbny tu jcst ład w qłowie i w sercu. i uzyskanie autorytctu inaczej niż poprzez własne zasługi. co złę:. by na tej drodze sukces sobie zipewnić. I.a własny.s. aczkolwiek wspołzawodnictwo tlic jest [u zb. wzór ten bowiem jest wzorem kogoś. nie n.. Łączy wzory obu autorów brak wszclkich elementów retigijnych I wzory te są najzupełniej świeckitl. żeby nie trzclra było się czerwienić z powoclu nirzllyt latwego zwycięstwa. 774 i nast.iaclomyclr mało iesl. a nawet w ogóle fingował adrcsowane do llicgo listy. zna]^/ca savoir-vivre'ów epoki. t. że by poprzeć swoją sytuację w wielkinr świecie rlc Móró re|uszował. ]udzkim kaprysem. Boudhoi. bo nie może on trącić gmitrem. przed niewdzięcznością.zić. III.unina castiglionego podręcznikiem dla chcącycir ibnie karierę lt. w jaki de Móró uzvs]<ał pewien poziom zamożności. s.osunek do castiglionegot którego de Móró w wielu punktach tltlcrzająco przypomina. atltor wstępu i komentarzy do pism de Móró _* to niezalezność od niczego i od nikogo. De _"|1". które by nitl uienawidziły mężolt. H. w którym się wypowiadamy. co dobre i na tym. gdzie miał się leczyf ls. Osobna rozprawa poświęconajest właściwemuc]awkowaniu sądów i uczuć. a mianowicie solid. cnoĘ ukryte bowiem to skarby. jak mówiłby specjaiista. s. tej nieustannej kontro]i samego siebie pomóc w nam może znacznie obcowanie z kobietami. l1 Illidenr. mściwością czy zawiścią. Nicjedrri sądzili. t. On nam ponaga wc właściwy sposób nasze cnoty ujarvniać. prawdziwy honor -. ale i nie prowadzi rlo przywiązań. W konwersacji trzeba ciągle pamiętać: o języku. t toie nie wzbogacają nikogo. w któlt. lecz ogranicza się przede wszystkim do turtlit-. śr. Nic ważniejszego niż za.i-n o dobrym snraliu. są sobic wierni najwyżej clo ]at piqciu r:zy szcściutćl pośród kobiet.N I 1 i szycll. 102. s. w których de Móró miał celowac.jak clrarakteryzuje go Ch. uważa cle Móró za rlscłiiego egois|ę. Lęk przetl wstydem to najprostsza droga do honoTu 12.ojne. lecz po to. że lt. lecz na ich użyLek może oclegrać rolę zallLtclżetu na wygranych llczpieczenia. to swoją ńwnowagę zabezpieczyć przed. któralrwała w vrierności mężowi do tego stopnia. t.kto chce zrobi. tyly zagro. t lz lliirlem. s. Sposób.. Tym(. ogóle nie poruszony. w stosunku do której de Meró jlst raczej 1l<l zicmsku cyniczny. to udzielać się od czasu do czasu. społecznie bezwartościowego człowieka. noś_ci w dotrzymywaniu zobowiązań iinansowyclr. To do nich nie pasuje i jak twierdził pachnie hipoliryzją. 109 . Rzeczwłaściwą nalezy powiedzieć w porę. A jeżeli są ko1o byłyby kochane więcei. które były ogłoszone dopiero po śmierci ich autorów. nie po to.którzy moralizują. 108 . i nie lryły przez niclr zaniedbywane.

dyplomaci pokoju. tlo którego został wysłany. że godzi umysły. Przedmiotem ich dalszych wywodów są domniemalle -warunki pozyskiwania tej sympatii. czyli o pożytku negocjacji. Wystawność bowiem jest w tym |)()lIlocna.il. Zaniedbywanie wydatków na ten cel .owicie jako Sztuka dyplomacji. jego zdaniem. Przez kobiety także przeciekają tajemnice.\rrrbasador. Jako ludzie kierujący się zasadą. należy pierwszeństwo przyznać tym rlslatnim. enseignant j'alt de vivre d Ia Cour. de Móró i de Callieres wyznają wspólnie ogólną dyrektywę: trzeba przede wszystkim się podobać. . Jakie są kwalifikacje.zdolności negocjatorów". bo ambasador jako . . Jeżeli ambasador pije... co się dzieje w danym kraju".Potężna :. toteż pozwalam sobie w moim sprawozdaniu na tym tekście się oprzeć. nie będzie rlllzyrnywał dobrych informacji. Informatorów trzeba szuliac pośród ludzi interesownych. wciskania się na wszystkie dwory. Nasz tłumacz korzystał z teRstu francuskiego dokonując w nim pewnych skrótów. Dyplomata powinien rniec majątek.. .. bogactwo bowiem <lhroni przed kuszeniem podarkami. 1658 opublikował dzieło pt. wiel. Książka Callióres'a poświęconatemu tematowi ukazała się w 1716 roku pod długim tyiułem: O sposoboch ukladąnicl się z władcami. Gdy jednak trudno o połączenie urotlzcnia i zale| osobistych. Tekst ten i w wersji francuskiej nie był dokładnym powtórzeniem oryginału. których dokonał polski tłumacz.l". Tę metodę autor pochwala. Sam odmawiając wszelkich podarków. który :rie potrafi mieć szerokiego gestu. niezadowolorrych i zapalczywych".a posiadają sztulir. musi on umieć llitl tracić przytomności. żeby mieć powodzenie jako wysłannik na dworach obcych. 15 Franęois de Callieres. Franciszek de Callieres. o wyborze ambasadorów i posłów olaz o ułłasnościach niezbędnych by pełnić te tunkcje udatnie 15. nie dotyczyły Tzeczy istotnych. Książka ta była w tymże roku tłumaczona na język angielski. Dziedzic arystokratycznych liie znaczenie dla utrzymania lradycji rycerskich przestaje interesować się wojaczką. Castiglione. a gdy wino ich rozgrzeje. du Choix des ambassadeuts et des Envoyós et des Qrraljtćs nćcessajres pour tćussir dons ces Emptois. rodzi zażyłość wylewność pomięi tlzy blesiadnikami. . by osoby tllldarowywane mogły je przyjmować bez uchybienia przyzwoitoici. . który w r. które winny dyplomacie przysługiwać? l)yplomata nazbyt według Callióres'a byc -nazbyt małego wzrostu. trzeba dać się lubic. lecz dodatkowe uzupełnienia.jak pisał że pomyślność największych państw . fratlcuslii klasyk w zukresie dworskiej dyploinacji.pozyskać serca i chęci ludzkie". które. suivant les maximes de Ia politique et (Ie ]a moru]e (Traktat o ]osach poszczegó}nych |udzi dobrze urodzonych i szluehciców tlczą.i<. Jej poczytnośc w różnych krajach była wielka. Jego stralcaia będzie już strategią pokojową. zawierał bowiem nie skróty. Sprzyja ona także zjednywaniu sobie kobiet. mają więcej sprytu niż majątku .. żeby nie dochodzic s\^roich pralr z bronią w ręliu dopóki się nie wypróbuje możnościoddziaływania za poltlocą rozumnej perswazji mają. żeby cieszyć się powodzeniem na swoim dworze i co trzeba robic. wygadają się często z ważnymi tajemnicami. nie możebyć zszpetny.Sztuka układania się z parrującymi jest tak ważna -. W Polsce ukazała się ona w 1929 roku w przekładzie Mieczysława Szerera pod tytułem także skróconyml a mian. Nie należy mieszać tego autora z Jacquesem de Callićres. Ambasador Irrusi być hojł. rodu. De la ! Callieres wierzy w wielką misję dyplomatów. W 1919 roku wydano ją w Anglii ponorvnie pod skróconym tytułem: The Practice ot Diplomacy.Rzymianie i Ateńczycy z zasady nie dawali urzędów ludziom nie posiadającym dostatecznego rltajątku". jak żyć na Dworze wedle regul polityki i moralności|. a raczej innych do tego doprowadzać... Podarunki trzeba dawać zręcznie i z wdziękiem tak.. . Manidre de Nćgocier avec les Souvercjns ou de l'uti]iLć des Nćgociations. Toteż serce ]My111 110 . winien się nimi 1losługiwac. Na pytanie.Stół obficie zastawiony ułatwia dowiadywanie dobrel. a także sekretnym plzyzna\Maniem stałych pensji <lsobom.Winien wysoki czy dobrego llo to wzmaga jego prestiż i stanowi wyraz szacunku dla władcy.r ich wdzięków wpływa nieraz na najważniejsze postanowielli. Skróty. cy.y. do których został wysłany.zawisła często od stopnia co trzeba robić.szpieg honorowy" musi wylirywać sekrety dworów. Taka to już właściwość rJo jedzenia. niedyskretnych.Podczas gdy Castiglione i de Móre zajmowali się powodzeniem dworzarrina na własnym dworze. zajmuje się techniką zapewniającą sukces w negocjacjach z obcymi dworami.byłoby błędem nie rlo darowania". La tortune des gens de qualitó et de gentilshommes particuliers.. .

.iednio wyzyskac w innych okolicznościach. czy ambasador zawsze winien być czytamyj . de Callieres był autoren książki pt. Kłatns|wo jest niebez- jak wspomnieliśmy lviedzy. by upierał się pl. co bardzo ważne. jak Proteusz. naLomiast ograniczone ujawnianie jesI zupełnie dopuszczaine. l)yplotnata musi być obznajmiony z obowiązującym prawemt z genealogią władcy.] że obowiązjesI nie-wykonywać postanowień władcy. skcro cle Callieres szczególnie ostrzcga przed łatw<lwiernością. oszukując pada tlzyulac u1 y/odzy. ale stan rycerski łatwiej wkrada się w łaski pań. żc są bardziej wykształceni. Przy czym dbac llależy o to.Ieden z rozdziałow ksiązki de Callieres'a nosi znómienny tyLuł: . usprawiedliwiający. Prak|yka kłamania jes[ w każdym lazie w świecie dyplomacji pospoliLa. że się wierzy. że nas język świerzbi. łatwość obejściai przystępnośc. zaufanie to można bowiem odpor.zostawiając lilwsze w swojej mora]. przez którą wiedzie droga rlłl sukcesu. które są wątpliv. przemykając się między clszusŁwem i szczeroscią".ając. Des laęons de l.r.y przenikaniu do głębi tych. musi się orientować. Ambasac_]or musi być człowiekicm lronoru. gdy uznaje się słuszność inlrych ich sądów.. co jesl. trzeba starać W się.Bezpiecznicj udawac. gdy słuzą one naszym interesom. Rzeczy. czego się chce w spra\Mach ważniejszych. Prawnicy w charakterze negocjantów mają tę zaletę. by partngrzy znaleźli w nich swój interes.e". Mąclrośći długie mowy chorlzą zwykle rozstajnymi clrogami".. Musi miec równe usposobienie. W odpowiedzi na pytanie.lrlwa warte są podkreślenia. rlrly oni chcą nam szkodzić i gdy nasz władca jest sprawiedliwy.. albo gdy przeciwnicy nasi posługują się środkami rlicsprawiedliwyrni.oszukującego. Znajomośc historii także jest triczbędna.. by do władcy.. nie należy się wszakże w nią zanadto zagłębiac. Dawać można dowocly zaufania. że najlepszym środliicm skutecznego działania jest się podobac. Można sobie lltl p wrre luzy pozwolic. Umiejętne obchoclzenie się z luclżmi wymaga pewnego zasol:u 112 pieczne.. Można bowiem w ten sposób uzyskac poparcie dla sprawy. która od niego wymaga szybkiej decyzji musi byc odważny i stanowczy.zych tramięLności. lecz ri rlobro kraju. gdy idzie nie o dobro osobiste. które chce przeprowadzić. dyskretnym.. przy czym należy byc ustępliwym w sprawach podrzędnej wagi. W sprawach. umiejąc sam przywdziewać. . które angażują jego honor. propozycjach. zważywszy. które ludziom czynimy. kto w danym lrraju ma faktycznie władzę z ręku. z którymi trzeba się liczyc. Du bon et clu mauvais usage patler bourgeoisement e]les I 113 I . W sytrracji. Rozważania autora na ten temat mają charairter apologetyczny. jak należy zachowywać się na dworach. który ambasadora wysłał. qo przeinawia za tym. Uczciwoścambasadora nie powinna być bezwzględna. Zdawac z niej należy .y o dobrej pozycji iullbasadora w jego własnym kraju. Korzystajtlc z cud.Na stanowisku arnbasadora trzeba znacznie mniej mówić niż słuchac. że ważrriejsze jest obcowanie z żywymi niż z niebor. każdą postać za|eżnie od okoliczności. Wielu jest takich. lrliIlałam o dwóch angielskich arystokratycznych autorach da. l l lIll.lttl diItćrentes de ce//es de la Cour.zczykami. Te ostatnie l. nie potrzeba jednak. człorviekiem pra\Mym. bo talitt mało jest przydatna w sprawach państwowych. dotarło.Jak prowadzic roztropnie układy.l<lsłuszny s.. Nicprawdą jest tncjwi nasz autor. ma być nieugięty.ności furtkę. Ambasador winien mieć umieję[nośc przenikania psychiki innych ludzi. gdy liitlln ambasadora l. parrlięl.Wiadomo [. iiustrują one bowiem styl rozważań tttl[ora. co potrafią rozstać się ze swoimi opiniami.tt:ych wskazówki. aby uzyskać to. MyślmoIa]na Ośwjecenia angielskiego wspo.Sam fakt. winien zapuszczać w umysły ludzkie kropla po kropli. gdyby ją łvyłożyć razu w całój rozod ciągłości./.l Pi l:i 10 Jl. nie wysuwac się naprzcld i miec świętącicrpliwość". z którym ltltrbasador prowadzi negocjacje.s ri. musimy opanowywac rvłasne. był przekonan. W książce pt.wemu władcy ritrlts jes manićres de s'expriner.ł1 jawnie niesprawiedliwe.Trzeba byc chłodnym. . Mam . Szkodzić jednak można iudziom tylko wtedy. nie może upoważniać do zabierania g|osu. . który przemyka się po śliskichścieżkach.sprawę w języku wyróżniającyrn język dworu od języka mieszczan 16.ważne ze względu na koligacje. której by ludzie nie przełknęIi. Paris 1694. ze jego sumienie nie jest pod tym względem bez skazy. że j<:go przedstawiciel jest mile widziany i by władca.by Tęczny minister był misl"rlłenl lv szLuce oszukiwania.

n 11lrtpstwo nadziane jest roztropnością".i(. Gotowośc . Achilles to bufon zachłystujący się swoją urojoną warlrll. jej sprawa to sprawa naszej chwały i honoru'' -.mówi '|'rrlllus.tu na myślisir F. . . nie interesują nas zaśtutaj wskazówki dawane władcy. .k[orze. . bażanty Szekspira znamy nie tylko jako krytyka wzorów rycerskich.pożądanie u.lrodząc w ręce wroga..1? zazttaczyć. Jego przyjażń z Patroklesem llrr . Jednonowy zawód cześniewymaga ono odpowiednich zasobów finansowych i prestige'u. gdzie będzie pozbawiona politycznego znaczenia. Słowne uniesienia miłosne Troilusa przypominają język średniowiecza. . korzystam tu łllvll l.krr jest trzeźwa.chyba 1llztlz odbicie. Dipiomar:y.w którego naltlllr wlłoczyłatyle fluidów. nie będę tu do niej powracać.lrlzi w dziewce anioła. że centralną sprawą są tu rozważania o dumie. l ltlktor pilnuje rycerskich zasad lair play. pogTyzą się o nią". Ąr llilles rządzi się pychą i kaprysem. Trwałym śladem roli arystokratów w dyplomacji są pcllowania dyplomatyczne. 19 Patrz . Kressyda daje Troilusowi zarękawek przelllaczony do ozdoby jego hełmu i stanowiący symbol wierności. Tersytes grający !|| William Szekspir. W czasie wizyty Kosygina we 263 Francji zastrzelono na polowaniu _. a to jest wszak centralne zagadnienie Machiavelleqo.lt>wanie wielkich mężów. l(ott w swoich Szkicach o Szekspirze widzi w tej sztuce przede wszystkim krytykę wojny. Delisle Burnsa pt. Nikt nie może się chełpić . pragnę jednak zaznaczyć istnienie tych angielskich odpowiedników omówionych plzez nas uprzednio włoskich i francuskich pisarzy dworskich. lecz o despekt wyrządzony Grekom przez jej porwanie. podobnie jak zaloty Parysa klęczącego u stóp Heleny. Arystokracja na długo zachowa dla siebie placówki zagraniczne nawet w tych krajach. Na lytn stopie dwóch epok widac jak łatwo przejśc od /liody do t ycerstwa średniowiecznego. gdy blask cnót jego. słanników do obcych dworów 18. z przekładu Zofii 115 t14 .tltieszającym Achillesa płaskimi dowcipami jak na przykład lttrrl. Należałoby. są spra\My prestiżowe. W Troilusje i Kressydzie Szekspir dokonuje generalnego odll1...tl się dwuznaczna wobec oskarżenia Tersytesa. co socjologowie nazywają jaźniąodzwierciedloną. niepomny na to. że .oto jedna z wielu cennych uwag dotyczących funkcjonowllllia tego. ale szlachetny l ll. oraz o dwa wieki póżniejszego lorda Chesterfielda." .Kressyda mimo młodego lłll. że kto się chwali inaczej niż czynami 1trlt:ltwałą pożera sam siebie. Chcę także podkreślicwspólny ich rys. spełnione z niej szydzi". w: fnr:yclopaediu ot the Gdyby komuśnasuwało się tutaj nazwisko Machiavellego.t:ią.Jestem bez broni". Trzeba bowiem zdać sobie splawę z tego.męską dziewką" Achillesa. przestrzegając Achilletitt: . Ponieważ we wspomnianej mojej książce sprawa była rozważona obszernie. Wedle średrrioi wiecznych wzorów.. podczas gdy dotąd wysyłano przedstawicieli tylko dla przeprowadzenia określonychnegocjacji. że uciekając z upolem od wszelkiej zawodowości dwór kształtuje zawód dyplomaty. ale i jako krytyka życia dworskiego. Social Sł:iences..łuk sklepiony co głos potęgu|..i wydanego przez PIW w 1957 r.. zdoła lllr ogrzać..i<:c.. naszym zadaniem bovriern jest prześledzenie rozwoju arystokratycznych wzorów osobowych. Trojlrrs i Kressydo. jeżeli nie cyniczna.Nie chciałbym jednej kropli krwi ltrliańskiej utracić więcej w obronie Heleny.jak podawała prasa 19. Łatwo zdradza Troilusa 1ltłr. przy czym wątki starożytne splatają się tutaj ze średniowiecznymi. raczej powietl. a mianowicie wspólne zainteresowanie dyplomacją 17.. IJznanie bliźnich jest jak .r. że Patrokles |rrttl .Nie korzystaj z tego Greczynie'' 20.Pycha hrlsc rzuci. Pierwsza jakoby Wenecja wysyła w XVI wieku stałych wy.Życie Warszawy" z 9 XlI 1966 r.1zowienia bohaterów lliady. jak utrzymać się przy władzy. Pretekstem do wojny trojańskiej tl ttiego. Nie idzie rl l lelenę. Zajęcie to nie hańbi.l. Obracamy się w tej sztuce pośród wydarzeń i ludzi znanych nam z lliady. musimy walki za damę zgłaszają nawet Hektor i Nestor. !s Pbtrz artykuł C.. Ajaks to człowiek. świecącinnym ludziom. wiedząc bez złudzeń.jak sądzę. że nie włączyliśmygo do naszych rozważań. że odwaga trąci u niego głupotą. 1Walsinghama. tak jak u Homera. jaki daje dobre urodzenie. a oni to ciepło pierwszemu dawcy odeśląz powroltrlll". który dla dworskiej kariery przeznaczał swego nielegalnego syna i w odpowiedni sposób kierował w swoich listach jego edukacją. Sam Patrokles jest grubianinem lrlzl'. Warto tu szczególnie zwrócic uwagę na jego Troilusą i Kressydę.t. żyjącego za królowej Elżbiety.

fse7e. ltlrlllarchia się gubi. jest. którc qo wyróżniają. Bcz grania. nadaje się tedy clo kierowania nJlrllt. że śmi wywoływany przez jego <ponure>. tłltmaczył Maciej Żurowski..wiązłym. l17 ll6 . a z nieprzyjacieiern by}ern słodziuchny. groteskowe oblicze za jest pomieszany z respektem i podziwem.Kto o tyrrr wątpi.rll. jaki mają w świecie rnutne księgi rycerskie. ale poza tym nieskazitelnego szlachci ca" 22.l<Lywom.na tym moty\Mic. którą w stosun do niego uprawiał wiek XV. clo któreqo odwolujemy. . którzy spotykają. Warszawa 1964.rly zmieniać religii d]a interesu.lcych wysiłku bez innej nagrody niż rozgłos tych czynów. rnimo iż wierzyciel nie ma llrl ilie żadnego weksla.trudno bowiem sobie inaczej wyobrazii: cześći wiernośc. akt V.iri. lecz raczej same dyrektywy. objawia jakieśz 91 92 zttrnienic dla tej wielkości.czeństwem lricrarchicznym.. Podróż pruez Ocean z Kichotem . mimo swojej ograniczoności. i w praktyce nie przestrzerlrlć: zadnej. a nie przynosi mu zysków.] ale jego anachroniczny bzik czyni go j cześnie tak szlachetnym. lltlll<lr żąda wyróżnień i odznaczeń. jak tylko mu się podoba. oczywiście. dopóki jest na ich służbie. Miałam juz okazję cytować gdzie indziej charakterystykę sfer rlnlrlrskich. Wychwalając wysokie lltrl<]7gnig wbijamy ludzi w pychę i podniecamy ich do clokonylv. miałem cztery zajścia. musi punktualnie rl1llacac długi zaciągnięte prz! rze. kląć i miec długi tl . córkę czy siostrę .. wolno mu wszakże być tak ttv. która bierze za przedmiot nie uchybienia przeciw rlyrt. przy czym zar czytelnika. Czytelnik mógłby się spodziewać. rllville'a. wiek XVIII. prawiłem komplementa damie.rrldeviile w swojej Bctjce o pszczołach charakteryzując ludzi llrltlortl przypisuje im szeroką tolerancję dla grzechu. Wprawdzie autor w przedmowie wia sobie za cel podważenie wpływu.r IV. a w jeclnym o mało ni przyszŁo do pojedynku" 21."vszystkich kupców i rzemieślników w całym mieścienic sobie lric robiąc z ich upomnień.l.zawa 1957. choć ta wierna Najsurowiej obchodzi się z tradycją rycerską wiek XVIII. Bajka o pszczołach. co następuje .Don Kichote jest wprarł. Jan tsłoński et al.Człowiel. Pomijam go nie przez przeoczenie. Szekspir. 299 300. politykowałem z przyj cielem. ( )rlwoływanie się do czyjegoś honoru ma zresztą. Agnieszka Glinczanka W.. Człowiekowi honoru nie wo]no tlir. Tańczyłem nueta. pełnym wykwintilego wdzi ku. Il(xllrzymywać.. ile tylko zd.Il]ia chwalebnych czynów bez żadnej zapłaty poza rozgłosem.tlnalc uzna. przeł.rolę bezczelnego błazna plugawi wszystko i wszystkicn objawi jąc niezwykłą pomlsłowośćw wynajdyrvaniu obelżywych razeń. W Szekspirowskim Jak wam s podoba błazen rtla przekonania lurlzi. potrząsając głową nad jego pożałowania godną i razem wspaniałą osobowością.zdaniem lvlontesquicu -* bo tego autora mamy tu na lrryśli.w monarchiach. niech mnie rra próbę weźmie. i wszyscy.czują sympatię dla tego nego na jednym punlicie. sceln. cielesnenru i du wemu tyle urzelrającej i budzącej szacunek godności.[. 1 Porębowicza. zrujnował trzech krawców. Najmniej poszkodowany przez szekspirowską krytykę Flektor --. może ją porzucić i wyrzą. skoro |r. między wartościączlowieka a zaszczytami. być może pod wpływem idealizacji. nadaje całemu jego sposobot"i bycia. przeł. :'1 t.ltrżba naraża go na różne przykrości. w których lcży w interesie władcy ją lltlrlllcl by skłonic ludzi tlo spcłniania rzeczy trudrrych i wyrnal. ] l Tzn. ale sympatia autora dla bohatera clatnia się jaskrawo w tej rzekomej satyrze.trlza tym może spać ze wszystkimi kobietami na świecie"23. . ale .--. Centralnym dla niej pojęcicm jest pojęcie honoru.lrzyiaciela.dzie obłąkany jak pi Tomasz Mann w swoim eseju pt. gdy nagradza zaszczytami czyny llr Bernard de Mandeville. Nie wolno mu nastawać na żonę. gdy zezwala na sprzeczność między honorem rt llrlnorami 2a.da. Człowiek honoru musi być wierny rltvrl jcmu kró]owi i ojczyżnie.) Wiekienr. ani na żadną nicwiastę powierzoną jego pieczy.rlwi honoru nie wolno oszukiwać ani kłamać. . Sancho. lr. że mu się tam źle dzieje. s. . że należałdo d (w tekście polskim: . że z kolei pośród cytowa nyclr przeze mnie krytyków ethosu rycerskiego znajdzie si Cervanles. (Iisej. W.. zatytułowarry Fodróż przez Ocean z Dotl l{icltolen. pozytywne skutki społeczne. który przez krytykę rów rycerskich przyczynił się szczególnie clo ich uwypukletria i do trt nia z niclr pewnej jedrrostki typologicznej. przeltłatl Tornasz Mann. Inaczej mówiąc. rlzićl im tyle zła..oła. czystym.że był dworakiem'') powia. którą obja\Mia swemu panu. utwór ten bowie zajmuje pozycję osobliwą. może jerlnak pić. Jej moralnośćkrzewi rllr. zdaniem Man-../ok worn się podoba.

przy czym. Plutarch. Edwin Jędrklewicz.lół rozwalonemu w pościeli. 27 Erazm z Rotterdaml.nie może ścierpiećnic. W książce pt. Policraticus2s. Głosów w rodzaju Plutarcha można by mnożyć w starożytw średniowieczu znana jest krytyka kultury dworskiej Jana z Salisbury w dziele pt.chociaż nie ma nic bardziej służalczego i niew<lIniczego. żeby go sobie zjednać. MotąIia. sób bezpieczny. przeł. głuptaki. |)ochlebca przywary chwalonego nazywa cnotami. A Pre-Gothic Mind. Oto przykła te_chniki. nie tyle tego.szachy. Bentham w swojej Deontoiogii. iie t]Jczą co tego. nic niesmaczniejszego i nikezemniejszego.s. mszę raz dwa międli . w złym w swojej treścirękopisie.ą. któia . że chwalonemu ma poważny zarzut do zrobienia. Tak na przykład na zgromadzeniu. zabawy. Quomodo Adulator ab Amico In1ernoscatur. tj. I zaraz śniadallic.. .. Na to.że podczas gd pośród drapieżników najgroźniejszy jest tyran.co się nielzadko zdarza pisze Erazm z Rotterdamu w Pochwale głupo/y wyobrażenia nie . interesuje si {e1. bo ta rozprawa nie jest zawarta w pTzekładzie polskim wyclanym przez Ossolineum. Pochwała głupoty.. to włazi w drogę obiadek.który tamtemu jeszcze do . Montesquieu zdaje sobie doskonale sprawę z tego.'Władca . aniżeli większośćtych ludzi. w osobie chwalonej łatwowiernośćtym większa.ma iłr sob jakąśśmiałośćswobodę". tl. 106. Do znanych chorób toczącyc dwory należy pochlebstwo. co my jesteśmywinni drugim. w działaniu naszym ta moralność dba pr"óae'wszystti o piękno czynów. oczywiście. które nam dyktuje "ii. żtlby te wszystkie chwyty się udały potrzebna jest.u*y o sposobac odróżniania przyjaciela od pochlebcy uważał. co schlebia. to ja nie nie znaczący drobiazg.w zbiorze Nlen anrl ldeas. Atak na dworzan i ich moralność zaostrza się szczególnie wTaz z rosnącyrni wpływami dworów w czasie Odrodzenia. .wrogo się odnosi. Genóve 1966. autor io"p. że tlie może dłużejpatrzeć na to. krytyka rzeczywistości dworskiej jak powszechnie wiadi mo ma bardzo stare tradycje.9 . wstaje i oznajmia. gdzie ] rozpływają w pochwałach w stosunku do clysponenta władzy. nienawidzi nauki. Potem zjawia się 1lrzy jego łóżku taki najemny księżyna. W początku XIX stulecia w podobny sposób widzi moralnr możnych J. Honor jest przeja*"wania własnym obrazem.za którą sam się opowiada.pizy czym obowi zuje większa surowość w wypełnianiu powinności.okra. ale w spo.' jesteśmy winni samym sobie''.. l gdy wszystkim dech zapiera z niepokoju. s.l. jak ten zdrowia nie oszczędza. że spłacanie dłu w stosunkach handlowych jest ważniejsze niż bycie wyśmiar Moralnośćarystokratyczna jest odwrotnego zdania. smak za jest rzeczą wyłącznie osobistą. 1t8 Wrocław 1953. ._ t:zytamy dalej . pośród stworr łagodnych najgroźniejszy jest ten. sądzi.. Smith dokonuje ilrzeglądu licznych tlościwięcej. to jednak chcą oni uchodzić za koronę wszechrzeczy".1Śpi sobie iaki do południa. ile co nas od nich wyró: Skoro już raz zajęliśmy jakąśpozyęję społecz.tvczna skutkami naszego działania..rsą one nie tyle co nas zbliża ku współobywatelom. wróżki. 130 i nast. któiych pra nie żąda.A cóż mam mówić o dygnitarzach dworskich . a ledwo to się skończy. 25 1lr:óżność26. . nierządniee. chęć wyróżnienia i się ulzy nas ta grzeczności.. rltldany jest tylko rozkoszom. Demokratyczna r ralność. tlll melduje. Jeżeti gani. rych się nie szanuje. tak jak premiowanie ludzi dyspozycyj o których będzie wnet mowa.hańbiące. Cytuję 1. że przeciwstawia się. podczas gdy arystokiatyczna przy muje. Bywa. im większa xlt. komu się podlizuje.. nienawidzi woltlościi prawdy". Cnoty. The Anti-Courtier Trend in Sjxfeenllr Century French Lllerature. 1 podstawie francuskiego przekładu. za.|'] 2l. horroi czytamy dalej . która świadczyo iy*. tak jak ktośgani pu|i". Lęk przea degradac skfania na przykład do prawdomówności. do chwalonego l)rzegrywa w kości czy w szachy. John of Salisbury. Nurl antydworski w literaturze lrancuskiei XVI wieku28 autorka P. że smak musi decydować w wybórze działanń.. New York 1959. 26 Patrz Johan Huizlnga. Smith.r Plutarch. negatywne znaczenie wychowawcze ma premiowanie ludzi. ll4ora]noś wypowjada się za utylitaryzmem. ich wielkośći niezwykłość.rt. Ze nie jesteśmy byte jaki stanu. błazny. M. jaką się posługuje: zaczyna od utożsamiania gust własnych i gustów tego.ma o prawach. co by ob-iawiło. lticpskie żarty I. iż uwa my się za niedorosłych do tego stanowiska. . A później ltości.. 28 Pauline M. do dobra publicznego nietllal myślijedynie o własnych korzyściach.

198. Ibidem. l. wylazu. wstręt do prawdy. spojrzeń. kiedy są niezastąpieni. to wszystko. . towarzyszy jego rozryulek. zawsze godnc szacutlku. tworzą. przeł. Stanowią oni wspólników okrucieństw tyrana.akze łajdacy. kryje się z troskami. Pośród znanych krytyków dworskiej rzeczywistości wypada wrócić jeszcze do La Bruyóre'a w uzupełnieniu charakterystyki. s. s. zdrada. llic za. ihidem.v}i Obyczaje naszyclt czasów.. . co czuje. jak którą obraliśmy jal<o motto rozdziału. tu podpierają oni władcę.przystosować się" so. zabiegów.Któżby uwierzył. NTie oczekujcic szczerości. 31 Jean de La Bruyóre. Podczas gdy Machiave]li widział w tych poplecznikach zagrożenie władzy księcia. 203.1 potrzebni są l. llczynności. rajfurów dla jego naniiętności.ltllvach charakteryzował dworaków Montesquieu. sprawicclliwości. s.Ambicja przy próżniactwie -.mniejak tliż. we wszystkich czasach i miejscach. między innymi.Człowiek dworu . Charaktery.. trosk.vinności obylvatcla. nadzieje czerpane w jego słabostkach i . s. uśmiecha się do rvrogów. 197 ..wsze clają się zużyć. 183. zaniedbanie wszystkich zollrlrviązań. charakter większości rlrvorakóW" 3a 34. oLwartości. lltitm. zarlaje kłam sercu. że uczty. Na dworze zres.jak pisał . . '30 120 .osłaniają tyle niepokoi. W pół wieku później w jeszczc mocniejszych l. mówi. Całe to dworskic wyrobienie to po prostu obłuda" 31. Charles Louis llontesquieu. 1lrlchlebstwo. Ich hasłem jest . Charakter:l La Bruyóre'a w swojej ostatecznej postaci ukazały w 1696 ro]<u. namiętności tak gvrałtownc i sprawy tak poważne" 32. Anna Tatarkiewicz. którzy idą na wszystko i do wszystkiego dają się zużytkować.it. gens de service).. t. balety. obawa przed cnowięcej l. przewro[ność. Różni pisarze epoki oburzają się na pospolite we Francji praktyki homoseksualne. chęć wzbogacenia się bez pracy. W okresie objętym przez badania autorki porvstaje koncepcja ludzi dyspozycyjnych (hommes de service. nieprzenikniony. O tlucltLt praw. . 202.dzieł rrrających za przedtrliot życie dworu. który od jakiegoś czasu związał się z dworem 33. cnota. Ibident.ukrywa namiętności. I. gonitwy -. opanowuje skłonności. . s. Na lrlz w pewnych sytuacjach może zdac się uczciwy człowiek?" l. 210. Warszawa 1965. W pisanej w połowie XVI wieku rozprawie 29 pt.. s. tyle trwog i nadziei.FTonoT. 192V. że jego sonety nie mogły być opublikowane za jego życia. Discours de la servitude volontaite (Rozmowy o dobrowolnym słtlżalstwie) La Boetie uważa grono służalców za podporę tyranii utrzymującej kraj w niewolnictwie.tltlriottie. łowy. ustawiczne ośmieszanie cnoty.lii-1}oy. Byrvają bowiem chvrile.głęjest panem swoich ruchółv. cz.płaszczenic się 1lrzy dumie. Ronsard. pisał o irich w sposób tak jaskrawy. Warszawa. jest pisze boki.zyczliwości od człowieka.lt. lekcewazenie por. Ibidem.. clziała wbrew temu. Tadeusz Żcleń- 41. za pomocą których zniewieściali mignons wkradają się w łaski swego pana.t monarchy. 98. przeł.

W przemówieniu personifikowanej Natury czytamy: . społeczeństwo angiels go akceptowało. de Meung. II.Gentleman.. pochodzący ze wzbogaconej rodziny plebejskiej. Andró Maurois to najsympatyczniejszy typ w ewolucji ssaków''. Kasjo u Szekspira {Olejto.. śmiałby zaprzemi czyć i utrzymywał. pI kraczając bariery klasowe i narodowe. kto cnót nie praktykuje i że ktośjest chamem (vilain) wyłącznie przez pTzywary. W 1400 rolru. wzór. obszernie uzasadniał zależnośćszlachectwa od posiadanych cnót. Zatrzymajmy się chwilę nad genezą i historią tego wzoru. s. że szlachcice z urodzenia (Ies gentilshommes de naissance) są z lepszej gliny niż ci. że nikt nie jest szlachcicem (noble. Znany wierszyk z XIV wieku: When Adam delved and Eve span Who was then the gentleman? W książce pt.. którzy uprawiają ziemię Iub żyją ze'sweqo tru. Wedle żarto wej uwagi. co genelosus i generosi filius (dobrze urodzony i syn dobrze urodzonego) i nie wiązało się z żadną przynależnościągrupo\Mą. prawdzi gentleman pisał wielbiciel i znawca Anglii. utraciłem nieśmiel częśćmojego jestestwa. Około 1290 roku J..nie są dziedziezne.. chełpiąc się szlachectwem (noblesse).Cnoty czytamy datej . T'worzyli ją młodsi bracia pozbawieni majątku na skutek primogJenitury. _q: jeżeli idzie o szerokie oddziałilwanie. Upominał się o te zalety w XIV stuleciu Chaucer. Moralnośćmieszczańska cytowałam zabiegi mieszczaństwa o to. ale nie trzeba. Jak nie odpowiada się za cudze winy.gentleman'' dla oznaczenia kogoś. I22 123 . ten wzór jako towar eksportowy przyczynić się miał w większym stopniu do prestiżu Anglii niż jej eksport węgla. tak jak akceptowało nadanie ulicom i skwer nazwisk arystokratów i tak jak poprawiało cudzoziemców n dostatecznie obeznanych z terenem... bo uważając się za coślepszego. Mary Cytoję na podstawie przekładu na współczesny język francuski doko- i wydanego w Paryżu w 1958 r.sir Isaac Newton''." świadczyo użyciu terminu . nie tylko w spółeczeństwie które go zrodziło. a przynajmniej nie pracuje fizycznie.było czekać Ila wzrosL znaczenia i ambicji klasy średniejw tym okresie. Gentleman Dobre imięl Dobre imię! Moje dollre imię! IJtraciIem dobre imię.. które czynią go .odpychającymlt'. że o szlachectwie decyduje wyłącznie eharakter. kwalifikowali samycń siebie jako nallego przez A.Newton'' za: miast . którzy mówili .znaleźć się mogli w ich szeregach. żeby wzbogaceni mieszczanie. tak nie odpowiada się za cudze 1 glentlemen. by napotkać tendencję bagatelizowania urodzenia w obrazie góntlemana na rzecz posiadanych przez niego zalet. .VI[. . Tylko ci ostatni zasługiwali jego zdaniem na to mialro. _Rzecz się działa w XVIII stuleciu. który by w takim stopniu scalił społeczeńsiwo.. kto nie pracuje. którą cytowałam już gdzie indziej.).Grlyby ktoś. jak poucza nas Encyclopaedia Britąnnica słowo gentleman znaczyło tyle. Dopiero około 1414 roku spotykamy się z tym słowem w rejestrach sądowych dla oznaczenia pewnej gTupy.. Trudno wskazać drugi*taki wzór :". współautor Rornan d"e la Rose. We Francji jeszcze wcześniejnapotyka się uporczywą opinię.du. Typowym przykładem był Daniel Defoe z jego rozróżnieniem gentlemanów z urodzenia i gentlemanów z wychowania czy wy}ształcenia.. ale i poza nim. odpowiedziałbym. Nie chcąc podawać się za yeomen czy franklins. wzór o większej mocy integra cyjnej. l i jr Śledzenie dalszych losów ethosu rycerskiego wiedzie J<oncepcji gentlemana. 32B. by tak charakteryzować gentlemana.

byle by nie oddawac się im zanadtrr. przy czym rozlrmie się salno przez się.nas w odpowiedzi przekonać. ten powierza się jej mocy. kobieta. Jako ws]<aźnik tej przynależności wymienia się. winni wystrzegać się pychy i próżniactłrra. cledykowana l{enrykowi VIII a. po rodzicach dzicclziczyć nrożna ich dobra.'Ci. autor przes|rzega przed zapędzaItiem ucznia gwałtem r1o pracy. pamiętając. dobre jakoby ti]a warstw niższych. ? pogardę kobiet poczytuje za zrlak roz1loznawczy litcratury ltlieszczańskiej G. kto ma kierować dobrcm publiczrryrn.tva. Naukę wypada rozpocząć od łaciny. lektualnego. Należy także oclnosic się z wielkim respektem do kleryków.Sen zd. Lanson. W doborze sportów wypada zawsze sięgać do zdrowotllych wskazówek Galena. ale n.. Wolne chwile za dnia spędzać moż:na na muzyce. 7ńe Governor. W ogóle. s. Poza tym mozna uprawiać tenis. Rozsądna wskazówka autora przestrzer. Lontlon. że duchowni mają większe szanse być szlachetnymi. s.alliem au.vaną jeżeli Jakże teraz mają wyglądać chwile odpoczynku? -. do osoby tego. podt:zas gdy znajomośc języka greckiego może pozostać bierna i ograniczona r]o lektury. Każdd wskazówka ilustrowana bywa przykładami z dziejów greckich czy rzymskich. Do nich na]cżec winno rzctrliosło rycerskie i kształcellie umysłu. Autor demonstruje. z 1966 r. od siódmego roku życia chłopak przechodzi pocl wyłącznie męskie kierowllictwo. Częśćrlruga zvrlógqn. Od czternastego roku życia trzeba się za1loznawać z retoryką. Lepiej wabić nagroclą niż odwoływac się do przymusu.zashlgi. W 1531 roku ukazujel się w Anglii lilasyczlltt placa Tltomasa Elyota pt. Toteż nic należy zbytnio jej ufać.a przed zanudzaniem ucznia gramatyką. co zajrnują się dyfuzją ku]tur ciekawe jest to przesadzarlie drzew wyrośniętych na innym terenie w glebę tak bardzo <ldmienną. wyłączne. Jazda konno. The Governor. którą trzeba władać elegancko w słowie i piśmie. oczywiście. co powinni robić i czego unikać. którzy kształcą umvsł i starają się stosować cnoty opisane w ksielzkach 3. którzy nie mają nauki.' Wczesne dzieciństwo genileman spędzic ma wyłącznie w towarzystwie kobiecym. że ma to być gentleman.tora nie powinien trwać dłużejniż B godzin. 166. ktorzy spęclza|ą czas na filozofii nędznie ubrani. wyclanie i słownictwo). nie są iednak szanowani. Sprawa realizowania programu intelektualnego naszkicowall0go przez Elyota wylywa mu parę słów goryczy. s. Doslarczy jej historia z uwzględnieniem zagadnień ekonomicznych i polil. Inna jest także w tym clziele pozycja pracy. że kto powierza sekret kobiecie. weclług autorów. już jest wyłącznie do osoby rvładcy. zc ma to być ktośclobrze urodzony. gra ]M kościnatomiast ltl wynalazck diabła. W doborze studiowanych autorów uderza inwazja autorów starożytnych. oczywiście. idzie o pisowllię 124 8 lbiilem. Nasz tetlat każe lratn.. bardzo starannie dobranym. Tytnczasenr rviec]za nie lrańbi. nie posiada rozeznania w zakresie dobra i zła. ponieważ mieszanie pedagogów różnej płci lrrogłoby pociągnąć za sobą zgorszenie. 320. Rozumienie czytanego l. Takiego jak ten szacunku ct]a intclektu na ogół w traclycji rycerskic i.c]<stu i umiejętność rozsmakowania się w nim winny wyprzedzac łtnalizę gramaLyczną.zirjąć siq przede wszystliittr czĘścią picrr. w dziele tym stwierclza się.ycznych. przyporninający TIezjocla i większy niż pośrócl clobrze urodzonych szacunek dla uczoności. Tych trzeba się samemu clorobić''.vszt1. się nie stwierdza. Skąpstwo nie pozwala rol25 . clwornymi i rozumnymi niż książęta i królowie. Częśćpierwsza zarysowuje wzór mężczyzny aspirująceqo clo jakiegoś stanowiska kierowniczego. a Thcmas Elyot. jej charakterystyczny antyfeminizm2. jak to liażdy ruch w tańcu można wyzyskać dla wyrobienia sobie jakiejś cnoty. l)la tych. (zmoclernizo. chociaż bardziej szlachetni niż ci. 227. Paris 1951. między innymi. można pływać i polować. Ci. Z gier tlajbardziej godne polecenia są szachy. bo książki pouczają ich. nie zaniedbując wiedzy faktycznej. obclłużeni. Romąn de la Rose zaliczany jest przez historyków literatury do lileratury mieszczańskiej. w: Histoire de Ia ]ittćIature Iranęaise. Składa się ona z dwóch części. malarstwie czy rzeżbie. Obowiązuje ich honor i rycerskośc. skąpstwa i niedbalsl.ie ich cnoty. niezbędna. Dutrra kazała sobie lekcervażyć wykształcenie. którzy pragną być uważani za clobrze uroclzonych (Jo noblesseJ. Rodzice rzadko starają się o je_qo realizację na skutek dumy. jak autor ttsiluje. którzy polują na zające. Jeżeli idzie z kolei o rolę wyposażenia inte-. Oswojenie się z prawem i z filozofią (zwłaszcza tnoralną) mą wieńczyć to dzieło.

w starożytności zwraca - wielbiciele platona. a nie dawności rodu. Na tom składają się'ponadto lllvitl rozprawy:T'he truth ot otlr Tjrnes oraz The Art oI Liv. Gentleman musi byc odważniejszy i bardziej szczod. jak zasłużycna władzę i nie dac się przez nią zepsuć. im dłużejutrzymuje się w jakiejśrodzinie. czy to pTzez lekcewazenie sobie sympatii poddanych.. Warszawa 1971). z 1'. co zdarza się pochlebcom."ukżu Óa pru"y. albowiem mnożenie gentlemenów mnoży ticznę luai i. co zosLaje wyraźnie podkreślone to to. tllaz arystokrację pomniejszą.ożna by sobie ten brak uzupełnic przez prześledzenie. Podkreślam ten ostatni szcz. pośród tej ostatniej z kolei należy wyróżnić: a) rycerzy pasowanych i uprawnionych do tytułu sir. r. jak ort zwykł czylrić. tiocieka się szczegółowo. przy czym ma jego zachołvanie i sposób llyr:ia [. że .łuzny społeczttrl. a chcą przede wszystkim mniej płacic. jakie ma umiejętności. Ostatnia częśćjego książki zajmuje się jej pozycją szczytową. Elyot wyobrażałsobie społeczeństwo na kształt piramidy. który narn Elyot zarysował. przez V. Thomas Smith w swojej De Republica Anglorum (1583 r. Na śmieszność narażali się ci Wiadogrości o Smithie zawdzięczam książce E..złonków izby wyższej w parlamencie od diukórv do baronów."y-attie zastępu służących nie zwa]nia *.dzicom wysyłac dzieci w światna naukę.Jakież szkody czytamy -.).ktokolwiek stosuje prawodawstwo państwowe.przy t:zym ostatecznie autor dochodzi do wniosku. . smith nie sprzeciwia się łatwemu robieiriu z }iogośgentlematla.r i Krzysztof Zagórscy. Traditions ttl (jivi]ily. |:ierze na siebie obowiązki gentlemana. Ich troska o *ynO. 8 126 l27 ..] ten winien byc nazywany gentlen}anem'' 8.. Cambridge University Press 1948. a kto nie jest gentlelllanemr toczy się przez stulecia i niepodobna pominąć klasycztlych i najbardziej znanych jej uczestników. .płynęłydla książąt i ich królestwa. może zyc nie 1lt. Opublikowana przez niego o cztery lata wcześniej (1531 r. rodzice nie oglądają się na ich kompetencje.autor ostrzega t. gdy wolnośc słowa ulegała ograniczeniu" 5. na czym jak najgorzej wychodził. skubać je tak. by upodobnić się do jego barczystej postaci atbo wielbiciele Aleksanrlra Macetlońskiego.acując i nie uprawiając zajęć fizycznych.wa dla cnoty. ńo potwierrlza veblenowską charakterystykę uprzywilejowanych n.rrri*"rrytu"i". Ta ostattlia kategoria dyskutowana jest przez autora nieco dłużej. Nie są to wskazówki.2) obywateli i mieszczan.ytowanym przez nas autorze dochodzą do głosu pizedstawiciele lłcnesansu.Musi utrzymywać bezczynną służbę.) niż dzieło Machiavellego (1535 r. 6 zalecając naśladowanieróżnych mężów starożytności. ll) sguires mających herb oraz gentlemenów ze zwykłych rodzin wyróżniających się od dawna bogactwem czy odwigą. n charza jest większa. Jattlrl. 106. Gdy o niego choclzi. zawiera zupełnie inną problematykę. przed małpowarriem. Ileltzla. przy analogicznym Ętule.egół. kto jest. a między nimi Henry Peacham 10. Teotię klasy próżniaczej (przeł. kategoria gentlemenów z koiei obejmuje wielką arystokrac ję (nobilitas major). Obraz gentlemana. pouczał mało o jego cnotach. jak utrzymać się przy władzy ani wskazówki. io pTzez'ogranicza"ry nie wolności słowa. rozległym posiadłościomczy wieikim dochodom. l}.iig in.ltlprzednio mo]Ma. l0 Henry Peacham.) dzieli Anglików na cztery klasy: 1) gentlemenow. s. ale m. które to cechy różnych bohaterów starożytnych autor darzył superlatywami 6. 10B. gentleman ll<lwiem ma obowiązek pełnienia bezinteresownie . 4) rzemieś]ników i chłopów. kto uprawia nauki wyzwolone i. s. którzy wypychali sobie ramiona. Cornell University Press lg62.rlla wyłącznego obsługiwania jego osoby". Władca tracił kontakt ze społeczeństwem. Y. Nobi/ity to inna naz. o czym zlesztą była .London. składającą się z wszystkich 5 lbidem. tym bardziej godna jest podziwu 7. 3) yeomenów (czyli drobnych posiadaczy ziemi). krótko mówiąc.ozdz. wycl. 0 Mam na myśliThorsteina Veblena. Barkera pt. żeby najmniej gęgały. Są to wskazówki. Elyot. któtzy lliorą na siebie większe zobowiązania. że szlachectwo zawdzięcza się szlachetności.ry. lrtórzy przekrzywiali głowy tak. jak traktując onywiteti jak gęsi. The Complete Gentlemąn.. a także większe wylształcenie. jeżeli zaśidzie o nauczycieli domowych. TIrc G<lvernor. Dyskusja dotycząca zagadnienia. i. W pół wieku po t. W rozprawie o wzol()wym gentlemanie autor rozważa kolejno kogo można i kogo ttirl mozna do lej kategorii zaliczyć. tekst z 1622 r.j na jakimśstanowisku kierowniczym. kto studiuje w . Obowiązuje go strój i uzbrojettic odpowiadające jego kondycji.

wylaz demokratyczn jest tu tendencji autora Teraz przychodzi kolej na rozpatrzenie różnych zawoc] z punlriu widzerria uprawnień do znalezienia się pośrócl gentletnenów.lrarakteru. W zachorł.fu. jak np. że szlachetnie urodzeni.nlcln) iudzi. W Slowni ku oksf ordzkim rlllinicje kładą nacisk na clobre urodzenie.. dzy i dentyści nie byli w Anglii przyjmowani w towarzystw z powodu tego.acują na życie i zarabiają. (Należy tu przypomnieć.a jego zdaniem do gentlemenów z.] zanlieniać nienawi łv miłość. rządzić ja królowa wszystkimi naszymi namiętnościami".lrlwierzchnia ściany przy jego łożu powleczona była woskiem. że autor ma nieszczególne uznanie dla sztuki. aktorzy.r którym mógł notowac po ciemku myśli.. pływanie. Z tych osta nich słów nie rralezy wnosić. Poniewaz nie miał światła. czy o synach nieślu nyclr można mówić.1 lo echa T.obroczyńcę swego kraju. Pewien lcłopot sprawiaj Peachamowi kupcy. Późniejsze połr. Bez tego jego najwdzięczniejl. trzeba przynajmniej uznać uczciwego kupca za d. który wyr-aźnie przygotował gentiemana rltl objęcia w swoim kraju wspomniany"r. Wchodzą tu na przykła w grę malarze. Z kolei nasuwa się autorowi pytanie. Nawet ukąszenie tarantuli daje się za je pomocą wyleczyc.l. z drugie slrony. Z ćwiczeń Iizycznych poleca Peacham szczegolnie jazclę kontt.. że jeszcze rv XIX wieku chirur.zkim t. na pla]Mo noszenia herbu. Autor kwestiotlil je możliwoścuznania za gentlemenów (uzywa . zapominając niesłusznie o udziale .ltlwo .ztl Lalenty tracą blask.rósiu.gentleman'' jest ]Myprane zańwno z treściklasowej. kuglarze etc.[<er. który zagaja slioj. nie dopuszczając kupców do kategorii gentlemenów.niezwykle dobroczynne wpływy. Elyota. tak jak pozycja sztuki jest u niego bardzo wysoka. Znany autor prac o charakterze narodowym Anglii. Do zmian najr.ą walory . prrerllrlwienie sakramentalnym . przeł. Czy moż tlalej."z nerirrtJ. mozna Je przez przywarę utracić. tchórzoslwo w odwagę i. jak i tnoralnej i staje się po prostu uprzejmiejszą formą mówienia rl ludziach i zwracania się do rrich.1.. Wszak nieraz o zywali się oni bardziej udani od synów legalnych. Ućzonośćcenio jest u tego autora tak. Czy bieda staje na przeszkodz szlachectwu? Odpowiedż jako ctalszy .lllusznie dumnego" Arysiotelesa.jIre definicje gentlemana w wielkim słowniku okstod. którzy spędzają zycia w stoickirn oclosobnieniu 11.może brtttalnośc zarnieniać w dworlrość. Adwokalów i lekarzy możn..a. szlacheclwo utracić przez nikczemnośc? skoro możrra jak brzmi odpowiedź do szlachectwa dojśćprzez cnoLę.-ui do drugiej lv<ijny Światowej. biegi. 12. lv litórym ta koncepcja się zrodziła. akuszelek . . którzy pi. udziale tak mocno akcentowa!v(tlle.rrtokratyzacja. kl. tak jak cliament bez sz7j.erołvnych l rlkcji kierowniczych. Poezja .negatywna.vażniejrry"t należy postępująca rlt. 129 .l. * któryl.uwagę rożni luclzie niskiego pochodzenia uzyskiwali pozycJę-przez swoje osobiste zasługi. że pracowali rękami).r zdaniem .tktowanego w całej rozprawie jako równoznacznik słowa genll<. I.arriu srrroim gentleman winien byc zrównowazony i clbac o reputację. Do malarstwa artystycznego bowiem ma stosunek człowieka Renesansu. a zw-łaszcza polowanie do dziśLprawiane 11.y Encyklopedii Bryty jskie j. postarajmy się odtworzyc tv c.|. Horacy był synem trębacza Wergiliusz synem garncarza. opinie Arystotelesa. Warszawa . Wyłączeni wyraźnie z kategorii gentlernenóTr są \Mszyscy. Barker. krótko mówiąc. Pozycja nauki.u słowa noble lr. Muzyka ma jeg... wyłączeniem chirurgów.Augttstyrra. którą mozna prześledzic przebiegając przez kol. na pozycję pierwsze i neraltlyce. ludzie nie mają dosyc wszystkiego w jednym kraj Wobec tego. wywodzi ideał gentlemana z rycerstwa średniowieczneł. skrzypkowie. które mu cto głowy \v Jrocy przychodziły. 1927 ł litlros ryce!ski.óry miał zycie tak zorgani l28 żeby korzystać nawet z nocy. . Pannenkowa. . Żadnego klasowego wyróZtlirltria nie ma na względzie prelegent... tl.Ladies and Gentlemen '.Jłównych rysach wzór gentlemanal który pir"i. r r 11 '9 E. s. po tych próbach lokalizacji gentlemana w społeczeństwie. że nawet kobiety są za nią clrwalone W jej pielęgrrowaniu nie należy zaniedbywac ani c}rwili.rl i włoskiego renesansu 12.z możnych. lbidem. Znane mu są pogardliwe opinie starożytnyc o tym zawodzie takie. Ernest l1.6l.szarla czy |anów. Tr tu naśladowac śur. ostatnim notowanym użyciem jest użycie.1l. Charakter narorlowy. Aie.czynic rozwiązłego uczciwynt t.

rierę zapewnioną. W Anglii zwłaszcza. Branie się do handlu. Barker . gdzie stosunek do sfer wojskowych był raczej pogardliwy. jak podkreśla Artur Livingstorr w swojej Theory oI the Gentlemąn zawarteJ w Encyclopaedia oI the Socia] Scjences. warunek wystar. Value Pąttelns. Co zaśdo powierzchowności. M. Fotrzeba ruchu narzuca liir. A. Jak powiadał faceprimogeniturze był tylko cjonisla epoki. W taki ri. London 1964. W znanych mi obrazacir doskonałego gentlemana nie ma już mowy ani o urodzie. szkoły . BB. Księga snobów.inny musi lt. Opierając się wszelkim reformom. Źe tltttitljętnoścczytania i pisania dobra jest dla kleryków. William M.izyczną. 15 Pierworodny nie był zwykle do nauki przymuszany. może sobie już pozwolic na brak konformizmu.tlzie servitors (zaiste ślicznyi gentlemański tytuł). R.. gowisku próżności.w tym chłodzie i wilgoci.cec tak istotnych dla rycerza średniowiecza. J. jak wiaamalorski sport. nokrotnie rolę guwernantek wyładowujących swoje frustracj na dzieciach oddanych ich opiece. ale nie to |7 Jeżeli idzie o kulturę f. czywiście. Spori gentlelttatra angielskiego chętnie przybiera fornry zespołowe. przeł.a osadzone w pierwszych dekadach XIX stu. M. Thackeray.nauczyło arystokrację na biedaków jak na ludzi zależnych od tych. Taine rozwój sportu w Anglii przypisuje wlasnosciom klimatycznym tego kraju. Class and the De'o Cytuję moclatic Policy.l. Dopuszczalną nich karierą jest także kariera duchownego. lecz drużyna. przeł. Graevesa ls. s.. ale jest niezbędny dla ubiegania się o przynależn jak pisze do gentlemenów. Wychowanie lArarszawa 1933. Wygrywały bowiem lub przegrywały ttitl irrdywidua.lrlsób języki starożytne po raz drugi służyły wyiaznieniu klatll)w(-\mul choć tym razem inaczej. . Społeczeństwo angielskie opisywane przez Thackeraya w 7or.nie potrzelltljc składać egzaminów. turą.publiczne'' uczyły ttwrlich wychowanków przede wszystkim łaciny i greki. |'lłtwo ubogich jak pisze E. ny wygląd. Kobiety niezamężne pełniłyniejed.".. wyodrębtrilt się ich ubiorem.według niego .dzięki jeden głupiec w rodzinie" 15. Żaden gentleman nie może zarabiac na życie. Dlatego.gentleman'' w Ąnglii była jeszcze daleka od'niwelowania różnic klasowych. s. Zwraca na ten fakt uwagę K... że jest lordem. Hosiasso- . wychowanie tt tlstrój społeczny 16. miał bowiem k 1s lirlizc purytanizm ze swoją wiarą. w elitarnych szkołach dotiera siinauczyt. Agnieszka Glinczarika. 130 Wlll. Ojciec Amelii Sedley jest zamożnym kupcem. W żadnym innym kraju C. S. żę ubóstwo jest-winą. dr JoJrnson . a ustrój społeczny. Obowiązujący strój przechodzi przez różne ewoluc i można nie liczyc się z opinią.. Do wzmocnienia bariery społecznej przyczynił się t|<lmo. bądźprzez małżeństwo z bogatą mieszczką wchodzą w środowisko kupieckie. czający. siła nie była niezbędna. gdy nasz interlokutor otwiera usta 1a. Inaczej tliż w Grecji. 131 Bertrand Russell. arri o sile -. H. Llpsetem. lecia.Dlatego żrl r:hłopak jest lordem pisał \M. Niegdyś TyceTz uważał. Nie jest to. llirrvttit. wystarcza god. Mannheim przypisując zrlspołowym zawodom duże znaczenie wychowa]Mcze w wyrabiatlitt. kultury obywatelskiej.. Młodsi bracia pierworodnych bywają bowiem wchłanianl przez miasto i bądźsami. w za" sadzie niepożądane. ktory zrlrlbywać przez lat siedem. jest już bardzo plzemieszane. Ale ten duch zespołu obejmował tylko własną klasę.nym przez M. gdzie wchodziło w grę współzawodnictwo indywirlttalne. zą Seyrnourem M. Znakiem rozpozna\Mczym dla gentlemana jest między innyml jego sposób mówienia.rlrzeć r ili podatki. a dalej na tejże stronicy: . Wspominana stopniowa demokratyzacja słowa. Tabu pracy ręcznej trwa jeszcze w początku naszelJo stulecia.nieszczęśliwi chłopcy bez chwostów u czapek nazywają się sizors. poniewaz są biedni. a w Okslrll. To zakłada posiadanie odpowiedniego zaplecza finansowego. Greaves. gentleman uprawia. którzy pła1l. Baronet Pitt Crawley żonaty jest z có hurtownika..7(twa 1950. musĘ nosiĆ oznakę ttllóstwa i spożywac posiłki w odosobnieniu od reszty kolegów'' rz. 82. . Crosland nie można z taką pewnościąustalić czyjejś pozycji już w chwili. The Blazon ot Honour. Thackeray uniwersy.itlli w dużym stopniu na podstawie ich kwalifikacji sportowych pisał Bertrand Russell w swojej ksiązce pt. bywa koniecznościązwiązaną z primogeni. daje mu po dwóch latach stopień naulcowy. I(to ma bowiem odpowi listę antenatólv. co rniało rozwijać ducha zespołu.

zwierzęce uczucia'' zasiada poliród dygnitarzy Anglii.l Ciało stlche.. człowiek tlit:okrzesany.należałdo najpierwszych dandysów lv mieście. !V. L. s.1wcą). Przekład anonimo. wytli:.y autor francuskic_cJo Oświeccniapisał: . żeni się. ze jej znajomośc była dowodem. że lekceważenie intelektu !9 W. Administro]Mana przez kolegów uczyła nie tylko rządzić. by byc zaiiczorrym do gentlemenórv. Tarqow. 150. ale i podlegać 19. Zalreżrrośćfinansowa od ojca zmuszała często do dzielenią jego pogiądów. Random Crawley .Il szawa 1960. chorou. M. jakie przystoi arystokracie czystej krwi" 22.Nasza młódż szlachecka cho. Obecilie trzeba było się o języki starozytne otrzeć. O braku szacunku dla :r B. skoro tylko urodzi się syn silny i zdrowy. Guttsman. Mowa tu rzekomo o królestwie 18 W.i się tu o suneriority to ex[ernal con| rol. melancholia.32 133 . rozdz.ilc. że muszą istniec szkoły.rt. brzydli. -Thackeray. W.przy czym pełnienie służby społecznej w jednej rodzinie pTzez paTę pokoleń podnosiło jej prestiż w większym stopniu niż tytuł 20. Zaprawianie ludzi zarówno w dominance. że do łask swoich stajennego lub woźnicę. oburzał się na l1.rion propre lćgislateur" (człowick honortr zrlaje się być sam sollie prawor1. A idzie tu o przepisowy udział w parlatttt:ncie.Jeusz Jan Dehnel. Jak widać.ność. Chłosta miała wbijać w wychowanka cnotę i przepędzać występek. Pe. 108. doszedłszy do władzy. To za. Ta. V: Tńe Decline ol Aristacracy. tak poszło w nieomylny znak szlacheckiego pochodzenia. To łagodziłotarcia polityczne. 160. żt.dla rycerzy. Ta solidarnośc jednak nie rozciągała się poza swoją klasę. płatni uczniowie w ogóle nie zauważali..l. żadne praTro nie rnoże zostać ustanowione . Podróźe Guliwera. 1l Mól^.. szczupłe. Iubieżność duma sa zwyczajowymi przymiotami charakteru tej klasy.pogardy dla inteligencji typu naukowego'' 21.rlj.1rrlą myśl. kaprysy. mówiąc o pewnym baronecie. UparteJ ekskluzywności szkół publicznych broniono twierclząc. Szkoły ków takich jak chłosta.Zn. Arnolda w Rugby. The British Political Eijle.ychowanie dobrze urodzonych: . s.any był w zakulisowym świecie. - - r\y l)rzysposolliony do drtrku przez Jana Kotta. s. Jadowity Swift 23 w Podróżach Guliwero tak charakteryzuje rt.rodzenia. 19 Ibidem. Wychowanie. iż stać było człowieka na marnowanie czasu i pieniędzy.. Stypendystów jrształcących się w tej samej szkole pełno. T. w których wychowują się gentiemeni. stracirłrszy swój majątek i widząc llliską ruinę. Posiar]ał więc takie lvykształcenie. danie miały najlepiej wykonywać tzw. do których przyznać należy przenikały liwalil'ikacji intelektualnych gentlemana pisano już rviele. ze składała się ona pospolicie z krewnych. pojmujący tylko . tłumaczono. Zkim? Z samicą podłego u. Bez przyzwolenia tych rlzlacheinych osób. lrllaz częściejelementy altruistyczne. po znanych z surowościrządach T. zaTaz wnoszą. 393. Veblen wyjaśniapozyc łaciny Lym. została niejako zinstytucjonalizowana. 1' Jonathan SwiIt.Duch l.lrli zniesione lub odmienione. przeł.wa l. słabe.i tv1llg1 to duch. nieumiejęl.. 1.zli. wysyłani poza dom na wzór synów średniowiecznych ryceIzyl kładłyduzy na. 1lirni matka przypuściła Wady duszy odpowiadają niedołężności ciała. M.ir. od liltirego nie ma miejsca żadna apelacja" 2a. że wspomniana solidarność wychowanków tych szkół trwała i po ich ukończeniu. t. ale bogatą [. Tradycyjne w rodzinie uprawianie polityki ułatwiało absolwentom dalszą karierę po już wydeptanych ścieżkach. że człowiek nie umiejący prawie czytać. a nie do okreśionego zawodu 18. I. s. Jest rzeczą powszechnie wiadomą. Miała uczyć te oddziaływały wychowawczo na pupilów także za pomocą środ" znoszenia bólu po męsku..zcza się z samicami rozpustnymi i zepsutymi i dostaje od nich llit:narłristnych chorób. cisk na maniery.. że wymaga go zasadnicza grzesznośćnatury ludzkiej.ół publicznych jak czytamy w książce B.. cytowany autor nie był zbyt klasycznemu wykształceniu życztiwy. boksował się dollliolrale i powoził czterema końmi w lejc. które by przygotowywały ucznia r1o pełnienia funkcji kierow4iczych. jak i w subm 20 lbidem. Russell. obsadzał kolegami placówki sobie podległe. London 1963. Russella cytowane. BB. Małżeństwa ograni. która. od dzieciństwa w zbytkach. Szkoły. czone do elity władzy wpływały na to..isko próżności. głui 1lrlla. lr lllli. Znaną jest rzeczą. szkoły publiczne.L'homme d'honneur semble i. chorowitą. Wychowanek Eton czy Harrow. dagogom. Clrrlrlcs Duclos.ą one sąd najwvższy. intere.'Warszawa 1949. potem. klórzy tego środka nie akceptowali. Thackeray. skoro zaświek po temu. stanowl'./r{. s.

się aż do skromny. Jest prawdomówny. Taka walka jest piękna''.Gardzić niellczpieczeństwem pisze cytowany Maurois . Gdy rozważam ceehy specyficzne dla psychiki qentlemana. Kiedy indziej mieliśmyraczej do czynienia z rejestrar:ją pospolitego rozumienia tego terminu. Dyskrecja. chrystianizu". Książka tłumacz. mówią z całą powagą: to gentleCharakterystyki gentlemana.lences du CoIaneI Blamble. . Arnolda. karzający.Owe piękne. Gentlemana rakteryzuje spokój i pewnośćsiebie człowieka niezalei (divine assurance). '8 . . to w oczach Angtików nie jest nawet aktem odwagi. który walczy do końca.i. Warszawa 1956. Jest ufny i wzbudza urność. które oznaczają przynależnośćdo uprzywilejowanej kasty -ojrko*y"h .Gentlei man jest uparty w pokonywaniu przeciwieństw.-'."trattowa. współczucia i życzliwości". wolny od uprzedzeń.Co zaśdo jego manier.z" *"glęłr. 20 16 134 135 .Przez doskonałego gentlemana ] pisał t. wolny ocl nieumiarkowanych namiętności. O małym buldogu. cytowany już Livingston podkr"eśla element współzańodnictwa.. ponieważ gentleman działa w atmosferze współzawodnictwa. Do tego bym dołączyłumysł jasny.w sto sunku do jaskrawych wartościowań. Jerzy Jędrzejewicz. Gentleman to człowiek oI lew worrls. . wl Dzlela wybrane. Tak to w kialu.Nieźle'' to jego najwyż. . .The Guardian" Źe. bo są wtedy nazbyt łatwym łupem. wiedzę rozległą.rtu i służby wojskowej.oto dalsze i"go *"or.. l byli włączani do elity. człowiek pełen czułości. 205 . przeł.Jest opurro*urr}.. barwne uniformy. lnan". zawód wojskowego nie był w esty_ mie.pisał Heinrich Heine w Anglii stanowią nalmniÓj zasłczytne wyróżnienie.ona tlir język polski pod tytułem Oddech wojny. s.Szłice z Anglii.pr""Sl"a"ulą" je w Anglii popTzez cztery wieki. Ies si. Wiąże się to ze znanym stosunkiem ao *t. nr 34. Inna była pozyc ja guards. ma to być zdaniem Steela człowiek . w którlń tegity rycerskie były respektowane.. Heinrich Heine..Nie łowię szczupaków po-to nie wiada w powieści A. Rozważania dotyczące Iair play rzadko dotyczyły walki orężnej.. ale nie mówi prawd bez potrzeby. ale nie uniżony. a wzór miał charakter normatywny.stawiać opór llatarciu. tak angielski oficer. . . że te zasady nie pozwalają mu na korzystanie ze słabościprzeciwnika.poJb rrpo.ozumiem człowieka nadająceqo się w pełni zarówno rjo służenia społeczeństwu i strzeżenia jego dobra. To po prostu należy do dobrego wychowania. Gdy myślęo seircu gentleInanal jawi mi się on jako człowiek obstający przy swoim. Maurois pułkownik Bramble 27 bo Jcst gentleman. Nie jest to jak widać zespół cnót chrześcijańskich. dotrzymywanie zobowiązań. żeby się posłużyćsłowami Veblena w c_harakterystyce uprzywilejowanych. nawet wtedy. \Mreszcie nie brak i kombinacji tych elementów. Wpływy tej postaci podkreśla cytowana już Margaret Greaves. czasem były to postulaty. nie tak jak łosoś. wyzyskiwanie w dyskusjach jego wiadomych słabostek. jak do stanowienia jego rlzdoby. t. tualną rolę kierowniczą prawo nie może go karadw. jak aktor po przedstawieniu zmywa z twarzy szminkę. szezery| nle nie posuwający impertynencji. nie każdego poważnie.. sza pochwała.że jest on wyposażony w taką goclność i wzniosłość.óry stawia się dużemu psu. ważne są dla niego szczególnie zasady fair 1l/oy obowiązujące w walce.o daje się w rządzeniu. .The Guardian" 1713. Wszystko co zaszczytne uznane tu zostaje za cnotę.ru'u*". myślę. Złapany zaraz się poddaje. usłużny. W swoim syntetycznym ujęciu . kl. spieszy zrnlcić z siebie czeTwony mundur i w zwykłym strolu cywilnym jest znów gentlemanem'' 20. ledwo skończyły się godziny służby. 1930. Ideałem gentlemana jest nie cnota. II.. na jaką człowieka stać może. W sądzie wolny jest od składania pr"vrięii. które zebraliśmy.. miały dwojaki r:harakter. z trzydziestofuntowym okazern wypada czasem walczyć dwie godziny.293.słusznie dumny'' Arystoteleia. tylko honor pisał w srryoim czasie Móntesquieu. Gardzi się łowieniem ryb o zachodzie słońca| czy strzelaniem do siedzącego ptaka. cechuje go rezerwa w słowach 25 i nieufność . cnoć póalegu tak jak u Miltona czy T. którzy cieszyli się szacunkiem . Wiadomo. ri"ypomina ""u="ą się raczej .ale nie słu2z Andró Maurois. dbałość o wyróżnienie przeciwieństwo pokory. U"ika wszelkie afektacji.l ] l 1 łączyłosię z wielkim naciskiem na charakter. Za ptzykład wzoru normatywnego tnoże służyć charakterystyka Steela podana w poczytnym piśmie . gotowośćniesienia pomocy jego rysy. gdy walka jest już całkowicie llcznadziejna.

Słowo ..trcześrriej zaworlowy fotoJr tl l' uzyskał rękę siostry królowej. nadszedł bowiem czas. który.clów. jaka tviilże się ze specjalizacją. Z wyjaśnieniem. kraj ma głęboko zakorzeniony kompleks gentletltilna-ama. l<ażdej chwili przerodzeniem się w kult niekompetencji.gentleman'' znaczy. pamiętamy bowiem.żalczy. Sysfem ol Lo11ie. o upartej aktualnośei tego ostatniego czynnika świadczy na przykład drukowany w 1966 roku w piśmieangielskim .tora 3l.aczem. pogodny i w dobrym humorze. r. dlaczego w jednej ze swoieh pospolitych koncepcji słowo to oznacza każdego kto żyje nie pracując.Autor artykułu praqnie je zatrzeĆ. albo nie pracując fizycznie.landa_rd smaku. artykuł w . straciwszy tllIloścw stosunku do gentlemana. pewien kodeks manier.gentleman" _.ol<u. pewien potrafili zmieniać l.ol.ttniast kolonii. r John Stuart l4il1. 136 .ec gentlemana jest złożony i że niektórych spośród jego t. s. ale rzadziej pochwala. wielkoduszny Arystoteles tej rubryki nie uwzględniał.istener'' z 18 VIII 1966 r.. Granice tedy nie są wyraźnie za. Gentleman stanowił jedną z najwyższych warltlści. ponieważ trąci ekspertyza. Dokonali tego ważnego kroku. jalc się okazuje jeszcze ciągle żywy l(tllt amatorstwa grozi l. To swobodne rozporządzanie wolnym czasem stanowi jeden ze stałych komponentów koncepcji gentlemana na r6wni z unilianiem piętna zawodowości. Jednakze Anglik. zajmuje się odróżnianiem amatora i gracza zawodoweqo. Pozolvał r1o tego portletu jeqo stryjeczny dziacl. o. z czasem zaczęło ono stopniowo wspóloznaezać wszystkie te eeehy i przypadkowe okoliczności.llilerze a]<tora zarvodowego.. by nie zaakceptowali tej ciegradacji. która mu pozwala rozegrać każdą sytuaeję bez odwoływania się clo ekspertbw. zamiast traktorvać iak dawniej pierriittlz jako przynalezny im z natury.jak pisał w swojej Logice . gdy musieli pogodzić liiq z zarabianiem. Kla. które zwykło się stwierdzać u ludzi takiej samej pozycji.lIt(ts Hrrxley. godząc się na rl1lokorzenidz nim związane. Wisclom. dokollil\.t:ch nie ma powodu się wyrzekać.. Milla 29. ile Anqlia zat.llly l)Izez Aldousa FIirxleya w ieqo powieściKontrapunkt (przeł. nie pogodził się z zawodowym (|l. postulat wiedzy rozległej i czułego serca nie był jednak tylko świadectwem osobistych gustów autora. oświecenia nazwiązywa} do Nowcao Testamentu jeżeli idzie o poczesne miejsce dla cnót miękkich. 7rrlniejszyła się rola elementu rytualnego. Zdatlirlm autora.. IT. który odgrywał dawllicj w obrazie gentlemana ważną rolę. Jeżeli mogli dokonać tego lit. J. odv staje wobec zupełnie nowej sytuaeji. bo nie jest to zawód uznany i praktykowany jako taki. nie żamierzając przeryrvać swojej gly w teatrze w char. | 3r Powszechrrie t.The Listener" artykuł zatytułowany patologia społeezna wielkiej Brytanii t0. Cytuje się je stale. Gentleman ma pewien kodeks 1lrl. W ujęciu Steela qentleman był wyraźnie postacią. Autor. Nowe uniwersytety mogą znacznie współdziałaćw dokorlililiu tej wielkiej przemiany.wój styl życia./. że królowa Elżbieta nadała tytuł lrllrla zavrorlouretnu aktorowi olivierowi Lawrence.z liolei każcty specjalista może w każdej chlvi]i stać sie amatorem. clały się już odr"ztttvać. Jeszcze r. Tymczasem wojna naruszyła w tym wzorze niejedno.y(. zasiadł w Izbie l. a wTaz z nimi za20 30 lrl. mamy na przykład do czynienia u J. t .. Gentlemanowi przypisuje zdolnośćdo improwizac|i. Nie należy iednak zdaniem autora zapominać. Czytaliśrny niedawno. których autor pragnie. Wisdom.iadomo.rll.oznaczało pierwotnie człowieka dobrze urodzonego..rlzięcza w nauce amatorom.r.cć podział obywateli na obywateli pierwszej i drugiej klasy. że w. nie ma powodu. kreślone. To nam tłumaczy.oTz. którą by się chciało widzieć. którymi gentleman rozporządzał. Wielkie przemiany. profesor filozofii Londńskieqo unirversytetu. \Marszarł. Ten podział ma swój odpowiednik rnr podziale na eharakter i inteliqeneię. O. Gentlemani 1r pTzeszłości l.. co w pospolitym ujęciu słowo ./ltym przyk}atlem takieqo uczonec{o-amatora je_ct lord Taintamount opi- ||t. IB75.. Maria irlrllclvsIia. wszystkie te zmiany naruszyły ufnośćAnglika i sl_ały się powor. że wiek . Inteligencja nie pasuje do gentlemana.The L. Demokratyzacja kraju przyniosła ze llrlbą zmniejszenie środków. S. Utworzenie dominiów z. pozlvalającą na kompetentną eksperlyzę.vszy wszystkich obowiązujących rytuałów. Nie było to wyjaśnienie -iak "uvspółcześnitego terminu używają. J.które nie mogły być skażone.lem jego depresji.2Ą0. Podział ten jednak nie je-<t ostrv. Gentleman może się doskonalić w pisaniu wierszy po qrecku.yzwoitości w życiu codziennym.a 1974).

żekażdy przyjeżdżał swoim służącym. Jednakże 3a Ch. Lingwi:.. Dzieje Anglii. Znany językoznawca duński Ch. Taine -* Anglia liczyła 16 milionów mieszkańców. stanowił symbol władania. widocznych zwłaszcza wtedy. Wandruszka w pracy 1ll. Wierne oddanie jej szczególnej umiejęLności użycia stanowi książka Davida cecila pt. Jak pisał G. jak warunki życia zbliżają się do siebie. stawało nieraz na nocl przy czym trzeba pamiętać..1B4B.W 1841 roku ze jak kalkulował H. we Francji słowo <gentilhomme> pozostało zawsze ściśle związane ze swoim sensem pierwotnym.ieden rozdział odpowiedzi tla pytanie. Wacław Roclowicz. żądał sllecjalnego pociągu. czy caballero w Hiszpanii. A Maurois. ale matka późniejszejo dyplomaty miała licznych kochanków i groniadziła pod swoiń dachem Cy-ła-. gdy jego definicja była raczej projektująca niż sprawozda*ó"u. 'lr:n styl życia promieniował i na klasę średnią. W każdym nastęinym wieku stosuje się tę nazwę do ludzi. Nyrop.cdnia tej epoki. . w książce pt. choć nie dbających o szczególny splendor dworach.. Philipot. (. I(oń llył niezbędnyrn rekwizytem utytułowanych. BYła to ktasa związane ze wsią. które służyło oznaczania do członków kasty.osy kotrcepcji gentlemana w Niemczech prześledza pedantycznle Gertrri- szawa 1957. ucztowania połączone z obfitymi lrunkami przedzielone były polowaniem czy grami hazardowymi. nawet męża. umieszczonych trochę niżej na drabinie socjalnej. w tym j9den milion słuzby. rn" young Melbourne s9. s. E. klasa rządząca.odkamilokomocji. ponieważ zachowano samą kastę. nie z miastem. są to dzieje kariery dyplomatycznej rłricehrabiego Melbourne'a żyiąceqo w latach |nÓ'.mii lruclno było działać. Stwierdza on. Trevtllyan.zy wleszcie we Francji w koncepcji honnóte hom. 453. jak galantuomo we \Młoszech. poświęca . którego ojcem było nasze słowo <gentilhomme>. Taine obliczał. gdzie zaczęto się nim posłurliwać w XIX wieku. pozwalały gościćlicznych utytułowanycrr.ą znawcy jedyną w swoim rodzaju arystokracją. xitlrioziesiąt osób zo. Rozwód był źle widziany. I tak znajdujemy ten termin w Danii i innych r:uropejskich krajach północnych. poza Anglię.lylsa a historia obyczajow.nictwonarzucrrło się w różnych wypadkach przede wszystkim 3a.iuzul"i ktośchce zastosować wiedzę językową do wiedzy historycznej pisał Tocqueville śledźcie czasie i przestrzeni los słowaw <gentleman). Matka wicehrabiego cibała rl dobre stosunki z byłymi kochankami.. że skromna rodzina złożona z trzech osób trlusiała mieć przynajmniej siedrnioro służby i trzy konie. pozwalał na 1liltrzenie z góry. Byli jej potrzebni do lrlrowania drogi jej dzieciom. Nyrop. Gentleman niełatwo godził śięz pospolitymi śr. klasa ta realizowała w pełnym wymiarze kulturę biesiadniczą. Dziesiątki sypialni w przestrorrrry"ń i wygodnych. przeł. Zobaczycie.. jak nigdy dotąd nie była'' 32.. rozdz:: Qtr'es' ce qu'tln gentleman? Terminy francuskieqo p'ochodzerria gromadzi Ir4. " Warrs David Cecil. Iłe Young Melbourne. Kultura dworska./ stly bowiem byli jakoś ze sobą spokrewnieni.jak mnierni. co to jest gentleman. do niektórych tylko krajów. Linguistique et Histoire cle Moettrs. nie podlegając zarzutowi nepotyzmut wszy-. Swoboclna erotyka nie dbała o opinię publiczną. Tę kulturę zabawową umożliwiał wielki sztab slużby".którzy by cieszyli siq różnymi aspektami życia z taką pasją.gentletllan" przeniknęło. co nie raziło nikogo. Paris 1934. Miinchen 1959.Nie było ludzi od początku świata.. zmienne związki t:roLyczne nie prowadziły do tragedii. Rodziny rIl. jak angielska klasa śr. 138 t39 . Readers University 1940.] Mówiliśmy przed chwilą o pewnych wariantach we wzorze genllemana. Ze rvz<llędu na rolę Frarrcji rv średnior^Iieczu jej słor.mda. Do przemian widocznych zarówno w hasłach. Gdy wypadało mu czekać na poeiąg.ytułowanych były wie]odzietnel a przy panującej endoga. tak odgrodzoną od wszystkich innych. gdzie lvypełniałonajwyraźniej jakąśiukę w miejscowym inwentarzu 1lojęciowym. . Koń odróżniał rzątlzacego od rządzonego. jak i w zachowaniach nalcżą przemiany gentlemana z czasów Restauracji w stosunku do przemian eTy wiktoriańskiej. tlzieci różnych ojców.Arystokracja whigowska jak pisze autor była jedynym . Der Geist der Iranzósischen Sproche. osiemnastowieczna whigowska arystokracja była -. znajdująca się w siałej opozycji w stosunku do króla. I. w miarę tego.ułr swoim rodzaju produktem cywilizacji angielskiej. że słowo . przeł.że jego znaczenie rozszerza się w Angtii. z której wywodzi się pojqcie gentlemanal wykształciłasię wcześniej na południu i analotliczne wzory osobowe znalazły już sobie tam wyraz w koncepcji liIlriej. zachowano nietkrrięte słowo..ł.

Pojęcie honoru w dtomacie angielskim 1591 . prerogatywą szlachty. W drugim czo1owym znaczeniu honor jest czymś. 697. cech. W pierwszym obdarzony honorem jest ten. nawykiem do zbytku i swobody. Na trzecim wreszcie miejscu lrzeba zanotować pojęcie honoru w odniesieniu do kobiet i zna(]zące tyle co czystośćpłciowa (chastity\ symbolem będzie w tym wypadku Hc.jak pisał S. Zreformolvany parlament z 1B32 roku. Była bogata i od łaski ]<rólewskiej niezależna. Te trzy znaczenia nie wyczerpują wszystkich lnożliwych..1700. s. Angtik ocl dziecitistwa zaprawiany był do świadczeń społecznych. L.lecz.liastyczny. Jest opano\vany. W XViI wieku honol jest wyłącznie lioncepcją klasy wyższej. bo mówią: Fra galantuomini bu. Poniżej znajduje się warstwa. D.. sławą. które uprawniają do roszczenia sobie ludzkiego szacunku.1916 minisl. L. podziwem. obeiściem rycerskim. 2500 obywateli ziemskich miało dochód.. Barber.ojci (powielonei) pracy doktorskiej pt. podczas gdy roczny dochód nauczyciela wynosił 75 funtów. deiikatnością. na oqólną liczbę 652 członków miał 4B9 ulłaścicieli ziemsliich. 1965..da Pfllum.. W x905 roku członkowie parlamentu. Taine pisał: . Ponadto należy mu przypisać większą kulttrrę.okracja miała duze i dobrze prosperujące posiadłościziemskie. Centralnym tematem tej książki jest wprawdzie nie pojęcie <lcntlemana. według Anglików.co przysługuje człorł. Prawdziwy gentleman. a nawet poświęcania się dla tych.Izba gmin -. Zdaniem Nyropa. pozbawiony wszelli. wyglądem zewnętrznym. jest człowiekiem zasługującym na spTawowanie rządów. 85 swego repertuaru. Nie kształcił się na dworze. przyoisać odrniennej psychice francuskiej. znajomośćświatazdobytą w podróżach. Posługiwanie się słowem .<Gentlenlanl in Deutschen'. którą mu wyznaczają przerniany społeczne.ny" 1937. W laiacłr 1906 .Genti]homme kojarzy się z elegancją. . wytrwały w złych przygodach. C. Drabina społeczna w początku xix stulecia zaczynamy spotykać termin gentleman w literaturze francuskiej a Dictionnaire Larousse włacza go do się wobec innych odpowiedzialny. którzy przeszli pTz'z szkoły elitarne stanowili w Izbie Gmin 510/o.icj afektacji i chełpliwości.iekowi. bezinteresownym. Geschichte der 1Ą/ortes . i termin gentleman aqreement rlla oznaczenia umowy opartej na zaufaniu jest bardzo szer-oko używany. taktem. a terenem jego działania był nie dwór. przewyższający 3000 funtów rocznie''. Angietska arysl.honor" ma wiele wariantów. . The ldea oI Honour in the English Drama 1591 -1700. zakres ludzi icdnak obdarzonych honorem pokrywa się z zakresem gentlemapojęcie honoru łączy się pisze Barber llów. Anglik jest dość . zachowuje zitntrą krew. t. którzy otrzymali wykształcenie rv oksfordzie czy Cambridge sLanowili 700/o. którą nazywa ordinary gentry. pojęcie gentlemana nie zapuściło Francji głębszych korzeni. wrażliwym honorem. człowiekiem prawym.]ko człowiekiem honoru. stylem domu. kto cieszy się uznaniemt zaszczytną opinią. wykształcenie humanistyczne. lecz parlament. To znaczenie autor będzie symbolizował przez literę H (honour). francuski gentilhomme jest raczej zdobiącym reliktem". t ] lie t}.kodeksem postępowaiv Anglii ze specyficznie gentlemańskim jak czytamy dalej llia.sla Ia parolcl. 140 V. lecz ezłowiekiem. zgodnie z tytułem. nienaganną uprzejmością.porlczas gdy gentlemen angielski charaktervzuje się przede wszystkim niezależnością finansową.była do 1867 roku klubem arystoleratycznym. którymi włada. tr nie spływa na niego z zewnątrz. Barller so w książce pt. według niektówe rych. który czuje Stanisław Rvchliriski.Góteborg 1957. t41 . Toczone przez nas rozważania dotyczące rożnych odcieni słolva gentleman sugerują koniecznośc wspomnienia o książce. Francuz swój rząd co najwyżej toleruje. Czyni to C. ale lrzy pośród nich zasługują na specjalne wyróżnienie. zdolnym do narażania się. porównując gentlemana francuskiego z gentlemanem angielskim H. rozlewną szczodrością. zaśsymbolika słuzy liczeniu 35 clicz.Anglik stanowi podporę dla swego lządu. Słowem gentry irutor obejmuje także wszystkich utytułowanych do króla włączlIie. co nalezy. W XVI wieku . pojęcie honoru. Dla tak rozumiallego honoru autor ustala symbol R (reputation). któla stawia sobie za zadanie uchwycic za pomocą analizy treści lóznice w posługiwaniu się słowem honour. |est duchowym szlachectwem. Cobre maniery. Rychliński 35 . ale są najważniejsze.Przcqlącl Socjolo- Stockholm . aby się pogodzic z nową rolą. choć \Alłosi mają ttr swój odporviednik. szacunkiem. jest zespołem cech charakteru.rowie. w słr. w AngIii.

splacanie długów. Wojowanie powierza się coraz częściejzawodowcom..^Źye musi trn.'i. zakaz oszustwa. które nie sprzeciwiają się jego zaleceniom..tu*iał człowiekowi honoru jaką miały pozycję. w sposób. nalezało 142 się pewnego gruntu ..tonour. czy to mozolne rrakże się na nią nie powołuje.. ani podejmować się jakichś zajęć służebnych.rpownictwa.J. lm mniej jej życie zasługuje na uznańie. Traci on honor z powodu złego prowadzenia się zony czy któregoś z krewnych.rul"zione w tekscie dyrekty_ wy na dwie grupy.lest uprawnieniach i sLrzec swojej pozycji upierać się przy swoich w sPosób odpowiadn jący konaycli. nie godzić się na Śmierć hańbiącą. ludność rących udział w walce. zmniejsza się jcj udział w splaTrach pubiicznych. Wzmagająca się liczebnośc pojedynków świbdczyo tendencji rozstrzygania sporów we własnym zakresie. od bioz niewoli. l43 . Gdy objęła rządy.. .ś. odróżniać "araJ. jakie wymagania wier ivu .wedle informacji arrtora połowie XVI w. tak jak zawsze. że materiał poddany analizie obejmuje 235 sztuk i"at. jak pamiętamy. Jo drugiej takie.ien żenić się z osoną nizej stojącą.x'.*i. Człowiek honoru musi być szczególnie wrazliwy na obeJoi.J"".i"".żródło honoru.t":* Do wymagań. W tym okresie lubiła się bawic i umiała przetańczyć 37 Pojedynek zastąpił sąd boży dopiero . pe\Mne cechy charakteru. ^s Zacznijmy od pierwszych. czasochłonne dodawania i obliczenia procentów mają po".. mówienie prawdy. musi odwołać się do pojedynku.u.ulryct (pośród których przeważa szekspir). prywatnych. gdyz jest to jedynb ł Jv9U Lv wyjściez honoremn które człowiekowi poz. W razie wojny winien Niu . Arystokracja żyje według sprzeciwiającego się purytanizmowi kodeksu moralnego. w gcdiach.wskażnikiem . że .. w stosunku do której ma zobowiązania.. że rezultat nie jest proporcjonalny w stosunku do włożonegow nią wysiłku. Arystokracja się izoluje. który urabiał ją w duchu minionego już slulecia. ale popełnić samobójstwo."rrnozorrego zainteresowania zagadnieniern i pozwoli na prześledzeni" p"*.I tak "awie. tak jak [clrórzostwo decyduje o jego utracie. Przemiana gentlemana osiemnastowiecznego w gentlemana wiktoriańskiego jest jedną ze szczególnie ciekawych przemian lv zakresie moralności. rau. ego. gwałtu. Nie wolno mu dać się_przechytrzyć. Odwaga bojowa starrowi. który by prowadził do utraLy twarzy. 1. które kościółmógi zaakceptować. znany.arto. Pojedynkować się nie może z osobą.owaź rywala. pierwszej nalezą dyrektywy niezgodne 9o z wskazaniami chrześcijiństwa.jak często powtarza się w materiale analizowanym słowo honour i w jakim kontekście.. Rozdźwięki między arystokracją i klasą średniąwzrastają. "poł. . kradzieży.*uży*rry. dotrzymywanie obietnic.iniemoże tot". W ramach czasowych podanych w tytule książki autor stwier<lza wzrastającą liczebnośc występowania symbolu H oznaczającego. Pierwszy pojedynek miał jakoby miejsce w 1548 r. między innymi. Autor i a"i"li". Jego obowią"r. zabójstwa. Nie clodawąnie i obliczanie procentów podnosi wydatnie langę naukową tej placy. Zabrania mu się uwodz ić żony przyjaciela..""*iun H.i ograniczu sługu jąc.catralnej. DIa dam musi być dworny i musi Onue o ich reputację.:11]""'..Częstoścjlgo występowania będzie według aulora _. Niu'p.ących zadani" *u olbrzymie. Nie może słuchac cudzych dyktatów. O honorze mówi się coraz częściejw kręgach rodzinnych.z całą świadomością jestem pewna.ę do tekstów explicite słowo l. Królowa Wiktoria nie od razu była nieprzejednanie purytańska. tym górnolotniej brzmią jej deklaracje i rosną różnice między rzeczywistością zobrazowalrą w komedii w stosunku do rzeczywistości zobrazowanej w trajedAutor stosuje metodę analizy treści. Wpływa na to. była pod wpływem lorda Melbourne'a. żyćz gestem. lv których zasiadają także nieszlachcice 37.:Ti'i#TiT.:'"#:*. wiarołomstwa.1osłuszeństlro w stosunku do władzy legalnej.łr"'i. Gdy się zaTęcza| nie wolno mu wycofywac się ze swojego zobowiązania.ioiie czytelnikowi zorientować się. bez udziału sądów. Zmierzch ideałów lrrilitarnych odpowiada zmniejszającej się roli arystokracji militarnej.ie sobie rpru#*-".ffiTilry1lojęciu. W -ił. Co zaśjest niewątpliwe to to. l.i..o"poczynać jej bez uprzedniego wypowiedzenia. nie uciekać "ńil". Musi się przedtem z nicłr waiczyć wedle obowiązujących "is"ia. Jeżeli mu się taki zdafzy. negatywny s|-osunek purytanów do teatru."roĆi-. Koincyduje z tą zmianą większy procent arystokracji pośród publiczności l.

-mińo wspóinej przy_ trależnościclo dobrze urodzonycń. bo nie różnicuje arystokratów-*rro. Śtor.i. cowitym i unorrnowanym. przeł.rą"u tlo rozmowy odmiennośćzawodów. Królowa Wiktoria. tt . obcy im'ńol'nigdy nie stał się pośród utytułowanycn popularny. lrłaria xorttiłrlwicz. była od purytanizmu daleka. kłótnie. Przemiany gentlemana * to nie jedyny rodzaj zróżnicowania. lramerdyner usługiwałszlachcicowi. lll -_ J]Ihos rycerskl. moralności i domowego ogniska'' s8. . jakiego się ta koncepcja domaga. wskazujące na ogTomne niebezpieczeństwo i zło. wynikające z fatalnej lekkomyślności i frywolności klas wyzszych. 144 Giles Lytton Strachey. Warszawa 1954). w którym ze splendorem królewskit łączyła i w którym widzieli. skoro posiadanie "JJzy*"go jakiejśproltlsji było wykluczone.y"órrti"j utyiułowani.r.. nie tylko drobnomieszczaństwo było o:rytanizmu. al Jak łatwo się domyśleć. powiódzenie czegoś. obowiązko$/yt w erotyce surowyl gustujący w zyciu pra. pod żadnym pozorem nie pozwalała na noszenie wąsów bez brody.ytarrir"* wdowy wzmógł się jeszcze bardziej. pogrązało człowieka na zawsze. Surowośćtbycza. I{ró]owa Wiktoria nie pozwilań na gTę w kości. Kpiąc sobie z struktury społeczeństwa I{..iu lriwania. 3e. I{. Rewolucję. óyściłunrarrie kamerdynera. Czło_ lviek świaLowy..Po oslómnastym wieku jak pisze L.io polcrzynajlepszym razie panuje na llich nuda.. PracowitoŚci. i poclobne do tej. War151. że dzielił je nieraz antagonizm.uz okaz. Zaden rc-ła"łcr'. szlagon nieraz.obronirą reakcję na Wielką Ale arystokracja.owi. Małżeństvra w tvm Henry Fielding. . Nie lubił angielskiej arystokracji. wreszcie faworyt władcy. smith odróżniał wielką i ptmniejszą norility (nobilitas i nobilitas minor). to cżowiek.yt zadawac się z lordami noszącymi wykałaczki rokri nl*iJ Iowarzyskie " czytamy u tego autora gdzie indziej ""nru. zeby zcń wyciągnąć maksimum korzyści. Odróżnienie no_bility więJrszej i mniejszej nasuwa się tym |lardziej. Ten antagonizm ilustruje tlp. picie i rzyganie. noc. Do wieltie i ninnity zalicźałutytułowanych od duke'ów do baronów."y'' rr. ponownie. Miałń . ten faworytowi. Historja życio.""i. który przyniósł . a także w Przygodach Józeta An'dre** 1p. który ły3e na tym świecie tak. Antoni Pański. Palenie tytoniu było wzbronione. T. Cytowany pTzez nas a0 szawa 1937.ę .est głęboko przekonany... '[o kupa dworaków i hanowerczyków.*y*łu szlachl.e otnawiac w książce pt. Po śmierci Alberta p. II t. Anna Bidwell. oo dbania o własne gło$ry. przemawiali inn|m głosem. któTa mu się odwzajemniała.rrrlt ludzi z klasy średniejdo Wiktorii był inny niż stosunek arystokracji. Arystokratki mają w sobie tyle afektacji i sztuczności. Królowa piry*ała do redJktora . Strachey -.ior uważana bywa często za.<: prócz doczesrrego. Fietding odnajdywał hierarchiczrrej ją nawet w zaltresie drobnych pachołek ma. Pod jego wpływerrl_ styt zycia dworu znrienił się zupełnie.. .lidny.ri" dwór wzor"o. Rygoryzm wprowadzony przez Alberta był jej niemiły.rń-. stwo. Jak widać. że niewiele miejsca pozostaje na charakt et. \M . szlachcic miJord.] Był to istot. mowa tu o szablach.a. lecz jakze przyjemne "gryuturr". do noszenia których tylko tlllrzywilejowani nrieli prawo. Toma Jonesa (przeł. wiktoria potępiała które po śmiercimęża wychodziły za lnąż tat<ze i te kobiety.1 l I t 1l l {ł' ł tl. nabierały większej wartości i większej ireścipoi-*pły*"'n zYcia rodziny królewskiej t. usług. "ruri" Uważając się wspólnie za dziedziców tradycji .Podobała im się miłość rodzinie w jak pisze Str. .. 145 . Niepunktualnośc była przez nią szczególnie piętnowana. s. Ubieganie się o prawa głosu zacierało.Nienawidzę wszystkich lordów _ powiadał szlachcic Western. godnośc kobiety i jej kobiece uczucia.ów Anglii wiktoriańskiej lbidem. rytlu 3s s9 zeby często publikowai artykuły. . Ict własne bardzo niewidoczne i skromne.'obą niemieckie ideały. io zawierało clrocby tylko cień nieprzlzzwoitości. innego świata nie ma..). War"zawa 1955. Myś/morąlna Oświecenią" angielskiego.e. Fielding w swoich powióściach a0. ideał własnego życia. W ciągu 50 z gorą lat zadna rozwiedziona dama nie mogła przestąpić progów królewskiego dworu.Wpłynęło na zrnianę małzeństwo z Albertem. Ruchy emancypacyjne kobiet budziły w niej oburzenle. która miała szczególne powoci.e . aż do świtu. zwyciężyłyideały obowiązku.Timesa'' zalecając. Był to człowiek sq. mniema. Chodzenie do kościołabyło obowiązkowe.nie zostało ani śladu.ach"y podobało się małzeń.cynizm i subtelnośćinte]ektualna zostały starte na proch. w karty czy jakąkolwiek inną grę w niedzielę..jak gdyby odbity w zwierciadle Jię cnota o szczególnym blasku.

Richardson miał dla arystokracji uwielbienie i w jej kręgach osadzał swoich bohaterów. Miłośc małżeństwie jest przedmiotem kpin. Podczas gdy Fielding. skoro nadar. spojrzy się na arystokrację poetycko. jak Proust.. nie zapłacił mi ani za przygotowanie Heniusia. Okpił mnie papa!''.tak wszechne. dopóki się nie rozczarował. czym ona jest.. Ale równocześnie mówiąc w Wiernej Izece o Salomei. hartnonia form. grzeczność. jeżeli ma byc udziałem niektórych''. Boy-Żeleński stara się wyl-iumaczyc to upodobanie do arystokracji. Inaczej -się je widzi. przeł..t. wyjąwszy tę. oddawano by im cześćboską" 4e. urok pobudzający wyobraźnię. 396 łjl Tatleusz Żeleliski-Boy. że mamy nie z byle kim do czynienia. a przepisany ręcznie egzemplarz osiągał tak wysoką cenę. .orze niezdolskim nie odznaczały się subtelnością.Poznałem arystokrację pisze Żeromski w swoim Dzienniku rodową. Aktualnośctego sentymentu dla arystokracji mozna stwierdzić nawet tv socjalistycznej Polsce. zamiast tych cudow PYchę. zdradzając.-Teraz nareszcie wiem. Teraz dopiero w obcowaniu z księciem Odrowążem spostrzegała cośinnego: wyjątkoAnna Tatarkiewicz. Zarówno powieśc Lampedusy pt. pomimo.Życie towarzyskie i stosunki płciowe w d. Choc wciąganie arystokracji polskiej do rozważań nie leży w moim programie.się rozCzarowac. Nic bardziej podobnego do jezuityzmu jak arystokratyzm". zupełną nieznajomośćtego telenu. Urok stat ych nazwisk działa zdaniem Boya jak urok starych .v. ł Ujawniając często swoją niechęć w stosunku do ludzi wielkiego świata. Arystokrata jest sobą jedynie w towarzystwie drugiego arystokraty [. s. wiodący w odległe epoki historii. Charaktery. miast. ani nie zrvrócił kosztów podróży. . wywodzący się ze zbiedniałej szlachty. głosem. Z ich rzadkościąłączyŁ się często wdzięk fizyczny. lia z arystokratycznym stereotypem niewypłacalnośćwysoko 1lostawionych. mimo krytycznych uwag.yanie Trędowatej przez środkimasowego przekazu cieszyło się tak wielkim powodzetliem. żeby jego ukochana Zofia. .Później w miarę swoich doświadczeń bohater Prousta miał . zdradza od tazu. 'Watszawa 1965. jego rówieśnik i antagonista.K[o lry chciał clziśsporządzać listę magnatów (seigneurs) -.] Arystokrata w rozmot ie z demokratą jest niewyraźnym. że mnie ona śmieszy M/e wszystkich postaciach. Nie zraża go nawet zgodgłównego bohatera. że pochodzi z nieśllbnego związku. 147 . Papa /. nie mogę się powstrzymać od przytoczenia tutaj opinii S. jaką jest. Latnpart jak i film wyświetlany pod tym samym tytułem. który zdał do tlirnnazjum.. pod wykwintnymi formami gruboskórne chamstwo'' a3. Ten podrzuŁek okazuje się dobrze urodzony.r. Żeromski pisał: . i nast.. Wygląd jego umiłowanego bohatera.. Toma. :l. będące jego zdatliem czymświęcej niż tylko snobizmem. miała wyjśćza mąż za byle podrzutka... budził żywe sympatie w stosunku do Don Fabrizia. skromny drukarz S.Z Oleśnicy wyjechałem we wtorek rano. że gdyby możni zechcieli jeszcze byc dobrymi. kultura artystycznat wreszcie zbytek. obywatelską. zachowaniem po. która patluje nad moimi marzeniami. widział w tych żywych zabytkach jakby odrębne isloty. 746 a2 wą miękkośctraktowania. a to ważni ejsze niż fakt. żywa.Zaślepienie ludu na punkcie możnych jest tak rnrie]kie jak pisał La Bruyóre a urzeczenie każdym ich ruchem. Autor by nie dopuścił. o ideał dania cywilizacji wszystkim lub pozbycia się jej. toteż słabe to więzy. XIII. jak mu to nie raz wytykano.znalazł pustkę duchową. cn1li Obyczaje naszych czasów.. w dam rzekomo terroryzowanych przez mężów zastępuje dawne wyzwalanie dziewic więzionych przez smoki.A czyż we mnie nie ma szalonej gorączki wielmoż1165gi pyta w swoim Dzienniku Żeromski _. 2I2. W swoich rozłyazaniach dotyczących Prousta. odtwarzająca jakoby jego zmarłą żonę. wyrazem. . .obrazów. Jean de La Bruyóre. Żeromskiego w interesującej nas sprawie. obrazujący zmierzch arystokracji sycyIijskiej. gdy.tak liościołów. dawał przy każdej okazji wyraz swemu krytycznemu stosunkowi do arystokracji i swojej postaci wzorcowej nie lokował w jej szeregach. Uwalnianie.czystość. Było to życie zamoznej szlachty bez poważniejszej ogłady. Proust.świecie nie są zawierane pod wpływem uczucia. domostw. pomimo że walczę z uczciwością o ideały równosci. jej Znana wrażliwośc Żeromskiego na walory arystokracji pozostaje.powściągliwośc w słowie". . obiatl ]j!eracki - PIoltsł i jego świat. Fielding okazuje wielkie przywiązanie do szlachectwa..

Tuchman. Ten snobizm nie jest tylko osobliwością wielkiego świata ani właściwy Francji.Wobec llieuniknionego zagmatwania genealogii. The Pratlrl "l'owet. pisze B. jak skłaclanie przysięgi przecl rozpoczęciem zeznań. które sl. Marcel Proust.arystokracja angielskal ttóra watczyła o to. Cytowany Ch. Zwycięzcy żąclali potem dla siebie różnych przywilejólv: przywileju władzy. ale nie wiedziałby. t.loettrs clrrns. a wcześnie j jeszcze dziennik Samuela Pepysa. . jak udziałem wybitnych ludzi.. jeszcze dowolniejsze.'I'he Proud Tower.co wziąłeś a jedyne głniazdo praojców.jest.'ći.. odwaga osobista. a3 Stefan Czarnowski. była tą właśnie. pisał o Celtach S. -. .. Dodatkowym czynnikiem staje się powoli w Anglii pewien styl życia pTzez bogactwo umożliwiony. że z wirginii właśniewywodzić się miała arystokracja amerykańska. 191. 'rhe Patri:. zdaniem Boya. Próby. ouło. a6 Barbara "fuchulan.wielkim swiatem" pisał Boy o Prouście.co zaczęło nazywać się światem albo czasem .uwierlliwości. 149 B.p. utrzymując. któ. II. au De la dćnoeralie en Anćrique.U Prousta. . Thackeray w Anglii.ił pozycję arystokracji z poaló3. ważniejsze to od tytułów. (właściwenazwisko Charles Pinearr).Prawdziwą. urok postaci. Duclos wspomina o dopuszczaniu do arystokratycznych salonów iudzi sławnyclł. tle ce sidcle.. A dodac Lu należy. t. . że bobry budują tamy a0.liczyło się tylko to. połączone z bogactrłrem i hojnością. Hiel. kto do niej należy i jakie w nim zajmuje miejsce. stuleciu . iż pierwsza cnota. Pnl. stawał się niewolnikiem ą5. Lonrlon ąs 3. Jeżeli idzje o władzę. że niczym tak nie podniesie wartości swego salonu.. W poszttkiwaniu slraconego czasu: W eieniu zakwiluitlc:ych dziewanlt.les ł.wiedziałby od kogo zacząć. Wchodził tu także. Wywożono więźniów dopóty. to spadają.archie w mieszczaństwie były. 3l i nast. rozrlz. t.r.ość"a7. . która elbjawiła się mięclzy ludźmi i dała jednyrn przev/agę narl clrugimi.iu. II. A idzie tu o znane londyńskie więzienie.-. Julian Roqoziński.-l'-cłr-r". Przestawanie z nimi lrtoże nadto człowiekowi wyrobic opinię zawoclowca. Zwalczał go. przykłactem . decyzja o tym. Consirlćrątions sul .. Dama z epoki Prousta wie. przeł. Paris 1798. stwarza tam istną giełdę walorów. że towarzystwo złożonezludzi nauki nie może byc poczytywane za dobre l"owarzystwo.anowiły przedmiot porlziału. Doszłoby się wr"eszcie do mieszczaństwa nie_ zauważywszy żadnego ortr"go przejścia''. Tatletrsz Żeleriski-Bcly. Wszyscy mieliśmywspólnych prłoclków. dopóki nie położyły tym deportacjom kresu prol-esty Wirginii przeciw obdarowywaniu jej taką populacją a9. Współczesny mu lord cilesterfield w Anglii protestował przeciw tego rodzaju praktykom. żeby porllegac wyłącznie sądowi parów i która nie podlegała takim przymusom.l Pisał Ch. których pokazuje swoim utytułowanym gościom. s. osiadaii na nirn póżniej jako elita. Tocqueville wywoctz. clo którego mogliśmyrościc sobie pretensje. Tuclrman. procesów i prawideł". posiaclanie źiemi zaczĘło stanowic warunek niezbędny przyna\eżnościr1o arystokracji. nilry osobliwe zwierzęta 50. sprawowanie rząi]ów przez możrlych w Anglii wyclawało się równie natulalne iak to. a9 50 Miclrel rle Montairlne. Utrwaliły sceny tej deportacji liczne powieściangielskie z osiemnastego stulecia. jak dobrze wiadomo. io c]o pieńszej wojny świalowej.esencjonalną formą szlachectwa we Irlancji pisał Monlaiglre _* jest rzemiosło rycerskie. jeciyną i . s..ł4 . z którego wy\Możono przestępców do Wirginii. 1966. I 175t.. gdzie skończyć. Warszawa 1 74. s.eden z bolraterółv powieści M. z czego zostały im cześć i godn.W dziewiętnastym Faulknera--. cenię takich ludzi jak Kartezjusz czy Newton pisał w liściedo syna.atóż problerrrat tego świata.mówił John śartorń. clecyclują o przypisaniu pochoclzenia arystokratyczne gł' łe. oczywiścierw grę pieniądz. I nie jest wyłącznie właściwością arystokracji. !1/61g261ra l956. które to idą w górę. a wpływ snobizmu na reputaeje świataartystycznego był cllbrzymi. ponieważ za pomocą miecza zclobywalro terytoria. Duclos w roku 175t. zdewaluowanych przez przekupstwo urzędów heraldycznych. komiczniejsze niż w górnych sferach. Czarnowski. wycl. zwłaszcza po pierwszej wojnie światowej sławni artyściczy potentaci nauki zosta]i dopuszczeni do czegoś. ale 'pragnę przestawac zludźmi tego świata.is 1tJ50. Dłie!ą. jego granic. 148 . I. panami słabszycli i zdtbyli sobie osobliwą langę i zachowanie. to Old Bailey". 48B. s. Prawdopoclobne. przelł. i trzymasz. przywilejów wobec *y. Zwycięzca tworzył szlachtę . nowe wycl.ry mieczem polronali jakieśterytorium. 3.przez lrtórą mocnieisi i oclważniejsi stali sie. weclje nieuchwytnych wstrząsów.zwyciężony.

poclczas gdy Frarrcuz iządzi si{ raczej poczuciem przy trwających przez wieki kontaktach kulturowych. s. ale mając lat 70 przystąpiła do najbliższej agnostycyzmowi sekty unitariańskiej.. Babka Bertranda była purytanką. pozwalał sobie na ekscentryczność. mówi iedząc.zaangażowałaguwernera do jego starszego brata. I-es carne1s clu. ży przypisać tak wielkie róznice między ethosem najdalej uńieją wyegzekwować. za który był jej wdzięczny.uznała za właścirł. którzy wskazują na płynnoścprzejścia od utytułowanych do wzbogaconego mieszczaństwa. Francuz qestykuluje nrórviąc. i deszcz to rvrogowie. o zespół reguł z po7. gacla długo . .nia opinii ą Publicznej. tytułern przyltładu. Przyznając rację tym.ami nie wiaclotno niqdy czego sję rnożna spodziewaćl -* pisał Proust o llrancji.omym.rlzstaniu. W roku :l954 i]ertrand Russel] sformułował swój stosrinek clo l. Toteż arystokrata angielski. ale niekoniecznie w swoim kraju. Wobec tego matka Bertranda poparciem męża . p.u"r. które ograniczają uogólnienia dotyczące elity i wymagają wyraźnego zarysowania. do kogo się odnoszą. jakim był .. obmawia lua"i na zellraniach towarzyskich. którzy najmniej się troszcz o or. wyprzedza innych w ogonku."1..orLl błahych. .i"ą. i sposób ich potraktowania jest w Anglii w stosurrktr do humorystycztlYch pism francuskich odnrienny. Nie sugeei francuskim.e dopuścic go do łask. z którymi tr)eba ciągte *ui"rjC.wiara w ważność honoru osollistego.. Taine w sposób llarr]zo współczesny dobywa szereg rożnii z analizy zawartości 1loPularneoo pisma. gdy jak najbardziej uzasadniona''. że w tych warunkach nie może miec potomstwa.i życia. to zarzut ten nie dotyczy zwykle arystokracji.v-padku pomyłki telcfonicznej. Była to kobieta oczytana.cie rzeczy dla tl"ora]noŚci nie obo. H. książki podróżnicze czy opisy polowań. loJ<uje ojczyznę w seTcul ale kapitały'"u 1"r"""" gra. Pisał o tym interesująco Taine. nawet.jc łakomie. . tłitla i nie wahał się wcielać w życie to.jak mniemał -. całuje się ze spotykanym l:a ulicy-zna. li. to niejednokrotnie także ci. gdzie rządy elity utrzymały się szczególnie długo . ma poważne zasługi i iej upaclek nie stanowi llyna... rolę trójkąta małżeńskiegow ciowcipach francr. niąrodobna. uzy]Ma łvykałaczkiprzy stole. Jej odwaga.maczy rolę sportu w tym kraju.rskich i nieistnienie tego tematu w anqielskiclr.Prtlrch''. a]e w grun. Guwerner by} zaawansowanym gruźlikiem. przejaskrawia ]<atasirofalność rvydarzeń. nie cŻerpała stąd żadnej przyjemności. Matka Blrtranda honortl. które wzbogaciły niejedne muzeat bywały czymświęcej niż przejawem snobizm! czy lokatą pie_ niędzy. że się Wspomni. Tematem niejednokrotnie poruszanym był temat. O trosce o intelekt w Anglii kraju. l. pryrvatne kolekcje obrazów... ci co 150 Ciekawą ilustrację arystokratycznego stylu życia w końcu wieku dziewiętnastego stanowi opis stosunków ro-dzinnych Bertranda Russella zawarty w. Jej bibtioteki zawierały nieraz coświęcej niż pamiętniki. choć jej przejawy były często absurdalne -.Óg.iętnyclr. Obowiązywała tylko dyrektywa.przepraszam'' lv rł.]imat angielski narzuca konieczność jakiegoś ruchu lnięśhi.z książęl. zwraca się tlo nieznajomych.hedonistycznej koncepc.ego Łylko zysku t. Taine miał skłonność podkreślaćrolę klimatu angielskiego. czemu naleangielskim . nie było powodu skazywać go na celibat.świadczyłyliczne fundacje uniwersyteckie. by uchybienia w stosutrku clo morahroścjnie stawały się żerenr clla klas niższycl-1. 1lodczas gdy Anglik je bagatelizuje. ojciec Bertranda był przyjacielemJ. A idzie tu o sctvoir vivre w obrębie obu narodów. osobliwością arystokracji w stosunku do ogółu szlacheckiego była jej międzynarodowość.jak pisał rl czćls fll tragiczne. do czego doprowadzała go teoria. co im się nalezy. . jednak nie odnolo\Mac pe\Mnych różnic. Żeniono się bowiem w swojej sferze..co tłu. jak się wydaje.1.qatórv moralności rycerskiej. Ostatnio nawiązttje cto tei sprawy Pierre Daninos w dowciptlc j l<siążce pt. -* Najsławniejsi. jak podkreślająróżne jego charakterystyki.].z . mimo iż. poczucie obywatelskie. znała doskonale trzy języki obce. major Thompson wyclanej w Paryżu w roku 195. Gdy uwolni się koncepcję 15l ruje on .wyniedziela'' się w dni świąteczne.u p. I tak na przykład gdy się w Anglii czy w polsce przypisuje brak kultury intelektualnej szlachcie. Rodzice Bertranda uznali.. oparcie o tytuł dawało arystokracie moznośćbycia innym.imniej czysl. pisał Tocqueville. jego autobiografii. mówi o zbror]ni gdy tlic ma wyroku. pogarda dla konwencji i lekceważenie sobie opinii większościmiały na wnuka wpływ. Wchłód tvch warunkach człowiek staje się twardy i rozwija w sobie poczucie obowiązku. Ale pozbawiając go potomstwa. rrie mówi . I wybór tematów.

Tak na przykłaci cytclwany p. rózniącą się znacznie . Wiadomo. podczas gdy hasłó From . Russell. Był on. jak błyszczało do tego.?. ale w czymś bardzo istotrrym byliśr:lywyjątkowo jednomyślni[. l.em Conradem. żeby to światło i'.. l)ier\Ą. Pierwszym moim wrażeniem było zdziwienie. dla mnie" 51 Etlros rycer ki w Nowym Świecie VIil..z..szy. pochodzący z Chicago. barclzo rygolys|ycznym moralistą nic synrpatyzującym z rewolucjonistanri. co zabyło zapoczątkowanie przyjaźni wdzięczam łączącej nas przyjażni z Ottoline. t52 l53 . taka bowiem kombinacji była.'' tu jego partner. Nie chciałbym.Pojechałem do jego domu. Od lat byłem wielbicielem jego książek. będzie trwało niezmienione usqLle ad tinem"..uiecia.Pamięć . Był arystokratycznym polskim gentlemanem po czubki palców [. Po wielu latach i już po śmierciConrada.co pomaga człowiekowi zaclrować osobistą prawośći szerzyć wzajemne zaufanie w slosunkach społecznych.Byi sobie ctcnt]eman. mocna i namiętna szlachetnośćświeciw'moich wspomnieniach. że się pospolicie odmar.]. :ri. c}rarakteryzujący . ccl orl samego początku związało nas szczególnie mocno".. pisze Russell w roku 1913 * . ale nie zaryzykowałem nawiązania znajomościbez czyjegoś pośrednictwa. jego zclaniem. którzy założyti kto z nich opowie cośrrajbardziej nieprawdopoclobnego.potrzeby. t. blisko'Ashford w Kent w stanie nieco trwożnego oczekiwania. Ąmerykę w zestawieniu z pot rótli prywatności charakieryzui. 3l9-324. pełne podziwu uczucie.. Mówił po angielsku z wydatnym cudzoziemskim akcentem i nic w jego zachowaniu nie nasuwało myślio morzu. London 1954.głębokie..zanika stopniowo o Conradzie. Shils brak prywat.clr. aczkcllwiek na pierwszy rzut oka ich orientacje życiowe wydają się od siebie odległe.. Po tej wypowiedzi nie może nas zadziwić akces Russella dcl wartości wyznawanych przez Conrada. aby ten legat wieku rycerstwa został dla świata całkowicie zaprzepasz czony" 51. Znana jest anegdota o rlwócll Arnerykanacłr.Waznym dla mnie wydarzeniem -z Józef. tticmożliwa. jak to każdy może stwierdzić w jego książka. W naszej działalności na zewnątrz byliśmysobie niemal obcy.*.. bostończyk. 42-Ą3. The Autobiography. io riches (od łachmanów rlo bogacl.honoru od arystokratycznej buty i od skłonnoścido gwałtu.og.l.. Chciałbym przyczynić się hłyszczało dla innych tók.szcze w początku ł:ieżącego sl. W liściedo Russella Conrad deklarował . Anglia nigdy się cloń nie rltlwoływała. które gdybyśmy się nawet mieli nigdy już nie zobaczyć i gdyby Pan o moim istnieniu miał jutro zapomnieć. 6z B. przypisuje żywym tradyclom rycerskim łogiii i i"1' tlictlbecności za oceanem. ale łączyłnas pewien poglącl na życie ludzkie i luclzkie przeznaczenie.wa) pnemawiało clo Airerykanów . s.ności. . zo: stanie w niej coś.właśniez powoclu tej plebejskości oa lrultury tluropejskiei. W większościnaszyclr opinii nie byliśmy bynajmniej zgodni.it. Russell pisał: jak sądzę lecz jego . Human Society in Ethics and Politics.ze mnie już gclzic indziej E.lcą Anglię.. w Chicago pizerwał mu uznając się za pokonanego.via Stanon Zjednoczonym arystokracji przypisując im krrlturę plebejskt1. s. jak gwiazda widziana z głębi studni. zaczął: . Ten stosunek Russel]a do Corrrada był odwzajemniony.

.. s. 33.t. s. którzy do nich aspirowali. I}1.'ińf'..ior.1l:..v piątym tomie jego dzieł. dobywa z amerykańskiego piśmiennictwa różne obrazy ethosu amerykańskieqo zalysovlanego czy to przez o Południu I czy przez Południe o PółnocY. Digby Baltzeli. : j::t_ę_pu się do tworzenia" zaprawioneEo .erica. Kultura ametykańska. przynaleznośćtlo Lakich klulrów.Abstract"..-. ktorzy doszli do bogactwa i.nue ."".. Glencoe. 1 ' R. 5 Józef. Knicker_ llocker czy Filadelfia a."oĘlu"trr#.o"ury komercjalizacji. oczywiście..'I...oi angielangielskiej countly nłlr]{. ]ccz b]. merkantylną kulturę Pr. yale czy Ilarvarcl. VIII. które dzieli trudności związane z uzasadnienicm przeczących zdań egzysten_ cjalnych.vczesnej A... ktorzy nie byliby nastawieni^.ri Poł. W.oti" . a SeyrIlour M.u lv rachubę anglo_ selskie pochodzenie.*ultos"io.-. Około połowy ..egJo stulecia w swojej książce pt. odpowiednich śroclków fińansowych.ykanie ich kultura rozłupuje .ń się l\Iowy Swiat.y i na rolniczą. s.Sclciotroqical . którego J.. a nie inny obraz południa odpowiadał potrzebom ich serca...##: miń . 313. M. nrinion.A. R. a pomieszczonym r. Taylor.głirzi w . Emerson pisze. Trzebawielt i* pl. .potęqi i których dzieci i wnuki rłryr:horł-al.. Artykuł ten znany mi jest tylko ze streszczenia zamieszczonego w. Taylor Yą'nkeii' pTzyzwyczaili się wierzyc. Nieraz kjerowati jej zyskownym zużytkowaniem. W cseju zatytułowanym Monnets. polecany był Uniwersytet w Wirginii.i"r'. jakiśzawod. nr 3. s. sanri mieszkając w mieście. ktory tu rozlł. Aristocracy in Aln. można bowiem _ jego ztlaniem rzy północy. 7903. nobr:ac ogólnej ogłady.. Kawalerowie i -. 'Warszawa 1962.'"T.. t55 . Digby Baltzell w książce pt.riu skich kawa]erów hołclującycł. Maln tu na myśliR. yankesi mieli być dziedricami angielskich purytańskich okrągłogłowych.przytoczyć pisasobie ideologię południa i pisarzy południa. b).z9liu się klasy próżniaczej i szerzeniu się postaw wielko'ty ffili}'lT" do gentlemenów. 1958. W artykule S.u. przyepiskopalnego.Wchodzi l.doly*anie 2. Chałasiński nazywa największym fi]ozofem demokracji amerykań_ skiej. jak Somerset..y się w mniej lub łvięcej izolowanym od spraw finansorł. co sprzyjało twgr. ze musimy ogratliczyc się do zilustrorvania na paru próbkach zagadnień z nim związanyclr. Filaclettijski gent]ćman . zaledwie minęło pierwsze ćwierćwiecze XIX stulecia. arystokratyczną kulturę południa. zulanym 'często ..".wyrosła pewna liczba luclzi.. Tayto.:1'T:-. innymi wartościami. Bearda w roku 1927... Cavali'er ancl Yankee.. wyzbyci tego ro_ dzaju ambicji. którym się po-.) 3. którzy rządzili się wartościamiyankesów. R.n potorn*u. .. Jak w Anglii. ztlobyć.]. zastrzeżenia clotyczące agresywności." cJemo_ kratyczną. Chałasiński. Zaczniemy od przytoczenia poglątlów pisarza. że go tam nie nta.dollrym towarzystvrem". s.". Jeżeli idzie o wyższe studia. Aryslokracja w Ameryce zjeldnoczone posiadajĘ klasę. oclzjerlziczone bowiern bogbctwa zawsze i wszędzie stanorviły poclstar. która w licznych rysach podobna icsL do arystol<racji Starego świata.1p:. charakterystycznym dla całej inl.vę pańskosci (gentilit1.#..il.azamy jest tak rozległy.*u do tel zasirzeżenia.r#::: j. uważany za Ateny amerykańskie. że . Na szczęścjeuzasarlnianie po_qląrlu. |Óri": ze Południe miało niewolnikó\^. EmersonA.z jaką torował sobie clrogę se]I-madn przeciwstawiając się tej orientacji wyższe warstwy społeczeństwa ^in. 440. taki a nie inny obraz prag_nęIi włą'czyć do swojej historii i do swojej tradycji.pisze E.się miała .rd.commontarY" 1958. wychowahie \^r prywatnej traleznośćdo kościoła szkole internatowej a potem uniwersyl_et w princeton. Temal.J""i" . w biznes i w spekulacje ziemią. vol..t.która rząclzić. że Stanv 1. zaczę7i objawiać pttrzebę wyodrębnienia kiasy ludzi.u .". tlrliwcrsylet. tak i w Ameryce -.ilil. i ci. iuylo. w Amerl daly o .:.Ja]<iż 3 E. Lipset. że ethos rycerski jest w nieporównanie lep_ . Cały l. utrzymujący się w rodzinjt: pieniądz. a gentiem".". New York Ibitlem.triodło. Lipset utrzym1-1je. którzy przyswajali .tach 1B03 _ 1882. ]Mroqo usposobieni w stósunku do zycia komercjal_ m ie rzone go d olarami. Prawdą jest.534_ 537 (7903). Ci przyczyni ali Hn?^O. co następuje. Cytowany W. _William 1963. nic w lyltl celu. przy czyril tę edukację wieńczyć miała podróż do Europy. szej sytuacji niż uzasacltrianie. żviącego w la. liczać się tl" :]:_.lrzeniknął także i cio Nowego świata.T. południowcy nieraz byli wciągani w p..ych świecie.ołltye "u_ Ń.jak pisze W.Ti:.n.T:l"rli::l] utrzymyvrany był jeszcze przez ch.meryki 5. Phitadelphia Gertt]emąn.elektualnej ór.cn program wymagał.

niqcly nie przestał zalecać siq do Quartier St. n'i"-prrukazywalnyln''.rt"riiuli'* oi" pozwalają gentlenlanolj nu pośpiecl'rulawnialący..lny generał i blaskiern swojej uprzejtllosci wszystkich przewyzsza na przyjęcitl" D.i" :j.r. -. "" "r.min... zarówncl jak rlo szczodrego ich r<rzdawania.loit. Essoys atttl Etryllisll Trąits. j:Ł.T"T:r#:. ..1XX# ..gentlemalt" irnplilruje uprzcjmość i życzliwośc. t..:'*' t56 instYtucji.: . bezpieczeństwo i sukces" 8." rządzą światem jak przyzna. ze pieniąclz i<lzie za cnotą.. spo- .Napoleon.-. opinii Tli:r"ir-ii":" siq clo"iJi[l.. llronią i onieśmielają (ciekawa u\Maga potwierdzająca rolę manier .człowiekiern prawdy..łńi". iak ttohility. pociągają za sobą automatyczrrie pierriąelz.. "i*"""y 'ńoh "iu "ł. 1::. Amerylca w dalszym swoim l.j:iiJ:. po c z aws zv od sir ff ' sidnóya do sir .""ał.czy tclwobec luc)zi.]..T.l" . }"t'#:.-. Termin ."..i"]:.."" "-". 3i.skim elitarlrej kultury l.i --l ..il. "l.je *. przez usu\Manie trudności.Tr.. "1l -"r."u" n-"r. słuszittrścijest podstawą a sobie stano. Wykwintne lllaniery są przerażającą zaporą rlla człowieka niec-lr.l'" #tTi["TJj:""".. Diogeltcs...:.l1] i"rffii$"ń. przy czyn1 -.. clziecko rewolucji. Ózy'pioZnie:-Cr.?J: ka o pańskirn gcściÓ..:'.jak czytanll]]]:".. l. przelronany. niszczyciel starej arystoJ<racji. którym "u-Jrię"ru*y tlT Jil.T :" ść..|.ozwoju przestanie interesowac się rolą koneserów.Najltlpsi" to ci. V. W literatu_ _1ie. Sclkrates czy Epaminclndas byli g.st [.r"v*iąru. 199-222.Xi: Waga.. flJ}T:T . *ł' u powi eści. Jak widzirny..Donrinującymi ideałami stanie się prestiż.. Germain. w: Esscys. niz uksztaltowanie się Ta koncepcja wiąże.. choc dobrowcllnie gardzili picniądzcm.jak wspominaliśrny -. E'mersoll. Ila trurlności związalle z wieloznacztlclściątakich tcrmirlóvr. *.y.".łaclzone[Jo. który może 8 Max Lerner..ąc Emersorta llalra[i}arrt V/.jak wslrcrtnilraliśnry stanowi naturalny produkt trwalifikacji osobistych gen|. Alcksandra i Peryklesa."*. s po kó j .iako bariery oddzielającej od klas niższych).""S""'.T J i ph.T:_" l ó * i.:1:_:. Juliusza Cezara.e jest llołJcm złożo_ nyrn własnosciorn i Inan *.rosk ekorrotllicznyclr. s. Franklinowskle przekonanie. opa no tl owa n i e. CyrJa.:1. że człowiekowi na czymśzależv. Enterson.]eżeli wierzyć słowom M.lu .ale Ilclsl. _ 1i_eku 1T. i *.ylo także pclakreślani"p."". y o n i e gcl je j iJ # : l r:'#i. woriu..unin #'.il.] icst lepszy niż doświaclczc.645."oil.Gentle_.zeżenio "*yrio*e.w oczy. .rg Emersona _...i".v. 1909. się podkreśla rolę gentlemana iako ..Emerson podkreśla jego walclry estetyczne. rł.Pierriądz -."-l'3[i.ifit"fr#. że zalcLy. które we wzorze gcntlemana wymieni}.-BIis*. New york ceche rxobowości. En]erson wymienia . Panem swoicb czyn:w i objawia Jest tę'pari"*osć w swoim zachowa_ niś'dy. Jak nazwą "rn" .:*. Lernera.Gentlel))an .d iT"". których charakteryzuje w lrajwyższej skali li..i czy Kierowanie się własnym poczuciern rycerskości (chivalry).:$rywn_e.:":lffii1".jol<o gentlemanów nl... Monners.ou'on 7oteżEme.Iomana.'."" estetycznych wa]orów Iudzkiego zachowania . ]AI. Silna osobowośćwinna z reguły byc zdolna do posiarlania dóbr ziemskiclr.. ale Emerson uważa to za sprawę drugorzędną. Oróri rn"i" oznaczać jakąś łeczrlą i jakąsr warstwę 7 '|łumacz. iatety .Na otwartynr polu .fakt rzuca się bardziej. s. jak tak a tak scharakteryzo_ chivalry.o]o. esej pt. Ale zostawiali tę możliwoścr]zieciottl.. ... Wszellra uległość jakiemuś wybitnemu mężczyżnie k:b'":i" przywileje szlacheckości.. w zakresie spraw snlaku.ultura rlsobista i obywatelska.europc. jest podzielany także i przez Ernersona.". .n *ruro. jaką się jo tcj _kunc"pcli p. z .czytamy --.i". Ludzie tego co Napoleon pokroiu llic nrieli wprawdzie czasu się manierami zajmować. Orli sieją. in..ych. synowie zbierają.'{*:_"j::-l":1{i.q"l".f..i. którzy -. -poleguil'. Ci ostat- I57 .'L. New York 1957. Sposólr bycia jest niezmiernie ważny.cntlernerlami czystej krwi. rnęskośći jednocześnienliękkość.v"9rrkfi. 9 Patrz R.on].it."'i ll..tak jak Arystoteles. entlemana."wy i"Ui'". zmierzają do ułatwiatria życia. Wszelkie szlachectwo w okresie początkowym opierało się na czyjejśwrrrdzonej wyższości. . Anlerica as a Civilization.. :":" 9.stanowi w mojej koncepcji prawo tam gdzie W kaplicy rnodli się lepiej niż święty.. ji.l!TJ"jilf.:"#'. i lojalnością.ol?brrrv: -.:T::łJ.i.cnotę naczelną.. > musi odtąd należeć ] rJo ch a ra k tc r vs tvki . Opir:ia powszechna kojarzy z koncepcją gentlemalla znaczne zasoby pieniężne i egzystencję wolną od wszelkich l.

bo w roku 1. nu k""iy"""t europejski. Ąutorka wielokrotnie podkreślaszczegoły -ygrąd.]. ooclróżr.'*iZ *orjżn'uh się w. powieśćta.uko *vSli"iotn*i i iako znakomitemu styJiście 10. muzyki i pisania wierszy llył zupełnie odosobniony".o.r. że do Fmersona nawiązują współcześni hippisi.Celo*ui jalo i. w któryrn siq kszta}cił .::ju".u.jcj zlekceważenia.em . jak . \Ą/odzowie hzikich pl"*io.. j.11r:r::ć. W' Emcrson.ą ()]<olo sttt Jat . 7. GdziekoLwiek następują dziejowe' pr7emiany. którzy swój - 158 . krotnie.iej portu*}. Mitchell wprclwaclza nie lylko w g.. wyołaszając odczyty. ją widzi autorka jaki i ma clo niej stosunek.ł }. Zatrzvmamy się dłużej nad 'tą postacią.ięzyków utrwalały p"*i"r. Taki jest poglał netra nuttrera . W'eclług Co|l ier's Encyclopaerlia.. że tych przyjemności nie uważałza cel i treśćżycia. dobre wychowa się łui*o . cechami innt 1nI i." -. co zcbrali odtlać now lepszym wspólzawodnikom.' Enrersrlrl był z-wiązally z Euro_pą. W chwili gdy go poznajemyl wraca z dłuższei podróży po Europie.nie.. W ciągu pierwrr"go dnia po jej ukazaniu sprzedarro 50000 egzemplarzy.óżnił się jednak tym od bywalców poczytujących się za gentlelnenów. Jak wiadońo. tańcu "*ykłych i był najlepszym w i polityce okolicy jeżdżcem-l. nad którą arrtorka pracowała lat Jziesięć. jak na przykład szczeqóltric trwałą przyjaźńz CarlytemieJpor"ro"iu: z pierwszej swo. już minął na zawsze i że południe nauczy l. jak .ię i .ujzi. Tłumaczenia na-trzvdzieści .. dziwaków. prezydenci amer-rzkańsry *|*o.ię od Północy kultu pieniądza.:r:. łudnia.oku 1 500 00012. Gciy Scarlett proponuje rrru wspólną ucieczkę. grze w karty. Emerson podjął szereq podróży we własnym kraju. że jawne zarabianie pienięa"y i choćby lozrno\. s..vy o pieniądzach są dowodem ostatecznego piogtactwa.naczyć.lt. leniwi.. Ashley jest wolny czas poświęcali myśleniu a nie działaniu. powołując się na honor.husetts.oby" jak mowił pogardliwie lictt Buttler. 11 późnicj. powiatu *.Ą/. Film Pod tYnr Lytułem cieszył się wielkim powodzeniem. ale ludzie ci żyli tak. HonQr nie ulega zmianie ze zmianą warupków. przeminęło z wiatrem.rę wzór męskie159 Ashley spełnia jako żołnie.. 'wszyscy uwazali. Za przykład prarvcl ziwegrl gentlemana służyw książce Mitche]l Ashley Wilkie. ni. Byli to ludzie. s{:ała się bestseJlerem.1: |. Nie umieją walczyć.jąc pclwnc jej wzory. że świat. kiór. żc .y|.1yniosły mu 1łlwe .y.]ś'49)ptt:.ersytetu Harvarda.eznosci się poczuwa.to pierwszy rys charakteryslyczny. Ashley odmawia. Ashley pochodził z Wirginii .ropi" gJntlemuXl.c j jeżclził Lrzy.il'. ponieważ llitl walczą. Jest pod sitnym jej wrażeniem. tak jak nie zmieniają się tnaniery. ale bez przekonania. R. E. obraz gentlemana z Po- 1z '0 Warto tu zaz.]*T]il1ll]. ścarlett zauważa. Będąc.. Chałasiński. 13" tak nieziradny.głowa jego jest dumnie crsac-lzona na szyi i . . l lat lrzyclzieriu no*"gJo państwa.bęrlą rnusicli to.rrri trlłoclzień"y * rozry**u. clo klól.oirrl środowisku za.lczynił tego.ri" ttobijać o Jroszt zdecydowani nie rozstawać się z aawn|mi otyt:zajami. ktorzy z przeciwnościąmi losu nie potrafiliby się uporać. bo wie. znćine mu zresztą już na pewno' 'z i Ihiłr. l)awne czasy przeminęły. ukazuie się powieść Marqaret Mitche}] (190ó.t.brata kraju. luclzie ltlgto typu giną najpierwsi.Ludzie ogładzeni rozumieią się wzajem.zystosowanego clo zmiennyclr warunków.:. jak gdv|y trwały tla|al czarujący.iej.936. jak żółw tJzący na tlr.I_.5zvch podkreślaJ. cała jego rodzina to luclzie./.ondynie Paryżu szlachetnościąswo. PowieśćM..nia|i wszejkie worunki *u*'u. \Ą/obcc tak licznycir lrontattow z Europą nie rlziw. ze mógł prze. zdecydowani nie spiesryó . 1rÓ.3i. "ry speł. zaśw ciągu pi"rw="ego . Nie zasługują na to by żyć.zbiecie.. clo kiórego przytltl].: ."'il.lne lrrerjc i rlawiązał sercleczne przyjaźni.wjr:dził ]i. c]roc przyotlziane jest w śmiesznełachmany''. N4iała ona kilkanaście wyaań w swoim kraiu. Był on potomkienr . Maniery stanowią jedyną Tzecz| która im pozostała. Ashleya..:::Oili:.rupłe.'. Essoys.. 'u'. jrźurru.1rili się przewaznie spośród qentlemenów z ]Mirginii. żeby zobrazować. .t..w ciągu i.lłód ten służywyłącznie do ozd. z kolei rzcc.*Ólą powinnośćpo wybuchu wojny. wyprostowane ciaio lchnje godlrościąi wykwiIrl"cril. uchoclząc w sl. w swoim zainteresowaniu dla książek. do najllarriziei elitarnych uczclni" Ńo*"go świata.. jeńcem Północy mógł się zwolnic przez zlożenie przysiqgi wiernościz ul<rytym'zamia. bo byi gentlemanem... Gdy wynędzniały zjawia się po wojnie tv clomu.polowarliu.r]:. ale nie r.

. kto się nim i:osługule. Bo oto po tractycyjnej. polując na lisa. 329.Jest bezinte sowna i umie o sobie dla innych zapomnieć.. miewa różne odcienie znaczeniowó. bo bez skrupułów zmierza do finansowcgo sukcesu.ak-tępaków kierującyclr się lrurra-patriotyzmem. Jest nim dal Scarlett damą nie jest.r. stwa. keks z orzechami i owocami przesycony rumem. Opór przeciw takim technicznym wynalazkom jak samochód przypomina opór naszej szlachty pizeciw kolejom. CJto menu rorlzinnego obiaclu w kulturze biesiadniczej. galcretkę z pigw i jabłek. W ustach arywisty. Ci nimi pozostaną bez wzglęclu na to. pieczyste z kuropatw i wiewiórek. które nir mieszczą się w kategorii wyłąpznie białych czy wyłącrnie czarnych. L h $. która budzi w nim najwyższy szacunek jest cicha.ruskawek i gruszek. nieefektowna Melania. Ród Sartorisów ma w swoich legenclach rodzinnych rycerskich przeclstawicieli. częste w użyciu.rt-l"ma. W ludziach widzi co elobre."u \^r jej oczach bez skazy. Wraz z upływem czasu rośnie jej sentyńent do południa. 160 167 . I(alina. sartorisowie pozwala'i sobie na rycerską fantazję. ZaŚ po chwili trzy rodzaje tortów. ale i jego kobiecy odpowiednik.jechał koniem prosto w środekwiecu protestującego. na któryóh pracują niewolnicy. służbawnosi .'. W tak długim czasie stosunek clo wypadków mógł ulegać zmianie. Wojciechowska.e pry prrĆ. Gentletnan amerykański nie lawi się nam bynajmniej tylko w postaci zagubionego rriedołęgi. .Melania oraz Ellen matka Scarle[t. Ale ta człowiel< z gestem. co ieszcz-e dodatkowo wpłynąć mogło na niejednotitośćjej postaci i zmieniającą się ocenę wydarzeń. z którym się kryje. ale jest nieciołęgą.!] l:: Hł. Warszar. będą musieli rąbać drzewo.olloty. llo. kieclyś l}ayard Sartoris.y. w zależnościocl tego. Paroosobowy obiad z okazji świętaDziękczynienia rywalizuje u Faulknera tl. biszkopty na gorąco i na zimno. ieżeli iclzie o bogaty jadłospis. konfi tiry . ap de wszystkim wielką kulturę uczuciową. z biesiadą opisr waną w Panll Tadeusztt. jak w wypacllcu wilkiesów . Miałam już okazję wskazywać na to. ale także na podstawie pochodzenia i manier. ryż i mamałygę.:i* wspominałam swoją książkę przez lat dziesięc. W związku z tą hierarchią słowo . Autorkd pisałi . Da jest żona Ashleya -.Ja nie pies. scarlett jest orclynarna. Rycerz ten ma symlatyczne zainteresowania i czułe sumienie. plumpucicling. -TWjllialn Ęrlkner. liorniszony i nrarynowane buraki.. Ą w pół godziny później (po złapaniu lisa) wracając tamtęay sam w. czy też będzie im wolno -spędzać życie na leniwym marzeniu. węrizoną szynkę. wojrra lryla clla takich gratkl. bcl wreszcie mieli cośdo t.gwizdał''. wstępnej rybie. co poakróśla się niejednokrotnie.. namiot lta łące. pognał swo. oposa z rusztu ze słoc-lkimi kartoflami. Rett Buttler nie jest gentlemanem. czy utraciw szy jak w wypadku - |||tiO. w całej książce przejawia się hierarchiczna struktura południowego społeczeństwa.ru*"t clla niego. a kobietą.-* ńnr]uktora. który zwołalro w nastętrrstwie tej profanacji. że powieśćM.pieczonego inclyka. ale jednocześniewzdychają ca pTzez clługie lata rlo . kompot z czirnych jagóct i brzoskwinie''. słoclkie kartofle i bulwy irlandzkie.ge. kiory po uruchomieniu lio]ei_żelaznej trzymał się nadal swole. Mitchel jest interesująca przez wprowaclzenie szeregu postaci. zral:ił to wyłąlznie dla złtllawy. Ashleya majątek.". t. chciwa i tezwzjlędna. gdzie właśnieoclbywało sę nabożeńsiwo metodystów. w czasie pokoju ich tryb zycia"nie różni się od trybu życia luctzi. Fau]knera. w innym ztraczenirt Buttler nazylya Ashleya gentlemanem i jegcl żeinę ilamą. Sor/orfs. przel. . wystarczy sięgirąć do powieści W. kióryclr brawurowe czyny mogłyby się znależć u sienkiewicza. żełlykto na mnie. wnętrznie nieefektowna Melania ma kulturę humanisty (autorka każe jej dyskutować o Thackerayu i Dickensie). nie goclząc się potlporząclkować sygnałom "up7ręinn^uJ. go gentlemana. kultura osobista nie_ oclgrywa żadnej roli i lest . clelikatne płatki kukurydziane. ktdre okazują się najtrwalszą lokatą przewróconego do góry nogami społecźeń... toni*. żeby zapoznać się z inną wersją gentlemana Południa.rła s. Znany mi jest wypaciek polskiego szlachcica. Wypełniają mianowicie czas ujeżctżaniemnieprzystępnych ogier ów czy polowaniem. wszystko interpretuje na ich korzyść. układająca się w szczeble ńie tylko na podstawie ilościposiadanej ziemi i liczbie posiadanych Murzynów. Ambiwalentnemu st<rsunkowi autorki rlo luctzi towarzyszy ambiwalentny stosunek clo wydarzeń: sentyment <lo Połuclnja irzy jectnoczesnym malowaniu synów obywateli ziemskich . ltryczki. ojca Scarlett.rażąca.

Stosunek do kobiety (zwŁaszcza młodej i ładnej) jest opiekńńczy. ametykańsko. Ponieważ nie ąależymy do żadnej ztych grup.. że mamy w nich ciągle d. że w tym ideale mężczyzny Amerykanin odgrywa się za znaną supremację kobiet w życiu rodzinnym i towarzyskim. s. luksusowy d klóry sobie postawił i cały zastęp Murzynów.Absalomie. był zły kowboj przestępca. cytowana przez J. Chałasiński . lbidenr. t. jak myślę.. która charakteryzuje westerny.do. 139. Ich boi hater mógł ponieśćporażkę. w jaki walczy! decydował o jego bohaterstwie. Roland dbałość swoją opinię przypłaca śmierciąswoją o i swoich. Historią sztuki Iilmowej. czynienia z walką na śmierći życie. ginie. 162 163 . pochodzenia. czy to a_by pewno jest jego prawdziwe nazwisko. Niespokojne pokolenie15.niż wsze]ka szacown od czegoś zbyt ciemnego| żeby o tym mówic. która. s. nia współczesnego Amerykanina. główna postac w przejmującej pow FauLknera pt. o k nikt nigdy przedtem nie słyszałi nikt nie wiedział. komponentem ethosu rycerskiego.Obok dobrego bolraterskiego kowboja. różnica w technice walki..1a nie jest gen i nawet nie pragnie być za takiego uważany. z których jeden ma domieszkę krwi m skięj. dla których kapelusz kowboja na afiszu stanowi nieodpartą przynętę. Taka była nieodmienna. Przy użyciu pistoletu mam}a.o czynienia z walką. s. To nie . giną przez nieporozumienie efekt. ograniczymy się do palu uwag. Zły szetyf rożniłsię tym od porządnego szeryfa. Pierwszą rzucającą się w oczy różnicą. formuła kowbojskiego filmu 16. dobro triumfowało. jest różnica używanej broni. 16 The IInsilenl Genelątion. War. Absalomie. Warto by jesz_cze rozważyć jedną dziecizinę. Temat ten musimy zostawić do bliższego prześledzeniafachowcom oraz tym. Krl/lr. . Zło było pognębione.za konflikty klasołye.. Nie uczyniły z niego gentlemana wielkie plantacje bawełny. Syn gentlemant| zawarta w zespole jedenastu autobiografii wydanych pt.. miał tylko konia. Warto tym bardziej. Tristan i lzolda kochankowie najwyższej próby. bowiem nie efekt walki. tak jak go nie ma. kobiely mogłyby liczyć na ce]noścmęskiej strzelby i na popis odwagi.Tomasz Sutpen. Kiedy się poja w 1833 r. miejsca na lojr p/cy. Warszawa 1955. jak w ludowym moralitecie. 462. O żywotności koncepcji gentlemana świadczy natomiast ciekawa.uznawały nie autorytetu pieniądza. Gdyby w okresie westernów smoki były jeszcze aktualne. a mianowicie mity. Hektor. tak zgodnie aprobowany jako niekontrowersyjny bohater lliady. Filmy te jak czytamy dalej odcinały się od mieszczańskiego filmu: . 89. Iilmy kowbojskie mają w sobie cośz widowiska ludowego. przeł. s. która należy nieodłącznie do cech zapewniających mężczyżnie dominację. niemniej pozostawał bohaterem. PaLrz Józef Chałasiński. Ten umoralniający charakter westernu różni go jak sądzę od opowieści rycerskich starożytności średniowiecza.widńo gentlemana" i nie sprawa honoru czuwa nad konlliktem dwóch braci przyrodnich. stanowią amerykańską wersję comedii de]]'arte. które tworzy o swojej przeszłościw westernach. Chałasińskiego autobiografia pt. który wykorzysta - 16 17 Jerzy Tooplitz. Toteż nie wyda się mi słuszne tragiczne konflikty tej książki uważac -_ jak czyni J. Żofia Kierszys. którą wyrządza cząrny charakter i którą naprawia bohater. Rasizm w Stanach nie jest jak wiadomo wyłączn poglądem gentlemanów. stosunek zaśdo wroga był wszak istotnym . lecz sposób. tj. I. Jak pisze w swojej Historii sztuki tilmowej Jerzy Toeplitz. Absalonie.zie. 15. lekarz i właściciel spelunki czy kabaretu. władzy świeckieji kościoła. Absalomie.rra. w ktrlrej wyzwalają się marze. na dalszym planie występowała dzie]na dziewczyna. że nosił cylinder. Ktośmógłby twierdzić.w znacznej mierze uniemożliwia kunsztowne rozgrywki. szawa 1959. giną oboje. zaprzepaścic swoją sprawę i zginąc. Wiedziało się na pew że uciekł od czegośwręcz przeciwnego. Znaczna liczba legend rycerskich kończyła się tragicznie. gdy dwóch ludzi się zamoce starając się udusic przeciwnika. Oc{łlaleźliśmy śladyethosu rycerskiego w dwóch wybranych próbkach u czołowego filozofa i w literaturze pięknej. w której nie ma la Wi]liam Faulkner. To uwydatnia męską dominację. szeryf. {wa pistolety i nazwisko. westerny stanowiły udoskonaloną formę widowiska kowbojskiego 17. Postaci kowbojskiego filmu grały nieodmiennie tę samą opowieśćo krzywd.

vinien zapomnieć o sobie. do'kiórego się tu będziemy' odwoływac l8. Kto bogaty. poży-czać nie rnoże pieniędzy od przyjacieli.anym w treści do zmian.. by jego słowo było niezawodne. O kobietach w męskim klubie się nie mówi. Eliquette. Ale to nie . Długi zaciągnięte pTzez zmaTłego krewnego. Post. a jeżeli aspiruje do bycia gentle. W związku ze znaczeniem przypisywanym manierom.Musi ona także być punktualna w spłacaniu l1 - Ethos rycerski.pogrzeby. jak za przekręceniem kontaktu wyłącza się światło Wymagania stawiane damie są podobne do tych. chyba że zajdzie cośnieprzewidzianego. aczkolwiek dla dobrego imienia własnego i dobrego imienia dzieci zwraca żonie wolność.. Cytuje to Żróciło także Max Lerner w swojej książce pt. ls Fmily Pi'ort. podobnie iak nie mówi ile co kosztuje. Nie wolno gentlemanowi pokazywać listu napisanego przez kobietę. Te pieniądze -winny być bezwzqlęclnie zwrócone jak najszybciej. Sposób traktowania ludzi musi być jednakowy niezależnie od -.potem lomantyzm. Etiquette. że i jedni. śluby. chociażby było gorszące.tatusu osoby. służbyczy innych.e wolno mu jednak okazywać jej braku szacunku w obecności dzieci. Książka liczy 654 strony. strach. kto liże stopy wyżej stojących i maltretuje tych. krzyżowca. New York 1957. Urodzony gentleman w ogóle nie wymienia nazwisk. Człowiek honoru nigdy nie nadaje publicznego charaktelu swemu rozwodowi. co stoją niżej. warto_ zapoznać się bliżej z treściąnajpopularniejszego podręcznika dobrego wychowania. Honor gentlemana wymaga.esf cecha charakterystyczna tych tylko formacji. The Blue Book ot Socią] Usage. s. i drudzy żyją poza prawem i sami sobie prawo stanowią. która wchodzi w rachubę. Tylko prościuchmówi ciągle. Gentleman musi zawsze panować nad sobą. chociaż by byt nie wiem jak ogłarlzony.aręczyńy. 165 .Dobrze wychowany człowiek ką bardzo nie lubi wspominania o pieniądzach i nigdy o nich nie -mówi (poza godzinami biznesu). ni. Na jego panowaniu nad sobą w okolicznościach trudnysh polega głównie jego wyższość nad tyrrri. Wydanie z 1969 roku. gdy list iest całko. to nie jest gentlemanem" 19. a zasady niezłomne.. Po rozważeniu najrozmaitszych tematów szczegółowych. Jesi on spadkobiercą lycerza. Jednym z testów na to. nienawiśćczy zakłopotanie. takie.charakterystyka wtarzająca dokładnie jego obraz w Petroniuszowej Uczcie Tryjak cytuję za autorma]chiona.. New York 1969. itd. jeżeli może tego uniknąć". ]<tóre zaszły *ięa"y pierwszym wydaniem z 1922 roku a wrydaniem ostatnim. co podkreślam. jak zachowanię się na ulicy i w domu. którzy chcą wywoclzić się z tych. rtisuette. czy mamy do czynienia tylko z kobietą Ilogatą czy także z kobietą dobrze wychowaną jest sposób. jesL wydaniem siedemóziesiątym trzecim. z. przystosorł. W życiu towarzyskim gentleman por.znacznie ważniejszyn niż jakhkoiwiek maksyma dotycząca etykiety jest podstawowy kodeks honorowy. . bo kolejnośćjest tu znamienna zaciąga pożyczek pieniężnych. Gentleman nie krytykuje przy świadkachzachowania się żony.. w jaki mówi do ludzi zależnych. kto chce być uważany za gentlemana. obyczaje obowiązujące w stosunku do sąsiadów itd. jest jego tylko sprawą. którógo musi ściśle przestrzegać ten. które sTawiamy mężczyżnie.tarvionych podkreślając swoją z nimi zażyłość. którzy impulsywnie zdradzają wszystkie swoje uczucia. ile go to czy tamto kosztowało prościuchapo. Obie te Tzeczy budzą w nim odrazę. Szczególnie nie wolno wymieniać nazwisk ludzi wysoko pos. To nawiązywanie clrl wojen krzyżol.ych znajdujemy i u inrrych autorólv. 587. 164 Gentieman nigdy nie wyzyskuje cudzej słabości. Pewnej analogii nriędzy kowbojami i rycerzami można się dopatrywać w tym. szermierzein w obronie sprawiedliwości. siostry czy dziecka są także przez 7uclzi szanujących się za długi honorowe uważane. nie jest gentlemanem. co towarzyszyli w wyprawach krzyżowych Ryszarclowi Lwie Serce. autorka dociera pod koniec tisiążki do opisu gentlemana. Co jej mowi prywatnie w domu.. o czym będzie jeszcze mowa.uzasadniając swoje postępowanie innymi względamj niż takie.tvicie nieosobisty i gdy jego przyjaciela łączy taki sam z tą osobą stosunek.nie manem. nie powinien się przechwalać. l9 E. Gentleman jak nas poucza bezpośrednio dalej aul_orka. jest obróńcą bezbronnych. które ewentuąlnie mogłyby ją kom- promitować.. ]<tóre mam przed sobą. każda pożyczka zaciągnięta bcz zabezpieczenia jest długiem honorowym. New York 1922. sposób przyjmowania gości. jak gniew. America as a Civi]izotion.a jeżeli nie. jakim jest w Amerycó po-aręórnit Emily Fost pt. chyba że najbliższemu przyjacielowi i wtedy. powinien wyłączyć własną osobę tak.

do roli życzliwości. a władzy. Dochodzimy w ten sposób do rysu bardzo istotnego w ayrlktywacłr autorki. kierowane nie pTzez wzgląd na własną korzyść. iodnośćnie pozwala jej pubticznie ujawniać powodów do niezidowolenia. 475. żeby ich kochano. także nie wolno jej wyzyskiwać swojej wyższości nad l kimśinnym. piychoanalitycy uważają. w którym łączy się miłość wrogość. kto stara się we wszystkim znależć jakieśdobre strony. ale nie przez pracę. znający skomplikowaną grę zabiegania o prestiżl oczekuje reguł strategii w lokowaniu się na korzystnym miejscu drabiny społecznej. Powoli narastał nowy ideał. na kogo działana przynależność nie jest skierowane. Post. Gdy jest nieszczęśliwa w małżeństwie. rozdział ten zawiera tylko jedną dyretty*ę. kto działa i tego. zdaniem autorki. Charakterystyczne dla społeczeństwa arystokratycznego jest to. s. 21 naśladownictwo. Świadczą o tym ilości pytań kierowanych w tej sprawie do czasopism. Na zakończenie tych uwag dopuśćmy. które zmiepewne dyrektywy o lokalnym noru niają . jakkolwiek nym okresie zdaniem Lernera -nie torowanie sobie drogi do chodziło o pewien styl życia.długów. a podręczniki dobrego wychowania rejestrują raczej pospolite sposoby zachowań. Tocqueville dostrzega w moralności dwie różne warstwy.. można przede wszystkim przez autentyczną życzliwość człowieka.a charakterze. jakich miało dobre towarzystwo Anglii czy Francji w wieku xvII czy XVIII. pisze J. s. pojęcie gentlemana we wczesoddziałało silnie. takich.do głosu A. zarówno jak w Filadelfii i New Yorku. Njepo&oje amdiykańs&ie. lecz orientuje się czasem wyłącznie względem klasową tego. A. Strzelecki 22 mysłu dbają dzisiaj bardzo. daf się lubic'' . jak należy się pośród ludzi zachowywac zdaniem M.Byc Magnaci przeczarującym. 263. Tocqueville'a i jego porównanie dwóch różnych koncepcji honoru. 166 167 . każdorazowo przystosowując się się do lokalnych potrzeb i interesów. rozdz.Jeżeli chcesz sobie taką pozycję zagwarantować. t. Między tymi warstwami mogą istlriec pewne kolizje. Honor feudalny w pewnych wypadkach zalecał zemstę i oceniał ujemnie wybaczanie obelg. dla 1 zagadnienia. a jednak degradujące (dćshonorant) 23. pewne inne dozwolone u tego ostatrriego są niedopuszczalne u pospólstwa. która nieraz bywi okrutna. W południowym dobrym towarzystwie.tylko plaez dobroć. który wymieniliśmy w podręczniku E.odrzucanie wzorów i jednoczesne ich i :o E. i kobiety obowiązuje takt. by się przernaęjali. .Wyrabianie sobie pozycji w zbiorowości" 20. Niepodobna zaprzeczyć. niż ferują klasowe nakały. Nie zalecał ludzkości ani łagodności. cieszyć się powszechną życzliwością. zs Jan Strzelecki. Na pierwszą składają się pewne dyrektywy reguły hoto są właśnie wszędzie obowiązujące. Dotyczą one przede wszystkim tego. mimo iż oficjalnie -odrzucała arystokratyczne idealy zr. by zapominali o sobie. w którym czytelnik.ry wchodzi często w kolizję z prawdomównością. że stosunek Nowego swiata do starego Świata przypomina stosunek syna do ojca. a mianowicie. De Ią dćmocrctie en Amćrique.ale pochwalał szczodrość. Post. Na drugą . Pewne czynyl na które może sobie pozwolić plebs. W starej Ameryce urodzenie nadawało ludziom pewną charyzmę. Tym ideałem było torowanie sobie drogi przez popularność.wraz ze zmianą warunków.cenił wyżej gest niż dobroczyn. Etiquette. w innych nakazywał ludziom imperatywnie. Tak na przykład nieprzyjęcie pojedynkir jest moralnie słuszne (honnćte). są potępiane u pana. której nowo osiedleni byli pozbawieni. wolał wielkie zbrodnie niŻ drobne zyski. II. Ameryka miała zdaniem Lernera serie arystokracji.I tak rozdział o tytule . Tocqueville. Angażują nawet sztaby specjalistów mających troszczyć się o podsycanie ludzkiej tkliwościku ich osobom i dziełom. że takt tak . ność.o"umia. ChciwoŚĆ 22 lbidem. XX[I. feudalnej i amerykańskiej. ale ich stapianie. I mężczyzn. czyli szybka orientacja w cudzych doznaniach i liczenie się z nimi. Lernera nid przestają być żywe. salwuje swoją prawdomównośc jednak bez urażania ludzi ten. Warszawa 1962. 31. szczególnie wulgarne jest powierzanie reporterom szczegółów swojego życia prywatnego. przy czym nie ma dziś w Ameryce uznanych arbitrów dobrego smaku. s. że ocena czynów nie zawsze kieruje się ich wartościąjako takich. jak należy zachowywać się w biznesie i jaki styl winna mieć konsumpcja.co osiągnąć.zezwalał na bogacenie się przez gTą| pTzez wojnę.. stosunek. Ich zadaniem jest nie tyle oddzielenie różnych grup od siebie.

musi cenić szczególnie cnoty. Stąd wiernośćwysuwała się na plan pierwszy. podczas gdy ruchliwośćAmeryki nie zostawia na to czasu.feudalnym. tak była szczególnie. Przedkłada nawet chętnie pewne przywary śmiałe świetne ponad cnoty skromne i pokojowe. łeczności26.podczas gdy rzecz miała się inaczej 2a gardy. Szczególnie ważną sprawą honoru. wypada. By ujarzmić natomiast ten wie]ki kontynent. lokując te cnoty łvyżej była diań mniej repulsywna niż skąpstwo.wszystkich innych. To.Jest do tego i niejako zmuszona przez swoją kondycję 2a. nieraz do loterii podobnych. u arystokracji feudalnej. fakt-opatrznościowy. że miał reagować na najmniejszą obrazę. konwencjonalne reguły ho. W Stanach .. gdzie cenio] imprez.Zjednoczonych. albowiem . Stabilność i trwanie pewnych reguł pozwala na bliższe ich rozpatrzenie i zróznicowanie. honor przekracza bariery i staje się narodowy. zupełnie inaczej pojętego.ykanów powodowała. Nie lęka się ona naruszania naturalnego porządku dyktowanego przez sumienie. i samo pojęcie ojczyzny pojawiło się we Francji dopiero w XVI wieku 25. W zakresie . jest zamknięta i ograniczona do tych Im bardziej społeczność samych ciągle rodzin. naruszało spójność rodziny. Gdy w jakiejś społecznościzanikają szczeble i yszyscy stają się równi i podobni. wszystko co. Opinia publiczna z całą mocą nakazywała pracować. że człor. niepodobna rz lbldem. 25 260. 267. słabnie. '8 lbidern. Odwaga. Klasa... Sytuacja raczej wyjątkowa arystokracji średniowiecznej zachęcała do jednomyślności w jej ramach. s. Człowiek umykał tu opinii publicznej. kto go obraził to sprawa arbitralna. Prymat przemysłu i handlu w tym kraju wysu\Ma na plan pierwszy cnoty pokojowe. i nie są tu w wysokiej cenie. bo ku ustrojowi w zasadzie sprawiedliwszemu. Z jednej strony. Tocqueville ma do sprawy stosunek ambiwalentny. Cnoty mające w sobie splendor sieją niepokój.yiek uważałza wielką obelgę lekkie uderzenie w policzek i musiał zabijac w pojedynku tego. lbidem. które mają swoją wielkośći splendor. ceniona sukcesu. bo to odciągało od głównego przedmiotu zainteresowań . RuchliwośćAmer. Potępiało się natomiast surowo wszelkie odchylenia od wiernościmałzeńskiej. Z drugiej. lecz raczej odwaga potrzebna do walki z przeciwnościami. bez niej bowiem cały porządek społeczny się walił. Natomiast nie operowano wtedy pojęciem patriotyzmu. potrzebna była na co dzień pasja bogacenia się. s. podczas gdy w społecznościach arystokratycznych wszyscy byli na widoku. Cały porządek społeczny opierał się w średniowieczu na zależnościachmiędzy panem i wasalem. 272. gdy te różnice się zacie_ rają i wraz z nimi zaniknie" 27. inne warunki. walki z przyrodą. podczas gdy pozbawiało honoru gdzie inCziej. Ale to. nic tez dziwnego. ale nie była to odwaga militarna. natomiast przebiegłości zdrada były dlań. w jakich znajduje się Ameryka skazują na wymalcie feudalne dyrektywy.. usiłujących zatrzymać dla siebie na drodze dziedzictwa bogactwo i władzę. Te reguły lokalne płynęłyzawsze z lokalnych obyczajów i interesów danej spo. Jak pisze Tocqueville.właśniez różnic i nierówności mięclzy ludżmi wywodzi się honor. Gdyby zaśwszystkie narody miały te same interesy. i które łatwo pogodzic się dają z dumą i umiłowaniem władzy. 168 169 . że kierunek rozwoju wskazywał na nieuchron_ ne posu\Manie się ku demokracji.oci jak w średniowieczu. tym bardziej rozbudowane stają się reguły honoru. by się utrzymać na tej pozycji. noru by zanikły i zostałyby tylko powszechnie obowiązujące pojęcia dobra i zła. szczególnie jak to słusznie zauważa Lerner zresztą pojętą. że reguły honoru były mniej jednoznaczne i mniej imperatywne. Dla_ tego została uświęcona. to wyrastało z potrzeb arystokracji militarnej. że odwagę stawiała na pierwszym miejscu. zawsze godne po: lbidem. 262. s. był stosunek do pracy. Zestawiając ciągle arystokrację z demokracją. bankructwo na była śmiałość nie kompromitowało.spraw politycznych funkcjonalność pewnych ocen była także dla Tocqueville'a oczywista. podczas gdy w arystokracji traciło się honor pracując. którzy je powzięli. Arystokracja feudalna rodziła się dla wojny i ptzez wojnę. Te poglądy nie zrodziły się z samego tylko kaprysu tych. się pogodzi ć z tym. s.pa gwałt często zezwalał. której udało się stanąć na czele wszystkich innych i która czyni nieustanne wysiłki.

duszącego się w społeczeństwie jak w więzieniu. dukcja z mocno przyswojonego przekonania o funkcjonalności dyrektyw. daliśmymu . 264. ktorzy go nie mieli 28. z jednej żądza sławy. drugiej ryzyko z i gest znany z powi. jak sobie przypominamy. Arystoteles. s. starałam się odtworzyć pewną jednostkę typologiczną.słusznie dumnego". 63.in był kiedyś biedny i za młodu ciężko musiał pracować. że wzory te nie były funkcjonalne (ściślej eufunkcjonalne). \Magę w stosunku do tych.zastaw się. Z kolei przyciągnęła naszą uwagę Sparta jako kraj rządzony pTzez 171 17o .. Oto wzór jednej z subjak sądzę kultur amerykańskich. że prawie każdy bogaty Amerykan. dyktuje Tocqueville'owi następujące słowa: .Szli za taką jako pastwiska. i że ludzie mający czas na kulturę osobistą mieli prze. 30 lbidem. zbuntowanego przeciw uznanym auLorytetom. o chodzie niedbałym i powłoczący no'gami. W ciągu ostatnich dziesięciu lat którzy publicyści w 1958 roku Amerykę upajał nowy wzór: miał to być człowiek o niezadowolonym wyrazie twarzy.edzenia . 280. Co do kultury osobistej i intelektualnej staje jej na przeszkodzie to.lczywista. bo nie służyłyby potrzebom narodu zajmującego się przemysłem i handlem" 30.było nie uznać. Z jednej strolry pracowitość. a tereny rolne podporządkowane wylnogom polowania. 36. z drugiej szukanie bezpieczeństwa.Napotyka się jeszcze pośród opinii amery.ej odrębnośćw stosunku do ethosu mieszczańskiego wydaje się <. Gdy umysł jego był chłonny. |)okojowego wzolu dostarczył nam w Grecji Arystoteles zarysowując .iako tło zgoła odmienne pouczenia Hezjoda i morały bajek Ezopa. za]ecał liczyć się z piękneml a nie z użytecznością. konie były tlyrektywą ci. t. W poszukiwaniu takiej życiowej orientacji zaczęłam od lliady. a postaw się". II.wróżyć mu dłuższego istnienia. 81 lbidem. muskularnej budowie.oddałbym chętnie parę naszych pomniejszych cnót za tę przywarę" 29. s. Uwagi końcowe 28 g9 lbidem.. kańskich kilka rozproszonych pojęc pochodzącyclr z dawnego honoru arystokratycznego Europy. nieczesanych włosach. tracił do niej ochotę 31. któr. szukającego ciepła i bezpieczeństwa. że arystokracja miała większe walory estetyczne i twórcze. nie miał na ogólną kulturę czasu. W swojej postawie dawał on wyTaz jakiejś udręce człowieka osamotnionego. a szczególnie pracy fizycznej. choć obok tego wzoru rozwijały się na tym wie]kim kontynencie różne jak pisali nieinne wzory. Ale jest ich mało.z drugiej pogarda dla pracy zarobkowej. którymi się ludzie rządzą. Duma jest niewątpliwie przywarąl ale .. s. s. Stylizowanie się na gentlemana angielskiego aż do ostatnich czasów było w pewnych kręgach atrakcyjne. t. II.. lbidem. I. a gdy miał już czas. Z jednej strony nieufna ostrożność. Tocqueville byc może przedwcześnie przewidywał wygasanie wzorów typu wzoru gentlemana w Stanach Zjednoczonych na tej podstawie. Nie można . t. Nie tyle obserwacja. By ten wzór uwypuklić. których łąki nie służyły ltodowane dla wyścigów. W rozważaniach doĘiegających w tej chwili końca. ile de.

szkoły rycerskie.d. opraco\Many pTzez Adama Czartoryskiego w t7ł4 roku dla młodzieży szlacheckiej. Lipset dostrzega związek między hierarchiczną budową eli. jaką orientacja rycerska odegrała w kulturze euro-amerykańskiej. in. W 1919 roku ukazał się Polski Kodeks Honorowy a. uległością.teatr. Gdy po pracowitym i pełnym chwały dniu wraca do slvojej kwatery. że inaczej byliby zostali uznani za tchórzów.zarówno z pochwał.Konwenans uroczystego bohatersfwa trwał uporczywie.. Tak dzieje się. jaka l wiąże się ze słowem tlrycerz" czy .którą stwierdzić można nawet u robotników. osoby płci męskiej. który można by przeciwstawić aspiracjom stanu trzeciego do awansu. S. ale przyjmowali wyzwanie. papiery leżące na stole cudzym czytać. inteligencji osobistej. Closs. wznoszą się ponad tarną społeczeństwa a przysługującą temu społeczeństwu wolnościąopozycji. Zmienna była w kulturze pozycja rodziny. New York 1966. Powieść. Guyard. rzecz oczlrrłrista. ewentualności. o którą nam idzie. w Anglii z jej akceptacją elity l uległościąw stosunku do niej. list ćudzy. którą zacny umysł brzydzić się powinien".Czy godzi się podsłuchiwać kiedy dwie osoby cicho mówią. które z powodu wykształcenia. 172 ł lVładysław Boziewicz. pogodnĘ i .Tycerski'r. Shils uważa obowiązek dyskrecji za obowiązek szczególnie akcentowany przez sfery arystokratyczne 3.. Dopiero św. Osobami honorowymi czyli gentlemenami nazywa się. gdy dowiaduje się. Wzor ethosu rycerskiego dojrzewa już mo. Bayard służyłza wzór rycerza bez trwogi i skazy (sans peur et sans reproche) 1 Chwalono go przede wszystkim za odwagę. w którym.o cz]rm była wa wiekach średnich. że socjolog amerykański E. par M. Bogdan Korzeniowski w książce Drcma w Wąrszawskim Teatrze Narodowym 1814 . Nie możemy wglądać tu btiżej w rolę. Tolerancja w stosunku do męskiego nieślubnego potomstwa była wśród dobrze urodzonych daleko idąca. stanowiska społecznego.. dit le ChevąIier Bayar. 173 . zaglądac przez ramię kiedy kto czyta papier jaki lub pisze?" Odpowiedź na pytanie ucznia kipi bowiem oburzeniem na myślo takiej wielka. Jednakze rezygnuje ze swoich zamiarów. z obawy. s. przy czyn pojedynkowano się ny światowąj. Kodeks moralny. Ethos rycerski pielęgnowały. Jej odrębnośćw. że ma do czynienia ze szlachcianką. sam bowiem bronił mostu przeciw 200 Hiszpanom.Joanna jak jest bohaterką arcyludzką. .. Koncepcja gentlemana i jego rola w Stanach Zjednoczonych zamyka nasze rozważania.był . którą nędza zmusza do takiego kroku. zabity bronią palną. z którą miał już nieślubnegosyna..w rzuca elicie koniecznośćsformułowania kodeksu. kładłnacisk na dyskrepyta uczeń cję i delikatność. jest to zdrada. jest to podłość pozwalać sobie na którąkolwiek z rzeczy wzmiankowanych.Nie godzi się per omnia. opracowany przez Władysława Boziewicza i dedykowany Józefowi Piłsudskiemu.. Yalue Pąttelns. Kultura rycerska nie była kulturą rodzinną 2. Rosnący wptyw mieszczaństwa na-. nakłoniłazaśdo posługiwania się terminem . prostą. jego zdaniem. Warszawa 1919. Jedna z form demilitaryzacji rycerza przedstawiona jest w rozdziale o dworzaninie. Ta odrębnośćpowstrz. którzy wyśmiewaii obyczaj. uwagę na ówczesne szukanie wspaniałej przeszł<rści. według niego.u nas przynajmniej do II wojnek. truclute and Power. Jej znaczenie w Polsce szlacheckiej jest dobrze znane.. wyzyskują malowniczość tego ethosu. On sam był zaręczony z panną z dobrego domu. M.. A Messieurs les Gentilhommes. 8 seymour M.elitę z włócznią w ręku. Warto zaznaczyć. zamawia sobie na noc jakąśtowarzyszkę. jak i z krytyk dobywać się zdaje postać wzorcowa. Lyon 1808. i67. Polski Kodeks Honorowy.Rycerz nie mógł znieścobcej woli i sprawiedliwość chciał wymierzać sobie sam. r Bayard zginął w L524 t. Lipset. Podczas gdy jedni poszukiwacze chwały szukali jej przede wszystkim w walce orężnej. Zamyka je w tym punkcie. jak wiadomo pojedyTrwałym reliktem rycerstwa .yrnywała mnie od używania w stosunku do Sparty słowa .rycerski". choć sobie powierzony rozpieczętować. .o dziwo pisze B. Byli tacy.stosunku do Aten stanowi interesujące zagadnienie. We Francji m. W rozdziale pierwszym autor pisze o osobach zdolnych do żądania i dawania satysfakcji honorowej. ćlóves de l'Eoole Royale Mititaire.1B31 zwraca t Histoire du Pierre du Teruil.wojownik'' jako terminem pozbawionym tej narzucającej się konotacji. inni akcentowali cnoty pokojowe. której sam wzdragał się tlżyć. Shaw roześmianą.tycerz'' i .

o przepisolvej opiekuńczości w stosunku do kobiet świadczy.ncy.ę iol. Lekarzoiii pac. Sienkiewicz w W pustyni i w puszczy na przykładzie stosunku stasia do Nel. jakie warunki sprzyjały rozwojowi koncepcji honoru slanowiącej tak centralne pojęcie w tytn ethosie. pieniężnych. Tocque_ żyje w bliskim powiązaniu ze społecznością ville wszak także mniemał. . nie oddający długów we właściwym czasie. Mam tu na uwagę. byli w Anglii w XVIII w. narażający cześćkobiety na niedyskrecję.zwyczajny poziom człowieka. był to bowiem generał uprawiający zarówno prozę. Ieżera. oszukujący * gru"t hazardowych.i t"iro. oszczelcy.ą.urrrrye. w zasadzie warunkiem niezbędnym zaliczania do ludzi honorowych jest matura.r. bo monarcha chętnie wygrywał stratyfikację społeczną do swoich celów. Dyplomaci.chodził ciągle w bok. że honor wywodził się z nierówności. a płomień pochodni. jaki tylko wówczas mógł panować. obyczaj nakazujący mężczyżnie towarzyszącemu kobiecie na ulicy znajdować się zawsze u jej boku od strony jezdni. Jak już wspominałam. dr.Niech dzisiejsze nasze piękności nie zazdroszczą przepychu saksońskiej księżniczce pisał walter scott ścianypokoju pełne były szczelin. ze znanego dramatu V.i"r'u. Wchodzi tu także . . że stratyfikacja społeczna jest warunkiem wystarczająjak sądzę cym rozłvoju pojęcia honoru. Znany był jego humor i niewyczelpana pomysło. Analiza ethosu Spartan zapTzecza jednak twierclzeniu. jak chorągiewka zawieszona na drzewcu. genllemenom. literackie półpiętro w kawiarni . jako od strony. Widziano taką wspaniałość i smak.r.listwa. miejscowości wypoczynkowe.Ziemiańskiej".ent podawał honorarium w kopercie. a także przykład na myślitaką izolację.y""r"u bowiem nie było komfortowe. jak już wspominaliśmy.znały go szczególnie sfery artystyczne. ale na wygodę żadnego nie miano względu".Pojęcie honoru oraz postawa i zachowanie zgodne z tym honopojawiają pisał E. Tę opiekuńczość ilustrował H. sprzyjała szczególnie jego rozwojowi monarchia.lkoń. Fotografia uwieczniła gromadkę wy175 i Dla ilustracji ethosu rycerskiego warto przytoczyć ostatnie . skąd mogło zagrozić niebezpieczeństwo.wsze tam. karani śmiercĘ. rekiutowali się ze . Hugo pt. Zdaniem Montesquieu. tacy. Po]owania dyplomatyczne przetrwały dłużejniż pojedynki. Bolesława Wieniawy Długoszowskiego. nie dótrzymujący słowa honoru. dwory.y. zwanego krótko Wieniawą.. Nasuwa się pytanie. Innym re]iktem tradycji rycerskich była szczeqólna łvstydli_ wośćw traktowaniu spra\Ą/. bo w małej nacisk opinii poblicznej należy także brać pod odczuwalny. dowiadujemy się dodatkowo. którzy iobili konkurenc.Wojskowym Przeglądzie Historyczlyffi". że nie ma sobie rownych. wieniawę znała cała polska: miasteczka.. Dupróel w Truktacie o moralności rem gdzie pewna mniejszośćarystokratyczna się niemal za. Życie-. utrzynrywani przez kobietę nie będącą najbliższą krewną. Osobom stanu sziicheckiego przysługuje prawo gentlemenów. ale uwzględnia się także wybitne zdolności czy inteligencję oraz zajmowanie poważnego stanowiska. uparty chłód panujący w łnilii w zimie w mieszkaniach by_wał nieraz przypisywany tradycji rycerskiej. .. u. jaka panowała pośród naszych górali. tak źle wytynkowanel że widac było ruszające się obicie za każdym wiatrem. \^/ykluczani zaśbyli z glona gentlemenów denuńcju. której nikt nie próbował .lichwiarze itp. szantażyści. Nieślubnlpoctioarerrie nie stanowiło powodu do odmówienia satysfakcji honorowej. co nie żądają satysfakcji za ciężką zniewagę. - 174 - stroly jednego z jego wierszy. Hernani.jest bardziej wielkość9rupy. zanim inwazja turystow zmieniła obraz Tatr. jak i mowę rymowaną.}stokratycznych i rozporządzali duĘmi obszarami niaającymi się do myś. Kłusownicy. _ obserwowany jeszcze w latach dwudziestych w Anglii.Savoir vivre angielski nie pozwalał na rozmo\^/y o pieniądzach w życiu towarzyskim. niektórzy dopatrują się podobieństwa między elitami rządzącymi się ethosem rycerskim a grupami przestępczymi żyjącymi poza prawem. co nie zawsze wychodziło mu na korzyść. piszący anonimy.. ze. notoryczni . choćby nie spełniali innych wym"gOw. W artykule zatytułowanym B/oski i cienie Niestornego Szwo. wość. Ze trói po3edynkować się nie może. prawdopodonrri" dlatego. generał Romeyko odtwarza postać generała brygady. liczniejszą". zamieszczonym w. homoseksualiści. zamiast wznosić się w górę. utrzymanego w paietyczno-rycerskiej konwencji. stabilność danej społeczności jej większą czy mniejszą izolację.

żlelone octy. które w wierszu deklarowałl świadczyjego śmierćsamobójcza w Nowym Jorku w 1942 roku. \Miadomości o Bolesławie Wieniawie czerpię przede wszystktm z artykułu gen. The Spartan warrior sercu Wieniawy były jeszcze inne waltości niż te. iliJ 1. 2I 49 64 IV. mój koń. szwoleżerzy.""T. :: T: i. że ńi tam w niebie łba nie zedrą Trochę się na mój widok skrzywt Święty Duch A stchórzyć raz przed Bogiem to przecież nie - Ale myślę.1. A wy mnie. The Teutones V. A piechota w paradzie sprezentuje broń. wstyd. l22 153 VIII. kocbać się i pić 6. . 6 Cytuję ten wiersz za Stanisławem_ Cat Macklewiczea. W dwu slowach zakończymy nasz ostatni targ.1l.. 17L .Ł :. .. Chciałbym starą z mundurem wdziać na siebie skórę Po dawnemu.Bogu żadnych śmiesznych skarg. O tym.nie boję 5. jak prawy ułan..Śmiorci się. The knJght tn the role of courtier . Za trumną stanle biedny sierota. _ ).a Warszawa 1959. ] . il: T #. 7o 100 VI. Contents Nie słałemza nią... " _ Lecz się tam za ltrną wstawią Olbromski i Cedro. Ja wiem. Rbmeyki.1.by drugi taz żyć. . Foreword ćra 5 - I.. nr 3. Tbe gentleman concluslons . The knlght in the Middle Ages VIl. M. Bom był. The chivalrous ethos ln tbe New World . zamieszczonego w kwartalniku .bitnych literatów odprowadzających go.bo mi śmierćnie dziwna. wojować. do grobu zniesiecie. 5 Nie należy nadmiernie ufać tym strofom. gdy wyjeżdżałna stanowisko ambasadora do Rzymu . Lecz gdyby mi kazały wyroki ponure Na ziemi się meldować . A .że wszystko skończy się na strachu. lampart. Więc gdy z śmieszną kosą stanie przy mnie sztywna. potem mnie wysoko złożąna lawecie. ale zuch.aaa..ilJix1. The chivalrous ethos ln the ancient III. że drogie Greece. .WoJskowy Przegląd Historyczny" 1959. -. The concept of pattern and the concelt of imitatlon II.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful