P. 1
Ethos Rycerski i Jego Odmiany

Ethos Rycerski i Jego Odmiany

|Views: 262|Likes:
Wydawca: Paul Hübner

More info:

Published by: Paul Hübner on Jun 04, 2012
Prawo autorskie:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

10/26/2015

pdf

text

original

RADA PROGRAMOWA SERII
Brunon Hołyst - p7zallodniu4cy Seweryn Dziamski Jacek Fisiak Andrzej Grabski kazimierz Imielinski Iozef kozielecki Czesław Kupisiewicz Arrdrzej lam Henryk lvIarkiewicz

Projekt okłattki-i stron tytulowYch serii
STEFAN NARGIĘŁŁO

Słowo wstępne

Redaktor I wydania
MARIA oFlERsKA
ł

Redaktor II wydania
MABTA EHRENKRElrTz,JASlŃsl(A

Redaktor techniczny

MARIANNA W^cHoWIcz,

Korektor
ANINA Bosl,:Ą-PAI.IJCIi

Nie jest rzeczą wskazaną, by tytuł jaltiejśksiążki za_ wierał termin wymagający wyjaśnienia, za taki zaśpoczytuję

słowo ,,e,thos,,1. Termin ten W publicystyce bywa często miesza_ ny ze słowem ,,etyka". Tymczasem etyka to nazwa pewnej dyscypliny teoretycznej, która stara się ustalić, co się robić p9. nie powinno. Ethos zaśto styl życia jakiejśspo_ *irrrro, u """go ogólna _ jak proponują niektórzy _ orientacja ją_ łeczności, kiejśkultury, przyjęta'p:zez nią hierarchia wartości bądźformuLądź dająca się wyczytać z ludzkich_zacłrowań. łońna "*pii"it", Zajmujemy się etyką, gdy dyskutujemy, czy szacunek dla czło-pozrłala lekarzowi na stosowanie środków wpływających wióta
'trwamy przy plsownl tym punkcie pragniemy wyjaśnić, dlaczego nas pisownia ,,etos", Greckie słowo ,,ethos" wtedy, gdy upowszechnia się u przyjętej transkrypcji ,od,,ethos" plsze się przez S, e nie t. Wedłu ogótnie polłalemy plur*rrą ty.t liter przez lh, drugą przez t, To rozróżnienie w " zanika, gcly termin jest już w języku catkowicle zadomo_ sktch przetładach r

w

Naukowe @ Copyright by Państwowe Wyłlawnlctwo

warszawa

1973

wlorry,

ISBN B3_01-05525,1

na zmianę charakteru pacjenta, Zajmujemy się ethosem danej grup}, gdy stwierdzamy na przykład, że jej członkowie mają -do

I. Pojęcie
a a

],)

11

ii
'.ł,

ą
*

rozwiązywinia konfliktów w sposób pokojowy albo iur.a"rr"ję wyżgdy, przeciwnie, tio,,ią w ręku dochodzą ciągle swojej " się ethosem jakiejś grupy, gdy interesuje nas ,"oS"i. Zajmujemy zarobki to, czy 3ej cziorrkowie wolą próżnować, niż mieć lepsze który stosuje się do grup, i ciężÓj pracować. EthoE jest terminem, któ_ a nie do indywitiuów. JLgo zakres wyziera poza wartości, rymi zajmuje się etyka. Jest to termin podstawowy dla'socjologii za_ rutt,rry, do której iozwążania zawarte w"te3 książce trzeba liczyć.

wzoru i pojęcie naśladownictwa
,l

Winniśnry ollruć sobie jakieqośpIawelJo człowieka i nlieć go zawsze przed oczami, aby być tttk, jak gdyby otl się nam przy, glqdał i wszystko czyt,tić tuk, jakby on widzia|, Słowa, które kładzie w rr ta Epikulowi Setreka, lisly morclne
Postaw sobie wreszcie za wzól, jakiśchorakter, k!óry byśnaślorlclwał, t:zy Io kiecly żyjesz w osomolnieniu, czy to kiedy przestajesz z ]utlźttti,
Epikfct, Encfteiridion

Gdy w lataclr trzytiziestych pisałam o wzorach osobowych i ich roli w życiu społecznym, czułam. się w swoich rozważaniach raczej osamotniona. Dziśsytuacja zmieniła się radykal_ rozwinęło się zagadnienie, a wraz z jego rozwojem szukanie nie terminów, w jakich znalazłoby swój adekwatny wyraz, A więc na przykład w socjologii francuskiej mówi się o kierowniczych obrazach osobowości (images-guides) i o ideałach osobowości (id.ćal de la personne). W pracach angielskich spotykamy się z takimi wyrażeniami, jak ,,postać ludzka stan9wiąca przedmiot aspi_ racji,, (enviable human Iigure),,,idealny typ człowieka w danej kulturze,, (human ideal_type ot a given culture), ,,postać wzbu_ dzająca podziw" (adlnirable human tigure), Niemcy używają słowa Vorbjld albo wyrażenia ,,idealny typ glupy" (Ideal Typus der
Do znaczncgo za,nrętu ,w litcraturze dotyczącej interesującego nas przedrniotu przyczytliła się wiglelzrrełcznośćsłowa .,Wzór" oraz wprtrwadzenie rlo dyskusji sł<lwa ,,motlel", słowa równie modneGruppe).

Jakim modelem rodziny się jest to rodzina ktoŚ zajmu je.O..1.. 3 T'arleusz ldtltorlliriski.słowne. których z wzorem osobowym spoi<ojenia "$t.kLóra mogłaby zepsuć doskonałośćzespołu._ti* artykule skończo_ terpretacje dóskonaiości: nieskazitelność. a Betredyltt Spiltoza.Przcdrukw. która powinria być lub jest faktycznie dla tcj jed_ nostki lub tej grupy przeclmiotem aspiracji.Nazywać będzienry ludzi doskonalszymi lub mniej doskonałymi o ile w większym lub mniejszym stopniu przybliżają się do owego wzoru [tj.model" można zastąpić słowem .:lIyczrlyrn doll'iedziottą.. zumie wzór F.nr44.s. wreszcie miara najwyższa. idzie często o cośtakiego.lę rvzól. B . wolę tu mówić o wzo_ rze niż o rnodelu. bez nie_ dociągrrięć.idóalny".w tyttl sensir:. i lnorrna.jakiśumiar. tak jak staranry siQ. I. Ta miara najwyższa musi mieć na oku dorównanie. Worszawa 6 lbideil. choć któsem używa się słowa ..w. neały T.rodzaj".rynik . 1 rtląćlSocjoloqiczny''1959. Wzłjr jest to coś. Wyrażenie .'Zhistoriiisocjo. . Nieskazitelność to inaczej bezbłędność. "r"go cechy.Jest to cośraczej nieosiągalnego.. Ci. osobowości). model zaśto .. Wzory u niektórych implikują wartościowanie. Studnicki. by meir jako jednostka pomiaru był jak najbliższy tej sztabie. Kłoskowskiej . któia zachęca lub powinna zachęcać do naśladownictwa.1" ł.'1961. obrazowe lub przedstawienie ludzkiego zechowania (instytucji.ej wyporvicrlzi spintlzy wchodzi już w racltuł. w l. do wzoru natury ludzkiej. ści_ ślej.czy patrylokalna albo też czy to pokoieniowa.wzór" nie daje się przez .rodzaj" zastąpić. rrie można sobie bpwiem pozwolić na nadmierną wybujałość..lvzórpclstępowarua plzeł.wzót" i słowa . skońezoność. Patrz Antonina Kłoskowska. U innych "rusołwiotnie. słowem o to.co staramy się osiągnąć.czy więcej matry. Wdlsztrwd l95'/.Wzólalcholvaniusię. 'PatrzliranciszckStuclrricl'.... o jaki llattl idzic.2Ą|. który sprawia..gowtejchwilijaksłowo.jak na to już wskazywano kuje do-skonałośći nierealność. która daje się stopniować.jak słusznie podkreślałSpinoza . t._ implikuje podwójną relatywizację.ideał" czy. 'Wzorom odpowiadają tutaj pewstycznie wokreślonejsytuacji ne regularności stwierdzone empirycznie.. kierują się często różnymi rzy te dwie koncepcje różnicują.. chcemy się opowiedzieć przeciw posługiwaniu się zostało już wem .jcst to wzór rrazy]iv.itakjaktoostatnieuży- irurr"go często bez potrzeby.9 nast. że czyny nasze w danej clziedzinie jak najlepiej odpowiadają potrzebie". jaki rodzaj rodziny wchodzi w rachuczaLę. Moclele społeczne l kultura nośći miarę najwyższą 3. jeżeli to zachowanie przeważa w niej staty2.t. to wykonanie do końca. zaewentualna realizacja miałaby dać stan kompletnego nie wiążemy. 195. Dla A. gdy idzie o zaletę. podiniuicjami. rzecz się gay modele ią aksjologicznie neutralne. Ftyke lv 1-torzqdktt qeonl.wzorem osobowym dla danej jednostki czy danej grupy jest poslac luclzka.. a mia_ nowicie czasor. . które zwykliśmy zmyślaćpTzy I]orównywaniu między sobąnjecinostek jcdnego rodzaju lub gatunku" 5. Ideał . skojarzorra ze słowem perlectio.M.Doskorrałośći niedoskona_ _ łośc jak czytamy w Etyce _ są to w rzeczywistości tylko modi myślenia. Jednocześnie.. oprócz przymierzania człowielqa do wzoTu wchodzi także w ra_ chubę porównywanie go z innymi. dorównanie. Pojęcie doskonałości. w pytaniu: .wzór jest wyrazem regularma ności ludzkiego zachowania...Zeszytyf.48i50. dla którego cośjest wzorem zachowania dla populacji P. bo pochodny termin od słowa . striiowane clia praktycznych celów społecznych" Podobnie. Kotarbiński wyróżnia cztery in_ w .{aukoweUniwersytetuJagiellońskiego.s. Słowo . s.struktura'. które przytosłoczyliśmy. zupełne. wzór osobowy irnplikujc tu jalląśhie_ rarchię war[ości...typ idealny" odzaanektowane przez M.sfl. stanowi powtarzalną strukturę tego jakiókolwiek zachowania. W wielu bowiem wypadkach słowo na przykład w dys. W związku z pTopozycjami terminologicznyml. Tak kusjach nad rodziną.i...model" zamiennie. Webera dla zupełnie określonego. "Prze. *_ implimiennego użytku.wzolo\Mać się" odpowiada moim intencjom.:" 469. Ignacy Mysliclti. jak: czy rodzinadwu.ro. ma^owa..2Ą(|. dorównanie to . lnożemy je określićprowizorycznie jako postać realną lub fikcyj_ ną. Iogii kLtlttlry. w: Wybór pi. Icleuly. który stawiamy przed sobą .any przez niektórych nor_ matyłvnym. Warszawa 1969.XIII/2. *ogą"o służyćza przykład i przedmiot odniesienia ocen i skon1.2". Obywając się bez rvprowaclzenia w grę pojęcia doskonałości.Zór".mianowicie pojęcia..

nie umiejącej myśleć logicznie. odporviedzialnego w swoich zobowiĘzaniach człowieka i kieruje się rvzorem. jak i całych grup przeciwstawianie się czemuśorlgrywało nieraz większą rolę niŹ jak twier.W jej skłacl tlla chuligar-ra łr. nadawanie i recepcję.osługujących się slowern druli. że ma być pracowity i z losu zadowo]ony.ek.roussoir. Anglicy -'się sobie na szyję nie gestykutują i nie rzucają dzi MĆOougall bo tak robią Francu.g niego swoje korzystne efekty. nologii odpowiida w tym wypadku zaniedbaniu sameg() zagadnienia. W rozwoju zarówno jednost. atrakcja fikcyjnych czy realnych postaci.ywnerozumieniemieszczaństwabyłoźrórlłemanty_wzorów nie tylko dla Młodej polskj. Socjolog1iu mortrllLoścj.rć: urrrżrra wzryry t1 10 . W li[cralurzo niclnieckicj mówi się o Gegc:nlliltl * pr"". wypuszcza po prostu nowy rodzaj wozu bez zamiaru.z towarzystwa" nie kładli na ulicy.którą się przechowuje w Sóvres pod Paryżem. bo to robił plebs pracujtlcy.jak powszechnie wiadomo --. przewodnik mora]ności i ekonomii politycznej dla użytku klcts roboczych (wydany w Berlinie w 1861 roku) przekonuje robotnika. grożącego swoimi bicepsami atletę.stwach rvalele 1. nie docenia się bowiem roii anty-wzorów w życiu społecz- nym. w sptlleczeń.należy odróżnic wzory propagowane od wzorów akceptowanych.obru" człowieka należącego do pewnej 8. 8 Walter Lipprnarrrr. Ale ze względu na słvoją tendencję do krzepnięcia i nienadążania za przemianami społecznymi stereolypy przyczyniały się do fałszowania rzeczywistości sLanowiąc bastiony tradycji. lciego rozroslu propagandy różnica między tym. New Yotk l932. jak oni sobie wyobrażają człowieka. by stał się on przedmiotem naśladownictwa 6. która jest żródłem nie aspiracji.1. Lippmann. którego cenią. U nas niekt. przy czylll lalwiei t]otrzec do pierwszych niż do clrugich. które przeszkadzały w działaniu pośród zmieniających się okoliczności.i*riawieniri do Vorbi]cl. oWswojejSociologiiwychowania(Warszawa1973)FlorianZnaniecki wektorów. które służąinteresom pana -* to wzory propago]Ą-ane o małej szansie akceptacji. eman.iny u Marksa 7. może być znaczna. Anegdotki o rabinach grających rolę sceptyczrrych i zawsze dbałych o asekuTację doradców posługiwały się nim talrże. Ptlblic Opittitll-t. pamię. Galanterią dla clam natomiast stara się swojemu stereotypowi dorównać. mówi o icleale osobowym jak. Buntując się przeciw stereotypowi kobiety jako istoty emocjonalnej i irracjonalnej. A więc -. Zarys zugLtdtrieri.nlięczaliów". wyr. a robotnika jako zbuntowancgo. T'o przykłac1 posługiwania się przesiarzałym stereotypem. W.ość. tlszczędzały narn wysiłku myślenia. Polak za granicą przypomina sobie często stereotyp nie. w jaki sposób się ludzi urabia. 377. hołdowały często rzelcomą. Francuzi mają słowo re. i ? Patrz rnoja książka pt.chot}zi pcgarrla dla .. który się tej opinii przecirł. by odróżnić się od drugich.tym. naśladujemy bowiem nieraz jednych. przecirvstawiającego się stercotyprzykład obierania sobie wzoru powi. nie mają możnościsię wypowiadać. okularach. Wzór wiernego sługi posiada wszystkie cechy.órzy proponują rnówić o anty-wzorze.w którym czuliśmy się dzięki nim jak w wygodnym obuwiu. a . Anty-ourory współpracują często z wzorami.Pejoral. czytywanych za charakterystyczne dla tej grupy" Jak bo tamy. Tymczasem gdy Fiat wypuszcza nowy model samochodu pod nazwą Fiat 1200. W podobny sposób wybór wzorów może być zdeterminowany pTzrlz ptzeciwstawianie się stereotypom. Charakteryzując wzór osobowy jako postać będącą przedmiotcm ludzkich aspiracji pozwoliliśrny sobie na znaczną ogólniko_ której pragniemy teraz pewnymi rozróżnieniami zaradzić. ukuty z cech po.cypantki przejmowały męskie maniery. który jako *pro-ua"ił tę koncepcję do nauki.zi. \Marszawtl 1969. oto suchej rzeczywistości i objawiały oschłość. rł.o o systemie nolm o charakterze wskazującymtlrogąkuprzyszłościitlosko. sŁereotypy miały *eałr. krzepa może być rozmaicie polita.nirl ważną rolę. definiował stereotyp gTupy. porządkując świat. w kształtowaniu się osobo_ wościbuntowników anty-wł..owarrytrt rvyławi. Posługując się pojęciem wzoru osobowego jako przcdmioletn czyichśispiracji odczuwamy brak jakiegoś przyjętego terminu na oznaczenie postaci ludzkiej.stawia.. Do niedawna nasze afisze przedstawiały inteligenta ial<o wątłego wymoczka rł. il . ]ecz repulsji. Wystarczy przypomnieć krytykę Świętcj rodz. W epoce wiel. Ludzie .nałości'Skądinąrlta<ioskonałość np. lepszego ubrania w niedzielę. Technika badania wzorów propagowanycb i wzorów przyswojonych jest odmienna. Luka w termi.ory z reguły odgrywały szczcgól.. s. zwłaszcza gdy plroa clby1raganda płyrlie z jednego tylko rlśrodkadyspctzycyjtrego.

mogą sami także ii*i ki". konkretne wzory mieli na oku ci.które miało być udziałem tylko tych. jak koncepcja prawdziwego szczęścia. herosa. miał odpowiedzieć.żypropagowane poprzez prasęl radio. pytan}. któryro hołduje. bo bywały zamaskowane pTzez zwodniczą terminologię. że wzót rea.wyrlienia te wzr. Schetei. Ci. do których wychowawczy wysiłek tylsię zwraca. by zrozumieć jakiśkieru_ nek w sztuce. tylko dlatego. jakim o naturze ludzkiej . mężów stanu. kryły się one w clyskrrsjac}t które były zwykle dyskusją o tym.. że się że się inaczej nie chciało. ideo. po czym --. trzeba uchwycić kierującą nim . jakie wzory Ieżą u podstawy jej zabiegów wychowawczych. Uporczywe poclsuwanie ]udziom oddziaływamyc}r wzorów popizez róŻne szlaki wychowawczego sporria nie świaclczy jeszcz.lizowanyr i że innir był nie tylko szer<lko akceptowany. jakieg<. I t3 . duchowe (czyli wartościkultury). Wzory osobowe długo uchodziły uwadze. należał M. ści. człowiek być powinien Kryły się one w koncepcji zdrowia psychicznego 9. wartościwitalne.Ógó lłr Stanach Zjednoózonych w roku 1958.}rparla w zakresie wzorórv rrsobowych wyróżnic clrlprrwierlnio wzór świqtego. ale nawet za wskazane.owac lub nie. która zachęca jeclnostki lub grupy do naśla_ dó. Wejrzenie w literaturę dotyczącą tego pojęcia nasuwa pcwnc rellelrsje o przemijaniu niektórych pojęć: i związanych z nimi za_ 9 zwtacam Soryy Nieftłó rzeczsiętllaWrzeczywistości. tworzyło. Do auLorów.ivnictwa. znajdując rękach. nawet gdy je w zasadzie akceptują. Kryły się w koncepcji takiej. się gdy nie na cudzy tylko skieślonesą użytek.lry kolejno bez wielkiej l rrdróżnic wartościreligijne. niestety. Nie wątpimy. którzy wyprzedzili innyclr swoimi zaitrteresowajedniani wzorami orołrowy*i. którzy uważali pewne konflikty międzyludzkie nie tylko za dopuszczalne.łriają jednym głosem._ a stwarzały pozory rozważań o faktóch. kodeksy karne. autor ten bowiem zaczyna od wyorlrębnienia każdemu nych roclzajow wartości. telewizję.1905). że M.Wreszcie trzeba odróZnić pośród wzorów propagowanych i akceptowanych przez tych. Lista uprawnień człowieka zależałaod tego. nie dlatego. główo dedukcji. zaśodmienność wzor ów przez ludzi akceptowanych jest w stosunku clo wzorórv przekazywanych na drodze tradycji satych lriewątpliwie mniejsza. pew-' zują. wzoTy realizołyane i takie. nie ścieraiąsió tu bowiem zwykle rettcyjne.h *rurów nie iest łatwe. że niepo_ clobna przeniknąć jakiejśkultury bez wiedzy o tym. przemar. nie potrafimy tu Mowimy nak wiele wydobyć . że się tworzyło tak. dlaczego sam że nikt nic zuje wzoró*. ale i jest jego popularnośćniż popularnośc nowego wzoru sygnalizosamotnika *ur. iak bowy -. które zmieniają się wraz ze zmianami "ioiyryWzory akceptowane usiłujemy uchwycić przez badania togli. stosowalne tytko w odniesieniu do teraźniejszo. które są akceptowane w wypadku 1ro werbalnie.wolę artystyczjak się nątt10.teczne i hedonistyczne TĄ. użl. wypacla jeszcze parę słów o naśladownictwie po_ wiedzieć.ry". Warszawa 1969. Scheler. wspominaliśmy już na wstępie o rosnącym zainteresowaniu wzorami osobowymi i o pełnym dziśjuż zrozumieniu. którzy pewne wzory propagują. by same kroczyły drogą. którzy pewien wzór osobowy realizo_ wali. geniusza. człowieka się pragnęło hodować.Por-'ieważpośróclwartości1l2ęlba 12 Księqa jubileuszowa dIą Marii Ossowskiej. FIistorycy sztuki uczą nas w podobny sposób. wl Moralnośći spoleczeńslwo. Siwierdzenie. Te dwie ostatnie metocly są.. Ta metoda szukania wzorów nam nie odpowiada. t0 Nawiąztrję tu do kclncepcji Alolsa Riegla (1B3B . uńi"to*" czy obserwację uczestniczącą. jaki jest zasięg akceptacji i realizacji franlr]inowski . albowiem koncepcia człowieka normalnego i zdrowego psychicznie za7eżała od wzoru osobowego tego. który nią operował. jugo abstrakcyjnych cledukcji. Jej ujawnienie przekonywało. ]<tórą wskaoczekuje od drogońskazów.e o szerokim na nie zapotrzebowaniu wszyłecznym. Może iu bowiem wchodzić w rachubę opanowanie się w jednych stkich ośroc]ków dyspozycyjnych. nie realiAnegclotka głosi. które. nie umiało inaczej.zakładając. wzoru autorytctom zbuntowanego przeciw uznanym jest uprclW społeczcństwaclr prymitywrrych barlanic wzot ów różne wzory konkuszczol}e. że pdporviadac oclrębny wzór osoz tyclr roctzajów wartości rnusi troski o to. w związku z określeniem wzolu osobowego jako postaci fik_ cyjnej czy realnej. pioniera cywilizacji i mistrza w używianiu życia. że na to. re w tym punkcie uwagę na niezwykle interesującą pracę Julli detlnic je zdrowia psychicznego.

96. 190B). Czyż naprawdę wszyscy ludzie. co dawało się stwierdzić 11 na przykład w wypadku instynktu płciowego. L.=urriu u niemowląt. r3 Luthcr L.. II. których szanu jemy.Przekonamy się rych naśladujemy. To naślaclclwnictwo nas tu nie interesuje. Ilustracją tak rozumianego naśladownictwa mogłoby być cytowane ptzez współczesną socjologię zjawiśkozłvane lątah i występujące w niektórych krajach azjatyckich. stereotypowych. powLarza się kolejno u różnych autorów. Claparćde. 2) powtarzanie pewnych ruchów. Tymczasem u McDou: galla.ze uczuć. 15 14 . 97. s. płaczem na płacz. New York lg24. a nie dawało się stwierdzić w wyparJku naś]adownictwa. Za objnwy naślarlownictwa prlczytuje się zachowania rozmaite i musimy się tyrn z. . lularne w psychologii społecznej na przełomie XiX obecnie raczej rzadkrr można znależc słor. że naślaclownictwo było traktorł. W tym wypadku można by z pewnym usprawiedliwieniem mówić o somnambulizmie. Bernard w pełni legalizował nie o instynkcie . alc spla\Ma się d<r [ego nie zdaje ograniczać 11. wyd. ra Gabriel Tarde. ] Niuktór"y przypisują odwrócenie się od pojęcia naśladow__ lrictwa temu. któistoTne. jak łalwó się domyśleć. czy też to pojęcie Tezetwo-wac tylko dla syLuacji. pojęcie naśladownictwa było szczegolnie po_ i XX stulecia. Jcst rzeczą konwencji czy pojęciem naśladownictwa objąć wszyslkie le wypadki. Guillaume i Jean Piaget zajmują się naśladownictwem 12WillianrMcDougall. Ze odpowiacla im wielką rozmai. w jakim pochyla się akrobata. którzy mowili o naśladownictwie Błąd ten o instynkcie. ponieważ każde działanie pocllegać naślaclownictwu.. na tej wie. poclrlanie się w kierunku. Bernard znanej kryl-yki pojęcia instynktu przez L. Dlatego to. by istniało cośtakiego podstainstynkt macierzyfrski. by się do niej upodobniać.to imitątion 1^. lęs lois de I'imitation. 13. . s.oceny * sytuacji. ati t<tórych nie godzimy się uznać. a wreszcie 3) naśladownictwo. co w naśladownictwie Tarde uważa za jak pisze że wszyscy ludzie. McDougall. Wspominany McDougall odróżniał: 1) naśladownictwtl w sfei. Parls 1890. lnst jnct: A Slucly in Social Psycltology. BB. uporczy]Mie bywa zaliczany W.pisał G.owaĆ. Do jako łrzeszników mianowicie. jego zdaniem. w którym podziw albo szacunek dla jakiejś osoby nakłaniają do tego. są przctlrniotcnl naszego naślaclownictwa? Wielu ludzi podziwia i szanuje Alburta Schweitzera.ająt:. jak ziewanie. żeby ustalić. którego przykładem jest reagowanie uśmiechem na usmiecil. instynktowi musiały określony impuls i określclne uczucie. w jego Wstępie d"o psychologii spolecznef czytamy: "Połrody. Nazywając gdzie indziej także naśladownictwo pseudo-instynktem McDougall czynił to odpowiadac: i dlatego. co bętlziemy tym mianem l)azywac. że. Tarde 1a. Bernarda jak mianowicie nie goiził się na to. jego zdaniem. s. gclzie wclrodzą w grę wartości.tośc zachowań. chodzący w naszych oczach po linie. Ihitlem. że istnieje instynkt naślat]ownictwa mogą byc sformułowane jak następuje: działania może naś]aclowcze są nader rózmaite.Lonrtron1928 (l wyLl. winien prowadzić do zachowań zupełnie mówić określonych.AttIntrodtu:tiontaSłsaialPsychology. Bernartl. Ale słowo to ma mniejsze zastosowanie w wypadku naśladownictwa kiero\Manego' szacunkiem dla osoby naśladowanej. Drucla częśćtwierdzenia Tarde'a wydaie się znaeznie liardzie j wątpliwa.ane jako instynkt pojęcie. Tymczasem inslynkt.ictwo to rodzaj somnambu|izml" -. ale niewielu pragnie go naślad.ynkcie macierzyŁskim. Za przykład służytu fakt wyrzucenia przez kobietę poza burtę statku dziecka trzymanego na ręku jako natychmiastowa reakcja na wyrzucenie przez kogoś paczki do morza. którą.i |] t} :! Ń { gadnień w nauce. są przedmiotem naszego szacunku i że wszyscy ludzie. gdy ktośziewa. ktorych szanujemy są przedmiotem naszego naśladowi nictwa czy tendencji naśladowniczych" 15. Jest to antycypacja póżniejszej.jesteśmytutaj szczególnie zainteresowani. 15 u nieńowląt. nie pozwalając mówie_ o inst. tak licz_ nych kompencliach atnerykańskich. W tym punkcie wypada dokonać pewnej historycznej korektury. W pewnym stopniu jest to zrtiana moc{y w Lerminologii. . którego podwazenie pociągnęło za sobą nieufnośćclo wszelkiclr dyspozycji na liścieinstynktow wymienianych. czy instynkt zbrodniczy. nie ma tecly niczego specyficznego w ruchach naśladowczych" rz..Społeczeństwo to naśladownictwo. zaśnaśladown.Szacunek to przede wszystkim sugelowanie sobie innej osoby jako przykładu" czytamy na tejze stronicy.

Ale mówiąc o tym. Tak clzieje się na przykład. chclć nie clostrzeqa się niwer n. że powanieAgwdrantujemilepiejrealizacjęmoichcelów. że tejo. 1l. osoby atrakcyjne. Pojęcie naśladownictwa bywa wypierane we współczesnej literaturze naukowej przez pojęcie identyfikowania się z kimś. Socia] Learning through Iltliltttiott.zić mogą r1o naślado.wyln.iebezpicczeństwa. posiadające prestiż. E.). tłecll. czy zarażanie się strachem. władzę. S. przyznaje.l". jak już wspominaliśmy. kompel-encje. The Dynamics oI Powet autorzy amerykańscy dociekający. 251. wyzwala całą serię pożegnań.Fnictwa. Ale trudniej dopatrywac się identyfikacji w wypadku.. podziw. propono]Manym termineml plzyjętyrn szczególnie w teoriach osobowości. Gesel]schdftsielrre. W tym wypadku trie ma powod. które przewija lalkę i wiezie ją w wózku na spacer. który się pierwszy żegpa. 1I4. Nelvcomb. ze dziecko. kieru_ jące nami oceny mogą byc uświadomione lub nie.. o nim. gdy mo-wa o tym. inteligencję są częściejprzedmiotem naślaclołynictwa. zużytkowuję jeclnak inaczej. nie wydaje mi się . w: Readings in Socia| Psychology. Niektórzy prazarażanie się za jego pomocą. Totez posługiwanie się tym no. przykłady te je A jeld Sturly ol Social ltllluence in Groups ol Childrert.u ulicy zaczyna padać deszcz i jeden parasol otwiera się podobnie trudno za drugim.szczególną zdobyczą. Vierkanrit bowiem cytuje je rlla okazania różnych motywów. Zdanienl Bandury. mamy już wyraźnie na myśli naśladownictwo kierowane wartościowaniem. Parę uwag z kolei o zagadnieniach psyclrologiczn.Definiowaliśmy zarażanie się w zachowaniu (behaviotal contagion) jako spontaniczne przejmowanie czy naśladowniclwo ptzez inne dzieci zachowania jednego z członków 9rupy.czy szacunek sprzyjają naśiadowrricLwu (o czym za chwilę). kiedy jego osoba nas pociąga.: 17 ts Albert Bandura. gdy na zebraniu towarzyskim żeby się poZegrruć.Płec czy wieii osoby stanowiącej wzór oraz płeć i wiek osoby naśladującej nie są dla sprawy obojętne 18. -ó*ić. I7 . Ptllattslry. a sportowiec uważnie śteclzii powtarza ruchy swego trenera. że w druktóre prowad. 16 cy pt. tak jak zarażanie się wesołością rywkowego. i{clsert. i. w wypadku gdy inicjujący to zachowanie nie objawiał żadnej inlencji nakłaniania innych do robienia tego. w któ_ rej inteiweniują wartości. New York 1958.ss) gim wypar]ku ten. Tu naśladownictwo może być w zasadzie aksjologicznie neutralne.Mówi się na przykład o tym. W tym sensie W. sl. patrz A. wyd. gdy w llumie .kich gościzamieTzony We współczesnej literaturze dotyczącej pojęcia naśladownicdefiniują twa panuje różnorodnośćjego interpretacji.. to bywają one bardzo rozmaite. jeden goścwstając. I nie dziw.y.. w wypaatu naśIarlowania Sokratesa działa atrakcyjność naśla_ tej postaci. tylko dlatego. Strrttgart 1928.'l'lrc Dynuuics tl/ Ptltvel'.u przeciwstawiac się tej zamianie Lerminologicznej. 16 'l uth05 lyl erlki. Eugene L. vicrranai. że dziecko uczy się mówic w drodze naśladownictwa. Jeżeli idzie o zagadnienia psychologiczne. co sam robił" 17. spontaniczne za_ jakiegoś lokalu rozrażanie się.aczkolwiek tylko bodziec (Ansło. Witwicki. które z dzieci w grupach dziecinnych wywierają wpływ na towalzyszyI piszą. III.yclr i socjologicznych związanych z pojęciem naśladownictlya. I. wyd. znany nasz tłumacz plalona i psycholog. t Naśladownictwo pojęte jako nieświadome. żel w poszukiwaniu praw rządzących naśladownictwem niektorzy siq włisnie takim jego rozumieniem posługiwali. Maccoby. . Hartley (eds.t. l{orrald Lippitt.ry* .1vnictwa -.I ll i. ilościąkontaktow popTzez środkikomunikacji itd. że robi to A.Wspólne wspólce]e prowadzą do jednakowych zachowań pocl wpływem zebranyclr bodzców. różne współczesne prace potwierdzają empirycznie obserwacje dawnych teoretyków. Aió należy tu ieszcze wyrożnić sytuację. s. Jednakże. jak wspo_ minaliśmy.. ito inr. _stanclwi s.. że podziw. Tiudno iu mówic o naśladownictwie. N. Ne]. zazdrość. naclajc siq szczcgtilnic do potrakl_owa_ jal< epidemie. 1962. które sprzyjają naśladownictwu.istnieje jeszcze inna koncepcja naślado. Jeżeli idzie o rvłasności osoby naśladującej. ale są zawsze otu"r. Theodore M. E. nia iak zjawiska przyrociniczego takiego zjawiska Można próbowac ustalić jakieśeależnościmiędzy szerzeniem się tak rozumianego naśladownictwa a gęstościązaludnienia. że prigniemy uzyskac pewien efekt. naśladowałsolrratesa.raska Symposiunl rltl Moiivation. identyfikuje się z matką. I tak na przykład w zbiclrowej zawdzięczam Alfrerlowi vierkancltowi. postęTutaj robię C nie dlatego. Tak to czeladnik naśIaduje mistrza. tylko dlaarri"-y kogoś nie dlitego. w uzyskaniu którego ońnu ta okazała się sprawna. Jego zachowaprzez wszynie stanowi tylko impuls do zachowania się w sposób 16. Szacunek.

Cłowną McDougail a .1: obserwacje wet narażamy się na związane cztórech grup osób naśla-". s.O.isyr.. N{cDougall.. An Introdur:tion.zie bra]i klasv sreclniej. les . jeżeii nie jest nagramożna się nauczyc i moł"a się zeń żadnych korzyści.pospoliią opinią.a Zi.0U najbardziej zo. Ó.połeczeńsiwie no.l.nictr.ł "Jediym jak piszą autorzy jest uczenia się pr"ez nujluao*"i.|:ral. jak i czynnik ciezirriegracji.izcll trasladowaniu arys|okracji starłał nłi prze_tzkod.ri"urri*iooym naśladuje społecznej. 19. 'r'eil tlhwy|ają nołvości.. zazdlość. Socia| Learning and lmitation.3.. Miller.raii oqniwa pcsrodniczącego.uczyć.ia"owicie pozwoliły autoro. rlsl_atni purrkt buclzi szcz:ególne zosirzeżcn.icnio..iaje Łc.że dysLans .:wy.. no. :łl: iirysLoili:al.lcji 21.ie" 22.a_ -wzoróvu l1Ym SZCZególną rolę w procesie s:el. ]:ra]liem s. nie spływałana .ą rtlle.i l_łumaczył McD. ci wyrażają tendencje naśladowcze. 165. co tjulnaczy lnrry. }:ieg Wyłożone przetl chwiią sta..ł-eclłtlgclaiszycl.nolvis. z ważnych warunków nicznie orr"" . Miller i J. a z-iłrłasi. r l.._ pisał Tarde _ jej znarnienic. społeczeństwie ]rierarchii indywiduów obecnośc w aanym j1l'* nauczyli się niezależnie niących ..lcis.Ą8. jak i si_loieczeńs|łv -.iący społeczeńsLwo zarówno.as7tzepiali . lecz o dwrrkonnej karecie.riej.* nagradzający. l. pewien.. wyżsi * po"v":' socjalnej !::".i lvywodow tego aulora.znai:ti spcłeczciisi. Wiadomo. się tY-"h' którzY nie w społeczeństwie .v.vości.a]lsenł .r"a".u ulltożliv.. -ivyda_ inaczej rzecz się miała rv Japorlii.Ze_ lltlszenie się wzorów z gory na clół.oto niektóre spośród nich.. '9 lM. że dzieli ona losy teorii. Rożni autorzy podkrejach kolonialnych i |ostt<otonialnych naśladowaną a naśIaślają. tak bowiem wysiłku zawsze można że jest nieobalalna. t9 .ja1< por.lEalia llakłeria lł . poilo.^"ririi upIZyl. to jest jeżeli nie """.ne łat-.n iysl.. a nadzające.]ri b. Mieszczuch maznajdują się zbyt daleko rra diabinie . r0 Neal E. rolą aryslokr. ze rvzględu na lrrd:zl. Dzieci w różnym reagować * .ł]aciol.r.ory|aLyłvnej arysto1l.ę * n..Cza wyzszośc łv ilierarchii społccznej.".qóry" bovrriem. McDougall.twierdzić istnienie bywają nasladowani p.. miejsce tu na poiuńr.i.sympatia co się obserwowało w kraMożna także naśladowacnienawidząc.łajóln.yi.r. W Anglii.owania l_ych. riie przyjęł1. Mandeville twierdz7Ł.r.lrnie l.poL"""y między osobą B. 2) zc nie zachoozi ono t.vo skoro ma.. że rola społeczna naśladov.a .l. .two róż"pŃ"v"r.ą tenr:lencję do naśiad.jest jej charakter injcjujący" .wiane jcst pr:rcz .". pi:lez ł.]<o }4c]lot. ::. r. że dującą nie może nve "tv' wieiti-.ougali zacofanie i.o grało wiell.. oni to z..n.zenia :iE porvl1.) że naslaclołvtricŁvri] tlplra..i. sprawnie sta jący inteligencf b.a . bo rlje miały au.. przyp. :'"jl:y:"l_:iżej..s| clbrzymia i bardzo rozmaita.v*. E.vu. Wydaje się.ańscy..id:O pi.Vi]i.lcji. i sprzyjało homogetlic.o pewnym z zachowań.tóra niogłaity jai przejąc.góry" kuitura .ta.yfii. 247 -2.L.kir: zachowawcza. Bywa to czynnik znliany l pc. W.zeń.łie".fil."i""iĆ o ""i"rotonnej..1c}v" społeczne w stosunku do .ac_ji spcłeczrlcj . Łrzecjt:go s. r.ir Tarde. że'naśladownictwa na dzieciach badania mające świadczyć go od.órl . W Rosji carskie. rLa.ufność. cyrvilizo..irowilo w kszLałtowaniu osobowości_. które się wybiera znależć jakąśkorzyśćczerpaną i które się utrwalają. '"i" 9l G.vietlt \V Sprzeczl]osci z ..':b:.piÓ-y z nim straty.stępu zarów.cji zachoo..górY"..nici.via.. Nie ma byc nagroda. co łączyłosię z nacltłierny. Anglill 'kocha ic..y lrvierdzenia: 1.rt szczógóln. / wieku tworzą tego rodzaju hierarchię" jeżeli idzie o stosunek rs charakteryzując Indie przed ich wy_zwoloniem.do]óW-" w sto_ sunku c1o .io\^V.a iak i zclarrieln i zmian. Clriny.r. 1B a przedtem jeszcze G.. czynllili cemóntir. 1941. grlzie istnienie llt. hate them antl we ape them". nJra podtrzymuje z teorią uczenia w tym zastosowaniu.".uległośc.ją liyc czynniliicił zniany. przedstawili pTzepTowadzone pt.dzic clystans jest zbyt łvielki 1 3) że kiasy uprz:yr. Tarcle.jsi tech*"i": inieiigentnych.j. f'arde..da i gc lraśialltlrviern . p"*i"atiał: "We cio Anglików.1o widzi wystarczające wyjaśnienie jemności i unikania.tt.doly". Sociol Learning ąia t^iiation o tym.u"""iuTńU:*.29tl. jak i czynnik zachowawczy. lsaiid1. Dollard. w książce Dwaj autor"y ufi".viiejowa.po.ię ".^r s. cierpienii jak ta ostatnia' ma tę wadę' wszelkich ludzkich zachowań i. N.n_. ]<tora 9:::T. s. co objawiaja jaiiąś-uvyzszośc. New Haven bor".vszcc.rzez młoddowanych: starsi przeraszyclr. zadowolenie i to Gdy dziecko naSiJuie rodziców.:1i __ zal:ółvno zda.

cz. wyłoni się zupełnie określony a powtarzający się uporczywie obraz. s. Kraków 793l . 54 i nast.dział zmierzają tlo rekonstrukcji ethosu elity rycerskiej. po_ Idąc udepJańą już przez nas od kilkudziesięciu lat ścieżką. ethosu charakteryzu.iącego rv dalszym .Kończymy te uwagi ustaleniem płynących z nich sugestii. któr y będzie można przyjąc jako typ idealny w sensie nadanym ltlmu wyrażeniu przez Maxa Webera. po-cltrzymywany przez lomantyzm 1 spór ten referuje szczegółowo w swojej LiteIatwze greckiej Tadeusz iiirrko (t. kierowana nieuświadomionym przekonaniem o jakiejśdodatniej wartości osoby naśladowanej. |I.. gdy zarówno z pochwały tego óthosu. Ethos rycerski w Grecji starożytnej il l I Rozważania składające się na ten roz. zaśnaśladownictwem będzie dla uświadomionym lub tendencja do upodabniania się. a przede wszystkim od lliady. Ten ostatni pogląd. 2t .swoim rozwoju nie tylko wojownika. W dalszych roztlziałach pragniemy doprowadzić naszą analizę aż do chwili. rzenie tego ethosu na terenie Europy wypada zacząć od eposu ltomerowego.czebiu drabiny spo}ecznej. sługiwac się będziemy terminem .). Niegdyśkłócono się o to. ]. ale i człorvieka w czasie pokoju. czy mamy w eposie homerowym rlo czynienia z epopeją elity arystokratycznej. czy też z epopeją ltrtlową 1. jak i z jego-krytyki. człowieka Toszczącego sobie pTawo tlo miejsca na najwyższym st. Dworskośći rycerskośćIiiady i i l ()(ly ei jest dla niego oczywista. I. Odtwo.wzót osobowy" dla oznaczenas rria przedmiol_u aspiricji.

.wa" i- tej koncepcji kultury jego twierdzenia nabierają cech goidów. z właśr.ii'rr:"Sj.."dowy.osr:i rlcerstr.io""-. Marian Plezia. do nadalł. iak jak ziemiaństwo w polsce swojej warstwy.ci ivarsiwy szlachec}<iej" to.nretlłrig okreś]onego nie jest niczym Fizyulr1l.l d.ierrłl:.j złbir:qi wlcllolłlatvcr c ]l:ti] '@i_ triull-ury. z lliady .zą. to y'zoru. która piur*r"u Odysa rozpoznaje. p.1ko sżla. 1. W tym ostatnim wypadku wierny pełniący sługa pochodzi zwykle z podupadłej szlachty. Genealogia' zajmuje. Wypada tu zacząć od. Agathos wydaje mi się terminem 5 Por.llii:.pos opisuiący ź:ycie elity rlrcelskiej.że olra twierdzenia autola.lanl lobic plenię.c ..chta.u''. charakŁerystyczriym sto:. wątPlibuclzą najc'..(]ine..l1.rvychorv. którego _napotyka Odys po wylądowaniu na Itace. s. W. zarówno stosowała .opol na tego rodzaju lr.luchorv': ]<ierownictwo c. akcentu położonego na pochodŹenie. Gmin. i-o.]ak i. MeIit ant1 łesponsibility. tł. .Jeżelitobyłypostaciedodatnie.. jak na to już wskazywano Grnin wclwóchpostaciach.oli wier.cznoiici . 36 .i. oxford 7960. jcEc kulLern 1ildowości. zobrazowany jest jak Tersytes w który pod Najszkaradniejszym był człekiem ze wszystkich.. tak wojny wiedziało. nie można było kwalifikacji agathoi odmówić zalotnikom Penelopy.. Znając wzajem swoje biografie tworzyli grupę o sj.ją się wzo.iva]:zyszki.. że Myśię. 0 wszystkie cytaty 3 J_biticnr.tlsj Lo. cytaty zaśz Odysei z przekładu Jana Parancl. aczkolwiek się nie sprzyjało ich postępowaniu.ażanjlch pr:zesądzarny tę ten fakt bowiem lilera jako r. a barki Wykrzywione do środka. że "szli. iego zdaniem.do czasów ostatniej i bogtwie. r...iicv. w ramach ryceTze Homera umieli wyliczac nie tylko własnych antenatów. jeszr:ze 1]cr roz\\jazenil.ałąkowate nriał nogi i jedną z nich chromą.:. H. 1 A Stuciy in_ Greek Vanajbliższym słowu "szla.1.va i jego życiopopfzez c}tarakl-ely. l. i:c zasacly ceioovo llo jl'.37. 2. rozrł.o głoszące.tąc. gwarowyc}t. a Thi. pośród ktorych często zdarzają się .U9_1Ji do staci\^/l/ijl gr*. W na.co irr. tak jak słowo kakos oznaczało człowieka lichego pod każdym rvzględem. w lrtorej nie rząilzono bY rtrośr:i.l homero"t.iące rozy|ircsci.lia.. dużo miejsca.lcn. zwŁaszcza w Iliadzie. l.'Io-nva . zaśrozważenie wielo. s. Adkins.u ol]ol--ioT^/ego lycerza znanej Paideii.o chvrili.ypr_-.r.viadorno. .. .ieka i. jak wiaddmo. 2.r 1rorn erorvego praEniemy odtworzyć S lrstem v.lc!lcr.. 1.. Szlacheckie pochodzenie było niezbędne dla bycia szlachetnym.v.owskiego.* Grekórv raz pierwszY "po lrształtu.i należnej mu branki 5. głoszącrl.jak l.lo zrrcic: soołeczeńsl..łJ.7*' pir""hor]zeniem 3. tak jak nie można było tej kwalifikacji odmówić Agamemnonowi.lnie działającej opinii publicznej..rodzi.r.iac'ir clpini. albo wierna piastunka Eurykleja.\Tie \^/yo]]|a:. t:hetny".r] W.iar1.o. t1. A. Nd-zniekształconej czaszce sterczała rzadka szczecina. l 9 . nie l]iadzie8. co przyszli P.0ewne wzoly Glocje była }. . tautolo_ 1 \ ]i staje się i]o Iaz pier-łrszy łvyclrorłranie jest urabianiem calelj osobowości ptzeka:z11.Vcrlor Jaeger w swojej *. t.łrc..|y]. lcra śłviaciomie mon.r. Przyjrzyjmy się głównym cechom tego sugelowanego przez szlachtę wzoru w wersji. lrles.lr-. jaką znajdujemy u Homera. na pierśzachodziły ku sobie. legend średniorviecza.1-1l"orve inil.)l \.iĄi.unkiem .bylito rvystępowal u Homera .edził."veini.o.ż czerpać bętlę z przekładu' Ignacego Wieniewsliicgo. "I(ultura czysto idealną rni sferę irl. sie pcinri1.riii. gdzie jego każdego rycerza przedstawia się z wyliczeniem wszystkich także dostojnycń przodków. zwykle wierni słudzy.u n.""ł. choć się nie pochwaiało odebrania Achillesow.vzrir-emi lvychorvarvczymi. lv yplyrrie raz..n byl silry..rlol.oi:a. .Iąrszawa Prlirleio.eqo cech splawę. To ..m jak_ stopnio.ctn kllltury.ltiri.chcie. a1_11.r. traktując epos Hour-v. jak ów pastuch. aby vr któr..vin |<ohietł nusi rcdziil wis.rego sługi.. ""ir.ania 7. pclsJ<im przel<ła:lorn ()posl.. 18. ilze]:la uzrlac .l-. prov.kto kogo. Poniewaz nie można'było kogoś pozbiwiŁ szlachetnego uroclzenia.i OarłuCamy gdY Poriobne zagarlnienie :zna. Prymitylvne rządzi jei s-..

Wrażliwośc na okazywaną :. Ogłada ujawnia się w r. .. jest dbałość cześć. Zbyteczne dodawać.óżnienia.porząclek dziobania" . a dzida Hektora mierzyła jedenaście łokci... Ą24.sitlżeczce pt. gdzie rycerz wywalcza sobie pozycję z bronią w lęku.vi największą obelgę. Musi on być rosły i bary mieć potężne.. lvszystkich". Nikt nie może.. kto lepszy. ile będzie uważał za stosowne.rlienr tego. niezbędną'cnotą jest odwaga. by .yczne. Iysem konstytutywnymr od którego l. Jaeger. najlepszy był zawsze . tJśnrierzającgniew Achillesa skierowany na AcJamemnona. a kto rlaje się . Ojciec nakazywał ( ilaukosowi. odyseusz wykazuje dworne maniery w stosunku do l:Iarrzykai.porządkiem dziobania" 8. Gdy ojciec strofuje ją za to. zachowuje się skromnie.. Bo urorlziłem się dawniej.uznaczny jego status społeczny. lecz o mowę wyrożniającą górne rvarslwy społeczeństwa w stosrrnku do gminu.ym oliazylvaniu sobie ę7ęil| pisze T. kto. Nie idzie tu o jakąśretorykę. W. człorviek ogładzony nie \Mysuwa obcesowo własnei osoby. by zawsze starali się być pierwsi. il zarzut tchórzostwa stanor. On zaśprzedniejszy ocl ciebie.lrar.\wiata ptakólv.1 i. chcąc wypróbou. bo Helena . Ale centralnym Iysem bohatera homerowego. 'l'al<ie same ws]<azowki daje swojemu synowi Hektor.Nie masz większej słalvy c'lla meża powiada nad sprawność nóq i rąk''. bo ich wypracowanie wymaga wolneqo czasu.rlllie cześći na jej należyte dawkowanie jest ogromna. przyganić Trojanom.urodą swych lic nieśmiertelnym stvojej opinii. czekając aż nalezycie ugoszczony przybysz sam ujawni tyle. Syn króla Feaków. że moze gośćjest z takich. bo to króI berłowładny ludem rząclzi liczniejszym. ale i uroda złv-iązana była z pochodzeniem.. AIe ja cię przewyższam zaiste niemało . ll1. Rycerza obowiązują różne sprawności fiz. 24 25 . żeby nie narazic na szlvank Godnośćjego nie równa się tlvej. poświęcorle kolejno wywalczaniu sobie przez kogośsupremacji. Postać mężczyzny winna promieniować siłą. co !t PecJiing orrler.zt. dosłownie telmin zapożyczony . Zetknięcie się dwóch rycerzy połączone jest stale z licytacją. a przeto wiem więcej. jak wiadomo. którymi współzawodniczy z innymi na igrzyskach. aczkolwiek utrwa]enie tej zbitki ry 1y}rlazeniu kalós kogathós znajdzie się jakoby dopiero u Solona 7. Ojcowie wymagają rlri synów. Jeśliś silniejszy od niego.ac pochoclzenie odysa.viła go oddzielnie w obalvie. że nie przyprowaclziła gościaze sobą.vielu rysach. Nie każdy by udźwignąłtarczę wykutą dia Achillesa. że była to jego inicjatyvra. Pąitleią.{ l boginiom dorówna". Poszczególne księgi lLiady są. 11clyż )rlys zaśmówi do Achillesa: Siłą nacle mną górujesz i lepszy z ciebie jest włócznik. Achi]les. tak jak Oclys na dworze Feaków.. że absorbuje go przede Gdy Oclys wszystkim rrryślo powrocie do domu. Tzuca pogardliwe podejrzenie. zawdzięczasz to matce bogini. Neslor przypomina Achillesowi: I sam Zeus egidę dzierżący obdarzył go chwałą.7ecz bez lt. Rzut dyskiem. że d]a kobiety tak długo cierpią znój wojny. Ogłada jego gospodarzy przejawia się w ich dyskrecji.rozumem. Rycerz musi pięknie mówić i mieć ogłaclę towarzyską.powołuje się na to. Nauzykaa bowiem wy7 Patrz W. Izuca mu wyzwanie. z kim mają do czynienia. co parają się kupiectwem.Irirlllłć. . s. { . Nie tylko szlachetnośćzatem. Nie pytają natarczywie. koq1o dzioilie. Odys pospiesza zaznaczyć.. . choc nie było tak w l-zeczywistości. Rycerze homerowi byli szczególnie wrażliwi na piękno luclzliiclr posiaci. by stanął do zawodów. - Kontakty społeczne w tym świeciepołączone są zawsze z ustazapożyczając termin ze świata ptaków 7)/\Ą/a się . którym Odys reaguje na tę obrazę.lc tio wyboru śmiercw q]orii albo życie dłuższe.ależne są inne rysy. Mowa służyła wszak przez wieki dysLynkcji klasowej. Sinko w swojej l.pragrrienie sławy i wyo r.Cały porządek społeczny szlachty Homerowej opiera się na rvzajetnn. którego osoba nie jest na razie jeszcze ziclenLyfikowana. Doskonały Grek i Rzymianin. w którym jest rrstalone.. Parysowi wybacza się wiele z powoclu jego urody.przewagami się wsłarvił. że w tej kulturze. sprawnościte znowu stanowią klasołve wyróżnienie. natyehmiast ustala w sposób nieclrł.

.zą.. jest w swym pośtępowaniu że człowiek. jaką sobie można wyobrazic. Warszawa 1971. Krokiewicz nazywa prawem skruszonego serca 10. Gdy dwoGościnnośc rzanjn Menelausa melduje mu przybycie gości(Telemacha i syna Nestora) i pyta. a jej reguły godne są dłuższej chwili zastanowienia. (. przeł. War..] Szlacheckie uropowie póżniej irczeń Arystotelesa.(. rnusi byc żywiołem ludzi. zatrzymywał hvią częśc. własnośc Władcy występujący \M eposach homerowych są w posiadaniu gospodarsl-rv rolnych i pastwisk.Potem odbierzemy to sobie u luclu.a rozdawał niewiele". Pcłen kurtuazji jest także pojedyr'ek między Hektorem a Ajal. s. Nlenelaus karci go za wątpliwościmówiąc: .zanim wróci_ liśmydo domu". 92. Mieczysław Brożek. stwo.się co do tego. Przeci. 100. czy ma ich przyjąc.1. przeł. i oprac. T.zasem wszystlco zaczyna się ocl obustronnego| szczegółowego prezentacji może 1lrzedstawienia swojej genealogii. dzenie ma to do siebie który je ma. rzuca się na stado baranów biorąc je za ludzi króla ltaki.Ileż to cudzego chleba zjedliśmy. .\ li Ir :ł Ę ł rozgłosu.st.. dodaje: . obie strony walczące w wojnie trojańskiej clod. r ll rltr tyll<o iako ten..[. w czasie tej sięokazac--jakwwypadkupojedynkuDiomedesazGlauko(. likwiduje się zbrojami. Wojna. walka w tej ku]Lurze współzawodnictwa stanowi porvażny rozdział w życiu lu.Zdobycz brał. Teoria klasy próżniaczej. 110 i in. Przeciwnicy na znalr drużby zamieniają Który złotą swą zbroję. ofiarodawca. że zalotnicy oproznili jego kufry -. Aclam Krokiewicz. Na brązową zamienił wbrtości wołów dziewięcirr. obowiązuje na zasadzie wzajemności. 0 Teolrast.t-1. Veblen w swojej klasycznej pracy 11 dotyczącej klasv próżniaczej wymienia cztery zajęcia. Ale l{rc.. co A. MotalnośćHometa i etyka Hezjoda. Skorzystał z tego Odyseusz zabierając ze sobą do Ilaki cenne upominki otrzymane od Feaków.To :.pisze Jaeger iunkiem wykształcenia się kultury szlacheckiej ziemska i tradycja" są osiadtośc.clzkim. Samoponiżeńie dla uzyskania czegośupragnionego jest największą ofiarą. by pojedynkiem między Parysem a Mene. skądinąd. bo za ciężko jednemu ponosic tak drogie podarki" (!). .obiecuje sobie łupami uzyskanymj w norvej wyprawie wojennej ponownie je wypełnić. szawa 1959. Teofrast bardziej chciwy sławy niż inni" 9. Powieclzie niewiastę clo domu.nida Dzeus pozbawił zmysłów Glaukosa. Należałoby rolną. gdy przychodzi prosić o wydanie ciała Hektora.. Obriarzenie gościhojnymi darami należy do obowiązków gospodarzy. Działa tu cos. Hektor proponuje przerwanie Zinagań. Charaktery. uczynic może.ln__ ze ojcorvie przeciwników wzajem się gościli. ale ponadto zasilają swoje zasoby pTzez wypra\My łupieskie. 10 Iratrz np. 11 Thorstein Veblen. wojowanie i sport. wybiera pierwszą ewentualność. który go nazywa bezwstydnym chciwceml węszącym chytrze za zyskiem. clujących się na szczycie drabiny spolecznej. które nie hańbią luclzi znaj. Warszawa 1 50. Kto się okaże silniejszy i wroga swego pokona. Dlatego Priam rozbraja Achillesa. za_ chęcając Feaków do znclszenia podarunków. Są to: sprawowanie . Menelaus swoje bogactwa przywiózł na okrę[ach. 27 26 . 89. musiał popełnić samobój. że przy podziale łupów zagarnia większą częśćdla siebie..rądów. którzy są tak czuli na obrazę i tak zawsze gotowi mieczem sprawiedliwość wymierzać. s. ceremonii religijnych. oclyseusz _ stwierdziwszy. który. o Dbałość własną cześćłączy się nieuchronnle ze szczególną czujnościąna ośmieszenie. zamloczony gniewem za przyznanie zbroi po Achillesie Odysowi. Gcly noc zapacla. kl-óry na pojedynek wyzwał. Ajaks..Wajcszcze do tego dodać administrowanie własnością .rvnicy w pojedynkach odnoszą się do siebie dwojako. na wołów sto szacowaną. Ciężki jest zarzut chciwości i skąpstwa skierowany do Agamemnona przez Achillesa. Pospolita w średniowieczu pt'aktyka rozstrzygania wojny przez pojedynek dwóch ryceTzy z wrogich sobie obozów jest zna]la Flomerowi. Wojownika homerowego obowiązuje szczodrośc. lausgtn splawę rozstrzygnąć. a póżniej zalzuca mu.1lór.. a z nią wraz wszystkie bogąctwa Wojska zaśzawrą pakt i potwierdzą go świętąprzysięgą. Janina i Krzysztof Zagórscy.

VI.wzbudzić niesmak i zgorszenie tnu szkodzic. za pomocą których l. gdv mówi: . i Serł. Wrocław . jednakże Achilles wzdraga się przed takim uczynkiem.zostaje z oburzeniem rvykluczona przez Odyseusza. podzielając oburzenie wego bliźniego. który mu dał gościnę wśród obcego ]udu".na dzieci.. Bywa. że przeciwnicy obrzucają się wyzwislrami i pogróżkami.. Walka rlie jesI tu jeszcze w tym stopniu zrytualizowanar w jakirn jest w średniowieczu.. Rany otrzymane z tyłu nie przynoszą chluby wojowrrikowi. Niewdzięcznośc zaśnalezy do tych uczuć. . . O.pisał w Dzie jach Polibiusz . 3lB. Hektor rvalcząc z Ajaksem zapowiacla: .t . ni rozsądnc martrłre prochy bezcześcić w zawziętej wściekłości i szale". tak jako jestem. Choc łuk uchodzi u Homera za broń mniej szallownąt walczy się rrie tylko przy jego pomocy. Motyw ojczyzlly nroże się clclpiero przejawić u Hektora.owinności. Nie ma lu molywacji: za ojczyznę. rodziców.Tylko nielozumny atbo nikczemny wyzwie na zawody t:zlowieka.porłriada Diomecles rt. w drugim -. ze się ją wyda. chyłkiem się czając".Warsza- 28 . bo jest przejawem niewdzięczności za udzieloną gościnę.Rycerza takiego jak ty. o1lrac:. Ucieczka w llocy z pola wa]ki -'. Znęcanie się nad-zabitylrr jest pospolite. rra Na małżonki. Łamanie układów zawartych pocl przysięgą natrafia na szczególne potępienie.znane jest i tutaj.tak jak to proponuje Agamemnon -. ponrnijcie.Jeżeli ktośdoznawszy od drugiego opieki i pomocy w niellczpieczeristwach nie odpłaca wdzięcznościąswojemu wybawlecz niekiedy nawet próbuje cy -. a od chwili. będę się bił".ti obronrrą. jeżeli Mene]aus w pojedynku zwycięży Parysa.lll..Jestor zagrzewa do boju: Walczcie jak nręże druhowie! Niech wstyd przed irrnynri wanl każe Baczyć na honor| I wszyscy rra swoich bliskich. do siebie samych podobny wypadek odnoszą. Ciekałve są argumenty.. ale właściwiewszystkim czym się da. a nie zaczepną.Odrvagi jeszcze mi nie brak -. l. Hektor rv łyalce czaszkę wroga rozłupuje także wielkim głazem.Ni piękne to jest.nie chcę wstępować na rydwan. Dzie je.. oczywiście taki musi u tych. bo brak pogrzebu uniemożliwia zmarłemu przekroczenie Styksu i znalezienie spokoju w świeciezmarłyclr. a to jest początkiem i końcem sprawiedliwości" Odyseusz na dworze Feaków uchyla możliwoścwalk z gosporlarzem.i t ł i i Przeciwnicy rozsLają się rvynrieniwszy cenne podarunki i zapewnienie przyjażni. Najgorszą rzeczą. 1. gdy idzie o ojca Andromachy. Sanclstrom. A Sturly oI the Etllic.. jaką wyrządzic można zwyciężonemu. Ale w czasie igrzysk po śmierci Patro]<lesa Odyseusz znienacka podcina od tyłu kolano przeciwnika i w ten sposób powala go na ziemię. Diomedes olbrzymim kamieniem porvala Eneasza. Zdzierarrie zbroi z pokonanego przeciwnika jest porvszechnie uprawiane.eryll Flamurer. Rozejm dla zbierania trupów i urządzenia im należyiego pogrzebu jest respektowany. R.alcząc przeciw PandaPor. Sttld rodzi się w duszy każdego pe]Mne wyobrażenie o sile i teorii 1a. na swoją włość. . którzy o tym wiedzą. wymyślaniewrogowi pomoże zmietzać do zastrałączone zwykle z samochwalstwem 12. nie ugodzę podstępnie. wroga może mieć na celu podniesienie swoich zasług na wypadek zwycięstwa.al Pr)nciples ąnrl Practices ol I]omeric Warlare. ło *ojrru kierowatra prylvatną potrzebą pomsty. W pierwszym plzypadku podnoszenie walorórł. ale nie znajduje ono aplauzu ze strony Apolla. Otwarta walka jest bardziej ceniona niż szenia przeciwnika posługiwanie się podstępem. lecz pieszo.Jeślimoj ojciec. lrtóre najpowszechniej w różnych kulturach są potępiane.Iiral<ów l957. A Telemaclr rv Oclysei nrówi drr Nestora: . tak jak potępia się nielvydanie Heleny przez T'rojan mimo zobowiązania. Uprowadzenie Heleny i wraz z nią znacznych skarbów dodatkowo spotyka się z po[ępieniem. jest rzucenie jego trupa psom czy clrapieżnym ptakom. gdy Trojanie nie dotrzyrrrują układut oburzeniem z powodu zerwania przysięgi 13. Ale ten schemat zderzenia się dwóch wojowników nie jest jedyny. s. szlaclrctny Oclys.t rv. przeł. ks. rr. bo toczy on 1J Polibiusz. a którzy. 19 rowi i Eneaszowi . ' Ulrudnianie sobie zadania dla podniesienia srvojej chwały * zabieg pospolity w średniorvieczu '. Zywych czy zmarłych. a podstęp z koniem trojańskim jest aż nadto dobrze znany. Philadelphia 1924.

gdy jego przeciwnik się poddaje. Po pewnym czasie znudzony zwycięzca spokojnie odejdzie. Obserwatorzy życia zwierząt zwracają nam uwagę na to.asz. s. lVarszawa 1957. Tak się rzecz dzieje na przykład w opisanej przez Żabińskiego walce pawia i indyka. przestrzegaj rozejmu. jeśliidzie o'reguły walki. W podobny sposób walczą ze sobą psy i inne ssaki.alne problemy nouki. dyktowane przez wzgląd na wzajemnośći ptzez lil"ość.wnik nie wymierzy mu ani jednego nawet' uderzenia dziobem".. którzy nie znają konwencji 1lrzeciwnika i nie wiedzą. a ządającą od waiczącego. z czego Glaukos robi zarzut w stosunku clo Hektora. II. kto się podclał i ukorzył.les.. I.Studia Filozoficzne" 1967. s.jego zdaniem .] 1e soldoć qui pose .Jan walczy z Piotrem . pisze T. mozna by snuc dalej. .. jak i ptaków obserrvuje się . Ci. poddając się.na postawa jest zrlakiem przyznania się do klęski. klorej trudno nie uszanowac. Reguły te są. Z zugudnień ogólnej teoIii walkj.W wypadku oszczędzania tego. k[óry się liorzy. nr 3. w: Wybór pisłr. 'ZaLrzymaliśmy się dłużejnad wzorem osobowym bohaterów l(rltlt. gdy jedna |j indyków na przykład .. Ale te analogie między światem ludzkim i zwierzę.192.1vł.cza. wi Gesammelte . by mu darować życie.mimo swej zapalczywości.. tak jak nie walczy z młodocia-. Żabińskiego lwierzęcym. to morderpisał w swoim czasie }vlably 10. stwo" -. Wielki bry1. swych liczą się z działaniami przeciwnika" 15.ze stron przyznaje się do swej klęski. nie jest to już walka. kiedy ma dosyć podobnych zapasów.toin. Gdy jeden z przeciwników. układając 1. o lrtórym mówi A. którzy mówią z szacunkiem o prawie skruszonego serca. . 15 Jan Żabiński.. Niektóre mol. walka ex detinitione ustaje. kto się korzy i prosi o litośc.. fteguly.szanuj posła. W związku z nakazem oszczędzania przeciwnika. że slroro cześcjest w tej hierarchii wartości dobrem najwyzszym. teraz mi o tym pamiętaj"..po jerlynku. 17 3t . Jeżeli zwycięzca nadal znęca się nad pokonanym. gdy walczą ze sobą przedsLawiciele dwóch różnych gatunków.po najdłuższymszamotaniu się. że taka a taka umow. 190 .zda. rllogą się poczuc obrażeni za sięganie do zwierząt po analogie. przy1lieraniu i dziobaniu słabszy ptak.prze<ll. Wyjaśnie.i to nie tylko w iudzkim świecie że się ich w ogóle nie zaurvaza.ad Lorenz.. Pomsta Achillesa za zabójstwo Patroklesa będzie 1 l świadectwem jego wierności w przyjaźni. Miinchen 1965.\tllltlttllungen. XI.Tuer [. o odchylenia od tych. Łatwiej. marzec 1959.ym. według niego. Tacleusz Kotarbiński. Niewdzięcznośc zasługuje na potępienie. by zaplzestał ciosów. Są mianowicie pośród nich tak powszechnie przyjęte .1. Zarówno pośrodssakó\M. orrnes et denrunde la vie. czyli w związku z ltpla]Mem skruszonego serca".Nie jest przecież pożądane -.rżeby członkowie tego samego szczepu wybijali się sami". O. Ale nalezy tu jeszcze raz przypomnieć.1oziomo i szyję. Kotarbiński * ilekroc clązą . t. pozwalamy sobie na pewną dygresję wglądającą bliżej w reguły waiki.kiedykoiwiek wsparł ciebie słowem lub czynem w ziemi trojańskiej w czas wielkiej próby. i głowę [.. rlziobania. ttltluł w świecie ludzkim niż zwierzęcym. s.zszą ofiarę. R. Krokiewicz. 345). lcir pojedynki .] Od tej chwili nie ma obawy .1lt nie walczy z małym pieskiem. explicjte nie sformułowaną. Sandstrom wyróznia następujące reguły walki u Homeral oszczędż tego. Tragiczny |. natychmiastowe zaniechanie kąsania czy rliern tego autola .Tygodnik Polski". zezwalaj na pogrzeb póległych i powstrzymaj się od przechwałek nad trupem. także lJber tierisches uncl menschliches velha]ten. lric owego respektowania poddającego się jesL u tego'autora ltlleologiczne.oniec grozi walce tylko w wypadku. rlytlli ani z samicą.. tak jak zasługuje na nie opuszczenie druha. Tak na przykład rzecz się ma z legułą. przysiada na ziemi i przywarowuje na niej. że podobny wzglącl na poddającego się obowiązuje także i w świecie według J. dobrowolne ponizenie się uznac należy za najwl. może dodatkowo wchodzić w rachubę wzgląd na moz]iwy okup uzyskany od zwyciężonego.<lrzystnie. ktory składa broń i prosi.. ze siłoich celów rezygnuje. t. Oeuvres. . 547... c'esl un ossossirtcf" (Gabriel Bonnot cle Mabiy. Cytuję tego autoTa za Heleną l ll. jednak są Prowadzone według pewnych reguł i to jak najbardziej przestrzeganych przez obydwu przeciwników" 17. t.wiedzą o tym i dlaŁego w działaniach oni clo ce]ów niezgodnych. . fi . t.. jak się zdaje..Zabić żołnierza.. ze w tych porównaniach gatunek ludzki nie wygląda l.

Odyseusza nie zdobiłoby takie wierne oczekiwanie jak oczekiwanie jego żony. Patrz Emile }lireaux. Kobiety na najwyższych szczeblach krzątają się pracowicie.) i l:llt(rsrl. .Warto zanotować przy okazji. Jeże]i pan oddaje się jednak jakiejś działalności.ięcej żon legalrrych. Postawa w stosunku do zdrady Heleny jest ambiwalentna.. . Małżeńsl. Jest to wspólny rys kultury odtwarzanej przez Homera i kultury utrwalonej w legendach średniowiecza. lrajwięlrsze".wbrew woli drogich rodziców zadawała się z mężczyznami. Nauzykaa jest jedyną córką Antinoosa. gdy ta.. Życie codzienne w Grecjl. że ż|e postępował wobec Achillesa. z tynr wszakże zastrzeżeniem.a imię Penelopy występuje często z dodatkiem . dla którego Veblen wprowadził klasyczny termin conspicuous 1ejsure.ccrski. Ceni się tych.wa są rnonogamiczne. Rady Arete. Możnych obsługuje wielki sztab służby..l Homerowych w sytuacji wojny. Nie odntawia się jej bynajmniej walorów intelektualnych. i poza nią wysoce respektowana. stanowić o pozycji pana. żony króla Feaków. że kobieta nie jest wyłączona z męskich rozmów toczonych w życiu towarzyskim 18. którzy nas chwalą. Starośc jest. kobieta zamężna nie ntoqła przyr. Toteż bogata pod tym względem biografia Odysa liczy się wyraźnie na jego korzyśc. Rodziny mają nieliczne potomstrruo legalne.abiera charakteru zastępczego (vicariotts Charakterystyka klas próżniaczyclr u Vebletra w pe\Mnynl stopniu daje się zastosować do pokojowego życia u Homera. że wysoką pozycją na dworach cieszą się aojdowie. próżnorvalrie słuzby n. są pląsy i świeże szaty do zmiany i ciepłe kąpiele i łożnice" tak charakteryzuje życie na dworze Feaków król Alkinoos. przel.. Telemach jest jedynakiem. że dwory opisywane przez Homera stanowią nie tylko jednostki lronsumpcyjne ale i produkcyjne. Na zakończenie tych nader sumarycznych uwag pragnę jeszt:ze powiedzieć parę słów o ogólnych rysach homerowego mot. które służebnanosi za Fleleną.a]Memu małżonkowi.Albowiem nie masz nic lepszego -.a c]]a-niclr samych szczęścic Telemach ma postawę opiekuńczą w stosunku do matki. gclyby się cJowictlziala o kolliecic. Temu doświadczeniu życiowemu sprzyjają liczne podróze i przygody w obcych kra.Według różnych autorów oceny: praltseologiczna. Podnosi się ona -wlaz z liczbą ziewających lokai w ]iberiach.\e. I-Iomera cenione: .ł. estetyczna i moralna nie są u Homera odróżnione. Aczkolwiek należy pamiętać. co sobie uzupełnił nielegalnym potomstwem. cenione są pTzez męza. Życie rodzinne w atmosferze harrnonii jest przez bohaterór. zanim przyjdzie do jawnego ślubu". Nie jest to wtedy życie pracowite. jak wiadomo.powiada Odys do Nauzykai . Monogamia nie wyklucza wiellriej liczby rrałożnic. Zdobią go raczej przygody niłosne. z wyjątkiem Priama. JJ . ktory nie wypomina jej przeszłości. ostentacyjne próżnowanie. ma raczej na mySli niewłaściwepod względem 19 Podobno. Helena mówi o sobie często jako o obmierzłej suce.. ). ]i1. że nie obejmuje kobiet.. przyjmuje Telemacha na dworze Menelaosa. Alrodyta wyraźnie pcha Helenę do łoza Parysa po wyratowaniu go od śmierci w czasie pojedynku z Menelaosem.Zawsze jest u nas biesiada i luba kitara.Penelopa ma pięcdziesiąt służebnych. rośniebowiem wraz z wiekiem doświadczenie ży_ciowe i obycie. Nie odróżnia on -. jednakże zostaje służbieprawdopodobnie odpowiednia iloścczasu na jawne. i lv roclzinie..1lrisław Kolodziejczyk.błędu od moralnego wykroczenia. Próżnowanie to ma. jak to podkreślają zgodnie rózni autorzy.jak pisze Adkins --.ieczu. Kobiety natomiast obowiązuje czystośćprzed ślubem i wiernośćpo ślubie.mądra".Udział Heleny w przyjmowaniu Telemacha świadczy o tym. według niego. kobieta w l]iadzie i Odysei (a szczególnie w tej ostatniej) ma dobrą pozycję. który plzyznaje. w którynr mąż i żona są we wszystkinr jedrlej myśli wielka zgryzota dla zazdrośników.ani bardziej cennego nad dom. że <lburzylaby się. Nauzykaa nie chybia w utrafianiu mądrej myśli.Symbolem tego stałego zatrudnienia jest srebrny lioszyk pełen ptzędzy i złote wrzeciono.lilrlać się igrzyskom. przywrócona już pl. W ogóle. jak przystoi żyć w czasie pokoju.jach.alnego wartościowania. kierując sztabenr służby. Agamemnon. Warszawa 1962..przeciw kŁórym żony lra ogoł nie protestują.. przynajmniej dla mężczyzn. inaczej niż w średnio. Nauzykaa stlvierclztt. Helena dała Menelaosowi jedną tylko córkę. kŁóra . dla życzliwych radość. ale w Odysei widzimy ją już pełniącą z godnościąfunkcję gospodyni w domu Menelaosa. Wypada teraz obraz uzupełnić [ym. który ma rł. leisure).

że możni tego światamogą najwięcej czasu połrn. Każdy broni swoich: swoich krewnych.' że grozi Adkinsowi przecenianie jednolitościspołeczeństwa Homerowego.. przyjaciół. Zasługi i winy u Homera są zmącone przez interwencję bo1.w Lym stopniu. Te ostatnie reprezentowane są raczej przez kobiety. Da się to.il. której istnienia potrzebuje". III. Jest to tylko -. Polllwała dla bojowej odwagi bywała zwykle skorelowana z polltwałą szczodrości.lr. Świat bogów Homerowyt. Dla zabezpieczenia |ego społeczeństwa konieczne są walory współzawodnictwa. Można by dodac że . ale nie jest to właściwie ł żaclnym ryzykiem. jak zauważa interesująco llrlwra -. bo człowiekowi przysługuje możność tyzylrowania życia dla sprawyl podczas gdy nieśmiertelni nie lrrrrj.. żądając każdorazowo wyjaśnień. który realizuje nie cnoty bojowe. Są to walory współzawodrrictwa (competitive values czy excel]ences) w odrożnieniu od walorów współpracy (cooperative vcllues). ltl szczodrość służyła tym. jest do świataludzi podobny i rządzi się 1rrltlobną rnotywacją. rozdz. Notujemy te uwagi Adkinsa z tendencją oponowania przeciw jego funkcjonalizmowi. 35 . jest fakt. Bogowie niektórych pozbawiają odwagi.Nawiedzają zaślepieniem. których reprezentuje Tersytes? |l| ('r. że jeżeli ktośchce łupić.1.ł . a u Tukidydesa utozsamienie zacności i sprawiedliwości jest już zupełne. co . to z drugiej strony ktośmusi swoich bronić. Adkins stwierdza.. co uznać tlrrlr. Tym jednak. Myślę. Walki u Homera są kierowane pospolicie żądzą pomsty. Zgłosiliśmynasze wątpli\t. jak powoli słowo to zaczyna oznaczać człowieka. s. W ogólnej charakterystyce ethosu homerowego Actkins okazuje się funkcjonalistą. Istnienie moralnej odpowiedzialności u Homera jest przez Adkinsa zanegowane. jego zdaniem. skoro bogowie zapewnili go.ie reprezentowanej Homera hierarchii wartości. tak jak to czyni Agamemll1.t. wyśledziću Eurypidesa i Herodota.Ileroic Poetry. ZdyskredyŁowany jest ten.vane jest tak samo jak zabójstwo z plemedytacją.snując dalej myślAdkinsa przez u Sokratesa mamy zupełne odwrócen.Społeczeństwo homerowe ceni najbardziej tę klasę. kto się dał pokonać.lrltlttrcze i koniecznośc zarabiania na życie. a w innych lllltlą waleczność. że wzory osobowe obowiązujące w danym spollr zt. na ile decyzja Achillesa przychylenia się do jego prośby lilt. światmniej patelylzrry niz światludzi.ji Maurice Bowra. Aie czy pomsta za porwanie Heleny 34 Nie tylko przeceniallitl jednolitościówczesnego społeczeństwa można temu funkcjoll(llizmowi zarzucić.. komu co tilttży.1 Lej możliwości19. ale i do agresji..które w sposób jak najbardziej oczywisty zabezpieczają jego istnienie''. że mu się nic tllt.on 1952. Jest godnym potępienia (oischron) wysłuchiwać obelg.ll)i() za pomocą pochwały i zawstydzania. stanie.rrl'.i \łl stosunku do tego twierdzenia.zgodnie : rllllttzem ]udzi dobrze wychowanych naszkicowanym przez r.tisLwie są wzolami ukształtowanymi przez szlachtę i że lyllt<l ona jest zdolna je kształtować. których obdarowywał. laczęliśmy nasze sprawozdanie od przytoczenia opinii W.t.itc zabiegom wychowawczym! między innymi dlatego. . ale także i przecenianie jednolitości samego ethosu. w jakim nakazują te własności.1l po dojściu do zgody z Achillesem.ltrżyłatym. by wykupic ciało syna. Na podstawie śledzenia se]-]su słowa agathos u różnych autorów.()ga. łupu czy względami prestiżowymi. nie zaśkomuś urągać. 'Ioteż mozna na nich zwalac winy.t..autor pracy o poezji bohaterskiej. .riw.90. tymczasem jeżeli odwaga służyła rycerzowi. Nie ma wszak opielruńczego pańsLwa. Prawdą jest.<. że tttlllrlzit:ż w tej sferze nie musi być wcześnie wciągana w troski i. skoro w Gorgiasztr Sokrates woli krzywdy doznawac niz krzywdzic. na ile zaśuznaltitlttr uprawnień skruszonego selca.. Dzeus nakazuje wydanie ciała Hektora Priamowi i nie wialltltl]o. Cnoty jego bohatera służąnie tylko do obrony. ponieważ nie może się bronić.] odpowiadają społeczeństwu homerowemu. Jae11r. Jest to kondycjo||ll\v. lecz cnoty kooperacji.ży. której kaka można wyrządzać bezkarnie. wodzą na pokuszetrll.t clłoszącej. Lond. Priam idzie odważnie w ręce związane wl.owana jest posłuszeństwem wobec bogów. efektywności postępowanie niż postępowanie moralnie naganne. lr. gości.Wartościhomejak mówi rowe .. Przypadkowe zabójstwo kt"alifi]<or. jak wiadomo. nie zwycięzca. Byc kakos to znaczy byc osobą. Brak odpowiedzialności moralnej wiąże się zdaniem Adkinsa z faktem nieodróżniania czynów umyślnych od nieumyślnych.t.

jakim się .a!Ja.jako lz(.cz samą przez się zrozumiałą. r0 Florian Znaniecki. Wart by był także zastanowienja stosunek do pederastii rv ( irecji.rtrlzit:i ekskluzywnie męską cywilizacją.. Na tle Pindarowego rasizmu przekonanie |'.lll]ia.a]ami" 2a.r.hodzenia '\lt. Paidei -llyl.): A kto ma jeno to. np honor wasz llaczcie ryce Tylko srom wobec drugich niech trwoży was i" srogich zrnagan ił kl<iry .l 7zbę. I. to znaczy nas opinią w cudzych oczach 20.1llćl hipoteza tłumacząca pederastię niskim poziomem kobiet. .al<terystyczną dlań pochwałę pederastii:. t..a. lv zasadzie wszyscyl którzy ją w Atenach wspomina. Jaeger. Przyrodzona tylko chwała waży naprawdę. arys kratycznego świata: Teognis i Pindar. 237. . Ideał ka]okagathii ma zasłużonąopinię ideału arystokrat nego. l)t-. "]| . 'W rażenie kaloskagatłos pojawia się wprawdzie -. i Pindar był piewcą igrzysk dostępnyclr do jego czasów ty szlachcie. znanieckiego prowadzi do szczególnego zaii . l)odczas gdy średniowiecze wierzyło w wychowawcze znacz.v XV ksi dze lliady woła: I F. nie r. nierozdzielnie związa_nym z moralnymi i społecznymi Ilochwała tcj miłości była -. s. W. znanych nam już rysów szlachty greckiej wypada dorzucić llllll. że zniesienie w 1967 roku karalności homo. .yjaśnianależycie samego fa]<tu i różnego do tego . byli bez wy jtltku szlachetnego pochodzenia.'It:stem lrt lt l Ll ustosunkowania. zanim wreszcie przyłączl. 21B. było zaiste nowatorskie. Ajaks wzywając do boju . a na\.'I 'l. druhowie. jej pochwała w Atenach i odmienność tradycji jońskiej. jako posiadającej i wolny czas..] Miłość mężt. I niezdecyd.ltlt.. lrlt.|.a klasyczna -. po dyskusji trwającej w parlamencie rlrl :. i odpołviednie fun sze.e. Wałek-Czernecki -.e szlachectwclłtt.. Lordów.tltl sl_ttnowiska izba Gmin.pisał T.a.esclwania s Walczcie.Iedwie skosztować potrafi Tysiąca dóbr 9ż. Społecznymi ko sekwencjami swoich czynów . Nigdy nie stąpa pewną stopą. w strukturze wczesnogreckiej klasy szlacheckiej elementem l.owany -.. Człowiek -_ jak pi Jaeger mierzy swoją cnotę (aretó) uznaniem.doryckiego i udzielała się takze bogatym sferom mieszczańskim. lr.1śrlieprze. Ludzie teraźniejsi ct c:ywillzac ja przyszlt>ści.lri]<t s w tym ethosie nie zajmuje. niemniej wydaje się on godny zanotplt. ale z połączeni urodzenia ze szlachetnością mieliśmyjuż do czynienia u F{om ra. 29 lbidem.o wydał 23. że cnoty można się nauczyć.lliLym.itlliratr:.[. li ii t { I Jakoż powoływanie się na wstyd (oidos) byłva w ideologia rycerskich najsilniejszym bodźcem zachęcającym do działar albo do powstrzymywania się od działania. 520 p. Tllirlcm.]ly do młodzieńca ]ub clrłopca pisze W.oclstawie tego faktu. w któtlrJ<l wierszach miłośc chłopców wspominana bywa jako jecten do l lltriwiększyclr darów życia obok miłoścido kobiety oraz szlar llrlrlkiego sportu aż d. .r 1. szlachta grecka nriała głębokie do do 1llztlltonanie o walorach doskonalących miłości chłopców |Jrrsuv/-d się tu u\Ą.li .elric llliłości damy śwego serca.jak wspomi iiśmy jakoby nie wcześniejniż u Solona. w którym szlachetność wiąże się z.v. by móc w zawodach ubiegac się o pierwszeństwo... .l(ultul. s. Jaeger u. poczynając od Solona. jak męże. 21 Patrz W'. Paideia..zóstej rano./i).Głos indywidualnego sumienia nie istnieje 21. Warszawa s. |tIrlrymi z tego powodu nie można było znaleźćgłębszego porortltlliclria.. s.była naj- jaką znają dzieje. Illitlerlr.tym.dodajmy od siebie .Ła się do lr. 240. lllirIem. r'l1.o P]atona" 25.ei. Snują dalej ten wątek dwaj przedstawiciele ginącego. Według Pinclara (urod nego oli. I. Toteż na cześczwycięzcy bywała zawsze u Pindara oclą na cześc - daleka od sugerowania jakichś ogólnych wniosków lr. 36 37 . co nazy\Ma on jaźniąodzwierciedloną.et chwalebną. czego się nauczył.n. Ten jak cień to w tę to.rll(sualizmu w Anglii było już wcześniejdwukrotnie uchwaląne tł.zdaniem autola -. w tamtą stronę się ch-wiejc.

slusznie dumny" Arystotelr:sa spełniałpewne dyrektywy ważne i na czas wojny. Największym dobrem zewnętrznym dla człorvieka.Ą7.oś. ltl. Wałek-Czernecki. Wzory arystokratyczne kształŁowane plzcz Solona.pośpiech przystoi.i proporcjonalnie zbudolvani. Aleksandrowi Macedońskiemu.. czło Tadeusz Wałek-Czernecki.ak bardzo skądinąd od niej róż. 2? 28 polepszenie sytuacji kobiety autor przypisrrje wpływom macedońsk T. Kiedy indziej mó się o pederastii jako wyrazie buntu przeciw narzuconej m czyznom roli społecznej.. ]). albowiem pięknośćtego wymaga.iesienie poziomu kobiety pociągn za sobą redukcję pederastii. ż: rnu na czymś zależy.. Tymczasem znaczenie. . niewiele zaśrzeczy zasługuie na uwagę . Kupcowi tylko dumny" clla tych samych porvodów winien unikać ży. Gromska. zaznacza.. ale nie są piękni". i na czas pokoju..słusznie dumnego" mają być powolne. że rla tę nazwę zasługuje ten.. S.Dopiero hellenizm. Podczas gdy wzo Homera były przede wszystkiln \. nie z. Pindar czy Platona były .słusznie w sposób zresztą <ltlmnego" jesl_ .Tozumieli dobrze. podniesiony bowiem r:Jlos i żywa gestykulacja zdraclzają rozdrażnieniÓ...kto umiał zapomniec o wyrządzonych komuśprzysługach i o doznanych krzywdach. który odnajdujemy w księdze IV Etyki Ni machejskiel.ości ról męskich i żeńskich. . Do nich należy dorzucić wzór arystokratycz wielkiej historycznej doniosłości.wzorami arystokratów zarysowanymi p arystokratów. Grecy okresu klasycznego . Poczytuje on. II. takimi będą także rycerze w średniowiecznych legendach. Ten sam rys podkreśli w XVIII w. śladowania. Jan Dąbrowski et al.y rozmaite. t. Stanisław Witkowski. Arystoteles był synem nadwornego lekarza na d rze lrróla macedońskiego. że bohaterowie Homera byli wysocy ponad ludzką rrliarę. Tej charakterystyce od. Ta ]okalizacja ....jakim jest wzór człowi słusznje dulnnego.. że treść słowa . Ten wzór miał jakoby służyćjego chowankowi. jest inne.Słusznie wych ruchów i winien mówić spokojnie.pisze dalej ten sam autor . iż m nie jest identyczna z namiętnościązmysłową i może właśniedla tego szukali miłościprzede wszystkim w stosunku pomięd osobami tej samej płci" zs. W Anglii wskazuje się na nawyki wyrobi w męskich szkołach internatowych. s. który znalazł właściwą nościąa zarozumiałością.Ale cieszy się on __ wyłącznie tymi wyrazami -uznania.iego cześć.Słusznie dumny" ma być wysokiego wzrostu.słusznie dumny".Ludzie niskiego wzrostu mogą być ładni _' iak czytamy . w które nigcly nie popada ktoś.dla kogo nic nie jest ważne. Dzieje gIec w: Wielka histotia powszechna.lowiada raczej wyrażenie .ny" 2§ .słusznie dumnego".wielkoduszny". B79.bardziej nawel niż Islam.wykł on bowiem się spieszyć. B78 -B79. Wreszcie jeszcze inni szukają czynników determinu w układzie rodziny.słusznie dumnego" między dwoma krańcami. Dzieje greckie. które słowq megalopsucłos nadaie Arystoteles. Paniętamy.wielkocluszny" nie odpowiada treści arystotelesowego terminu. czy podn.przyznał k biecie miejsce należne jej z tytułu jej czlowieczeństwa i je płci"zz. A warto wejrzeć w jej charakterystykę nieco bliżej. s. z. w której natarczywie opiekuńcza i wła matka skutecznie obrzydza synowi kobiety. Wszak kto się spieszy.. (red.). Wielkoduszny iest dla nas ktoś. niewiele nam jeszcze mówi o jego osobie. W takim razie pederast powinna by przejawiać się częściejw społeczeństwach o dale idącei rozbiezn.. Nie rozporządzając żadnym materiałem statystycznym trudn nam dziśstwierdzić. Witkowski. jednakże słusznie nasza tłumaczka Etyki. Dziśwymienia się jako iej przyczyn rzec7. jeżeli idzie o dział pracy i ogólną sytuację w grupie. miarę między przesadną skromwiek. Musil w swojej książce Niepokoje wychowanka Tót w odniesieniu do internatów austriackich. l. jak wiadomo itls| rvprawdzie -. puścił wolno wrogar którego już miał w ręku. kto uważa siebie za godnego rzeczy wielkich i kto istotnie na nie zasługuje. Warsza 26 1934. . lord C]hestetfield w listach zalecających synowi peiłiien wzór do najego zdan. którym się zwykło nazywać ten wzór. czego Śię nie stwie dza.iem -. lłuclry człowieka .dokładnym przekładem grecliicgo megalopsuchos. które porllniarkowany .kto nie skorzystał ze swojej llad kirnśprzewagi. co opisuje na przyk R. Słowo . Ma nim być czło. którzy deklarują się jako kobiety.dtadza. których należy unikać. Przykładem mają tu być ci Indiarr Zuni.zoralT}i wojowników.

W poszukiwaniu niezależnościi przewagi Arystoteles formułuie subielne obserwacje psychologiczne.vredług Tacyta -. Z wykształceniem i szlachectwem idzie w parze lł.Upokarzający dla . Bogactwo szlachetnych rozumie się samo przez się.. bo to znamiorra człowieka. nienośću.. i oprac.niezbędnejestszlachetnepochodzónieipienią<lz. pamiętając. gdy jakieśuznanie się jest . Stac go na to. i wolni. przybierac natomiast taką postawę wobec ludzi na wysokich stanowiskach. że nie za wszelką cenę warto jest życ. drobiazgowe skąpstrvo.obec służby i ciyskrecję. Teofrast ruchy nieumiarkowanel familiar_ wytykał prostakowi hałaś]iwośc. bo raczej należałoby się tu spodziewać tej dyrektywy. Skargi i prośbyświadczyłybyo tym. Ci ostatni rodzą się na niewolników. Prostak pozwala sobie nadto tańczyć na trzeźwo.. A obuwie nosi za duze. jaczłowiekor. by ol. znali.icz.ojrry. Tak jak u Homera. Nie przystosowuje się on łatwo do innyclr..Słusznie współzawodniczą o godnościludzie i szlachetnego roclrt. Pochodzący ze szlachetnego rodu są w wyższym otywatelami niż ludzie z gminu. pana . bo chce mieć zawsze przewagę.:harakterystyki zawartc.chodzą od ludzi szlachetnych. zapomina zaśo tych. lyceTza ga i gurt należą tu także wspólnie do niezbędnych zalet jednak ńo*u1ol"ugo i .. Wzór .om nabywa się i zachowuje dobra zewnętrzne. 41 . istocie. W wypadku rłralki . nadmierne interesowanie się cenami.słusznie dumnego".Słusznie dumny" jest szczodry i ma panski gest. podczas gdy pierwsi rodzą się do władania. przy czym zachowuje on właściwyśrodekmiędzy plebejskim szafowaniem pieniędzmi a małostkowym do nich przywiązaniem. Dia .. do skarg ani do próśb. bo to prostackie. Zapominają oni . Ponadto 99 Arystotele s. Charakterystyka . że z lepszych rodziców lepsi pochodzą stopniu synorłrie. od Mówimy o niespodziance.słusznie dumnego". 1283a.słusznie dumnego" u ArysŁote]esa jest -. Posiadac wo]i rzeczy piękne i nieużyteczne.niewolnikowi. Potityka. mnieliśmy ważny i na czas rł. skreslil rru swoich Charakterach wizerrrnek prostaka. nie szczędzić życia.Słusznie d. Niezasłużona niesława go nie obchodzi. kl. czyjąśpamięć. którym wyświadPamięta on _. czył przysługę. który się nie boi.. Nie wolno mu okazywac swej siły słabszym. otwierać sam drzwi. takze jest przyznaniem się clo pTawkiejśsłabości. Nie wo]no podziwiać. cześćjest tu dobrem rrajwyższym i stałą troską zapewnienia sobie przewagi.pru*rroś. czyjąś przypisuje :. wsiycizi się doznanych.zależy.Obronić się tu można tylko przez lekceważenie życia. ktorych dostwach. i na czas pokoju. rrczeń Arystotelesa. który mógłby służyćuwypukleniu rysów człowieJra. lącznie siłę fizyczną.szlachetni o tych dobrodziejwedług niego Germanie.rn sobie wystarcza. że mu na czymśbarcizo zależy. bo to cechuje człowieka. U tego ostatniego lnocniej brzmi sprawa niezależnościi samowystarczalności. .i tu jest niespodzianka . Za doznane odwzajemnia się z . bo podziw ma w sobie W włainej niższości.nawiązką.umny" musj sta. śpiewacw kąpieli . Prawdomówność i otwartośćobowiązują.| w Etyce Nikomachejskiej Arystoteles rlorzuca j"rr"ru uwagi uzupełniające w Polityce.ktorych przysługi doznaŁ. bo dzięki cnotrzeba l.słuszniedumnego.. Łatwo nie podziwja i nie skłonny. Ludwik Piotrou.. poctejrzliwośćvr stosunku do bliśkich. Naturalną jest rzeczą .vi na czymś. Wrocław t953 ks. bo jest w tym cośniewolniczego. o tych. aczkolwiek (rys dodany w Analitykach) nie puszcza I t ] płazem żadnej doznanej obelgi. przeł..słusznie dumnym".pamiętają zaśo tych. że pod tym względem tak wysokich kwalifikacji. III. gdy się sobie samemu nie Zdradzanie. Wyświadczając sam dobrodziejs|wa.jak wspo.iększe bogactwo. podziwia się czyjśtalent.słusznie dumnego" musi dopoclobnie byc przymus śmierci. jest do chwalenia ani do ganienia..órą rządzą się -. znoszenie bowiem zniewagi spokojnie to rzecz niewolnicza. Nie posiada w ogóle zdolności rozważania. Teofrast. . Do tej r.wiać dzielnie czoła nie_ bezpieczeństwom.słusznie dumnegoJ' pTzez przeciwstawienie. Musi powściągaćswoją wyniosłość 40 wobec niżej sytuowanych.słusznie dumnego" przeciwstawia pańsliość plebejskości i prostactwu. które wyświadczyli.warcie kochać i otwarcie nienawidz_iec. i bogaci" 29.. tylko że OdwaLej pi"e*agi nie szuka się jedynie w sukcesach bojowych.jak czytamy w Polityce z natury nie zależy od siewolnik przedstawia wy_ bie. który sa. Nie..

Albcwiem filozofowie I zTezygnowawszy po Platonie z władzy. Ten ostatni przejął się najwidoczniej przesadnie . bo obce im poczucie prawa. wyd. bo obniżają one swonóaę ocldawania się zajęciom umysłowym i obniżają intelekt'' 3l.. w nim rasistę.. co go należycie przygotowuje do godnego użytkowania odpoczynku. Ci. The Open Society and Its Enemies.nieufności i ciągłej asekuracji. III. 90 31 Arystoteles miał według tegoż au.. że był synem lekarza. Ponad[o kto zarabia.ri"y lub barbarzyńcy w sąsieclztwie mieszkalący''.. Orierrtacja l-Tezjoda jest orient. WII. wierząc. zale.. Cnota nie jest z urodzeniem związana. Poclczas gdy. 1293b.acją rolnika.. który miał wielki szacunlk oia bogactwa.i"-ol.. Zdobyrva się ją osobistym wysiłkiem.wą ostrożności. jak gdyby syna nadwornego lekarza macedońskiego dworu niepotóiła sprawa jego własnej pozycji społecznej.. warto wskazać ich od. 33 lbidem. Ryby oraz zwierzęta i ptaki pTzestwolza prujące Mogą się zjaclać wzajemnie. które pisał prawdopodobnie w niespełna pół wieku po Homerze. Do uprawiania cnoty i rozwijania działalnościpolitycznej potrzeba wolnego czasu. widzi życia wyobrażałsobie na wzór feur]aln.Nawet z bratem wśród żartów przy świadku umawiać się warto". że był zawodowym sofistą. co cl]a niesprawiedliwych bywa pr zy czyną niegodziwości'i 3o. a nie . musieli się zadowolić nauczycielstwem i taka była pozycjtr Arystotelesa w stosunku do swego ucznia. Ani pochoclzenie.ego gentlJmana a iaeał . skóro zażądałd]a siebie czci boskiej.bohater FTomera stanowił pra\Mo siłą.Zwiemy je rvyrobniczymi. rębnośćw stosunku do rysów wzoru osobowego Hezjoda. lbidem. Nie absorbuje go także uzyskanie pierwszeństwa i należnej mu za nie czci.. to znaczy jako życie wytwornego próżnowania spędzanego w towarzystwie przyjaciół także dobrze sytuowanych 32. Dorabianie się własną pracą to coś. Jeqo postawa życiorva jest posta.Wygląda na to.. u Hezjoda iest stanowione przez Zeusa. K. ktorzy ten wolny czas mają. u którego szuka on pomocyt gdy mu się krzywda dzieje. 32 London 1957. Wszelkie prace płatne są niedopuszczalne. to jest człowieka uprawiającego jakiśzawód i wreszcie Lo. . że . Muzykę nale_Ży uprawiac za młodu na tyle.na drodze do cnoty pot położyliniebia.dalej od Platona w swej arystokratycznej posfawie. Ten-dworzanin na dworze króIa Macedońskiego. i clnie. a źwłaszcza możność utraty statusu z powodu własnych naukowych zainteresowań. żadnej nauki nie należy Óopro*uirać do miitrzostwa. ale później należy jej uprawianió zarzucić.. Ale człowiek praweln się już win. Prawo nad Pychą góruje i zdolne ją zgnieśćostatecznie.poczucie niźszości z wielu powodów.uvojna. nie" 84. By uwypuklić rysy bohaterów Homera.poniżało go to. pra\^Io sł Hezjod.tora -. Popper. s. ks.wstyd towarzyszyć zwy7<ł biedzie.bogaci posiadają już t<>. ..zważyć. Aleksandra Macedońskiego. któremu sprzyja pokój. wobec którego usiłował okazać swoją niezależność. szeclł -_ zdanięm Poppera . który może sobie pozwo}ić na odgrywanie roli męża stanu. 1337b. canych w jego Pracach i dniach. ani uroda nie interesują Hezjbda. Przygniatał go Platon. Mamy tu już w pełni ukształtowany obraz członka klasy próżniaczej. ale musi mieć w pogardzie pracę tizyĆzną i wszelką pracę płatną i musi unikać piętna zawoclowości. II. 42 KarI R.. Popper. które mogłyby być poczytane za zawodowe'' 3s. staje się w pewnyrn stopniu niewolnikiem.2B4. lbidem. ks.s. IV.ien rządzić. . wyraźnie nie darząc sympatią Arystotelesa. cytuję na podstawie przekładu wiktora steffena. . z bogactwem się łączy odwaga". albowiem .a rolę uprawiać ń. 4.Uniżonośći podziw Arystotelesa c]Ia klas prózniaczych jak pisze PoppeT zdije się wyrazem interesującego poczucia niepewności. Nie zaleca on dorabiania się majątku gwałtern ani grabieżą. powinni mieć własność ziemską w rękach . t.r. Szlachetny winien się uczyć tego. że .. by umieć ocenić :_1prp\ład Kunszt cudzy. prace Wrocław 1952. lakim był Arystoteles. .co Hezjod qorąco popiera.słusznie dumnym".

tłierz. Zarówno stosunek do ludzi)jak stosunek do bogów rózni się całkowicie od postawy bohaterów FIomera. co je poprzedza. To ostatnie.rywki wystarczają.Ó*rro osobisl-y status Ezopa jak i jego istnienie są niepewne..pisaniawszy.ył złodziejom nje ]ada". dlaczego morały.urodzenia niewolnego a Tozumu ślachetnego". co dają. Jako podstawę do naszych rozważań przyjmie35 o my tekst wydany przez Emila Chambry w roku 192736. ładetn i oszczędnościąjest przez niego gorąco zalecana. u zwłaszcza nie dostrzegam jakichś elementów buntu..Bo kto kobietonr zawierzył .r1. zasada do ut des rządzi Hezjodem zarówno w stosunku do bor]órv.co zrobić najłatwiej. Literaturą grecka. gdy się żonę bierze z sąsiedztwa. które rodzi tekst przypisywanych mu bajek. s. Nie ma on c-l . Wielkich nóg.grubych łydek". co szuka tylko rozkoszy.stereotypu odtworzonego przez homerowego TersyLesa i powtarza- negowśredniowiecznychfrancuskichtabliauxmiałonbyć: Szeroki.pierwszą uchwytną dla nas reakcją .1est bynajmniej kierowany jej urodą. Chambry [łumaczy nam w swojej przeclmowie.n. że niezależnie od zmian w róznych rvydaniach ich wymowa pozostaje taka sam. Tadeusz Sinko uważałbajki Ezopa za książkę ludową.. zgiętego prostuje. Choc ttpraca nikogo nie hańbi. A z przodku lepak brzuchaty 36 wałanbajkiEzopa. Biernat z Lublina. Taka to jest rola kobiet. tak często są zupełną niespodzianką dla czytel_ nika.. puklenia. pierwszym protestem uciśnionego ludu przeci\M moznym tego świata37. sLkich tekstow jednym atramentem.. t.. że danie mu dachu nad głową od gospodarza go bardziej uzależnia.mąż . pokornych wywyższa. miąższego łystu 38..a. jak w stosunku do ludzi.jego zcianiem _. którymi kończą iię nu. które trzeba przed ślubem starannie sprawdzic.Wedle charakterys[ycznegostereotypuczłowiekaniższegostanu. pisane było czerwonym inkaustem. Wybór żony nie . którą się ona wśród sąsiaclów cieszyl pozwoli uniknąc małzeństwa z taką.Samtekstbajki przópisywany bywał przez nich innym atramentem niż poucze. .. Muszę ptzyznać. Fables. . s7 s8 Esope. że Zeus pysznych poniża.-. 16. przeł.za. sądzimy bowiem. Samowystarczalnośćgospodarcza zapewniona praca. brej opinii o ludziach i woli liczyć na siebie. iż dyrektywy Hezjoda bliższe są dyrektywom mieszczańskim niż sz]acheckim. Przypisywane Hezjodowi przekonanie 35.zaś". Les Belles Lettrós..Iepak" -- . jeszcze nie istniał. że nie odpowiada mi ta charakterystyka. by potem dopiero wypełnic hurtem miejsca pozostawione na morał.wydanyprzezBiblioteke Narodową w 196i r. tak mało bowiem wiążą się z treściątego. 192.Łystu" _ 45 T. a własną chciwoscią odpowiedz na chciwośc".. ethos rycerski na tle bajek Ezopa. bo taka lepiej pracrrje.zdaniem Biernata -.uczoności" klas wyższych. W pracowitym zyciu pomocą mężczyżnie ma być żona. hardego zgina to nie jest opinia moznych tego świata. Przyczyttićsięclotegomialanieuwagakopistow. który miał Ezopa za niewolnika. Żęby nie maczać ciągtepiÓr'awinnymkolorzekopiŚcizaczynaliod. Opinia bowiem. nizkiego wzrostu.. Z tyłu liezmiernie garbaty. cz. bo ten najprędzej pomóc nam może w razie potrzeby.I. . Był to . Była ona -.. któr" miało z niej wynikac. Myślę.że przytoczone u. Emile Chambry. s. Ma ona być przede wszystkim rządna i pracowita kwa]ifikacje. Do pomocy nająć należy dziewczynę bezdzietną.przekładpolskiMarianaGoliasa.Watszawa 1952. Bezdomny parobek z kolei najbardziej narlaje się clo zatrudnienia. Zywot Ezopa Fryga. Gcly opracowy_ T. . a hańbą jest życ w bezczynno 6i'l jak głosi nasz autor *-w złotym wieku pracy nie znano i sprowadziłd ją clopiero na światPandora.rzy nieufnością:. Sinko. Pomyłki w numeracji I prowadziły do niewłaściwychpołączeń. które Hezjod cla. . dla należytego uwy.zdro\Megor chłopskiego lozumu" przeciw . Za. żeby przekontlc czytelnilra. Sinko. bo nie widzę w bajkaclfEzopa przeciwstawiania się moż.. Jeszcze wydaLniej niż w zestawieniu z Hezjodem rysuje si r.Daj tym.dobre s|osunki należy dbac przede wszystkim w stosunktl do sąsiada. Nie miejsce tu na rozwazanie dyskusji dotyczących jego osoby oraz kwestii filologicznyclr. najwidoczniej dlatego. Bierna| z Lublina opisując wygiącl Ezopa szedł za sugestią Herodota.ri". Lileratura gtecka. ].

T, Sinki, postaramy się rzucić światło sprawę przez dopuszczena nie samych'bajek do głosu. Wspomniany stosunek do możnych ujawnia się w wielu bajkach. Nie należy z możnymi współzawodniczyc ani się w stosunku do nich stawiać; giętki kark lepszy. Poddawanie się bywa korzystniejsze niz opieranie. Oliwkę, która opierała się wiatrowi, wiatr złamał.'Głógsię poddał i dobrze na tym wyszedł. Trzeba znac swoje miejsce. Wygórowane ambicje nie tylko nie przynoszą korzyści, ale narazają na śmieszność. Należy miejsca sobie wyznaczonego pilnowac. Krab, który wyszedł na ląd, został zjedzony przez zgłodlriałego ]isa, Nie trzeba było wycho dzić z wody, która krabowi była przeznaczona. Pewnego razu ogon węża zbuntował się przeciw głowie i zapragnął przewodniczyć. Źle na tym wyszedł. Ze słabszymi nie nalezy sobie psuć stosunków, bo nigdy nie wiadomo, kiedy taki może się przydać, Wszak mysz przegryzła powróz, którym myśliwiskrępowali lwa. Stan skromny zasługuje na pochwałę. Małe rybki mogą wyskoczyć przez oka sieci, a duże nie. Osioł, który zazdrości koniowi nie jest brany, tak jak koń, na wojnę. Krzak cierni nie może rywalizować wyglądem z sosną, ale nie ścinasię go siekierą. W razie wojny biedni, mało obciążeni mieniem, mogą ujśćcało i zachować wolność.Bogaci, pilnując swego stanu posiadania, wpadają w ręce wroga. Lepiej skromnie, ale bezpiecznie, Szczur polny je gorzej niż szczur domowy, ale żyje znacznie spokojniej. Stosunek do ludzi w ogóle roz\Mazany jest w Bajkach w kategorii strat i zyskow. Nie należy kłamać, bo nam nikt nie będzie wierzył, na czym źle wyjdziemy. Nie unośmysię gniewem, bo możemy na tym stracic, Ilustruje to bajka o człowieku, kŁóry, schwytawszy lisa, w gniewie przyczepił mu płonącą żagiew do ogona. Lis pognał poprzez zboże, które spłorlęło.Nie zadaw-ajmy się ze złymi, czytamy w jednej z bajek, bo możemy być wzięci jak by można się spodziewać za jednego z nich (a nie - bo mozemy zarazić się ich wpływem). W przyjaźni ceniona jest
46

Cytuję tę charakterystykę nie po to, by ustalic rodowód społeczny bajek Ezopa pTzez powołanie się na autorytet Biernata z Lublina, lecz jako ciekawostkę świadczącąo \Mspom,inanym już przeze mlrie w innych pracach uporczy]Mym wiązaniu niskiego pochodzenia z brzydotą. Jeżeli zaśchodzi o cytowaną opinię

1llzede ws4ystkim pomoct toteż nie należy sprzymierzac się z taltirri, którzy nam w ogóle pomóc nie mogą. Lew i delfin ząwarli sojusz przy jażni, który okazał się zupełrrie bezcelowy. Gdy w walcc z bykiem lew zawołał o pomocl delfin z wody wyjścnie pol rafił. Trzyrnajmy się z tymi, z którymi wiążą nas nasze interesy. (ldy gołębie dzikie robiły wymowki gołębiom oswojonym za to, że iclr nie ostrzegły przed zastawionymi na nie sidłami, gołębie <lswojone odpowiedziały, że w ich interesie w większym stopniu lt:ży przypodobać się swojemu panu niż przypodobac się krewllym. Solidarnośc w tym ethosie zaleca się wyłącznie ze względu rla jej elektywnośc.Wszyscy znamy opowiadanie o gałązkach, liLóre, gdy tworzą wiązkę, złamac się nie dają. Z lekl.ury bajek wyziera człowiek ostrożny, nie pozwalający sobie na ryzyko, nieufny, szukający przede wszystkim asekuracji, trie wojowniczy. Szczodrośc nie ma miejsca w jego ethosie, Praca .icst jego skarbem. Pracowitego stwolzenia nie przeznacza się wszak na ofiarę bogom. Człowiek ten nie dba o urodę, o zewnętrzrle ozdoby, o sławę, W wielu bajkach ktośiicytuje się z kimś, lito z nich lepszy, ale podczas gdy u Homera osobiste wyróznierrie było zalecane, tutaj się z tych aspiracji śmieją,Tak jak u Hezjoda, a inaczej niż u Homera, człowiek nie wymierza sobie sam sprawiedliwości, lecz liczy na bogów, których funkcje sętlziowskie w związku z tym mocniej się podkreśla. Parę słów jeszcze o lokalizacji społecznej wzoru osobowego, l<tóry z bajek wyziera. Z ich treściwydaje się, że wzór ten jest wzorem człowieka zajmującego pozycję pośrednią między możnymi z jednej i najbiedniejszyrni z drugiej strony. Poza zwierzęl.ami występuje w nich przede wszystkim światrzemieślniczy: tIrwale, młynarze, ogrodnicy, pasterze, folusznicy, rybacy. W jedlrej bajce mówi się o rriewolnikach, którym nie doradza się rozttlnażac... To, rzecz jasna, nie jest punkt widzenia kogoś, kto niewolników posiada.

Bajki Ezopa stanowią klasyczny przykład tego, co się nazywa nlola]e de la prudence albo prudentia] ethic. Ten wzorzec zajrnuje poprzez stulecia miejsce poczesne w nauczaniu. W Grecji llajki Ezopa to lektura szkolna. Forma literacka bajki dydaktycz47

nej staje się nierozłącznie związana z tą ideologią 39. La Fontaine ją z mistrzostwem odradza. Analogie z moralnościąmieszczańską wpływają na szczególne powodzenie Ezopa w wieku XVIII w Anglii. Tłpmaczy ezopowe bajki Locke, tłumaczy je także Mandeł,ille. Odrębnośc tego ethosu w stosunku do ethosu Homerowego nie wymaga chyba bardziej szczegołowych komentarzy.
39

II[. Wojownik spartańskf,

ficzny"

Patrz Klemens Szaniawski, Morał bajki tlydcktycznej,,,Przegląd Filozo1949, t. XLV, nr 3/4.

|aki ustrój parruje w jego ojczyźnie.,,Zastanawiając się [...] nad trstrojem państwa lakedajrnońskiego nie umiem rvłaściwiepowieclziec, przyjacielu, jak należałobygo nazwać. Bo i samorvładne państwo wydaje się przypominac władza eforów wykazuje przecież zdumiewająco wiele znamion samowładnych rządórv 1lrrd nielitórymi znów względami uchodzić ono moze za najbartlziej demokralyczne. Zupełną niedorzecznością byłoby też nie przyznać, że posiada cechy arystokratycznego ustroju" 1. Flistorycy nie objawiali kłopotórv związanych z zakwalifikoil.aniem ustroju spartańskiego. ,,państwo spartańskie miało chapisze K. Kumaniecki, dzielakter wybitnie arystokratyczny" 2

sl_wierdza, że trudno mu odpowiedzieć na postawione mu pytanie,

Megillos, reprezentujący Spartę w Prou,ach Platona,

-

1 Platon, Prawa, przeł, Maria Maykowska, lMarszawa 1960, s. 152. 9 Kazimierz Kumaniecki, Historią kultuty starożytnei Grecji i Rzymu, lVarszawa 1955, s. 74,
4

-

Ethos rycerski,..

49

ląc ustaloną w tej sprawie opinię. Na jego czele stali dwaj królowie, ale o tak ograniczonej władzy, że trudno było ustrój Sparty uznać za monarchiczny. \Maściwąwładzę mają eforowie ustanawiani, jak powiada Platon, ,,w sposób zbliżony do losowania" 3. karania wedle swojej woli i mają prawo do,,Mają oni możnbść , konywać kary natychmiast, a nawet mają prawo urzędników usunąć od urzędowania i zamknąć do więzienia i wytoczyć im proces gardłowy" a. Poza tym olgćinem władzy istniała jeszcze tzw. getuzja składająca się, jak wiadomo, z28 starców powyżej lat sześćdziesięciu i wreszcie jeszcze tzw. apella czyli zgromadzenie ludowe złożonez wszystkich Spartan powyżej lat trzydziestu. Ci ostatni jednakże nie mogli się wypowiadać ani zgłaszać wniosków. Wolno im było tylko zaznaczać swoją opinię przez głosowanie ,,tak" lub ,,nie". Zrożnicowanie tych instytucji miało służyc ograniczeniu zapędów władczych. Pochwalał to zróżnicowanie Platon, bo jak twierdził - ,,władza ma tendencję wydymać się i pienić". ,,Nie ma człowieka jego zdaniem który by był zdolny, gdy jest młody [...] i przed nikim nieodpowiedzialny, wvtrzymać brzemię najwyższej wladzy nad ludźmi tak, żeby nie dać najcięższej chorobie, głupocie opanować swoich myśli"s. Pełnoprawnymi obywateląmi byli tylko Spartanie. Obliczano ich w czasie wojen perskich na około 8000. Ta liczba topniała coraz bardziej z upływem czasu. Handlem i rzemiosłern trudnili się periojkowie pozbawieni praw politycznych, heloci zaś,składającv ' się z ]udności podbitej, uprawiali ziemię podzieloną między Spartan. Heloci pozbawieni byli wszelkich w ogóle praw. narażeni na bezkarne indywidualne zabójstwa i bezkarne pogromy. W Sparcie, ,,ci, którzy byli wolni, byli bezmiernie wolni, ci zaś, którzy byli w niewoli, byli w bezmiernej niewoli" pisał Montesquieu 6, dodając jeszcze gdzie indziej: ,,\M Sparcie niewolnicy nie mogli uzyskac żadnej sprawiedliwości za obrazę ani zniewagę. Tak wielki był bezmiar ich ńiedoli, że byli oni nie tylko
wl Wybór pism, przeł. Seweryn Hammer et al., wyd. II, Wrocław 1966, s. 399. 5 Platon, Prawa, s, 1l7. 0 Charles Louis Montesquieu, O duchu praw, t. I, przeł. Tadeusz Żeteński-Boy, Warszawa 1927, s.273,
50
3 Plalon, Prawc, s. 118. a Ksenofont, Ustrój spartański,

tlltlwolnikami jednego obywatela, ale ogółu; należeli do wszytillcich i do jednego" 7. ,,Sparta była to armia utrzymywana przez chłopów'' pisze lrlltże Montesquieu8. Jakoż wojowanie było jedynym zajęciem, klórego Spartanin mógł się imać. Ustawy bowiem wzbraniały im zajmować się handlem czy przemysłem. Mieli oni bronic kraju, zostawiając placę periojkom. Między sobą Spartanie mieli być l,ówni i stąd ich nazwa: homojoj. Rządzili oni Spartą z włócznią tt boku. Nawet w czasie- snu musieli ją mieć przy sobie. Różnym współczesnym neisuwało się zgodnie porOwnańie kraju do obozu warownego. Twierdzili oni,, że utrzymywanie stałego pogotowia wojennego miało swoje uzasadnienie, ponieważ Sparta miała licztlych wrogów zewnętrznych, a ponadto była stale zagrożona ptzeł lrclotów, którzy czekali tylko na okazję, by się buntować. Stallowiło np. taką okazję trzęsienie ziemi w rcka 464. Ponadto to zagrożenie miało być wyolbrzymiane zgodnie z prakiyką tyrallów, którzy mówią o niebezpieczeństwie tak wiele, żeby usprawiedliwić swój despotyzm. Prawa spartańskie nie pozwalały Spartanom się bogacić. Posiadanie złdta albo srebra było najsurowiej wzbronione, a rozporządzanie mieniem omotane tyloma przepisami, że, jak pisał Ksellofont: ,,Po cóż [...] starałby się ktośo majątek, którego posiatlanie przysparza więcej kłopotu niż używanie przyjemności"9. Służbawywiadowcza Spartan czyli ,,patrolowanie z ukry. r:ia" wykrywała grzechy obywateli, którzy przekraczali te prawa, lak jak tropiła wszelkie objawy buntu u helotów. Odkładając na póżniej rozważania jak dalece te postulaty były rcalizowane, chcemy tu skreślicsylwetę wzoTcowego Spartanina. Wprawdzie znana jest ona zróżnych popularyzacji, niemniej jednalr rvypacla ją tu jeszcze raz odtworzyć w głównych rysach. Podczas gdy dbałośco piękno. postaci charakteryzowało bohaterów homerowych, Spartanie mieli nie lroszczyć się ani o urorlę, ani o strój. Ich niedbale rosnące wł'osy i brody, ich brud, raziły Atefrczyków. Jedna szata była zalecana na wszystkie pory
? Ibidem, t. I, s. 368.
8 0

lbidem, t. II, s. 146. Ksenofont, Ustlój spaltańskj, s.39B,

5t

rokul a nogi miały się haltować przez nienoszenie obuwia. Chłosty sprawdzały wytrzymałoścna bol. ,,Lakonczycy t...] inółyil ptzez nadmierne trudy zamieniają sceptycznie Arystoteles młodych ludzi w zwierzęta, jak gdyby to była najlepsza clroga do wyrobienia męstwa" 10. lMiadomo, że chłopiec, który ostał się surowej selekcji dokonywanej bezpośrednio po urodzeniu, pozoslawał w rodzinie tylko do lat siedmiui Po upływie tego czasu wychowywał się poza nią, w grupach podporzadkowanych wcjdzowi. W stosunku clo tego wodza obowiązywało bezwzględne posłuszeństwo. Referując dyrektywy obowiązuje rv tej sprawie w Sparcie, Platon pisał: ,,Najważniejsze [...] jest to, żeby nikt nie pozostawał nigdy bez kierownictwa, mężczyzna czy kobieta, żeby się nie przyzwyczaił ani rł. poważnych sprawach, ani w zabawach działac po swojemu i na własną rękę. Każdy powinien i podczas w-ojny, i podczas pokoju rrtrieć oczy wciąż zwrócone na przełożonego" 11. W wypadku jego nieobecności każdy obyrł"atel, który był obecny, miał prav,Io nakazywać to, co dobre i liarcić za w-ykroczenia. Tym to dyreklywom plzeciwstarviał się Perykles w swojej słynnej mowie reprodukowanej przez Tukidydesa. ,,[r nas każda jednostka może z'najwiĘkszą swobodą przystosomówił wywac się-do najrozmaitszych form życia i s|ac się przez io samodzielnym człowiekiem". ,,Zawsze sami ocen,iarny wypadki, iak powiaclał w tejże mowie, [...] i staramy się rr.yrobic sobie trafny

Po takiej tresurze w pogłuszeństłvie miało ono nie tyllło być przestrzegane, ale miało ponadto być przedmiotem chiuby. ,,We jak pisał l(senofont rvpływszystkich innych państwach - pozorów jakoby się - włabali v-orvsi rrawet nie clrcą zachowywac dzy, lecz uważają, że to nie jest godne lvolnego człowieka, rł Sparcie nalomiast najzamożniejsi okazują władzy najwięcej pokornego uszanowania i szczycą się swoją uległością,a na we10 Arystote}es, Polityka, przeł, Ludwik Piotrowicz, ]Mrocław 1953, ks. VIII, rozdz, III. 11 Platon, Prawa, s. 540. 1e Tukidydes, Wojna Peloponeska, przeł. Kazimierz Kumaniecki, W'arszawa 1953, s. 10B,

Sąd"

12,

w cwał, nie stępa [...] ''. Jedno [...] z najpiękniejl;zl,cllr bodaj rł-śróclwaszych nalezycie ustanowionych praw lrl<'l."t,i P]aton zwracając się do przedstarvicieli Krety i Sparty l,,rl.1łtzuje rnłodym dociekać, co w \ĄIaszym pralrodawstrvie jest tvlasciltre, a co niewłaściwe,wszyscy lnuszą jednym głosem i płyll(l(]!]i}1 jak gdyby z jednycłr ust zgodnie głosic, że w waszych ;lltlirach \Ąrszys[ko jest dobre" la. Ciekarva to istotnie opinia rt, ttstach człórł.ieka, który rządy chciał powierzyć filozofom jako ltltlziotrr najmądrzejszym i ktory mówił, że pierwszym i naczelrlvtrr rt,śród dóbr boskich jest dar rozumu, Poclczas Edy Spartanin pie dbał o urodę, jego troską naczelna llr,ła dbałośco sprawnośćfizyczną. Miały się do niej przyczyniac tl<ll;rze clobrane pocl rł,zględem tęzyznv zrł,iązki małżeńskie i pozanlałzeńsliie, o ktorych kojarzeniu decvclowały względy eugerliczne. \\rvrabianiu zręczności i krzepy s}użyłycwiczenia gimnas|vczne. Frzygototłlaniem do trudów rtojennych były też polotl.atlia na zlvierzę|a, a także i na podejrzanych o nastroje bun-, ltlivnicze helotów. Przemyślnoścmozna }ryło rozwijac pTzez ,.l(]czną kraclziez, karaną tylko w wl,padku, gdy nieudana. Kullur"a fizyczna obowiązywała, jak wiadomo, takze i kobiety, które ;loł nagie, brałlz |6ft2g udział w zawodach. Nadmierna swobocla liobiet nie znajdorvała uznania Arystotelesa. ,,Prawodatł.ca bojak pisał \\,ienr który chciał zaprarł.ic całe państwo tlo port.sciąElirvości, przeprowadził to, jak się okazuje, w stosutrku clo rilęzczyzl], a o kobiety wcale się nie zatroszczył, gdyż prorvaclzą orre pocl l,ażdym r,vzględem ,swawolny l rozwiązŁy tryb zycia". ,,Likurg miał próbować kobiety okiełznac. Jedrtakże zaniechał lego, kiedly mu opór star,viły" 1s, jak o iym będzie dalej rnoObnazanie się Spartanek, które \\,a starał się usprawiedliwi/c wielbiciel Sparty Rousseau, nie laziło, jak rviadomo, Greków. Tabu nagościprzypisuje się rra ogól kulŁurom wschodu. Jednakże lłrarto tu przypomniec, że Oc11,st:usz zbudziw,szy się w ziemi Feakór,v i zobaczywszy Nauzykae r iej służebne._,,silnQ dłonią urwał gałąż}iściastą,by zakryc męski
7w(ll,]ie słuchają
l3 Ksenofont, LIstró j sparto,ński, s. 1j Flaton" Prawa, s.20-2t.
15

Arystote]es, Polityka, s. 60

- 61.

52

53

niezbędna w walce. Ate jeżeli idzie o roclzimą twórczośćartystyczną. s.państwie iclealnym . Stanisław Kołodziej. uznany za właściwy" To ganienie czy chwalenie przenikało całą taktykę wychowawczą| która za pomocą kar i nagród kondycjonowała od dziecka swoich obywateli. w zapasach na partnera. ubieranie oblubienicy iv stiOimęski i wymykanie się do żony po ciernku_niektórzy tłu. . który słar. erzyszłej rodzicielki nie wolno było trzymać rł" odosobnie. zaśgdy służebneproponowały mu obmycie z błota.. IX. ro Bardziej szczegółowe dane u Ulricha von 1Ą'ilarnowitza-Moellendorffa. Donosy i rewizje pilnowały przestrzegania tego zakazu. wytrzymałośćna ból. by mężczyzna się wstydził.W Sparcie każdy wstydziłby się wziąc tchórza na towarzysza stołu. s.tviąc: . Surowośćwychowania w Sparcie nie wykluczała rozrywek plzerlfach między jednym a drugim wojowaniem. Starsi mężowie rnogli korzystac w erotyce z pomocy wybranych przez się młoaycn. Berlin . wolno było opłakiwać tylko dni jedenaście. który by ją przywiózł 20. lly byc najlepszym jak wiadomo między innymi Urabianiu obywatela służyły wspólne biesiady. szybkośćdecyzji. nie wolno było spartiatom rrej wartościna zewnątrz.Monetażelaznakursującawewnątrzkrajunierniałażad. lekceważenie sobie śmierci. s.uż wspominaliśmy. 17 18 tJbieganie się o doskonałośćpod nadzorem państwa ..vił bojowe ]Ąryczyny ]acedemońskie i zagrzewał do u. którym ciało jego było pokryte. rozdz.a.. Patrz Ksenofont. Platon. jeżeli ukarał za dużo. Były święw towania z okazji skłaclania ofiar. E*il" Iłi* als. a przede wszystkim męstwo . t. niu. lJstrój spailańsłj. nie_ d'lranie o bogactwa..Chodziłoozapobieganiezbytjednotriemu oddawaniu się rozkoszom. zltlyczaj utrwalający styl życia obozowego. że ktośnie dba o to.jak mówił clalej _ tylko święte pieśniofiaiowane bogom albo utwory dzielnych mężów. skoro każdy iniał być . . musi sce. nie dla siebie.w. Staof uird Gesel|scha|t der Griechen und Rómer.. że dzielniejsi od niego wymierzają rrru chiostę. których oczekiwano od Spartanina. z siedzenia nawet przed młodszymi musi wstawać się godzić na to. tJstrój spartański.która nie została zbadana i uzna_ na pTzez strażnikółv pra. 401--4a2.nie będę się mył przy wasr wstyd obnażać się rvo}:ec panien o pięknych warkoczach". którzy w nich ganią lub sławią kogoś w sposób 17.398. Z daleka przyjeżdżalimuzykanci. sie. Jak posiadać złota ani l. l}yły one raczej skromne i składałysię z pewnego minimum w posraci polewki z mięsa wieprzowego oraz z naddatkóly wnoszo_ .pisze Kseltofont dalej _ prowadzi do świetnych wyników.że zgodnie z tym. Prawa. Dyscyplina. gdy go widziano idącym do lcobietyczywracającyr'nodniej.alki. 54 55 .Śpiewać się więc będzie . r0 Ksenofont. przeł. to Muzy nie sprzyjały tak zorganizowanemu państwu.ivięź łączącą nych przez niektórych uczestników.ca i wo"u.34I . \Mzmacniając spartiłtów stanowiły one dodatkowy czynnik rozbijający rodzinę.rnu pr"y tym tak dużo. co miało wpływać na krzepkość potomka. czyk. w sztuce sparta popierała przerle wszystkim pieśnichóralne. popisywali się wesołliowie 16. co uniemożliwiało podróże.342. Ale wedle maczą zamiarem oszukiwania zazdrosnego bóstwa miał on zaprzez Plutarcha Likurgowi opinii przypisywanej rłądzić. gdy ugodziła w bliskich.niki rrie będzie pisywał Sparcie _ ig 1r jego mógł porł-ażyć się śpiewaćpieśni. Życie codzienne w Greeji. odmówił usługi mó. Sprzyjając ich stosowaniu w celach wychowawmyślę. gdzie karze się już za to. że jej dostarczanie do domu nie mogło ujśćuwadze domowników. kto ukarał. obok wychowania poza domem i rv pełrri dozwolonego wiarolomstwa. których można się spodziewać tam. ts. w chórach tchórz spychany jest na najpodlejsze miej_ 16. jeżeli tyłko miało przyczyniac się do mnożenia krzep. którą. wymagała bowiem obszernego miej. Ważyła . \Marszawa t962. nie pochodził ze sparty. wedle sprawozdania plutarcha.Leipzig t9ż3. liieh obywateli. co przyczyclr Platon zastrzegał się . Tyrteusz.lpanem dzieci włagnych i cudzych". albo za mało.. współzawodniczenia w biegach. poliĘka finansowa sparty służyłajej izolacji od reszty świata i zmierzała do uniemożliwienia obywatelom bogacenia się.srom swego ciała". sam był potem karany. tylko do ogóinej puli.". Te utrudnienia miały cześnie na celu podniecać doraźnie pożądanie. . skromność. 85..to były cechy. s.et. Na małżeństwo zezwalało się jej jednak dopiero rv okre. gdy mogła płodzić najdzielniejszych.

pieniędzy chce.l. Podaliśrny tutaj najważniejsze Tysy wzoru Spartanina. rvania poprzez nich na rządy...eli. tj.iak sądził spra\Mo\Manie władzy zmniejszało odporviedzialność. Jeżeli irizie zaśo hańbę wiązaną z posiadąniem złota czy srebra ptzez mężczyzn.Miasta naszel jak mowił _ rvedle sprawozdania lridydesa _ pozostawiamy otwarte dla lvszystkich: nie zdarza wydalali cudzoziemców i nie pozwalali komuśuczyc się. że w jego idealnym państwie. chociażby dla potwierdzenia postulowanych rysow. Wynikiem tych zarządzeń było to. One także w-ładały drogirni metalami.W ręku kobiet są . jeżeli się zajmuje . W ich odtwaclo rzaniu drrpuściiiśmy głosu głównie wielbicieli Sparty. że w plemionach wojolvniczych kobieta bylva . Platona czy Plutarcha.\Mszystkie zwierzęta są równe.. co Sparta. niektóre jakoby realizowane.. a rządzenie rrie na podsl. rozdz. zamykać drzwi przed cudzoziemcarni.ryaga dotyczyła megalomanii plemiennej powszechnie Sparcie przypisywanej. co mu sprawia przyjemnośc [. naslępnie nikomu nie będzie wolno udawac się za granicę. Inne niż u Arystotelesa zarzuty przecilv Sparcie.po powrocie pouczali młodych.fu_ Peryklesa. 56 57 . o tztło. trI. s. jakie mamy u siebie" 22. Rada starców także nie funkcjonowała jak się należy. uprawniony do tego będzie tylko ten. równvch. w które obfituje cytowana już przez nas mowa . Ale szczerlólny niepokój Arystotelesa wzbuc]zał wpływ kobiet. do skarbu państwa otrzymując równowartośćlv wa]ucie rniejscowej 23. ra Arystote]es. Ares bowiem sprzymierzony ogólne. to musi udac się do matki". bo wiadomo skądinąd. Sprawa ta jest kontrowersyjna. ich równość była kwestionowana przez Arystoielesa. teli. ale jednak. Równość Spartan stawała się rórvnością proklamowaną pr)ez zwierzęta zorganizowane w farmie opisywane j ptzez G. Sposób wybierania eforów nie grvarantował -dorastali do i była właścit.P}aton nie chciał w tym stopniu. Wpłacać także będzie się obcą walutę.vą do' spełnienia" ?1. London tr945. można by tiumaczyc lynr. nie odnosirny się z niechęcią do sąsiada. Jeże]i idzie o jedynych spartańskich pełnoprawnych obywa. 93 tlziej równe od innych" 25. pod żadnym pozorem wydalać się z kraju.. co daje kobietom możnoścwpiy. kto ma tam jakąśmisję urzędor.. charaktespołeczeńsiwa zmilitalyzolvar ystyczny * jego zdaniem . niektórzy historycy tivierdzą. Do tej charakterystyki w-ypacla dodac rys uznany potem za znamien_ 25 er lbidem.by selekcja władzy. która pozostała z podróżv.dla jest z Afrodytą.a by wybrani rriem . Orwella. Paris 1931. Il. lotclz.l.. które się na nasz obraz składały. projektował. ciągte narażeni w niebezpiecznej walce. prarvie dwie piąte znalazły się w rękach kobiet 2a. kto nie skończył 40 1at nie będzie mógł nigdy. Częs'io . . lny z podejrzliwą ciekarvością lv obywa.co mogłoby się przydać naszym nie wgląda. że własnośćziemska skupiła się rv rękach nielicznych obywateli. .nikt. są szczególnie skłonni do amorów. Ii.awie praw pisanych. żebyśmy się u nas albo patrzec na coś. że Spartanie umieli lokowac pieniądze za granicą 26. Animal Folm. inne tylko postulowane. która im przysługirvała. 556. cz.. do nich bowiem luvpada zaliczyć Ksenofonta. plzy czym będzie mozna za granicę wysyłać tylko takich. lbidem. tylko na podstawie własnego uznania też przedstawiało porvażne niebezpieczeństwa. ale niektóre z nich są bar. Les origines du communisme.W życiu prywatnym -zachowanie się naszych współ.zczególnie spychana na margines. wicie: . ż1 Platon. ale można było ją darować i pozostawiać w spadku.tym. na wzór Sparty. "ń/praw-dzie ziemi nie można było kupować ani sprzedawać... II. George Orwell. jego zdaruzji. 201.jak pieniąd7ęll * powiada król Agis vż dramawiesz . ks. zn Polltyło. ponieważ zakaz posiadania złota i srebra dotyczył tylko męż czyzn.] i nie rzucamy w jego stronę pogardliwych spojrzeń". VI. innych państwach gorsze są od tych. . Dopuścmytera4 do głosu krytyków. że obyczaje i urządzenia . Arystoteies był także niezadowolony z instytucji eforólq i z ge. Górard Walter.największe cie SłołyackiegoAgezylauszl a o Agisie powiada mieszczanin . według Arystotelesa. ostatnia u\. Głosiłaona miano. To prawo llcgo. dochodzą do głosu w aluzjach. ktore domagałoby się spralvdzenia. . ktorzy by . s. ks. Prowo.ukradkiem omijają prawo i oddają się rozkoszom zmysłolvym".. bo dożywotnie . żę mężczyżni. przy czym. ciągnął dalej wrogom".

clrcieli rv życiu obozowym robic l.darvniej bali się. niż być namiestnikami w miastach zdobytych. I. 407. opierający się etatyzmowi r.główny zarys spartańskiego stylu życia. Ksenofont należałdo wielbicieii praw obowiązujących w Sparcie i ubolewał nad tym. zaśostatnimi jego słowami gdy umierał na zalazę i ludzie zgromadzeni przy jego łożuprzypominali sobie wszystkie jego zasługi.. były słowa: . zwycięskiego lt"ojownika a .tly indywidualista cierp! w koszarach. Tazem jadać. N4owi się tu o indywidualizmie kor. Spartanie .. przywdziewać zaśszatę żałobnąmógł nie tylko ten.M.według niego na do ]Mszystkiego na ttesoło: żart był irn do smaku zarówno .Zapomnieliście o najważniejszym [. O duchu pruw. 98 Ksenofont. Stąd niedaleka już droga do uznania za indyv. 342. który sanr sobie stanowi pra\Mo I nie chce podporządkou. swoje godziny :iilu czy jedzenia.brali się . przel. Perykles i Aspazja. t. ]21. To był głos humanitaryzrnu rvedług Poppera l(. Słołvo .ości.nie życie mu szkodzić. I. Tak samo niewiele iłrydobyło się z Ateńczyka nudząc 11lzywdzonego.]. lecz raczej jako pogląd przecirł. Achilles gotów był rrirrazić łvojska stojące poci Troją z porvodu osobistej obrazy. suchy. wszystko. Kiedy się już zestarzeje.Humor zawsze był najbardziej przedsiębiorczym i najzuchwalszym zdobywcą w dziedzinie wiedzy o człowieku''.. s. partykularyzm versus uniwersalizm. Iazem odpoczywać. Ustrój spartańskj.O.e prawdziwy artysta opraco"\Ą.]):em.] Charakter Spartan był surowy.]" s0. Jan Błoński et al.. Bronił ich w cytowanej mowie Perykles. wTd. 306.uje każdą częścswego dzieła ze lvzględu na całość. plemienną i totalitarną.zał rosnący dla nich brak posłuchu.. ze posiadają złoto.ej ogólną czcią.. że musimy chwilę uwagi mu poświęcić. \. konformizm obyczajorvy.Dy'' i .. Popper. a Interes państwa staje się. W innym znaczeniu indyu. kto ma sobie tylko rvłaś6illrysposób bycia. zt. Ateńczycy mianowicie . 434.. poważny.lodności.oli gromady. Teraz starają się o to.. którą Popper nazywa moralnością kolektywistyczną.ii. A warto przy tej okazji przypomnieć słowa Tomasza Manna: . nie obmyśla całościze względu na część. s..iństwa. cierpi we wspólnych sy1lir:Iniach.Młodzi i starzy czczą przynosi mu go [tj. samorvystarczalnośćw handlu. z.] Nikt z Ateńczyków nie przywdział szaty żałobnejz mojej winy [. w świetletego poglądu.. nikt śmie ani naruszyć jego praw...r równocześnie tak bardzo jest potrzebne dla charakteryzowania r. ź9 Karl R. I. Jaeger widzi w niej rrcieleśnieniepiękrrego polityczno-wojskoltego ideału. by nie rvidziano. przeł. Popper wymienia jako Iysy naczelne: tendencję do zachowania bez zmian ustroju i obowiązujących w nim plemiennych tabu. patrzą na niego z szacunkiem i ustępują m. L..idualistami. którą można traktować jako pochodną w stosunku do wzmiankowanych tendencji izolacyjnych. t.. Eseje. Darvniej woleli siedzieć w domu. . a podkreślany przez Montesquieu. pogląd popierający sr. 5B 59 . Charakteryzując ten styl K. Jest to upolitycznienie heroicznej aretó.Vreszcie indywidualizm bywa rozumiany nie jako cecha osobor. T.os. 1B2. a obecnie nieraz się chełpią jego posiadaniem. nagradzan. w ich zamierzenlu. a nie człowiek dla p. Jednocześnie stwierd.. Warszawa 1964. Marian Plezia.. by ten urząd nigdy się nie skończył'' 28.mównicy jak w teatrze [. rviele oznak wyróżnienia i szacunku. zapędy do dominacji nad sąsiadami. The Open Society and lts Enemies. Jaegel. Iazem ćł-iczyć.u miejsca gdziekolwiek się pokaże" u. podczas r. s. . s0 Patrz Aleksander Krawczuli..idualistę człowielia krnąbrneQc. kto stracił kogośbliskiego. ny dla ustrojów totalitarnych. III. s. Montesquieu. z podkreśleniern różnicy między . W. że państwo jest dla człowieka. London 1957. co ze Spartanina probując go zabawić" 27. \V jednej ze swoich odmian inciywidualizm przeciwstawia się :..go. Warszawa 19tj2. milczący. Wbrerv Popperowi W.rującego sobie drogę w demokracji. s. Spartiaci nie byJi inclyu. jeżeli się przyjmie. t.indywidualizm" lrystępuje w tak różnych znaczeniach.. ale także każdy człowiek uważający się za po97 C. kryterium moralności. tak jak się je postulowało i tak jak się je realizowało. a rvreszcie anty-humanitaryzm z Wk]uczeniem wszelkich ideologii egalitarnych.ać się u. Mann. Platon uzasadniał to podporządkowanie powołując się na to.stawiający się podporządkowaniu interesów jednostki interesom gromady.l<:ologii rycerskich.idualizmowi przeciwstawia . wedle dostępnych nam źródeł.łrobodną ekspansję jednostki. przekonaniu. Mamy oto. Wrocław 1967.oni''. że nikt nie chce tych praw naśladować. demokratycznych i indyrvidualistycznych 29. 8r 'Werner s. głęboko tlgruntowanego w naturze ludzkiej. Paideia.

przypisywał te lóżnice przede wszystkim. najeżdżcy.Lektura Homera szkoły greckiej tak charakterystyczna.. archaicznośc i prymitylvizm. Cytowany już historyk. Musiały zachodzić w ich poglądach jakieś analogie. ale niemniej realnle clsobistego doświadczenia nabytego v. jak wspomiZarówno Ksenofonl". w Sparcie stadność. W l]jądzie i Odysei mamy do czynienia ze społeczeńznawca eposu heroicznego slwem. L.rycerski" w odniesieniu do Sparty dlatego... rv Sparcie jej daleko idące rozbicie. że starożytni oznaczali początek nauki szkolllej pTzez początek lliady. La conlmunautó des Ctćlois.. jaką w Europie chrześci_iańskiej miała Bib]ia" x9. Sinko można porównać jedynie z tą.Macec]oński" 33.diametralnej odmiennościstruktury tluchowej" wchodzących tu w grę szczepów. 1II. 400. 34 Cecil Maudice Bowra.U Homera podkreślana wielokrotnie ro]a rozumu.. Dorowie kulturę lrreteńską już zastali i ją przejęli. Podobne anegdoty kładzie się w usta raz cynikom. które miało w rozwoju kultury kreteńsliiej odegrać znaczną rolę 36. pogardzającej wszelkim zajęciem poza wojowaniem. kiedy indziej Spartanom.i3. Hetoic Poetry.rząd arystopisał Montesquieu 35. s. różnice między w-zorem wojownika u Flomera i w Sparcie są istotne.ł. że dziela Homera zostały przysrvojone pTzez potomnoścgrecką w sposób czyniący z niclr coświęcej niż trvór książkowy.Wiadomo. 134.licznych podróżach (Odyst:usz). ale podobały się cnoty męskie. że porównujemy tu ethos zobrazowany w dziele ]iterackim z ethosem. I. jak Platon i Plutarch byii jej lvielbicielami. . WaItcr wspomina o bractwie. Ollier. podczas gdy Arystoteles zgłaszał naliśmy lćżne uwagi krytyczne. że do Sparty ciążyli arysto.o stoicy. G.. jak czytamy u tegoz autora była clia . W dalszym biegu dziejów różni nawiązyrvali do różnych spariańskich walorów poddając je znacznej iclealizacji. G. W. 35 86 Tadeusz Sinko. Montesquieu. Różne są ltipotezy dotyczące tych różnic. Sparta to wszak Dorowie.Jakoż Grecja starozytna zostawiła rram dlva tóżne wzory rządzącego wojow-nika. Le mirage spartiate. Paris 1933i t. ale zarórłrno jego udział jak udział innych lypływów jest dziśniemożlir. t. U Homera wspomniana wraż. w Sparcie ksenofobia. 1952.yczna i szluka podporządkolvana interesom władzy. jak Pindar czy Teognis.rycerski" jest mocno skojarzone z zupełnie obcą Sparcie treścią. rvolrrej od troski ekonomicznej. wspólnej wolności od troski ekonomicznej.. to ethos Spartan wolno nam nazwać rycerskim na rowni z ethosem zobrazow-anym u Homera. 1931. Iliadę umiał na pisze pamięc Aleksander. polowaniu i ucztowaniu.zyła tam rząd ludowyi żyzność . Iiteratura grecka. cz. Sparcie mała kultura estel.że to porównanie jest uprawnione. 60 61 .raci ateńscy. liwoścna piękno ludzkich postaci.Rolę lliady i Odysei w kulturze greckiej pisze T. II: Paris 19.l. przekazanym nam wprawdzie w postaci idealizującej. I. patrz Tozdz. że Sparta wzorołvała się na Kre- Kreteńczyk cie. skolo specjaliści uważają za moż]iwe rekonstruort ac świathomerycki na podstawie homeror. Wiadottto. rozdz. t.t y do stwierdzenia. pt^ Le vrai visage communisme crćtois. O duchy praw. U Homera ceniono r. Jaeger. rtlla s2 Jeżeli przez ethos rycerski rozumieć ethos klasy rządzącej. Krakóv.posłuszeństrł-o.vego świaclectrvaa także i dlatego. że byli jej wielbicielami cynicy i częściov. $. Walter. małe znaczenie walorów intelektualriych i zapobieganie przenikaniu obcej mądrościw szeregi Sparlan. W tytule naszeEo rozdziałll zawahaliśmy się jednak z uzycienr tego słowa . że obraz Sparty był już u rv-spólczesnyclr rzadko bezstronny. t. Jednych brał C. Myślę. spędzającej czas wolny na sporcie. skoro to było możliwe s7.alory harmonijnego pożycia rodziny. 37 Patrz F. rvspólnym akcentowaniu odwagi jako cnoty dla rvojownika naczelnej. Militaryzm Sparty tym ostatnim się nie poclohał. Rozmówcy Ateńczyka w Prawąch Platona i przedstawiciel Sparty są łye wszystkim zgoclni. s. który nie przellralyczny" 1lrowadzał ana]iz w kategoriach socjoiogicznych.istniejącym. wspólnej pogardzie dla wszystkich zajęc innyclr niż wojowanie. brak potrzeby niezależności. Wiadomo. I. London Ibidern. U Homera indywidualizm we wszystkich lvymienionych wyżej znaczeniach tego słowa. Ktośmoże nam rv tym punkcie zarzucić. I. szukając w niej oparcia przeciw demokracji ateńskiej. ze słowo . Przy podobnej pozycji w strukturze społeczeństwa.Jałowośćgruntu w Attyce stwogruntu w Sparcie I. . w którym wielcy ludzie na szczl-cie rozwinęli styl zycia uznany przez obyrvate]i za słuszny i potlzirvu godny ał.

t. cuskiego Oświecenia zwracali się często do spartańskiego wuorca. Drumat o kontlrewolucji (Agezylausz Słowackiego|.g11. W 272 roku. gdy odległości Pyrrus oblega Spartę. a0 rzewski s. t. że ma za sobą tak chwalebne karty.owany u Słowackiego. Maciej Sta. przeł. Przebieg tej kontrrewolucji jest ciekawie zaryzwiązana z osobliwościa. Serce moje któż otrzyma? W Polsce patriotyzm wzniecony utratą niepodległościdyktuje Kniaźninowi w roku 1786 operę pod tytułem Matka Spartanka. w które j by żyłtylko .kult męstwa. Cnotliwe Spartanki w żaHelwecjusza . s. ale zagadnienia w tym dramacie poTuszane wykraczają juz poza inte. toryską w roli tytułowej. Na pytanie. Ci biorą górę. nazy\Ma go dramatem ]iontrrewolucji.. we nie zostawił mu ani w bawach. jak Termopile i sięga się pamięcią przede wszystkim do epoki. Jean Jacques Rousseau.. 112 . War'Warszaw. który niedawno wydobył ten dramat z cienia. którzy wyszli cało łobie i milczeniu z bitwy pod Leuktrami.165.Pamiętnik Literacki". gdy odcięła się od świata żelazną kurtyną pozwalając wzrastającej korupcji na ciągłe zwiększanie między wzorem a jego realizacją. Helwecjusz usprawiedliwiał najak powiadał karania kradzieży wet dziwaczny . . ludu 39. Mało czytelny dramat Słowackiego nabiera życia w ciekawej interpretacji K. Kazimierz Wyka ło. Toteż męstwo Spartan osiągnęło niedoścignione vfyżyny.zwyczaj jedynie za niezręczność. resującą nas sprawę wzoTu osobowego spartańskiego wojownika. W prawodawstwie Likurga wszystko współdziałało zdaniem Heiwecjuw przemienianiu ludzi w bohaterów. ljst o widowiskąch. Ideolodzy fran. golszący dla każdego innego ' Zginął Etpenor. że niewinny wydawał się Spartanom ten widok. 190. Żal mi gol Co mówię? Niech zginąłl Jeszcze są mi dwaj synowie Merop. w domu. chwili wytchnienia. mniej na ogół krytycznie niż to czyniŁ Montesquieu. że Sparta miała swoje dobre chwile do połowy wieku VI. Jest ona ściśle mi prawodawstwa i ekonomiki w Sparcie.Ukazywał mu ojczyznę . miraż Sparty przestał wabić ludzi należących w tych ustrojach nie do rządzących. Który w sobie zdrady nie ma. 1959. Jadwiga Cierniak. z. który obawiał się zarówno zdrady helotów. Zapomina się już nawet o tym. tJwagi o rzqdzie polskim. o umyśle. wiskach wraca jeszcze raz do tego tematu stawiając'Spartę za wzór.ustrować Sparbyć nagrodą wojownikowi: oto temu jest otwarte. W Liścieo wido. zemścićsię wnet leci. Jedna z matek Spartanek dowiadując się o śmierci syna w walce z Tebami mówi: 38 szawa s0 Claude Adrien Helvótius. litórych analogia w stosunku do Sparty jest oczywista. Niech i ten zginiel Zastąpi go tlzeci. A mnie kocha tak jak Spartę. w za.dla samego siebie". s. Wyki. Egalitarne tendencje znajdujące sobie wyraz w reformach króla Agisa natrafiają na sprzeciw tych. ucztach . która ma Erotykę na usługach ojczyzny może z kolei zil. jak ambicji Persów 38.przyjmorvały synów swoich. brat jego. s. 493.Wyzyskując erotykę sza Likurg uczynił z niej potężną siłę w prawodawstwie. że w Sparcile chroniła je uczciSpartanek wośćpubliczna. w miłości.Ta tresura zrobiła z nich istoty nadludzkie".. zaśtchórz był przez nie odzdaniem trącany i wyśmiany. Zwyczaj ten utrzymywał odwagę i czu-inośći był pożyteczny dla narodu. lanlca. . czy zechciałby także zalecić tańce półnagich Rousseau odpowiada. przeł. a Agis ginie. które nam zostawił Plutarch o Sparcie wyzyskał Słowacki w swoim dramacie Agezylausz. odtworzoną w tymże roku przez teatr w Puławach z lzabellą Czar. t21. r. Surowe obyczaje sprawiały. zaśpełne radościdziękowały bogom za synów.jd" dla wspólnego dobra. W związku z powstałymi w wieku XX ustrojami totalitarnymi. narzucił Spartaninowi żelazne zdaniem Rousseau Likurg jarzmo. bohaterów bowiem kobiety darzyły uczuciem. Wiadomości. którzy polegli w walce. lecz do rządzonych. Kazimierz Wyka.. nie ma już jakoby śladusurowościobyczajow. 310 . inni podziwiali surowośćobyczaju. XLI. .wszystkim: w prawach. którzy są zainteresowani w utrzymaniu rażących nierówności. 62 63 .1 1966. I. dyscyplinę i wyrzeczenie się swojego .

Tarczę porzucić II t.tam my widzieliśmy skrajną niewolę. że adekwatnośćjego charakterystyki bywała poddawana w wątpliwość. snując dalej wątek ethosu rycerskiego. co chwalebne czy rad na to. wolnośćserodzaju ludzkiego. że Tacyt nie znał prawdopodobnie Germanii z autopsji. Odpowiada im llardziej wymiana towarów. którzy postwierdza Seneka i do walki skłonnych i-w niej żyją. szukając w dziejach przykładów tego. Jakoż do odtwarzania postaci r Tacyt. Wszystkie publiczne sprawy załatwia zgromadzenie. lbidem. wypędziwszy ponadto lra[u i świadomość nauczycieli filozofii i zesławszy na wygnanie wszelką szlachetną umiejętność. lValczą za pomocą włóczni i tarczy.jak to było wspomniane .. Germanowie nie stanowili ludności napływowej. a jak dawne pokolenie widziało.aludzi rozporządzajążaliśmy--. roz\ł. Seweryn Hammer. . co miało służyćjako exerłpla recti icgo rodakom. do którego dopuszczani są tylko c:i. ks. ludzi tu hierarchii społecznej z tytgłu zaszczytnego pochodzenia i realizujących w swoim mniemaniu pewne cnoty niedosŁępne niższyrn stanom. 64 l . II.nie tylko dlatego. wał Ocean. I.ethos lokujących sanrych siebie u szczycych władzą i bogactłvem. przejdziemy do wzorów rycerstwa średniorviecznego zatrzymamy się jeszcze chwilę nad Germanami. wzorco\Mych nasz historyk przywiązywał szczególną wagę. lecz także i dlatego. t. eiby nigdzie nic uczciwego na drodze nie napotkac..Snadź sądzono że tym ogniem wytępi się głos narodu rzymskiego.skrajną wolność. 294.ptzez wzajemną trwogę albo góry". co cunkiem. a kapitałem obracać i wypożyczać na lichwę jest praktyką u nich nieznaną. De ira.ci. Germanowie . Warszawa S.. s. Zanim. gdyby tak samo w naszej mocy było zapomniec jak milczeć" 2. według zebranych z różnych źródeŁ informacji Gerniania Tacyta rozciągała się na obszarze ograniczonym przez Ren -i siqgającym na wschodzie po Sarmatórv oddzielonych i Drirraj od Germanów . Trudno o ludzi barciziej zapalczywych jak oni. jako ludem. się nie ubiegają. co naganne (exempla recti aut solacia mali)1. Na pierwszych stronicach Żywota Juliusza Agrykoli ubolewał. XI. . w którym --. Daliśmy zaiste wielki dowód cierpliwości. że pisarze upamiętniający zasługi ludzi wybitnych bywali przedmiojak pisał tern represji. jak srebro czy złoto.jeżeli ufać nosili broń cieszyli się także szczególnym szaTacytowi .Elhos 65 . obojętni. Ten rys podkreślau Germanów także i Seneka przypisując im odpornośćna surowy klimat. Hammera. lecz byli jakoby autochtonamil któżby bowiem rvędrolvał do kraju o tak niewdzięcznym pejzażu i klimacie? W charakterystyce ich życia Tacyt uwydatnia szczególnie surowośćobyczajów i tężyznę. przy czym upoważnienie do noszenia broni musi llyć udzielofle przez gminę. kiedy szpiegowaniem odebrano nam nawet wymianę słów i myśli. rycerskl. 3. co mają broń. Podstarvą ich gospodarki jest uprawa zboża i hodowla 'r"rzód. Dzieła.IV. 1957. przeł. przeciw któremu się niczym nie zabezpieczają.na wszelkie inne zaśród walki się rodzą iqcia ł. Patrz wstęp l 2 lbidem.Rozważając ethos rycerski eposu homerowego. Resztę opły.. przywykli do zimna i głodu 3. O cenne l<ruszce. Wiadomo.. 3 Seneka. zaśdzieła ich palono. Samą też pamięć wTaz z głosem bylibyśmy utracili. że miał w swojej historiografii cele moralizatorskie.

który wyprzedza o lat kilkadziesiąt dzieło Tacyta. Do zawziętości w walce zagrzewa ich obecnośćżon i dzieci. miał za zadanie śledzić. Juliusz cezar. Niewolnicy w ogóle podlegli są u nich tylko w tynr sensie.. sobą slykały. zaczął mienic się królem. nawet więcej. aczkolwiek spadzadolyalają liobiercami mogą być tylko dzieci własne.uchodzi za największą hańbę. Ich wódz. Jeżeli długo trwa pokój. 66 67 . przeł.. prestiz bowiem rośniewTaz z liczbą krewnych. żeby siadania. Podczas gdy Spartan cechowała stadrrość. Nie leży w ich usposobieniu uprawiać ziemię i długo czekać na doroczne zbiory. kapryśnyi okrutny. Cezar traktuje z góry Germanów jako plemię dzikie i agresywne.wojowaniem a druco można krwią zdobyć" 8. Drużyna walczy przede wszystkim dla rrodza. grają o własną wolnośc i życie. Żrodłem wiadomości o Germanach jest . gdy zaczynają coraz częściejprzekraczać Ren. s. szczególnlm jednak porvodzeniem cieszy się gra w kości. czucie honoru tak jak oni je rozumieją.nie różnili się stanem powę ich egzystencji. t. 8 lbidem. opisie. w miej. . który. Dba się o to. Należy go ochraniać i . kiórych los w razie przegranej jest okrutny.były . upołvażniony do tego przez Rzymian. która frymarczyła swoim wstydem. Łatwiej bowiem wyróżnic się w walce. XXMII. nagą w oczach krewnych z domu wyrzuca i przez całą wieśwśród chłosty pędzi. szlachecka młodzież idzie wojny szukać.honoru. 275. oddaje się w niewolę. z lbidem. Mieszkali odzielnie scu. o Tacyt. t. . wet i gnrlśnością . musi iścgdzie indziej.jak wiadomo oprócz Tacyta. s.Germajak twierdzi Tacyt nie znosili. Życie schodzi Germanom na wojowaniu i polowaniu w atmo_ się sferze współzawodnictwa. II.kto specjalnie \Myznaczony obserwator jak sobie poczynał. tak mu bowiem nakazuje po. 273. Niewolników w ten sposób zdobytyclr pozbywają się jednak chętnie.zdobywa łomstwo karane jest przez mężów bardzo surowo. przy czym tylko dzięki uzyskanym w niej łupom można drużynę utrzymać i należytą hojnośćjej okazać. Wódz nie może pozwolić na przewyższenie choć jej członkowie także między sobą go w męstwie. ks. Tak więc najnas wrażliwe na punkt od dalsi krewni brali udział w zniewagach i wszystkie ich ustawy opierają się na tym". w swoich komentarzach zebranych w De BeIIo Gallico. a tak zhańbionemu nie godzi się brac udziału rv ofiarach ani przychodzić na zebranial toteż wielu. s. I.nawet własne bohaterskie czyny na karb jego sławy policzyć" 7. trwająca czasem dzień i noc. 268.ie . Tańce pośród włóczni stanowią jedną z bardziej popularnych rozrywek. s. Germania. bo ta zdobycz nie przynosi zaszczytll. Liczby dzieci nie wolno ograniczać ani już urodzonych zabijać. wstydu nikomu nie przynosi. XXI. uznanego za takiego na podstawie męstwa. grupuje się drużyna.. Między wodzami panuje rywalizacja: każdy chce mieć drużynę najliczniejszą i najmęż4iejszą. Między jednym gim spędzają czas na próżnowaniu. by ich domy się ze nołl. Życie erotyczne Germanów zaczyna się późno i jest surowe. Kto przegra. jeżeli tylko upra. nie ma żadnego przebaczenia" 9. nie zniewieściałi nie zaniedbał wojowania na zajęć stanowiących podstarzecz uprawy roli i hodowli ftzód . popędliwy. Do zderzenia się z nimi dochodzi. Żony . Obecnośckobiet też miała podtrzymyrvać tendencję do ryrvalizacji i popisu. powrozem kładzie kres swojej niesłapisał Montesquieu 6 nie mniej wie" 5.Ludy germańskie . Ń: Dzieła. g Ibidem. wyszedłszy cało z wojny. Po roku ten Germanoryie nie posiaclają rł-łasności jakiśteren dla uprawy. -Boy. clrarakteryzowany jest przez Cezara jako człowiek grubiański. W rodzinie siostrzeńcy odgrywają ważną rolę. Albowiem dla takiej. że obowiązuje ich pewien wymiar zboża.Lenistwern npwydaje się im w pocie czoła tego się dorabiac. Pijatyka. które sobie z takich czy innych wzglęclów upodobali. stanowi to bowiem o jego prestiżu. cey odzieży.a podarunki. Tadeusz Żeleński. Ich wiarosię składając się zwykle jedną . bydła 6 Charles Louis Montesquieu. bo chciwośćna pienią dz (pecuniae cupiditas) jest źród_ łem kłótni. prywatnej. by się kto closLał nie przywiązał. Kradzieże w stosunku do obcych nie mają w sobie nic degradującego (nullam habent in|amiam). Wycowspółzawodniczą fanie się z walki i przeżycie go okrywa niesławą. . Warszawa 1927.Gdy w niej wyczerpią wszystkie swoje zasoby. rozdz. O duchu praw. 272. Dookoła wodza.i w różnych stronach.Winnej ucina mąż włosy.. Gdy ścierały ze sobą dwa zastępy.

uiegłość.v-oich antenatów. A. Ci mają jal<oby krew ńordycką. naraża się na infamię 10. zarysorvując sprawozdania Tacyta czy Cezara. to w nolpisze A. obowiązująca gościnność zakończona upominkami. należą do rasy panów. Tak lra przykład ludzie. nazbyt podatni do przejęcia kultury rzymskiej. było wrogienr. Kuśniewiczw swojej książce pt. jak pisze T. tak jak to czynią w ogóle wojownicy. w którym pojęcie honoru przeniknęło nawet do hanClu.anolyiło kiedykolwiek centrum ludzkiego istnienia. Constans. jakie opisał wspomniany już Veblen. tym większej godzien jest pochwały. Średniowiecze powszechne. A.lv-orzeniu. W gruncie Tzeczy to byli Germanowie 13. próżnowanie w okresie clzielącym jedną walkę od drugiej. dokonanyrn plzez L. ci byli tylko rzekomymi Francuzarlli. germańskim Zachodzie" jest clla autora. tak scharąkteryzowani.jakaśjednostka historyczna. to dla młodych dobre ćwiczenie przeciwdziałające Ienistwu. lllieniu Hitlera i Rosenberga wyróżniani byli na podstawie innych rysórv. 11 Tadeusz Manteuffel.vatriu i t. Manteuffel11 Obraz Germanów . miłosierdzie i ascezę. nasuwają analogie z twardą tresurą Spartiatów. Det Mythus des 20 Jahrhunderts. a potem chrześcijaństlva. stanowiących w danym społeczeńslwie tządzącą elitę. Niejedni dostrzegają też podobieństwo między nimi a esesmanami. Wszak przez odwoływanie się do Germanów próbowano wyjaśnićpewne rysy śreclniort iecznego rycerza. aie poczucie honoru przezeń wyhodov. kŁórzy uciekli do Prus chroniąc się przed Wielką Rewolucją Francuską. jeżeJi tylko dany kupiec miał krerv nordycką.wierność wodzom. Im dłużejmężczyzna powstrzymuje siq od erotyki. obowiązkowa hojność. 31. ich zdalliclnt. bo. Gośćmoże wejśćdo każdego doinu i zasiąść przy każdym stole. Rosenberg 12. niezaleznie od stosunku tego obrazu do rzeczywistości.. Ci bowiem historyczni Germanorvie okazali się. ale marzyli o sławiel o pano. jak u Tacyta czy Cezara. Choć po tej kontroli będzie się róznił oci wia się je poza granicami swego kraju.en' średnior. 12 lvzór osoborvy hitlerowca. jakie widzieliśmy u Feaków w Odysei i takie. elementy współzawodnictwa i chęć osobistego vłyróżnienia. llranowie to nie Gcrmanami nazywa on tych.witalność. Paris 1959.dziale następnym. N{ijnchen lbiclem.. 19]7 152. Ono utworzyło potężny i niezależny Związek Ilanzeatycki. archeologicznych.Jeżeli w ogóle pojęcie godności sl. Wikingowie łupili wprawdzie. prestiz uwarurrkowany ilościąludzi zależnyeh. Rosenberg. Pozwoliliśmy sobie odtworzyć w streszczeniu obraz Germanów zarysowany przez Tacyta. Wprawdzie stan rycerski zaczął w wieku XV tracić srvclje znaczenie. który zadał cios propagowanej przez hitleryzm kulturze nordyckiej... ani do Juliuszą ('czara. wskazy]Mał na Wikingów jako sr. pozwoliliśmy sobie oba w streszczeniu przytoczyć. 13 6B 69 . Dobywa te analogie A. Germanowie.iecznym. ani darowanych nie licząc. s. żclry zilustrowaćl jak różne orientacje mogą być z koncepcją holroru związane. które dawali chętnie. A więc na przykład pogarda dla innych zajęć niż rzemiosło wojenne. takie. Nie potrzeba chyba ich wymieniać. naczelny ideolog hitleryzmu.wielkoduszność. Nie pobłażająsobie r. z którego wzorem będziemy mieli do czynienia w Toz- życia. 111.winien byc skontrolowany za polnocą coraz Jiczniejszych materiałów. Alfred Rosenberg. a mianolyicie rv mieszczańsLwie. ktłr pozwolił sobie na stosunek seksualny przed dwudziestym rokiem Tli Rzeszy nie lrawiązywali jednak ani do Tacyta. wspominam o nich. Mówiąc o Germanach ideolodzy Korzystam tutaj z wydanego przez Les Belles Lettres tekstu po łacinie przekładzie francuskim.ane zostało rozbudzone dzięki niemu w innych stanach. \Marszawa 1958. Rosenberg przyznaje się do związków z rycerstu. m.ię. in. Chrześcijaństwo zaśw tej wersji. interesuje nas fakt powtarzania się pewnych zespołów cech pośród wojowników. Wtedy przecirvnie. ani otrzymanymi się nie zobowiązując. Nie przytaczam tutaj tych rysów.r.niczym toteż hairbą jest dla niclr posługiwanie się siodłem stanowiącyni przejaw wygodnictwa. s. Eroica.. Z Wikingami kojarzy się wolllość. które wymienione były przez Tacyta. iw 10 s. w jakiej głosilo pokorę. Osobłi gościa jest dlą nich nietykalna. Tak terly Gcrinanotvie u Tacyta czy Juliusza Cezara i Germanowie w rozu. Gdziekolwiek się zjawiali. Ger<l yclcim. którzy wyznają odpowiednią ideolog. zaśten. powstawały jedyne tv srvoim rodzaju twory kulturowe.

Według celtyckiej wystarczyło lilr. We wspomnianych utworach t. Siła ta była niezbędna do dżlvigania . mianotvicie ethos rycerski zrekotrstruowany na podslarvie francus]riclr tzw.spaniale" 2. ją wygląd pełen godności. Synów królewskich było pośród nich niemało. s. sok z niej wyciskał i gdy w dwunastym roku życia opierał kuszę o ziemię. która jeszcze w XVIII lllttlr.ego. wygtąd szanolvny $especzirslqpuje lullle) i gdzie warunek urody stawia się już tylko kobiecie.V._ ią sławą. jak l Ir:rakles. Iomans courtois.ztltlia . l}cowulf. rv. ' stefan Czarnowski. 70 W rozclziate tym praglę przedstawic jedną z oclmian nabyć ten przywilej. 31.. Pareto. 110. Szlacheckie pochodzenie . .lt:staje się szczególnie liczyć w ethosie mieszczańskim.jak umniejszał stopniowo rozwój techniki.lr.każdy z bohaterów szczycił się efektownym drzewem lv. przybyły z daleka.llroi. Powieścidworne zacząły się mnożyć rv XII wieku. z odwołyrvaniem się do wcześniejszych. s.. że człowiek. by okazać siłę.r. co rikement. by był nieustannie zaprzątnięty swo. jak o tym już pisałam gdzie indziej. Studia z dziejów kultury \Varszawa 1956. Mówię rtw zasadzil". tak korbą zakręcał.tym stuleciu pisał je głośnyChrótien de Troyes. Zgodnie z tą tradlrcją.' Rycerz musiał w zasadzie być dobrze urodzony.ciu podnosi także i strój męski.W. Ibidem. tj.pisał uczeń Arystotelesa 'I'cofrast to do siebie.ił zwykle strój świadczącyo zamiłowaniu do złota i drogich liłllnieni. trf. Le mythe veIiuisle ethosu rycerski. Rycerz w średniowieczu W życiu nąrodów nic nle jest tak rea]ne i ptaktyczne.rrtlalogicznym. by tytułować się królem podRycerz miał promieniować urodą i wdziękiem. 71 . Urodę tę tlrl:. Męska uroda. W jednej z północnych legend. łącząc w nich lvątlii antyczne. jak. żeby uwolnić Duńczyków od straszrlcrJo potwora.irleał v. cJtonsons de gestes i treściceltyckie..Iana Czarnowskiego. która ważyła 60 . W tyn stuleciu pisała swoje pieśniMarie de France. zarrważają niektórzy Od rycerza oczekiwano. czyli opowieści o slarł" nych bojach toczonych ptzez Tycerzy z kręgu Karola Wielkiego przede łl. wystawnie. od dziecka.. Nie byle jaka musiała być także zbroja i uprząż. llrl tcż niewiele było trzeba. że słowo noblement znaczyło u kronikarza lV rvyprawy krzyżowej tyle.B0 kilo. Sienkiewicz czyni Zllyszka z Bogdańca od małościtak krzepkim.. MoŻna było także -_ i to zdarzało się coraz częścielrv związku z rozrostem miast i wzmaganiem się ich zna. Siłę tę przejawiał zwykle. że gdy ściskał rJaiąź drzewa. które miały w nich charakteryzortać ideał rycerza.. któremu przysługuje. wz Dziela. Wymagała ona ciągłego podtrzyceltyckiej. gdzie . tak iirk jej się zostawia zdobienie się biżuterią. jest llardziej chciwy sławy niż inni.. . by tytul króla piastować.szystkim. że żaden dorosły by lrlpiej tego nie zrobiŁ. bo rnożna było być pasowąnym na rycelza za szczególne sukcesy bojowe. czyli porvieści dwornych. '.bogato. Znaczenie siły fizycznej będzie . jej bohater.najbardziej reprezórrtatyrvnych chonsons de gestes. Rycerz musiał być silny. w społeczności 1. która mu pozwala ukręcić łeb poirvorowi gołymi rękami.. który zakradał się w nocy i zabijał co znamienit:lzych tycerzy| stacza z potworem straszną walkę odrzucająe rvszelką broń. Przebiegnijmy główne rysy.zttkże 1. . llyr: rvłddcą połowy polskiego powiatu. Czar rlrlrvski przypomina. t.

23S-240. Ta rozpacza rvyrywając sobie włosy i rozrywając paznokciami ciało.kto lepszy: czy ten. kto zwyciężyłjest niewątpliwa. RusseJl. bo kąsa serce. Tycerz ze lwem z opowieści Chrótien de Troyes. cnót. karze się bardzo surowo. jego przeliwnik. Więc wypada węclrować rv poszukiwaniu okazji do walki. solidarności. 72 Patrz G. gdy nadmierna. Jeżeli zywając pierwszego napotkanego jeźdżcadla ustalenia tego. by były znane powiada Chrótien de Troyes.wyMarie de France. którzy obracali się klrlrl wydany w roku 1971. przez zasiadanie dookoła okrągłego stołu. często pomagają sobie jak brącia i wzajem na siebie liczą. Żaden fycerz nie słucha spokojnie o cudzych sukcesach. wyzwany jest na pojedynek z ryceTzem Saracenów. 73 . co z kolei pociąga za sobą bardzo często zgubę Tycerza i masakrę wszystIiich jego ludzi. Ze rvzględu na stałą troskę o prestiż w walce. że zapasy jadła nagromadzone na stypę pogrzebową mogą służyćna ucztę weselną. London 1969. żądanie od rycerza odwagi jest w pełni uzasadniorre. sankcjonując tę nieustanną troskę o swoją jaźń odzwierciedloną. . Traitć ol Beltrand d.hierarchii.mywaniat ciągłej próby. kto został zwyciężony?" Ponieważ odpowiedź na Tzecz tego. że tu w kraju i inni taką mu sławę mają. ()dy w bitwie z 1398 r.iv cytowanyclr balladach. która obejmowała i wrogów także do elity nalezących. W jednej z legend. gdy on byc pragnął pierwszy w świecie".e morale.Z dwóch rycerzy w pojedynku. i tę. kto zwyci{żył. Wspomniany już mszcząc się za krewnego. w którdj pozycja zależy czyli dta ustalenia właściwej od liczby i jakości TyceTzy pokonanych. Sposób myśleniatych.Skoro tu powidda sobie rycerz w jednej z ballad wojna.Wśród pisze o innym pięciuset jeszcze by za pierwszegg uszedł" -wcześniejYvain. Duma jeśtw pełni usprawiedliwiona. aczkolwiek w za3 sadzie wszyscy rycerze mają być sobie :ówni. co w legendach Slowo . rycerzu ta sama autorka. prowadzi do łamania elementarnych zasad strategii. jak wiadomo. gdy pospolity żołnierz chełpił się. zabija męża pewnej damy. co winien swojej opinii.. które bywają poczytywane za konserwatywne w tym sensie. że się może być posądzonym o tchórzostwo. Jeden z TyceTzy| opisywany .d'ąbord d votte renommóe).w-ojny nie ma. po czym wracają l bitwa toczy się na nowo 6. Ogier. Jej brak jest najcięższym obwinieniem.Zdumiał się wielce. że sprzyjają zachowaniu jakiegośstatus Quo Ą. gdy są poza krajem. Francuzi i Anglicy. Conrada. które iiustruje Lingłard w OcąIeniu Conrada. wdowa oddaje mu swoją rękę tak szybko. tu zostanę" . (Singez. byle nie przesadna. jak powiada kronikarz. co jak już była o tym mowa nazywa się dzisiaj pecking order. 8 związanych z królem Arturem symbolizowane jest. żeby wyjśćza mąż za zabójcę. przychodzi oddać się Frankom w niewolę. G. Coulton. to wędruje się dalej. o wspólnym ucztowaniu i zawodach sportowych. Patrz polski prze. Odwaga bywa także nieraz konieczna dla wypełnienia obowiązku wierności i lojalności dwóch cnót. ale daje się przekonać trzeźwej dwórce.. nie aprobując tej metody. Jest ono użyte w potocznym sensie dla oznaczenia wszelkiej opowieści zawiera. Nie ma co spełniac dobrych uczynków.. Yvain. którego B. Russel w swojej ślvieżo wydanej autobiografii charakter-rzuje jako arystokratyczlrego gentlemana polskiego aż po czubki palców r. by nie gnuśniałi by pamiętał. Czyta się o podejmowaniu pokonanych wrogów przez Anglików po bitwie pod Crócy i pod Poitiers. oba nalody. Gdy Saraceni chwytają Ogiera podstępem. New York 1957. jeżeli się nie chce. Obawa. W czasie walk między Frankami i Saractlnami jeden z najlepszych rycerzy Karola Wielkiego. Anglików dziesiątkuje głód i dyzenteria.czy ten. Paris 1956. jąceJ element fikcji. pyta wierna służebna. . rycerze angieiscy idą leczyc się u Francuzów. choć są zaciętymi rvrogami. Bo. nie może zostać przy śwleżopoślubionej żonie. że zabił szlachetnego t ycerzd z wrogiego obozu. musi się zmierzyć z nieznarrym kolegą. Dla tej ma się termin dćmesure. . lMspółzawodnictwo w ustalaniu swego prestiżu prowadzi do stratyfikacji w ramach wojującej elity.. by uwolnic Ogiera na drodze wymiany. odpowiadający l-Tomerowemu hybris. 0 ó The Autobiography ł Patrz Emile Dupróel. s.legenda" nie oznacza tutaj jakiegoś gatunku litetackiego. . . Przyjaciele pilnują. zwany Duńczykień. gdy są tl siebie. jak powiada zazdrość którego sława'do niego dociera.. Nieustanne zabieganie o pierwszeństwo nie staje na przeszko_ tlzie solidarności tej elity jako elity. Medieval Panorama. jego szlachecki zwierzchnik kazał 1lyszałka powiesić.

1rrztlgrał sprawę powierzoną sądołvi bożemu.|a wtedy nader luźno. bo zrezygnor. Czarnowski. zakończeniu.decydująoprzypisan'iupochodzenia arystokratycznego [. kto et rlocuments cl..(.wolałby Z sercem przebitym paśćr. że bądzie powolna jego pragnieniom. do żadnej szkody w jego posiadłości(sócuritć). osamotniQna żona zwykle umiała sobie się na obcych dworach. poza tymi negatyw_ lnrria i możności radą swemu panu. genealogii -_ pisał Czar. który posłałukoclraną żonę do danemu słowu.y zakochany giermek. Skąpstwo przyprawia o stratę zajętego stanorviska. r. która . stanu. połączoną z licytacją we wspaniałoobiera sobie jeszcze za temat w XiV wieku Chaucer myślności. do ograniczenia jego swobody dzia. Gdy ojczym Rolanda. sześciupunktach. s.cnośćosłodzic.71. gdzie był więziony jako zakładnik.pyta autor jej tt.ądzi światem gdy-odwaga pisze Huizirl9a ?.nie mógł ciopuścić . choć zadośćuczynienie jej wymaganiom krlszLowaó gc. ciągnęła w przekonaniu.(. obowiązywała l.vał z zapłaty dołviedziarvszy się.rza \!.lizysięgał na wierność.lasowe braterstwo nie przeszkadzało rycerzom wywiązywać łlr. jeżeli choclziŁo o zernstę.lt.l. do uszczerbku w lllłtllie posiadania (intćrót). J. o wyłączenie z grona ludzkiego" 8. ltytni zaleceniami wasal musiał rviernie służyć lrIilrt. który miał to złoto otrzymać. rrlr.yszechnie znane jest czynienie dziwnych ślubów.. czego 7 Johan Huizinga. Por.Dzie. boju".się daremn. 0 Patrz Textes lll'r.histoite Moyen Age. .lrtlziej wielkoduszny z nich był. _ . żeby jej nie splamić uchybieniem r z.l. uznał to także po powrocie za konieczne małżo. uczynioną sobie czy krewnym.zi_ościi magik.pani stanęła wobec konieczności lwrli obietnicy.ltt. nościukochanego miłżonka zakochanemu w niej giermkowi obiecała. Ten. żr. Ten sam Huizinga pisze o grupie TyceTzy| która ślubowałanie uciekaćnigdyzpolawalkidatejniżnaodległość50akrów. l/{. Ganelon.wobec tego nvolnił uko_ (.. który zrezygnował z dochodzenia swego. rvaszym zdaniem -. gdy jego syn uciekł z Anglii. Zobowiązanie to za.icrmek zrujnował.podjętym w stosunku do równych sobie. którzy na dworach od niego zależnym.lvypełnienia tlrl niego żądała. wchodzącej w skład jego opowieści karrterberyjskich. s.). "rógo Pieiwsza jest tytko chwilowa: dareń obowiązuje się obdaro\. tud. Ale tlllł. z obowiązku pomsty za każdą.]Mobec nieuniknionego zalrmatwania * odwaga osobista. Rycerz był ciągle poza domem w jego nie_ h|lvaniu sławy. wlcllliciela..ielko_ tltl. The Waning ot the Middle Ages. we. Czytamy w niej o damie.wolał się łvyrzec celu pożądania wzlllszony wielkościąofiary trlżli clopuścićdo chamskiej podłości". bo niczego nie uzyskał.plzy dworze czy zamku. rlrl żłldnegouszczerbku na jego honorze (honneur). działania (libertó et facultó). pi"u (solut). 31 t 32. l\. Tymczasem wieibiciel przy pomocy magika dokonał. . 8 S. spodziewając się dobrego poczęstunku i należytego obdarołvania na dalszą drogę.] Trzeba bez szemrania darować każdemu żąda.. i rvszyscy W1020rokubiskupFulbertzCharlresujmowałobowiązki w stosunku clo srvego pana do żadnej krzywdy na . sam oddał się w ręce Angiików w zastępstwie zbiega. więćdziesięciu rycerzy miało przypłacić ten ślubżyciem. że zadanie jest do wykonania niemożli.. Rodzina nuklearna spojona poszulr1. lrtóry nie zgodził się llll żadną zapłatę za swoje trudy? l.vanego do wzajemności z okładem. Mniejszym zlem ruina niż ogłoszenie skąpcem. zbogactwemizhojnością.ie. służyła tym. które oborviązylvały wbrew wszelkim regułom rozsądku.rlrżc cdpowiedzialnośćrodowa. 67. c}roć . synowie kształcili tr'rrl okazywał się zwarty. Jan zobowiązaniom Dobry. iż rycerstwo rycerzowi rv wykonywaniu jego służyła Podczas zawodu. rv opowieściziemianina... jeżeli oczyści rvybrzeże Bretanii z raf i skał podwodnych. Czy mąż./y ]//reszcie ów władający magią fi}ozof.t. Ale pośród tej rł. okazał się na wyso]<ości zadania.ic z dziejów.. Kto lr. t. połączone nowski o celtach rz. nie tylko on sam. Tę wiernośćzobowiązaniom. jak powiada l{uizinga. urok postaci. jego krewni zostali porvieszeni. calmette (ed.l od przyrzeczenia.l. jak wiadomo -.w nieobec. ńiało tysiąc funtów złota. a przede wszystkim sławili wielkie czyny rycerskie. Paris 74 75 . której się po nim spodziewano i którą uważano ludziom za nierozłączny atrybut szlachetnego urodzenia. hojnośc. Giermek ltr li.rnusiał być bezwzględnie wierny Rycerz .l(omą czy autentyczną zniewagę. s.go z kolei obowiązywała we rvszystkim rvzajemność9. był przeniknięty fikcją..

uprał. l?yl)}y kolejno w () chwale rycerza decydowało nie tyle zrvycięstrł. Teoria usttoju teudalnego Warszawa 1930.lt. Musi być wielkim podróżnikiem szukającym udziału tv ltlrniejach i walczącym dla damy swego serca (pour sc mie). 89.o. Wejjej bardziej szczegółou. gdy chodziło o król tej miary. Kilgourem. jak to czynił na p kład król Ariuri.v śmiertelnej lt. pTzez szacunek dla przeciwnika. w.viona już opieka nad wą i sierotą. dumę. co Karo1 Wielki czy król Artur. stanowiły głów łli. siostry seniora. :.rlri. urodzony w 1346 roku. lrlrll. Fair play obowll|7ujący w walce.hurt" w obronie uciśnionych d bo uwalnia od rvładzy okrutnego tyrana trzysta eksploatowa ptzez niego dziewcząt. jak tvlrlr. pisarz mieszczańskiego 1lrlr hodzerria.i. tvlrlsi byc waleczny.ia . a także z jego łożnicą. a takze opiekować się ludnością.vzględy zabaworve .l1:rrvriedliwym. Szacunek dla przeciwnika.r{: gdzie indziej.ieściachśredniowiecza nie byli zwykle staciami szczególnie bohaterskirni. wreszcie świadomazdrada tajemn seniora. s. wrrllii była nawet dobrym zakończeniem jego biografii. Il| 76 . rvreszcie. l/. bo trudnc Consuetudines'Feudorum. których dopuścic się mógł r w stosunku do swego pana. Cambrid e.rrtlwadziły do ubiegania się w walce o równe szanse.o czym łamaniu przychylna Królowie rv oporł. wylicza warunki. kobiety miały być należycie obwarow przeciw męskim atakom. autor niezmiernie płodny.łrt rllires sztucznego podtrzymywania zamierającej ideologii i colvyraźniejszego traktowania jej z przymrużeniem oka. łl sciryłku średniowiecza.i kochac swego pana i pilnować jego rvłasności. humaltllirryzm.51. W zasadzie miała to być jedna z form opieki słabszym w ogóle. clyktowany był. Ścierając się trva twarz z wrogiem umieli się dzielnie bronić.1|l. trlttr.W Consueludjnes Feudorum 10. czyl Tycerz ze lwem.. ltlrlrl]ić się.rlga jest godna zapamiętania w historii piśmiennictwa doty(. nawet. r ltilek jedwabnych i złotych kunsztowne tkaniny. jednakże łamanie tych zakazó a zwłaszcza zakazu stosunku z żoną seniora. unikając wszelkiej skazy. Eustalrrz rlly Deschamps. 50 . rozbudowane są szeroko p kłady wiarołomstwa (felonio). duma i r. Musi on llrrlllić kościoła. kto chce nalezeć do ly(. mamy zivykle na myśIi llylrl dopuścićdo życia w starczym niedołęstwie.zór króla Aleksan- postawę wobec wroga i lvobec kobiety.łlc wszystkim Ctly mówimy o rycerskości dzisiaj. później nobilitowany. zabawową. Ich żałosna wątek najbardziej znanych opowieścidwornych. które muszą o głodzie i chłodzie 10 ll1.lył. wdowy i sieroty. pycily i podłości (vilenie). The Decline ot Chivalry. L. Wedle Łych konwencji zarysowany został przez Sienki wicza król Jan Kazimierz w Potopie. ile to. Yvain..być hojnym |. szukać torłrarzystwa walecznych i uczyć się od trlllr. przy czym opin bywała pubiiczna będzie jeszcze dalej mowa .pohańbienie lub usiłorł. a]e nie jest mi znany żaden wypadek. lojalny. Walka mogła dla niego bez jego ujmy kończyć się klęską li rIli<:rcią tak. A więc na przykład opuszczenie w bitwie i pozostarvienie na placu boju żyjącego i nie ra ciężko. oraz osła.alce ze swoim nieślubnym syne Jednakże król szukał zwykle oparcia w jakimśszlachetn rycerzur co podnosiło walory tego ostatniego.łyielkich na rł. cudzołóstwo. Oprócz obowiązków lv stosunku do swego pana. Śmierć na poirr 1t1. a nawet tylko usi wanie nawiązania stosunku z żoną seniora. jak o tym miałam okazję . jak rzecz się miała z Rolandem. które kształtowały się na strzeni od XII do XIII stulecia. okresie. unikać grzechu. Obowiązuje go wojna w słusznej tylko sprawie (iyuerre fulyttle). lęk przed odwzajemnieniem i. ktory Huizinga uważa . łvnuc narzeczonej syna. Mass. Czasem sta wzmagała jego nieporadnośći rycerz był przywoływarry ja zbawca.anie pohańbienia córki.źll(]cgo eksploatacji. tym słabszym byłby uciśniony przez los mężczyzna. pollrrtvt. jak dokonywać czynów.(. które obowiązują kogoś. i nie pozbawiac nikogo jego włastlrll'lci. ryceTzy o wiązywała zawsze szczególna wdzięczność w stosunku do kto ich na rycelzy ppsował. czynne zniewazenie go. Cytuję za Tadeuszem Manteufflem. Jeżeli tl Cytuję za R.ą charakterystykę. jeżeli były pannami p wającymi w jego domu..i rvszędzie szukać wyróżnienia.rZy. Jak widzimy.

dta odpoku.by na terr przykład w bitwie obrócił. . ale nie wolno llyło złamać obyczaju rycerskiego.l.JiadJ. trzymarn ci rumaka.1 zorientował dopiero póżniej. skoro archanioł Gabriel osobiściezlatuje z nieba po duszę llohatera..tt.H. o..jakie by pośpiechpo zwycięstwie mógł przyltitlść"12..Wolno było ówczesnemu rycerzowi -_ pisze Sienkiewicz w Krzyżakach nie zważac na żadne przeszkody. <lclgrywa w tej walce koń.. Komu siwizna skroń już kryje.óch nieuzbro.u. o koniach.*lj jsza humanitaryzm.by jeszcze raz za1rrrwnić zwycięstwo temu. uderzyć bolviem w twarz ttttlżna było tylko kogoś pochodzącego z plebsu. Podczas nU. jak pisze Huizinga lo że jadąc na rekonesans zbroi kłaść nie lrlógł. a to tak dla okazania. drugie czekało z wojną na odbudow Zabijanie wroga iieuzbroionego g]<rvyało T. t wierny także film Tej konwencji. hlr'llc przezwyciężały niedołęstwo starości. .lwa. spadł z pi.towanra.. który : fr:. Według tego. Roland nie chciał dąć w róg dla przywołania poll)ocfl. Nic to. żeby nie pomyślano..ch. że ta odmowa pbciągnęła za sobą śmiercjego przyjaciela i wyrżnięcie jego wo.zc. __ __ t^l_łn film Dn u'lulrll _. podobną genezę miał hańbiący |.a"i"Se się o rvłasnych. IyceTzbez skazy. Obyczaj ten zachowyrvały nawet całe wojska.i tit*i" Ćh"ł*i"ki o"d i okrąża go podbie|u:ą" . Niemiła sercu chwala taka. Jes i diament.. żema ze starr"im już człowiekiem leżącego lancą. Nie honor. Jiłu. New York 1959. * powieści ..o czym różnym ludom |.darmo nosi imię własne. który nakazywał. warto zauwazyc.nof. że został panem pobojowiska.lorrtesquieu będzie potem przypisywał genezę hańbiącego chal(ll(teru uderzenia kogośw twarz. . co mogło być poczytywane za tchórzostwo. grly się tego bije. Tej zakrytej twarzy |. konii i odsłoniwszy do czynienia. lecz powiada: \Ą'siąCż panie.lc nieraz korzyści. rlrvornych okazję do tragicznycir wydarzeń. nie było rlopuszczalnb.:: w sobie darować tego. Nic.. jak - "r* Vr'alka TyceTzy z zakrytą twarzą stanowiła w opowieścia."::". gdyby ktokolwiek z lrrelvnych lub przyjaciół zwyciężonego chciał go ponownie do rlicj wyzwać. to zwierzę. 'u"] kl?. a nie broń możnych tego świata.j:::i::1':"i::. była to bowiem broń pieszego chłopt.u w na niego natarł.iowników. a nie zawołał. Koń nie. Nie wolno było zabijac wloga godząc w mówiąi^":911 Ktzyżakoch twierdza to Macko " Bogduń. niego z tyłu. trar. To l dla okazania gotowości do nowej walki. 78 79 . że będzie ten cz 1yyT:^}^"*1o. Gdy w walce nieznanych sobie mu..io_. Nie przynosiło rycerzorvi chwalT k".1J.11t :J:ili_*'.ir"'"przodu.. odsłoni\Mszy 1lrzyłbicę pokonanegol rycerz przekonywał się. ---ńv""r-wi w zbroi nie wolno było się cofać. niemógł **"i" bilwy zabił dw.że się boi..:. za.ylko koszuli.. że zgładziŁ bliskierltr'krewnego czy umiłowanego przyjaciela. które w pełni świadomości bierze'udział w walce. llll. że Lancelot. by zwycięzca w pojedynku spędził na polu talki cały dzień aż do następnej 1ltilnocy. |l1.i"i"i '. W zal{ Obyczaj ten potwierdza r.{:l1:]: l_::]j.ypity*:T-.:j: wzajemnie rycerzy Jec bości.r"-ili. (Pjeśnj N4arie de France) już miałam także okaz Dozbrajanie przeciwnika . gdy to. J. panu.iż kazywałby strzał z tyłu.ChełmickiSzczuką : ]::]i1 po sunie za w jego mieszkaniu..a!11^o'u. z którym się walczyło.t""r".ranicznie wierne swemu lrlrlwiccza o koniach obdarzonych ludzkim głosem.akter uderzenia kijem."i i.lr."T było mówić jakoby ta] ich wrogiej rywalizacji nie chciały . Mówiąc o walczącym rycerzu niepodobna zapomnieć. Czyta się w legendach średllr. Huizinga. Ten brak względu dla innych nie razi najwyraźniej ltiebios. Men and ldeas.fi w okiesie pr"*i*"ika i gdy flo1ę Jednegojh:lcffj rvyzyskiwac słabośc] jej . żeby wyrównać szanse.. jaką rolr... "Nie zabiję mnie pr Boże broń który spadł z konia -' rł"ołaLanceloŁ taką nies}awą"..'3uZci bym hańbę na się ściągnął". . kogo zwykły nosić na grzbiecie. Przewidywał pielgrzyml wyrzucać sobie aż Oi S*iu.#"i."u w zgrzebnej i.r. nie przebi dza. r___:^ _ ^_.konia (a w zbroi nie rycerz."y'l]:1::Tj z nich strąca arugiugo .j:"o:| on.rlrże współczesnego autora llt. nigdyryce f.

kiedy kochan_ ktlwie.. ir iego pani się jeszcze boczy za to.rlbotników. Dlatego 0 tlzi autorka. Brewiąrz miłoścl.że . Patrz antologia liryki staroprowansal. głodzi się. Najdalej idącą próbą miłości. wino. zwykle z cudzą B0 - Etbos rycer kl.galrttlleria była niczllm innym niż skonwencjonalizowanym wiarolrlnlstwem i uznaną społecznie bigamią". jest proba. Lancelot nie decyduje. co grozi mu hańbą i ośmie_ szcniem. że te rozkosze Nad jadło.aża nie życiu. próbą przypominającą Rękowiczkę sclrillera. Kiedy posłyszę w każdej stronie Hurral bitewne. Rycerz wnosi wprawdzie ukochaną na szczyt. ' . baronowiel 13 Bijt Zabij! Ratuj się. której wymaga od kochanka żona króla Artura. gdy ruszy Siekać i rąbać. l. ż<lllą. zjawia mu się karzeł ciągnący wózek. Choćby wam przyszło oddać w zaśtaw . proba jest okrutniejsza niż próba schillera.Ltnkiem. Rycerze zapTzy. A w piersiach trupów utkwią sztorcem Oszczepy i proporce. -' Padają smerdy i wielmoże W zielone fos sitowie. Być ząkochanym należałodo obowiązków rycerza. Zamiłowanie do walki ilustruje wiersz Bertrana de Born urodzonego w 1140 roku: Lubię wasalów tłum.Pałace. wrócimy jeszcze za chwilę. A śmiałeknowy cios wymierza. kto możel Trzymają pachołkowie.. bo za_ <Jr. W pieśniach Marie de France mówi się o dzielnym rycerzu. ną razie jesteśmy przy postulatach. Nie trwoży się.na kLórą pozwala sobie kobieta. 'żeby jak najlżejsze szaty.l |' mian rycerz przyczynił się do podniesienia rangi tego s czyniąc po dzień dzisi'ejszy jazdę konno szlachetnym zajęciem arystokracji. ale z wycieńczenia pada martwy. wzdychanie na tltlIcgłoścbyło raczej wyjątkowe. niż niewola. Zofia Romanowiczowa. jeżeli ten zdoła ją zallitlśc. miasta. być lżejszą |)l. gdzie znajduje się ukochana. czy kobieta z ludu.Bić się i kochać" to hasło rycerza. To duże zło i uchybienie natur"" - jak twier- r8 Są to wyjątki dłuższeEowiersza. Wrocław 1963. czy lóyła to dama. Cohen uważał. znali się ty{ko . lecz dobrej sławie Tycelza. W zdo_. Karzeł pod wa1lonuje mu wyjawienie. |. Do tego. opiekuńczośći adoracja ltlrlgły dotyczyc tylko damy ze swojej klasy.. tak gólny stosunek łączy rycerza z jego zbroją.żeni swoim damom dzielnie opierali się. 34.sen przenoszę. Panienka. że się chwilę walrał. mieszkając w sąsiadujących zamkach.wyznaniom miłosnym ztrlrochanych w nich innych pań. Miłość tlo swej damy miała stanowić czynnik uszlachetniający. przezwyciężająca nie llyle trudności i długotrwałe rozstania. riit. wicścidwornych jest wystawianie jej na próbę. powiadam wam. 81 . jak wywiezienie pracodawcy na taczce. Miłość musiała byc obustronnie wierna. Że go podobna czeka dola: Śmierć lepsza. tlkna. \Mbrew potocznej opinii. (l(:Zywiście. Możemy przytoczyć jeden tylko ltrlti przykład w jednej z ballad Marie de France. forty. bylych miastach wyrzynano mężczyzn plebejuszy. pospolitym tematem opo. czym była. który ni'e patrzył na kobiety. w Nir ogoł jest to miłość pełni skonsumowana.i gdy konie ' ł. że na ten wózek wsiądzie. Jednakże rzecz konczy i kładzić na siebie się tragicznie./. rr nie przy stanie faktycznym . s. kłuć i gromićl I gdy spłoszony rumak Wlecze po ziemi trup ryś:erza. w objęciach na wysoką górę. zamki. nie duma. postawa ryceTza w stosunku do kobiety zależała.rttnce ojciec obiecuje rycerzowi córkę..przeł.. od tego. skiej pt. stosowanć ptzez r. i oprac. Przypomina to stosunek współczesnego człowieka jego samochodu czy jachtu. często wyższej rangi w ramach tej klasy.agnąc goląco. Tak jak szczegóiny stosunek ma rycerz do konia. Gdy uprowadziły ją złe moce i \ancelot szuka jej roz_ ten pro1laczliwie. Nadanie temu stosunkowi charakte stosunku osobowego znajduje wyraz w używaniu zaimka sfte miast słowa jt. by mu się udało. w jednej z ballad Marie de |.bez odpoczynku. w którym stali zapatrzeni w siebie aż do póżnej nocy. ale rycerzowi plc wypadało krwią kobiecą się plamić. to znawca średniowiecza G. Wojujcie. a zwłaszcza z mieczem.

Kobieta nie wchodzi w ogole w Tachubę w kodeksie samurajów. lla fakŁ. której był protegowaprzypisywali pomysł ttyllt 17.rli|owała wyniesienie kobiety na serio. uzurpowały należną mu wierną służbę lll. 82 . 1. 83 lll). traktować raczej jako zabawę. a ściślej tyle nie miłość. Jedni widzieli w niej r.Poeta w kt(lrych hierarchia. w drodze współzawodnictwa". lekkie i-ciągłe kłamstwo miłości". Żona seniora miała jakoby w tym czasie uzyskać prawo do zarządzania majątkiem w nieobecnościmęża oTaz prawo do składania hołdu lennego 15. s. W świecierządzącym się gwałtem i przemocą kobieta jest nadal uzależniona od obrony mężczyzny Servant in love and lord in matriage. Frapplcr. t7 tB en Frąnce du Moyen Age. s. w której w istocie kobieta dostaje . okazywała się bezsporna. ale Niektórzy z autorów wiążą ową adorację czy galanterię z po- u mężczyzn i nie umniejszająca bynajmniej ich doskonałości.. 92. Wyjaśnienietego czynnika jest tym bardziej interesujące.rlo osiągalna dla ubogiego narratora 18... t.pTzy czym niewinnośćta. Jeżeli tego nie uczyni.rozumiejąca się sama przez 1ł G. Myślę. że wędrowni minstrele rekrulrlrva]i się przeważnie spośród rycerzy bez ziemi lub z małą jej tlrlsc:ią.że należy ten kult Kobieta nie cieszyła się szczególną pozycją w chansons de gesles. kobiety nie mają zwykle dobrej pozycji. 98. Adoracja kobiet zjawia się we Francji dopiero w XII wieku w opowieściach dwornych.liillr w największych zamkach. że wędrowny poeta ll. wzrusza ramionami na przysięgę składaną przez Zbyszka u stop Danusi.1. że zwykle gdy ją prowadzono na śmierćz rozwianym tvlosem i w zgrzebnej koszuli. które.. przeł. Greaves r0. II. jeżeli wierzyć opisowi ich obyczajowości dokonanemt przez Tacyta. ltlczlTfl koniu Tycerz| ktory gotów był stawać w szranki za jej lritlwinnośc. wyllr) dobrą pozycję. licząc na dłuższą 1. zależna od chwały przodków. Zdaniem Montesquieu. l Stcfan Czarnowski zwraca jednak słusznie uwagę. Wznosić się winien przez swą panią Ten. Mam Lu na myśliLe lirtbiety inspirowana t'lrcvaliet de IaCharette. że ten kult był wymyślony l 1locltrzymywany przez same kobiety. korzystając z czę:. słusznie jest.y[atoI miał (a dotyczy to zaiówno średniowiecza. rycelzy liczących na uzyskanie jakiegoś miejsca na dwol7(.1ości. J. który tej nowościnie znał. Frappier. trlt. london 196. że legenda .1 zamku pochlebiali osamotnionej zwykle pani. Robert Mandrou.lis|encję służbyobowiązującej wasala w stosunku do swego |)illla na jego żonę. Zdrada małżeńska. I L .1(. jak i dworów homerol jak pisał gra ważną rolę w sp.Norbert Elias podtrzymuje tętezę powołując 1. Etude sur la mort de Roi Arthur. 1958). że w kulturach. gdzie człowiek toruje sobie drogę mieczem. pisaną przezChrótien de Troyes w wylrrltraniu zaleceń Marie de Champagne. r0 M. A.(.1rtżl-lę na dworze albo przynajmniej na czasową dobrą gościnę l l](t dary otrzymywane na dalszą wędrówkę. Hauser w swojej historii sztuki także poczytuje ten kult kobiety za symptom jej nowej pozycji. The Blazon ot Honour. W Krzyżakach SienkieWicz traktuje ją jako nowośćnapływającą z Zachodu. Maćko z Bogdańca. Pozostawała mu adora:.<1o kultu wędrownym r1. 15 plawą sytuacji kobiety w XII w. który bywał niejednokrotnie porówny\Many z kodeksem Tycerslwa średniowiecznego w Europie. hipotez. Cohen. Norbert Elias. 104. zjawiał się w ostatniej chwili na. Basel 1939. którzy wędrując z zamku lr.Żona bogatego rycerza była zwykle lrr. jak tę sytuację charakteryzuje M. Temu stosun. lla czas dłuższy. Hanna Szumańska-Grossowa. [l. rozdz.it. Paris 1957. galanteria stanowi miłość związaną z pojęciem opieki i siły.lllazująca najdalej idącą służalczośc mężczyzny w stosunku do jest przez kobietę.1. Grbaves. tr ]iobiet pociągała za sobą w legendach epoki spalenia na stosie.Ztym kodeksem wiążą się narodziny pojęcia galanterii. Jeszcze inni bardziej poziomo .. Przemawia za tym stanowiskiem fakt. . Nie m'a żadnych śladów takiego kultu u Germanów. |'t. Uber den Prozess der Zlvilization. Histoire de Ia chevaletie 1949.delikatne. Histotia kultury llancuskleJ (oryg. dotyczących adoracji.lyc:h nieobecności męża.kowi lr tltlłu do góry miał sprzyjać fakt. by przestała Kochać wyzutego ze sławy i męstwa 1a.t siebie.minstrelom.ołeczeństwach. Paris 1936.kopniaka wzwyż". o której mowal Więkśzość ll. s. s. Inni twierdzlli. kto jest mężem czy kochankiem. 'Warszawa 19651 także J. że cała ta adoracja koncentrowała się przede wszyst. Chrćtien d. odnawlana jest nieustan.e Ttoyes.. l l4.avrcla.. wbrew wszelkiej oczywi1. Bicie żon było pospolite aż do łamania im nosów włącznie. Paris Georges Duby. .

Dialog między mężczyzną klasy średnieji kobietą tejże klasy. korespondencji wyrażającej w egzaltona wanej formie miłość odległość. Jeżeli idzie rl lilasy przez autora wyróżnione. Piejest konieczny i szeroki gest w jego użytkowaniu. 85 Z ośmiudialogów.l. SzlachciĆem i szlachcianką.łrymieniane ukradkiem.rlcżą c]zieci wielkich lordów.y. jest on mało znany. Tytuł jego dzieła brzmiał: Kunszt miłośeidworne j19.lrlz w miłości llirlt. Szlachcicem górnej warstwy szlacheckiej i kobietą tejże Tak wygląda stratyfikacja społeczna w oczach francuskiego 1lisarza XII stulecia i uzależniona od niej erotyka. Mężczyzną klasy średniej i kobietą z górnej warstwy szlacheckiej. a zwłaszcza Ars annandj Owidiusza.iom.la zawstydza każdego szanującego się człowieka. Tlre Art oI Courtly Love.iac się z po.wpływy poetów arabskich przenikające z Hiszpanii. wreszcie.. co zaśdo 1.Wyłącznie rlrls]ionałośccharakteru stała się przyczyną wyodrębnienia szla. wyłania się pewien 84.1 |)|zy sobie lw i. z łaciny na angiel194l. li lasy. Szlachcicem górnej warstwy szlacheckiej i kobietą ze zwykłej szlachty.tlniej ńie wymaga . Nie ma tumiędzy małżonkami nie rodziny. |. którą idzie autorowi. czy wielkich lenników rlitl tylko charakter wchodzi w rachubę. 19 ski J. rri.cja z dystansu. Kobiety--znajdowały w niej zadośćuczynienie za brutalnośc mężów. bo kunsztowne 1lłlspólstwa. Być może dlatego. klimat Petroniuszowego wytrawnego-życia. 3. jak przekonywa szlachcic wyższej rangi szlachciankę wynika.r:iski lll . Miłość lll.którego autorem był Andreas Capellanus. Jakoż w jednym z zamków opisywanychprzez Marie de France freski przeclstawiały Wenus trzymającą w ręce Owidiusza. nie wchodzi z. Capellanus był współczesny znanemu nam już Chrótien de Troyes. Miłośc. przeciwstawiając miłość dekoracją miłościwarstw niżz . Między mężczyzną klasy średniej i kobietą ze szlachty. bo miłość musi byc sekretna lltr. Nie wolno przeciwstarł.. który nie ma zastosowania w wypadku ll1.która zmierza do pełnego zadośćuczynienia.Jednocześnie jednak nasz autor stwierdza. Odpowiednikiem tego dzieła był traktat o miłości..rlrlly nie są tu w ogóle potrzebne.llrlllowi usprawiedliwienia dla uchylania się od miłości l\ llattret.1.rj lnowy o świętości poza nią. Mężczyżnitakże wyżywali się jakośw tej fikcji. Choć to autor jedynego w swoim rodzaju dokumentu. Należy je jeszcze uzupełnić o wskazywane przez niektórych wpływy korespondencji wymienianej między żeńskimi i męskimi klasztorami.tz]iu małżeńskiego.azdtością.rji1 pervną moc nad mężczyznami. Miłość musi być nadto połączol rl:. Kobiety lrrltlcks mora]no-obyczajolły. ale przyznaną im ptzez męż. że nie może jej być między 7\\. wpływy świeżejrecepcji kultury rzymskiej. J. 6.. stałym niepokojem czy się ukochaną zalrzylęk. różnił się jednak znacznie od dramatycznej miłościz cyklu bretońskiego. nie jest znowu miłościądo o ukochanej dalekiej. Inaczej szych. Wszystko zaczyna się od kunsztownych werbalnych zalotów. New York Andreas Capellanus./.1l|ęlą. llr<lcLwd między ]udźmi i doprowadziła do iroydzielenia różnych 1./. 5.żtlrn i żoną. do brzmi: 1. reprezentowanej w legenclzie Tristana i lzoldy. B. ale wolno je oszukiwać.rlltl jakimkolwiek icln życzer. lecz miłością. Przynależnośćdo klasy jego zdiniem wyjaśnień. .ts". mające j rożne odcienie w zależnościod pozycji klasowej partnerów. . 4. Nie może -./. przeł.ono w ogóle w-rachubę. . z definicji miłości jej byc.I7 z przymrużeniem oka. 2. Parry. 7. że do szlachty słowem. tj. Cytowane przed chwilą wyjaśnienianie wykluczały jedne drugich. jest formą wa]ki. że dopiero lat temu kilkanaście udostępniony został w przekładzie z łaciny na język angielski. a miłośc l. Szlachcicem górnej warstwy szlacheckiej i kobietą klasy śrcdniej. Klimat jego Ars amandi. . tl. że szlachectwo jak utrzymuje llitl wiąże się z urodzeniem. Mężczyzną górnej warstwy sz]aclreckiej i kobietą klasy iircdniej. od wyszukanej z obu stron retoryki. które wymieniliśmy. rlitlśmiałośc przezwyciężenia. zastrzega się on. kobiety bowiem mają tylko 1.

a nie był to prawdopodobnie 1rl. zawartej w dziele Alain ('lr. czego pragnął. Wirrniby broniĆ mnie plzed t ( |l l :|ll. ka świadczyo tym. ze nie są dziecmi prawowitego męża matki.. który oto przeniósł jąprzez bagno nadrzeczne i ktory był Tristanem w prze.. przez minstreli. Tak króI Marek rv stosunku do Tristana i król Artur w stosunku do Lanlt. .zamiast przebaczenia.loia.łliadują się. struje su.lt. Ale ta ambiwalencja była szczegolnie jaskrawa. t 87 .l z() mnie. Olicjalnie potępiano cudzołóstr. i tym żebrzącym pielgrzymem. Pragnę tylko jej istnienie zasygnalizować. żeby umożliwić nrałżeństrł. braniu.chrześcijański był wszakże w nim nader s.woich celów.Nie próbuję tu wyczerpać ciekawych zagadnień zawartych w tej książce. Gdy pewien rycerz w postaci sokoła nawieclzał żonę starego rnęża. jak narzeka. gdy wchodziło w grę życie eroi. wyraz w rozmowie pana i chłopa. tosci najwyraźniej nie przeszkadzało ludziom. |rrl.rlIr. by utrzymyrvac pisał Huizirrlll.rli się.t ila.I. że nikt z jeclenastu rycerzy śp_iącychw sąsied. rycerskiego ideału w życiu codziennym" 'loLeż nie trzeba było czekać na XViII w. Zdradzeni mężowie w niejednym wypadku rlliazują serdeczne przywiązanie do kochanka żony. Grzeszne każclego spotkanego na sr.z jaką wędrujący lycerz ścinał przeciwnika. Pokost pokory. był nieprzewidzianym w kalkulacji Tycerzem dwunastym.r.mowany o tym.. Życie rł. pan Bóg. że to są przecież praktyki grzeszne. nich komnatach nie odwiedził jej w nocy.oją lviarę. po czym rycerz niezwŁocznie uzyskał to.vojej drodze czyny dawały się łatwo odpokutoz punktu widzenia kościoła \Mac przez wstąpienie u schyłku zycia do klasztoru. clwóch irierarchiach nie dających się pogodzic war.il. potem na wieki ręce wasze Ilłl|. z jego odwracaniem tłlr. że jakiśelement na niby dawał się wyraźnie głowy oclczuwać w tej łatwości. Pan Bóg łatwo dawał się zwodzić. kiem. 89.. żona króla Artura. Bóg najwyraźniej patrzy na niego łaskawym tlliicm. ta zgodziła się natychmiast jeżeli przez przyst. obieczono w habit mniszy. z których się zrodzili. skoro arcybiskupowi strzegącemu jego ciała po śmierci i. mściwośc zamiast powierzchowny. Men dnd ldeas. s. kto go właścirviezrodził Il()lllf matki.ic. Slosunek chłopa do rycerza znajduje w pierwszej połorvie \V iv.yczne.'|'l. Ta przysięga wystarczyła do jej obrony B6 woła w jednej z pieśni Marie de France syn .<. darvał się łatvro lvywieśćw pole. Rycerze byli już krytykowani przez lvspółczesnych solr|r. rv imaglnacji lvspółczesnych. rluchownych. Duma . ńające zaświad_ czyć o niewinrrości kobiety wiarołomnej. pamiętamy. że lzo]da rvystawiona na próbę utrzymania w rękach rozżarzonej sztaby że7aza wyszła z tej proby zwycięsko po złożeniuprzysięgi. kościółstara się rycerstwo pozyskać dla Jak wiadomo .łiebywała dawka udawania była konieczna.lllicr Le Quqdrilogue invecćjf.z siebie samych. jeżeli ciało rycerza po jego śmierci przy.rtvszy dokument świadczącyo rozżaleniu chłopa w stosunku ll l 1l. ponieważ i |o jednali było obciążające. że autor przyswoił sobie głębiej legaty stalozytności niż pouczenia chrześcijaństwa.. . Mimo grzesznej miltlsrli Lancelota. -a \Mszysikie sympatie były po stronie kochan]<ów. Ta prob. Lancelot bowiem. tltI rł. że nikt jej nie trzymał w ramionach poza jej prawowitym małżon.rtpliwości.i1.o ltrrcilankom. nie ma w.zccl spaleniem. można było zbawienie zapewnić sobie Lańszyrn kosztem. ze aniołowie zabierają Lancelota do nieba.it. zupełny brak szacunku dla cudzego życią złagoclzony przez fakt. lr. ( ir ly cior.y |. Co pewien czas ta postawa pełna tolerancji jest zamącona |lzcz przypomnienie.}. przysięgła. bo tacy llllllli grzesznicy jak ona już się tam znaleźli.szystkiegot co plzypominało średniowiecze.] l 1rlr)żlliaczych.1.i idzie o sądy boze. jeżd. Zgładzę małżonka ti1llrllc:".prześladująmnie głodem i mieczem [.ud rnoich Tąk .i nat]/chmiasi uciąć mu głowę.' by okazać. przez mieszczanl pTzez chłopółr.Ojcze panie uczynię wasze ol. a oni 7.(|llanie. t. ale ztlrla króla w interpretacji Malory'ego z II połowy XV w. Nieślubni syltrltvie lakże popierają grzeszne związki.. - l|' .że w niebie zasiądzie po prawicy boskiej. który z tego przywileju skorzystał. I{uizinga.ąpienie clo komunii zademon_ go uszczęś]iłl.żywi rozwiązłych . Wezwarry kapelan do]<onał l"ego obrzędu.chłop . królem Markiem.vo. l 1t1.1tlsci. której romans z Lancelotem trwał lata. rlłLlece postulaLy ideologii rycerskiej odbiegały od rzeczy. a ja umieram dla nich.

helas. polując na zbroję. przewidywał on natomiast bogate ży. Paris 1923.. a tymczasem.1. iiekroc 1llaclnęli brac udział w walce. że kradli i łupili kościoły. ków.biegła w rozmyślaniu". ubolewano nad nieuctwem Iycerzyl ktorzy na ogół nie umieli czytać i musieli przywoływać kieryków. Warszawa s. coraz częściej traktowana z plzymTużeniem oka. niestety.1tlczyło piechotę z Walki.a rv zbiorze rvyda_ nych dotumentów średnicwiecza.zienia prochu. Znany kronil. gdy otrzymali jakieśpismo.Patrznp.v. korzystał :. IIz peIsecutent de tain me deussent garder d_es ennemis. Jej zmierzch ma wielorakie ptzyczr-ny.arakterystyce jego bohaterów.lil. Sprzedana wYspo. The Decline.Le labour c]e mes moins nourisć .'że ideały lyc:crskie. 5L 89 . że pieniądz tak zmarni ał. 1rrż zwracano u]Magęl ten obraz szlachcica utrwalił popiołach.. Jestem żołnie_ l.Halldór Data wspomnianej dewaluacji była równocześnie datą wyna_ lt. Froissart.których nie mieli zainiaru dolrzymywać. która już i tak stawała się (.z.wrogami. kobiety 22.w kompozi cji jego utworóŃ. Inni wytykali rycerzom.. którzy wcześ_ lliclj docenili jej znaczenie. Cytuję za R. że robili sobie z turniejów imprezę zarobkową.i*u istotna. pojedyn. helas.że składali śluby. nie mędrkolvał. gdy chybiali swoim zobowiązaniom.()raz mniej funkcjonalna wobec ruchliwościpiechoty. świadczyo ich . w ch. że z sześćdziesięciuzrobiło się drvadzieścia. 1955. ale . Trudno wątpić. Rycerz u Sienkiervicza. inny wynalirzck pozwolił lancą przebijać zbroję.jak wspominaliśmy ideologia rycerska jest od XIV w.Po co nam ci sklepikarze?" (Quel besoin avons lttlus Ce ces boutiquiers?)23. bił się i kochał. Król natomiast opierał się na rlritlszczaństwie przeciw baronom i coraz częściej rozciągał na tllitlszczan przywileje przysługujące dotąd tylko szlachcie. cie emocjonalne. Nie tylko oni zresztą na niej cierpią sądząc z wierszyka reprodukowanego przez calmette. 1liccholy zaznaczana była przy każdej okazji i okazywała się :. a biedak tylko słom ę (Ie blć au loy. że ze zboża król dostawał ziarno. oclegrały wielką rolę w kulturze r. Co natomiast jest dla nas Ważne. że rzemieślnicy przyjmują tylko pieniądz z dobrego metalu (ne vouloient prendre denier.lii rv 9s Kiljan Laxne ss. okazywaniomuczućobowiązującymwsagachislandzkich. Narviązywanie do wątkórv rl. l]z vivent de moy et je meur pour eulx. s./yćzyn tych przemian i nie jest to dla naszej problenratyki . Za swój stosunek do piet. zalewali się łatwo łzami. Jagienka. realizowane czy nie. W bitwie z 1302 roku rycerstwo wy1.. Dewaluacja z 7313 roku przyczyniła się do zrujno*urriu baronów. że ten ideai nie był intelektualny.ilniejsza niż pragnienie zwycięstwa. Rycerstwo pogarda dla lr ancuskie opierało się długo jej udziałowi w walce. że rujnowali przbciwników wygórowanymi okupami. nie pozwalają mi chleba spoży.61. lvedług .. bili żony. Rycerze schli z tęsknoty. 8B 88. L.l1. to to. Na razie był on stosowany tylko do wysadzania trlurów twierdz obronnych.l. kowali się nie obserwując reguł gry. zgodnie z tradycyjrlyr-tri wzorami. powiadając: .1ua]ności w polsce socjalistycznej poczytność sienkiewicza i r./(]lnr a nie poii|ykiem _ mówił o sobie Kmicic. tracili zmysły. et ilz me gardent bien de mengel mon pain en sceuIte" (Alain Chartier. W bitwie pod Azincourt w 1415 roku |. s. że byli chciwi.rlcrskich przejawia się u sienkie-wicza dwojako: z jednej stro_ lly. by naigrywac się z mieszczan i chłopór. 22Interesującejestporównanietegoekshibicjonizmuuczuciowegoznie. ale rychło przyczynił się do przeliształcenia techniki walki i obniżenia roli konnicy. Ia paille nosfre).. wac bezpiecznie" 21. Trepka przyjmując lv bibliotece w stokłosach :.cślenia autora. broń i konia pokonanego rycerza.opejskiej aż do czasół\r nam współczesnych. si ce n'estoit monnoie lort). Quaclrilogue invectif .ancuzi odmowili pomacY 6000 łuczników przysłanych im z Pal yża. liazdej okazji. Zenon Szczygielski. z drugiej . nie była .rr. bo była zbyt sprawna. z'. Jak na to takze Zerom. Nie leży w zakresie naszych konrpetencji dalsze dociekanie 1li.lioty Francuzi brali w skórę w walce z Anglikami.oraz to nowe wydania jego dzieł. Wprawdzie Malory jeszcze w drugiej połowie XV w. że nie szanowali zakładni.rr1. et ilz me .les Josclres et les oyseux et de gląive. że napadali na podróż_ nych. rekonstruuje rv Anglii legendy związane z królem Arturem w dziele noszącym tytuł to Morte ó Artur. *atuły na zawołanie i umierały z miłościna poczekaniu Wiekiem szczególnego rozkwitu opowieści dwornych jest wiek XII. 1B). Kilgorirem.. a potem z dwudziestu cztery.. przeł. który przejął się ideologią rycerską. że byli rozpustni. Autor wierszylra ubolewa.

Ale obowiązuje szczodre rozdawanie. . iest pełrra podziwu cila tego nieznaner1.(lo żollal słysząc o nich.widny i na pociski wystawiony". l. bo chorego zabic to chłopska Tzecz| nie szlachecka. o czym 90 l11.lli.juliair Krzyżanowski 2a nazywa Trylogię powieścią ludową. Wydanie bezbronnego Bohuna przez Rzędziana napotyka silne potępienie ze strony Podbipięty. gdy przejeżdża kanclerz pokonanych Szwedów.ich uczuciach. przy czym obie strony trwają wiernie przy l. A miał przecież nie byle zadanie do spełnienia.rly..tin zapomina o obietnicy porł.ll. jak mówi o Rze. 3) moze to być twórczośćo ludzie. traktowaliśmyjako wzory .. równo Kmicic..<lchuje się z wzajemnością w pięknej pannie. Najgorszym zarzutem..Rafała i Krzysztofa Cedro pokazuje im fuzje i rzemienie. Gdy okazuje się.o powtarzanie się pewnych. zalysowany jest także wedle konwencji średnio- . by szukać sławy na turniejach.r. . że życie ocalił Lym. Tak Bohun porylr. . które z króla czynią postać raczej bezradną i płaczliwą.r I lelerrę odda jąc ją pod opiekę karła z obciętym językiem l :. musimy się nad treściąsłowa .i stając po stronie Boclusława Radziwiłła.1 wit.llrlc potł.tlru5. tak . opis bitew obejmuje tylko walkę możnych.. t. 4) morl t1. skie serce w piersi".. Tak iak w opowieściach rycerskich. nie ujawnia lisiu Bogusława Raclziwiłła. tak jak elitę stanowili rycerze eposu .lr.na gościńcu tośhultaj". czyli.sli rzeczy rozmaite: 1) może to byc twórczość powstała porllrlrl ludu.. W Potopie Kmicic traci serce Oleńl. realizu_jący wzór wiernego sługi to szlachcic. aczkolwiek trucllro sobie wyobrazić obronę tej twierdzy bez jego csoby. świadczącego o tym. 91 L .stała poza nim. Odwazny Tycerz utrudnia sobie sytuację i tak już pełną grozy. Jeremi Wiśniowiecki spaceruje widoczny po murach Zbaraża.. choć ubogi (patrz Eurylileja w Odysei). . Na bezbronnego się nie napada\ Rzędzian opiekrlje się chorym Bohunem.rotu w określonymterminie do zl . nie okazuje pierścienia.ochową. Mówiąc bowiem o twórczości ludowej miewa się na rrry. Krói Jan Kazimierz.ttlerowego. Szacunek dla wroga ujawnia się w różnych okazjach. była ostrzeliwana. choć .Cały regiment gwardii ognia nad jego trumną dawał". Losy ich na rlItlc1o rozdzielają.lt.asznej Horpyny. która go wita słowami.|io Babinicz uzyskuje wielką sławę pod Częsi. |)oza analogiami w psychice bohaterów Sienkiewicza i rycejak wspominaliśmy na lzy sredniowiecza można wskazać la już mowa.Judasz" nie obowiązuje.cza. |'rlltiew-aż wzory rycerskie średniowiecza. go.w.Polonistyka" 1966. jemu niedoszłemu zabójcy piękny pogrzeb. a potem przybiera nowe l1. . do Rzędziana..oilalela. Podczas gdy ludzie Skrzetuskiego chowali się przed kulami.niemiłych szlacheckiemu oku". . a parol jest dla rycerstrva. Rzędzian. jak i Wołodyjowski wzbogacają się na wojowaniu.. Król Jan Kazimierz każe prezentołvac broń. nie może |llz lrru srtoich łask odmówić. którą opuścił. w której Skrzetuski udawał się do Chmielnickiego jako ernisariusz. O prostakach się nie mówi. . prorvadzony na rozstrze1anie. Ten ostatni przybiera nowe t1.mieszczań.. gdy jego losy zalezą od atatni.tltllyczną1 2) może to być twórczość przeznaczona dla ludu.1 l. Bohater od pierwszego wejrzenia z. choć mógłby go zadżgać. Za. Skrzcłus]<i u Chmielnickie. Gdy ona się l|() wyrzekal zaczyna od utraiy zrr-iysłów.1zrvisko i pod tym nazwiskiem dokonuje ekspiacji za swój błąd. Oficer piechoty ma u Sienkiewicza .v nieobecności Kmicica. jaki mógł spotkać Tycerzar był zarzut tchórzostwa i dla uchylenia tej możliwościrycerz był w każdej chwi]i gotow narazic sprawęr ktorej słuzył. Nazywa się to u Sienkiewicza rogatą rycerską fantazją. respektowane w porv icsciacłr historycznych Sienkiewicza. którzy go wiodą na stracenie. A idzie mi. Ona napastowana jest w tym czasie przez jakiś l /. czyIi rycerz ze ]wem. Okryty ( |l\vźl]ą może już wrócic do ukochanej.isko i pod tym nazrł. bo wolno brać łup w bitwie.Łódż. Król Karol Gustaw z kolei wyprawia swo.lll opolMieści Chretien de Troyes Yvain. loqie kompozycyjne. który dostał od niego w swoiin czasie i ktory stanowił gleji bez_pieczeństwa.lr llł. nr 2lt00.clzianie. Słowo rycerskie bezwzględ.rrltllłić. inaczej mówiąc. żeby odwrócić uwagę od książek. Schemat Potopu jest dokładnym powtórzelll(. ran twoich niegodnam całować". z którego rąk on ją wybawi. nie dla zbójów.(l1-11y charakter.islriem dokonuje cudów waleczności.ll.lloj elity społecznej.1ztl.rl Oleńkę r.ł Julian Krzyżanowski. Podobnie Kmicic. rIrlllrze znanych schematów.la. który będzie napastorr.r. \ r.ludowv" chwilę zalll. demonstrowane przez Skrzetuskiego na przykład w stostrnku. ze to jest jej dawny mąż. w chwi]i.ludowy" może być kwalifikacją r.. on stał .

jdk się zdaje.lr<lpciuszka" czy wątek . Ta supozycja nie wydaje mi się trafna. utrwala obraz tego strasznego zwielzt. Smok wawe]ski ma dużo krewnych..1 smoka w średniowieczu. Żołnierz jak to w wypadku Sienkiervicza krynie był bohaterem walk tycy nieraz zauważali. w sensie recepcji masowej. że nie ima się go miecz ani kula przeciwnika.Darvida i Goliata'' wspólnymi wątkami lrrrlzliości. rozdz.ycerz . takie jak te.. 1946.Recepcja Sienkiewicza rv Polsce była. kto ośmielił mu stawic się <"1. którzy poniza. jak Pieśno Ro]andzie czy Tris|ana i lzoldę. które przejawiają się w tego rocizaju utlrorach rv różnych częściachglobu.r i. żądając okupu za jej wyzwolerlic.w braku innych wrogów . którą się posługiwaliśmy.oło. jak w legendach średniowiecza. Poil.masowa". 93 . Jej życie.tera. Przyjmując ostatnie znaczenie słowa .vówczas człowiekowi. być może..ków. Zirrnuńskiego 26. Ęarodny j gieroiczeskij epcs. by llaktował ją jako zakładniczkę.r. Autor tł. że zawsze ludzie llrr. że smok był reprezentantem całkiem realnych rlziliich zwierząI. Tak interpretowana ludowośćnie staje na przeszkollzitl traktowaniu jak to czyniliśmy legend średniowie. Są to takie na przykład wątki. To wyjallllicttie nie pozbawione. by iak najbardziej podnieśc zasługi tbgo. Na ogromnym materiale porórłrnawczym autor ukazuje w'rozdziale I swego dziela pewne wspólne łvątki.a nie może tu wchodzic w rachubę. Żirrnuński. tj. to. jak mieliśmy już okazję zaznaczać. recepcją tradyćji sz]acheckiej przez mas)r 25.1 liodeks były w nich odtworzonez7. XIII.ze tu dochodzą raczej do głosu wspóltlrlsc:i llatury psychologicznej.ollzilllie kopciuszka zwykło tłumaczyc się tym. t czość.. Opowieści dworne prawdopodob. gdzie o wpływach mówić niepodobna. r1.że to byc twórczośc mająca lud jako głównego odbiorcę.. Niektórzy sądzą.jak tllrllyw Kopciuszka. jak się zdaje. 5) może to byc. 1lytanie. . jak niezwykłe narodziny boha. tzn. słuszności -jakie zaplecze psychologiczne mogł miec smok wnasuwa . I (ltycżną. M. które miały pe]Mne stałe. że ten byt fikcyjny był tak skonstruowany. rvyłącznie w sensie ostatnim. obejmując je wszystkie nrianem ludorvego eposu bohaterskiego.iskiem W. Toteż mozna rnówić tu o ludowości.którą chłonie chętnie całe społeczeństwo bez względu na przynależnoścklasową. Te analogie autor skłonny jest Patrz Karol Wiktor Zawodziński. E|hos Tycerzy średniowiecza objawia daleko idące analogie 1rl J. żeby l.łaściwie Nic korzystał wszak z jej wdzięków. szczególnie tł-czesne sukcesy bojowe.a tych ll l(opciuszkiem i wTaz z nim przezywac jego triumf. Stulecie trójcy powieściopisarzy. Myślę. to samo powiedziec o legendach średniotviecza. które były przekazywane słuchaczom nie tylko r^r wielkicil dworach.jako utworów. Zawdzięczam prof.yraźnie traktuje litelatuTę. dlaczegoż by bowiem rvilki i rysie tri<l miały występowac we własnej skórze? Z kolei nasuwa się smok trzymał dziewicę na uwięzi. Spotykamy się wszak z nim na rozległym tlllszarze. 1962. Nie były to także utwory o ludzie. W. który krvalifilcuje jako ludowe zarówno takie legencly. których dochodziła do-głosu elita.go zagrożenia.r . zdobywanie swojej wybranej poprzez z pozoru nieprzezrł.l pokrzywdzonego jest rvielu mógł utożsamić się . 25 26 zyilisac jednakowym pTąwom jedynego socjalno-historycznego lrlzwoju ludzkości.ycięzone trudnościitp. Mozna. 92 27 Cecil Maurice Bowra. warto--się chwilę zastanowió nad popularnol. według jego krytl. które czynią wątek . London 1952. Każdy. kto uważa się z. jak //iac/ę i Odyseję. ale dotyczy to przede wszystkim chansons de gesles takze i na miejr.cu postojów pielgrzymek. bo trudno przypuścic. rów średniowiecza powiedzieć.lnie wysłuchują opowiadań o tych. wreszcie. także i tam.cl'a słowo poetów i pędzel najgłośniejszychmalarzy. lr. bo mało możemy dziśo genezie wielu utwo. dlaczego rł. Kwalifikacja genetyczn. żeby charakteryzująca je erotyka liczyła na tego właśnie rodzaju re" cepcję.długo tli -_.l nie nie były dla ludu przeznaczone.lud w ogóle w nich nie występował. jako literaturę arysto|.miał z czym walczyć.ludowy" można się zgoclzić ze stanorł. Krzyżanowskiemu zwrócenie mojej uwagi na teqo interesującego autola.1ch średniowiecza.doczekują się własnego wyniesienia.legen1lylanie. Slroro mowa o wątkach cieszących się taką popularnością. M. Tak. rvytyczone szlaki. Smok kumulował w sobie wszelakie zło. zagrażających r. bo. nie słyszy się także. Wyfląje się.wtak. zdumiewające wyczyny od maleńkości. ref]ek|-or autora padał na pojedynlii rycerzy. uwalniając dziewicę czy okolicznych mieszkańców od stalt. twórczośc ludowa w sensie . Heroic Poetry.

J..l<)źnego średniowiecza. W obu za[em wypadkach ten ethos miałby być reakcją .-W interezującym lvslqpie redaktor tomu. ubieganie i ws. J..Ten warunek wydaje się istotnie zrealizowany u Homera i połród rycerzy średniowiecznych. Dzieje się to. Ni rzecz tezy lltrpróela pracorvałby. 360.tlych przywilejów.rlllie wymagań. o którym już miałam okazję Socjolog belgijski. Ale nie zawiódł zaufania. tlrlIlrrie pojęty honor odgrywa szczególną roIę.. tylko w pierwszym wypadku chodzi o zagrożenie własnej 1.rlołów".Honor i wstyd . E. lilorzy są wyżej i pragną ich naśladować. którym niełatwo sprostać. bądź *." przeciwnie.ug. kiedy wzrost wpływów mieszczaństwa ztltuszać zaczął do obronnej kodyfikacji własnych dyrektyw. tltlych przywilejów_ przez stale czujną wrogość..anie cnót trudnych. o za rozenie wła. co w tym wę. wtllł." bądż też przez zaciąganie ltltlmal niemożliwych do wypełnierria zobowiązań lllarakteryzuje górną warstwę społeczeństwa zlożonego . są rzczególnie doniosłe. związana z rozmiarami grqpy.zynniki.rlllie dodatkowych trudnoŚci l lnne.riusć ao . także i ich wojownicy rządzili się podobną hierarchią wartości. . _ . Artur Górski1 'Warszawa 94 zs Sogj isląndzkie. że ethos.rp. Według obrazu Germairów u Tacyta. W 1965 roku ukazała się zbiorowa książka aotycząca wybraltyclr społeczeństw basenu śródziemnomorskiego. zgodnie stwierdzan y pTzez historyków fakt. Pertstiana (ed. wo]na od rvszelkiej troski gospodarczej. London 1965. 95 . tak jak popizednio t plzezkulty. jaką w odróżnieniu od ludzi z dolin opisywał w swoich pracach Kazimierz Dobrowo]ski. obracanie się w kategoriach honoru i wstydu. s. w drugim .r. Dupróel o zdania. w przeciwieństwie do anonimowych. które tego rodzaju ethosu nie wytworzyły. Znamy ludy pasterskie. której usiłują zapobiec priu. Wojowanie i czerpanie zysków z ziemi i tu. Saga o Gislim wy jętym spod prawa 1931. centralna rola odwagi. nie wytworzyła wzoru takiego zadzierżystego i niepodległego człowieka.Płaszczyzny i niże wywołują jedynowładztwo z racji sag islandzkich Artur Górski i wewnętrznego zagrożenia. jakim był Achilles czy Lancelot. gdzie elita wojskowa.rlzycji przez dopływ arywistów. W pierwizym wypadku giózi . skazany na dożywocie jako więzień w Zamkach Orawskich. ypadku można by zilustrować przez wspomniane stwarzanie * *i].ry*il"1o*utlytlt infiltracja z clołu. ani wystarczający do wytworzenia ethosu tego typu. wystarczy tu przypcmnieć kulturę naszych góraii taką. które rządzą się podobnymi dyrektywami. Stawka była nie byle jaka. Silna presja opinii publicznej. ale góry zmniejszają zewnętrznego tę obawę i dają się rozwijac typowi ludzi o niepodległym sumieniu" 28.). narzucanie l. oprac.. rlrltloszą siĘ do nich r. zbędnej do obrony s\Mego honoru i dającej się mierzyć ilością pokonanych rvrogów i przezwycięzonych niebezpieczeństw. jak to Sobek Jaworcarz.wierny swojemożnośc mu zobowiązaniu w stosunlru do strażnika. i znamy grupy elitarne trudniące się zawodovro wojowaniem. gdzie rtór.gqry'' może llrltviem układac się dwojako: nąOZ niżej stojący podziwiają tych. jaką starsi spośród nas mieli jeszcze okazję obserwowac i jaką w posiaci stylizowanej przekazał Tetmajer w swoich opowiadaniach No skolnym Podhalu. jak nazywa je autor. G. które sprzyjają tworzeniu się tego rodzaju ethosu. ekskluzywnych. G. o lzeczy trudne. stosunek niżej stojących do uprzywilejowJnych. Jeżeti jdzie o wspomniane ludy pasterskie.ru . .ożr. Jednakże fakt przynależnoścido elity żyjącej z wojowania nie wydaje się niezbędny. żtl siowne sformułowanie kodeksu rycerskiego należy óa. Nieustanne ubie. i tam były podstawą egzystencji. Shame (praca zb. i gdzie osobowość działającego jest równie ważna. w kiórycn po. którzy wszyscy się znali i wszyrtko o sobie wzajem wiedzieli.llie.był się o Tzeczy niezwykłe. Taki honor miał! pisał we wstępie do swego przekładu . ganie się o pierwsżeństwo i chwałę.z ethosem rycerzy Homerowych. Pamiętamy.ten-ethos z i . w l. Peristiany.vrogo i przeciwstawiają im swój odrębny lysLem wartosci.).pisze w przedmowie -. nie. w którym dominuje dbałość słamówić .lzi w grupach małych. zaprzątają ciągle ltl<. Mam w tym ostatnim wypadku na myśliSpartę. wskazuje na pe]Mne t. jak jego stanowisko (oIfice)'' zs. w łrugim wypadku rrtlczuwana wrogośc narzuca konieczność usprawied]iwiania włal. n Honout and.rki"orobiste |hce to iace relations). przel. obowiązkowa szczodrość.ę. mając ucieczki nie skorzystał z tej możliwości. verlus d'honneur.

Tozwa'zd. lr.vi ęce j negatywnych niż -mióazy '.r.. rolników. sprawy obrazy na honorie. ll Maorysów brak stratylikacji ekonomicznej i brak myśli.sądząc z tego pozytywnych. istniejących poza pru*Ó*. Przypomnijmy. Wyodrębnia indywidua1". ""l^:. W kulturach współdziałalti.. w ramach ktorych (Zuni) określonajest pozycja człowieka i za1lt. z tym zastrzeżenierr. po uchyleniu roli liz()regu czynnii<ów autorka ocinajcluje pe\Mne determinanty w sLruklurze społecznej danej kul|ury.wtrione mu jest bezpieczeństwo. czy Lo grupa biedna.lrlr.ych jest sprawą drugorzędną. do gangów i tzw..(). odwrotnie. które wchodzą w rachubę AuLorka zdaje sobic sprawęl że dla rozstrzyQnięcia sformtłłow. bo to l)i(: egzystencję. w związku z obser. podczas gdy osiągnięt ll.. ltlgo. żadi| Wypada zauważyć. do wymierzania spiawiedliwości we własnym zakresie.terski. według tego samego pTzez nas gjrupy rycerskie objawiają aulora. Zważywszy. lłrlilcr konfliktow.. jest mniej ważne. Rozważone to jeden z czynników. że słowa nomos wymierzania Homerowym.r. któreqo człowiekowi nió można orlellrać. w którym jednostka zmierza llrl lllvtlgo celu bez uwzględniania innych". |tilll Ill)llt. rlziłtla przeciw współzawodnictrł-u. rv jaki dana grupa zapetrvnia soa więc czy to grupa rnyśiiwych.Uu dominacją współdziałania J. czy Nie tna związku z tytn. W pierwszym wypadku akcent pada na to.rpJ*".ylrlrlzkie. o co się rywalizuje.1ttt i.T:_Ti.. colnel socie. czy dóminuje w. llitl . czy bogata.rl inicjatywa i ambicje osobiste nie powinnyby ctrać tlużej roli.lctzy. posłowiu stanowiący redaktorka całości__ Margaret Mead. in. Przez zachowanie indywidualistyczne autorka pro. sycylij. że kulturę rycerską. wspomniana książka .:":i1":. ztaczne ańalogie w stosunku do grup przestępczych. Przy rywaiizacji. Skompro. 1.że llltlżlta poprawic swoją pozycje. Ńspolnym rysem jest tu pogarda dla Wspo. rezultat"*:. którą wutititbwac jako kulturę współzawodnictwa.. 3eayrrt o.przeciwstalviały.. posłowia io#". i<to by odwołał się do sądu dla Dlatego władze państwowe się po.y. lrŁórymi operuje. Sytuacja człowieka nie zależy ltt tlcl jego inicjatywy i ambicji osobistej.[. Jeżeli idzie o czynniki warunkują"".llrlrtt. który należy wziąć pod także. We współzawodnictrvie akcent patlrt tla ce! (goal). u_omili ska nazyłvała się w wieku XIX Societd degli Stanów Zjedno. so rogach ulic. Jetlnakżrl lIlj|. w obrazów syntezę uzyskanycł.można "ut Gromadzi warto chwitę uwagi wynikom tej pracy poświęcić. mamy do czynienia z zamkniętymi grupami. w drugim stosunki mięllz. W zbiorowej pracy Cooperation kultur ze mitive People autorz1.i" ^ lvspólzawodnictwa a sposobern.iest w tym sformułowaniu zawarta żadna deprecjacja. sprawiedlirvości bez udziału urzędników regulowania mitowałby się ten. Współzaworinictwo wy..jc rozumieć .nich współclział":i". l l tlr. tendencja ties 30.l.rrlrllt odróżnic od rywalizacji. Obecnie mafia trudni się głownie przemytem do pomarańczach.1..] zachowanie. ldzie tu o gromadki wyrostków zbierających się na w rozwnżallym t 96 97 . Współzawodnictwo niekoniecznic rna cha. rrrli związku z lechnologią.c ze współpracą w ramach grupy. do kultur indywidualistyczn którzy nie wreszcie. 1rrlli<ltlanie innych jest sprawą podstawową. którą rozporząclza.. w poizczególnych monografiach wyróżnienia w zebra.i*ią.zie pozycja człowieka zależy orl pochorlzenia.ł1. co się llrlc wspóInymi siłami uzyskać. rl. dopoki nie jest przekonana tl swojej niewą|pliwej rvyzszości (unchallengecl superiority)j1. przcz su.:T]..Współzawcldniczenie międzygrupowe może byc połą|. Street prawa. że mafia d'onole.:: współpracujące.lrlych tu zagadniEń potrzebne jesL jeszcze sprecyzowanie po|r. Gdzie indziej jeclnostka lli(! ma poczucia bezpieczeństwa. natomiast stosunek do innych współzawodnilr. że gd. kooperacja niekoniecznie przesądza o solirlrrrtlości. liśmy.1 l1.kces ckorromiczny -.. .uwagę. łr. (prawo) nie było w słownictwie minaliśmy już.'" _1:^'T":: pTzy. Pojedynek był poźniej jedną z form państwowych.. Nic są to jcrlnak jcrlyne czynrlilri. *uóią autoia o charakterze grup przestępczych.l.1s cthosicl jrlst inaczej. mianowicie. Podobnego roztl'lzrli<lnia należy dokonać między kooperacją a pomocą wzajemną 1lrlplulness). r.łrrZą rrr. Kwakiutlowie. Autorka tego posłowia widzi możliwość ona kultu nym ma|eriale trzech rodzajów kultur.1l. rozważają trzynaście rożnych względu na to. zariojnictwo. autorka zalicza na przykład Eskimosów. współzawoóniczące i plem przykłacl pierwszych wymienia połudlriowo-afrykańskie 'Satirorrga współzawo czy Indian Zunii jako przykład kultury nictwa . czonych narkotyków ukrytych w sztucznych and Competition among Pri. jakieśprzedsięwzit umożliwiającej 3ą organizacji politycznej.

jak miałam już okazję wspominać o tym gdzie ltrtlziej. który lv swojej niedawno wydanej autobiografii. osobiście obrażorry. oczywiście. Cóż możemy wydobyc z rozważań autorki dla charakterysty kultury rycerskiej średniowiecza? Myślę. 1937. czy ptzez niepotrzebne narażanie się dla okazania własnet. tak Roland nie wezwał pomocy.lr[ości. Można by równie dobrze uznać tendencje do współzawodnictwa za elementarne. Mandeville twierdził. które cytowaliśmy. natychmiast zaczyna się między nimi kłótnia o pierwszeństwo. że gdy tylko zbiorą się gdzieśmężczyżninajedzeni i płciowo zaspokojeni.że tendencja do kształtowania w stosunkach międzyludzkich jakiegoś pecking order może byc poczytywana za równie pierwotną jak pragnienie bezpieczeństwa. Jakim potrzebom służyłoich 1ltltItrzymywanie? Nie będziemy tracić tego zagadnienia z oczltt lll<ltlząc'dalszy rozwój rycerskiego ethosu. Margaret Mead (ed. M. ale służyła także obronie honoru. jako pewną plopozycję metodologiczną. mógł z tego powodu narażać wojska Achajów na porażki. żeby przeciwnik nie myślał. mimo najdalej idących lrjżlric politycznych. inaczej bowiem nie zapuściłybykorzeni. odrodził się znowu w romantyzmie i przeltl. co spowodowało klęskę jego zastępów. ethos rycerski przez towarzyski stosunek rycerza do wro(|(l. przy czym jej myślzatrzymuje się przy poczuciu bezpieczeństwa jako przy czymś eiementarnym. Odwaga. l1. Tak to Ąchilles. łączy się z przedkładaniem własnych spraw prestiżowych nad interes ogóIny.lrll.na myślo jakiejś bezwzględności w stosutrku do innych ani ich eksploatacji 32. Myślę. Piotr II. obronie własnego istnienia. A jednak ethos ten 1llz<:trwał parę stuleci.l żenia autorki. a mam tu na myślinie funkcjo9Ż Cooperation and Competition ąmong Primitive People (praca zb. rezygnowanie z uprzywilejowanej pozycji i wyrównywanie liztltls.r|i wybrednych czytelników Conrada jak Bertrand Russel. tak ceniona w tym ethosie.unkcjonalności w odniesieniu do potrzeby biologicznego przell watlia. dotyczących ewentualnych urvarunkowań rozważanego ethosu.rzebom. i że ethos rycerski nie da się. Mead. bo nie chciał być wzięty za tchórza. Otóż. nie wymagającym już dalszych wyjaśnień.1lizm 98 . ptzez odwołanie się do tego ostatniego tylko czynnika.że respektując zastrze. tak król Aragonu. okazywał się niejednokrotnie samobojczy i prowadził rlrl masakry całych walczących zespołów. lecz funkcjonajako peMrną tezę empiryczną głoszącą.).1wia nadal zarówno do czytelników Sienkiewicza. uzależniała współzawodnictwo czy rywalizację od poczucia bezpieczeńs[wa. jak też do l. Patrz Wstęp M. zrezygnowaŁ z uprzywilejowanej pozycji strategicznej. z przedkładaniem troski o obraz własny nad zwy cięstwo czy klęskę podopiecznych.).których Conrad bronił. Po tym krótkim przeglądzie hipotez.tll. przy czym ta że rezygnacja pociągnęła za sobą lvyrżnięcie całej jego drużyny. W najbarrlzitlj obronnej postaci teza ta ogranicza się do stwierdzenia tej r. Mead. że normy zaakceptolrzlu tv(llle w danym społeczeńsLwie służązawsze jakimś rozsądnym . jak to było widac z naszego sprawozdania. zgłasza najgłębszy akces do starośłvieckich w. służyła. przy czym w tym kodeksie zalecało się raczej umrzeć niż dopuścićdo pqniżenia. można ethos tej glupy scharakteryzować jako i widualistycznyl z tym dodatkowym posmakiem ujemności. plagnę na zakończenie powiedzieć słowo o sytuacji funlrcjonalizmu w odniesieniu do dyrektyw. psychologicznie wytłumaczyć. się boi.tl waloru.

ry . |'<lza tym człowiek średniego wzrostu jest zwinniejszy w różnych z(lwodach sportowych.rlzie robił tra oczach króla.<]zie on wzbudzał lęku swoim wyglądem.Vl. że Arystoleles wymagał orl człowieka 100 instytucja dworu jako zrzeszenia ludzi zależnych od jakiegośdysponenta właclzy i pieniądza ma bardzo stare dzieje. gra w piłkę.zona na serio. trzymać się go. Czasami za pomocą pilnie strzeżonych pionków zyskuje się krótową i wygtywa paItię: zwy. pójdzie na udeptaną zirlmię. historyków.'w praktyce bywają dworzanie niesz]acheckiego rodu. ttlt)wców. Jeśliidzie o pochorlzcnie.Ó. pisać pl. ciężc ten. potlit:waż ludzie sobie wyobrażają. Te nowe po- liltlszlrie dumnego.edrzeć się na mury oblężonego miasta. odpierać ataki przeciwlika.rumentaeh.o"głos. ktotzy trefią włosy l wyskubują sobie brwi. ani rvyczyniał w tańlrr łtkrobacji. zwlaszcza grly to llt. lekce sobie ważąc llrvój kunszt. komu dopisala zręcznośćalbo szczęście. i dworami iakimi.i<. La Bruyóre. Nonszalancja ta jr:clrrak musi llyć. krul. wystarczą turnieje. gdy to okaze się kon. niejszym tonem przemawia. pokojowy clworzanin rlie będzie ta]<że szukał okazji clo pojedynku. zaśw odrodzeniu . rysować. Walcząc w armii będzie się kicrował honorcm. Dworzanin borviem jest zawsze 101 . Pamiętamy clwory króla Feaków i clwór Menelaosa u Homera. Szczególnie zalecany jest dworzaninowi wclzięk i pewna nonszalancja. grać na różnych irrsl. która maskuje kunszt i każe przypuszczać. że wszystko 1lrzychodzi mu łatwo.ych opieki nad luttźmi nauki i sztuki też znane było starożytności. zechciało do sprawy przylożyć. by miał nie byle antenatów. czytać poetów. Typ egzystencji prowadzonej w tych siedtiskacń nieustającej zabawy wymagał nowych wzorów osobowych. autentyczl]a.żąda się od niego takze. człowick bowiem szlachetnego urodzenia ma lepszy start życiowy i latwiej sobie toruje drogę w świecie.popierali ich ptolemeusze w Aleksan_ drii i Mecenas za rządów oktawiana. Wprawdzie jedynym dopuszczalnym zawodem dworzanina ma llyć: zawód rycerski. celuje on we wszystkim. Ale rozkwit dworskiej kultury towarzysko-zabawowej kojarzy się nieodmiennie z dobą europejskiego odrodzcnia. jaki ten wzór uzyskał w italii i poza nią. gotów pierw. choć dworzaninowi nie przystoi żaden zawód |x)za rycerskim. gra niewesoła a po. Nie llt. Alb 1l<lnieważ wzór castiglionego ma być wzorem dworzanina doskollłtłego. Przypominamy sobie. zważywszy og. Tu inaczej.z ltalią. czasami iśćna ryzyko i grać na chybił traIił. Wiedza humanistyczna stalrowi ozdobę każdego. Roztaczanie prźez możn. mieć plan. upodabniając się do tych. które przystoją tylko zawodowcom. Muzykować mu wolno jednakże tylko j. do czego by się rJoszło. co bardzo pożąrlane. Trzeba ustąwiać pionki i Iigury. Rycerz w roli dworzatlilla chłaniająca. ciskanie włóczni.Cortegiano Castiglionego i jego przede wszystkim dopuścimy tu do głosu. Gonzagów czy sforzów. jak dwór Me<lyceuszyl cl'Estów. Chatuklery (O . Toteż dwo. nie bęrlzir: tańczył na jakichś festynach ludowych. bo wiąże się z umysłem ociężałym. Oczywiście. wśród nich najgór. trzeby wyzwalają niezwykle obfitą produkcję podre*czników dworskiej ogłady i cJobrego rvychowania.tlrin doskonały będzie musiał zndć łacinę i grekę. który go nigdy nie zawiedzie.lry ił.|wolze| Życie dwolskie lo gIą prowad. A po tych wszystkich marzeniach i wysilkach znaleźć się w szachtl lub ttostać mata. 'Wysoki wzrost nie jest poządany. gdyby l.ztlnie kopii. na co inni pracują z mozołem.ozą i wierszem. by był wysokiego wzrostu. clo czego się bierze. Nonszalancja wzmaga ludzki szacunek. nie pgtrzebując się doralliilc tego.. tz.lll gdyby pod naciskiem.ieczne i nie pozwoli sobie na żadną tritlgodną słabość. ale także nie popadnie w zniewieściałość. konna jazda.'ale w gruncie rzeczy wzór Castiglionego to wzór zdemilitaryzowany. po wielkopańsku.

. i gtdzie obcuje się z P]atońskimi ideami. W yozmowie dworzanin unikać będzie aluzji złośli. Sprawozdanie K. Niegodnymi środkami zabiegać o nie nie należy.wszystko naśladowałze starolrizm . uprawianie sportu jako zajęcia wyróżniającego ltldzi. w sprawach wojny i pokoju. lety.yścigi. ograniczaniu wydatków na festyny. Błazen był też nieodłączną figurą. Zmiany w dyrektywach związane są ze zrnianą roli spolr:cznej. tak jak drogo płacono za Murzynków. Gdy będzie mia} udać się tam. odgradzanie się od wszystkie. Rozmowy urozmaicały dłurlic wieczory.pomnyt by nie tylko mieć.a. żeby w nich błyszczeć. t02 103 . Sztab kucharzy musiał mieć nielada inwencję. żcby na cytowanej przez ChŁądowskiego biesiadzie weselnej porlać kolejno 43 dania. a na to. że Castiglione. . Chłędowskiego z tego. Jeżeli idzie o stosunek do księcia. mógł sobie pozwolić na szybowanie w Eórnych rejonach. pomni. Winna z taktem prowadzić rozmowęr a nawet umieć wysłuchiwać rzeczy nieeo swawolnych. Nie służy ludziom ani Bogu.ego rodu.jako świadków swej doskonałości. co dobrze tuszą o sobie.ivychi jado. Dworzanin swymi zaletami powinien w takim stopniu pozyskać łaski swego pana. Dwót w Ferrarz. a mianowicie higiena osobista. .kontynuacji watków rycerskich. Odwołuje się on do lrlrlzi.że cnota w tym wloIze służyprzede wszystkim osobistenru wyróżnieniu. l. Dyskretna reklama może mu przyjśćz pomocą. . ten spo1 W sób stanie się mentorem swego króla. clla zabawy ubiegano się o karły. którzy nie byli latwi cto zdobycia. s. ia była w zaniedbaniu.. opłacane bardzo tlrogo. Mężczyżnimuszą zawsz.a nie do Boga jako świadka i przyszłego sędziego. Na dworach ceni się człowieka nie według iego kwali. a stanowili pożądany akcent pośród licznej służby.tylko czystości się oc1 Rzymian nie nauezył" 1. uzależnienie prestiżu od iiczby ludzi za.. odtwarza niebywały luksus lcj próżniaczej egzystencji. Lwów 1909. ale i należycie sprzedawać swoje za. < r Kazimierz Chłędowski. że związek cielesny kala uczucie. by dobra o nim opinia wyprzedziła jego pojawienie się na nowym dworze. l<:żnych.lotelesa czy w średniowieczu. które charakteryzowaliśmy u Homera.. najlepszym sposobem po. trzeba było mieć rlośdo powiedzenia.Gdy zamężn. ll.Jeclną z głównych sprężyn wszelkiego działania była pompa. Turnieje. lecz raczej według tego. wywodzący się ze znanego. bronnych kobiet. nie będzie zaczepiać tych. Wieczorem odbywały się maskarady i bale. dworzanin winien się usunąć w cień.dworzanin") winna mieć jakąśkulturę humanistyczną. rlrlzie nie sięga prozaiczna troska materia]na.polowania wypeł- rliały ranki. broń Boże. możnego i szanowan. Jeżeti jego pan będzie oporny tyrn radom. co plebejskie. co zasługują r czeri na karę niż na kpinę. Różni autorzy podkreślali. mężna może oddać swoje uczucia wyłącznie komrrś.Obok źytności. oszczędzać będzie słabych. Zwracano już uwagę na to. To samo szukanie chwały. A pouczyć go ma w r:6żnych dziedzinach: w administrowaniu swego kraju. odmawiając służenia złemu. Kobieta na dworze (zwracam uwagę na brak żeńskiego odpowiednika słowa . Jedna tylko strona ży. może wielbicielowi ofiarować tylko seree. winna malować.e obronę czci kobiet mieć na względzie. Trudno nie dostrzec w dworzaninie Castiglionego. że będzie mógł sobie pozwolić na mówienie mu prawdy i prostowanie jego ścieżek. Który z mężczyzn nie będzie się starał zasłużyćna przyjaźń tak cnotliwej i pełnej wdzięku osoby? Kobieta nieza. lilejnotów rozpościerałysię niesłychane brudy". to samo ttciekanie od piętna zawodowości. którzy mają czas. wyd. łatwo bowiem zarrważyć. z wyjątkiem tych. |^ikacji w walce zbrojnej. nie na trąbce) ociągając się wstydliwie na wypadek propozycji popisu. a niecnośćksiążęcych zaleceń nas od posłuchu. co wnosi do lci kultury zabawowo-biesiadniczej. zyskania jego łask jest na nie zasłużyc. rt. wy wzór dla wyrafinowanego życia towarzyskiego dworu w Urbi- trrl. czy bez. ani osób możnych i bogatych.kogo by mogła pośIubić. winien postarać się o to.Humajak pisze Chłęclowski -. Dla zabawy hodowano różne egzotyczne zwierzęta. świecką 1lilrfekcją i jej odblaskiem w oczach innych.e. gdzie go jeszcze nie znają. Ary. wityclr. (lo. tańczyć i grać (tylko. że dworzanin rl Castiglionego jest przede wszystkim zajęty rvłasną.43. Uczty rlie miały końca. a zaTysowujący luksuso. które nas wiedzie ku Pięknu zrealizowanemu w pięknej kobiecie. Ostateczny polqr tym wszystkim cnotom nadają kobiety wnosząc ze sobą cośmiękkiego i de]ikatnego. jak spędzano czas na dworze w Ferrarze.

trsję l)wot /l]IliIlQ Castiglione q1o. pocnóazący oa t< do[ierów.człowiek ogładzony" (galant homme).rąć szcch" z. ograniczoną ( zasem do uczciwości w sprart ach pieniężnych. Montaigne był honnótc ltolnrute. uchorlząceqo z..Ci luclzie butni o despotycznych insąrn l<tach. . W XVI i XVII stuleciu -_ jak wspominaliśmy -. 475.r mieszr:zańską rt. Pośrócl tej obfitej 1iteratury wy' g lllidcm. czy lllalny z wersją wielkopańską czy mieszczańską 7 do czynienia i w zależnościocl osobistych gusttiw tcgo. gdzie by}o b]iskie lvyrażeniom takim. i mieszczanie. s..błyszczałnieco więcej niż honnóte homme i lcpiej rlicjednokrotnie umiał swoje cnoty splzedać. Nicolasa F.idem.. s. Pochodził z rorlziny dostatecznie utytułowanej.to tyle. jak . milośći velrcletta były -. Nie umiejąc oc]dać znaczenia słowa honnóte. człowiek bywający na tlworze i znający jego obyczaje.rreta.clręć pokazania się. castiglione pisał dla tych co rozkazują. pisala na len tcmat i arystokracja.. 105 szacrrnku. tóżnić należy skreślon. zipewnienia dworowi należytej pompy wyciska. kto chciał bvć rlobrze wyclrowany.pisze chłędowski nosił ża7 w duszy z powodu stosunków ciworskich. ale nie wolno było zapomniec dozrranej krzywdy czy obelgi. Rzeczywitość była daleka od obrazu dworzaniną idealnego zarysowanego przez Castiglionego.rsacji. rv litórych uwydatniał swój slarannie piclęgnowany kunszt konwt. i żc jalr rril. roztoczenia blasku i olśnienia clrugich bo gactwem i zbytkiem" 2. chcieIi rozgłosu.zdaniem nielilórych -. o nieco zmiennym składzie w zależnościod tego. tu na myśliErazma De Civililttte nlolllnl ptlerlilium.cze będzie mowa. Dziśpowiedzieć o kimś. Iudzie o zapomnianych clziśnazwistaón i ludzie tacy. który...Zgoclnie z obyczajenr cpoki rozrł.owiek światowy" (homme du monde). Dl. bo nie chodzi ltt o posiarlanie jakiejś jednej. miał oddziaływać w życiu dworskim Francji aż do Wielkiej llewolucji. Dja clworów Erazm nie objawiał w 1530 6 Mam { Ibidem. l<to się nią posługuje.że jt:st łonnćće. 3 ll. lecz o cały i<. o literaturze stanowiącej anty-cortegiarrę będzie jeszcze mo!\ra niżej.Niemal każdy z poetów i pisarzy xv i xw wieku -. l. z Można tu zacytować np.głównymi sprężynami działania.h zespół. ale by| jakoby dalrl'l<i od galanterii i nie był człowie]<iem światowym. określonej dyspozycji.y przez Chevalicr c]e Móró wzór lrcnnćte ltt)mme'Q. 413. dobrc wycllowanie.*"Jłu! Chłędowskiego .viac_lomości. ale był bardziej powicrzc]rowny.nye ory.o atakach na dworactwo. s. chcic]i we W "urły. Ale słowo to llliało inne zabarrvienie u Chevalier cle Móró.no ostatnie grosze z gmin. lrtóre nanl przekazalatradycja. o czynr jesz. lnożcrny jednak . Dwa dni przebywania rł. Rzemieślnicymusieli nieraz na klęczkach błagać o wypłicenie im jch na]eżności.bardziej kształcącc niż dwa lata pod iakim lriet<lwnictrłrem. To wyclane r.y. Nie da się ona zawrzeć..roiło siq od dzicł pouczającyclr ludzi o tym.e oddanie w języku polsliim. że musi pisać to co mu każą. ale-popełnić jakieśuchybienie przcciw regułom turnieju lub pojedynku plamiło nazwisko" a. I04 .. szcrcg lat jezuici. co zabija wszelki ta]ent.wielkim świccje były -j<lcJo zdaniem -.jbarclziej sccplycznie odrrosił się clo r. żądza panowania. Galonć homme -. Wiadomo. bo nie ]ac]a trurinośćstanowi jej adeltwatn. 420.czl. jak nalcży siq zacilclwywać na clworach czy w salonach. w jc<lnym słclwie. jak Erazm z Rotterdamu 6.ijał lltvoje poglądy przede wszystkim w listaeh i rv formie dialogów. autora cl. jakie wymagania sLawia człowiekowi ogłada. a nie dla tych. wskazówki Erazma były zaadresowane do każdeoo. dzielo miało w ciągu sześciu lat ocl chwili jeqo ukazania 30 wydań i znaczną liczbq naśladownictw. s. po rozważeniu innych dworskic]r wzorców. .ieła L'lnnnóte lumlne . prawie lvszyscyl z wyjątkiem Estów. Cytujemy jtlgo nazwę po francusku. llrl już po sześćdziesiątce. by dostać się tio znanych saloll<jw i stać siq w niclr natrczycielem oqłady i dobrcgo wychowarritr. Clrcvalier dc Móró urodził się Tv 1607 roku. 5 lbirlem. srvoją działalność pisarską de Móró lozpoczał późno. sła\r. Iionawcą zbrodni ty::ana nie uwłaczało nikomu. . Popełnienie największych zbrodni nie uwłaczało dobremu imieniu.. żc kształcili go prze7. co stwicrdzić jcgo uczciwość. wedłuq historyków obyczaju.1tórc z tcj rliluki wyniósł. z powodu tego. 412.ll<ibować odtworzyć charakterystykę luclzi rvyróżnionych tynl ltliancm.tt l'(rl cIe plaire d Ia r:our (16j0). którzy po przedpokojach całymi dniami czekać muszą rozkazów 5''.

którzy twierdzili..z uznanie łaciny za znamię wyróżniające dobrze urodzonego. bywal'ą nieraz śmieszni. Tymczasem . L. współriziałać mu ze sobą trrodzenie i staranne wychowanie. który nie ma sobie równych. zmiennośćjego tematów. tak jak podziwia się litlllietv bardzo piękne.by umiał wiele. zawsze bywali próżniacy bez zawodu.. to za.a ich największe wysiłki zmierzają jedynie do zasłużenia na szacunek i do pozy. w doskonałościbowiem.pedantów. choć ta rzekoma spontanicznośó kosztowała go niemało wysiłku. Toteż ubieganie się o towarzystwo ludzi rlqladzonych jest najlepszą rękojmią pójścia w ich ślady. By osiągnąć mistrzostwo w tym kunszcie. a przymus nigdy mu nie służy.lrv. lll.r.. III.Nie iest to więc zawód być honnóte homme i gdyiy mnie ktośzapytał na czym honnótetć polega. łrrojowanie za najpiękniejszy zawód. Tejże tendencji wypada przypisać nonszalancki charakter esejów Montaigne'a. którzy uprawiają cośzawodowol na dworze francuskim. że arystokracja robiła sobie chlubę ze swojei ignorancji. którą reprezen. że nie ma żadnego zawodu i zadnego zawodu ludzi ze swej sfery uczyć nie myśli.udzie. zaśobawa wstydu l l. l l. W uczeniu się należy szczególnie podkreślićrolę naśladow. Chwałę przy. że Descartes swojej Rozprawy o metodzie nie podpisał. Wbrew złośliwym.co się nie rla wyjaśnić. że to nic innego. }. jak gdyby spadł z nieba. .l. tak jak Castiglione..k np. na.cczy trudne i trudnych zadań podejmujemy się dla niej.|-ował. Zanadto zaqłębiać si w nauce jednak nie należy. . że podczas gdy na innych dworach bywają ludzie.. Trzeba wszystko podawać z wclziękiem. ludzie ciumni i uprzejmi. lecz rlróg trudniejlll .Q c|Iace n'aime pos la chose grandd'. tr nawet podobno byli i tacy. Wprawdzie de Móró uważał. ale nie daje się lubić. śmialii skromni. s. po: wiedziałbym. choćby najl1.sadnicze tendencje ludzkie. o czym w danym rozdziale będzie mowa na podstawie zr. jak {Idyby nie miał własnego kraiu ani osobistych interesów.cośnieuchwytnego. żeby lttlnnóle homme był barclziej miękki i przymilpy..rlt:cto na wojnie nie szuka się łatwiejszych dróg do zwycię. że ten nauczyciel bardzo mocno akcen.t odniczego nagłówka. co lrzcba zademonstrować. skania sympatii". którzy uparcie trzymają się zasad.którzy pTzyplszczali. s.zaśserce jest potrzebne by praktykować to. lll. to nie ten język.[. przekonanie zastąpione później prze. s. polecając mu przede wszystkim znajomośćhistorii.l Ich jedynym celem jest wnosić wszędzie radość. przy czym intelekt jest od tego.ieł.ało się za lepsze. A dalej: . tlictwa. Wdzięk lubi wolność. |)łlrllcganie regułom go mrozi. że kto umie po ' lacinie nie może być szlachcicem. 1930 r. ale nie pozbarvieni zalet. trudność\ zorientowania się.ztlkanie sławv. W swojej rozprawie o prawdziwej honnótetó 8 de Móró stwierdza. lrl rrzn. lilypion nie nadawał się do dobrego towarzystwa. Studia takie jirl<ie prowadzili.1rrlzicj za.ośćbudzi podziw. ale sam zakosztował rzemiosła rvojennego bardzo niewiele i niewątpliwie czuł się lepiej w salonie niż na polu bitwy. lilóry nie ]ubu. ale kocha się ładne. Jakoż wiatlomo i przypomina o tym autor przedmowy do rozważanych dr.. 91. którzy myślelitylko o tym by przyjemnie żyć i dobrze się prezentować. ani ambitni i nie rwą się drr rządzenia [. cytrrię za M. by wskazywać środkidla zrealizowania doskonałości.1lizował..chciałbym. lro to odwodzi człorvieka od spr życiowych (commeree de la vie).Uciekaniu od piętna zawodowości przypisuje się fakt.. t. 70. że de Móró był na stałej pensji księżnej de Lesdiguóres. chciał on być uważany za amatora wypowiadającego się po salonach spontanicznie. co powabne i przystojne" 0. llyleby tylko historyk piśał tak. I'aris. Nazbyt forlr1. pTzez zaskoczenie wroga nocą.. którzy nie są ani skąpi.a.zbyt był naprężony.. ktoryrn posługuje się dwór.risc n()ndnine et les tltĆories de |'honn tetć en France ml XVI| sićele.ie się w rzeczach nazbyt wielkiej miary10. It Ibit'lem. ia. l)c Móró nie posuwał się tak daleko.szczytnych.tuje honnóte ltomme jest coś. Wsparlial. 419.łagendie: Ic lllIl//i. jak celowanie we wszystkim.Nazywając rle Meró nauczycielem ogłady i przystojności (biensóance).Ięzyk Archimedesa czy Eu l l rlcsa. niż szorstki i su1tlwy" 11. trzeba się zastrzec.] Są to zazwyczaj umysły miękkie i serca tkliwe. zaśod księcia żądał. s.:i/i\ T7. 107 nych w Paryżu w 106 e De Iu vrąie honnćtetó w I1I tomie Oeuvtes eomplótes de Mćr6go wyd 0 lbidem. Dyskutując te ważne tematy nie trzeba llirśladować. należy porvierzyć klasom niższym.

órej autor mieszczańskiego pochodzenia by nie ponrinął. lvlagendie. to stwierdzic należy u włoskiego autclra lrln znacznie bardziej górny. III. lecz po to. Charakterystyczny także dla . 109 .iaclomyclr mało iesl..tl<towaniu erotyki. t. uważa cle Móró za rlscłiiego egois|ę. lecz na ich użyLek może oclegrać rolę zallLtclżetu na wygranych llczpieczenia.był przez rriektólg lbidem. Tym(. prawdziwy honor -. w konwersacji trzeba zawsze rnówić nic tak. De Móró nie popiera ieclnik instytueji małżeństwa. Arystokracja zacznie się do religii odwoływać clopiero wtedy. De _"|1". Sposób. ogóle nie poruszony. zna]^/ca savoir-vivre'ów epoki. 90. jak mówiłby specjaiista. iego zaanienr -.zasem de Meró 14 nie pochwalał ludzi światowych. ale i nie prowadzi rlo przywiązań. t lz lliirlem. które by nitl uienawidziły mężolt. lecz ogranicza się przede wszystkim do turtlit-. uczą one porlobać się r"ar.jów słownych. mściwością czy zawiścią. cnoĘ ukryte bowiem to skarby. t. Rzeczwłaściwą nalezy powiedzieć w porę. ]udzkim kaprysem. Ze względu na te moralne aspiracje trudno nazwać Dworl..że czytelnik uzna za słuszne włączenie tego wzoru clo lzt. Myśię. Lęk przetl wstydem to najprostsza droga do honoTu 12. społecznie bezwartościowego człowieka. to swoją ńwnowagę zabezpieczyć przed. bo nie może on trącić gmitrem. któralrwała w vrierności mężowi do tego stopnia. s.ć tarierę na rllvorze i kto chce się innym pociobac. Łączy wzory obu autorów brak wszclkich elementów retigijnych I wzory te są najzupełniej świeckitl.zi jej na dobre niezac]owolenie dołów i gdy uzna. atltor wstępu i komentarzy do pism de Móró _* to niezalezność od niczego i od nikogo. w którym się wypowiadamy. przed niewdzięcznością. a mianowicie solid. t. Jeżeti idzie rl sl.ligia. co dobre i na tym. nie po to. 774 i nast. gdyby nie były żonami. to udzielać się od czasu do czasu. że rlworzanirl włoski chciał byc rnentorem księcia i jego moralnym li itlrownikiem. taJiiclr. zawoc]owośćjest tak żle widziana na dworze.jak clrarakteryzuje go Ch. aczkolwiek wspołzawodnictwo tlic jest [u zb. w których de Móró miał celowac. s. W konwersacji trzeba ciągle pamiętać: o języku. że chciała mu koniecznie torłrarzyszyć do oclległych Indii.zić. by na tej drodze sukces sobie zipewnić. nie n.i-n o dobrym snraliu. l1 Illidenr. 1<l.t dworze. On nam ponaga wc właściwy sposób nasze cnoty ujarvniać. które były ogłoszone dopiero po śmierci ich autorów. że nawet talenty dworzanina winny być ujawniane z niedbałością. Móre gorszy się jedną z dam. A jeżeli są ko1o byłyby kochane więcei.qo wzolze w słabym stopniu grają rolę jakieś wzglęcly moralne.clu odmian ethosu rycerskiego. a nawet w ogóle fingował adrcsowane do llicgo listy. by ludziom dolylcl. Echa platonizmu dają się u triego zau\Mazyc w jego lr.a własny. gdzie miał się leczyf ls. i nie lryły przez niclr zaniedbywane. Wnosi ona ze soba różrre troski.N I 1 i szycll. lr4ałżonkowlc -_. I. s. w jaki de Móró uzvs]<ał pewien poziom zamożności.prawdzirł-y honor broni się za pomocą uprzelmóści ktOro nie atakuje. ale nikomu się nie powierzać. III. B1. noś_ci w dotrzymywaniu zobowiązań iinansowyclr. tej nieustannej kontro]i samego siebie pomóc w nam może znacznie obcowanie z kobietami. Potrzcbny tu jcst ład w qłowie i w sercu. oszukiwanie w grze karcialrej i opierarrie nie uchodziło w tej sferze za rzaclltośc. Boudhoi. którzy znają się na tym.. przypominamy sobie bowiem.sługiwać na uznanie i miiośćtych. Dlvorzanin de Móró nie zaleca] specjalrrie cnoty.s.którzy moralizują. tyly zagro. wzór ten bowiem jest wzorem kogoś. Il.osunek do castiglionegot którego de Móró w wielu punktach tltlcrzająco przypomina. w stosunku do której de Meró jlst raczej 1l<l zicmsku cyniczny. żeby nie trzclra było się czerwienić z powoclu nirzllyt latwego zwycięstwa. w któlt. t toie nie wzbogacają nikogo.de Móró'go |tlst jego stosunek do zakłaclania rociziny temat u castiglioll()(Jo \iv. s. 102. H. są sobic wierni najwyżej clo ]at piqciu r:zy szcściutćl pośród kobiet.kto chce zrobi. Nicjedrri sądzili. Nic ważniejszego niż za.unina castiglionego podręcznikiem dla chcącycir ibnie karierę lt. Osobna rozprawa poświęconajest właściwemuc]awkowaniu sądów i uczuć. To do nich nie pasuje i jak twierdził pachnie hipoliryzją.yclr kwestionowany. wykluczającym oclclziaływa nie przez pochlebstwo.ojne. i uzyskanie autorytctu inaczej niż poprzez własne zasługi. 108 . t. że by poprzeć swoją sytuację w wielkinr świecie rlc Móró re|uszował. co złę:. że lt. śr.

tlo którego został wysłany. Taka to już właściwość rJo jedzenia. Podarunki trzeba dawać zręcznie i z wdziękiem tak. Zaniedbywanie wydatków na ten cel . żeby mieć powodzenie jako wysłannik na dworach obcych. że godzi umysły. Manidre de Nćgocier avec les Souvercjns ou de l'uti]iLć des Nćgociations. Sprzyja ona także zjednywaniu sobie kobiet. Jakie są kwalifikacje. jego zdaniem.Sztuka układania się z parrującymi jest tak ważna -. W 1919 roku wydano ją w Anglii ponorvnie pod skróconym tytułem: The Practice ot Diplomacy. du Choix des ambassadeuts et des Envoyós et des Qrraljtćs nćcessajres pour tćussir dons ces Emptois. zawierał bowiem nie skróty. Toteż serce ]My111 110 . Skróty. żeby nie dochodzic s\^roich pralr z bronią w ręliu dopóki się nie wypróbuje możnościoddziaływania za poltlocą rozumnej perswazji mają. Ambasador Irrusi być hojł.zawisła często od stopnia co trzeba robić. Jego stralcaia będzie już strategią pokojową. nie będzie rlllzyrnywał dobrych informacji.il.Podczas gdy Castiglione i de Móre zajmowali się powodzeniem dworzarrina na własnym dworze. a gdy wino ich rozgrzeje. Castiglione. Sam odmawiając wszelkich podarków. Wystawność bowiem jest w tym |)()lIlocna. . jak żyć na Dworze wedle regul polityki i moralności|. rodzi zażyłość wylewność pomięi tlzy blesiadnikami. bo ambasador jako . Franciszek de Callieres. Na pytanie.\rrrbasador. toteż pozwalam sobie w moim sprawozdaniu na tym tekście się oprzeć. mają więcej sprytu niż majątku . o wyborze ambasadorów i posłów olaz o ułłasnościach niezbędnych by pełnić te tunkcje udatnie 15. by osoby tllldarowywane mogły je przyjmować bez uchybienia przyzwoitoici. enseignant j'alt de vivre d Ia Cour.l". La tortune des gens de qualitó et de gentilshommes particuliers. Nasz tłumacz korzystał z teRstu francuskiego dokonując w nim pewnych skrótów. .. winien się nimi 1losługiwac. . de Móró i de Callieres wyznają wspólnie ogólną dyrektywę: trzeba przede wszystkim się podobać.byłoby błędem nie rlo darowania"... bogactwo bowiem <lhroni przed kuszeniem podarkami. Jej poczytnośc w różnych krajach była wielka. żeby cieszyć się powodzeniem na swoim dworze i co trzeba robic.Rzymianie i Ateńczycy z zasady nie dawali urzędów ludziom nie posiadającym dostatecznego rltajątku". który w r. który :rie potrafi mieć szerokiego gestu. W Polsce ukazała się ona w 1929 roku w przekładzie Mieczysława Szerera pod tytułem także skróconyml a mian. Tekst ten i w wersji francuskiej nie był dokładnym powtórzeniem oryginału. Książka ta była w tymże roku tłumaczona na język angielski. niezadowolorrych i zapalczywych". Jeżeli ambasador pije. które.szpieg honorowy" musi wylirywać sekrety dworów. a raczej innych do tego doprowadzać. które winny dyplomacie przysługiwać? l)yplomata nazbyt według Callióres'a byc -nazbyt małego wzrostu. Książka Callióres'a poświęconatemu tematowi ukazała się w 1716 roku pod długim tyiułem: O sposoboch ukladąnicl się z władcami. do których został wysłany.pozyskać serca i chęci ludzkie". nie możebyć zszpetny. 1658 opublikował dzieło pt. . których dokonał polski tłumacz..dyplomaci pokoju.Stół obficie zastawiony ułatwia dowiadywanie dobrel.jak pisał że pomyślność największych państw . czyli o pożytku negocjacji. cy.i<. .. Dyplomata powinien rniec majątek. wiel. . wciskania się na wszystkie dwory. nie dotyczyły Tzeczy istotnych. . Informatorów trzeba szuliac pośród ludzi interesownych. Gdy jednak trudno o połączenie urotlzcnia i zale| osobistych. musi on umieć llitl tracić przytomności. Jako ludzie kierujący się zasadą.r ich wdzięków wpływa nieraz na najważniejsze postanowielli. rodu.. De la ! Callieres wierzy w wielką misję dyplomatów. zajmuje się techniką zapewniającą sukces w negocjacjach z obcymi dworami. Przedmiotem ich dalszych wywodów są domniemalle -warunki pozyskiwania tej sympatii.y. Przez kobiety także przeciekają tajemnice. Nie należy mieszać tego autora z Jacquesem de Callićres.. trzeba dać się lubic. wygadają się często z ważnymi tajemnicami. fratlcuslii klasyk w zukresie dworskiej dyploinacji.Potężna :. lecz dodatkowe uzupełnienia. Tę metodę autor pochwala. Dziedzic arystokratycznych liie znaczenie dla utrzymania lradycji rycerskich przestaje interesować się wojaczką. co się dzieje w danym kraju".. niedyskretnych. suivant les maximes de Ia politique et (Ie ]a moru]e (Traktat o ]osach poszczegó}nych |udzi dobrze urodzonych i szluehciców tlczą.Winien wysoki czy dobrego llo to wzmaga jego prestiż i stanowi wyraz szacunku dla władcy. należy pierwszeństwo przyznać tym rlslatnim.. 15 Franęois de Callieres.a posiadają sztulir. a także sekretnym plzyzna\Maniem stałych pensji <lsobom.owicie jako Sztuka dyplomacji.zdolności negocjatorów".

gdyby ją łvyłożyć razu w całój rozod ciągłości. dyskretnym.. człorviekiem pra\Mym. czy ambasador zawsze winien być czytamyj .ności furtkę.y przenikaniu do głębi tych. która od niego wymaga szybkiej decyzji musi byc odważny i stanowczy. W odpowiedzi na pytanie. nie potrzeba jednak. jak należy zachowywać się na dworach. dotarło. co potrafią rozstać się ze swoimi opiniami. winien zapuszczać w umysły ludzkie kropla po kropli. z którym ltltrbasador prowadzi negocjacje. z którymi trzeba się liczyc. był przekonan.Sam fakt. by upierał się pl.y o dobrej pozycji iullbasadora w jego własnym kraju. przemykając się między clszusŁwem i szczeroscią". Musi miec równe usposobienie.lrlwa warte są podkreślenia. Szkodzić jednak można iudziom tylko wtedy.l<lsłuszny s.Ieden z rozdziałow ksiązki de Callieres'a nosi znómienny tyLuł: . nie wysuwac się naprzcld i miec świętącicrpliwość". które angażują jego honor. łatwość obejściai przystępnośc. Wielu jest takich. które chce przeprowadzić. . Znajomośc historii także jest triczbędna.] że obowiązjesI nie-wykonywać postanowień władcy. naLomiast ograniczone ujawnianie jesI zupełnie dopuszczaine. umiejąc sam przywdziewać. bo talitt mało jest przydatna w sprawach państwowych. jak Proteusz.by Tęczny minister był misl"rlłenl lv szLuce oszukiwania. że się wierzy. lrliIlałam o dwóch angielskich arystokratycznych autorach da. MyślmoIa]na Ośwjecenia angielskiego wspo. nie może upoważniać do zabierania g|osu. kto w danym lrraju ma faktycznie władzę z ręku.sprawę w języku wyróżniającyrn język dworu od języka mieszczan 16.ważne ze względu na koligacje.e". Des laęons de l. Dawać można dowocly zaufania. Rozważania autora na ten temat mają charairter apologetyczny. Mam . skcro cle Callieres szczególnie ostrzcga przed łatw<lwiernością. musimy opanowywac rvłasne. ma być nieugięty. W sprawach.. której by ludzie nie przełknęIi.l Pi l:i 10 Jl. parrlięl. zaufanie to można bowiem odpor. co jesl. ale stan rycerski łatwiej wkrada się w łaski pań. Prak|yka kłamania jes[ w każdym lazie w świecie dyplomacji pospoliLa.. l)yplotnata musi być obznajmiony z obowiązującym prawemt z genealogią władcy. de Callieres był autoren książki pt. by partngrzy znaleźli w nich swój interes. qo przeinawia za tym. rlrly oni chcą nam szkodzić i gdy nasz władca jest sprawiedliwy. W sytrracji. Korzystajtlc z cud. Umiejętne obchoclzenie się z luclżmi wymaga pewnego zasol:u 112 pieczne.. trzeba starać W się. gdy liitlln ambasadora l. Te ostatnie l. propozycjach. gdy uznaje się słuszność inlrych ich sądów. że j<:go przedstawiciel jest mile widziany i by władca. . że ważrriejsze jest obcowanie z żywymi niż z niebor. Paris 1694.zych tramięLności. albo gdy przeciwnicy nasi posługują się środkami rlicsprawiedliwyrni.. przez którą wiedzie droga rlłl sukcesu. gdy idzie nie o dobro osobiste.zostawiając lilwsze w swojej mora]. przy czym należy byc ustępliwym w sprawach podrzędnej wagi. Du bon et clu mauvais usage patler bourgeoisement e]les I 113 I .tt:ych wskazówki. Można bowiem w ten sposób uzyskac poparcie dla sprawy. Mąclrośći długie mowy chorlzą zwykle rozstajnymi clrogami". zważywszy. ze jego sumienie nie jest pod tym względem bez skazy. Zdawac z niej należy .Trzeba byc chłodnym. żc są bardziej wykształceni.ł1 jawnie niesprawiedliwe. Kłatns|wo jest niebez- jak wspomnieliśmy lviedzy. Rzeczy.. czego się chce w spra\Mach ważniejszych.r. Nicprawdą jest tncjwi nasz autor. gdy słuzą one naszym interesom.ając.wemu władcy ritrlts jes manićres de s'expriner.iednio wyzyskac w innych okolicznościach. lecz ri rlobro kraju. że najlepszym środliicm skutecznego działania jest się podobac. l l lIll./. . oszukując pada tlzyulac u1 y/odzy. Można sobie lltl p wrre luzy pozwolic. .lttl diItćrentes de ce//es de la Cour. W książce pt.Bezpiecznicj udawac. które ludziom czynimy.Wiadomo [.zczykami. które są wątpliv. iiustrują one bowiem styl rozważań tttl[ora. Ambasac_]or musi być człowiekicm lronoru. Ambasador winien mieć umieję[nośc przenikania psychiki innych ludzi. aby uzyskać to. co bardzo ważne.Na stanowisku arnbasadora trzeba znacznie mniej mówić niż słuchac. usprawiedliwiający.oszukującego. który przemyka się po śliskichścieżkach. każdą postać za|eżnie od okoliczności..s ri. musi się orientować.. Przy czym dbac llależy o to. nie należy się wszakże w nią zanadto zagłębiac. który ambasadora wysłał. by do władcy. że nas język świerzbi. Uczciwoścambasadora nie powinna być bezwzględna.Jak prowadzic roztropnie układy. Prawnicy w charakterze negocjantów mają tę zaletę.

Dipiomar:y. spełnione z niej szydzi". Ponieważ we wspomnianej mojej książce sprawa była rozważona obszernie. !s Pbtrz artykuł C. . naszym zadaniem bovriern jest prześledzenie rozwoju arystokratycznych wzorów osobowych. Trojlrrs i Kressydo. a oni to ciepło pierwszemu dawcy odeśląz powroltrlll".jak sądzę. IJznanie bliźnich jest jak . który dla dworskiej kariery przeznaczał swego nielegalnego syna i w odpowiedni sposób kierował w swoich listach jego edukacją. że kto się chwali inaczej niż czynami 1trlt:ltwałą pożera sam siebie.. że Patrokles |rrttl . l(ott w swoich Szkicach o Szekspirze widzi w tej sztuce przede wszystkim krytykę wojny. Trzeba bowiem zdać sobie splawę z tego. a mianowicie wspólne zainteresowanie dyplomacją 17. lecz o despekt wyrządzony Grekom przez jej porwanie.1zowienia bohaterów lliady. bażanty Szekspira znamy nie tylko jako krytyka wzorów rycerskich. gdzie będzie pozbawiona politycznego znaczenia.Pycha hrlsc rzuci. słanników do obcych dworów 18..t. Sam Patrokles jest grubianinem lrlzl'. że .męską dziewką" Achillesa. Obracamy się w tej sztuce pośród wydarzeń i ludzi znanych nam z lliady. Należałoby. są spra\My prestiżowe.tu na myślisir F. że nie włączyliśmygo do naszych rozważań.. .lt>wanie wielkich mężów.1? zazttaczyć. l ltlktor pilnuje rycerskich zasad lair play.jak podawała prasa 19. Ąr llilles rządzi się pychą i kaprysem.tl się dwuznaczna wobec oskarżenia Tersytesa. że odwaga trąci u niego głupotą.łuk sklepiony co głos potęgu|. wiedząc bez złudzeń. Nikt nie może się chełpić ." . Wedle średrrioi wiecznych wzorów. Łatwo zdradza Troilusa 1ltłr.Nie korzystaj z tego Greczynie'' 20. podobnie jak zaloty Parysa klęczącego u stóp Heleny. Gotowośc . Delisle Burnsa pt.k[orze. w: fnr:yclopaediu ot the Gdyby komuśnasuwało się tutaj nazwisko Machiavellego. z przekładu Zofii 115 t14 . jeżeli nie cyniczna. Jego przyjażń z Patroklesem llrr . .. Jednonowy zawód cześniewymaga ono odpowiednich zasobów finansowych i prestige'u. zdoła lllr ogrzać. nie interesują nas zaśtutaj wskazówki dawane władcy. Trwałym śladem roli arystokratów w dyplomacji są pcllowania dyplomatyczne.. raczej powietl. a to jest wszak centralne zagadnienie Machiavelleqo.Życie Warszawy" z 9 XlI 1966 r..r.Jestem bez broni". Zajęcie to nie hańbi. Tersytes grający !|| William Szekspir. Na lytn stopie dwóch epok widac jak łatwo przejśc od /liody do t ycerstwa średniowiecznego.lrodząc w ręce wroga. Kressyda daje Troilusowi zarękawek przelllaczony do ozdoby jego hełmu i stanowiący symbol wierności. ..oto jedna z wielu cennych uwag dotyczących funkcjonowllllia tego.tltieszającym Achillesa płaskimi dowcipami jak na przykład lttrrl. n 11lrtpstwo nadziane jest roztropnością". 1Walsinghama..l. tak jak u Homera. .w którego naltlllr wlłoczyłatyle fluidów. ale szlachetny l ll. co socjologowie nazywają jaźniąodzwierciedloną. świecącinnym ludziom. Achilles to bufon zachłystujący się swoją urojoną warlrll.pożądanie u. oraz o dwa wieki póżniejszego lorda Chesterfielda. musimy walki za damę zgłaszają nawet Hektor i Nestor. Social Sł:iences. Chcę także podkreślicwspólny ich rys.mówi '|'rrlllus. ale i jako krytyka życia dworskiego. Pierwsza jakoby Wenecja wysyła w XVI wieku stałych wy.Kressyda mimo młodego lłll. jej sprawa to sprawa naszej chwały i honoru'' -. że uciekając z upolem od wszelkiej zawodowości dwór kształtuje zawód dyplomaty.lrlzi w dziewce anioła. korzystam tu łllvll l. 19 Patrz . jaki daje dobre urodzenie. Słowne uniesienia miłosne Troilusa przypominają język średniowiecza... Ajaks to człowiek.i wydanego przez PIW w 1957 r. nie będę tu do niej powracać.krr jest trzeźwa. Warto tu szczególnie zwrócic uwagę na jego Troilusą i Kressydę. żyjącego za królowej Elżbiety.i<:c. W Troilusje i Kressydzie Szekspir dokonuje generalnego odll1. przy czym wątki starożytne splatają się tutaj ze średniowiecznymi. przestrzegając Achilletitt: . Pretekstem do wojny trojańskiej tl ttiego.Nie chciałbym jednej kropli krwi ltrliańskiej utracić więcej w obronie Heleny. Nie idzie rl l lelenę. podczas gdy dotąd wysyłano przedstawicieli tylko dla przeprowadzenia określonychnegocjacji. Arystokracja na długo zachowa dla siebie placówki zagraniczne nawet w tych krajach.i(. że centralną sprawą są tu rozważania o dumie. gdy blask cnót jego. pogTyzą się o nią".chyba 1llztlz odbicie.t:ią. W czasie wizyty Kosygina we 263 Francji zastrzelono na polowaniu _. jak utrzymać się przy władzy.. niepomny na to. pragnę jednak zaznaczyć istnienie tych angielskich odpowiedników omówionych plzez nas uprzednio włoskich i francuskich pisarzy dworskich.

objawia jakieśz 91 92 zttrnienic dla tej wielkości. wolno mu wszakże być tak ttv. Jan tsłoński et al.) Wiekienr.. że z kolei pośród cytowa nyclr przeze mnie krytyków ethosu rycerskiego znajdzie si Cervanles. którą w stosun do niego uprawiał wiek XV. jaki mają w świecie rnutne księgi rycerskie.] ale jego anachroniczny bzik czyni go j cześnie tak szlachetnym. Agnieszka Glinczanka W. W Szekspirowskim Jak wam s podoba błazen rtla przekonania lurlzi."vszystkich kupców i rzemieślników w całym mieścienic sobie lric robiąc z ich upomnień. miałem cztery zajścia. ( )rlwoływanie się do czyjegoś honoru ma zresztą. Pomijam go nie przez przeoczenie. s. Bcz grania. którą obja\Mia swemu panu. i w praktyce nie przestrzerlrlć: zadnej. a nie przynosi mu zysków. prawiłem komplementa damie. gdy nagradza zaszczytami czyny llr Bernard de Mandeville.tlnalc uzna.na tym moty\Mic. Jej moralnośćkrzewi rllr.da. Wychwalając wysokie lltrl<]7gnig wbijamy ludzi w pychę i podniecamy ich do clokonylv. zrujnował trzech krawców. Najmniej poszkodowany przez szekspirowską krytykę Flektor --. przeł. musi punktualnie rl1llacac długi zaciągnięte prz! rze. Człowiekowi honoru nie wo]no tlir.w monarchiach.l.Kto o tyrrr wątpi.. a z nieprzyjacieiern by}ern słodziuchny. cielesnenru i du wemu tyle urzelrającej i budzącej szacunek godności. która bierze za przedmiot nie uchybienia przeciw rlyrt. Il(xllrzymywać. którc qo wyróżniają.że był dworakiem'') powia. Czytelnik mógłby się spodziewać. groteskowe oblicze za jest pomieszany z respektem i podziwem. clo któreqo odwolujemy.rlwi honoru nie wolno oszukiwać ani kłamać. .[. rnimo iż wierzyciel nie ma llrl ilie żadnego weksla. Tańczyłem nueta. Centralnym dla niej pojęcicm jest pojęcie honoru.. córkę czy siostrę . choć ta wierna Najsurowiej obchodzi się z tradycją rycerską wiek XVIII.Don Kichote jest wprarł. który przez krytykę rów rycerskich przyczynił się szczególnie clo ich uwypukletria i do trt nia z niclr pewnej jedrrostki typologicznej.rll. oczywiście.zawa 1957.. Sancho. ani na żadną nicwiastę powierzoną jego pieczy. .oła. lr. i wszyscy. Inaczej mówiąc. fse7e. dopóki jest na ich służbie. że mu się tam źle dzieje.czują sympatię dla tego nego na jednym punlicie. może ją porzucić i wyrzą. ile tylko zd.trudno bowiem sobie inaczej wyobrazii: cześći wiernośc. czystym. Podróż pruez Ocean z Kichotem ..lcych wysiłku bez innej nagrody niż rozgłos tych czynów. być może pod wpływem idealizacji. akt V. 1 Porębowicza. między wartościączlowieka a zaszczytami. :'1 t.dzie obłąkany jak pi Tomasz Mann w swoim eseju pt. jak tylko mu się podoba. zatytułowarry Fodróż przez Ocean z Dotl l{icltolen. niech mnie rra próbę weźmie. lltlll<lr żąda wyróżnień i odznaczeń. rllville'a.rolę bezczelnego błazna plugawi wszystko i wszystkicn objawi jąc niezwykłą pomlsłowośćw wynajdyrvaniu obelżywych razeń. w których lcży w interesie władcy ją lltlrlllcl by skłonic ludzi tlo spcłniania rzeczy trudrrych i wyrnal.zdaniem lvlontesquicu -* bo tego autora mamy tu na lrryśli. jest. gdy zezwala na sprzeczność między honorem rt llrlnorami 2a. Nie wolno mu nastawać na żonę.Człowiel. że należałdo d (w tekście polskim: . 299 300. Szekspir. . utwór ten bowie zajmuje pozycję osobliwą. Miałam juz okazję cytować gdzie indziej charakterystykę sfer rlnlrlrskich../ok worn się podoba. może jerlnak pić. pozytywne skutki społeczne. nadaje się tedy clo kierowania nJlrllt. Wprawdzie autor w przedmowie wia sobie za cel podważenie wpływu. (Iisej.czeństwem lricrarchicznym. W.wiązłym.lrzyiaciela. ale poza tym nieskazitelnego szlachci ca" 22. l17 ll6 . ltlrlllarchia się gubi. potrząsając głową nad jego pożałowania godną i razem wspaniałą osobowością.l<Lywom. przeltłatl Tornasz Mann.r IV. Człowiek honoru musi być wierny rltvrl jcmu kró]owi i ojczyżnie. zdaniem Man-. przy czym zar czytelnika. Warszawa 1964. tłltmaczył Maciej Żurowski.iri. ale sympatia autora dla bohatera clatnia się jaskrawo w tej rzekomej satyrze.ltrżba naraża go na różne przykrości. ] l Tzn.trlza tym może spać ze wszystkimi kobietami na świecie"23. Bajka o pszczołach. politykowałem z przyj cielem.. przeł. . którzy spotykają. nadaje całemu jego sposobot"i bycia. że śmi wywoływany przez jego <ponure>.--.. pełnym wykwintilego wdzi ku. ale . a w jeclnym o mało ni przyszŁo do pojedynku" 21.rrldeviile w swojej Bctjce o pszczołach charakteryzując ludzi llrltlortl przypisuje im szeroką tolerancję dla grzechu. sceln.rly zmieniać religii d]a interesu.Il]ia chwalebnych czynów bez żadnej zapłaty poza rozgłosem. lecz raczej same dyrektywy. co następuje . skoro |r. rlzićl im tyle zła. wiek XVIII. kląć i miec długi tl . mimo swojej ograniczoności.

mszę raz dwa międli .ma o prawach. Do znanych chorób toczącyc dwory należy pochlebstwo. to włazi w drogę obiadek. Na to. A później ltości. Cytuję 1. to jednak chcą oni uchodzić za koronę wszechrzeczy". Jeżeti gani. pośród stworr łagodnych najgroźniejszy jest ten. . ile co nas od nich wyró: Skoro już raz zajęliśmy jakąśpozyęję społecz. podczas gdy arystokiatyczna przy muje. smak za jest rzeczą wyłącznie osobistą. Tak na przykład na zgromadzeniu. ll4ora]noś wypowjada się za utylitaryzmem. W książce pt. Bywa. żeby go sobie zjednać. 28 Pauline M. |)ochlebca przywary chwalonego nazywa cnotami. John of Salisbury. wstaje i oznajmia. I zaraz śniadallic. ale w spo.. Montesquieu zdaje sobie doskonale sprawę z tego. co schlebia. The Anti-Courtier Trend in Sjxfeenllr Century French Lllerature. New York 1959. nic niesmaczniejszego i nikezemniejszego. Smith dokonuje ilrzeglądu licznych tlościwięcej. W początku XIX stulecia w podobny sposób widzi moralnr możnych J.|'] 2l. tlll melduje. 130 i nast... które nam dyktuje "ii. że smak musi decydować w wybórze działanń. Głosów w rodzaju Plutarcha można by mnożyć w starożytw średniowieczu znana jest krytyka kultury dworskiej Jana z Salisbury w dziele pt. nienawidzi woltlościi prawdy". . komu się podlizuje. M. . a ledwo to się skończy.1Śpi sobie iaki do południa. w złym w swojej treścirękopisie. Lęk przea degradac skfania na przykład do prawdomówności. Potem zjawia się 1lrzy jego łóżku taki najemny księżyna. lticpskie żarty I.'Władca .ma iłr sob jakąśśmiałośćswobodę". sądzi. tak jak premiowanie ludzi dyspozycyj o których będzie wnet mowa. aniżeli większośćtych ludzi. zabawy. Quomodo Adulator ab Amico In1ernoscatur. autor io"p.okra. nie tyle tego.. negatywne znaczenie wychowawcze ma premiowanie ludzi. do chwalonego l)rzegrywa w kości czy w szachy. iż uwa my się za niedorosłych do tego stanowiska. 26 Patrz Johan Huizlnga. żtlby te wszystkie chwyty się udały potrzebna jest. która świadczyo iy*.9 . w działaniu naszym ta moralność dba pr"óae'wszystti o piękno czynów. 1 podstawie francuskiego przekładu. gdzie ] rozpływają w pochwałach w stosunku do clysponenta władzy. błazny. MotąIia. nienawidzi nauki.że podczas gd pośród drapieżników najgroźniejszy jest tyran.r Plutarch. Plutarch. do dobra publicznego nietllal myślijedynie o własnych korzyściach. oczywiście. rltldany jest tylko rozkoszom. Oto przykła te_chniki. że chwalonemu ma poważny zarzut do zrobienia. w osobie chwalonej łatwowiernośćtym większa. Ze nie jesteśmy byte jaki stanu.lół rozwalonemu w pościeli. .._ t:zytamy dalej . sób bezpieczny. iie t]Jczą co tego. 106. Bentham w swojej Deontoiogii. nierządniee. tl. któia . interesuje si {e1. jak ten zdrowia nie oszczędza. ich wielkośći niezwykłość.co się nielzadko zdarza pisze Erazm z Rotterdamu w Pochwale głupo/y wyobrażenia nie . bo ta rozprawa nie jest zawarta w pTzekładzie polskim wyclanym przez Ossolineum.hańbiące. za.rsą one nie tyle co nas zbliża ku współobywatelom. że tlie może dłużejpatrzeć na to. im większa xlt. Pochwała głupoty.' jesteśmy winni samym sobie''.za którą sam się opowiada. przy czym. Honor jest przeja*"wania własnym obrazem.s. tj. jaką się posługuje: zaczyna od utożsamiania gust własnych i gustów tego. Cnoty.. co by ob-iawiło. krytyka rzeczywistości dworskiej jak powszechnie wiadi mo ma bardzo stare tradycje. Atak na dworzan i ich moralność zaostrza się szczególnie wTaz z rosnącyrni wpływami dworów w czasie Odrodzenia.który tamtemu jeszcze do .w zbiorze Nlen anrl ldeas. Policraticus2s. głuptaki. 1t8 Wrocław 1953.. 25 1lr:óżność26.rt. przeł.pizy czym obowi zuje większa surowość w wypełnianiu powinności. 27 Erazm z Rotterdaml.l. któiych pra nie żąda. Demokratyczna r ralność. Smith. to ja nie nie znaczący drobiazg..nie może ścierpiećnic. rych się nie szanuje. co my jesteśmywinni drugim.szachy.u*y o sposobac odróżniania przyjaciela od pochlebcy uważał.. Genóve 1966. że spłacanie dłu w stosunkach handlowych jest ważniejsze niż bycie wyśmiar Moralnośćarystokratyczna jest odwrotnego zdania.A cóż mam mówić o dygnitarzach dworskich .tvczna skutkami naszego działania.. chęć wyróżnienia i się ulzy nas ta grzeczności. że przeciwstawia się. s. Nurl antydworski w literaturze lrancuskiei XVI wieku28 autorka P. tak jak ktośgani pu|i". A Pre-Gothic Mind. l gdy wszystkim dech zapiera z niepokoju. Edwin Jędrklewicz.ą. .wrogo się odnosi. horroi czytamy dalej . wróżki.chociaż nie ma nic bardziej służalczego i niew<lIniczego.

s. Tadeusz Żcleń- 41. towarzyszy jego rozryulek.tltlriottie. 183. lekcewazenie por. l. . 1lrlchlebstwo. Anna Tatarkiewicz. 31 Jean de La Bruyóre. którzy idą na wszystko i do wszystkiego dają się zużytkować. obawa przed cnowięcej l. 98.FTonoT. W okresie objętym przez badania autorki porvstaje koncepcja ludzi dyspozycyjnych (hommes de service. Warszawa 1965. ustawiczne ośmieszanie cnoty. Discours de la servitude volontaite (Rozmowy o dobrowolnym słtlżalstwie) La Boetie uważa grono służalców za podporę tyranii utrzymującej kraj w niewolnictwie. kryje się z troskami.ltllvach charakteryzował dworaków Montesquieu. tworzą. 202. Na lrlz w pewnych sytuacjach może zdac się uczciwy człowiek?" l. przeł. jest pisze boki. W pół wieku później w jeszczc mocniejszych l. wstręt do prawdy. 203.. cz. . oLwartości. za pomocą których zniewieściali mignons wkradają się w łaski swego pana. co czuje. który od jakiegoś czasu związał się z dworem 33. że jego sonety nie mogły być opublikowane za jego życia. Podczas gdy Machiave]li widział w tych poplecznikach zagrożenie władzy księcia. Ibidem. rajfurów dla jego naniiętności.. między innymi. 197 . Charaktery. O tlucltLt praw.v}i Obyczaje naszyclt czasów. s. to wszystko. wylazu.t monarchy. nieprzenikniony. kiedy są niezastąpieni. Na dworze zres. Ibidem.dzieł rrrających za przedtrliot życie dworu. s. Różni pisarze epoki oburzają się na pospolite we Francji praktyki homoseksualne. zdrada.Któżby uwierzył. I.mniejak tliż. łowy. Charles Louis llontesquieu. . W pisanej w połowie XVI wieku rozprawie 29 pt. pisał o irich w sposób tak jaskrawy. s. . gonitwy -. jak którą obraliśmy jal<o motto rozdziału. Warszawa. opanowuje skłonności. nadzieje czerpane w jego słabostkach i . zawsze godnc szacutlku. tyle trwog i nadziei. Całe to dworskic wyrobienie to po prostu obłuda" 31. lltitm. zabiegów. Ich hasłem jest .zyczliwości od człowieka. tu podpierają oni władcę. Pośród znanych krytyków dworskiej rzeczywistości wypada wrócić jeszcze do La Bruyóre'a w uzupełnieniu charakterystyki.osłaniają tyle niepokoi. llic za.. sprawicclliwości.. cnota. przewro[ność. NTie oczekujcic szczerości. clziała wbrew temu.vinności obylvatcla.1 potrzebni są l. 210. Stanowią oni wspólników okrucieństw tyrana. że uczty. zarlaje kłam sercu. s. t. Ronsard. spojrzeń. charakter większości rlrvorakóW" 3a 34.jak pisał . balety. chęć wzbogacenia się bez pracy.głęjest panem swoich ruchółv.płaszczenic się 1lrzy dumie. namiętności tak gvrałtownc i sprawy tak poważne" 32.it. we wszystkich czasach i miejscach. ihidem.ukrywa namiętności..przystosować się" so.wsze clają się zużyć.lii-1}oy. Byrvają bowiem chvrile..lt. s. Charakter:l La Bruyóre'a w swojej ostatecznej postaci ukazały w 1696 ro]<u. .Człowiek dworu . trosk. uśmiecha się do rvrogów. przeł. gens de service). mówi. '30 120 .198. Ibident. zaniedbanie wszystkich zollrlrviązań.Ambicja przy próżniactwie -. 192V.akze łajdacy. llczynności.

ale nie trzeba.znaleźć się mogli w ich szeregach. I22 123 .. ten wzór jako towar eksportowy przyczynić się miał w większym stopniu do prestiżu Anglii niż jej eksport węgla. Andró Maurois to najsympatyczniejszy typ w ewolucji ssaków''. a przynajmniej nie pracuje fizycznie." świadczyo użyciu terminu . tak nie odpowiada się za cudze 1 glentlemen. śmiałby zaprzemi czyć i utrzymywał. Tylko ci ostatni zasługiwali jego zdaniem na to mialro. _Rzecz się działa w XVIII stuleciu. wzór. 32B..nie są dziedziezne. jak poucza nas Encyclopaedia Britąnnica słowo gentleman znaczyło tyle. co genelosus i generosi filius (dobrze urodzony i syn dobrze urodzonego) i nie wiązało się z żadną przynależnościągrupo\Mą. Typowym przykładem był Daniel Defoe z jego rozróżnieniem gentlemanów z urodzenia i gentlemanów z wychowania czy wy}ształcenia. _q: jeżeli idzie o szerokie oddziałilwanie.. chełpiąc się szlachectwem (noblesse). którą cytowałam już gdzie indziej. bo uważając się za coślepszego. pI kraczając bariery klasowe i narodowe. II.Grlyby ktoś. prawdzi gentleman pisał wielbiciel i znawca Anglii.. którzy mówili . wzór o większej mocy integra cyjnej.. W przemówieniu personifikowanej Natury czytamy: . utraciłem nieśmiel częśćmojego jestestwa. by tak charakteryzować gentlemana. de Meung. W 1400 rolru. że nikt nie jest szlachcicem (noble. s. kto nie pracuje. społeczeństwo angiels go akceptowało. T'worzyli ją młodsi bracia pozbawieni majątku na skutek primogJenitury. ale i poza nim.Cnoty czytamy datej . ..). Nie chcąc podawać się za yeomen czy franklins.du. Kasjo u Szekspira {Olejto. kwalifikowali samycń siebie jako nallego przez A. Około 1290 roku J. odpowiedziałbym.. Trudno wskazać drugi*taki wzór :".Newton'' za: miast . obszernie uzasadniał zależnośćszlachectwa od posiadanych cnót.. Upominał się o te zalety w XIV stuleciu Chaucer.było czekać Ila wzrosL znaczenia i ambicji klasy średniejw tym okresie... kto cnót nie praktykuje i że ktośjest chamem (vilain) wyłącznie przez pTzywary.. . który by w takim stopniu scalił społeczeńsiwo. że o szlachectwie decyduje wyłącznie eharakter. We Francji jeszcze wcześniejnapotyka się uporczywą opinię. Jak nie odpowiada się za cudze winy.sir Isaac Newton''. Moralnośćmieszczańska cytowałam zabiegi mieszczaństwa o to. Mary Cytoję na podstawie przekładu na współczesny język francuski doko- i wydanego w Paryżu w 1958 r.VI[. które czynią go . że szlachcice z urodzenia (Ies gentilshommes de naissance) są z lepszej gliny niż ci. którzy uprawiają ziemię Iub żyją ze'sweqo tru. pochodzący ze wzbogaconej rodziny plebejskiej. nie tylko w spółeczeństwie które go zrodziło. by napotkać tendencję bagatelizowania urodzenia w obrazie góntlemana na rzecz posiadanych przez niego zalet. Znany wierszyk z XIV wieku: When Adam delved and Eve span Who was then the gentleman? W książce pt. tak jak akceptowało nadanie ulicom i skwer nazwisk arystokratów i tak jak poprawiało cudzoziemców n dostatecznie obeznanych z terenem. l i jr Śledzenie dalszych losów ethosu rycerskiego wiedzie J<oncepcji gentlemana. współautor Rornan d"e la Rose. Wedle żarto wej uwagi. Dopiero około 1414 roku spotykamy się z tym słowem w rejestrach sądowych dla oznaczenia pewnej gTupy. Gentleman Dobre imięl Dobre imię! Moje dollre imię! IJtraciIem dobre imię. żeby wzbogaceni mieszczanie.Gentleman. Zatrzymajmy się chwilę nad genezą i historią tego wzoru.odpychającymlt'.gentleman'' dla oznaczenia kogoś.

227. co zajrnują się dyfuzją ku]tur ciekawe jest to przesadzarlie drzew wyrośniętych na innym terenie w glebę tak bardzo <ldmienną. nie posiada rozeznania w zakresie dobra i zła. 7ńe Governor. kto ma kierować dobrcm publiczrryrn. Lepiej wabić nagroclą niż odwoływac się do przymusu. Doslarczy jej historia z uwzględnieniem zagadnień ekonomicznych i polil.zashlgi. Wolne chwile za dnia spędzać moż:na na muzyce. niezbędna. gra ]M kościnatomiast ltl wynalazck diabła. ? pogardę kobiet poczytuje za zrlak roz1loznawczy litcratury ltlieszczańskiej G. Częśćrlruga zvrlógqn.vszt1. Rodzice rzadko starają się o je_qo realizację na skutek dumy. się nie stwierdza. Paris 1951.'Ci. Inna jest także w tym clziele pozycja pracy. bardzo starannie dobranym. można pływać i polować. jej charakterystyczny antyfeminizm2. Poza tym mozna uprawiać tenis. podt:zas gdy znajomośc języka greckiego może pozostać bierna i ograniczona r]o lektury. Jeżeli idzie z kolei o rolę wyposażenia inte-. obclłużeni. lektualnego. wyclanie i słownictwo). The Governor. Skąpstwo nie pozwala rol25 . (zmoclernizo. zc ma to być ktośclobrze urodzony. jak autor ttsiluje. autor przes|rzega przed zapędzaItiem ucznia gwałtem r1o pracy. Składa się ona z dwóch części. skąpstwa i niedbalsl. 320.tva. że duchowni mają większe szanse być szlachetnymi. Częśćpierwsza zarysowuje wzór mężczyzny aspirująceqo clo jakiegoś stanowiska kierowniczego. Z gier tlajbardziej godne polecenia są szachy. chociaż bardziej szlachetni niż ci. z 1966 r. od siódmego roku życia chłopak przechodzi pocl wyłącznie męskie kierowllictwo.nas w odpowiedzi przekonać. oczywiście.ie ich cnoty.. Jako ws]<aźnik tej przynależności wymienia się. Rozsądna wskazówka autora przestrzer.. ale n. którzy nie mają nauki. s. przyporninający TIezjocla i większy niż pośrócl clobrze urodzonych szacunek dla uczoności. którzy kształcą umvsł i starają się stosować cnoty opisane w ksielzkach 3. 166. winni wystrzegać się pychy i próżniactłrra. nie zaniedbując wiedzy faktycznej.tora nie powinien trwać dłużejniż B godzin. Oswojenie się z prawem i z filozofią (zwłaszcza tnoralną) mą wieńczyć to dzieło. nie są iednak szanowani. którzy pragną być uważani za clobrze uroclzonych (Jo noblesseJ. ten powierza się jej mocy. do osoby tego. Lanson. W doborze studiowanych autorów uderza inwazja autorów starożytnych. a Thcmas Elyot. clwornymi i rozumnymi niż książęta i królowie. już jest wyłącznie do osoby rvładcy. Jazda konno. Każdd wskazówka ilustrowana bywa przykładami z dziejów greckich czy rzymskich.alliem au. wyłączne. Tych trzeba się samemu clorobić''. Nasz tetlat każe lratn. przy czym rozlrmie się salno przez się. l)la tych. w dziele tym stwierclza się. cledykowana l{enrykowi VIII a. ktorzy spęclza|ą czas na filozofii nędznie ubrani. Do nich na]cżec winno rzctrliosło rycerskie i kształcellie umysłu. Sprawa realizowania programu intelektualnego naszkicowall0go przez Elyota wylywa mu parę słów goryczy.vaną jeżeli Jakże teraz mają wyglądać chwile odpoczynku? -. Lontlon. Autor demonstruje. byle by nie oddawac się im zanadtrr.Sen zd. weclług autorów.ycznych. że ma to być gentleman. co powinni robić i czego unikać. jak to liażdy ruch w tańcu można wyzyskać dla wyrobienia sobie jakiejś cnoty. Takiego jak ten szacunku ct]a intclektu na ogół w traclycji rycerskic i. dobre jakoby ti]a warstw niższych. W ogóle. Romąn de la Rose zaliczany jest przez historyków literatury do lileratury mieszczańskiej. W 1531 roku ukazujel się w Anglii lilasyczlltt placa Tltomasa Elyota pt. s. Rozumienie czytanego l. Należy także oclnosic się z wielkim respektem do kleryków. ponieważ mieszanie pedagogów różnej płci lrrogłoby pociągnąć za sobą zgorszenie. kobieta. bo książki pouczają ich.c]<stu i umiejętność rozsmakowania się w nim winny wyprzedzac łtnalizę gramaLyczną. Tytnczasenr rviec]za nie lrańbi. Obowiązuje ich honor i rycerskośc. s. Ci.' Wczesne dzieciństwo genileman spędzic ma wyłącznie w towarzystwie kobiecym.zirjąć siq przede wszystliittr czĘścią picrr. że kto powierza sekret kobiecie. W doborze sportów wypada zawsze sięgać do zdrowotllych wskazówek Galena. między innymi. Dutrra kazała sobie lekcervażyć wykształcenie. którzy polują na zające. idzie o pisowllię 124 8 lbiilem.a przed zanudzaniem ucznia gramatyką. Od czternastego roku życia trzeba się za1loznawać z retoryką. malarstwie czy rzeżbie. oczywiście. Toteż nic należy zbytnio jej ufać. pamiętając. Naukę wypada rozpocząć od łaciny. po rodzicach dzicclziczyć nrożna ich dobra. którą trzeba władać elegancko w słowie i piśmie. w: Histoire de Ia ]ittćIature Iranęaise.

Ileltzla. o czym zlesztą była .ożna by sobie ten brak uzupełnic przez prześledzenie. skubać je tak.] ten winien byc nazywany gentlen}anem'' 8."ukżu Óa pru"y. jeżeli zaśidzie o nauczycieli domowych. a nie dawności rodu. W rozprawie o wzol()wym gentlemanie autor rozważa kolejno kogo można i kogo ttirl mozna do lej kategorii zaliczyć. i. Traditions ttl (jivi]ily. Teotię klasy próżniaczej (przeł. ll) sguires mających herb oraz gentlemenów ze zwykłych rodzin wyróżniających się od dawna bogactwem czy odwigą. a chcą przede wszystkim mniej płacic. 4) rzemieś]ników i chłopów. Ta ostattlia kategoria dyskutowana jest przez autora nieco dłużej.łuzny społeczttrl. . Cornell University Press lg62.London. rozległym posiadłościomczy wieikim dochodom. tiocieka się szczegółowo. przez V. albowiem mnożenie gentlemenów mnoży ticznę luai i.ozdz. że szlachectwo zawdzięcza się szlachetności. tym bardziej godna jest podziwu 7. z 1'. l}. a także większe wylształcenie.) niż dzieło Machiavellego (1535 r.wa dla cnoty.ry. jak ort zwykł czylrić.) dzieli Anglików na cztery klasy: 1) gentlemenow. wycl. Nobi/ity to inna naz.przy t:zym ostatecznie autor dochodzi do wniosku."y-attie zastępu służących nie zwa]nia *. TIrc G<lvernor. przed małpowarriem. pouczał mało o jego cnotach. Gdy o niego choclzi.płynęłydla książąt i ich królestwa. gdy wolnośc słowa ulegała ograniczeniu" 5. im dłużejutrzymuje się w jakiejśrodzinie.). Opublikowana przez niego o cztery lata wcześniej (1531 r. 10B. Gentleman musi byc odważniejszy i bardziej szczod. n charza jest większa.. lrtórzy przekrzywiali głowy tak.. Są to wskazówki.rlla wyłącznego obsługiwania jego osoby". może zyc nie 1lt. |:ierze na siebie obowiązki gentlemana. s. Nie są to wskazówki. 6 zalecając naśladowanieróżnych mężów starożytności. smith nie sprzeciwia się łatwemu robieiriu z }iogośgentlematla. tllaz arystokrację pomniejszą. Dyskusja dotycząca zagadnienia. a między nimi Henry Peacham 10. Elyot wyobrażałsobie społeczeństwo na kształt piramidy. . krótko mówiąc. co zdarza się pochlebcom. który narn Elyot zarysował. co zosLaje wyraźnie podkreślone to to. by upodobnić się do jego barczystej postaci atbo wielbiciele Aleksanrlra Macetlońskiego. The Complete Gentlemąn. pośród tej ostatniej z kolei należy wyróżnić: a) rycerzy pasowanych i uprawnionych do tytułu sir. s. tekst z 1622 r.. 0 Mam na myśliThorsteina Veblena.ytowanym przez nas autorze dochodzą do głosu pizedstawiciele lłcnesansu. r. na czym jak najgorzej wychodził. Na tom składają się'ponadto lllvitl rozprawy:T'he truth ot otlr Tjrnes oraz The Art oI Liv. Elyot.ltlprzednio mo]Ma. rodzice nie oglądają się na ich kompetencje. ńo potwierrlza veblenowską charakterystykę uprzywilejowanych n.ktokolwiek stosuje prawodawstwo państwowe. Y. W pół wieku po t. Barkera pt. Obowiązuje go strój i uzbrojettic odpowiadające jego kondycji. żeby najmniej gęgały. kto studiuje w . Podkreślam ten ostatni szcz. składającą się z wszystkich 5 lbidem.r i Krzysztof Zagórscy. l0 Henry Peacham. Obraz gentlemana.2) obywateli i mieszczan. które to cechy różnych bohaterów starożytnych autor darzył superlatywami 6. Na śmieszność narażali się ci Wiadogrości o Smithie zawdzięczam książce E.. Ich troska o *ynO. którzy wypychali sobie ramiona. Władca tracił kontakt ze społeczeństwem.Jakież szkody czytamy -.Musi utrzymywać bezczynną służbę. jak zasłużycna władzę i nie dac się przez nią zepsuć.j na jakimśstanowisku kierowniczym. Jattlrl. któtzy lliorą na siebie większe zobowiązania. ale m. 106. Thomas Smith w swojej De Republica Anglorum (1583 r. io pTzez'ogranicza"ry nie wolności słowa. zawiera zupełnie inną problematykę. 8 126 l27 .dzicom wysyłac dzieci w światna naukę. Warszawa 1971). kategoria gentlemenów z koiei obejmuje wielką arystokrac ję (nobilitas major).autor ostrzega t. jak utrzymać się przy władzy ani wskazówki.. jakie ma umiejętności. kto jest. gentleman ll<lwiem ma obowiązek pełnienia bezinteresownie . kto uprawia nauki wyzwolone i. Ostatnia częśćjego książki zajmuje się jej pozycją szczytową.egół. w starożytności zwraca - wielbiciele platona. przy analogicznym Ętule. a kto nie jest gentlelllanemr toczy się przez stulecia i niepodobna pominąć klasycztlych i najbardziej znanych jej uczestników. czy to pTzez lekcewazenie sobie sympatii poddanych. że . Cambridge University Press 1948.iig in.złonków izby wyższej w parlamencie od diukórv do baronów. jak traktując onywiteti jak gęsi. przy czym ma jego zachołvanie i sposób llyr:ia [. 3) yeomenów (czyli drobnych posiadaczy ziemi).rrri*"rrytu"i".acując i nie uprawiając zajęć fizycznych.

uwagę rożni luclzie niskiego pochodzenia uzyskiwali pozycJę-przez swoje osobiste zasługi. I. Z kolei nasuwa się autorowi pytanie. Z ćwiczeń Iizycznych poleca Peacham szczegolnie jazclę kontt. tak jak cliament bez sz7j. na pla]Mo noszenia herbu. Wchodzą tu na przykła w grę malarze. który zagaja slioj. że pracowali rękami).. Czy bieda staje na przeszkodz szlachectwu? Odpowiedż jako ctalszy .szarla czy |anów.rósiu. W zachorł.z możnych.a. Znany autor prac o charakterze narodowym Anglii. Pozycja nauki.Augttstyrra. Barker. 129 .] zanlieniać nienawi łv miłość. tl. wywodzi ideał gentlemana z rycerstwa średniowieczneł. jak i tnoralnej i staje się po prostu uprzejmiejszą formą mówienia rl ludziach i zwracania się do rrich.rrtokratyzacja. a zw-łaszcza polowanie do dziśLprawiane 11. który wyr-aźnie przygotował gentiemana rltl objęcia w swoim kraju wspomniany"r.. nie dopuszczając kupców do kategorii gentlemenów. jak np. trzeba przynajmniej uznać uczciwego kupca za d.l.vażniejrry"t należy postępująca rlt. Czy moż tlalej.r zdaniem .1l. zapominając niesłusznie o udziale . przeł.negatywna.. Horacy był synem trębacza Wergiliusz synem garncarza. biegi. . Pewien lcłopot sprawiaj Peachamowi kupcy. Ućzonośćcenio jest u tego autora tak. aktorzy. Elyota.arriu srrroim gentleman winien byc zrównowazony i clbac o reputację. szlacheclwo utracić przez nikczemnośc? skoro możrra jak brzmi odpowiedź do szlachectwa dojśćprzez cnoLę. Żadnego klasowego wyróZtlirltria nie ma na względzie prelegent. którą mozna prześledzic przebiegając przez kol. Aie. które mu cto głowy \v Jrocy przychodziły. lbidem. że autor ma nieszczególne uznanie dla sztuki.y Encyklopedii Bryty jskie j.ltlwo . Nawet ukąszenie tarantuli daje się za je pomocą wyleczyc. Do malarstwa artystycznego bowiem ma stosunek człowieka Renesansu.-ui do drugiej lv<ijny Światowej.nlcln) iudzi. skrzypkowie. Znane mu są pogardliwe opinie starożytnyc o tym zawodzie takie. W Slowni ku oksf ordzkim rlllinicje kładą nacisk na clobre urodzenie. tchórzoslwo w odwagę i.u słowa noble lr.Ladies and Gentlemen '.óry miał zycie tak zorgani l28 żeby korzystać nawet z nocy. Wszak nieraz o zywali się oni bardziej udani od synów legalnych.lrarakteru. pływanie.. z drugie slrony. że jeszcze rv XIX wieku chirur. ludzie nie mają dosyc wszystkiego w jednym kraj Wobec tego. ostatnim notowanym użyciem jest użycie.Jłównych rysach wzór gentlemanal który pir"i. że nawet kobiety są za nią clrwalone W jej pielęgrrowaniu nie należy zaniedbywac ani c}rwili. kuglarze etc. którzy pi. krótko mówiąc. Autor kwestiotlil je możliwoścuznania za gentlemenów (uzywa . Wyłączeni wyraźnie z kategorii gentlernenóTr są \Mszyscy. opinie Arystotelesa. .erołvnych l rlkcji kierowniczych. 12. kl. Adwokalów i lekarzy możn. mozna Je przez przywarę utracić.niezwykle dobroczynne wpływy... czy o synach nieślu nyclr można mówić. r r 11 '9 E.. s. którzy spędzają zycia w stoickirn oclosobnieniu 11."z nerirrtJ. Późniejsze połr.rl i włoskiego renesansu 12. rządzić ja królowa wszystkimi naszymi namiętnościami". Do zmian najr.jIre definicje gentlemana w wielkim słowniku okstod.czynic rozwiązłego uczciwynt t. Poniewaz nie miał światła. lv litórym ta koncepcja się zrodziła. Warszawa .ą walory . postarajmy się odtworzyc tv c. wyłączeniem chirurgów.lllusznie dumnego" Arysiotelesa. Tr tu naśladowac śur.|. udziale tak mocno akcentowa!v(tlle. Charakter narorlowy. (Należy tu przypomnieć.1.1 lo echa T. dzy i dentyści nie byli w Anglii przyjmowani w towarzystw z powodu tego.gentleman'' jest ]Myprane zańwno z treściklasowej.może brtttalnośc zarnieniać w dworlrość.l.acują na życie i zarabiają. prrerllrlwienie sakramentalnym .. 1927 ł litlros ryce!ski. po tych próbach lokalizacji gentlemana w społeczeństwie.obroczyńcę swego kraju. Z tych osta nich słów nie rralezy wnosić. tak jak pozycja sztuki jest u niego bardzo wysoka.fu.. * któryl.r którym mógł notowac po ciemku myśli.ztl Lalenty tracą blask. Ernest l1. na pozycję pierwsze i neraltlyce.6l. Muzyka ma jeg. .lrlwierzchnia ściany przy jego łożu powleczona była woskiem.[<er.tktowanego w całej rozprawie jako równoznacznik słowa genll<. wylaz demokratyczn jest tu tendencji autora Teraz przychodzi kolej na rozpatrzenie różnych zawoc] z punlriu widzerria uprawnień do znalezienia się pośrócl gentletnenów. Bez tego jego najwdzięczniejl.zkim t.a jego zdaniem do gentlemenów z. Pannenkowa. że szlachetnie urodzeni. akuszelek . Poezja .

Ojciec Amelii Sedley jest zamożnym kupcem. Graevesa ls. Inaczej tliż w Grecji.. wyodrębtrilt się ich ubiorem. Wychowanie lArarszawa 1933. I(to ma bowiem odpowi listę antenatólv. lecia. przeł. jak podkreśla Artur Livingstorr w swojej Theory oI the Gentlemąn zawarteJ w Encyclopaedia oI the Socia] Scjences.publiczne'' uczyły ttwrlich wychowanków przede wszystkim łaciny i greki. Opierając się wszelkim reformom. s.. Zwraca na ten fakt uwagę K. William M. H.nie potrzelltljc składać egzaminów.izyczną.a osadzone w pierwszych dekadach XIX stu. Llpsetem. Niegdyś TyceTz uważał. s. co rniało rozwijać ducha zespołu. W znanych mi obrazacir doskonałego gentlemana nie ma już mowy ani o urodzie. wystarcza god. Crosland nie można z taką pewnościąustalić czyjejś pozycji już w chwili. M. może sobie już pozwolic na brak konformizmu. zą Seyrnourem M. Fotrzeba ruchu narzuca liir. M.nieszczęśliwi chłopcy bez chwostów u czapek nazywają się sizors. A. jest już bardzo plzemieszane. gowisku próżności. Do wzmocnienia bariery społecznej przyczynił się t|<lmo.l. BB. szkoły . że jest lordem. Nie jest to. bywa koniecznościązwiązaną z primogeni.itlli w dużym stopniu na podstawie ich kwalifikacji sportowych pisał Bertrand Russell w swojej ksiązce pt. Baronet Pitt Crawley żonaty jest z có hurtownika.w tym chłodzie i wilgoci. Greaves. Class and the De'o Cytuję moclatic Policy.7(twa 1950. Księga snobów. 130 Wlll. daje mu po dwóch latach stopień naulcowy. kultury obywatelskiej. bądźprzez małżeństwo z bogatą mieszczką wchodzą w środowisko kupieckie. Dlatego. Thackeray uniwersy. którzy pła1l. gdzie wchodziło w grę współzawodnictwo indywirlttalne. musĘ nosiĆ oznakę ttllóstwa i spożywac posiłki w odosobnieniu od reszty kolegów'' rz. Kobiety niezamężne pełniłyniejed. żę ubóstwo jest-winą. ale nie to |7 Jeżeli idzie o kulturę f. Dopuszczalną nich karierą jest także kariera duchownego. Agnieszka Glinczarika. 15 Pierworodny nie był zwykle do nauki przymuszany.inny musi lt. gdzie stosunek do sfer wojskowych był raczej pogardliwy. w za" sadzie niepożądane. .lrlsób języki starożytne po raz drugi służyły wyiaznieniu klatll)w(-\mul choć tym razem inaczej.gentleman'' w Ąnglii była jeszcze daleka od'niwelowania różnic klasowych. ale jest niezbędny dla ubiegania się o przynależn jak pisze do gentlemenów. gdy nasz interlokutor otwiera usta 1a. a w Okslrll. czywiście. a dalej na tejże stronicy: .. Thackeray. czający. J. Tabu pracy ręcznej trwa jeszcze w początku naszelJo stulecia. ..nauczyło arystokrację na biedaków jak na ludzi zależnych od tych. arri o sile -.". 131 Bertrand Russell. siła nie była niezbędna. To zakłada posiadanie odpowiedniego zaplecza finansowego. W Anglii zwłaszcza. jak wiaamalorski sport. W żadnym innym kraju C. Barker .cec tak istotnych dla rycerza średniowiecza. Wspominana stopniowa demokratyzacja słowa. Jak powiadał faceprimogeniturze był tylko cjonisla epoki. Value Pąttelns. dr JoJrnson . llirrvttit. London 1964. Żaden gentleman nie może zarabiac na życie. W taki ri. miał bowiem k 1s lirlizc purytanizm ze swoją wiarą. w elitarnych szkołach dotiera siinauczyt. Znakiem rozpozna\Mczym dla gentlemana jest między innyml jego sposób mówienia. Mannheim przypisując zrlspołowym zawodom duże znaczenie wychowa]Mcze w wyrabiatlitt. S.rlrzeć r ili podatki. warunek wystar. a ustrój społeczny. poniewaz są biedni. Młodsi bracia pierworodnych bywają bowiem wchłanianl przez miasto i bądźsami. rierę zapewnioną. Ale ten duch zespołu obejmował tylko własną klasę. 82. Źe tltttitljętnoścczytania i pisania dobra jest dla kleryków.. gentleman uprawia. Obowiązujący strój przechodzi przez różne ewoluc i można nie liczyc się z opinią. Hosiasso- .według niego .dzięki jeden głupiec w rodzinie" 15. wychowanie tt tlstrój społeczny 16. Społeczeństwo angielskie opisywane przez Thackeraya w 7or. przeł.nym przez M...Dlatego żrl r:hłopak jest lordem pisał \M. ktory zrlrlbywać przez lat siedem. |'lłtwo ubogich jak pisze E. lecz drużyna.tlzie servitors (zaiste ślicznyi gentlemański tytuł). Wygrywały bowiem lub przegrywały ttitl irrdywidua. nokrotnie rolę guwernantek wyładowujących swoje frustracj na dzieciach oddanych ich opiece. Taine rozwój sportu w Anglii przypisuje wlasnosciom klimatycznym tego kraju. ny wygląd.. Spori gentlelttatra angielskiego chętnie przybiera fornry zespołowe. turą. R. Co zaśdo powierzchowności. The Blazon ot Honour. Branie się do handlu.

danie miały najlepiej wykonywać tzw. wysyłani poza dom na wzór synów średniowiecznych ryceIzyl kładłyduzy na. cisk na maniery. 1lirni matka przypuściła Wady duszy odpowiadają niedołężności ciała. głui 1lrlla.. nieumiejęl. szczupłe. pojmujący tylko . cytowany autor nie był zbyt klasycznemu wykształceniu życztiwy. - - r\y l)rzysposolliony do drtrku przez Jana Kotta.Duch l.. -Thackeray.ychowanie dobrze urodzonych: . chorou. że muszą istniec szkoły. że lekceważenie intelektu !9 W. przeł. 19 Ibidem. M. które by przygotowywały ucznia r1o pełnienia funkcji kierow4iczych. Clrrlrlcs Duclos. rozdz. 108. że wspomniana solidarność wychowanków tych szkół trwała i po ich ukończeniu. O braku szacunku dla :r B. brzydli. od liltirego nie ma miejsca żadna apelacja" 2a. oburzał się na l1. s.. Jest rzeczą powszechnie wiadomą. intere. tak poszło w nieomylny znak szlacheckiego pochodzenia. Wychowanek Eton czy Harrow. Miała uczyć te oddziaływały wychowawczo na pupilów także za pomocą środ" znoszenia bólu po męsku. żt.. lrllaz częściejelementy altruistyczne.l Ciało stlche. obsadzał kolegami placówki sobie podległe.isko próżności.rlj.Nasza młódż szlachecka cho.rodzenia. ale bogatą [.1rrlą myśl. ze składała się ona pospolicie z krewnych. s..1wcą).zli. Szkoły ków takich jak chłosta. Veblen wyjaśniapozyc łaciny Lym. ale i podlegać 19. że wymaga go zasadnicza grzesznośćnatury ludzkiej. Russell. s. po znanych z surowościrządach T.rion propre lćgislateur" (człowick honortr zrlaje się być sam sollie prawor1. Ta solidarnośc jednak nie rozciągała się poza swoją klasę.i się tu o suneriority to ex[ernal con| rol. melancholia. Tradycyjne w rodzinie uprawianie polityki ułatwiało absolwentom dalszą karierę po już wydeptanych ścieżkach. by byc zaiiczorrym do gentlemenórv.y autor francuskic_cJo Oświeccniapisał: . słabe.'Warszawa 1949. ze jej znajomośc była dowodem. doszedłszy do władzy.Jeusz Jan Dehnel. 1l Mól^. mówiąc o pewnym baronecie. tłumaczono..ir. Mowa tu rzekomo o królestwie 18 W. Bez przyzwolenia tych rlzlacheinych osób. !V.any był w zakulisowym świecie. Wychowanie.przy czym pełnienie służby społecznej w jednej rodzinie pTzez paTę pokoleń podnosiło jej prestiż w większym stopniu niż tytuł 20. Zaprawianie ludzi zarówno w dominance.należałdo najpierwszych dandysów lv mieście. Małżeństwa ograni. Przekład anonimo. czone do elity władzy wpływały na to.L'homme d'honneur semble i. jak i w subm 20 lbidem.32 133 . Jadowity Swift 23 w Podróżach Guliwero tak charakteryzuje rt. 160. dagogom.ność. 393. Arnolda w Rugby.wa l. Guttsman. T. Podróźe Guliwera. została niejako zinstytucjonalizowana. płatni uczniowie w ogóle nie zauważali. 1. Posiar]ał więc takie lvykształcenie. stracirłrszy swój majątek i widząc llliską ruinę. Stypendystów jrształcących się w tej samej szkole pełno. Random Crawley . skoro zaświek po temu. iż stać było człowieka na marnowanie czasu i pieniędzy. 1' Jonathan SwiIt. Tarqow. London 1963. żeni się. stanowl'. s. boksował się dollliolrale i powoził czterema końmi w lejc.zwierzęce uczucia'' zasiada poliród dygnitarzy Anglii. Ta. Russella cytowane. Znaną jest rzeczą. jakie przystoi arystokracie czystej krwi" 22.Zn...zcza się z samicami rozpustnymi i zepsutymi i dostaje od nich llit:narłristnych chorób. która.ół publicznych jak czytamy w książce B. klórzy tego środka nie akceptowali.dla rycerzy. A idzie tu o przepisowy udział w parlatttt:ncie. szkoły publiczne. do których przyznać należy przenikały liwalil'ikacji intelektualnych gentlemana pisano już rviele. że człowiek nie umiejący prawie czytać. kaprysy. Thackeray. The British Political Eijle.pogardy dla inteligencji typu naukowego'' 21. Obecilie trzeba było się o języki starozytne otrzeć. V: Tńe Decline ol Aristacracy. W. UparteJ ekskluzywności szkół publicznych broniono twierclząc. Szkoły. Pe. Chłosta miała wbijać w wychowanka cnotę i przepędzać występek. Zkim? Z samicą podłego u. wytli:. chorowitą. że do łask swoich stajennego lub woźnicę. Iubieżność duma sa zwyczajowymi przymiotami charakteru tej klasy.ilc. L. s. 150.Il szawa 1960. zaTaz wnoszą. t.l. I.ą one sąd najwvższy. BB. Jak widać. Zalreżrrośćfinansowa od ojca zmuszała często do dzielenią jego pogiądów. Administro]Mana przez kolegów uczyła nie tylko rządzić. a nie do okreśionego zawodu 18. To za./r{. potem. od dzieciństwa w zbytkach. M.i tv1llg1 to duch. człowiek tlit:okrzesany. lr lllli. w których wychowują się gentiemeni.. skoro tylko urodzi się syn silny i zdrowy. żadne praTro nie rnoże zostać ustanowione .rt. To łagodziłotarcia polityczne.lrli zniesione lub odmienione.

. sza pochwała. W swoim syntetycznym ujęciu . karzający. ma to być zdaniem Steela człowiek . jak do stanowienia jego rlzdoby. jak aktor po przedstawieniu zmywa z twarzy szminkę. nie tak jak łosoś.stawiać opór llatarciu. chrystianizu". Gardzi się łowieniem ryb o zachodzie słońca| czy strzelaniem do siedzącego ptaka.Nie łowię szczupaków po-to nie wiada w powieści A. wl Dzlela wybrane. \Mreszcie nie brak i kombinacji tych elementów. a wzór miał charakter normatywny. cytowany już Livingston podkr"eśla element współzańodnictwa.. Za ptzykład wzoru normatywnego tnoże służyć charakterystyka Steela podana w poczytnym piśmie . . '8 . przeł.że jest on wyposażony w taką goclność i wzniosłość. mówią z całą powagą: to gentleCharakterystyki gentlemana. tualną rolę kierowniczą prawo nie może go karadw. czasem były to postulaty. To po prostu należy do dobrego wychowania. . Heinrich Heine. . Inna była pozyc ja guards. kl.. Książka tłumacz. z trzydziestofuntowym okazern wypada czasem walczyć dwie godziny. że te zasady nie pozwalają mu na korzystanie ze słabościprzeciwnika.l ] l 1 łączyłosię z wielkim naciskiem na charakter. wyzyskiwanie w dyskusjach jego wiadomych słabostek.ale nie słu2z Andró Maurois. barwne uniformy. s. Gentlemana rakteryzuje spokój i pewnośćsiebie człowieka niezalei (divine assurance). to w oczach Angtików nie jest nawet aktem odwagi. myślę. .. . Gdy rozważam ceehy specyficzne dla psychiki qentlemana. szezery| nle nie posuwający impertynencji. bo są wtedy nazbyt łatwym łupem. 1930.The Guardian" Źe.Owe piękne. człowiek pełen czułości. ponieważ gentleman działa w atmosferze współzawodnictwa.Gentlei man jest uparty w pokonywaniu przeciwieństw. Wszystko co zaszczytne uznane tu zostaje za cnotę. cechuje go rezerwa w słowach 25 i nieufność . Do tego bym dołączyłumysł jasny. Arnolda. Warszawa 1956. Nie jest to jak widać zespół cnót chrześcijańskich. tak angielski oficer.óry stawia się dużemu psu..lences du CoIaneI Blamble. Wiąże się to ze znanym stosunkiem ao *t. Kiedy indziej mieliśmyraczej do czynienia z rejestrar:ją pospolitego rozumienia tego terminu.i. l byli włączani do elity.Przez doskonałego gentlemana ] pisał t. 205 . spieszy zrnlcić z siebie czeTwony mundur i w zwykłym strolu cywilnym jest znów gentlemanem'' 20. tylko honor pisał w srryoim czasie Móntesquieu."trattowa. .poJb rrpo. miały dwojaki r:harakter. które oznaczają przynależnośćdo uprzywilejowanej kasty -ojrko*y"h . Gdy myślęo seircu gentleInanal jawi mi się on jako człowiek obstający przy swoim. W sądzie wolny jest od składania pr"vrięii. gdy walka jest już całkowicie llcznadziejna. gotowośćniesienia pomocy jego rysy.Gardzić niellczpieczeństwem pisze cytowany Maurois . Złapany zaraz się poddaje. .-'. lnan". współczucia i życzliwości". ri"ypomina ""u="ą się raczej . t.Co zaśdo jego manier.The Guardian" 1713. nr 34. Jest prawdomówny.w sto sunku do jaskrawych wartościowań. wolny ocl nieumiarkowanych namiętności. zawód wojskowego nie był w esty_ mie. wiedzę rozległą. II. ale nie mówi prawd bez potrzeby. ale nie uniżony. Rozważania dotyczące Iair play rzadko dotyczyły walki orężnej.ru'u*". nawet wtedy. który walczy do końca. 20 16 134 135 .oto dalsze i"go *"or..ozumiem człowieka nadająceqo się w pełni zarówno rjo służenia społeczeństwu i strzeżenia jego dobra.Jest opurro*urr}. Jest ufny i wzbudza urność. wolny od uprzedzeń.Nieźle'' to jego najwyż. U"ika wszelkie afektacji. Dyskrecja.rtu i służby wojskowej.293. Wpływy tej postaci podkreśla cytowana już Margaret Greaves. nie każdego poważnie. na jaką człowieka stać może. Gentleman to człowiek oI lew worrls.. O małym buldogu. Tak to w kialu..się aż do skromny. ważne są dla niego szczególnie zasady fair 1l/oy obowiązujące w walce. Maurois pułkownik Bramble 27 bo Jcst gentleman.Szłice z Anglii. dbałość o wyróżnienie przeciwieństwo pokory. ledwo skończyły się godziny służby. które zebraliśmy. Ideałem gentlemana jest nie cnota.słusznie dumny'' Arystoteleia..o daje się w rządzeniu. Jerzy Jędrzejewicz.ona tlir język polski pod tytułem Oddech wojny. którzy cieszyli się szacunkiem . Wiadomo. Taka walka jest piękna''. usłużny.z" *"glęłr. w którlń tegity rycerskie były respektowane.pisał Heinrich Heine w Anglii stanowią nalmniÓj zasłczytne wyróżnienie. żeby się posłużyćsłowami Veblena w c_harakterystyce uprzywilejowanych. cnoć póalegu tak jak u Miltona czy T. dotrzymywanie zobowiązań. Ies si.pr""Sl"a"ulą" je w Anglii popTzez cztery wieki..

Nie należy iednak zdaniem autora zapominać. Granice tedy nie są wyraźnie za. którą by się chciało widzieć. Nie było to wyjaśnienie -iak "uvspółcześnitego terminu używają. | 3r Powszechrrie t.. ile Anqlia zat. r. Maria irlrllclvsIia. którymi gentleman rozporządzał. Demokratyzacja kraju przyniosła ze llrlbą zmniejszenie środków. t . która mu pozwala rozegrać każdą sytuaeję bez odwoływania się clo ekspertbw.2Ą0. mamy na przykład do czynienia u J. To nam tłumaczy.. nie żamierzając przeryrvać swojej gly w teatrze w char. Inteligencja nie pasuje do gentlemana.jak pisał w swojej Logice . O.oTz. Wisdom. zasiadł w Izbie l. Gentlemanowi przypisuje zdolnośćdo improwizac|i. wielkoduszny Arystoteles tej rubryki nie uwzględniał. że wiek .clów.wój styl życia. J.r. odv staje wobec zupełnie nowej sytuaeji.gentleman" _. Gentlemani 1r pTzeszłości l.żalczy. jalc się okazuje jeszcze ciągle żywy l(tllt amatorstwa grozi l. ale rzadziej pochwala. pamiętamy bowiem. o upartej aktualnośei tego ostatniego czynnika świadczy na przykład drukowany w 1966 roku w piśmieangielskim . Pozolvał r1o tego portletu jeqo stryjeczny dziacl. Wisclom. których autor pragnie. Gentleman stanowił jedną z najwyższych warltlści. który odgrywał dawllicj w obrazie gentlemana ważną rolę. Gentleman ma pewien kodeks 1lrl. To swobodne rozporządzanie wolnym czasem stanowi jeden ze stałych komponentów koncepcji gentlemana na r6wni z unilianiem piętna zawodowości. dlaczego w jednej ze swoieh pospolitych koncepcji słowo to oznacza każdego kto żyje nie pracując.iadomo.które nie mogły być skażone.landa_rd smaku.rlzięcza w nauce amatorom.. by nie zaakceptowali tej ciegradacji.llly l)Izez Aldousa FIirxleya w ieqo powieściKontrapunkt (przeł.istener'' z 18 VIII 1966 r. Czytaliśrny niedawno. oświecenia nazwiązywa} do Nowcao Testamentu jeżeli idzie o poczesne miejsce dla cnót miękkich. Utworzenie dominiów z. zajmuje się odróżnianiem amatora i gracza zawodoweqo. Z wyjaśnieniem.yzwoitości w życiu codziennym.llilerze a]<tora zarvodowego. zamiast traktorvać iak dawniej pierriittlz jako przynalezny im z natury.vszy wszystkich obowiązujących rytuałów. artykuł w .Autor artykułu praqnie je zatrzeĆ.lIt(ts Hrrxley. S. pozlvalającą na kompetentną eksperlyzę..z liolei każcty specjalista może w każdej chlvi]i stać sie amatorem. Tymczasem wojna naruszyła w tym wzorze niejedno. Jeżeli mogli dokonać tego lit./ltym przyk}atlem takieqo uczonec{o-amatora je_ct lord Taintamount opi- ||t. Słowo . Autor.t:ch nie ma powodu się wyrzekać. Ten podział ma swój odpowiednik rnr podziale na eharakter i inteliqeneię. nie pogodził się z zawodowym (|l. Gentleman może się doskonalić w pisaniu wierszy po qrecku. r John Stuart l4il1. bo nie jest to zawód uznany i praktykowany jako taki. ponieważ trąci ekspertyza./.. pogodny i w dobrym humorze. IB75. z czasem zaczęło ono stopniowo wspóloznaezać wszystkie te eeehy i przypadkowe okoliczności. Jeszcze r. dokollil\.y(. kreślone.cć podział obywateli na obywateli pierwszej i drugiej klasy. Cytuje się je stale.ttniast kolonii. pewien potrafili zmieniać l. kraj ma głęboko zakorzeniony kompleks gentletltilna-ama.. 7rrlniejszyła się rola elementu rytualnego. wszystkie te zmiany naruszyły ufnośćAnglika i sl_ały się powor. co w pospolitym ujęciu słowo . 136 . Podział ten jednak nie je-<t ostrv.The Listener" artykuł zatytułowany patologia społeezna wielkiej Brytanii t0. albo nie pracując fizycznie. profesor filozofii Londńskieqo unirversytetu. IT. że w. clały się już odr"ztttvać. straciwszy tllIloścw stosunku do gentlemana. godząc się na rl1lokorzenidz nim związane.aczem.ec gentlemana jest złożony i że niektórych spośród jego t. postulat wiedzy rozległej i czułego serca nie był jednak tylko świadectwem osobistych gustów autora. J.rll.lem jego depresji. Wielkie przemiany.trcześrriej zaworlowy fotoJr tl l' uzyskał rękę siostry królowej. nadszedł bowiem czas. że królowa Elżbieta nadała tytuł lrllrla zavrorlouretnu aktorowi olivierowi Lawrence. pewien kodeks manier. Kla.ol. Nowe uniwersytety mogą znacznie współdziałaćw dokorlililiu tej wielkiej przemiany. jaka tviilże się ze specjalizacją. W ujęciu Steela qentleman był wyraźnie postacią.oznaczało pierwotnie człowieka dobrze urodzonego..gentleman'' znaczy.. a wTaz z nimi za20 30 lrl.The L.. Jednakze Anglik. gdy musieli pogodzić liiq z zarabianiem. nie ma powodu. który. Milla 29.ol<u. Zdatlirlm autora.tora 3l. Dokonali tego ważnego kroku.a 1974). Sysfem ol Lo11ie. \Marszarł. które zwykło się stwierdzać u ludzi takiej samej pozycji. o. s. l<ażdej chwili przerodzeniem się w kult niekompetencji.

ale matka późniejszejo dyplomaty miała licznych kochanków i groniadziła pod swoiń dachem Cy-ła-.mii lruclno było działać. że skromna rodzina złożona z trzech osób trlusiała mieć przynajmniej siedrnioro służby i trzy konie.. 453.ieden rozdział odpowiedzi tla pytanie. zmienne związki t:roLyczne nie prowadziły do tragedii. że słowo . Nyrop. I tak znajdujemy ten termin w Danii i innych r:uropejskich krajach północnych. 'lr:n styl życia promieniował i na klasę średnią. 138 t39 . " Warrs David Cecil. s. klasa ta realizowała w pełnym wymiarze kulturę biesiadniczą. I. . we Francji słowo <gentilhomme> pozostało zawsze ściśle związane ze swoim sensem pierwotnym.ytułowanych były wie]odzietnel a przy panującej endoga. umieszczonych trochę niżej na drabinie socjalnej. A Maurois. Der Geist der Iranzósischen Sproche. Dziesiątki sypialni w przestrorrrry"ń i wygodnych. w książce pt.odkamilokomocji. gdzie zaczęto się nim posłurliwać w XIX wieku.ułr swoim rodzaju produktem cywilizacji angielskiej.że jego znaczenie rozszerza się w Angtii. Jednakże 3a Ch. BYła to ktasa związane ze wsią.którzy by cieszyli siq różnymi aspektami życia z taką pasją. . Znany językoznawca duński Ch.ą znawcy jedyną w swoim rodzaju arystokracją.] Mówiliśmy przed chwilą o pewnych wariantach we wzorze genllemana. nawet męża. tlzieci różnych ojców. czy caballero w Hiszpanii. widocznych zwłaszcza wtedy.. rozdz:: Qtr'es' ce qu'tln gentleman? Terminy francuskieqo p'ochodzerria gromadzi Ir4. żądał sllecjalnego pociągu.zy wleszcie we Francji w koncepcji honnóte hom. Miinchen 1959. żekażdy przyjeżdżał swoim służącym. nie z miastem. Jak pisał G. Rozwód był źle widziany. pozwalały gościćlicznych utytułowanycrr. osiemnastowieczna whigowska arystokracja była -. Gentleman niełatwo godził śięz pospolitymi śr. stawało nieraz na nocl przy czym trzeba pamiętać. Stwierdza on. E. Taine -* Anglia liczyła 16 milionów mieszkańców. Matka wicehrabiego cibała rl dobre stosunki z byłymi kochankami. Wandruszka w pracy 1ll. ponieważ zachowano samą kastę.. Gdy wypadało mu czekać na poeiąg. Wacław Roclowicz. Iłe Young Melbourne. gdy jego definicja była raczej projektująca niż sprawozda*ó"u. Koń odróżniał rzątlzacego od rządzonego.. choć nie dbających o szczególny splendor dworach. gdzie lvypełniałonajwyraźniej jakąśiukę w miejscowym inwentarzu 1lojęciowym. Taine obliczał.Nie było ludzi od początku świata. zachowano nietkrrięte słowo.W 1841 roku ze jak kalkulował H.lylsa a historia obyczajow. stanowił symbol władania.1B4B..osy kotrcepcji gentlemana w Niemczech prześledza pedantycznle Gertrri- szawa 1957. klasa rządząca. Readers University 1940.jak mnierni. jak angielska klasa śr. jak galantuomo we \Młoszech.mda.gentletllan" przeniknęło. Dzieje Anglii. Paris 1934. w tym j9den milion słuzby. do niektórych tylko krajów. Tę kulturę zabawową umożliwiał wielki sztab slużby". co nie raziło nikogo. Wierne oddanie jej szczególnej umiejęLności użycia stanowi książka Davida cecila pt. xitlrioziesiąt osób zo. nie podlegając zarzutowi nepotyzmut wszy-. w miarę tego. I(oń llył niezbędnyrn rekwizytem utytułowanych.cdnia tej epoki. jak warunki życia zbliżają się do siebie. są to dzieje kariery dyplomatycznej rłricehrabiego Melbourne'a żyiąceqo w latach |nÓ'... przeł./ stly bowiem byli jakoś ze sobą spokrewnieni. którego ojcem było nasze słowo <gentilhomme>. Ze rvz<llędu na rolę Frarrcji rv średnior^Iieczu jej słor. ucztowania połączone z obfitymi lrunkami przedzielone były polowaniem czy grami hazardowymi. Do przemian widocznych zarówno w hasłach. Byli jej potrzebni do lrlrowania drogi jej dzieciom. poza Anglię. poświęca . z której wywodzi się pojqcie gentlemanal wykształciłasię wcześniej na południu i analotliczne wzory osobowe znalazły już sobie tam wyraz w koncepcji liIlriej. pozwalał na 1liltrzenie z góry. jak nigdy dotąd nie była'' 32. Kultura dworska. Trevtllyan. rn" young Melbourne s9. W każdym nastęinym wieku stosuje się tę nazwę do ludzi. Linguistique et Histoire cle Moettrs.. przeł.Arystokracja whigowska jak pisze autor była jedynym . Rodziny rIl.iuzul"i ktośchce zastosować wiedzę językową do wiedzy historycznej pisał Tocqueville śledźcie czasie i przestrzeni los słowaw <gentleman). które służyło oznaczania do członków kasty. (. jak i w zachowaniach nalcżą przemiany gentlemana z czasów Restauracji w stosunku do przemian eTy wiktoriańskiej. Philipot.nictwonarzucrrło się w różnych wypadkach przede wszystkim 3a. Nyrop. Lingwi:. co to jest gentleman. tak odgrodzoną od wszystkich innych. Swoboclna erotyka nie dbała o opinię publiczną. znajdująca się w siałej opozycji w stosunku do króla.ł. Zobaczycie.

. który czuje Stanisław Rvchliriski. zakres ludzi icdnak obdarzonych honorem pokrywa się z zakresem gentlemapojęcie honoru łączy się pisze Barber llów. Poniżej znajduje się warstwa. bezinteresownym..rowie. C. W XViI wieku honol jest wyłącznie lioncepcją klasy wyższej.iekowi.Izba gmin -. i termin gentleman aqreement rlla oznaczenia umowy opartej na zaufaniu jest bardzo szer-oko używany. przewyższający 3000 funtów rocznie''. znajomośćświatazdobytą w podróżach.sla Ia parolcl. 2500 obywateli ziemskich miało dochód. na oqólną liczbę 652 członków miał 4B9 ulłaścicieli ziemsliich. zgodnie z tytułem. Pojęcie honoru w dtomacie angielskim 1591 . nienaganną uprzejmością. w słr. Prawdziwy gentleman. a nawet poświęcania się dla tych. Centralnym tematem tej książki jest wprawdzie nie pojęcie <lcntlemana. wyglądem zewnętrznym. W x905 roku członkowie parlamentu.Anglik stanowi podporę dla swego lządu. Zreformolvany parlament z 1B32 roku. W laiacłr 1906 . tr nie spływa na niego z zewnątrz. szacunkiem. aby się pogodzic z nową rolą. choć \Alłosi mają ttr swój odporviednik. jest zespołem cech charakteru. według Anglików. którą mu wyznaczają przerniany społeczne. s. porównując gentlemana francuskiego z gentlemanem angielskim H. Barller so w książce pt. lecz parlament. Taine pisał: . człowiekiem prawym. pozbawiony wszelli. pojęcie gentlemana nie zapuściło Francji głębszych korzeni. sławą.. kto cieszy się uznaniemt zaszczytną opinią. |est duchowym szlachectwem. Na trzecim wreszcie miejscu lrzeba zanotować pojęcie honoru w odniesieniu do kobiet i zna(]zące tyle co czystośćpłciowa (chastity\ symbolem będzie w tym wypadku Hc. zdolnym do narażania się.porlczas gdy gentlemen angielski charaktervzuje się przede wszystkim niezależnością finansową. Toczone przez nas rozważania dotyczące rożnych odcieni słolva gentleman sugerują koniecznośc wspomnienia o książce. Dla tak rozumiallego honoru autor ustala symbol R (reputation). t41 . 85 swego repertuaru. To znaczenie autor będzie symbolizował przez literę H (honour). zaśsymbolika słuzy liczeniu 35 clicz. 1965. W XVI wieku . t. podczas gdy roczny dochód nauczyciela wynosił 75 funtów.da Pfllum. Te trzy znaczenia nie wyczerpują wszystkich lnożliwych. Słowem gentry irutor obejmuje także wszystkich utytułowanych do króla włączlIie. L. którą nazywa ordinary gentry. Cobre maniery. którzy otrzymali wykształcenie rv oksfordzie czy Cambridge sLanowili 700/o.okracja miała duze i dobrze prosperujące posiadłościziemskie. któla stawia sobie za zadanie uchwycic za pomocą analizy treści lóznice w posługiwaniu się słowem honour. W pierwszym obdarzony honorem jest ten.1700.1916 minisl. bo mówią: Fra galantuomini bu. Geschichte der 1Ą/ortes . Była bogata i od łaski ]<rólewskiej niezależna. taktem. ale są najważniejsze. francuski gentilhomme jest raczej zdobiącym reliktem".. którzy przeszli pTz'z szkoły elitarne stanowili w Izbie Gmin 510/o.icj afektacji i chełpliwości. pojęcie honoru. deiikatnością.lecz.kodeksem postępowaiv Anglii ze specyficznie gentlemańskim jak czytamy dalej llia. ale lrzy pośród nich zasługują na specjalne wyróżnienie. w AngIii. Anglik jest dość .liastyczny. obeiściem rycerskim. które uprawniają do roszczenia sobie ludzkiego szacunku. Drabina społeczna w początku xix stulecia zaczynamy spotykać termin gentleman w literaturze francuskiej a Dictionnaire Larousse włacza go do się wobec innych odpowiedzialny. Angietska arysl. wytrwały w złych przygodach.<Gentlenlanl in Deutschen'. nawykiem do zbytku i swobody. podziwem. jest człowiekiem zasługującym na spTawowanie rządów. Angtik ocl dziecitistwa zaprawiany był do świadczeń społecznych. Jest opano\vany.ny" 1937. Nie kształcił się na dworze.była do 1867 roku klubem arystoleratycznym. stylem domu.honor" ma wiele wariantów. Rychliński 35 . Barber.. co nalezy. Ponadto należy mu przypisać większą kulttrrę. The ldea oI Honour in the English Drama 1591 -1700. 140 V.co przysługuje człorł. D. Posługiwanie się słowem . 697. wrażliwym honorem. zachowuje zitntrą krew. L. lecz ezłowiekiem. wykształcenie humanistyczne.jak pisał S.ojci (powielonei) pracy doktorskiej pt. prerogatywą szlachty. Czyni to C.Genti]homme kojarzy się z elegancją. rozlewną szczodrością. cech.Przcqlącl Socjolo- Stockholm .]ko człowiekiem honoru.Góteborg 1957. . W drugim czo1owym znaczeniu honor jest czymś. przyoisać odrniennej psychice francuskiej. a terenem jego działania był nie dwór. według niektówe rych. którymi włada. Zdaniem Nyropa. . t ] lie t}. Francuz swój rząd co najwyżej toleruje.

W ramach czasowych podanych w tytule książki autor stwier<lza wzrastającą liczebnośc występowania symbolu H oznaczającego.arto. l43 . Wzmagająca się liczebnośc pojedynków świbdczyo tendencji rozstrzygania sporów we własnym zakresie.ących zadani" *u olbrzymie. w gcdiach.. znany. Musi się przedtem z nicłr waiczyć wedle obowiązujących "is"ia.ioiie czytelnikowi zorientować się. nie godzić się na Śmierć hańbiącą.:11]""'. Człowiek honoru musi być szczególnie wrazliwy na obeJoi. była pod wpływem lorda Melbourne'a.. tak jak zawsze. lm mniej jej życie zasługuje na uznańie. gdyz jest to jedynb ł Jv9U Lv wyjściez honoremn które człowiekowi poz. że rezultat nie jest proporcjonalny w stosunku do włożonegow nią wysiłku. kradzieży.tu*iał człowiekowi honoru jaką miały pozycję. ale popełnić samobójstwo."rrnozorrego zainteresowania zagadnieniern i pozwoli na prześledzeni" p"*. Gdy objęła rządy."roĆi-.wskażnikiem . w stosunku do której ma zobowiązania.ulryct (pośród których przeważa szekspir). w sposób. DIa dam musi być dworny i musi Onue o ich reputację. zmniejsza się jcj udział w splaTrach pubiicznych. prywatnych. .i ograniczu sługu jąc. Arystokracja się izoluje. Królowa Wiktoria nie od razu była nieprzejednanie purytańska.. gwałtu.. żyćz gestem. dotrzymywanie obietnic. czasochłonne dodawania i obliczenia procentów mają po".:Ti'i#TiT. Niu'p. Co zaśjest niewątpliwe to to.żródło honoru.*uży*rry. wiarołomstwa. ludność rących udział w walce. Pojedynkować się nie może z osobą.""*iun H. musi odwołać się do pojedynku.ie sobie rpru#*-". . Zabrania mu się uwodz ić żony przyjaciela.. nalezało 142 się pewnego gruntu . bez udziału sądów. W razie wojny winien Niu . Traci on honor z powodu złego prowadzenia się zony czy któregoś z krewnych.J.rul"zione w tekscie dyrekty_ wy na dwie grupy. pierwszej nalezą dyrektywy niezgodne 9o z wskazaniami chrześcijiństwa. Koincyduje z tą zmianą większy procent arystokracji pośród publiczności l. Nie może słuchac cudzych dyktatów. Przemiana gentlemana osiemnastowiecznego w gentlemana wiktoriańskiego jest jedną ze szczególnie ciekawych przemian lv zakresie moralności. Wpływa na to.:'"#:*.łr"'i. W -ił. ^s Zacznijmy od pierwszych. które nie sprzeciwiają się jego zaleceniom.. l.J"". splacanie długów.wedle informacji arrtora połowie XVI w..ien żenić się z osoną nizej stojącą. mówienie prawdy. zabójstwa. Arystokracja żyje według sprzeciwiającego się purytanizmowi kodeksu moralnego. rau. odróżniać "araJ.I tak "awie.rpownictwa. Jeżeli mu się taki zdafzy. 1. tym górnolotniej brzmią jej deklaracje i rosną różnice między rzeczywistością zobrazowalrą w komedii w stosunku do rzeczywistości zobrazowanej w trajedAutor stosuje metodę analizy treści. "poł. jak pamiętamy.ffiTilry1lojęciu.. Jego obowią"r.x'.t":* Do wymagań.jak często powtarza się w materiale analizowanym słowo honour i w jakim kontekście.owaź rywala. zakaz oszustwa.tonour. O honorze mówi się coraz częściejw kręgach rodzinnych. negatywny s|-osunek purytanów do teatru. W tym okresie lubiła się bawic i umiała przetańczyć 37 Pojedynek zastąpił sąd boży dopiero . które kościółmógi zaakceptować.z całą świadomością jestem pewna. Pierwszy pojedynek miał jakoby miejsce w 1548 r.o"poczynać jej bez uprzedniego wypowiedzenia...u. Odwaga bojowa starrowi. między innymi.i"". nie uciekać "ńil".i. Nie wolno mu dać się_przechytrzyć. tak jak [clrórzostwo decyduje o jego utracie.lest uprawnieniach i sLrzec swojej pozycji upierać się przy swoich w sPosób odpowiadn jący konaycli. pe\Mne cechy charakteru.'i. Rozdźwięki między arystokracją i klasą średniąwzrastają. Gdy się zaTęcza| nie wolno mu wycofywac się ze swojego zobowiązania. który urabiał ją w duchu minionego już slulecia. który by prowadził do utraLy twarzy. Autor i a"i"li". czy to mozolne rrakże się na nią nie powołuje. jakie wymagania wier ivu .Częstoścjlgo występowania będzie według aulora _. że . od bioz niewoli.. Wojowanie powierza się coraz częściejzawodowcom. Nie clodawąnie i obliczanie procentów podnosi wydatnie langę naukową tej placy. Jo drugiej takie.ś. ani podejmować się jakichś zajęć służebnych.^Źye musi trn.iniemoże tot"..*i. lv których zasiadają także nieszlachcice 37.catralnej.1osłuszeństlro w stosunku do władzy legalnej. ego. Zmierzch ideałów lrrilitarnych odpowiada zmniejszającej się roli arystokracji militarnej.ę do tekstów explicite słowo l. że materiał poddany analizie obejmuje 235 sztuk i"at.

to cżowiek. Historja życio.rrrlt ludzi z klasy średniejdo Wiktorii był inny niż stosunek arystokracji.uz okaz. Cytowany pTzez nas a0 szawa 1937. wreszcie faworyt władcy. '[o kupa dworaków i hanowerczyków. cowitym i unorrnowanym.ę .'obą niemieckie ideały. oo dbania o własne gło$ry. PracowitoŚci. przemawiali inn|m głosem. .*y*łu szlachl.lidny. obowiązko$/yt w erotyce surowyl gustujący w zyciu pra. Surowośćtbycza.e otnawiac w książce pt. .jak gdyby odbity w zwierciadle Jię cnota o szczególnym blasku. moralności i domowego ogniska'' s8. wskazujące na ogTomne niebezpieczeństwo i zło. s. Fielding w swoich powióściach a0. szlachcic miJord. óyściłunrarrie kamerdynera.yt zadawac się z lordami noszącymi wykałaczki rokri nl*iJ Iowarzyskie " czytamy u tego autora gdzie indziej ""nru. Odróżnienie no_bility więJrszej i mniejszej nasuwa się tym |lardziej.. obcy im'ńol'nigdy nie stał się pośród utytułowanycn popularny..] Był to istot. .Po oslómnastym wieku jak pisze L. Ruchy emancypacyjne kobiet budziły w niej oburzenle. Niepunktualnośc była przez nią szczególnie piętnowana. innego świata nie ma. nabierały większej wartości i większej ireścipoi-*pły*"'n zYcia rodziny królewskiej t. Czło_ lviek świaLowy.cynizm i subtelnośćinte]ektualna zostały starte na proch. Toma Jonesa (przeł. Strachey -. Królowa Wiktoria. Rewolucję. szlagon nieraz. Przemiany gentlemana * to nie jedyny rodzaj zróżnicowania. I{. smith odróżniał wielką i ptmniejszą norility (nobilitas i nobilitas minor). Arystokratki mają w sobie tyle afektacji i sztuczności. kłótnie. który przyniósł . Śtor. ten faworytowi. lll -_ J]Ihos rycerskl. usług. Małżeństvra w tvm Henry Fielding. . aż do świtu. pod żadnym pozorem nie pozwalała na noszenie wąsów bez brody. . w którym ze splendorem królewskit łączyła i w którym widzieli.. nie tylko drobnomieszczaństwo było o:rytanizmu. pogrązało człowieka na zawsze. i poclobne do tej. Królowa piry*ała do redJktora . do noszenia których tylko tlllrzywilejowani nrieli prawo.ri" dwór wzor"o. Antoni Pański. który ły3e na tym świecie tak.rń-. -mińo wspóinej przy_ trależnościclo dobrze urodzonycń.ytarrir"* wdowy wzmógł się jeszcze bardziej. która miała szczególne powoci. Miałń .nie zostało ani śladu.obronirą reakcję na Wielką Ale arystokracja. Kpiąc sobie z struktury społeczeństwa I{.iu lriwania. ideał własnego życia. zwyciężyłyideały obowiązku.Wpłynęło na zrnianę małzeństwo z Albertem.r. noc.. io zawierało clrocby tylko cień nieprzlzzwoitości. Do wieltie i ninnity zalicźałutytułowanych od duke'ów do baronów. Fietding odnajdywał hierarchiczrrej ją nawet w zaltresie drobnych pachołek ma. 3e.<: prócz doczesrrego.ów Anglii wiktoriańskiej lbidem. skoro posiadanie "JJzy*"go jakiejśproltlsji było wykluczone. Był to człowiek sq. Zaden rc-ła"łcr'. któTa mu się odwzajemniała.. a także w Przygodach Józeta An'dre** 1p.a.."y'' rr. Rygoryzm wprowadzony przez Alberta był jej niemiły. Nie lubił angielskiej arystokracji.). 144 Giles Lytton Strachey. Anna Bidwell. Ict własne bardzo niewidoczne i skromne. War151.e . Ten antagonizm ilustruje tlp. \M . War"zawa 1955. lecz jakze przyjemne "gryuturr". jakiego się ta koncepcja domaga. Chodzenie do kościołabyło obowiązkowe. zeby zcń wyciągnąć maksimum korzyści. że dzielił je nieraz antagonizm. tt . Po śmierci Alberta p. stwo.. 145 . W ciągu 50 z gorą lat zadna rozwiedziona dama nie mogła przestąpić progów królewskiego dworu. Palenie tytoniu było wzbronione. ponownie.io polcrzynajlepszym razie panuje na llich nuda.. Myś/morąlna Oświecenią" angielskiego. lramerdyner usługiwałszlachcicowi. mowa tu o szablach.i.Podobała im się miłość rodzinie w jak pisze Str.Nienawidzę wszystkich lordów _ powiadał szlachcic Western.Timesa'' zalecając. była od purytanizmu daleka. Ubieganie się o prawa głosu zacierało.e.. Warszawa 1954).ach"y podobało się małzeń. w karty czy jakąkolwiek inną grę w niedzielę.""i. godnośc kobiety i jej kobiece uczucia. bo nie różnicuje arystokratów-*rro. wynikające z fatalnej lekkomyślności i frywolności klas wyzszych. powiódzenie czegoś.y"órrti"j utyiułowani. al Jak łatwo się domyśleć.. lrłaria xorttiłrlwicz. przeł.owi. II t. rytlu 3s s9 zeby często publikowai artykuły. że niewiele miejsca pozostaje na charakt et.rą"u tlo rozmowy odmiennośćzawodów. wiktoria potępiała które po śmiercimęża wychodziły za lnąż tat<ze i te kobiety. I{ró]owa Wiktoria nie pozwilań na gTę w kości.ior uważana bywa często za. T. picie i rzyganie. Pod jego wpływerrl_ styt zycia dworu znrienił się zupełnie. "ruri" Uważając się wspólnie za dziedziców tradycji . mniema.1 l I t 1l l {ł' ł tl. Jak widać.est głęboko przekonany.

. Charaktery. :l. Choc wciąganie arystokracji polskiej do rozważań nie leży w moim programie.. że mnie ona śmieszy M/e wszystkich postaciach. . obiatl ]j!eracki - PIoltsł i jego świat. wywodzący się ze zbiedniałej szlachty. skoro nadar. a przepisany ręcznie egzemplarz osiągał tak wysoką cenę..znalazł pustkę duchową. 147 .orze niezdolskim nie odznaczały się subtelnością. Urok stat ych nazwisk działa zdaniem Boya jak urok starych . Nic bardziej podobnego do jezuityzmu jak arystokratyzm". 396 łjl Tatleusz Żeleliski-Boy. Arystokrata jest sobą jedynie w towarzystwie drugiego arystokraty [. miała wyjśćza mąż za byle podrzutka. Żeromskiego w interesującej nas sprawie. jej Znana wrażliwośc Żeromskiego na walory arystokracji pozostaje. widział w tych żywych zabytkach jakby odrębne isloty. jak Proust.Poznałem arystokrację pisze Żeromski w swoim Dzienniku rodową.tak wszechne.się rozCzarowac. obywatelską. a to ważni ejsze niż fakt. urok pobudzający wyobraźnię. toteż słabe to więzy.v. skromny drukarz S. żeby jego ukochana Zofia. hartnonia form. Ale równocześnie mówiąc w Wiernej Izece o Salomei. Miłośc małżeństwie jest przedmiotem kpin.Później w miarę swoich doświadczeń bohater Prousta miał . Zarówno powieśc Lampedusy pt. Aktualnośctego sentymentu dla arystokracji mozna stwierdzić nawet tv socjalistycznej Polsce. wyjąwszy tę.yanie Trędowatej przez środkimasowego przekazu cieszyło się tak wielkim powodzetliem. jeżeli ma byc udziałem niektórych''. i nast. Uwalnianie. Teraz dopiero w obcowaniu z księciem Odrowążem spostrzegała cośinnego: wyjątkoAnna Tatarkiewicz. lia z arystokratycznym stereotypem niewypłacalnośćwysoko 1lostawionych. Nie zraża go nawet zgodgłównego bohatera. że pochodzi z nieśllbnego związku. kultura artystycznat wreszcie zbytek. . głosem. Okpił mnie papa!''. jego rówieśnik i antagonista. Żeromski pisał: . nie zapłacił mi ani za przygotowanie Heniusia. . dawał przy każdej okazji wyraz swemu krytycznemu stosunkowi do arystokracji i swojej postaci wzorcowej nie lokował w jej szeregach. XIII. . pomimo.] Arystokrata w rozmot ie z demokratą jest niewyraźnym. budził żywe sympatie w stosunku do Don Fabrizia.obrazów. wyrazem...Zaślepienie ludu na punkcie możnych jest tak rnrie]kie jak pisał La Bruyóre a urzeczenie każdym ich ruchem. cn1li Obyczaje naszych czasów. wiodący w odległe epoki historii. domostw.r. Podczas gdy Fielding. jaką jest.Z Oleśnicy wyjechałem we wtorek rano. oddawano by im cześćboską" 4e.Życie towarzyskie i stosunki płciowe w d. obrazujący zmierzch arystokracji sycyIijskiej. mimo krytycznych uwag. 2I2. Papa /. pod wykwintnymi formami gruboskórne chamstwo'' a3. zachowaniem po. czym ona jest. zdradzając. ł Ujawniając często swoją niechęć w stosunku do ludzi wielkiego świata. s. Było to życie zamoznej szlachty bez poważniejszej ogłady.powściągliwośc w słowie". 'Watszawa 1965.K[o lry chciał clziśsporządzać listę magnatów (seigneurs) -.tak liościołów.A czyż we mnie nie ma szalonej gorączki wielmoż1165gi pyta w swoim Dzienniku Żeromski _. Latnpart jak i film wyświetlany pod tym samym tytułem.. jak mu to nie raz wytykano.t. zupełną nieznajomośćtego telenu. że gdyby możni zechcieli jeszcze byc dobrymi. 746 a2 wą miękkośctraktowania.. żywa. Ten podrzuŁek okazuje się dobrze urodzony. Inaczej -się je widzi.-Teraz nareszcie wiem.. W swoich rozłyazaniach dotyczących Prousta. Proust. zamiast tych cudow PYchę. miast. spojrzy się na arystokrację poetycko. zdradza od tazu. przeł.czystość. pomimo że walczę z uczciwością o ideały równosci.świecie nie są zawierane pod wpływem uczucia. grzeczność. który zdał do tlirnnazjum. która patluje nad moimi marzeniami.. Toma. Jean de La Bruyóre. w dam rzekomo terroryzowanych przez mężów zastępuje dawne wyzwalanie dziewic więzionych przez smoki. odtwarzająca jakoby jego zmarłą żonę. nie mogę się powstrzymać od przytoczenia tutaj opinii S. Richardson miał dla arystokracji uwielbienie i w jej kręgach osadzał swoich bohaterów. że mamy nie z byle kim do czynienia. . będące jego zdatliem czymświęcej niż tylko snobizmem. ani nie zrvrócił kosztów podróży.. o ideał dania cywilizacji wszystkim lub pozbycia się jej. dopóki się nie rozczarował. Fielding okazuje wielkie przywiązanie do szlachectwa.. Z ich rzadkościąłączyŁ się często wdzięk fizyczny. Wygląd jego umiłowanego bohatera. gdy. Boy-Żeleński stara się wyl-iumaczyc to upodobanie do arystokracji. Autor by nie dopuścił.

A idzie tu o znane londyńskie więzienie. zwłaszcza po pierwszej wojnie światowej sławni artyściczy potentaci nauki zosta]i dopuszczeni do czegoś. jeszcze dowolniejsze. pisał o Celtach S. Cytowany Ch. s. to spadają. s. 148 . przywilejów wobec *y. Wywożono więźniów dopóty.p. Wchodził tu także. Lonrlon ąs 3. io c]o pieńszej wojny świalowej. żeby porllegac wyłącznie sądowi parów i która nie podlegała takim przymusom. że niczym tak nie podniesie wartości swego salonu. 48B. Doszłoby się wr"eszcie do mieszczaństwa nie_ zauważywszy żadnego ortr"go przejścia''. jak udziałem wybitnych ludzi. ale 'pragnę przestawac zludźmi tego świata.atóż problerrrat tego świata. któ. Zwalczał go. osiadaii na nirn póżniej jako elita. (właściwenazwisko Charles Pinearr). zdewaluowanych przez przekupstwo urzędów heraldycznych. połączone z bogactrłrem i hojnością. a wpływ snobizmu na reputaeje świataartystycznego był cllbrzymi. .les ł. jeciyną i . Zwycięzca tworzył szlachtę .ił pozycję arystokracji z poaló3. 3l i nast.r. Prawdopoclobne. odwaga osobista. Julian Roqoziński. Duclos wspomina o dopuszczaniu do arystokratycznych salonów iudzi sławnyclł. s.anowiły przedmiot porlziału. sprawowanie rząi]ów przez możrlych w Anglii wyclawało się równie natulalne iak to. Współczesny mu lord cilesterfield w Anglii protestował przeciw tego rodzaju praktykom. 'rhe Patri:.W dziewiętnastym Faulknera--. procesów i prawideł".eden z bolraterółv powieści M. Tatletrsz Żeleriski-Bcly. urok postaci. dopóki nie położyły tym deportacjom kresu prol-esty Wirginii przeciw obdarowywaniu jej taką populacją a9.przez lrtórą mocnieisi i oclważniejsi stali sie. z czego zostały im cześć i godn.Prawdziwą.. W poszttkiwaniu slraconego czasu: W eieniu zakwiluitlc:ych dziewanlt. Dłie!ą.'ći. pisze B. że towarzystwo złożonezludzi nauki nie może byc poczytywane za dobre l"owarzystwo.loettrs clrrns. gdzie skończyć.-l'-cłr-r". stwarza tam istną giełdę walorów.is 1tJ50. t. ponieważ za pomocą miecza zclobywalro terytoria. posiaclanie źiemi zaczĘło stanowic warunek niezbędny przyna\eżnościr1o arystokracji.ł4 . ale nie wiedziałby. że bobry budują tamy a0. a6 Barbara "fuchulan. The Pratlrl "l'owet.archie w mieszczaństwie były. ważniejsze to od tytułów. wycl.mówił John śartorń. która elbjawiła się mięclzy ludźmi i dała jednyrn przev/agę narl clrugimi. Tuclrman. Pnl.co wziąłeś a jedyne głniazdo praojców.uwierlliwości. -. Utrwaliły sceny tej deportacji liczne powieściangielskie z osiemnastego stulecia. Tocqueville wywoctz. I 175t. cenię takich ludzi jak Kartezjusz czy Newton pisał w liściedo syna.. oczywiścierw grę pieniądz. stawał się niewolnikiem ą5. Warszawa 1 74. s. I. przykłactem .arystokracja angielskal ttóra watczyła o to. Przestawanie z nimi lrtoże nadto człowiekowi wyrobic opinię zawoclowca.wiedziałby od kogo zacząć. 149 B. jak dobrze wiadomo. zdaniem Boya. była tą właśnie.esencjonalną formą szlachectwa we Irlancji pisał Monlaiglre _* jest rzemiosło rycerskie.. II.iu. Hiel. A dodac Lu należy. 1966. . iż pierwsza cnota.liczyło się tylko to. kto do niej należy i jakie w nim zajmuje miejsce. Czarnowski. au De la dćnoeralie en Anćrique. 191. z którego wy\Możono przestępców do Wirginii. Thackeray w Anglii. a9 50 Miclrel rle Montairlne.ość"a7.. Duclos w roku 175t. rozrlz. I nie jest wyłącznie właściwością arystokracji. których pokazuje swoim utytułowanym gościom. .. to Old Bailey". Paris 1798. a3 Stefan Czarnowski. które to idą w górę. przeł. weclje nieuchwytnych wstrząsów. Próby. . że z wirginii właśniewywodzić się miała arystokracja amerykańska. clo którego mogliśmyrościc sobie pretensje. tle ce sidcle..ry mieczem polronali jakieśterytorium. nowe wycl. utrzymując. t.co zaczęło nazywać się światem albo czasem . decyzja o tym. a wcześnie j jeszcze dziennik Samuela Pepysa. Zwycięzcy żąclali potem dla siebie różnych przywilejólv: przywileju władzy. 3..wielkim swiatem" pisał Boy o Prouście. panami słabszycli i zdtbyli sobie osobliwą langę i zachowanie. Dodatkowym czynnikiem staje się powoli w Anglii pewien styl życia pTzez bogactwo umożliwiony. które sl. Dama z epoki Prousta wie. Marcel Proust. t.'I'he Proud Tower. jak skłaclanie przysięgi przecl rozpoczęciem zeznań. ouło.jest. II.. Ten snobizm nie jest tylko osobliwością wielkiego świata ani właściwy Francji.-. i trzymasz. Consirlćrątions sul . !1/61g261ra l956. clecyclują o przypisaniu pochoclzenia arystokratyczne gł' łe. Wszyscy mieliśmywspólnych prłoclków. Jeżeli idzje o władzę.l Pisał Ch. Tuchman. . jego granic.Wobec llieuniknionego zagmatwania genealogii. stuleciu . nilry osobliwe zwierzęta 50.zwyciężony. komiczniejsze niż w górnych sferach.U Prousta. przelł.

rlzstaniu.u"r. s. ale mając lat 70 przystąpiła do najbliższej agnostycyzmowi sekty unitariańskiej. tytułern przyltładu..maczy rolę sportu w tym kraju. 1lodczas gdy Anglik je bagatelizuje. które ograniczają uogólnienia dotyczące elity i wymagają wyraźnego zarysowania. znała doskonale trzy języki obce. Rodzice Bertranda uznali. W roku :l954 i]ertrand Russel] sformułował swój stosrinek clo l. nie cŻerpała stąd żadnej przyjemności.. poclczas gdy Frarrcuz iządzi si{ raczej poczuciem przy trwających przez wieki kontaktach kulturowych. I-es carne1s clu. o zespół reguł z po7. Taine miał skłonność podkreślaćrolę klimatu angielskiego. gacla długo . z którymi tr)eba ciągte *ui"rjC. Była to kobieta oczytana. do kogo się odnoszą.. nawet. A idzie tu o sctvoir vivre w obrębie obu narodów. ojciec Bertranda był przyjacielemJ. l.uznała za właścirł. Obowiązywała tylko dyrektywa.i"ą. Toteż arystokrata angielski.Prtlrch''.]imat angielski narzuca konieczność jakiegoś ruchu lnięśhi. za który był jej wdzięczny. Pisał o tym interesująco Taine. rolę trójkąta małżeńskiegow ciowcipach francr. Wobec tego matka Bertranda poparciem męża . Żeniono się bowiem w swojej sferze. Jej bibtioteki zawierały nieraz coświęcej niż pamiętniki.ami nie wiaclotno niqdy czego sję rnożna spodziewaćl -* pisał Proust o llrancji.z . uzy]Ma łvykałaczkiprzy stole.orLl błahych. do czego doprowadzała go teoria.]. major Thompson wyclanej w Paryżu w roku 195.omym.qatórv moralności rycerskiej.ego Łylko zysku t. I tak na przykład gdy się w Anglii czy w polsce przypisuje brak kultury intelektualnej szlachcie. I wybór tematów. że się Wspomni..cie rzeczy dla tl"ora]noŚci nie obo. ale niekoniecznie w swoim kraju. mówi iedząc. nie było powodu skazywać go na celibat..z książęl.. poczucie obywatelskie. oparcie o tytuł dawało arystokracie moznośćbycia innym. gdzie rządy elity utrzymały się szczególnie długo . jakim był . li. gdy jak najbardziej uzasadniona''.imniej czysl.przepraszam'' lv rł. Wchłód tvch warunkach człowiek staje się twardy i rozwija w sobie poczucie obowiązku. Ostatnio nawiązttje cto tei sprawy Pierre Daninos w dowciptlc j l<siążce pt.co tłu. . Nie sugeei francuskim. Ale pozbawiając go potomstwa. ży przypisać tak wielkie róznice między ethosem najdalej uńieją wyegzekwować.hedonistycznej koncepc. jak się wydaje. co im się nalezy. które wzbogaciły niejedne muzeat bywały czymświęcej niż przejawem snobizm! czy lokatą pie_ niędzy. Guwerner by} zaawansowanym gruźlikiem. p. pogarda dla konwencji i lekceważenie sobie opinii większościmiały na wnuka wpływ. by uchybienia w stosutrku clo morahroścjnie stawały się żerenr clla klas niższycl-1. osobliwością arystokracji w stosunku do ogółu szlacheckiego była jej międzynarodowość. którzy najmniej się troszcz o or.iętnyclr. H.wyniedziela'' się w dni świąteczne. Gdy uwolni się koncepcję 15l ruje on . ci co 150 Ciekawą ilustrację arystokratycznego stylu życia w końcu wieku dziewiętnastego stanowi opis stosunków ro-dzinnych Bertranda Russella zawarty w. a]e w grun.e dopuścic go do łask.i życia.jc łakomie. jednak nie odnolo\Mac pe\Mnych różnic. czemu naleangielskim . Przyznając rację tym. Francuz qestykuluje nrórviąc. to zarzut ten nie dotyczy zwykle arystokracji.Óg. że w tych warunkach nie może miec potomstwa. . całuje się ze spotykanym l:a ulicy-zna.zaangażowałaguwernera do jego starszego brata. choć jej przejawy były często absurdalne -. ma poważne zasługi i iej upaclek nie stanowi llyna.v-padku pomyłki telcfonicznej. jego autobiografii. Taine w sposób llarr]zo współczesny dobywa szereg rożnii z analizy zawartości 1loPularneoo pisma. pisał Tocqueville. -* Najsławniejsi. przejaskrawia ]<atasirofalność rvydarzeń."1.jak mniemał -.1..rskich i nieistnienie tego tematu w anqielskiclr. którzy wskazują na płynnoścprzejścia od utytułowanych do wzbogaconego mieszczaństwa.. Jej odwaga.. O trosce o intelekt w Anglii kraju. Tematem niejednokrotnie poruszanym był temat. rrie mówi .. obmawia lua"i na zellraniach towarzyskich.wiara w ważność honoru osollistego. i sposób ich potraktowania jest w Anglii w stosurrktr do humorystycztlYch pism francuskich odnrienny. mówi o zbror]ni gdy tlic ma wyroku. jak podkreślająróżne jego charakterystyki.u p. tłitla i nie wahał się wcielać w życie to. . i deszcz to rvrogowie. to niejednokrotnie także ci. książki podróżnicze czy opisy polowań. Matka Blrtranda honortl. pryrvatne kolekcje obrazów. wyprzedza innych w ogonku. .świadczyłyliczne fundacje uniwersyteckie. Babka Bertranda była purytanką.jak pisał rl czćls fll tragiczne.nia opinii ą Publicznej. loJ<uje ojczyznę w seTcul ale kapitały'"u 1"r"""" gra. pozwalał sobie na ekscentryczność. mimo iż. niąrodobna. zwraca się tlo nieznajomych.

Waznym dla mnie wydarzeniem -z Józef.głębokie.wa) pnemawiało clo Airerykanów ..em Conradem.clr. zo: stanie w niej coś. zaczął: .l.z. l)ier\Ą.?. Russell pisał: jak sądzę lecz jego . W większościnaszyclr opinii nie byliśmy bynajmniej zgodni. będzie trwało niezmienione usqLle ad tinem". pochodzący z Chicago. ale nie zaryzykowałem nawiązania znajomościbez czyjegoś pośrednictwa..ze mnie już gclzic indziej E. co zabyło zapoczątkowanie przyjaźni wdzięczam łączącej nas przyjażni z Ottoline. :ri. Pierwszym moim wrażeniem było zdziwienie. W liściedo Russella Conrad deklarował ..szy. że się pospolicie odmar. c}rarakteryzujący . Shils brak prywat.szcze w początku ł:ieżącego sl. w Chicago pizerwał mu uznając się za pokonanego.uiecia.ności. tticmożliwa. s. Od lat byłem wielbicielem jego książek. Mówił po angielsku z wydatnym cudzoziemskim akcentem i nic w jego zachowaniu nie nasuwało myślio morzu. Nie chciałbym. io riches (od łachmanów rlo bogacl.Pamięć . Był on..]. rózniącą się znacznie .'' tu jego partner. Russell. W naszej działalności na zewnątrz byliśmysobie niemal obcy. aczkcllwiek na pierwszy rzut oka ich orientacje życiowe wydają się od siebie odległe. l. Po tej wypowiedzi nie może nas zadziwić akces Russella dcl wartości wyznawanych przez Conrada. t52 l53 .lcą Anglię. 42-Ą3. s. pełne podziwu uczucie.. jego zclaniem. mocna i namiętna szlachetnośćświeciw'moich wspomnieniach. przypisuje żywym tradyclom rycerskim łogiii i i"1' tlictlbecności za oceanem..via Stanon Zjednoczonym arystokracji przypisując im krrlturę plebejskt1. ale w czymś bardzo istotrrym byliśr:lywyjątkowo jednomyślni[.honoru od arystokratycznej buty i od skłonnoścido gwałtu.. Po wielu latach i już po śmierciConrada... ale łączyłnas pewien poglącl na życie ludzkie i luclzkie przeznaczenie. Ąmerykę w zestawieniu z pot rótli prywatności charakieryzui. London 1954. jak gwiazda widziana z głębi studni. t. jak to każdy może stwierdzić w jego książka. ccl orl samego początku związało nas szczególnie mocno". 3l9-324.potrzeby. jak błyszczało do tego. . Wiadomo. pisze Russell w roku 1913 * .og.Byi sobie ctcnt]eman. taka bowiem kombinacji była. dla mnie" 51 Etlros rycer ki w Nowym Świecie VIil. aby ten legat wieku rycerstwa został dla świata całkowicie zaprzepasz czony" 51.zanika stopniowo o Conradzie. 6z B.. Znana jest anegdota o rlwócll Arnerykanacłr. Tak na przykłaci cytclwany p. Human Society in Ethics and Politics.*.właśniez powoclu tej plebejskości oa lrultury tluropejskiei. Ten stosunek Russel]a do Corrrada był odwzajemniony. barclzo rygolys|ycznym moralistą nic synrpatyzującym z rewolucjonistanri. blisko'Ashford w Kent w stanie nieco trwożnego oczekiwania.it. The Autobiography.co pomaga człowiekowi zaclrować osobistą prawośći szerzyć wzajemne zaufanie w slosunkach społecznych. które gdybyśmy się nawet mieli nigdy już nie zobaczyć i gdyby Pan o moim istnieniu miał jutro zapomnieć. którzy założyti kto z nich opowie cośrrajbardziej nieprawdopoclobnego.Pojechałem do jego domu. Chciałbym przyczynić się hłyszczało dla innych tók. Był arystokratycznym polskim gentlemanem po czubki palców [.. bostończyk. żeby to światło i'. podczas gdy hasłó From . Anglia nigdy się cloń nie rltlwoływała.

dollrym towarzystvrem". ktorzy doszli do bogactwa i. ktory tu rozlł. Phitadelphia Gertt]emąn.-. Prawdą jest. Jeżeli idzie o wyższe studia. którzy do nich aspirowali. innymi wartościami.. R. Około połowy .u .534_ 537 (7903).-. ze musimy ogratliczyc się do zilustrorvania na paru próbkach zagadnień z nim związanyclr. w Amerl daly o .. 1958.v piątym tomie jego dzieł. I}1.rd. EmersonA. a SeyrIlour M.. co następuje.t. W cseju zatytułowanym Monnets. New York Ibitlem.elektualnej ór. nrinion.".tach 1B03 _ 1882. W.1p:. t55 .wyrosła pewna liczba luclzi. przy czyril tę edukację wieńczyć miała podróż do Europy. odpowiednich śroclków fińansowych.r#::: j.ri Poł. |Óri": ze Południe miało niewolnikó\^.. wychowahie \^r prywatnej traleznośćdo kościoła szkole internatowej a potem uniwersyl_et w princeton.cn program wymagał. tak i w Ameryce -. dobywa z amerykańskiego piśmiennictwa różne obrazy ethosu amerykańskieqo zalysovlanego czy to przez o Południu I czy przez Południe o PółnocY.pisze E.ych świecie. Aryslokracja w Ameryce zjeldnoczone posiadajĘ klasę. Aristocracy in Aln.. a nie inny obraz południa odpowiadał potrzebom ich serca. przynaleznośćtlo Lakich klulrów. że ethos rycerski jest w nieporównanie lep_ .#.Ja]<iż 3 E.) 3. . polecany był Uniwersytet w Wirginii. nic w lyltl celu.A. vol. b).. .riu skich kawa]erów hołclującycł.T:l"rli::l] utrzymyvrany był jeszcze przez ch. W artykule S. iuylo. 'Warszawa 1962. które dzieli trudności związane z uzasadnienicm przeczących zdań egzysten_ cjalnych. s.egJo stulecia w swojej książce pt.i"r'.. zulanym 'często . tlrliwcrsylet.azamy jest tak rozległy.:. jak Somerset. arystokratyczną kulturę południa. którym się po-. Maln tu na myśliR. Chałasiński nazywa największym fi]ozofem demokracji amerykań_ skiej. a gentiem".. Na szczęścjeuzasarlnianie po_qląrlu.nue .ior.. Lipset. Knicker_ llocker czy Filadelfia a.T. i ci. 33. s. którzy przyswajali .commontarY" 1958. zaczę7i objawiać pttrzebę wyodrębnienia kiasy ludzi. Filaclettijski gent]ćman . Chałasiński. M. w biznes i w spekulacje ziemią... taki a nie inny obraz prag_nęIi włą'czyć do swojej historii i do swojej tradycji.doly*anie 2. ktorzy nie byliby nastawieni^.]. a pomieszczonym r.. którzy rządzili się wartościamiyankesów. żviącego w la... zaledwie minęło pierwsze ćwierćwiecze XIX stulecia.'I.Wchodzi l.przytoczyć pisasobie ideologię południa i pisarzy południa.. Digby Baltzeli. Cały l.lrzeniknął także i cio Nowego świata.się miała . co sprzyjało twgr. merkantylną kulturę Pr. przyepiskopalnego. liczać się tl" :]:_.. Zaczniemy od przytoczenia poglątlów pisarza. Cavali'er ancl Yankee.głirzi w . 313. Glencoe.y i na rolniczą.oi angielangielskiej countly nłlr]{.Abstract".il. że go tam nie nta. Trzebawielt i* pl. oczywiście. Lipset utrzym1-1je.erica. Taylor Yą'nkeii' pTzyzwyczaili się wierzyc. s. Kultura ametykańska. Ci przyczyni ali Hn?^O. która w licznych rysach podobna icsL do arystol<racji Starego świata.ołltye "u_ Ń.##: miń .u lv rachubę anglo_ selskie pochodzenie.u.triodło. zastrzeżenia clotyczące agresywności.potęqi i których dzieci i wnuki rłryr:horł-al. charakterystycznym dla całej inl. : j::t_ę_pu się do tworzenia" zaprawioneEo . ]ccz b].:1'T:-. Cytowany W. szej sytuacji niż uzasacltrianie. ztlobyć...vę pańskosci (gentilit1. ]Mroqo usposobieni w stósunku do zycia komercjal_ m ie rzone go d olarami.. yale czy Ilarvarcl. s. Kawalerowie i -. że .o"ury komercjalizacji. _William 1963.t.'ińf'.*u do tel zasirzeżenia.. można bowiem _ jego ztlaniem rzy północy. 5 Józef.. sanri mieszkając w mieście. Tayto. s."".'"T. Emerson pisze.z jaką torował sobie clrogę se]I-madn przeciwstawiając się tej orientacji wyższe warstwy społeczeństwa ^in. 1 ' R.vczesnej A. Artykuł ten znany mi jest tylko ze streszczenia zamieszczonego w.. VIII.".ń się l\Iowy Swiat. Nieraz kjerowati jej zyskownym zużytkowaniem.. Taylor." cJemo_ kratyczną.ykanie ich kultura rozłupuje .z9liu się klasy próżniaczej i szerzeniu się postaw wielko'ty ffili}'lT" do gentlemenów.Ti:. oclzjerlziczone bowiern bogbctwa zawsze i wszędzie stanorviły poclstar.meryki 5.która rząclzić.. południowcy nieraz byli wciągani w p.ilil.. wyzbyci tego ro_ dzaju ambicji. jakiśzawod. 7903. uważany za Ateny amerykańskie. nr 3.".n. yankesi mieli być dziedricami angielskich purytańskich okrągłogłowych.oti" . R.".Sclciotroqical ..*ultos"io.jak pisze W.y się w mniej lub łvięcej izolowanym od spraw finansorł. Jak w Anglii. 440. Bearda w roku 1927. którego J.. nobr:ac ogólnej ogłady.J""i" . Digby Baltzell w książce pt. utrzymujący się w rodzinjt: pieniądz. że Stanv 1. Temal..n potorn*u."oĘlu"trr#.1l:.

woriu.Emerson podkreśla jego walclry estetyczne.ozwoju przestanie interesowac się rolą koneserów.je *. Wszelkie szlachectwo w okresie początkowym opierało się na czyjejśwrrrdzonej wyższości. t.:'*' t56 instYtucji. przy czyn1 -..łńi".rosk ekorrotllicznyclr.'{*:_"j::-l":1{i. że zalcLy. "i*"""y 'ńoh "iu "ł. iatety .:$rywn_e. że człowiekowi na czymśzależv..: .""... y o n i e gcl je j iJ # : l r:'#i..Najltlpsi" to ci. choc dobrowcllnie gardzili picniądzcm. in.'.l1] i"rffii$"ń.loit.v"9rrkfi."oil...jol<o gentlemanów nl.ych.europc.y.] icst lepszy niż doświaclczc.ale Ilclsl. którzy -. En]erson wymienia . przelronany.il. rnęskośći jednocześnienliękkość. ]AI.""ał...iako bariery oddzielającej od klas niższych).. New York 1957.Pierriądz -... Sclkrates czy Epaminclndas byli g.. się podkreśla rolę gentlemana iako .:1:_:.jak czytanll]]]:".on]..zeżenio "*yrio*e. l. 1909. Ludzie tego co Napoleon pokroiu llic nrieli wprawdzie czasu się manierami zajmować. *ł' u powi eści. s po kó j .Na otwartynr polu .T.. ze pieniąclz i<lzie za cnotą. clziecko rewolucji. .człowiekiern prawdy. s.lny generał i blaskiern swojej uprzejtllosci wszystkich przewyzsza na przyjęcitl" D.". entlemana.:.ifit"fr#.e jest llołJcm złożo_ nyrn własnosciorn i Inan *.czy tclwobec luc)zi. których charakteryzuje w lrajwyższej skali li. Lernera. Wykwintne lllaniery są przerażającą zaporą rlla człowieka niec-lr.". którym "u-Jrię"ru*y tlT Jil. Ci ostat- I57 . który może 8 Max Lerner. bezpieczeństwo i sukces" 8. Sposólr bycia jest niezmiernie ważny.ol?brrrv: -.jak wslrcrtnilraliśnry stanowi naturalny produkt trwalifikacji osobistych gen|. -. z . llronią i onieśmielają (ciekawa u\Maga potwierdzająca rolę manier ..l'" #tTi["TJj:""". które we wzorze gcntlemana wymieni}. }"t'#:. Ila trurlności związalle z wieloznacztlclściątakich tcrmirlóvr.jak wspominaliśrny -.." rządzą światem jak przyzna. .Iomana. zmierzają do ułatwiatria życia.stanowi w mojej koncepcji prawo tam gdzie W kaplicy rnodli się lepiej niż święty.cntlernerlami czystej krwi.. i lojalnością.-. ale Emerson uważa to za sprawę drugorzędną.it.fakt rzuca się bardziej.j:iiJ:.i" :j.v.q"l".Gentle_. synowie zbierają.ąc Emersorta llalra[i}arrt V/.gentlemalt" irnplilruje uprzcjmość i życzliwośc."-l'3[i. Enterson.ultura rlsobista i obywatelska.l" .i czy Kierowanie się własnym poczuciern rycerskości (chivalry)..il. "" "r..r"v*iąru. niszczyciel starej arystoJ<racji.. Ózy'pioZnie:-Cr.:*.-BIis*.Napoleon. j:Ł. Opir:ia powszechna kojarzy z koncepcją gentlemalla znaczne zasoby pieniężne i egzystencję wolną od wszelkich l. rł. Termin .st [. 199-222.:'.rt"riiuli'* oi" pozwalają gentlenlanolj nu pośpiecl'rulawnialący.i.""S""'.. Jak nazwą "rn" .lu . po c z aws zv od sir ff ' sidnóya do sir . 3i.Tr.:1.f..T J i ph."wy i"Ui'".i.ylo także pclakreślani"p. słuszittrścijest podstawą a sobie stano. New york ceche rxobowości. -poleguil'. :":" 9. i *... jak tak a tak scharakteryzo_ chivalry.Xi: Waga. n'i"-prrukazywalnyln''.T"T:r#:. przez usu\Manie trudności.l!TJ"jilf. spo- . zarówncl jak rlo szczodrego ich r<rzdawania.Gentlel))an . Silna osobowośćwinna z reguły byc zdolna do posiarlania dóbr ziemskiclr. opa no tl owa n i e.. opinii Tli:r"ir-ii":" siq clo"iJi[l. Monners.T :" ść. Oróri rn"i" oznaczać jakąś łeczrlą i jakąsr warstwę 7 '|łumacz. flJ}T:T . Panem swoicb czyn:w i objawia Jest tę'pari"*osć w swoim zachowa_ niś'dy."u" n-"r.rg Emersona _.unin #'. .. Germain.|.. > musi odtąd należeć ] rJo ch a ra k tc r vs tvki . Ale zostawiali tę możliwoścr]zieciottl. pociągają za sobą automatyczrrie pierriąelz.]eżeli wierzyć słowom M. w zakresie spraw snlaku.tak jak Arystoteles.. esej pt.o]o.... *. niqcly nie przestał zalecać siq do Quartier St. Amerylca w dalszym swoim l.łaclzone[Jo.r.skim elitarlrej kultury l. Essoys atttl Etryllisll Trąits. Juliusza Cezara. Jak widzirny.]. E'mersoll. iak ttohility.n *ruro. jest podzielany także i przez Ernersona.d iT"". Diogeltcs.". w: Esscys. s.:T::łJ. _ 1i_eku 1T. "l.645.'L.i"]:.min. ji. V.:":lffii1".1XX# ."'i ll. "1l -"r..T:_" l ó * i. Orli sieją.:"#'.i --l .i".."*...w oczy. W literatu_ _1ie.czytamy --. 9 Patrz R. Franklinowskle przekonanie.....-. Anlerica as a Civilization. CyrJa.cnotę naczelną. Wszellra uległość jakiemuś wybitnemu mężczyżnie k:b'":i" przywileje szlacheckości."" "-".ou'on 7oteżEme. niz uksztaltowanie się Ta koncepcja wiąże. 1::.. .Donrinującymi ideałami stanie się prestiż.. jaką się jo tcj _kunc"pcli p.i".. Alcksandra i Peryklesa. ..?J: ka o pańskirn gcściÓ."" estetycznych wa]orów Iudzkiego zachowania ..

prezydenci amer-rzkańsry *|*o.. j. W chwili gdy go poznajemyl wraca z dłuższei podróży po Europie. HonQr nie ulega zmianie ze zmianą warupków.Ą/./. grze w karty.' Enrersrlrl był z-wiązally z Euro_pą. s{:ała się bestseJlerem.ięzyków utrwalały p"*i"r. Emerson podjął szereq podróży we własnym kraju.. że świat.. wyprostowane ciaio lchnje godlrościąi wykwiIrl"cril.rupłe.:r:. jak na przykład szczeqóltric trwałą przyjaźńz CarlytemieJpor"ro"iu: z pierwszej swo. dobre wychowa się łui*o . PowieśćM. luclzie ltlgto typu giną najpierwsi. ale nie r. \Ą/obcc tak licznycir lrontattow z Europą nie rlziw. muzyki i pisania wierszy llył zupełnie odosobniony". 11 późnicj.]ś'49)ptt:. Nie zasługują na to by żyć.r. 7.lne lrrerjc i rlawiązał sercleczne przyjaźni.ondynie Paryżu szlachetnościąswo. ni.Ludzie ogładzeni rozumieią się wzajem. Będąc. w któryrn siq kszta}cił ..t.oby" jak mowił pogardliwie lictt Buttler. że tych przyjemności nie uważałza cel i treśćżycia.husetts.:::Oili:.w ciągu i. 'u'.. Ashley jest wolny czas poświęcali myśleniu a nie działaniu. dziwaków. Zatrzvmamy się dłużej nad 'tą postacią. Za przykład prarvcl ziwegrl gentlemana służyw książce Mitche]l Ashley Wilkie.u. ktorzy z przeciwnościąmi losu nie potrafiliby się uporać. wyołaszając odczyty." -.głowa jego jest dumnie crsac-lzona na szyi i .zystosowanego clo zmiennyclr warunków. bo w roku 1.ł }. tańcu "*ykłych i był najlepszym w i polityce okolicy jeżdżcem-l.ię i .5zvch podkreślaJ. W' Emcrson. Ashley pochodził z Wirginii ..brata kraju.1: |. że do Fmersona nawiązują współcześni hippisi. \Ą/odzowie hzikich pl"*io.I_.uko *vSli"iotn*i i iako znakomitemu styJiście 10.iej portu*}.iej. 13" tak nieziradny. żc .. l)awne czasy przeminęły.il'. kiór. w swoim zainteresowaniu dla książek. E.. Nie umieją walczyć. . bo wie. Jak wiadońo.r]:.. Film Pod tYnr Lytułem cieszył się wielkim powodzeniem. Maniery stanowią jedyną Tzecz| która im pozostała.em . co zcbrali odtlać now lepszym wspólzawodnikom.*Ólą powinnośćpo wybuchu wojny. clo klól.936.ri" ttobijać o Jroszt zdecydowani nie rozstawać się z aawn|mi otyt:zajami.vy o pieniądzach są dowodem ostatecznego piogtactwa. jak żółw tJzący na tlr. R.t. tak jak nie zmieniają się tnaniery.bęrlą rnusicli to. ze mógł prze. ooclróżr. Taki jest poglał netra nuttrera . cechami innt 1nI i. do najllarriziei elitarnych uczclni" Ńo*"go świata.Celo*ui jalo i. znćine mu zresztą już na pewno' 'z i Ihiłr.11r:r::ć. 'wszyscy uwazali. Był on potomkienr .ię od Północy kultu pieniądza.'*iZ *orjżn'uh się w. że jawne zarabianie pienięa"y i choćby lozrno\. nu k""iy"""t europejski. bo byi gentlemanem. clo kiórego przytltl]. ale ludzie ci żyli tak.. powieśćta. Ąutorka wielokrotnie podkreślaszczegoły -ygrąd. przeminęło z wiatrem.::ju". W'eclług Co|l ier's Encyclopaerlia.eznosci się poczuwa. c]roc przyotlziane jest w śmiesznełachmany''. uchoclząc w sl.'. Ashley odmawia. s.ersytetu Harvarda. Ashleya. 1rÓ. powiatu *.. ale bez przekonania.lłód ten służywyłącznie do ozd. l lat lrzyclzieriu no*"gJo państwa.ujzi. Tłumaczenia na-trzvdzieści .rę wzór męskie159 Ashley spełnia jako żołnie. ponieważ llitl walczą.ropi" gJntlemuXl.lt."'il.naczyć. nad którą arrtorka pracowała lat Jziesięć. zdecydowani nie spiesryó . obraz gentlemana z Po- 1z '0 Warto tu zaz.lczynił tego. żeby zobrazować. "ry speł. Gciy Scarlett proponuje rrru wspólną ucieczkę. ukazuie się powieść Marqaret Mitche}] (190ó.óżnił się jednak tym od bywalców poczytujących się za gentlelnenów.ą ()]<olo sttt Jat . leniwi. ścarlett zauważa. Byli to ludzie. . Mitchell wprclwaclza nie lylko w g.c j jeżclził Lrzy. W ciągu pierwrr"go dnia po jej ukazaniu sprzedarro 50000 egzemplarzy. już minął na zawsze i że południe nauczy l. Jest pod sitnym jej wrażeniem..rrri trlłoclzień"y * rozry**u..]*T]il1ll]. jak . Essoys..1yniosły mu 1łlwe . jak .y.:. cała jego rodzina to luclzie..nia|i wszejkie worunki *u*'u.jcj zlekceważenia. GdziekoLwiek następują dziejowe' pr7emiany.nie. jak gdv|y trwały tla|al czarujący.zbiecie.y|.3i.oku 1 500 00012. ją widzi autorka jaki i ma clo niej stosunek. krotnie.oirrl środowisku za. powołując się na honor.]. zaśw ciągu pi"rw="ego . jeńcem Północy mógł się zwolnic przez zlożenie przysiqgi wiernościz ul<rytym'zamia.: .to pierwszy rys charakteryslyczny. Chałasiński.. którzy swój - 158 .o.1rili się przewaznie spośród qentlemenów z ]Mirginii. jrźurru.jąc pclwnc jej wzory. z kolei rzcc. łudnia.wjr:dził ]i. Gdy wynędzniały zjawia się po wojnie tv clomu..polowarliu. N4iała ona kilkanaście wyaań w swoim kraiu.

w całej książce przejawia się hierarchiczna struktura południowego społeczeństwa. Miałam już okazję wskazywać na to.ge. stwa. -TWjllialn Ęrlkner. częste w użyciu. który zwołalro w nastętrrstwie tej profanacji.:i* wspominałam swoją książkę przez lat dziesięc. ieżeli iclzie o bogaty jadłospis.. W ustach arywisty. że powieśćM. ZaŚ po chwili trzy rodzaje tortów. kompot z czirnych jagóct i brzoskwinie''. L h $. Ashleya majątek. Ale ta człowiel< z gestem.ru*"t clla niego.!] l:: Hł. będą musieli rąbać drzewo. z którym się kryje. kto się nim i:osługule.olloty. służbawnosi . pognał swo. kieclyś l}ayard Sartoris. ale i jego kobiecy odpowiednik. oposa z rusztu ze słoc-lkimi kartoflami. Gentletnan amerykański nie lawi się nam bynajmniej tylko w postaci zagubionego rriedołęgi.'. jak w wypacllcu wilkiesów . ale także na podstawie pochodzenia i manier.. polując na lisa. Opór przeciw takim technicznym wynalazkom jak samochód przypomina opór naszej szlachty pizeciw kolejom. chciwa i tezwzjlędna.jechał koniem prosto w środekwiecu protestującego. Jest nim dal Scarlett damą nie jest. namiot lta łące.ruskawek i gruszek. co poakróśla się niejednokrotnie.rt-l"ma. żełlykto na mnie. Autorkd pisałi .". W ludziach widzi co elobre.. wystarczy sięgirąć do powieści W. Ci nimi pozostaną bez wzglęclu na to. ltryczki. ktdre okazują się najtrwalszą lokatą przewróconego do góry nogami społecźeń. zral:ił to wyłąlznie dla złtllawy. Bo oto po tractycyjnej. nie goclząc się potlporząclkować sygnałom "up7ręinn^uJ. plumpucicling. z biesiadą opisr waną w Panll Tadeusztt. llo. Ród Sartorisów ma w swoich legenclach rodzinnych rycerskich przeclstawicieli. . Wypełniają mianowicie czas ujeżctżaniemnieprzystępnych ogier ów czy polowaniem. Znany mi jest wypaciek polskiego szlachcica. Rycerz ten ma symlatyczne zainteresowania i czułe sumienie. ryż i mamałygę.. konfi tiry . 329. miewa różne odcienie znaczeniowó.rła s. kultura osobista nie_ oclgrywa żadnej roli i lest . które nir mieszczą się w kategorii wyłąpznie białych czy wyłącrnie czarnych. wnętrznie nieefektowna Melania ma kulturę humanisty (autorka każe jej dyskutować o Thackerayu i Dickensie). co ieszcz-e dodatkowo wpłynąć mogło na niejednotitośćjej postaci i zmieniającą się ocenę wydarzeń."u \^r jej oczach bez skazy. kiory po uruchomieniu lio]ei_żelaznej trzymał się nadal swole. czy też będzie im wolno -spędzać życie na leniwym marzeniu. galcretkę z pigw i jabłek. czy utraciw szy jak w wypadku - |||tiO. keks z orzechami i owocami przesycony rumem. ale jest nieciołęgą. scarlett jest orclynarna.gwizdał''. Warszar. Fau]knera.-* ńnr]uktora.. Rett Buttler nie jest gentlemanem. I(alina. Paroosobowy obiad z okazji świętaDziękczynienia rywalizuje u Faulknera tl. ojca Scarlett. CJto menu rorlzinnego obiaclu w kulturze biesiadniczej. Da jest żona Ashleya -. clelikatne płatki kukurydziane. toni*.y. żeby zapoznać się z inną wersją gentlemana Południa.e pry prrĆ. sartorisowie pozwala'i sobie na rycerską fantazję. . ap de wszystkim wielką kulturę uczuciową. Sor/orfs. pieczyste z kuropatw i wiewiórek. Wraz z upływem czasu rośnie jej sentyńent do południa. bcl wreszcie mieli cośdo t. w zależnościocl tego.Ja nie pies. przel. Wojciechowska.Jest bezinte sowna i umie o sobie dla innych zapomnieć. wojrra lryla clla takich gratkl. a kobietą.Melania oraz Ellen matka Scarle[t. nieefektowna Melania. słoclkie kartofle i bulwy irlandzkie. gdzie właśnieoclbywało sę nabożeńsiwo metodystów. wszystko interpretuje na ich korzyść. Mitchel jest interesująca przez wprowaclzenie szeregu postaci.r. biszkopty na gorąco i na zimno. wstępnej rybie. 160 167 . która budzi w nim najwyższy szacunek jest cicha. kióryclr brawurowe czyny mogłyby się znależć u sienkiewicza.. na któryóh pracują niewolnicy. Ą w pół godziny później (po złapaniu lisa) wracając tamtęay sam w. węrizoną szynkę. Ambiwalentnemu st<rsunkowi autorki rlo luctzi towarzyszy ambiwalentny stosunek clo wydarzeń: sentyment <lo Połuclnja irzy jectnoczesnym malowaniu synów obywateli ziemskich . t. ale jednocześniewzdychają ca pTzez clługie lata rlo . liorniszony i nrarynowane buraki. bo bez skrupułów zmierza do finansowcgo sukcesu. układająca się w szczeble ńie tylko na podstawie ilościposiadanej ziemi i liczbie posiadanych Murzynów. w czasie pokoju ich tryb zycia"nie różni się od trybu życia luctzi.rażąca. W związku z tą hierarchią słowo .pieczonego inclyka. go gentlemana. W tak długim czasie stosunek clo wypadków mógł ulegać zmianie.ak-tępaków kierującyclr się lrurra-patriotyzmem. w innym ztraczenirt Buttler nazylya Ashleya gentlemanem i jegcl żeinę ilamą.

która. z których jeden ma domieszkę krwi m skięj. Żofia Kierszys.zie. Niespokojne pokolenie15. ograniczymy się do palu uwag.. giną przez nieporozumienie efekt. Chałasiński .niż wsze]ka szacown od czegoś zbyt ciemnego| żeby o tym mówic. To uwydatnia męską dominację. w ktrlrej wyzwalają się marze.do. lecz sposób. Warszawa 1955. które tworzy o swojej przeszłościw westernach. czy to a_by pewno jest jego prawdziwe nazwisko. Warto by jesz_cze rozważyć jedną dziecizinę. Wiedziało się na pew że uciekł od czegośwręcz przeciwnego. To nie . {wa pistolety i nazwisko. s. Gdyby w okresie westernów smoki były jeszcze aktualne. bowiem nie efekt walki. formuła kowbojskiego filmu 16.za konflikty klasołye. tak zgodnie aprobowany jako niekontrowersyjny bohater lliady. władzy świeckieji kościoła.widńo gentlemana" i nie sprawa honoru czuwa nad konlliktem dwóch braci przyrodnich. Syn gentlemant| zawarta w zespole jedenastu autobiografii wydanych pt. a mianowicie mity. Znaczna liczba legend rycerskich kończyła się tragicznie. miał tylko konia. Nie uczyniły z niego gentlemana wielkie plantacje bawełny. Jak pisze w swojej Historii sztuki tilmowej Jerzy Toeplitz. Hektor. był zły kowboj przestępca. który wykorzysta - 16 17 Jerzy Tooplitz. szeryf. jest różnica używanej broni. jak w ludowym moralitecie.o czynienia z walką.. .uznawały nie autorytetu pieniądza. cytowana przez J. PaLrz Józef Chałasiński. pochodzenia.. przeł. luksusowy d klóry sobie postawił i cały zastęp Murzynów. Chałasińskiego autobiografia pt. Filmy te jak czytamy dalej odcinały się od mieszczańskiego filmu: . że mamy w nich ciągle d. Postaci kowbojskiego filmu grały nieodmiennie tę samą opowieśćo krzywd. 15. lbidenr. Taka była nieodmienna. War. szawa 1959. Ich boi hater mógł ponieśćporażkę. tj. Ten umoralniający charakter westernu różni go jak sądzę od opowieści rycerskich starożytności średniowiecza.1a nie jest gen i nawet nie pragnie być za takiego uważany. Przy użyciu pistoletu mam}a. westerny stanowiły udoskonaloną formę widowiska kowbojskiego 17. Warto tym bardziej. s. Ktośmógłby twierdzić. która należy nieodłącznie do cech zapewniających mężczyżnie dominację. główna postac w przejmującej pow FauLknera pt. która charakteryzuje westerny. I. Toteż nie wyda się mi słuszne tragiczne konflikty tej książki uważac -_ jak czyni J.Obok dobrego bolraterskiego kowboja. kobiely mogłyby liczyć na ce]noścmęskiej strzelby i na popis odwagi. tak jak go nie ma. Iilmy kowbojskie mają w sobie cośz widowiska ludowego. s. 462. giną oboje. czynienia z walką na śmierći życie. 16 The IInsilenl Genelątion. 89. Zły szetyf rożniłsię tym od porządnego szeryfa. że nosił cylinder. różnica w technice walki. Oc{łlaleźliśmy śladyethosu rycerskiego w dwóch wybranych próbkach u czołowego filozofa i w literaturze pięknej. gdy dwóch ludzi się zamoce starając się udusic przeciwnika. 139. dobro triumfowało. ginie. lekarz i właściciel spelunki czy kabaretu.. Absalomie. że w tym ideale mężczyzny Amerykanin odgrywa się za znaną supremację kobiet w życiu rodzinnym i towarzyskim. miejsca na lojr p/cy. 162 163 . Rasizm w Stanach nie jest jak wiadomo wyłączn poglądem gentlemanów. stanowią amerykańską wersję comedii de]]'arte. w której nie ma la Wi]liam Faulkner. dla których kapelusz kowboja na afiszu stanowi nieodpartą przynętę. jak myślę. Absalomie. o k nikt nigdy przedtem nie słyszałi nikt nie wiedział. którą wyrządza cząrny charakter i którą naprawia bohater. zaprzepaścic swoją sprawę i zginąc.. Tristan i lzolda kochankowie najwyższej próby. Roland dbałość swoją opinię przypłaca śmierciąswoją o i swoich. Stosunek do kobiety (zwŁaszcza młodej i ładnej) jest opiekńńczy. Kiedy się poja w 1833 r.w znacznej mierze uniemożliwia kunsztowne rozgrywki. Ponieważ nie ąależymy do żadnej ztych grup. Zło było pognębione.Absalomie. O żywotności koncepcji gentlemana świadczy natomiast ciekawa. komponentem ethosu rycerskiego. t. w jaki walczy! decydował o jego bohaterstwie. Pierwszą rzucającą się w oczy różnicą. ametykańsko.Tomasz Sutpen. s. stosunek zaśdo wroga był wszak istotnym . Historią sztuki Iilmowej. Absalonie. Krl/lr.rra. niemniej pozostawał bohaterem. Temat ten musimy zostawić do bliższego prześledzeniafachowcom oraz tym. na dalszym planie występowała dzie]na dziewczyna. nia współczesnego Amerykanina.

w jaki mówi do ludzi zależnych. śluby. Ale to nie . Obie te Tzeczy budzą w nim odrazę. To nawiązywanie clrl wojen krzyżol. Sposób traktowania ludzi musi być jednakowy niezależnie od -. Książka liczy 654 strony. strach. a zasady niezłomne. New York 1922. Post. obyczaje obowiązujące w stosunku do sąsiadów itd.tvicie nieosobisty i gdy jego przyjaciela łączy taki sam z tą osobą stosunek.. Gentleman musi zawsze panować nad sobą.Dobrze wychowany człowiek ką bardzo nie lubi wspominania o pieniądzach i nigdy o nich nie -mówi (poza godzinami biznesu). 587. z.. Urodzony gentleman w ogóle nie wymienia nazwisk. sposób przyjmowania gości. że i jedni. kto chce być uważany za gentlemana.tarvionych podkreślając swoją z nimi zażyłość. a jeżeli aspiruje do bycia gentle. Wydanie z 1969 roku. służbyczy innych. chociażby było gorszące. i drudzy żyją poza prawem i sami sobie prawo stanowią.vinien zapomnieć o sobie. które ewentuąlnie mogłyby ją kom- promitować. warto_ zapoznać się bliżej z treściąnajpopularniejszego podręcznika dobrego wychowania. rtisuette... Honor gentlemana wymaga.. co podkreślam.. takie. poży-czać nie rnoże pieniędzy od przyjacieli.e wolno mu jednak okazywać jej braku szacunku w obecności dzieci. Pewnej analogii nriędzy kowbojami i rycerzami można się dopatrywać w tym. W związku ze znaczeniem przypisywanym manierom. Po rozważeniu najrozmaitszych tematów szczegółowych.pogrzeby. New York 1969. ile go to czy tamto kosztowało prościuchapo. która wchodzi w rachubę. jak za przekręceniem kontaktu wyłącza się światło Wymagania stawiane damie są podobne do tych.nie manem. podobnie iak nie mówi ile co kosztuje. . The Blue Book ot Socią] Usage. Jesi on spadkobiercą lycerza. Jednym z testów na to. które sTawiamy mężczyżnie. czy mamy do czynienia tylko z kobietą Ilogatą czy także z kobietą dobrze wychowaną jest sposób. którógo musi ściśle przestrzegać ten. chyba że najbliższemu przyjacielowi i wtedy. aczkolwiek dla dobrego imienia własnego i dobrego imienia dzieci zwraca żonie wolność. Na jego panowaniu nad sobą w okolicznościach trudnysh polega głównie jego wyższość nad tyrrri. Tylko prościuchmówi ciągle. l9 E. O kobietach w męskim klubie się nie mówi.aręczyńy. 164 Gentieman nigdy nie wyzyskuje cudzej słabości. szermierzein w obronie sprawiedliwości. ]<tóre zaszły *ięa"y pierwszym wydaniem z 1922 roku a wrydaniem ostatnim. każda pożyczka zaciągnięta bcz zabezpieczenia jest długiem honorowym. ls Fmily Pi'ort. chociaż by byt nie wiem jak ogłarlzony. nienawiśćczy zakłopotanie.potem lomantyzm.esf cecha charakterystyczna tych tylko formacji. powinien wyłączyć własną osobę tak. s.. co towarzyszyli w wyprawach krzyżowych Ryszarclowi Lwie Serce. nie jest gentlemanem. jest jego tylko sprawą. siostry czy dziecka są także przez 7uclzi szanujących się za długi honorowe uważane. kto liże stopy wyżej stojących i maltretuje tych. 165 . jesL wydaniem siedemóziesiątym trzecim. Długi zaciągnięte pTzez zmaTłego krewnego.charakterystyka wtarzająca dokładnie jego obraz w Petroniuszowej Uczcie Tryjak cytuję za autorma]chiona. Te pieniądze -winny być bezwzqlęclnie zwrócone jak najszybciej. do'kiórego się tu będziemy' odwoływac l8. nie powinien się przechwalać. o czym będzie jeszcze mowa. którzy chcą wywoclzić się z tych. przystosorł. autorka dociera pod koniec tisiążki do opisu gentlemana. chyba że zajdzie cośnieprzewidzianego.Musi ona także być punktualna w spłacaniu l1 - Ethos rycerski. Co jej mowi prywatnie w domu. jeżeli może tego uniknąć". Cytuje to Żróciło także Max Lerner w swojej książce pt. jak zachowanię się na ulicy i w domu. gdy list iest całko.znacznie ważniejszyn niż jakhkoiwiek maksyma dotycząca etykiety jest podstawowy kodeks honorowy. ]<tóre mam przed sobą. Gentleman jak nas poucza bezpośrednio dalej aul_orka. Człowiek honoru nigdy nie nadaje publicznego charaktelu swemu rozwodowi. bo kolejnośćjest tu znamienna zaciąga pożyczek pieniężnych. krzyżowca. jakim jest w Amerycó po-aręórnit Emily Fost pt. by jego słowo było niezawodne. Eliquette. itd. New York 1957. Szczególnie nie wolno wymieniać nazwisk ludzi wysoko pos. co stoją niżej. America as a Civi]izotion.a jeżeli nie. Etiquette. jak gniew. Kto bogaty.uzasadniając swoje postępowanie innymi względamj niż takie. W życiu towarzyskim gentleman por. którzy impulsywnie zdradzają wszystkie swoje uczucia. ni. to nie jest gentlemanem" 19. Gentleman nie krytykuje przy świadkachzachowania się żony. Nie wolno gentlemanowi pokazywać listu napisanego przez kobietę.ych znajdujemy i u inrrych autorólv.anym w treści do zmian.tatusu osoby. jest obróńcą bezbronnych.

Strzelecki 22 mysłu dbają dzisiaj bardzo. XX[I.I tak rozdział o tytule .a charakterze. Warszawa 1962. ność. De Ią dćmocrctie en Amćrique. wolał wielkie zbrodnie niŻ drobne zyski. że takt tak . 166 167 .wraz ze zmianą warunków. ale ich stapianie. II. 31. mimo iż oficjalnie -odrzucała arystokratyczne idealy zr. by się przernaęjali.odrzucanie wzorów i jednoczesne ich i :o E. można przede wszystkim przez autentyczną życzliwość człowieka. a jednak degradujące (dćshonorant) 23. s.o"umia. Etiquette. że stosunek Nowego swiata do starego Świata przypomina stosunek syna do ojca. w innych nakazywał ludziom imperatywnie. a władzy. przy czym nie ma dziś w Ameryce uznanych arbitrów dobrego smaku.Jeżeli chcesz sobie taką pozycję zagwarantować. daf się lubic'' . Njepo&oje amdiykańs&ie. Pewne czynyl na które może sobie pozwolić plebs. s. Honor feudalny w pewnych wypadkach zalecał zemstę i oceniał ujemnie wybaczanie obelg.Wyrabianie sobie pozycji w zbiorowości" 20. Ich zadaniem jest nie tyle oddzielenie różnych grup od siebie. salwuje swoją prawdomównośc jednak bez urażania ludzi ten. Tocqueville dostrzega w moralności dwie różne warstwy. czyli szybka orientacja w cudzych doznaniach i liczenie się z nimi. zdaniem autorki. żeby ich kochano. zs Jan Strzelecki. kto stara się we wszystkim znależć jakieśdobre strony. Między tymi warstwami mogą istlriec pewne kolizje. w którym czytelnik.. by zapominali o sobie. cieszyć się powszechną życzliwością. W południowym dobrym towarzystwie. A. a podręczniki dobrego wychowania rejestrują raczej pospolite sposoby zachowań. lecz orientuje się czasem wyłącznie względem klasową tego. . pojęcie gentlemana we wczesoddziałało silnie. pisze J. dla 1 zagadnienia.długów. jakich miało dobre towarzystwo Anglii czy Francji w wieku xvII czy XVIII. Niepodobna zaprzeczyć.ry wchodzi często w kolizję z prawdomównością. ChciwoŚĆ 22 lbidem. każdorazowo przystosowując się się do lokalnych potrzeb i interesów. do roli życzliwości.tylko plaez dobroć. Angażują nawet sztaby specjalistów mających troszczyć się o podsycanie ludzkiej tkliwościku ich osobom i dziełom. rozdział ten zawiera tylko jedną dyretty*ę. jakkolwiek nym okresie zdaniem Lernera -nie torowanie sobie drogi do chodziło o pewien styl życia. a mianowicie. w którym łączy się miłość wrogość. s. Lernera nid przestają być żywe. t. na kogo działana przynależność nie jest skierowane. Charakterystyczne dla społeczeństwa arystokratycznego jest to. Tocqueville'a i jego porównanie dwóch różnych koncepcji honoru. zarówno jak w Filadelfii i New Yorku. Gdy jest nieszczęśliwa w małżeństwie. Powoli narastał nowy ideał. Dotyczą one przede wszystkim tego. Na pierwszą składają się pewne dyrektywy reguły hoto są właśnie wszędzie obowiązujące. i kobiety obowiązuje takt. rozdz. której nowo osiedleni byli pozbawieni.zezwalał na bogacenie się przez gTą| pTzez wojnę. Tym ideałem było torowanie sobie drogi przez popularność. niż ferują klasowe nakały. Ameryka miała zdaniem Lernera serie arystokracji. Na zakończenie tych uwag dopuśćmy. piychoanalitycy uważają. które zmiepewne dyrektywy o lokalnym noru niają . znający skomplikowaną grę zabiegania o prestiżl oczekuje reguł strategii w lokowaniu się na korzystnym miejscu drabiny społecznej.co osiągnąć. są potępiane u pana. Świadczą o tym ilości pytań kierowanych w tej sprawie do czasopism. Na drugą .ale pochwalał szczodrość. że ocena czynów nie zawsze kieruje się ich wartościąjako takich. feudalnej i amerykańskiej. kto działa i tego. stosunek. która nieraz bywi okrutna. Dochodzimy w ten sposób do rysu bardzo istotnego w ayrlktywacłr autorki. jak należy się pośród ludzi zachowywac zdaniem M.cenił wyżej gest niż dobroczyn. Tak na przykład nieprzyjęcie pojedynkir jest moralnie słuszne (honnćte).do głosu A. 263. który wymieniliśmy w podręczniku E. kierowane nie pTzez wzgląd na własną korzyść. I mężczyzn. 475. ale nie przez pracę. iodnośćnie pozwala jej pubticznie ujawniać powodów do niezidowolenia. Post. takich. Tocqueville. także nie wolno jej wyzyskiwać swojej wyższości nad l kimśinnym..Byc Magnaci przeczarującym. jak należy zachowywać się w biznesie i jaki styl winna mieć konsumpcja. szczególnie wulgarne jest powierzanie reporterom szczegółów swojego życia prywatnego. Post. 21 naśladownictwo. pewne inne dozwolone u tego ostatrriego są niedopuszczalne u pospólstwa. Nie zalecał ludzkości ani łagodności. W starej Ameryce urodzenie nadawało ludziom pewną charyzmę.

bo ku ustrojowi w zasadzie sprawiedliwszemu. Te reguły lokalne płynęłyzawsze z lokalnych obyczajów i interesów danej spo. u arystokracji feudalnej. W Stanach . natomiast przebiegłości zdrada były dlań. jest zamknięta i ograniczona do tych Im bardziej społeczność samych ciągle rodzin. usiłujących zatrzymać dla siebie na drodze dziedzictwa bogactwo i władzę. Dla_ tego została uświęcona. naruszało spójność rodziny. tym bardziej rozbudowane stają się reguły honoru. Gdyby zaśwszystkie narody miały te same interesy. Z jednej strony. walki z przyrodą.podczas gdy rzecz miała się inaczej 2a gardy. Gdy w jakiejś społecznościzanikają szczeble i yszyscy stają się równi i podobni. zupełnie inaczej pojętego. Ale to. Prymat przemysłu i handlu w tym kraju wysu\Ma na plan pierwszy cnoty pokojowe. kto go obraził to sprawa arbitralna. bez niej bowiem cały porządek społeczny się walił. ceniona sukcesu. nieraz do loterii podobnych. i samo pojęcie ojczyzny pojawiło się we Francji dopiero w XVI wieku 25. że odwagę stawiała na pierwszym miejscu. której udało się stanąć na czele wszystkich innych i która czyni nieustanne wysiłki. 25 260. Arystokracja feudalna rodziła się dla wojny i ptzez wojnę. Te poglądy nie zrodziły się z samego tylko kaprysu tych. którzy je powzięli. i nie są tu w wysokiej cenie. podczas gdy ruchliwośćAmeryki nie zostawia na to czasu. lokując te cnoty łvyżej była diań mniej repulsywna niż skąpstwo.ykanów powodowała. To.wszystkich innych. s. Szczególnie ważną sprawą honoru. Natomiast nie operowano wtedy pojęciem patriotyzmu.feudalnym. musi cenić szczególnie cnoty. i które łatwo pogodzic się dają z dumą i umiłowaniem władzy. słabnie. łeczności26. Opinia publiczna z całą mocą nakazywała pracować. szczególnie jak to słusznie zauważa Lerner zresztą pojętą.. s. potrzebna była na co dzień pasja bogacenia się. Człowiek umykał tu opinii publicznej.oci jak w średniowieczu.pa gwałt często zezwalał. Odwaga. tak była szczególnie. Cnoty mające w sobie splendor sieją niepokój. nic tez dziwnego. Jak pisze Tocqueville. że człor. Stąd wiernośćwysuwała się na plan pierwszy. W zakresie .. '8 lbidern. konwencjonalne reguły ho. bankructwo na była śmiałość nie kompromitowało. Cały porządek społeczny opierał się w średniowieczu na zależnościachmiędzy panem i wasalem. wszystko co.Zjednoczonych. niepodobna rz lbldem. Klasa. Stabilność i trwanie pewnych reguł pozwala na bliższe ich rozpatrzenie i zróznicowanie. Przedkłada nawet chętnie pewne przywary śmiałe świetne ponad cnoty skromne i pokojowe. Sytuacja raczej wyjątkowa arystokracji średniowiecznej zachęcała do jednomyślności w jej ramach. podczas gdy w arystokracji traciło się honor pracując. lecz raczej odwaga potrzebna do walki z przeciwnościami.Jest do tego i niejako zmuszona przez swoją kondycję 2a.. s.spraw politycznych funkcjonalność pewnych ocen była także dla Tocqueville'a oczywista. By ujarzmić natomiast ten wie]ki kontynent. ale nie była to odwaga militarna. zawsze godne po: lbidem. 267. gdy te różnice się zacie_ rają i wraz z nimi zaniknie" 27. to wyrastało z potrzeb arystokracji militarnej. Tocqueville ma do sprawy stosunek ambiwalentny.właśniez różnic i nierówności mięclzy ludżmi wywodzi się honor. bo to odciągało od głównego przedmiotu zainteresowań . że kierunek rozwoju wskazywał na nieuchron_ ne posu\Manie się ku demokracji. 168 169 . w jakich znajduje się Ameryka skazują na wymalcie feudalne dyrektywy. że reguły honoru były mniej jednoznaczne i mniej imperatywne. 262. Zestawiając ciągle arystokrację z demokracją. Potępiało się natomiast surowo wszelkie odchylenia od wiernościmałzeńskiej. noru by zanikły i zostałyby tylko powszechnie obowiązujące pojęcia dobra i zła. albowiem . RuchliwośćAmer. Nie lęka się ona naruszania naturalnego porządku dyktowanego przez sumienie. gdzie cenio] imprez. by się utrzymać na tej pozycji. się pogodzi ć z tym. wypada. które mają swoją wielkośći splendor. że miał reagować na najmniejszą obrazę. s. 272. Z drugiej. był stosunek do pracy. fakt-opatrznościowy. inne warunki.yiek uważałza wielką obelgę lekkie uderzenie w policzek i musiał zabijac w pojedynku tego. lbidem. podczas gdy w społecznościach arystokratycznych wszyscy byli na widoku. podczas gdy pozbawiało honoru gdzie inCziej. honor przekracza bariery i staje się narodowy..

a tereny rolne podporządkowane wylnogom polowania. |)okojowego wzolu dostarczył nam w Grecji Arystoteles zarysowując . choć obok tego wzoru rozwijały się na tym wie]kim kontynencie różne jak pisali nieinne wzory. Oto wzór jednej z subjak sądzę kultur amerykańskich. Co do kultury osobistej i intelektualnej staje jej na przeszkodzie to. tracił do niej ochotę 31. 81 lbidem.wróżyć mu dłuższego istnienia.ej odrębnośćw stosunku do ethosu mieszczańskiego wydaje się <. 36. W ciągu ostatnich dziesięciu lat którzy publicyści w 1958 roku Amerykę upajał nowy wzór: miał to być człowiek o niezadowolonym wyrazie twarzy. t. o chodzie niedbałym i powłoczący no'gami. Stylizowanie się na gentlemana angielskiego aż do ostatnich czasów było w pewnych kręgach atrakcyjne.Szli za taką jako pastwiska. a szczególnie pracy fizycznej. Duma jest niewątpliwie przywarąl ale . Z jednej strolry pracowitość. Uwagi końcowe 28 g9 lbidem. s. bo nie służyłyby potrzebom narodu zajmującego się przemysłem i handlem" 30. W poszukiwaniu takiej życiowej orientacji zaczęłam od lliady.z drugiej pogarda dla pracy zarobkowej.in był kiedyś biedny i za młodu ciężko musiał pracować. W swojej postawie dawał on wyTaz jakiejś udręce człowieka osamotnionego. By ten wzór uwypuklić. Tocqueville byc może przedwcześnie przewidywał wygasanie wzorów typu wzoru gentlemana w Stanach Zjednoczonych na tej podstawie. t. muskularnej budowie.oddałbym chętnie parę naszych pomniejszych cnót za tę przywarę" 29. Nie tyle obserwacja. że prawie każdy bogaty Amerykan. Ale jest ich mało. Gdy umysł jego był chłonny. duszącego się w społeczeństwie jak w więzieniu. 264. II. nie miał na ogólną kulturę czasu. 280. dukcja z mocno przyswojonego przekonania o funkcjonalności dyrektyw.zastaw się. 30 lbidem. Z kolei przyciągnęła naszą uwagę Sparta jako kraj rządzony pTzez 171 17o . a gdy miał już czas. I. II. że arystokracja miała większe walory estetyczne i twórcze. szukającego ciepła i bezpieczeństwa...lczywista.edzenia . kańskich kilka rozproszonych pojęc pochodzącyclr z dawnego honoru arystokratycznego Europy. jak sobie przypominamy. których łąki nie służyły ltodowane dla wyścigów. Nie można . ktorzy go nie mieli 28. Arystoteles. za]ecał liczyć się z piękneml a nie z użytecznością. lbidem. t. 63. s. konie były tlyrektywą ci. zbuntowanego przeciw uznanym auLorytetom. Z jednej strony nieufna ostrożność.Napotyka się jeszcze pośród opinii amery. s. ile de.iako tło zgoła odmienne pouczenia Hezjoda i morały bajek Ezopa. którymi się ludzie rządzą. daliśmymu . dyktuje Tocqueville'owi następujące słowa: . i że ludzie mający czas na kulturę osobistą mieli prze.słusznie dumnego"... s. nieczesanych włosach.było nie uznać. z jednej żądza sławy. drugiej ryzyko z i gest znany z powi. z drugiej szukanie bezpieczeństwa. W rozważaniach doĘiegających w tej chwili końca. że wzory te nie były funkcjonalne (ściślej eufunkcjonalne). \Magę w stosunku do tych. któr. starałam się odtworzyć pewną jednostkę typologiczną. a postaw się".

Shaw roześmianą. którą nędza zmusza do takiego kroku. Zamyka je w tym punkcie. którą zacny umysł brzydzić się powinien". jest to zdrada. które z powodu wykształcenia.Nie godzi się per omnia.. zabity bronią palną.rycerski".Tycerski'r. dit le ChevąIier Bayar.w rzuca elicie koniecznośćsformułowania kodeksu. Lipset dostrzega związek między hierarchiczną budową eli. Bayard służyłza wzór rycerza bez trwogi i skazy (sans peur et sans reproche) 1 Chwalono go przede wszystkim za odwagę. Powieść. Tolerancja w stosunku do męskiego nieślubnego potomstwa była wśród dobrze urodzonych daleko idąca. 8 seymour M. 172 ł lVładysław Boziewicz. Gdy po pracowitym i pełnym chwały dniu wraca do slvojej kwatery. Jednakze rezygnuje ze swoich zamiarów.. w Anglii z jej akceptacją elity l uległościąw stosunku do niej. M.Rycerz nie mógł znieścobcej woli i sprawiedliwość chciał wymierzać sobie sam. . jak i z krytyk dobywać się zdaje postać wzorcowa. sam bowiem bronił mostu przeciw 200 Hiszpanom.o dziwo pisze B. przy czyn pojedynkowano się ny światowąj. jego zdaniem. z którą miał już nieślubnegosyna. in. ale przyjmowali wyzwanie. gdy dowiaduje się. wyzyskują malowniczość tego ethosu. Lipset. Warszawa 1919. o którą nam idzie. uwagę na ówczesne szukanie wspaniałej przeszł<rści. nakłoniłazaśdo posługiwania się terminem . Byli tacy. Bogdan Korzeniowski w książce Drcma w Wąrszawskim Teatrze Narodowym 1814 . par M.tycerz'' i . prostą. inteligencji osobistej.. Osobami honorowymi czyli gentlemenami nazywa się. Podczas gdy jedni poszukiwacze chwały szukali jej przede wszystkim w walce orężnej. z obawy. truclute and Power. inni akcentowali cnoty pokojowe. S.Czy godzi się podsłuchiwać kiedy dwie osoby cicho mówią. że socjolog amerykański E. rzecz oczlrrłrista.teatr. r Bayard zginął w L524 t.stosunku do Aten stanowi interesujące zagadnienie. jest to podłość pozwalać sobie na którąkolwiek z rzeczy wzmiankowanych. wznoszą się ponad tarną społeczeństwa a przysługującą temu społeczeństwu wolnościąopozycji. jaka l wiąże się ze słowem tlrycerz" czy . i67. Warto zaznaczyć. stanowiska społecznego.elitę z włócznią w ręku.d.1B31 zwraca t Histoire du Pierre du Teruil. według niego. A Messieurs les Gentilhommes. Shils uważa obowiązek dyskrecji za obowiązek szczególnie akcentowany przez sfery arystokratyczne 3. w którym. Koncepcja gentlemana i jego rola w Stanach Zjednoczonych zamyka nasze rozważania. kładłnacisk na dyskrepyta uczeń cję i delikatność. opracowany przez Władysława Boziewicza i dedykowany Józefowi Piłsudskiemu. Ethos rycerski pielęgnowały. . Zmienna była w kulturze pozycja rodziny.yrnywała mnie od używania w stosunku do Sparty słowa . W rozdziale pierwszym autor pisze o osobach zdolnych do żądania i dawania satysfakcji honorowej. Closs. jaką orientacja rycerska odegrała w kulturze euro-amerykańskiej. pogodnĘ i . Yalue Pąttelns. Lyon 1808. Wzor ethosu rycerskiego dojrzewa już mo. Nie możemy wglądać tu btiżej w rolę. ewentualności. ćlóves de l'Eoole Royale Mititaire.. zaglądac przez ramię kiedy kto czyta papier jaki lub pisze?" Odpowiedź na pytanie ucznia kipi bowiem oburzeniem na myślo takiej wielka. uległością. list ćudzy. zamawia sobie na noc jakąśtowarzyszkę.o cz]rm była wa wiekach średnich.. Jedna z form demilitaryzacji rycerza przedstawiona jest w rozdziale o dworzaninie.którą stwierdzić można nawet u robotników. osoby płci męskiej. że ma do czynienia ze szlachcianką. opraco\Many pTzez Adama Czartoryskiego w t7ł4 roku dla młodzieży szlacheckiej.. New York 1966. Jej znaczenie w Polsce szlacheckiej jest dobrze znane.wojownik'' jako terminem pozbawionym tej narzucającej się konotacji. szkoły rycerskie. Dopiero św.Joanna jak jest bohaterką arcyludzką.był . Guyard. Tak dzieje się. że inaczej byliby zostali uznani za tchórzów. Jej odrębnośćw. który można by przeciwstawić aspiracjom stanu trzeciego do awansu.. s. W 1919 roku ukazał się Polski Kodeks Honorowy a. Ta odrębnośćpowstrz. którzy wyśmiewaii obyczaj.zarówno z pochwał. Kodeks moralny. Polski Kodeks Honorowy.. We Francji m. Rosnący wptyw mieszczaństwa na-. której sam wzdragał się tlżyć. 173 .u nas przynajmniej do II wojnek. On sam był zaręczony z panną z dobrego domu.Konwenans uroczystego bohatersfwa trwał uporczywie. jak wiadomo pojedyTrwałym reliktem rycerstwa . papiery leżące na stole cudzym czytać. Kultura rycerska nie była kulturą rodzinną 2. choć sobie powierzony rozpieczętować.

jako od strony. niektórzy dopatrują się podobieństwa między elitami rządzącymi się ethosem rycerskim a grupami przestępczymi żyjącymi poza prawem. Życie-. bo w małej nacisk opinii poblicznej należy także brać pod odczuwalny.i"r'u. jaki tylko wówczas mógł panować.i t"iro. karani śmiercĘ. choćby nie spełniali innych wym"gOw. jak już wspominaliśmy. Osobom stanu sziicheckiego przysługuje prawo gentlemenów. bo monarcha chętnie wygrywał stratyfikację społeczną do swoich celów.lkoń. Mam tu na uwagę.chodził ciągle w bok. Nieślubnlpoctioarerrie nie stanowiło powodu do odmówienia satysfakcji honorowej. Fotografia uwieczniła gromadkę wy175 i Dla ilustracji ethosu rycerskiego warto przytoczyć ostatnie . Hernani. był to bowiem generał uprawiający zarówno prozę. jak i mowę rymowaną. ze.ncy. Po]owania dyplomatyczne przetrwały dłużejniż pojedynki. dr. . nie dótrzymujący słowa honoru. rekiutowali się ze . Bolesława Wieniawy Długoszowskiego.Wojskowym Przeglądzie Historyczlyffi". utrzymanego w paietyczno-rycerskiej konwencji. narażający cześćkobiety na niedyskrecję. jaka panowała pośród naszych górali. Wchodzi tu także .ent podawał honorarium w kopercie. literackie półpiętro w kawiarni . skąd mogło zagrozić niebezpieczeństwo. \^/ykluczani zaśbyli z glona gentlemenów denuńcju. piszący anonimy. tak źle wytynkowanel że widac było ruszające się obicie za każdym wiatrem. którzy iobili konkurenc. Kłusownicy. dowiadujemy się dodatkowo. o przepisolvej opiekuńczości w stosunku do kobiet świadczy. Ieżera. Widziano taką wspaniałość i smak. - 174 - stroly jednego z jego wierszy.y""r"u bowiem nie było komfortowe. zanim inwazja turystow zmieniła obraz Tatr. utrzynrywani przez kobietę nie będącą najbliższą krewną. ale na wygodę żadnego nie miano względu".Niech dzisiejsze nasze piękności nie zazdroszczą przepychu saksońskiej księżniczce pisał walter scott ścianypokoju pełne były szczelin. Tocque_ żyje w bliskim powiązaniu ze społecznością ville wszak także mniemał. liczniejszą". jakie warunki sprzyjały rozwojowi koncepcji honoru slanowiącej tak centralne pojęcie w tytn ethosie. stabilność danej społeczności jej większą czy mniejszą izolację. Analiza ethosu Spartan zapTzecza jednak twierclzeniu.urrrrye. a płomień pochodni.Ziemiańskiej".lichwiarze itp. Sienkiewicz w W pustyni i w puszczy na przykładzie stosunku stasia do Nel. pieniężnych. zamiast wznosić się w górę.Pojęcie honoru oraz postawa i zachowanie zgodne z tym honopojawiają pisał E. Tę opiekuńczość ilustrował H. sprzyjała szczególnie jego rozwojowi monarchia.ą. notoryczni . ale uwzględnia się także wybitne zdolności czy inteligencję oraz zajmowanie poważnego stanowiska. obyczaj nakazujący mężczyżnie towarzyszącemu kobiecie na ulicy znajdować się zawsze u jej boku od strony jezdni. ze znanego dramatu V.r. Ze trói po3edynkować się nie może. generał Romeyko odtwarza postać generała brygady. wieniawę znała cała polska: miasteczka. .wsze tam. genllemenom. Dupróel w Truktacie o moralności rem gdzie pewna mniejszośćarystokratyczna się niemal za. w zasadzie warunkiem niezbędnym zaliczania do ludzi honorowych jest matura. W artykule zatytułowanym B/oski i cienie Niestornego Szwo. u.. oszczelcy.listwa.r. wość. a także przykład na myślitaką izolację.zwyczajny poziom człowieka. Hugo pt. uparty chłód panujący w łnilii w zimie w mieszkaniach by_wał nieraz przypisywany tradycji rycerskiej.y. . zamieszczonym w. miejscowości wypoczynkowe..ę iol. tacy. nie oddający długów we właściwym czasie. Dyplomaci. prawdopodonrri" dlatego.znały go szczególnie sfery artystyczne. co nie zawsze wychodziło mu na korzyść. dwory.}stokratycznych i rozporządzali duĘmi obszarami niaającymi się do myś.jest bardziej wielkość9rupy. zwanego krótko Wieniawą. Znany był jego humor i niewyczelpana pomysło. Jak już wspominałam.. co nie żądają satysfakcji za ciężką zniewagę. że nie ma sobie rownych. homoseksualiści. Zdaniem Montesquieu.Savoir vivre angielski nie pozwalał na rozmo\^/y o pieniądzach w życiu towarzyskim. jak chorągiewka zawieszona na drzewcu. że stratyfikacja społeczna jest warunkiem wystarczająjak sądzę cym rozłvoju pojęcia honoru. Nasuwa się pytanie.. oszukujący * gru"t hazardowych. Innym re]iktem tradycji rycerskich była szczeqólna łvstydli_ wośćw traktowaniu spra\Ą/. której nikt nie próbował . Lekarzoiii pac. byli w Anglii w XVIII w. że honor wywodził się z nierówności. _ obserwowany jeszcze w latach dwudziestych w Anglii. szantażyści.

lampart. 17L . The Spartan warrior sercu Wieniawy były jeszcze inne waltości niż te. wojować. potem mnie wysoko złożąna lawecie. Tbe gentleman concluslons .. ale zuch. The knlght in the Middle Ages VIl. że drogie Greece. iliJ 1. The chivalrous ethos ln the ancient III. kocbać się i pić 6.Śmiorci się. A . Bom był. szwoleżerzy.bo mi śmierćnie dziwna.. ] . jak prawy ułan. gdy wyjeżdżałna stanowisko ambasadora do Rzymu . 7o 100 VI. żlelone octy. :: T: i. wstyd.""T. Za trumną stanle biedny sierota. O tym. A piechota w paradzie sprezentuje broń... Więc gdy z śmieszną kosą stanie przy mnie sztywna. The concept of pattern and the concelt of imitatlon II.1l. 6 Cytuję ten wiersz za Stanisławem_ Cat Macklewiczea.że wszystko skończy się na strachu. The chivalrous ethos ln tbe New World . l22 153 VIII. 5 Nie należy nadmiernie ufać tym strofom. . . do grobu zniesiecie. nr 3. mój koń.WoJskowy Przegląd Historyczny" 1959. które w wierszu deklarowałl świadczyjego śmierćsamobójcza w Nowym Jorku w 1942 roku.bitnych literatów odprowadzających go.. Ja wiem.aaa. The knJght tn the role of courtier ..Ł :. . The Teutones V.. " _ Lecz się tam za ltrną wstawią Olbromski i Cedro. Chciałbym starą z mundurem wdziać na siebie skórę Po dawnemu. A wy mnie. Foreword ćra 5 - I. M.Bogu żadnych śmiesznych skarg.1. il: T #.by drugi taz żyć. 2I 49 64 IV.a Warszawa 1959.ilJix1. . \Miadomości o Bolesławie Wieniawie czerpię przede wszystktm z artykułu gen. że ńi tam w niebie łba nie zedrą Trochę się na mój widok skrzywt Święty Duch A stchórzyć raz przed Bogiem to przecież nie - Ale myślę. Lecz gdyby mi kazały wyroki ponure Na ziemi się meldować . _ ).1. W dwu slowach zakończymy nasz ostatni targ. Contents Nie słałemza nią. zamieszczonego w kwartalniku . -. Rbmeyki.nie boję 5.

You're Reading a Free Preview

Pobierz
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->