Systemy produktów

na obiekty i hale sportowe
izolacje, posadzki, farby, impregnaty,
srodki ochrony betonu
REMMERS POLSKA
Euro 2012... Z nami zdqzysz na pewno!
1
6 ’2009 (nr 442)
W NUMERZE
B. Francke, J. Sowińska – Problemy związane z interpretacją norm europejskich
dotyczących wyrobów do pokryć dachowych i izolacji części podziemnych budynków . . . . . . . . 2
R. Klatt, D. Rak – Kondensacja pary wodnej i jej skutki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4
M. Podeszwa – Inwestor na błędach się uczy ... czyli jak nie należy wykonywać dachów . . . . . 7
Dachy płaskie ROCKWOOL – profesjonalne rozwiązania izolacyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10
G. Gładkiewicz – Papy WENTYLOWANE SZYBKI SYNTAN
®
SBS i papy TERMIK
SZYBKI SYNTAN
®
SBS – papy nowej generacji do renowacji dachów płaskich . . . . . . . . . . . . . 12
Kluczem do sukcesu jest doskonała kadra – wywiad z Miguelem Kohlmannem – Generalnym
Dyrektorem Zarządzającym Grupy Icopal A/S . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16
Icopal znów zaskoczy nowością – wywiad z Przemysławem Raszem
– Prezesem Zarządu firmy Icopal S.A. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18
M. Rokiel – Zasady wykonywania dachów zielonych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20
Termoizolacja dachów płaskich . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24
Kolektory słoneczne – czysta energia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26
Membrana dachowa DachGam – niezawodny materiał do ostatecznego krycia dachów płaskich . . . 27
Izolacja dachów płaskich wełną mineralną PAROC . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28
VELUX całkowicie w poziomie – nowe okno do dachu płaskiego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31
System InterCenBud . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32
Bezpieczny dach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34
K. Patoka – Czy kleić zakłady membran wstępnego krycia? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38
K. Zieliński – Badanie starzenia pap a trwałość pokryć . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40
M. Rolbiecka – Odporność korozyjna powłok organicznych na blachach stalowych ocynkowanych . . 43
K. Wiśniewska – Gamrat wchodzi na rynek globalny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46
I. Cała – Przekrycia cięgnowo-prętowe w obiektach sportowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47
Realizacja I etapu budowy Stadionu Narodowego w Warszawie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52
J. Boruc, M. Dymek, K. Smolak – Zapewnienie wodoszczelności w żelbetowych
konstrukcjach niecek basenowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54
I. Gmaj – Powłoki na bazie żywic epoksydowych w obiektach sportowych . . . . . . . . . . . . . . . . . 57
A. Policińska-Serwa, P. Sulik – Wymagania na wewnętrzne nawierzchnie sportowe . . . . . . . . 58
M. Głowacki – Najnowsze tendencje w projektowaniu i wykonawstwie basenów kąpielowych . . 60
Mierny stan przygotowań do Euro 2012 – wywiad ze Zbigniewem Bachmanem,
Wiceprzewodniczącym Komitetu Budownictwa przy Krajowej Izbie Gospodarczej . . . . . . . . . . . 63
T. Kania – Zastosowanie bloków MultiGips w budownictwie sportowym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 64
Nowelizacja przepisów uprości realizację inwestycji na Euro 2012
– wypowiedź Andrzeja Arendarskiego, Prezesa Krajowej Izby Gospodarczej . . . . . . . . . . . . . . . 66
M. Rokiel – Hydroizolacje i okładziny ceramiczne niecek basenowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 68
Ł. Drobiec, R. Jasiński, A. Piekarczyk – Mury poddane zginaniu w ujęciu PN-EN 1996-1-1:2006.
Ściany zginane w płaszczyźnie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 70
M. Mirowska – Klasyfikacja i przegląd wyrobów dźwiękochłonnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 73
K. Wiśniewska – VIII Zjazd Sprawozdawczy Śląskiej Okręgowej Izby Inżynierów Budownictwa . . . 76
Naszym priorytetem jest doskonalenie zawodowe członków – wywiad ze Stefanem Czarnieckim
– Przewodniczącym Rady Śląskiej Okręgowej Izby Inżynierów Budownictwa . . . . . . . . . . . . . . . 78
M. Boryczko – XXIV Warsztaty Pracy Projektanta Konstrukcji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 80
Departament Prawno-Organizacyjny GUNB informuje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 82
M. Mazur – Wojewódzki Inspektorat Nadzoru Budowlanego w Katowicach . . . . . . . . . . . . . . . . 84
M. Kowalska – Produkcja materiałów budowlanych w kwietniu 2009 roku . . . . . . . . . . . . . . . . . 87
J. Kobylarz – Sprzedaż produkcji budowlano-montażowej i produkcja sprzedana
budownictwa w okresie styczeń – kwiecień 2009 roku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 90
E. Kowałko – Zakończono modernizację Kieleckich Kopalni Kwarcytu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 92
M. Robakiewicz – Forum Termomodernizacja 2009 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 93
V Sesja Wydziału Nauk Technicznych PAN odbyła się w ITB . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 94
M. Dutkiewicz – Rękojmia i gwarancja w umowie o roboty budowlane . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 98
TEMAT WYDANIA – Dachy
ISSN 0137-2971 Cena 18,50 zł
Nakład do 14 500 egz. (w tym VAT 0%)
Adres redakcji
00-950 Warszawa, ul. Świętokrzyska 14 A
skr. poczt. 1004
tel./fax (022) 827-52-55, 826-20-27
e-mail: materbud@sigma-not.pl
www.materialybudowlane.info.pl
Ogłoszenia przyjmuje redakcja
tel./fax (022) 826-20-27, 827-52-55
oraz Dział Reklamy i Marketingu
ul. Mazowiecka 12, 00-950 Warszawa, skr. 1004
tel./fax (022) 827-43-66, 826-80-16
Redaguje zespół:
Redaktor Naczelny
mgr inż. Krystyna Wiśniewska
Z-ca Redaktora Naczelnego
mgr Danuta Kostrzewska-Matynia
Sekretarz redakcji
mgr inż. Ewelina Kowałko
Kierownicy Działów:
prof. dr hab. inż. Lech Czarnecki
mgr inż. Lech Misiewicz
Rada Programowa
mgr Zbigniew Bachman, mgr inż. Andrzej Dobrucki
(przewodniczący Rady), mgr Robert Dziwiński,
prof. dr hab. inż. ZbigniewGiergiczny, dr inż. Mariusz
Jackiewicz, mgr inż. Marek Kaproń, inż. Józef
Kostrzewski, mgr Piotr Kurach, prof. dr hab. inż. Adam
Zbigniew Pawłowski, prof. dr hab. inż. Leszek Ra-
falski, mgr Wojciech Rzepka, mgr inż. Jerzy
Ślusarski, doc. dr inż. Genowefa Zapotoczna-Sytek,
mgr Józef Zubelewicz
Redakcja nie zwraca materiałów
niezamówionych, a także zastrzega sobie
prawo redagowania i skracania tekstów
oraz dokonywania streszczeń.
Redakcja nie odpowiada za treść reklam
i artykułów sponsorowanych.
Wszystkie zamieszczone materiały są objęte pra-
wemautorskim, a ich przedruk wjakiejkolwiek for-
mie i jakimkolwiek języku jest zabroniony.
Skład i łamanie: FOTOSKŁAD
Pracownia Poligraficzna www.ksiega.com.pl
Przygotowanie w technologii CTP,
druk i oprawa LOTOS Poligrafia Sp. z o.o.
www.drukarnia-lotos.pl
SIGMA-NOT Sp. z o.o.
Wydawnictwo Czasopism
i Książek Technicznych
00-950 Warszawa, ul. Ratuszowa 11
skr. poczt. 1004, tel.: (022) 818-09-18
Internet: http://www.sigma-not.pl
Prenumerata: e-mail: kolportaz@sigma-not.pl
MURY
TEMAT WYDANIA – Budownictwo sportowe
PODRĘCZNIK FIZYKI BUDOWLI
INFORMATOR GŁÓWNEGO URZĘDU NADZORU BUDOWLANEGO
RYNEK BUDOWLANY
PRAKTYKA BUDOWLANA
PRAWO W BUDOWNICTWIE
KONFERENCJE, SEMINARIA
2
TEMAT WYDANIA – Dachy
6 ’2009 (nr 442)
W
okresie ostatnich lat Komitet Techniczny
CEN/TC 254 opracował dużą grupę norm euro-
pejskich dotyczących wyrobówdo izolacji wodo-
chronnych i przeciwwilgociowych. Na dzień dzi-
siejszy w dziedzinie tej zostały wydane następujące normy
wyrobu zawierające załączniki harmonizacyjne:
● PN-EN13707:2006+A1:2007 Elastyczne wyroby wodo-
chronne – Wyroby asfaltowe na osnowie do pokryć dacho-
wych – Definicje i właściwości;
● PN-EN13859-1+A1:2008Elastyczne wyroby wodochron-
ne – Definicje i właściwości wyrobówpodkładowych – Część 1:
Wyroby podkładowe pod nieciągłe pokrycia dachowe;
● PN-EN 13956:2006 Elastyczne wyroby wodochronne
– Wyroby z tworzyw sztucznych i kauczuku do pokryć da-
chowych – Definicje i właściwości;
● PN-EN13967:2006+A1:2007 Elastyczne wyroby wodo-
chronne – Wyroby z tworzyw sztucznych i kauczuku do izo-
lacji przeciwwilgociowej łącznie z wyrobami z tworzyw
sztucznych i kauczuku do izolacji przeciwwodnej części pod-
ziemnych – Definicje i właściwości;
● PN-EN13969:2006+A1:2007 Elastyczne wyroby wodo-
chronne – Wyroby asfaltowe do izolacji przeciwwilgociowej
łącznie z wyrobami asfaltowymi do izolacji przeciwwodnej
części podziemnych – Definicje i właściwości;
● PN-EN13970:2006+A1:2007 Elastyczne wyroby wodo-
chronne – Wyroby asfaltowe do regulacji przenikania pary
wodnej – Definicje i właściwości;
● PN-EN13984:2006+A1:2007 Elastyczne wyroby wodo-
chronne – Wyroby z tworzyw sztucznych i kauczuku do re-
gulacji przenikania pary wodnej – Definicje i właściwości;
● PN-EN 14909:2007 Elastyczne wyroby wodochronne
– Wyroby z tworzyw sztucznych i kauczuku do poziomej
izolacji przeciwwilgociowej – Definicje i właściwości;
● PN-EN 14967:2007 Elastyczne wyroby wodochronne
– Wyroby asfaltowe do poziomej izolacji przeciwwilgociowej
– Definicje i właściwości.
Jedynewymaganiaustaloneprzezwymienionenormyto:
– właściwość wodoszczelności przy zadanej wartości ciś-
nienia wody, przyjętej na bardzo niskim poziomie;
– wady widoczne;
– odchyłka od prostoliniowości i płaskości;
– odporność na działanie ognia zewnętrznego;
– reakcja na ogień.
Pozostałewłaściwości świadcząceojakości wyrobuspełnia-
jącegowymaganianormzależąjedynieoddeklaracji producen-
ta określanej wnormach jako MLV lub MDV. MLV (manufactu-
rer’s limiting value) jest wartością graniczną określoną przez
producenta, którapowinnabyć osiąganawbadaniach(maksy-
malna lub minimalna w zależności od rodzaju badania),
zaś MDV (manufacturer’s declared value), to wartość deklaro-
wana przez producenta z deklarowaną tolerancją. Normy po-
zostawiająwięc dowolność, jeśli chodzi opoziomwymagańpo-
dawany przez producenta w deklaracji zgodności wyrobów.
Jest to podejście inne niż w dotychczasowych normach krajo-
wych, w których dla każdej grupy wyrobów były ustalone war-
tości wymagań i producent musiał je spełnić, by uzyskać pozy-
tywną ocenę swego produktu do stosowania w budownictwie.
Chcąc zobrazować liberalnepodejściewymienionychwcześniej
normdo wymagania dotyczącego wodoszczelności, wtabeli 1
zebranowartości wymagańwtymzakresiepodanewposzcze-
gólnych normach. Jak liberalne są te wartości wymagań,
* Instytut Techniki Budowlanej
Problemy związane
z interpretacją norm europejskich
dotyczących wyrobów do pokryć
dachowych i izolacji części
podziemnych budynków
dr inż. Barbara Francke*
mgr inż. Jolanta Sowińska*
Tabela 1. Wymaganie dotyczące wodoszczelności wyrobów
objętych normami europejskimi
Numer normy europejskiej Wymagana wartość wodoszczelności
dla wyrobów objętych normą
PN-EN 13707:2006+A1:2007 brak przecieku przy ciśnieniu min. 10 kPa
PN-EN 13956:2006 brak przecieku przy ciśnieniu min. 10 kPa
PN-EN 13859-1+A1:2008 trzy klasy odporności na przesiąkanie
wody:
W 1 – brak przecieku przy wysokości
słupa wody 200 mm,
W 2 – w badaniu zgodnie z EN 13111
średnia objętość przesiąkającej
wody jest mniejsza niż 100 ml,
W 3 – w badaniu zgodnie z EN 13111
średnia objętość przesiąkającej
wody przekracza 100 ml,
PN-EN 13984:2006+A1:2007 dla wyrobów typu A i V – brak przecieku
przy ciśnieniu min. 2 kPa
PN-EN 13970:2006+A1:2007 brak przecieku przy ciśnieniu min. 2 kPa
PN-EN 13967:2006+A1:2007 dla wyrobów typu A i V – brak przecieku
przy ciśnieniu min. 2 kPa,
dla wyrobów typu T – brak przecieku
przy ciśnieniu min. 60 kPa,
PN-EN 14909:2007 brak przecieku przy ciśnieniu min. 2 kPa
PN-EN 13969:2006+A1:2007 dla wyrobów typu A – brak przecieku
przy ciśnieniu min. 2 kPa,
dla wyrobów typu T – brak przecieku
przy ciśnieniu min. 60 kPa,
PN-EN 14967:2007 brak przecieku przy ciśnieniu min. 2 kPa
3
Dachy – TEMAT WYDANIA
6 ’2009 (nr 442)
świadczy doświadczenie wyko-
nane w Instytucie Techniki Bu-
dowlanej. Jednocześnie bada-
niu wodoszczelności pod-
dano próbkę papieru wyciętą
z okładki miesięcznika „Ma-
teriały Budowlane” i z pa-
py izolacyjnej na tekturze. Pa-
paizolacyjnanatekturzeniewy-
kazała przecieku przy ciśnie-
niu 2 kPa, przesiąkając już przy
ciśnieniu 60 kPa, podczas gdy
próbka wycięta z czasopisma
nieprzesiąkłanawet przy ciśnie-
niu 0,2 MPa. Fakt ten wskazu-
je, jak niskie wymagania stawia-
ne są przez normy europejskie
wyrobomhydroizolacyjnym. Na
fotografii 1 przedstawiono sta-
nowisko do badania wodosz-
czelności z próbkami z okładki
„MateriałówBudowlanych” i pa-
py izolacyjnej na tekturze I/400.
Dodatkowym problemem w zapisach norm europejskich
jest brak precyzyjnego określenia zakresu ich stosowa-
nia. W niektórych normach wręcz powtarzany jest zakres
stosowania podany już w innych normach (tabela 2).
Z zestawienia zawartego wtabeli 2 widać, że wniektórych
normach powtarzany jest zakres stosowania wyrobów z in-
nych norm, np.:
1) PN-EN 14967:2007 i PN-EN 13969:2006+A1:2007;
2) PN-EN 13967:2006+A1:2007 i PN-EN 14909:2007;
3) PN-EN13859-1:2006+A1:2007i PN-EN13984:2006+A1:2007,
4) PN-EN 13859-1:2006 i PN-EN 13970:2006+A1:2007.
Izolacje przeciwwilgociowe mogą być klasyfikowane
zgodnie z dwiema normami, co wydaje się niepotrzebne
i tworzy chaos. Podobnie sytuacja wygląda w przypad-
ku wyrobów do regulacji przepływu pary wodnej. Zgod-
nie z podstawowymi zasadami fizyki budowli, wyroby stoso-
wane jako spodnie warstwy pokryć dachowych są również
warstwami regulującymi przepływ pary wodnej. Pytanie
o przyczynę stworzenia takich dublujących się grup norm
zadano ich autorom, opracowującym te dokumenty w gru-
pach roboczych CEN. Odpowiedź była bardzo prozaiczna.
Normy są odpowiedzią na zapotrzebowanie na takie doku-
menty ze strony producentów wyrobów, które nie mieszczą
się w grupie o wyższych wymaganiach użytkowych. W przy-
padku normy PN-EN14967:2007 uzyskano również wyjaśnie-
nie, żedotyczyonanietylkoizolacji poziomych, leczrównieżpio-
nowych. Omówiony stan rzeczy stwarza duże problemy
przy ustaleniu właściwego dokumentu odniesienia przy wyda-
waniu certyfikatu zgodności z normą lub deklaracji zgodności.
Liberalizacja wymagań wnormach europejskich umoż-
liwia wydanie deklaracji zgodności dla wyrobów, które nie
powinny być stosowane zgodnie z zakresem działania
normy. Typowymtego przykłademjest papa izolacyjna na tek-
turze budowlanej, którą producenci
próbują klasyfikować zgodnie z nor-
mą PN-EN13969, czyli rekomendu-
ją ten wyrób do stosowania jako izo-
lacjeczęści podziemnychbudynków.
Zgodnie z zapisemwwycofanej nor-
mie krajowej PN-89/B-27617 niedo-
zwolone jest stosowanie papy izola-
cyjnej w zewnętrznych warstwach
układów izolacyjnych, narażonych
na działanie wody i wilgoci. Zastoso-
wanie tektury zaimpregnowanej
miękkimasfaltemwwarstwachgrun-
towych, przy jednoczesnym działa-
niu wilgoci grozi jej rozpadem w wy-
niku procesów gnilnych. Znane są
również przypadki, gdy na obwolucie
fabrycznej widnieje napis „papa as-
faltowa wierzchniego krycia I/400”.
Wtakimprzypadkumamy doczynie-
nia z karygodnym wprowadzaniem
wbłądodbiorcy wyrobu(fotografia2).
Symbol I/400 oznacza papę izola-
cyjną na tekturze, która nie powinna
być w żadnym przypadku stosowana w pokryciach dacho-
wych, a tym bardziej jako warstwa wierzchnia. Producento-
wi wyrobu obojętne jest również, jaką normę powołuje do tej
tzw. papy dachowej, gdyż dokumentemodniesienia jest czę-
sto norma dotycząca wyrobów przeznaczonych do wykony-
wania izolacji części podziemnych (PN-EN 13969).
Innym przykładem lapsusu językowego (a może zamie-
rzonego działania?) jest opis na jednej z kart technicznych
papy izolacyjnej na tekturze: Papa przeznaczona jest do wy-
konywania zabezpieczeń przed działaniem wody i wilgoci...
papa nie może być stosowana do wykonywania wielowar-
stwowych poziomych izolacji przeciwwilgociowych elemen-
tów podziemnych nienarażonych na działanie wody pod
ciśnieniem.
Fot. 1. Stanowisko do badania
wodoszczelności z próbkami
z okładki „MateriałówBudow-
lanych” i papy izolacyjnej
na tekturze I/400
Fot. J. Sowińska
Tabela 2. Porównanie zakresu stosowania wyrobów obję-
tych normami europejskimi
Numer normy europejskiej Zakres stosowania normy zgodnie
z zapisami pkt 1 „Zakres normy”
(tłumaczenie polskie)
PN-EN 13707:2006+A1:2007 warstwy asfaltowe wierzchnie
i podkładowe pokryć dachowych
PN-EN 13956:2006 pokrycia dachowe z tworzyw
sztucznych i kauczuku
PN-EN 13859-1+A1:2008 warstwy asfaltowe oraz z tworzyw
sztucznych i kauczuku leżące poniżej
nieciągłego pokrycia dachowego
PN-EN 13984:2006+A1:2007 warstwy z tworzyw sztucznych
i kauczuku do regulacji przenikania
pary wodnej w budownictwie
PN-EN 13970:2006+A1:2007 warstwy asfaltowe na osnowie do
regulacji przenikania pary wodnej
w budynkach
PN-EN 13967:2006+A1:2007 izolacje tworzyw sztucznych i kauczuku
przeciwwilgociowe i przeciwwodne
części podziemnych budynków
PN-EN 14909:2007 warstwy z tworzyw sztucznych i kauczuku
do poziomej izolacji przeciwwilgociowej
PN-EN 13969:2006+A1:2007 izolacje asfaltowe przeciwwilgociowe
i przeciwwodne części podziemnych
budynków
PN-EN 14967:2007 poziome przeciwwilgociowe izolacje
asfaltowe
Fot. 2. Przykład błędnego
znakowania papy izola-
cyjnej na tekturze I/400
(dokończenie na str. 19)
4
TEMAT WYDANIA – Dachy
6 ’2009 (nr 442)
Zgodnie z EN ISO 13788:2001
„Transport wilgoci jest procesem bar-
dzo złożonym, a znajomość mechani-
zmów transportu wilgoci, właściwości
materiałów, warunków początkowych
i brzegowych jest zwykle niewystarcza-
jąca, nieodpowiednia i podlegająca
stale rozwojowi”. Zobrazujemy to na
przykładzie.
Opis przypadku/problemu
Na posadzce eksploatowanej hali
magazynowej zaobserwowano wilgot-
ne plamy. Woda skapywała z dachu,
z okolic świetlików dachowych. Z rela-
cji pracowników wynikało, że do prze-
cieków dochodziło zazwyczaj po opa-
dach deszczu lub śniegu, a także
w czasie bezdeszczowym, gdy po kil-
ku dniach z przymrozkami przychodzi-
ło ocieplenie. Ilość wody skapującej
z dachu nie była duża, ale zagrażała
materiałom składowanym w magazy-
nie. Dlatego więc podjęto decyzję o jak
najszybszym rozwiązaniu problemu
i odpowiedzi na pytanie – skąd cieknie
woda?
Po analizie dokumentacji projekto-
wej stwierdzono, że dach hali wykona-
ny był ze stalowych dźwigarów krato-
wych, na których ułożono kolejno nas-
tępujące warstwy pokrycia:
● blachę trapezową;
● paroizolację;
● izolacjętermicznąwykonanązdwóch
warstwwełny mineralnej 10 + 5 cm;
● izolację przeciwwodną wykonaną
z podwójnej warstwy papy zgrzewalnej.
Przy takim układzie warstw pokrycia
dachowego przeprowadzone oblicze-
nia cieplne dowodziły, że przegroda
została zaprojektowana w sposób
prawidłowy. Współczynnik przenika-
nia ciepła U= 0,28 W/m
2
K był mniejszy
od wartości zalecanej w rozporządze-
niu Ministra Infrastruktury z 12 kwiet-
nia 2002 r., która wynosi 0,3 W/m
2
K.
W przypadku takiej budowy przegrody
wykluczono również możliwość po-
wstawania kondensacji oraz rozwoju
pleśni i grzybów.
Wcelu poprawy warunkówoświetle-
niowych wewnątrz hali, w pokryciu za-
instalowane zostały świetliki dachowe.
Konstrukcja świetlika wykonana zosta-
ła z obwodowej wewnętrznej blachy
ocynkowanej, którą obłożono izolacją
termiczną grubości 4 cmi przykryto izo-
lacją wodochronną, zakończoną na po-
ziomie górnej powierzchni blachy,
do której mocowano ościeżnicę świetli-
ka. Ponadto na powierzchni dachu wy-
stępowały wentylatory, kominki wenty-
lacyjne i przebicia wyprowadzające
na powierzchnię dachu kable elek-
tryczne.
Po zapoznaniu się z dokumentacją
oraz przeprowadzeniu wizji lokalnej
obiektu przystąpiono do tropienia przy-
czyn przecieków. W pierwszym kroku
zaplanowano sprawdzenie szczelno-
ści pokrycia dachowego. W tym celu
wykonano bezdestrukcyjne badanie
wykrywania przecieków.
Bezdestrukcyjny system
wykrywania przecieków
Badanie szczelności polega na uło-
żeniu bezpośrednio na warstwie nie-
przewodzącej izolacji przeciwwodnej
(papy bitumiczne, folie dachowe PVC,
również membrany dachowe EPDM
nowej generacji) specjalnego nieizolo-
wanego przewodu, który w czasie po-
miarówemituje pole elektryczne na po-
wierzchnię izolacji przeciwwodnej.
Technik, poruszający się po badanej
powierzchni pokrycia dachowego,
określa kierunek przepływu pola elek-
trycznego po powierzchni izolacji za
pomocą połączonego z prętami pomia-
rowymi przenośnego miernika prądu.
Właściwa interpretacja wskazań mier-
nika pozwala zlokalizować nawet naj-
mniejsze nieszczelności.
Podczas przeprowadzania badań
szczelności metodą elektryczną po-
tencjału pola nie znaleziono nieszczel-
ności w izolacji wodochronnej dachu
hali magazynowej. Hydroizolacja na
poziomej połaci została ułożona po-
prawnie, wytopy bitumu ze spodniej
warstwy arkuszy papy były prawidło-
we, a także wywinięcia na attyki
wykonano właściwie. Niewielkie uster-
ki przy izolowaniu naroży świetlików
zostały usunięte już w czasie trwania
badania.
Połać dachowa została prawidłowo
zabezpieczona przed przedostawa-
niem się wód opadowych w głąb po-
szycia. Wykluczono wten sposób prze-
cieki wód opadowych. Gdzie więc na-
leży szukać przyczyn przecieków?
Próby wodne
W drugim kroku pod lupę wzięto
świetliki, gdyż to wich sąsiedztwie naj-
częściej dochodziło do wycieków.
Przeprowadzono próbę wodną pole-
gającą na polewaniu badanego świe-
tlika strumieniemwody pod różnymką-
tem (symulacja nawalnych deszczów)
i obserwowaniu, czy nie następuje
wyciek do wnętrza. Pozytywny wynik
takiej próby świadczyłby o nieszczelno-
ści w obrębie świetlika i pozwoliłby
wskazać miejsce wciekania wody
do budynku. Badanie jednak miało wy-
nik negatywny! Pytanie, skąd cieknie
woda, pozostało więc nadal bez od-
powiedzi.
Próby dymowe
W trzecim etapie uwaga została
skupiona na obróbkach i wykończe-
niach. Zbadanie takich połączeń bywa
trudne, ponieważ ocena wizualna nie
daje pewności, że nie pominęliśmy
jakiegoś istotnego niewidocznego
szczegółu. W takich wypadkach nie-
ocenione okazuje się badanie dymo-
we, która polega na wtłoczeniu lekkie-
go zabarwionego gazu (gaz teatralny)
pod warstwę izolacji wodochronnej.
Wydobywający się kolorowy dym po-
zwala zlokalizować miejsca nieszczel- * Roof Consulting
Kondensacja pary wodnej
i jej skutki
mgr inż. Ryszard Klatt*
mgr inż. Dominika Rak*
5
Dachy – TEMAT WYDANIA
6 ’2009 (nr 442)
ności bądź uszkodzenia izolacji wo-
dochronnej.
Po przeprowadzeniu badania dymo-
wego przy wybranymcieknącymświetli-
ku stwierdzono, że świetlik i izolacja wo-
dochronna wokół niego były szczelne.
Bezdestrukcyjne pomiary
wilgotności przegród
budowlanych
W tej sytuacji zadecydowano się
wykonać serię pomiarów wilgotności
całej połaci dachowej. Pomiar wilgot-
ności jest całkowicie bezdestrukcyjny
(polega jedynie na przyłożeniu do ba-
danej przegrody specjalnej głowicy po-
miarowej), a zatem nie wymaga wyko-
nania uciążliwych, niekiedy trudnych
odkrywek materiałowych. Wynikiem
przeprowadzonych pomiarów jest ma-
pa zawilgocenia przegrody, na podsta-
wie której można ocenić przestrzenny
rozkład zawilgocenia w połaci.
Pomiary wilgotności połaci dachu ba-
danej hali magazynowej zostały prze-
prowadzone w pięciu różnych termi-
nach od 20.05.2008 r. do 23.07.2008 r.
każdorazowo w godzinach porannych
i popołudniowych. Najbardziej intere-
sujące są wyniki wgłębnego pomia-
ru wilgotności, które pozwalają na wy-
krycie wilgoci na całej grubości pokry-
cia dachowego. Po przeanalizowaniu
wszystkich pomiarów stwierdzono, że:
■ największe zawilgocenie pod-
czas wszystkich pomiarów występo-
wało w części wschodniej i północnej
dachu; szczególnie wzdłuż kalenicy
oraz attyki;
■ część zachodnia oraz południowa
pozostawała w okresie badań sucha
lub wykazywała tendencje do wysy-
chania.
Podczas badań główną uwagę sku-
piono na lokalizacji wilgotności w oko-
licy świetlików oraz attyk (w celu ła-
twiejszej interpretacji świetliki ponu-
merowano). W wyniku analizy wyty-
powano 7 świetlików zlokalizowanych
w miejscach największego zbadanego
zawilgocenia (wyraźne zagęszczenie
izolinii wilgotności). Na szczególną
uwagę zasługuje fakt, że przecieki,
które wystąpiły w obiekcie na począt-
ku grudnia 2008 r., ujawniły się w oko-
licy 3 spośród 7 wytypowanych świe-
tlików, co potwierdziło wiarygodność
badań. Wytypowano także 2 świetliki
„idealne”, czyli niewykazujące żadnego
zawilgocenia podczas badań. Pozwa-
lało to postawić hipotezę, że istniała ja-
kaś różnica w sposobie montażu po-
szczególnych świetlików, która ma
wpływ na powstawanie wycieków wil-
goci. Należało więc wykonać kolejny
krok, którymjest wykonanie odkrywek.
Odkrywki w wytypowanych
miejscach
Dokonano dwóch odkrywek na poła-
ci dachu. Pierwszą w miejscu uważa-
nym przez nas za najgorsze pod
względem wilgotnościowym, a drugą
w miejscu o najlepszych warunkach
wilgotnościowych (jeden ze świetlików
„idealnych”). Odkrywki te jednoznacz-
nie wykazały, że zgodnie z badaniami
wilgotności okolice pierwszego świetli-
ka były wilgotne. Widać było także de-
strukcyjną działalność wilgoci w pos-
taci rdzy, która powstała na szczycie
pionowej półki kątownika (fotografie 1
i 2). Świetlik „idealny” po odsłonięciu
izolacji wodochronnej był zupełnie su-
chy, a jego metalowe części nie wy-
kazywały żadnych śladów korozji
(fotografie 3, 4, 5).
Podczas dokonywania odkrywki za-
uważono przy pierwszym świetliku, że
wierzchnia warstwa izolacji termicznej
(wełny mineralnej) grubości 5 cm by-
ła nieciągła. Nad metalowym elemen-
tem obudowy świetlika pozostawiono
szczelinę, która powodowała, że mię-
dzy otoczeniemzewnętrznyma blachą
trapezową nie było żadnej bariery ter-
micznej! Świetlik „idealny” był zdecy-
dowanie lepiej zaizolowany, ponieważ
nad metalowym elementem występo-
wała ciągła warstwa 4 cm wełny mine-
ralnej.
Fot. 3. Odkrywka przy świetliku „ideal-
nym”. Po zdjęciu izolacji przeciwwodnej
bez widocznej krawędzi metalowego ele-
mentu obudowy
Fot. 1. Odkrywka przy podejrzanym
świetliku. Po zdjęciu izolacji przeciwwod-
nej i termicznej widoczna krawędź (1)
metalowego elementu obudowy ze ślada-
mi rdzy
Fot. 4. Odkrywka przy świetliku „ideal-
nym”. Po zdjęciu izolacji przeciwwodnej
i wycięciu fragmentu izolacji termicznej
widoczna krawędź (1) metalowego elemen-
tu obudowy
Fot. 2. Odkrywka przy podejrzanym
świetliku. Po zdjęciu izolacji przeciw-
wodnej widoczna krawędź (1) metalowe-
go elementu obudowy z wieloma śladami
rdzy
Fot. 5. Odkrywka przy świetliku „ideal-
nym”. Po zdjęciu izolacji przeciwwodnej
i wycięciu izolacji termicznej widoczny me-
talowy element obudowy (1) bez znaków
wilgoci i rdzy
6
TEMAT WYDANIA – Dachy
6 ’2009 (nr 442)
Przyczyny przecieków
Przyczyną kondensacji wewnątrz
przegrody i na wewnętrznej po-
wierzchni stropu z blachy trapezowej
było nieodpowiednie zaizolowanie
fragmentów metalowej obudowy
świetlików dachowych. Spowodo-
wało ono powstanie mostka termicz-
nego, a w konsekwencji wzrost zawil-
gocenia wewnątrz przegrody, wykra-
planie pary wodnej na powierzchni
wewnętrznej stropu oraz wyciekanie
wilgoci z wnętrza.
Przeprowadzając obliczenia cieplno-
-wilgotnościowe w osi mostka termicz-
nego, uzyskano wartość współczynni-
ka przenikania ciepła U= 4,945 W/m
2
K
(wartość ta wg normy nie powin-
na przekraczać 0,3 W/m
2
K). Wynik ta-
ki świadczy, że przegroda w miejscu
występowania mostka cieplnego
została zaprojektowana i wykona-
na w sposób nieprawidłowy, nie-
zgodny z wiedzą techniczną i nie
spełnia wymagań technicznych, za-
wartych w rozporządzeniu Ministra
Infrastruktury z 12 kwietnia 2002 r.,
dotyczących punktu rosy. Temperatu-
ra na wewnętrznej powierzchni prze-
grody jest niższa od temperatury
punktu rosy powiększonej o 1 °C dla
stycznia, lutego i grudnia (tabela).
Przekroczenie punktu rosy po-
woduje wykraplanie pary wodnej
w miejscach występowania most-
ków termicznych, tworzących się
w wyniku nieprawidłowego mon-
tażu izolacji podstaw świetlików.
Prawidłowe rozwiązanie powinno
uwzględniać, oprócz wymagań ciepl-
no-wilgotnościowych, trzy podstawowe
aplikacje:
a) podstawa świetlika na blasze tra-
pezowej powinna być zbudowana
z drewna;
b) paroizolację o odpowiednio do-
branych parametrach (S
d
= min 100 m)
należy układać szczelnie;
c) wizolacji termicznej należy wyklu-
czyć wszelkie przerwy i nieciągłości.
W tym konkretnym przypadku
wszystkie świetliki zostały zbudowane
z błędami – nie uwzględniono wymie-
nionych wyżej zaleceń punktu a i b, ale
tylko błąd wynikający z niewykluczenia
wszelkich przerwi nieciągłości (punkt c),
wywołuje kondensację ujawniającą się
wykraplaniem.
Rozwiązania i wnioski
Wycieki wilgoci nie zawsze świad-
czą o nieszczelności pokrycia. Należy
więc do każdego przypadku przecie-
ków podchodzić w sposób indywidual-
ny. Przeprowadzając kolejne, coraz
bardziej wnikliwe, badania można me-
todą eliminacji odkryć prawdziwą przy-
czynę problemu.
Po wykonaniu napraw dachu przy-
szedł czas na osuszenie przegrody
metodą konwekcji. Przez konwekcję
rozumiemy transport pary wodnej
podczas przepływu wilgotnego powie-
trza wskutek różnicy ciśnienia. Cie-
płe, wilgotne powietrze o niewielkiej
gęstości tworzy wznoszące prądy
w stosunku do chłodniejszego, such-
szego powietrza. Następnie w efekcie
podciśnienia/nadciśnienia wywołane-
go przez wiatr opływający budynek
powietrze to wypływa z przegrody
przez jej warstwy i nieszczelne spoiny.
Powoduje to obniżenie wilgotności
wewnątrz przegrody, a w konsekwen-
cji jej wysychanie w dłuższym czasie.
Szczeliny występują albo w świado-
mie zaplanowanych warstwach wenty-
lacyjnych, albo jako nieszczelności
przegrody budowlanej między wnę-
trzem a otoczeniem. Podstawowe
przykłady takich szczelin to obudowy
świetlików, wpusty, połączenia izolacji
wodochronnej z attykami pod obróbka-
mi blacharskimi itd.
Na badanym dachu przeprowadzo-
no kontrolę wilgotności w okresie wio-
senno-letnim przez wykonywanie po-
miarów poziomu wilgotności zarówno
na powierzchni przegrody (na głębo-
kości maks. 3 cm), jak również we-
wnątrz niej (na głębokości ok. 30 cm).
Wyniki tych badań wykazały, że prze-
groda wysycha. Zjawisko wysychania
przebiega w różnym tempie w różnych
budynkach, w zależności od zasto-
sowanego pokrycia dachowego.
W przypadku dachów krytych papą
o dosyć dużym oporze dyfuzyjnym
(S
d
= ok. 80 m) czas ten będzie zdecy-
dowanie dłuższy niż pokryć z nowo-
czesnych folii o S
d
< 2 m.
Po przeprowadzeniu tak długiego
„śledztwa” w zupełnie inny sposób pa-
trzy się na potrzebę wykonywania ba-
dań cieplno-wilgotnościowych budyn-
ków. Co więcej, zaczyna się doceniać
dodatkowe wymagania i zalecenia do-
tyczące poprawek do obliczonych war-
tości, czyli mostków cieplnych, zacina-
jących deszczy itp. Określenie konden-
sacji w przegrodzie na etapie projekto-
wania pozwala na dobranie optymal-
nych rozwiązań i jeśli to konieczne
na zmianę założeń projektowych.
Dokładność jest ważna wkażdymfa-
chu i jak pokazuje przedstawiony przy-
padek, niewielkie niedociągnięcia ze
strony osób montujących świetlik spo-
wodowały powstanie poważnego pro-
blemu narażającego na straty i niepo-
trzebne nerwy nie tylko użytkownika
hali, ale również projektanta i wyko-
nawcę obiektu.
Wszystkie fotografie archiwum
firmy Roof Consulting
Temperatura punktu rosy w kolejnych
miesiącach
Miesiąc Temperatura Temperatura
na punktu rosy T
s
wewnętrznej (wg wzoru
powierzchni Glasera
przegrody T
s
= (R
f
/100)
0,1247
T
i
[°C] (109,8+T)
-109,8
)
[°C]
Styczeń 0,675 1,596
Luty 1,335 1,650
Marzec 4,639 2,793
Kwiecień 9,677 3,852
Maj 14,136 7,953
Czerwiec 17,522 10,864
Lipiec 18,431 12,809
Sierpień 17,853 11,166
Wrzesień 14,384 8,154
Październik 10,420 6,912
Listopad 6,208 4,868
Grudzień 2,822 3,413
Likwidacja błędówwykonawczych
polega przede wszystkimna elimina-
cji mostków cieplnych. Błędy te
powstały w wyniku niestarannego
wykonania pokrycia w niektórych
miejscach. Nie ma więc konieczno-
ści rozbierania i naprawiania całego
dachu. Naprawy wystarczy ograni-
czyć do miejsc charakteryzujących
się największą wilgotnością. Po wy-
konaniu tych prac zalecane było dal-
sze obserwowanie dachu i wykona-
nie kolejnych napraw w razie ujaw-
nienia się wycieków w innych miej-
scach. Rozwiązanie takie pozwala
na oszczędność nie tylko czasu, ale
i środków.
7
B
udowa czy remont dachu to inwe-
stycja na wiele lat. Wybór pokrycia
i dodatkowych elementówdo wła-
ściwegowykończeniadachupowi-
nienwięcuwzględniaćwysokiekryteriaoce-
ny produktów, bo to one stanowią o szczel-
ności i jakości całegodachu. Wśródinwesto-
rów i wykonawców pokutuje przekonanie,
że najważniejsza jest dachówka, a całą
resztę, tzn. folię, kosze, obróbkę kominów
i uszczelnienie, można zastąpić tańszymi
odpowiednikami oryginalnych akcesoriów.
Niestety, niska cena oznacza zazwyczaj
niską jakość. Jeśli do tego dołożymy brak
kwalifikacji ekipymontującej pokrycie, baga-
telizującej zalecenia producenta oraz obo-
wiązujące przepisy i normy, to mamy ….
kłopoty z dachem. Błędy popełnione pod-
czas jego budowy wpływają na krótki okres
eksploatacji i są powodem późniejszego
często bardzo kosztownego remontu.
Na etapie wyboru pokrycia dachowego
bardzo ważna jest dogłębna analiza ofer-
ty produktów i warunków gwarancji. Dru-
gimkrokiemjest wybór profesjonalnej eki-
py dekarskiej polecanej przez producen-
ta pokrycia dachowego lub oddziały Pol-
skiego Stowarzyszenia Dekarzy. Błędy
wykonawcze mogą powstać praktycznie
w każdym miejscu na dachu podczas
montażu pokrycia i wykonywania obróbek
dekarskich. Najczęściej popełniane i ma-
jące największy wpływna późniejszą bez-
awaryjną eksploatację dachu występują
podczas montażu okapu, kalenicy i naro-
ża, kosza oraz obróbki komina. Problemy
w tych newralgicznych dla dachu miej-
scach mogą pojawić się już po pierwszych
opadach deszczu czy śniegu w postaci
zawilgoceń czy miejscowych przecieków
pod połacią dachową. W artykule omó-
wione zostaną błędy popełnione w tych
właśnie newralgicznych miejscach i kon-
sekwencje tych błędów.
Błędy w okapie i kalenicy
Każdydach, wszczególności dachzocie-
pleniem, powinien być zabezpieczony
przed kondensacją pary wodnej oraz wodą
i śniegiem, które mogą przedostać się
podpołać. Foliei membranydachowechro-
nią konstrukcję dachu i termoizolację
przed zawilgoceniem, np. wsytuacji uszko-
dzenia pokrycia. Jednocześnie zabezpie-
czają przed gromadzeniem się wilgoci po-
chodzącej ze skraplania się pary wodnej.
W związku z tym zadaniem dobrze skon-
struowanegodachujest odprowadzeniepo-
wstającego kondensatu i ewentualnych
przecieków do rynny za pomocą kanału
wentylacyjnego, który ma swój początek
wokapiei koniecwkalenicylubnarożu. Na-
leżyzwrócićszczególnąuwagęnaprawidło-
we wykonanie tych elementów dachu, jak
również na rodzaj akcesoriów dachowych
niezbędnych do ich wykonania. Istotny jest
parametr nazywanyprzekrojemwentylacyj-
nym– pamiętajmy o zachowaniu jego mini-
malnej wielkości. Wprzypadku okapu wiel-
kość tamusi stanowić conajmniej 0,2%po-
wierzchni dachu nad okapem, jednak nie
mniej niż 200 cm
2
na metr okapu. Przekro-
jeotworówwentylacyjnychnakalenicy(rów-
nież na narożu) dachu muszą stanowić co
najmniej 0,05% powierzchni rozpatrywanej
połaci dachu. Kolejny warunek mówi, żewe
wszystkich miejscach połaci dachowej wol-
na przestrzeń wentylacyjna musi mieć co
najmniej 200 cm
2
na metr okapu.
Odpowiedni wlot powietrzawokapiemo-
żna uzyskać, stosując akcesoria dachowe,
takie jak grzebień okapu z kratką wentyla-
cyjną lub taśma wentylacyjna okapu, za-
pewniające niezbędne przekroje wentyla-
cyjne. Niestety, z punktu widzenia klienta
(i częstowykonawcy) teniezbędneelemen-
tysąlekceważone, askutkiemjest brakwlo-
tupowietrzadokanałuwentylacyjnego. Do-
dam jeszcze, że prawidłowo wykonana
wentylacja przestrzeni pod pokryciem da-
chowymwpływa na trwałość pokrycia oraz
elementów konstrukcji dachu.
Na fotografii 1 przedstawiono nieprawi-
dłowo wykonany okap. W tym przypadku
bezpośrednio na folii zamontowano łaty,
zapominając o kontrłatach, a grzebień
okapu z kratką wentylacyjną został zało-
żony za pierwszą łatę. Wentylacja podpo-
łaciowa nie będzie w tym okapie funkcjo-
nowała, ponieważ nie ma wlotu do kana-
łuwentylacyjnegoi kontrłat, adodatkowofo-
lia została wyłożona bezpośrednio do ryn-
ny, co grozi jej uszkodzeniem przez UV.
Aby powietrze mogło właściwie prze-
mieszczać się pod połacią dachu, nie wy-
starczy zapewnienie odpowiedniego wlo-
tu powietrza w części okapowej. Należy
pamiętać również o odpowiedniej wenty-
lacji kalenic i naroży. Do tego celu służą
taśmy uszczelniająco-wentylacyjne na
kalenice i naroża lub uszczelki wentyla-
cyjne kalenicy, które oprócz doskonałych
właściwości wentylacyjnych zabezpiecza-
ją kalenice i naroża przed przedostawa-
niemsię pyłu śnieżnego i wody pod pokry-
cie. Duży przekrój wentylacyjny taśm(prze-
ważnie130–150cm
2
/m) zapewni skutecz-
ną wentylację połaci, nawet przy kro-
kwiach długości 13 – 15 m. Nieco innym
zabezpieczeniemkalenic dachówspadzi-
stych może być zastosowanie uszczelki
wentylacyjnej kalenicy, którą jak sama na-
zwa wskazuje, stosuje się tylko na kale-
nice. Nie dla wszystkich fachowców jest
to jednak zrozumiałe, a efekt końcowy
prezentuje fotografia 2, na której wyraź-
nie widać łatę pod gąsiorem nieosłoniętą
przez uszczelkę wentylacyjną kalenicy.
Konsekwencją niestosowania się do za-
leceń producenta będzie podciekanie wo-
dy opadowej i nawiewanie śniegu. Tak
więc aura zweryfikuje szybko popraw-
ność takiego rozwiązania, oczywiście
Dachy – TEMAT WYDANIA
6 ’2009 (nr 442)
* Monier Sp. z o.o., producent dachówki
Braas i RuppCeramika
Inwestor na błędach się uczy
... czyli jak nie należy wykonywać dachów
inż. Marek Podeszwa*
Fot. 1. Nieprawidłowo wykonany okap
Fot. 2. Błędne zastosowanie uszczelki
wentylacyjnej kalenicy (łata pod gąsiorem
nie została osłonięta przez uszczelkę)
8
na niekorzyść inwestora. Innym przykła-
dem ciekawego rozwiązania zastosowa-
nego przez wykonawcę jest sposób ob-
róbki naroży w połączeniu z kalenicą (fo-
tografia 3). W tym przypadku nadmienić
należy, że również dobry fachowiec miał-
by kłopot z właściwym połączeniem pię-
ciu naroży i jednej kalenicy za pomocą ta-
śmy i silikonu. Prezentowane rozwiązanie
to efekt wizji projektanta budynku, które
nie zawsze uda się właściwie wykonać
za pomocą dostępnych akcesoriów sys-
temowych danego producenta.
Błędy w koszu
Kolejnym bardzo ważnym elementem
podczas budowy dachu jest kosz, czyli
miejsce, wktórymdwie połacie przecina-
ją się pod kątem wklęsłym. Prawidłowo
wykonany kosz pełni rolę „rynny” odpro-
wadzającej wodę opadową spływającą
z połaci do narożnika systemu rynnowe-
go. Kosze wykonane są najczęściej z bla-
chy płaskiej stalowej lub aluminiowej tło-
czonej podłużnie lub poprzecznie. Waż-
ny podczas montażu blach jest sposób
ich przymocowania do podkładu, wyko-
nanego z łat drewnianych często
zagęszczonych lub desek, za pomocą
specjalnych klamer do mocowania ko-
szy. Unikniemy wten sposób błędu, który
popełniają wykonawcy, mocując blachy
do podkładu za pomocą gwoździ lub
wkrętów w obszarze, po którym spływa
woda. Dodatkowo przestrzeń pomiędzy
koszema dachówką warto zabezpieczyć
impregnowaną uszczelką z gąbki. Nie
bez znaczenia jest również szczelina,
którą tworzą dachówki docinane wzdłuż
krawędzi kosza. Dążenie wykonawców
do zminimalizowania tej szczeliny jest ry-
zykowne, gdyż zimą może doprowadzić
to do zatamowania spływu wody przez
nagromadzony w koszu śnieg i lód. Wte-
dy podczas najbliższej odwilży woda
przedostanie się pod dachówkę mimo
stosowania zabezpieczeń w postaci
uszczelki z gąbki. Ciekawym tego przy-
kładem są kosze na fotografiach 4, 5 i 6
(dotyczą tego samego budynku). Prezen-
tują one inwencję twórczą „fachowca”
próbującego zastąpić firmowe kosze zwy-
kłą blachą aluminiową i to o szerokości
ok. 30 cm (kosze dostępne od producen-
tów mają szerokość najczęściej 50 cm).
Fotografie 4 i 5 pokazują nowatorski spo-
sób montażu blachy koszowej, ułożonej
z niewielkimzakłademod komina do oka-
pu. Niby nic niezwykłego, ot kosz jakich
wiele? Kłopot w tym, że blacha koszowa
kończyła się na blasze okapu, przecho-
dząc pod trzema ostatnimi rzędami da-
chówek. Dodatkowo nasz ekspert dacho-
wy podocinał dachówki na styk, co pre-
zentuje fotografia 6. Efektemtakiego dzia-
łania były przecieki po pierwszych opa-
dach śniegu i odwilży. Woda spływająca
z połaci do blachy koszowej przedosta-
wała się wmiejscu połączenia z blachą (tą
pod dachówkami) bezpośrednio pod po-
łać dachową i spływała po membranie
do wnętrza budynku.
Błędy w obróbce komina
Jednym z trudniejszych elementów
podczas budowy dachu jest prawidłowa
obróbka miejsc, w których elementy
konstrukcji budynku przecinają jego
połać. Najczęściej są to miejsca, w któ-
rych dachówka styka się ze ścianą komi-
na czy lukarny. Są one szczególnie nara-
żone na powstawanie nieszczelności,
przez które deszcz czy śnieg może prze-
dostać się pod połać dachu. Ich niewłaści-
wa obróbka oraz zastosowanie materia-
łu wątpliwej jakości mogą być powodem
wielu późniejszych zmartwień użytkowni-
ków. Skutkiemtakiej niedbałości jest czę-
sto śnieg czy woda opadowa wepchnię-
te przez wiatr pod niefachowo wykonaną
obróbkę, które z kolei powodują zawilgo-
cenie termoizolacji i konstrukcji dacho-
wej. Przykład prezentujący niewłaściwy
sposób obróbki komina pokazuje fotogra-
fia 7. Zastosowana przez wykonawcę ob-
róbka z blachy nie zabezpiecza połącze-
nia połaci z kominem przed opadami at-
mosferycznymi. Pomiędzy dachówką
a obróbką jest duża szczelina, przez któ-
rą będzie się przedostawała woda lub
śnieg, szczególnie podczas silnego wia-
tru. Jeśli dodatkowo folia lub membrana
nie będzie oklejona wokół komina, to ma-
my pewny przeciek na poddasze. W ta-
kich rozwiązaniach warto zastosować kle-
jone taśmy uszczelniające wraz z listwą
aluminiową dodatkowo dociskającą ta-
śmę do komina. Alternatywą jest obróbka
z blachy, ale dociętej dokładnie tak jak
profil dachówki i folią lub membraną okle-
joną wokół komina. Pamiętajmy również
o tym, że komina nie zaleca się murować
z cegły dziurawki, szczególnie jeśli nie
będzie on zakończony właściwie wyko-
naną czapą kominową. Konsekwencje są
łatwe do przewidzenia. Woda przedosta-
je się przez otwory do wnętrza komina,
a niekiedy i do pomieszczeń przez fugi.
Wmroźne dni woda zamarza wotworach
i może dojść do rozsadzenia cegły.
Prawidłowo działająca wentylacja, wła-
ściwie wykonany kosz i obróbka komina
zapewnią bezproblemową eksploatację
i mają za zadanie stworzenie bezpieczne-
go i trwałego dachu. Istotna jest również
wiedza i profesjonalne podejście do zasad
prawidłowego montażu poszczególnych
elementów dachu. Zapewnia to bardzo
dobrą jakość wykonania prac dekarskich,
a inwestorom pewny dach nad głową.
Fot. archiwum autora
TEMAT WYDANIA – Dachy
6 ’2009 (nr 442)
Fot. 4. Niewłaściwie wykonane kosze da-
chowe
Fot. 5. Kosz z blachy
aluminiowej – inwencja
„twórcza” fachowca
Fot. 6. Błędne do-
cinanie dachówek
na styk
Fot. 7. Niewłaściwy sposób obróbki komina
Fot. 3. Nieprawidłowa obróbka naroży
i kalenicy
DACHY PŁASKIE ROCKWOOL –
PROFESJONALNE ROZWIĄZANIA IZOLACYJNE
PRODUKTY I SERWIS NAJWYŻSZEJ JAKOŚCI
Kluczem do odpowiedniej izolacji dachów płaskich jest przede wszystkim wybór
wysokiej jakości produktów. Równie ważne jest jednak właściwe ich zaprojektowa-
nie i wykonanie, dlatego oferujemy Państwu serwis działu Doradztwa Technicznego
firmy ROCKWOOL POLSKA. Jego pracownicy podzielą się profesjonalną wiedzą
dotyczącą izolacji dachów płaskich na każdym etapie inwestycji i pomogą w wyborze
najbardziej efektywnego rozwiązania.
SKALNA WEŁNA MINERALNA
IZOLACYJNOŚĆ TERMICZNA – skalna wełna mineralna ROCKWOOL produkowa-
na jest przy użyciu najnowszych technologii z zachowaniem wszelkich norm ochrony
środowiska naturalnego, z powszechnie dostępnych surowców oraz z wykorzystaniem
materiałów z recyklingu. Skalna wełna mineralna ROCKWOOL jest jednym z nie-
licznych produktów w sektorze przemysłowym, która oszczędza wielokrotnie więcej
energii niż jest zużywane przy jej produkcji. Typowy produkt izolacyjny ROCKWOOL
może przez 50 lat zaoszczędzić ponad 100 razy więcej energii pierwotnej niż energii
zużytej podczas całego cyklu jego istnienia, tj. podczas produkcji, transportu, eksplo-
atacji (kilkadziesiąt lat użytkowania budynku) oraz utylizacji.
BEZPIECZEŃSTWO PRZECIWPOŻAROWE – wśród rozmaitych materiałów termo-
izolacyjnych płyty dachowe ROCKWOOL są materiałem unikalnym. Potwierdzeniem
tego faktu jest uzyskanie najwyższej klasy reakcji na ogień – A1. Przeprowadzone
badania odporności ogniowej stropodachów (REI, RE ) jednoznacznie potwierdzają,
iż każde rozwiązanie z zastosowaniem płyt ze skalnej wełny mineralnej daje najlepsze
efekty. Stosowanie skalnej wełny mineralnej zapewnia bezpieczeństwo każdego ro-
dzaju dachu płaskiego, niezależnie od użytego materiału pokryciowego. Przebadane
rozwiązania z różnymi rodzajami hydroizolacji i blach trapezowych jednoznacznie po-
twierdzają znakomite właściwości przeciwogniowe skalnej wełny mineralnej. W pew-
nych przypadkach nie ma konieczności wykonywania dodatkowych prac związanych
ze specjalnym uszczelnieniem, a co za tym idzie ponoszenia dodatkowych kosztów.
Stosowanie płyt ROCKWOOL w każdym przypadku zapewnia całkowite bezpieczeń-
stwo przeciwpożarowe. Klasa reakcji na ogień A1 oznacza również, iż materiał nie
uczestniczy w ewentualnym rozwoju pożaru.
KOMFORT AKUSTYCZNY – skalna wełna mineralna ROCKWOOL dzięki swej włók-
nistej strukturze, a jednocześnie odpowiedniej masie, posiada własności absorbujące
i wytłumiające fale dźwiękowe. Wyroby z niej produkowane są stosowane tam, gdzie
konieczne jest wytłumienie hałasu urządzeń, a także w miejscach, w których mają być
zapewnione sprzyjające warunki do prowadzenia rozmów. Wśród rozwiązań dacho-
wych ROCKWOOL znajdują się między innymi izolacje akustyczne dachów hal pro-
dukcyjnych, lotnisk, kin i sal koncertowych.
KOMPLEKSOWE ROZWIĄZANIA DLA DACHÓW PŁASKICH
Podstawowy asortyment wyrobów dachowych ze skalnej wełny mine-
ralnej ROCKWOOL to znane na rynku inwestycyjnym płyty MONROCK MAX
i DACHROCK MAX. Płyty MONROCK MAX przeznaczone są na standardowe dachy,
a DACHROCK MAX warto stosować tam, gdzie przewiduje się częstsze oddziały-
wanie sił skupionych. Poza tradycyjnymi płytami ze skalnej wełny ROCKWOOL
produkowane są inne dachowe elementy o różnych kształtach i wymiarach lub całe
ich zestawy, w tym: płyty DACHROCK SPS, które przeznaczone są do kształtowania
spadku lub kontrspadku na dachu płaskim o dowolnym nachyleniu. Gama płyt dacho-
wych i akcesoriów takich jak: kliny dachowe, płyty kształtujące spadek, bloczki trape-
zowe, łączniki, kleje, folia paraizolacyjna oraz możliwość nieodpłatnego wypożyczenia
wózka Lift&Roller do transportu wełny umożliwiają wykonanie każdego dachu, nie-
zależnie od rodzaju materiału pokryciowego czy sposobu mocowania.
MONROCK PRO – NOWOŚĆ W OFERCIE ROCKWOOL DLA
DACHÓW PŁASKICH
Wiedza naszych technologów i inżynierów oraz międzynarodowa współpraca w ra-
mach Grupy ROCKWOOL owocuje wprowadzaniem innowacyjnych rozwiązań izola-
cyjnych na polski rynek. Przykładem jest płyta MONROCK PRO. Unikalna kombina-
cja parametrów cieplnych i mechanicznych płyt MONROCK PRO jest odpowiedzią na
rosnące wymagania dotyczące poprawy izolacyjności cieplnej przegród. Niski współ-
czynnik przenikania ciepła (h
D
= 0,037 W/mK) pozwala na bardziej efektywne izolo-
wanie dachów płaskich. Jednocześnie wysoka – 500 N – odporność na obciążenia
punktowe, np. chodzenie, pozwala na sprawniejsze wykonywanie prac i utrzymanie
dachu w czasie jego eksploatacji.
WSPARCIE NA WYCIĄGNIĘCIE RĘKI
Specjalnie dla projektantówi architektówstworzyliśmy serwiswww.projektanci.rockwool.pl,
planując go w taki sposób, aby użyteczne informacje znajdowały się na wyciągnięcie ręki:
• katalog rozwiązań i produktów,
• programy kalkulacyjne służące do odpowiedniego doboru izolacji,
• biblioteka rysunków technicznych,
• dokumenty dopuszczające produkty do obrotu (aprobaty techniczne, deklaracje
zgodności).
Na życzenie klienta, po dostarczeniu przez niego niezbędnych danych, projektowane
są zestawy DACHROCK SPS (System Płyt Spadkowych) – płyty dachowe do kształ-
towania spadków, potrzebnych do odprowadzania wód opadowych w warstwie ter-
moizolacji. Doradcy przygotowują szczegółowy projekt odwodnienia dachu płaskie-
go, obejmujący:
• zestawienie płyt spadkowych DACHROCK SP i kontrspadkowych DACHROCK KSP,
• kalkulację cenową,
• plan ułożenia systemu płyt spadkowych na dachu.
Pomocą w rozwiązaniu problemów technicznych, doborze optymalnych rozwiązań
oraz dostosowaniu do oczekiwań projektanta i inwestora służą Państwu przedsta-
wiciele ROCKWOOL POLSKA. Kontakt do przedstawiciela handlowego w danym
regionie znajduje się na www.rockwool.pl.
PROGRAMY KALKULACYJNE ROCKWOOL
Dokładne obliczenia parametrów potrzebnych przy projektowaniu dachów płaskich
mogą Państwo wykonać wykorzystując przygotowane specjalnie dla Was programy
kalkulacyjne. Na ofertę doradczą ROCKWOOL składa się obecnie siedem programów
obliczeniowych, z których skorzystało już ponad 5 tysięcy osób odwiedzających stro-
nę internetową www.rockwool.pl. Poniżej prezentujemy te programy, które cieszą się
największą popularnością wśród profesjonalistów:
• RockProfit służący do wyliczania optymalnej grubości izolacji termicznej przegród
budynku (ścian, dachów, podłóg) w oparciu o zdyskontowaną wartość netto inwe-
stycji NPV.
• SoundPro, który służy do doboru rozwiązań ścian działowych zgodnie z wymaga-
niami dotyczącymi izolacyjności akustycznej, odporności ogniowej oraz izolacyjno-
ści termicznej.
• Kalkulator U, używany do wyliczenia współczynnika U – podstawowego parame-
tru oceniającego izolacyjność termiczną przegród budynku: ścian, dachów, podłóg
i posadzek (dawne Uk).
• HeatRock pozwala w prosty sposób wyznaczyć grubość izolacji w technice grzew-
czej, chłodnictwie i instalacjach przemysłowych.
• Kalkulator cieplno-wilgotnościowy służy do doboru układu warstw przegród
w taki sposób, aby zapobiec powstawaniu kondensacji pary wodnej na powierzchni
którejś z warstw analizowanej przegrody oraz uniknąć rozwoju pleśni.
doświadczenie <<<
wsparcie <<<
pewność <<<
Profesjonalne ocieplenie dachów płaskich
fesjonaliści
doceniają lepsze
parametry.
Profesj
h
D
= 0,037 W/mK
D
PL
(5)
= 500 N
NOWOŚĆ
www.rockwool.pl | doradcy@rockwool . pl | 0 8 0 1 6 6 0 0 3 6 | 0 6 0 1 6 6 0 0 3 3 | pn. - pt . : 8. 00-1 6. 00
12
TEMAT WYDANIA – Dachy
6 ’2009 (nr 442)
Kilka słów przypomnienia:
dlaczego należy stosować
papy z funkcją wentylacji
podłoża i czym są papy
SZYBKI SYNTAN
®
SBS?
Podłoże, na którymukładamy pokry-
cie papowe, zazwyczaj betonowe lub
z kilku starych, wysłużonych powłok pa-
powych klejonych lepikiem, zawiera za-
wsze pewną ilość wilgoci, pochodzącej
z procesówtechnologicznych wiązania
betonu, czy z opadów atmosferycz-
nych. Sytuacja może ulec pogorszeniu,
jeśli wewnątrz pokrycia dachu znajdu-
ją się warstwy pochodzenia organicz-
nego, w których pod wpływem ciepła
i wilgoci zachodzą zjawiska rozpadu or-
ganicznego z wydzielaniemznacznych
ilości gazów organicznych. Dodatkowo
wilgoć bezpośrednio pod pokrycie pa-
powe przedostaje się na skutek natural-
nych procesów dyfuzji z pomieszczeń
pod stropodachem. Wokresie kiedy po-
krycie dachowe jest rozgrzane, powie-
trze zawarte w nim zwiększa kilkukrot-
nie swoją objętość, woda wpodłożu za-
czyna zamieniać się w parę wodną,
a gazy pochodzenia organicznego
gwałtowniej zaczynają się uwalniać.
Prowadzi to nieuchronnie do wzrostu
ciśnienia wszystkich gazów znajdują-
cych się bezpośrednio pod poszyciem
papowym. Wzwiązku z tym, że gazy te
nie mogą się wydostać na zewnątrz
i równomiernie rozłożyć się na po-
wierzchni dachu, dochodzi do ich kon-
centracji wmiejscach, gdzie zespojenie
papy z podłożem jest najsłabsze.
W miejscach tych tworzą się tzw. pur-
chle dachowe, czyli pęcherze, dochodzi
do licznych sfałdowań, miejscowych
spękań i naprężeń pokrycia papowego.
Ich wielkość może być różna, zależy
od stopnia zawilgocenia dachu i waha
się od kilkunastu centymetrów do kilku
metrów (!). Zjawisko to doskonale wi-
dać latem w godzinach południowych.
Dach spęcherzowany powinien być nie-
zwłocznie naprawiony, ponieważ wy-
stępowanie pęcherzy dachowych grozi
mechanicznym uszkodzeniem pokry-
cia. Kto kiedykolwiek znajdował się
na takim dachu, wie, że chodząc po
nim doznajemy uczucia „nieważkosci”,
a spod naszych stóp z sykiem ucieka
powietrze oraz daje się słyszeć charak-
terystyczny odgłos łamanej papy. Takie
spacery po dachu skutkują z reguły licz-
nymi przeciekami już podczas najbliż-
szego deszczu. W celu zapobieżenia
temu zjawisku należy:
● doprowadzić do równomiernego
rozkładu ciśnienia gazów pod warstwą
papy, tak aby nie koncentrowały się
one w określonych miejscach, tworząc
„purchle”;
● odprowadzić nadmiar gazów na
zewnątrz pokrycia – do atmosfery.
Papy WENTYLOWANE SZYBKI SYNTAN
®
SBS
Papy TERMIK SZYBKI SYNTAN
®
SBS
Z papami nowej generacji Szybki Syntan
®
SBS Czytelnicy miesięcznika „Materiały
Budowlane” mieli okazję już się zapoznać. Przeszło dwa lata temu, w nr 4/2007
zaprezentowanopapy z rodziny WENTYLOWANYCHSZYBKI SYNTAN
®
SBS. Odte-
go czasu ta nowa generacja pokryć dachów płaskich ewoluowała i wzbogaciła się
o nową rodzinę pap TERMIK SZYBKI SYNTAN
®
SBS. Producent również zadbał
ostworzenieRekomendowanychRozwiązańHydroizolacyjnychICOPALdladachów
płaskich, w których podstawowe znaczenie mają papy SZYBKI SYNTAN
®
SBS.
Została również przygotowana Rekomendacja Techniczna RT ITB-1096/2008
„Pokrycia dachowe z pap asfaltowych aktywowanych termicznie z wbudowaną
warstwą wentylacyjną: Extra Wentylacja Top 5 Szybki Syntan
®
SBS stosowane
w układach jednowarstwowych, Wentylacja Baza 3 Szybki Syntan
®
SBS
stosowane w układach dwuwarstwowych” opisująca zastosowania i szczegóło-
we rozwiązania dla pap WENTYLOWANYCH SZYBKI SYNTAN
®
SBS w układach
jedno- i dwuwarstwowych.
– papy nowej generacji
do renowacji dachów płaskich
13
Dachy – TEMAT WYDANIA
6 ’2009 (nr 442)
Dostępny i dotychczas szeroko sto-
sowany układ wentylacji pokrycia pa-
powego składał się z papy perforowa-
nej oraz kominków wentylacyjnych
(fotografia 1).
Jednak torozwiązanie, dotychczas
powszechnie stosowane z uwagi
na brak wpraktyce innychsprawdzo-
nych rozwiązań technologicznych
– miało wiele wad. Z reguły na skutek
sklejenia się papy perforowanej
z podłożem rozwiązanie to w zasa-
dzie przestawało działać już po
upływie dwóch, trzech sezonów!!!
Przy dokonywaniu odkrywek pokryć da-
chowych, wktórych została zastosowa-
na papa perforowana, często obserwo-
wane było całkowite sklejenie się tej pa-
py z podłożem. Na skutek drastyczne-
go zaniku, wraz z upływemczasu, funk-
cji wentylowania pokrycia papowego
dochodziło na dachach z zastosowa-
nym starym układem wentylacji do
powstawania pęcherzy i sfałdowań, czy-
li do odtworzenia mechanizmu dest-
rukcji pokrycia papowego, któremu
właśnie miało zaradzić zastosowane
rozwiązanie wentylacji składające się
z papy perforowanej i kominków.
Odpowiedzią firmy ICOPALna liczne
niedoskonałości starego rozwiązania są
papy nowej generacji rodziny WENTY-
LOWANYCH typu Szybki Syntan
®
SBS
do renowacji dachów zawilgoconych
oraz rodziny pap TERMIK typu Szybki
Syntan
®
SBS do renowacji dachów lek-
ko zawilgoconych bądź suchych.
Papa EXTRA WENTYLACJA
TOP 5,2 SZYBKI SYNTAN
®
SBS (fo-
tografia 2) łączy w sobie trzy funkcje:
warstwy wierzchniego krycia, wenty-
lacji pokrycia papowego i równomier-
nego rozprowadzenia ciśnienia par
i gazów (fotografia 3). Jedna warstwa
tej papy zapewnia perfekcyjne odpro-
wadzenie powietrza i pary wodnej
z wnętrza dachu oraz daje zabezpie-
czenie hydroizolacyjne powierzchni
dachów poddawanych renowacji, któ-
rych struktura jest silnie zawilgocona.
Dystrybucja gazów odbywa się przez
system inteligentnych kanałów wenty-
lacyjnych utworzonych na spodniej
części papy. W procesie produkcji
na jej spodnią powierzchnię została
naniesiona cienka warstwa folii synte-
tycznej, w charakterystycznym czer-
wonym kolorze, odporna na wysoką
temperaturę. Jest ona w stanie krót-
kotrwale wytrzymać temperaturę
do 1000 °C. Na warstwie folii naniesio-
ne zostały pasma syntetycznego kleju
bitumicznego, który podczas procesu
aplikacji papy, aktywowany termicznie,
skleja ją z podłożem. Aktywacja ter-
miczna w żadnym wypadku nie ozna-
cza przetopienia spodniej części papy
i upłynnienia asfaltu, tak jak się to dzie-
je w przypadku zwykłych pap zgrze-
walnych, w tym wypadku chodzi jedy-
Fot. 1. Układ wentylacji podłoża z za-
stosowaniem papy perforowanej i ko-
minków wentylacyjnych
Fot. 3. Dystrybucja gazów, rozgrzanego
powietrza i pary wodnej pod powierzch-
nią papy
Fot. 2. Spodnia strona papy EXTRAWEN-
TYLACJA TOP 5,2 SZYBKI SYNTAN
®
SBS. Nazwa „SYNTAN” powstała z połą-
czeniadwóchsłów: „SYNTheticAdhesioN”.
Paski klejącewykonanowtechnologii Szyb-
ki Profil. Powłokasyntanowa(kolorczerwo-
ny) wytrzymuje temperaturę płomienia
z palnika gazowego – wtymmiejscunie do-
chodzi do zgrzania papy z podłożem
Rodzina pap Rodzina pap
WENTYLOWANYCH SZYBKI SYNTAN
®
SBS TERMIK SZYBKI SYNTAN
®
SBS
(naprawy dachów silnie zawilgoconych (naprawy dachów suchych
w swej strukturze) lub lekko wilgotnych)
Extra Wentylacja Top 5,2 Szybki Syntan
®
SBS Termik Top 5,2 Szybki Syntan
®
SBS
(papa do jednowarstwowych pokryć dachowych) (papa do jednowarstwowych pokryć dachowych)
Termik Top 5 Szybki Syntan
®
SBS
(papa do jednowarstwowych pokryć dachowych)
Wentylacja Baza 3 Szybki Syntan
®
SBS Termik Baza 2,5 Szybki Syntan
®
SBS
(papa podkładowa) (papa podkładowa)
Termik V60 (-5 °C) S42H Szybki Syntan
®
SBS
(papa do czasowych układów naprawczych)
Szczegóły techniczne: www.syntan.icopal.pl
14
TEMAT WYDANIA – Dachy
6 ’2009 (nr 442)
nie o dostarczenie bardzo niewielkiej
ilości energii cieplnej, aby klej synte-
tyczny nabrał właściwości klejących.
Specyficzne rozmieszczenie pasm
wentylacyjnych na spodzie papy pre-
dysponuje ją do zastosowań na da-
chach silnie zawilgoconych w swej
strukturze, długotrwale narażonych
na oddziaływanie opadówatmosferycz-
nych.
Jeśli natomiast przeprowadzamy
renowację dachu, którego wilgotność
jest niewielka, możemy użyć pap typu
TERMIK (fotografia 4). Zastosowa-
no w nich folię syntanową o takich sa-
mych właściwościach jak w rodzinie
pap WENTYLOWANYCH, jednakże
w charakterystycznym niebieskim ko-
lorze. Papy TERMIK to papy dwu-
funkcyjne: spełniają funkcję warstwy
wierzchniego krycia oraz lokalnego
wyrównania ciśnienia par i gazów
pod pokryciem z papy. Rodzina pap
TERMIK zawiera dwie papy do jedno-
warstwowych pokryć dachowych, pa-
pę podkładową oraz papę stanowią-
cą czasowy układ naprawczy (tabela
na str. 13).
Rodzina pap WENTYLOWANYCH
i TERMIKobejmuje również papy pod-
kładowe z charakterystycznymi rysun-
kami kanałów w kolorach odpowiednio
czerwonym i niebieskim na spodniej
stronie. Są to papy WENTYLACJA
BAZA 3 SZYBKI SYNTAN
®
SBS oraz
TERMIK BAZA 2,5 SZYBKI SYNTAN
®
SBS.
Do prawidłowej aplikacji papy typu
SZYBKI SYNTAN
®
SBS służy specjal-
nie wyprofilowana prowadnica oraz
wałek dociskowy do uzyskiwania wy-
pływów masy asfaltowej wzdłuż za-
kładów podłużnych (fotografia 5).
W dbałości o każdy szczegół, papy
SZYBKI SYNTAN
®
SBS zostały za-
opatrzone w system Szybki Profil
®
SBS. Taka budowa zapewnia jeszcze
szybsze zgrzewanie papy z podłożem
i dodatkowo redukuje zużycie gazu
oraz powoduje, że ryzyko błędów
ludzkich jest w praktyce bardzo nie-
wielkie.
Podłoże, do którego zgrzewane są
papy SZYBKI SYNTAN
®
SBS, powin-
no zostać zagruntowane preparatem
bitumicznym SIPLAST PRIMER
®
SZYBKI GRUNT SBS (fotografia 6).
Zastosowanie tego i tylko tego środka
gruntującego umożliwia uzyskanie
długoletnich gwarancji jakości na ukła-
dy hydroizolacyjne wykonane z zasto-
sowaniem pap typu Szybki Syntan
®
SBS. Takie przygotowanie podłoża
gwarantuje prawidłową przyczepność
aktywowanej termicznie papy do
podłoża.
Rekomendowane
Układy Technologiczne
ICOPAL
W oparciu o zastosowanie produko-
wanych w Zduńskiej Woli pap w tech-
nologii Szybki Syntan
®
SBS powstały
Rekomendowane przez ITBwWarsza-
wie Układy Technologiczne Icopal S.A.
Ich zastosowanie skutkuje uzyskaniem
długoletniej pisemnej Imiennej Gwaran-
cji Jakości Icopal. Rekomendowane
Układy Technologiczne są spójne tech-
nologicznie, tzn. zastosowane materiały
wzajemnie się uzupełniają, jednocześ-
nie wzmacniając swoje działanie przy
wykorzystaniu technologii modyfikacji
asfaltów elastomerem SBS. W skład
Rekomendowanych Układów wchodzi
środek gruntujący Siplast Primer
®
Szybki
Fot. 4. Spodnia strona papy TERMIK
TOP5,2 SZYBKI SYNTAN
®
SBS. Paski
klejące wykonano w technologii Szybki
Profil
®
SBS. Są one gęsto rozmieszczo-
ne na spodniej części papy i tworzą sys-
tem połączonych kanałów lokalnie
wyrównujących ciśnienie par i gazów
pod pokryciem z papy. Powłoka synta-
nowa (kolor niebieski) wytrzymuje tem-
peraturę płomienia z palnika gazowego
– w tym miejscu nie dochodzi do zgrza-
nia papy z podłożem
Fot. 5. Aktywacja termiczna papy
SZYBKI SYNTAN
®
SBS odbywa się
bardzo sprawnie. Paski kleju bitumicz-
nego sklejają się z podłożem po dostar-
czeniu minimalnej porcji ciepła. Wałek
dociskowy umożliwia uzyskanie rów-
nomiernego wypływu masy asfalto-
wej wzdłuż brzegu zakładu podłużnego
papy
Fot. 6. Siłę przyczepności
papy do podłoża znacznie
zwiększa zagruntowanie pod-
łoża unikalnym środkiem
gruntującymSiplast Primer
®
Szybki Grunt SBS. Środek ten fantastycznie
szybko całkowicie wysycha, nie dopuszczając
do zatykania się systemu dystrybucji gazów
Fot. 7. Silver Primer
®
Szybki Lakier SBS
tworzy na zabezpieczanym podłożu płyn-
ną warstwę prawdziwego aluminium, od-
bijającą ponad 70% promieniowania UV
i podczerwonego, przyczyniającsiętymsa-
mymdo wolniejszego starzenia się asfaltu,
jakrównież dotworzeniaefektu„chłodne-
go dachu”. Jest także praktycznie w cało-
ści zatrzymane osypywanie się posypki
gruboziarnistej z powierzchni papy. Nie
bez znaczenia jest także efekt estetyczny
15
Dachy – TEMAT WYDANIA
6 ’2009 (nr 442)
Grunt SBS, papy aktywowanetermicz-
nie Szybki Syntan
®
SBS, papy zgrze-
walnemodyfikowanetypuSzybki Pro-
fil
®
SBS oraz uzupełniający (stosowa-
ny opcjonalnie) lakier zabezpieczający,
tworzący powłokę prawdziwego płyn-
nego aluminiumSilver Primer
®
Szybki
Lakier SBS (fotografia 7).
Zastosowanie wymienionych pro-
duktów w spójnych Rekomendowa-
nych Układach Technologicznych
zzastosowaniempaprodzinyTERMIK
i WENTYLOWANYCH przedstawia
zamieszczony obok schemat.
Warto zauważyć, że zastosowanie
Silver Primer
®
Szybki Lakier SBSwy-
dłuża Imienną Gwarancję Jakości
Icopal o 3 – 5 lat. Natomiast Imienna
Gwarancja Jakości Icopal na Układy
Technologiczne wynosi od 7 aż do 45
lat. Rejestracja tych gwarancji i uzy-
skanie Imiennej Karty Gwarancyjnej
nie powinny nastręczać żadnych
trudności. Algorytm rejestracji na
www.gwarancje.icopal.pl jest przej-
rzysty i umożliwia rejestrację gwaran-
cji wciągu 5 min. Warunkiemuzyska-
nia gwarancji jest jej zarejestrowanie
w okresie 45 dni od daty zakupu pro-
duktów w ilości technologicznie uza-
sadnionej dla prawidłowego ich za-
stosowania.
Zaawansowana technologia
Szybki Syntan
®
SBSwymagaodpo-
wiedniego szkolenia wykonawców.
W związku z tym układanie pap
Szybki Syntan
®
SBS jest powierzo-
ne wyłącznie firmom przeszkolo-
nymz metod ich aplikacji oraz z za-
sad prawidłowej wentylacji.
Zastosowanie pap w technologii
Szybki Syntan
®
SBSdo renowacji da-
chów płaskich daje pełną gwarancję
długowieczności działania systemu
wentylacji podłoża papowego oraz je-
go pełnej hydroizolacyjności.
Opracował:
mgr inż. Grzegorz Gładkiewicz
www.icopal.pl
www.syntan.icopal.pl
www.gwarancje.icopal.pl
16
TEMAT WYDANIA – Dachy
6 ’2009 (nr 442)
Danuta Matynia: Wlipcuubiegłego
roku Rada Nadzorcza Icopal A/S wy-
brała Pana na nowego CEO – Gene-
ralnego Dyrektora Zarządzające-
go Grupy. Jak przebiegała Pańska
wcześniejsza kariera zawodowa?
Miguel Kohlmann: Przed dołącze-
niem do zespołu Grupy Icopal przez
prawie 10 lat byłemprezesemzarządu
Grupy Pipelife, jednego z liderów
na europejskim rynku rur z tworzyw
sztucznych i armatury stosowanej
w budownictwie. Firma ta jest znana
również wPolsce. Wcześniej pracowa-
łem przez 10 lat jako Dyrektor Zarzą-
dzający oraz Dyrektor Handlowy w fir-
mie branży aluminium. Natomiast swo-
ją karierę zawodową rozpocząłem
w branży tworzyw sztucznych, produ-
kując różnego typu komponenty dla
przemysłu samochodowego.
DM: Jakieobszarydziałalności Gru-
py podlegają bezpośrednio Panu?
MK: Jako Generalny Dyrektor Za-
rządzający jestem odpowiedzialny za
definiowanie strategii koncernu oraz
za monitorowanie jej wdrożenia.
Oprócz tego do moich głównych za-
dań należy zapewnienie, że każdą jed-
nostką organizacyjną Grupy kierują
bardzo dobrzy menedżerowie oraz
dbanie o rozwój kadry kierowniczej.
Moją ambicją jest przyciąganie do pra-
cy w Grupie i zatrzymywanie najlep-
szych pracowników. Ich doświadcze-
nie oraz wysokie kwalifikacje zawodo-
we pozwalają Icopalowi uzyskiwać
przewagę konkurencyjną. Ponadto
utrzymuję stałe kontakty z udziałow-
cami i potencjalnymi inwestorami. Pre-
zentuję im bieżące dokonania Grupy
i wskazuję, dlaczego Icopal może być
dobrą inwestycją. Obecnie do moich
bardzo ważnych zadań należy także
szczegółowe poznawanie poszczegól-
nych firm Grupy i rynków, na których
działają oraz spotkania z naszymi klu-
czowymi klientami. Te działania poma-
gają w podejmowaniu właściwych de-
cyzji i przygotowywaniu odpowiedniej
strategii dla Grupy.
DM: Jaką pozycję na światowym
rynkuzajmuje obecnie Grupa Icopal?
MK: Jesteśmy światowym liderem
na rynku materiałów hydroizolacyj-
nych. Oczywiście nasz udział jest róż-
ny na różnych rynkach i wróżnych gru-
pach produktowych. Geograficznie
koncentrujemy się na Europie oraz
Ameryce Północnej, gdzie mamy bar-
dzo silną pozycję. Grupa Icopal po-
siada 37 fabryk. Z kilkoma wyjątkami
(dachówki metalowe oraz produkty
Monarflex), mamy zdecentralizowaną
strukturę produkcyjną. Zwykle produ-
kujemy tak blisko klienta jak to możli-
we, również po to, aby obniżyć koszty
transportu. Pragnę dodać, że obec-
nie Grupa zatrudnia 4500 osób
w27 krajach, a jej sprzedaż wubiegłym
roku wyniosła przeszło 1,2 mld euro.
Około 2/3 produktów trafia na obiekty
poddawane remontom i modernizacji.
DM: Które z produktów stanowią
podstawę obrotów Grupy?
MK: Najważniejszymjest dla nas ry-
nek dachów płaskich. Tego typu prze-
krycia ma większość budynków wielo-
rodzinnych, użyteczności publicznej
i handlowych oraz obiektów przemy-
słowych. Ostatnio stają się również co-
raz bardziej powszechne w przypadku
prywatnych domów. Warto dodać, że
szczególnie w wielkich miastach przy-
bywa zielonych dachów. Dla osób zain-
teresowanych nowoczesnymi pokrycia-
mi dachów płaskich mamy bardzo do-
brą jakościowo oraz bogatą komplekso-
wą ofertę począwszy od pap bitumicz-
nych, przez membrany syntetyczne, ma-
sy bitumiczne aż po akcesoria dachowe.
W Grupie Icopal dbamy także o ry-
nek dachów skośnych, który należy
głównie do inwestorówindywidualnych
wznoszących lub remontujących domy.
W tym segmencie mamy silną pozycję
w gontach, dachówce metalowej typu
Decra, ale również w foliach dacho-
wych, paroizolacjach, membranach
chroniących przed wiatremi wrynnach
z tworzyw sztucznych. Nasza oferta
obejmuje też systemy kominowe oraz
rozwiązania wygłuszające hałas.
Chciałbympodkreślić, że Icopal zdo-
był również silną pozycję na rynku wy-
robów do ochrony fundamentów oraz
bariery antyradonowej.
Oprócz bogatej oferty dla budownic-
twa mieszkaniowego, przemysłowego,
użyteczności publicznej Grupa ma wie-
le ciekawych rozwiązań dotyczących
obiektów inżynierskich, takich jak tu-
nele, estakady, mosty, kładki. Ponadto
Icopal dostarcza również systemy
ochronne na rusztowania – są one
sprzedawane pod marką Monarflex.
DM: Jakie są główne czynniki sto-
jące za sukcesem Grupy Icopal?
MK: Koncern ma ponad 160-letnią
historię rozwoju i sprzedaży systemów
dachowych. Wtymokresie był liderem
we wdrażaniu nowych technologii oraz
Kluczem do sukcesu
jest doskonała kadra
Z Miguelem Kohlmannem, CEO – Generalnym Dyrektorem
Zarządzającym Grupy Icopal A/S,
rozmawia Danuta Matynia
17
poszukiwaniach nowych rozwiązań.
W Grupie Icopal nie idziemy na kom-
promisy w przypadku jakości i właści-
wości technicznych produktów. Jeste-
śmy postrzegani jako rzetelny dostaw-
ca nowoczesnych systemów pokrycio-
wych i hydroizolacyjnych oraz jako
godny zaufania partner architektów,
projektantów, inwestorów, dystrybuto-
rów i wykonawców. Jednak najważ-
niejszym kluczem do naszego sukce-
su zawsze była i jest doskonała kadra
oraz świetne relacje z klientami.
DM: Czy w Grupie Icopal nastą-
piły ostatnio ważne zmiany?
MK: Przez ostatnie lata Icopal bardzo
szybko się rozwijał. Doszło do przejęcia
Grupy Vedag wNiemczech oraz produ-
centa membran syntetycznych Van Be-
souw w Holandii. Icopal uruchomił też
nowy zakład produkcyjny wRosji. Dzię-
ki tym działaniom Grupa nie tylko jest
obecna na nowych rynkach, ale także
znacznie została wzbogacona oferta,
m.in. o pokrycia dachowe z tworzyw
sztucznych. Jeśli chodzi o strategiczne
wybory, Icopal zawsze koncentrował
się na systemach wodoszczelnych.
I tak będzie w przyszłości.
DM: Jaką pozycję w Grupie ma
spółka Icopal wZduńskiej Woli?
MK: Icopal S.A. z siedzibą w Zduń-
skiej Woli jest kluczową organizacją dla
Grupy. Wkoncernie należy nie tylko do
największych zakładówprodukcyjnych,
ale również stanowi źródło nowych
technologii i pomysłów. Polska spółka
aktywnie wspiera rozwój naszej działal-
ności wEuropie Wschodniej. WGrupie
jesteśmy dumni z jej działań oraz
zespołu. Ponadto Polska jest dla nas
bardzo ważnym dużym rynkiem (tak
naprawdę to największym w tej części
Europy), z ogromnym potencjałem
wzrostowym.
DM: Które z produktów oferowa-
nych przez Grupę Icopal są Pana
zdaniem najbardziej interesujące?
MK: Dla mnie są to produkty, za które
nas cenią klienci, a te zależą od rynku.
Niektórerynki potrzebująbardzoprostych
rozwiązań, inne mają bardziej wyrafino-
wane wymagania, jak papy samoprzy-
lepnelubnawet zintegrowanechipyelek-
troniczne do rozpoznawania danych do-
tyczącychproduktu, producentaoraz da-
ty zamocowania materiałów.
DM: Jakie najpoważniejsze trud-
ności czekają branżę pokryć dacho-
wych i materiałów hydroizolacyj-
nych w najbliższych latach?
MK: Obecnie świat przechodzi przez
najgorszy kryzys ekonomiczny od
II wojny światowej. Ma on ogromny
wpływ na rynki budowlane, w tym ma-
teriałów pokryciowych i hydroizolacyj-
nych. Największe spadki dotyczą no-
wych inwestycji. Wiele z nich zostało
wstrzymanych, często inwestorzy rezy-
gnują nawet z już przygotowanych pro-
jektów. Obecnie najbardziej stabilny jest
rynek renowacji i napraw. W tym przy-
padku wwielu krajach wokresie krótko-
terminowym pozytywny rezultat przy-
niosą rządowe pakiety pomocowe,
szczególnie te dotyczące budownictwa
publicznego. Natomiast prognozy dłu-
goterminowe podają, że w związku ze
złym stanem ogromnej liczby obiektów
w Europie konieczne będą remonty
oraz modernizacje i nastąpi wzrost
popytu także na materiały pokryciowe
i hydroizolacyjne. Również nowe bu-
downictwo powinno wkrótce mieć lep-
sze wyniki. Biorąc to wszystko pod uwa-
gę, z optymizmem patrzę w przyszłość.
Uważam, że sytuacja znacznie się popra-
wi już w2010 r.
DM: Jak widzi Pan przyszłość
europejskich rynkówmateriałówda-
chowych oraz membran hydroizola-
cyjnych?
MK: Wysokojakościowe materiały
dachowe oraz hydroizolacyjne są ko-
nieczne do utrzymania nieruchomości
w dobrym stanie. Nikt nie lubi ryzyko-
wać, że woda lub wilgoć przedostanie
się do ich budynków. WEuropie i Ame-
ryce Północnej jest już duże zapotrze-
bowanie na tzw. rozwiązania inteligent-
ne. Choć kręgosłupem rynku dachów
płaskich pozostaną produkty bitumicz-
ne. W nowym budownictwie wielkopo-
wierzchniowymjednak interesującą al-
ternatywą są membrany z tworzyw
sztucznych. Pojawiać się będą także
ciekawe systemy mas bitumicznych
przeznaczone na pokrycia dachówpła-
skich. W przypadku dachów skośnych
będzie nadal trwała walka produktowa
i w zależności od rynku preferowane
będą dachówki metalowe, gonty, da-
chówki ceramiczne lub cementowe.
Wgrupie folii dachowych coraz bardziej
popularne staną się systemy oddycha-
jące/wysokoparoprzepuszczalne.
DM: Czy w Grupie Icopal opraco-
wywane są obecnie nowe techno-
logie?
MK: Icopal jest znany z wielu innowa-
cji. Wiele środków przeznaczał i prze-
znacza na badania oraz rozwój, bo ten
kto się nie rozwija, nie oferuje nowości,
nie poszerza oferty, zostaje w tyle.
W Grupie systematycznie trwają prace
nad udoskonalaniem właściwości tech-
nicznych i niezawodności oferowanych
wyrobów oraz systemów. Pracujemy
również nad nowymi rozwiązaniami,
które pozwolą na zintegrowanie źródeł
energii odnawialnej z naszymi produk-
tami. Kolejnym bardzo ciekawym ob-
szarem naszej działalności badawczej
jest recykling całego dachu. W tych
dziedzinach wykonujemy prawdziwą
pracę pionierską.
DM: Jakie są plany koncernu Ico-
pal na przyszłość? Jakie nowe pro-
dukty będą wprowadzane na rynek
w najbliższej przyszłości?
MK: Icopal będzie ciągle na czele
rozwoju technologicznego wrozwiąza-
niach hydroizolacyjnych. Będziemy
udoskonalać i wzbogacać naszą ofer-
tę oraz poszukiwać nowych rynków
i wzmacniać swoją pozycję tam, gdzie
jesteśmy. Nie chcę jednak szczegóło-
wo ujawniać planów, ale oczekujcie od
nas wszystkiego co najlepsze!
DM: Bardzo dziękuję za rozmo-
wę i życzę realizacji ambitnych za-
mierzeń.
Dachy – TEMAT WYDANIA
6 ’2009 (nr 442)
Generalny Dyrektor Zarządzający – CEO
Grupy Icopal Miguel Kohlmann podczas
testowania i próbnego zgrzewania pap w tech-
nologii Szybki Profil
®
SBS w jednej z polskich
fabryk Icopala – Awak w Buku k. Poznania
Fot. archiwum Icopal S.A.
18
TEMAT WYDANIA – Dachy
6 ’2009 (nr 442)
Danuta Matynia: Już pod koniec
2008 r. światowy kryzys wpłynął tak-
że na spowolnienie w polskim bu-
downictwie. Czy Icopal odczuwa po-
gorszenie sytuacji na krajowymryn-
ku i jak sobie radzi w tej sytuacji?
Przemysław Rasz: Obecnie firmy
naszej branży odczuwają spadek sprze-
daży od kilkunastu do kilkudziesięciu
procent. Receptą na działanie w tych
trudnych czasach jest: cięcie kosztów,
obniżka wydatków, zwiększenie wydaj-
ności i efektywności pracy, oferowanie
dobrych produktówwakceptowalnej ce-
nie rynkowej z jednej strony oraz z dru-
giej – drogich wysokoprzetworzonych
będących gwarantemjakości i trwałości.
Zacieśniamy też kontakty z kolegami
z Grupy Icopal z sąsiednich krajówi sta-
ramy się wykorzystać efekty synergii lo-
gistycznej, kosztowej oraz wymiany pro-
duktowej. Jednak nawet wtych trudnych
czasach nie odpuszczamy i podejmuje-
my działania pozwalające nam umac-
niać się na pozycji lidera na polskim
rynku materiałów hydroizolacyjnych.
Chcemy nadal być postrzegani jako fir-
ma solidna i innowacyjna, jako wiary-
godny dostawca nowoczesnych ma-
teriałów oraz rozwiązań i systemów
technicznych do zabezpieczeń da-
chów i fundamentów przed wodą
i ogniem.
DM: Icopal od wielu lat jest pre-
kursoremwdrażania na polski rynek
innowacyjnych rozwiązań, które
z biegiemczasuczęstostają się stan-
dardem. Czy i czym zaskoczy rynek
w tym roku? Proszę o szczegóły.
PR: Zaskoczymy innowacyjnymroz-
wiązaniem dachowych płyt hybrydo-
wych powlekanych płaszczem alumi-
niowym do jednowarstwowego ukła-
dania na dachach płaskich, spełniają-
cych funkcje termo- i hydroizolacyjne.
W tym przypadku wykorzystujemy naj-
nowsze osiągnięcia pap syntanowych,
pap odpornych na ogień zewnętrzny
typu Firesmart oraz całej linii kauczu-
kowych mas bitumicznych SBS o na-
zwie Siplast. Do wprowadzenia tego
produktu na krajowy rynek pozostało
najwyżej kilka tygodni. W tej techno-
logii wykonano już pilotażowe pokrycie
dachu obiektu w Łodzi (o powierzchni
ok. 1000 m
2
). Wszystkie prace 7-oso-
bowej ekipie dekarzy zajęły tylko 5 dni!!!
Powstał piękny, estetyczny srebrnoalu-
miniowy dach o wyjątkowych walorach
technicznych i użytkowych. Więcej in-
formacji na ten temat pojawi się wkrót-
ce na naszej stronie www.icopal.pl oraz
na łamach kolejnego wydania mie-
sięcznika „Materiały Budowlane”. Jako
ciekawostkę mogę podać, że podczas
układania płyt na dachu konieczne by-
ło używanie okularów przeciwsłonecz-
nych oraz kremów z wysokimi filtrami
przeciw UV. Dach pokryty płytami
hybrydowymi doskonale odbija promie-
nie UV, co wydłuża żywotność pokrycia
oraz eliminuje konieczność schładza-
nia pomieszczeń na ostatniej kondy-
gnacji podczas upałów.
DM: Od lipca ubiegłego roku dołą-
czył Pan do grona ścisłego kierow-
nictwa Grupy Icopal. To ogromne
wyróżnienie, ale zapewne też spore
obowiązki. Za jakie działania jest
Pan odpowiedzialny?
PR: Od lipca 2008 r. jestem człon-
kiem wąskiego grona zarządzającego
Icopal GET (Group Executive Team) li-
czącego 11 osób. Odpowiadamza Re-
gion Wschodni, który obejmuje: Pol-
skę, Słowację, Czechy, Węgry, Rosję,
Ukrainę, Mołdawię, Azerbejdżan, Uz-
bekistan, Kazachstan, Gruzję, Tadżyki-
stan. W tym regionie mamy 7 fabryk
produkujących różne materiały hydro-
izolacyjne oraz 12 biur handlowych. To
ogromny obszar i rynki o różnej specy-
fice, a ja muszę je dobrze znać, aby do-
pasowywać rozwiązania do lokalnych
potrzeb i równocześnie dbać o jak
najlepsze wyniki finansowe. Pragnę
dodać, że równie ważnym wydarze-
niem był wybór mnie przez 40-osobo-
wy Management Grupy Icopal na mę-
ża zaufania reprezentującego kon-
cern w rozmowach i kontaktach z ak-
tualnym głównym inwestorem koncer-
nu Icopal, funduszem inwestycyjnym
– Investcorp.
DM: Jakwyglądarynekwyrobówhy-
droizolacyjnych oraz pokryć dacho-
wychwkrajach RegionuWschodnie-
go oraz jak układa się tam współpra-
ca pomiędzy firmami Grupy Icopal?
PR: Są to rynki wróżnych fazach roz-
woju, jedne wzrostów, inne spadków.
Kluczemdo sukcesu wtymregionie jest
rozwój technologii i oferowanie wysoko-
przetworzonych produktów. Współpraca
pomiędzy firmami Grupy obejmować
powinna nie tylko synergie kosztowe
czy wymianę handlową własnych tanich
produktówtypu „bread &butter”, ale też
wzajemną pomoc w budowaniu marki
Icopal jako technologicznego lidera.
Przykłademmoże być rozwój technolo-
gii Szybki Profil SBS, który polska spół-
ka zaadaptowała 4 lata temu, korzysta-
jąc z osiągnięć firmy Icopal wKopenha-
dze. Obecnie za pośrednictwem firm
Icopal znów zaskoczy nowością
Z Przemysławem Raszem, Prezesem Zarządu firmy Icopal S.A. oraz Dyrektorem
Zarządzającym Regionem Wschodnim Grupy Icopal, rozmawia Danuta Matynia
Prezes Przemysław Rasz na pierwszym
w Polsce dachu pokrytym płytami hybry-
dowymi z zewnętrzną powłoką aluminiową
– to rewolucyjne rozwiązanie wkrótce po-
jawi się na krajowym rynku
19
należących do Grupy dystrybuuje te
produkty za granicą i równolegle wspo-
maga proces inwestycyjny zmierzający
do uruchomienia produkcji pap w tej
technologii w fabrykach na Słowacji
i w Czechach. Innymprzykłademmoże
być budowanie pozycji lidera na rynku
wysokoprzetworzonych mas kauczu-
kowo-bitumicznych SBS. W fabryce
Bitumex k. Opola będącej członkiem
polskiej Grupy Icopal, wykorzystując
opracowania ośrodka badawczo-roz-
wojowego Icopal we Francji, urucho-
miono produkcję właśnie takich mas
kauczukowo-bitumicznych o handlowej
nazwie Linia Produktowa Siplast.
Obecnie te wyroby sprzedawane są w
Polsce oraz czterech sąsiednich kra-
jach. Takich przykładów mógłbym po-
dać jeszcze wiele.
DM: Od września ubiegłego roku
jest Pan członkiem Rady Naukowej
Instytutu Techniki Budowlanej. Po
raz pierwszy w historii ITB do Rady
Naukowej oprócz naukowców zwią-
zanych z budownictwem weszli zna-
czący przedstawiciele przemysłu.
Jak Pan ocenia ten pomysł i co Panu
i branży daje praca w tym gremium?
PR: Nie ukrywam, że otrzymaną od
Ministra Infrastruktury i Dyrektora Insty-
tutu Techniki Budowlanej propozycją
zasiadania w Radzie Naukowej ITB
poczułemsię wielce zaszczycony. Pos-
trzegam to jako docenienie mojej do-
tychczasowej pracy, współpracy z kra-
jowymi ośrodkami naukowymi, a także
wysokiej pozycji spółki Icopal na pol-
skim rynku budowlanym.
Myślę, że bardzo wiele dobrego dla
polskiego budownictwa mogą przy-
nieść wspólne spotkania i wymiana do-
świadczeń świata nauki oraz przedsta-
wicieli przemysłu. Dla mnie jest to pro-
ces zbliżenia się teorii i praktyki. Jestem
pełen uznania dla entuzjazmu i zaanga-
żowania gremium naukowego w budo-
waniu tych relacji, ale również słucha-
nia uwag i rekomendacji przedstawicie-
li przemysłu.
DM: Serdecznie dziękuję za roz-
mowę. Życzę powodzenia i wielu
dalszych sukcesów.
Dachy – TEMAT WYDANIA
6 ’2009 (nr 442)
Problemy związane z interpretacją norm europejskich...
Zastosowanie podwójnego przeczenia sugeruje możliwość
stosowania papy w izolacjach narażonych na działanie wo-
dy pod ciśnieniem. Jako dokument odniesienia producent
powołuje w tym przypadku normę PN-EN13969:2006. Przy-
kład ten pokazuje, jak dużo jeszcze do zrobienia mają jed-
nostki kontrolujące obrót wyrobami budowlanymi na rynku
polskim.
Liczne nieporozumienia wśródodbiorcówwyrobówbu-
dzą folie tzw. paroprzepuszczalne klasyfikowane zamien-
nie zgodnie z normą PN-EN13859-1 lubPN-EN13984. Wy-
roby te, nazywane często foliami wstępnego krycia, zaleca-
ne są przez dystrybutorówjako warstwa, która przeniesie ob-
ciążenia użytkowe, zapewniając szczelność pokrycia do cza-
su ułożenia właściwego pokrycia dachowego, nawet jeżeli
będzie ono układane w odległym terminie od momentu uło-
żenia folii. Jest to mniemanie błędne. Już sposób oceny wo-
doszczelności wyrobu zgodnie z normą PN-EN13859-1 su-
geruje, że folia taka nie pełni właściwego zabezpieczenia
przed deszczem. Uzupełnieniemtego stwierdzenia jest oce-
na wyrobu na sztuczne starzenie, zgodnie z cytowaną nor-
mą. Folia ta jest oceniana na działanie UV w badaniu trwa-
jącym336 h, co sugeruje konieczność szybkiego jej przykry-
cia właściwympokryciemdachowym. Tymbardziej więc nie-
uzasadnione wydaje się wystawianie przez producentów
deklaracji dla omawianych folii paroprzepuszczalnych na
zgodność z PN-EN13984. Wnormie nie ma bowiemwogó-
le oceny na sztuczne starzenie po działaniu promieniowania
UV. Wyroby oceniane są jedynie po działaniu podwyższonej
temperatury, a zmiany odnosi się do oporu dyfuzyjnego.
Po starzeniu nie określa się zmiany przesiąkliwości i właści-
wości mechanicznych ocenianych wnormie PN-EN13859-1.
Wystawianie deklaracji zgodności z PN-EN 13984 jest
wygodne również dlatego, że nie podaje ona minimalnej czę-
stotliwości badania w zakładowej kontroli produkcji, w przeci-
wieństwie do PN-EN13859-1, wktórej wymaganie takie znaj-
duje się wzałączniku normatywnymD. Oznacza to, że produ-
cent deklarujący zgodność wyrobu z normą PN-EN13984 mo-
że tę częstotliwość ustalić w sposób dowolny.
Brak wymagań dla wyrobów objętych omawianymi
normami oraz błędne zapisy na obwolutach wyrobów
umożliwiają dowolne stosowanie ich w obiektach bu-
dowlanych. Znane są już przypadki przecieków (na
podstawie przeglądów obiektów i wykonywanych ekspertyz
budowlanych) przez pokrycia dachowe, izolacje tarasówlub
izolacje części podziemnych budynków, pomimo że zasto-
sowane na nich wyroby mają deklarację zgodności z jedną
z wymienionych wcześniej norm. Taki stan normalizacyjny
ułatwia przepływ towarów w obrębie krajów Unii Europej-
skiej, stwarza jednak duży bałagan wbudownictwie, skutku-
jący obniżeniemtrwałości obiektów i związanymi z tymstra-
tami inwestorów i użytkowników.
W polskich tłumaczeniach norm europejskich dotyczą-
cych wyrobów hydroizolacyjnych i przeciwwilgociowych
stworzono nową terminologię techniczną. Zastąpiono, tra-
dycyjnie funkcjonujący od lat w środowisku budowlanym,
termin papa, określeniem elastyczny wyrób wodochronny.
Wyrób asfaltowy na osnowie…. . Bez szczegółowej anali-
zy normy zapis taki rodzi pytanie, czy norma dotyczy tylko
pap czy też może stanowić dokument odniesienia dla mas
hydroizolacyjnych nanoszonych w postaci płynnej. Takie
pytania stawiane są często przez odbiorców norm, a więc
inwestorów, projektantów, wykonawców i inspektorów nad-
zoru. Znane są już deklaracje zgodności wydawane
dla mas hydroizolacyjnych z powołaniem na normy
PN-EN 13969 i PN-EN 13707. Jest to działanie niezgodne
z prawem, gdyż normy te ewidentnie dotyczą tylko pap.
Ważne jest więc, by przy wprowadzaniu norm europej-
skich do zbioru norm polskich stosowano przyjętą do-
tychczas krajową nomenklaturę techniczną i nie wpro-
wadzano niepotrzebnie nowych terminów wynikają-
cych z próby spolszczenia terminówangielskich wpro-
cesie ich tłumaczenia.
dr inż. Barbara Francke
mgr inż. Jolanta Sowińska
(dokończenie ze str. 3)
20
TEMAT WYDANIA – Dachy
6 ’2009 (nr 442)
P
rzyczyną coraz większej po-
pularności dachów zielonych
jest m.in. rosnąca świadomość
ekologiczna i powrót do pro-
ekologicznych rozwiązań, znacznie
większe poszanowanie energii i chęć
„oddania” środowisku naturalnemu te-
renówwykorzystanych pod zabudowę.
Dach zielony to także lepsza możli-
wość zagospodarowania i wykorzysta-
nia coraz skromniejszych terenów
w zabudowie wielkomiejskiej pod par-
kingi, zieleńce, skwery. Nic nie stoi
na przeszkodzie, aby wykorzystywać
do tego celu nawet elementy małej ar-
chitektury. Wymaga to ścisłej współ-
pracy architektów, projektantówi inwe-
storów, jednak końcowy efekt może
być imponujący, szczególnie jeśli bę-
dzie nimprzemyślana kompozycja brył
budynkówwtopionych i otoczonych zie-
lenią (fotografia), od góry (dach), od do-
łu (trawniki, zieleńce i skwery) oraz
na elewacjach (tarasy). Podkreślić na-
leży, że nie ma uniwersalnego rozwią-
zania dla każdego typu dachu zielo-
nego. Dobór jego konstrukcji zależy
przede wszystkim od rodzaju przewi-
dywanego użytkowania, z czym ściśle
wiąże się przyjęcie warstwy użytkowej
oraz zazielenienia.
Dostępne obecnie materiały pozwa-
lają na odpowiednie konstruowanie i wy-
konanie trwałego dachu zielonego,
zwłaszcza niezawodnego jego uszczel-
nienia. Z drugiej strony, źle przyjęte roz-
wiązania konstrukcyjne, brak szczegóło-
wych rysunków tych rozwiązań i detali
może spowodować, że dach zielony bę-
dzie „zielony” tylko z nazwy. W związku
z tym konieczne jest dobranie systemu
materiałów sprawdzonej jakości, gwa-
rantujących długotrwałą, bezawaryjną
eksploatację, zastosowanych zgodnie
ze sztuką budowlaną i wytycznymi pro-
ducenta, wg przemyślanych i sprawdzo-
nych rozwiązańtechnologiczno-materia-
łowych. Późniejsza naprawa uszkodzeń
i przecieków jest nie tylko bardzo trud-
na, ale i bardzo kosztowna.
Konstrukcja dachów zielonych
może być wykonana wtzw. układzie
tradycyjnym lub odwróconym. Jed-
no i drugie rozwiązanie ma swoje wa-
dy i zalety (rysunek 1), ale przy po-
prawnymzaprojektowaniu i wykonaniu
trwałość tych rozwiązań jest porówny-
walna. Dach odwrócony to konstruk-
cja, w której warstwa hydroizolacji jest
ułożona bezpośrednio na płycie noś-
nej, natomiast termoizolacja stanowi
ochronę warstwy hydroizolacyjnej.
Specyfika konstrukcji stawia przed
projektantemi wykonawcąbardzowyso-
kie wymagania. Nie chodzi tu tylko o cię-
żar warstw oraz wielkość obciążeń
(w przypadku dachu z zazielenieniem
intensywnym lub np. parkingu), lecz
o sposób wykonstruowania i wykonania
hydroizolacji wraz z rozwiązaniami deta-
li dylatacji, odwodnień, attyk itp. Nie ma
tu miejsca na niedomówienia, nierozry-
sowanie w projekcie szczegółów detali
(dylatacje, ogniomury, odprowadzenia
wody) czy też zamianę systemowych
materiałów na tańsze „odpowiedniki”.
Projektując układ warstw dachu zie-
lonego (rysunek 2), należy pamiętać, że
w warstwach tych zachodzą zjawiska
cieplno-wilgotnościowe (ruch ciepła i dy-
fuzja pary wodnej). Projektant powinien,
przez dobranie odpowiedniej grubości
warstwy termoizolacji i zastosowanie
warstw paroizolacyjnych, wykluczyć
możliwość powstawania strefy konden-
sacji poniżej hydroizolacji.
Pierwszymetapemjest wybór rodza-
juzazielenienia dachu. Determinuje on
przyjęcie liczby i grubości kolejnych
warstw konstrukcji. Najprostszym spo-
sobem zazielenienia jest roślinność
ekstensywna – mchy, rozchodniki, zio-
ła, czyli rośliny o najniższych wymaga-
niach wegetacyjnych. Dodatkowe za-
zielenienie jest możliwe jedynie za po-
mocą donic i w zasadzie ograniczone
tylko do niskich krzewówi drzewek. Za-
zielenienie intensywne niskie to byli-
ny, trawniki i krzewy, z wyjątkiemdrzew.
Ładnie wygląda przy tym typie zaziele-
nienia wkomponowanie w konstrukcję
dachu oczka wodnego. Wykorzystując
zazielenienie intensywne wysokie
można tworzyć imponujące ogrody po-
Zasady wykonywania
dachów zielonych
Fot. Dach zielony (archiwum firmy Bauder)
Rys. 1. Rozkład temperatury w elementach
nośnychkonstrukcji dachutradycyjnegoi da-
chu odwróconego. Wyraźnie przemawia on
na korzyść dachu wukładzie odwróconym
mgr inż. Maciej Rokiel
Tradycyjny (klasyczny) układ
warstw dachowych (rozpoczynając
od góry):
● warstwa wierzchnia – użytkowa
(balastowa, wegetacyjna itp.);
● hydroizolacja;
● termoizolacja;
● paroizolacja;
● płyta konstrukcyjna.
W przypadku dachów odwróco-
nych, układ warstw (od góry kon-
strukcji) jest następujący:
● warstwa wierzchnia – użytkowa
(balastowa, wegetacyjna itp.);
● termoizolacja;
● hydroizolacja;
● płyta konstrukcyjna.
21
Dachy – TEMAT WYDANIA
6 ’2009 (nr 442)
łączone z elementami małej architektu-
ry, ale warstwy konstrukcji dachowej
muszą spełnić bardzo wysokie wyma-
gania. Możliwe jest wykorzystanie traw,
bylin, krzewów i sporadycznie drzew,
co umożliwia różnicowanie wysokości
roślin i tworzenie wydzielonych oaz ro-
ślinnych.
Hydroizolacja
Warstwa hydroizolacji stosowana
na dachach zielonych, choć lepiej chy-
ba byłoby tu użyć słowa system, musi
charakteryzować się wodoodpornością
i wodoszczelnością, odpowiednią wy-
trzymałością na ściskanie (przy zaziele-
nieniu intensywnym wysokim obciąże-
nie od warstw konstrukcyjnych dachu
zielonego może wynosić 9 kN/m
2
), od-
pornością na przerastanie korzeniami
roślin, odpornością na substancje znaj-
dujące się w warstwie wegetacyjnej
(kwasy humusowe i związane z nimi re-
akcje chemiczne, nawozy, środki chwa-
stobójcze i do oprysków), mrozoodpor-
nością oraz odpowiednią odpornością
biologiczną.
W przypadku pap zazwyczaj sto-
suje się dwuwarstwową hydroizo-
lację ze zgrzewalnej papy modyfi-
kowanej polimerami na osnowie
z poliestru lub włókien szklanych.
Papy z reguły nie są odporne na prze-
rastanie korzeni, więc jako warstwę
wierzchnią hydroizolacji stosuje się
specjalną papę z wkładką z folii mie-
dzianej. Alternatywnie można zastoso-
wać specjalną papę bitumiczną z do-
datkiemśrodków chemicznych, powo-
dujących „odpychanie” korzeni od war-
stwy hydroizolacji. Korzeń, dochodząc
do takiej warstwy, tworzy na końcu
zgrubienie, uniemożliwiające mu prze-
bicie warstwy hydroizolacji i penetrację
w głąb dalszych warstw, przy czym to
ostatnie rozwiązanie sprawdza się
przy zazielenieniu ekstensywnym.
Papy zgodne z PN-EN 13707:2006,
które są przeznaczone do dachów
zielonych (oraz odwróconych), muszą
mieć określone m.in. następujące para-
metry:
■ wodoszczelność;
■ wytrzymałość na ścinanie;
■ przenikanie pary wodnej;
■ właściwości mechaniczne przy
rozciąganiu;
■ odporność na uderzenie;
■ odporność naobciążeniestatyczne;
■ odporność na przerastanie korzeni
(tylko dla wyrobów stosowanych jako
ochrona przed przerastaniem korzeni);
■ giętkość w niskiej temperaturze.
Wymieniona norma nie podaje mini-
malnychwartości wymaganych parame-
trów. W przypadku pap obligatoryjnym
wymaganiem jest jedynie wodoszczel-
ność na poziomie przynajmniej 10 kPa,
natomiast wartości pozostałych parame-
trów są deklarowane przez producenta.
Alternatywą dla pap bitumicznych są
membrany z tworzyw sztucznych
czy kauczuku: np. EPDM – etyleno-
wo-propylenowo-dienowa, PVC-P
– z miękkiego polichlorku winylu zbro-
jonego wkładką z włókniny szklanej,
EVA, TPO. W przeciwieństwie do pap
układane są jednowarstwowo, co
znacznie przyspiesza ich montaż. Dzię-
ki swoim właściwościom, takim jak ela-
styczność w zakresie znacznie prze-
kraczającym obciążenia termiczne da-
chu zielonego: -40 °C÷ +150 °C; odpor-
ność na mikroorganizmy, kwasy humu-
sowe i agresywne związki znajdujące
się lub dostarczane do warstwy wege-
tacyjnej są coraz częściej wykorzysty-
wane w konstrukcjach dachów zielo-
nych. Powłoki hydroizolacyjne z two-
rzyw sztucznych układa się zazwyczaj
luźno na podłożu, nie przenoszą więc
naprężeń związanych z pracą części
nośnej konstrukcji. Zakłady łączy się
przez zgrzewanie i klejenie (wulkanizo-
wanie). Spotyka się także technologie
łączenia z wykorzystaniem samowul-
kanizujących się krawędzi uszczelnia-
jących. Zaleca się, aby minimalny spa-
dek (ze względu na obecność termoizo-
lacji nad powłoką hydroizolacyjną) wy-
nosił 1,5 – 2%, a wprzypadku hydroizo-
lacji z pap bitumicznych 2 – 2,5%.
Wyroby rolowe z tworzyw sztucznych
i kauczuku, podobnie jak papy, mu-
szą być wodoszczelne na ciśnienie
min. 10 kPa, natomiast wielkość pozo-
stałychparametrów, m.in. takichjak: gra-
matura; grubość efektywna; wytrzyma-
łość złączy na ścinanie; wytrzymałość
na rozciąganie; wydłużenie; odporność
na uderzenie; odporność na obciążenie
statyczne; odporność na przerastanie
korzeni (tylko dla wyrobówstosowanych
jako ochrona przed przerastaniem ko-
rzeni); giętkość w niskiej temperaturze;
przenikanie pary wodnej (opcjonalnie),
jest deklarowana przez producenta.
Coraz częściej stosuje się bezszwo-
we powłoki hydroizolacyjne z mody-
fikowanych polimerami, grubowar-
stwowych mas bitumicznych (mas
KMB). Ich zaletą jest bezszwowość
i możliwość nakładania natryskowego,
Do wykonania warstwy hydroizo-
lacyjnej dachu odwróconego najczę-
ściej stosuje się:
● papy asfaltowe zgodne z normą
PN-EN13707:2006 Elastyczne wyroby
wodochronne. Wyroby asfaltowe
na osnowie do pokryć dachowych. De-
finicje i właściwości;
● wyroby rolowe z tworzyw sztucz-
nych i kauczuku, zgodne z normą
PN-EN13956:2005 Elastyczne wyroby
wodochronne. Wyroby z tworzywsztucz-
nych i kauczuku do pokryć dachowych.
Definicje i właściwości;
● modyfikowane polimerami grubo-
warstwowe, bitumiczne masy uszczel-
niające (masy KMB), z ewentualną
wkładką zbrojącą;
● bitumiczne membrany samoprzy-
lepne.
Rys. 2. Dach zielony o uprawie intensyw-
nej: 1 – roślinność; 2 – warstwa ziemi (gru-
bość użytkowa z reguły > 200 mm); 3 – geo-
włóknina filtrująca; 4 – warstwa drenują-
ca (żwir lub masa drenująca); 5 – warstwa
filtrująca (np. geowłóknina polipropyleno-
wa), 110 – 140 g/m
2
; 6 – ROOFMATE SL;
7 – polimerowo-bitumiczna izolacja prze-
ciwwilgociowa odporna na korzenie; 8 – pły-
ta konstrukcyjna (Archiwumfirmy DOW)
Niezależnie od rodzaju zazielenie-
nia, warstwy konstrukcyjne dachu
zielonego można podzielić, ze
względu na pełnione funkcje, na:
● hydroizolację;
● termoizolację;
● warstwę drenującą;
● warstwę wegetacyjną.
Ponadto wyróżnia się:
● warstwę filtracyjną;
● warstwę ochronną;
● warstwę chroniącą przed przeni-
kaniem korzeni;
● warstwę rozdzielającą.
22
TEMAT WYDANIA – Dachy
6 ’2009 (nr 442)
co pozwala na zaizolowaniewciągu jed-
nego dnia powierzchni nawet kilkuset
m
2
. Nie wolno jednak stosować po-
włok bez wkładek zbrojących. Nie
chodzi tu o zwiększenie ich odporności
mechanicznej (choć jest to fakt bez-
sporny), lecz bardziej o wymuszenie
nałożenia warstwy odpowiedniej gru-
bości. Zastosowanie wkładki z siatki czy
włókniny zbrojącej nie pozwala na po-
cienienie powłoki (będą wtedy widocz-
ne oczka siatki).
Chętnie stosowanym punktem od-
niesienia dla odporności chemicznej
mas KMB była i jeszcze jest norma
DIN 4030 Teil 1 Beurteilung betonan-
greifender Wässer, Böden und Gase.
Grundlagen und Grenzwerte. VI.1991.
Rozróżnia ona trzy stopnie agresywno-
ści wody (słabo agresywny, silnie agre-
sywny i bardzo silnie agresywny) oraz
dwa stopnie agresywności gruntu (sła-
bo agresywny i silnie agresywny). Wza-
sadzie masy KMB są odporne na silnie
agresywną wodę: 4,5 ≤ pH < 5,5,
30 ≤ NH
4+
< 60, 1000 ≤ Mg
2+
< 3000,
600 ≤ SO
4
2–
< 3000. Odpowiada to
klasie ekspozycji XA2 – środowisko
chemiczne średnio agresywne
wg PN-EN206-1:2003 Beton. Część 1.
Wymagania, właściwości, produkcja
i zgodność, choć nie musi dotyczyć
każdego materiału. Daje to pojęcie
o odporności chemicznej tego typu ma-
teriałów, ale nie oznacza, że masy
KMB mogą być stosowane bezkrytycz-
nie. Trzeba zwrócić uwagę na dwa pa-
rametry. Pierwszy to tzw. zawartość
części stałych, mówiąca o tym, o ile
zmniejszy się grubość powłoki po wys-
chnięciu (zawartość części stałych wy-
nosząca 90% oznacza, że po wy-
schnięciu grubość hydroizolacji będzie
wynosić 90%grubości nałożonej świe-
żej masy). Dostępne na rynku masy
KMB mogą się pod tym względem róż-
nić, co skutkuje znacznymzrożnicowa-
niem zużycia w celu uzyskania wy-
schniętej warstwy żądanej grubości
(minimalna zawartość części stałych
wynosi 50% wg Richtlinie fur die Pla-
nung und Ausfuhrung von Abdichtung
von Bauteilen mit kunststoffmodifizier-
ten Bitumendickbeschichtungen (KMB)
– erdberuhrte Bauteile, 2001). Zgod-
nie z literaturą polską minimalna gru-
bość wyschniętej warstwy to 4 mm
(prawdopodobnie wg wymagań punk-
tu 9.1 normy DIN 18195 Teil 6 – Bau-
werksabdichtung, VIII.2000), jednak
moim zdaniem, chociażby ze względu
na nierówność i chropowatość po-
wierzchni, należałoby mówić o wartości
5 – 6 mm. Drugim istotnym parame-
trem jest odporność masy na obcią-
żenia (tzw. obciążalność mechaniczna).
Jest ona określana zmniejszeniem gru-
bości warstwy hydroizolacji przy obciąże-
niu mechanicznym. W przypadku izola-
cji przeciwwodnej, przy obciążeniu me-
chanicznym 300 kN/m
2
zmniejszenie
grubości powłoki hydroizolacyjnej nie
może być większe niż 50%. Nie każdy
materiał możnawięc zastosować jakote-
go typu hydroizolację. Decyzja musi być
podjęta indywidualnie, po analizie obcią-
żeń i parametrów związanej masy.
W przypadku dachów w układzie
odwróconym hydroizolacja zazwy-
czaj pełni także rolę paroizolacji.
Wtedy dla pap i membran (folii) wiążące
sąwymaganianormPN-EN13970:2006
Elastyczne wyroby wodochronne
– Wyroby asfaltowe do regulacji prze-
nikania pary wodnej – Definicje i wła-
ściwości oraz PN-EN 13984:2006 Ela-
styczne wyroby wodochronne – Wyro-
by z tworzyw sztucznych i kauczuku
do regulacji przenikania pary wodnej
– Definicje i właściwości.
Izolacja termiczna
Izolacja termiczna jest narażo-
na na wiele niekorzystnych oddziaływań
czynnikówatmosferycznych oraz na ob-
ciążenia mechaniczne. Cykle zamraża-
nia i odmrażania, długotrwałe przeby-
wanie w wodzie, zmiany temperatury,
obciążenia mechaniczne (stałe, zmien-
ne oraz dynamiczne – jeżeli fragment
dachu zielonego wykorzystywany jest
np. jako parking) stawiają materiałowi
termoizolacyjnemu bardzo wysokie wy-
magania.
Do wykonywania termoizolacji da-
chówzielonychstosujesięnajczęściej:
■ wełnę mineralną, zgodną z normą
PN-EN 13162:2002 Wyroby do izolacji
cieplnej w budownictwie – Wyroby
z wełny mineralnej (MW) produkowane
fabrycznie – Specyfikacja;
■ polistyren ekstrudowany, zgodny
z normą PN-EN 13164:2003 Wyroby
do izolacji cieplnej w budownictwie
– Wyroby z polistyrenu ekstrudowane-
go (XPS) produkowane fabrycznie
– Specyfikacja;
■ styropian, zgodny z normą
PN-EN 13163:2004 Wyroby do izolacji
cieplnej w budownictwie – Wyroby ze
styropianu (EPS) produkowane fa-
brycznie – Specyfikacja, stosowany
zgodnie z PN-B-20132:2005 Wyroby
do izolacji cieplnej w budownictwie
– Wyroby ze styropianu (EPS) pro-
dukowane fabrycznie. Zastosowania,
z uwzględnieniem wymagań normy
PN-B-20132:2005 Wyroby do izolacji
cieplnej w budownictwie. Wyroby ze
styropianu (EPS) produkowane fa-
brycznie – Zastosowania.
W dachach w układzie klasycznym
warstwa termoizolacyjna jest z jednej
strony chroniona przed zawilgoce-
niem przez paroizolację, z drugiej
przez hydroizolację. Za zasadnicze
obciążenie można więc uznać obcią-
żenie mechaniczne. Zupełnie inaczej
wygląda sytuacja w przypadku da-
chów w układzie odwróconym. Mini-
malne wymagania stawiane mate-
riałom do termoizolacji dachów
w układzie odwróconym:
● wytrzymałość na ściskanie lub na-
prężenia ściskające przy odkształce-
niu 10% – min. 300 kPa;
● odkształcenie przy obciążeniu
40kPai temperaturze70°C–maks. 5%;
● nasiąkliwośćwodypotrzystucyklach
zamrażania i odmrażania – maks. 2%.
Redukcja wytrzymałości mechanicznej
nie może być przy tym większa niż 10%
w porównaniu z próbkami suchymi;
● nasiąkliwość na skutek dyfuzji pa-
ry wodnej – płyt grubości 50 mm
– maks. 5%, płyt grubości 100 mm
– maks. 3%, a płyt grubości 200 mm
– maks. 1,5%;
● nasiąkliwość przy długotrwałym
zanurzeniu w wodzie – maks. 0,7%.
Obecność roślin oraz warstwy wege-
tacyjnej wymusza odporność płyt ter-
moizolacyjnych na substancje powsta-
jące na skutek cykli wegetacyjnych ro-
ślin, nawozy i inne agresywne, mogące
mieć kontakt z warstwą termoizolacyj-
ną, oraz na pozostałe rodzaje korozji
biologicznej. Płyty termoizolacyjne mu-
szą ponadto cechować się stabilnością
wymiarów oraz stabilnością parame-
trówtermoizolacyjnych wskrajnych wa-
runkach cieplno-wilgotnościowych.
W trudnych warunkach sprawdzają
się płyty z polistyrenu ekstrudowanego
(XPS), które dzięki zamkniętym porom
charakteryzują się bardzo niską nasią-
kliwością, odpornością na wilgoć i kwa-
sy humusowe. Rozkład i wielość po-
rów (drobne, zamknięte pory) nada-
ją takiej płycie dużą wytrzymałość
23
Dachy – TEMAT WYDANIA
6 ’2009 (nr 442)
mechaniczną, stabilność wymiarów
i umożliwiają łatwą obróbkę.
Równie istotne jest poprawne wykon-
struowanie pozostałych warstw kon-
strukcji, a więc warstwy drenującej, we-
getatywnej, filtracyjnej czy ochronnej.
Obróbki
elementów dachowych
Niezależnieodprzyjętegorozwiązania
konstrukcyjnego dachu, rodzaju zaziele-
nieniai stosowanegomateriałuhydroizo-
lacyjnego i termoizolacyjnego konieczne
jest staranne wykonanie obróbek ele-
mentów dachowych. Każdy słupek, wy-
wietrznik, komin (ale także attyka czy
przyległa ściana) wymaga bardzo do-
kładnego i precyzyjnego obrobienia
i uszczelnienia, zgodnie z wymaganiami
producentasystemudachowegoi zasto-
sowanego materiału hydroizolacyjnego.
Tego typu elementy powinny być wyko-
nanez profili zamkniętych, najlepiej okrą-
głych. Wykonanie szczelnej obróbki pro-
fili otwartych, ceowych czy dwuteowych,
jest bardzo trudne, jeżeli nie niemożliwe.
W celu zmniejszenia liczby przejść ko-
niecznych izolacji przez warstwę hydro-
izolacji zalecasię, aby wszystkieelemen-
ty przechodzące przez konstrukcję da-
chu zgrupować w jednym miejscu, a ich
liczbę zredukować do minimum. Pozwa-
la to na uzyskanie jednorodnej po-
wierzchni, łatwej do uszczelnienia i z za-
zielenieniem niepoprzerywanym war-
stwami ochronnymi.
Obszary przyłączeń, zakończeń,
przebić, wpustów itp. nie mogą być
pokryte roślinnością (rysunek 3). Ja-
ko wierzchnią warstwę bezpośrednio
przyległą do elementu stosuje się pas
żwiru o uziarnieniu 16/32 mm, grubo-
ści nie mniejszej niż 10 cm i szeroko-
ści ok. 50 cm lub okładziny z płyt beto-
nowych ułożone na warstwie żwiru. Po-
nadto obróbki elementów przechodzą-
cych przez połać dachu od strony gór-
nych końców muszą być wodoszczel-
ne oraz odporne na wysoką tempera-
turę, działanie mrozu, promieniowanie
UV oraz uszkodzenia mechaniczne.
Takie uszczelnienie musi być wypro-
wadzone minimum 15 cm powyżej
wierzchu warstwy wegetacyjnej, choć
ze względu na nawiewanie śniegu za-
leca się, aby wysokość ta nie była
mniejsza niż 30 cm. Jeżeli na dach zie-
lony prowadzą drzwi, możliwe jest wy-
konstruowanie progu drzwiowego wy-
sokości 5 cm, gdy zostanie zagwaran-
towany swobodny odpływ wody z pa-
sa przydrzwiowego. Wpraktyce stosu-
je się kratkę odpływową.
Dylatacje nie mogą być pokrywane
warstwą wegetacyjną. Uniemożliwia-
łoby to ich kontrolę i mogło prowadzić
do uszkodzenia hydroizolacji. Sposób
wykonstruowania i uszczelnienia dylata-
cji musi być całkowicie zgodny z zalece-
niami producenta hydroizolacji (inny bę-
dzie wprzypadku stosowania hydroizo-
lacji z pap zgrzewalnych, inny w przy-
padku folii czy membran dachowych).
Korytka odwadniające i wpusty nale-
ży rozmieścić w sposób pozwalający
na skuteczne odprowadzanie wody pod-
czas obfitychopadów. Wykonstruowanie
wpustu musi umożliwiać kontrolę jego
drożności i ewentualne oczyszczenie.
Materiały stosowanedowykonaniawpu-
stu (zwłaszcza pokrywy ochronnej) nie
powinny przepuszczać światła, w prze-
ciwnymrazie istniejeniebezpieczeństwo
zarastania. Wpust musi umożliwiać od-
prowadzenie wody zarówno z po-
wierzchni substratu, jak i z poziomu hy-
droizolacji. Warstwy roślinności nie nale-
ży doprowadzać bezpośrednio do wpu-
stu, lecz stosować opaskę żwirową.
Wysokość wpustu musi odpowiadać
grubości warstw dachu zielonego, dla-
tego też, szczególnie przy zazielenie-
niu intensywnym, stosuje się systemo-
we rozwiązania (elementy), pozwalają-
ce na dopasowanie wysokości wpustu
do grubości warstw konstrukcji dachu.
Nad każdym wpustem powinna być za-
montowana studzienka kontrolna umoż-
liwiająca oczyszczenie odpływu (rysu-
nek 4). Minimalna średnica rury spusto-
wej grawitacyjnego odwodnienia powin-
na wynosić 150 mm, a przy ciśnienio-
wymsystemieśrednicatamożebyć zre-
dukowana do 50 mm. W przypadku za-
zielenienia intensywnego i niskiej attyki
lubznacznegozróżnicowaniapoziomów
roślinności konieczne jest stosowanie
dodatkowych żelbetowych ścianek opo-
rowych (rysunek 5). Możliwe jest także
wykonstruowanie oczek wodnych.
Dach zielony wymaga współpracy
projektanta, dekarza, ogrodnika oraz
doradcy technicznego producenta ma-
teriałówwchodzących wskład systemu.
Bezwzględne pierwszeństwo przy pro-
jektowaniu i wykonawstwie mają wyma-
gania sztuki budowlanej, a nie aspekty
dekoracyjno-ekologiczne i wegetacyjne.
Wszystkie wymagania i warunki kon-
strukcyjne, fizyczne, techniczne i wege-
tacyjne muszą być uzgodnione już
na etapie projektowania. Poprawne wy-
konanie konstrukcji wymaga współpra-
cy dekarza i ogrodnika, przy czym ich
kompetencje muszą być „rozdzielone
warstwą hydroizolacji połaci dachowej”.
Rys. 3. Dach zielony o zazielenieniu eksten-
sywnym – detal przy naświetlu (archiwum
firmy FDT): 1 – żelbetowa płyta konstruk-
cyjna; 2 – paroizolacja (folia PE); 3 – termo-
izolacja; 4 – systemowa hydroizolacja
(np. Rhepanol hg); 5 – systemowa warstwa
ochronno-rozdzielająca (np. Rhenofol TS
fk); 6 – mata filtrująco-drenażowa; 7 – war-
stwa żwiru o uziarnieniu 16/32; 8 – naświe-
tle z kołnierzem uszczelniającym; 9 – za-
mocowanie mechaniczne; 10 – zamocowa-
nie paroizolacji – systemowa taśma kleją-
ca; 11 – obróbka otworu naświetla;
12 – warstwa wegetacyjna
Rys. 4. Wpust dachowy przy zazielenieniu
intensywnym/ekstensywnym (archiwum
firmy Bauder)
Rys. 5. W przypadku znacznego zróżnico-
wania poziomówroślinności konieczne jest
stosowanie dodatkowych żelbetowych ścia-
nek oporowych (archiwum firmy ZinCo)
24
TEMAT WYDANIA – Dachy
6 ’2009 (nr 442)
D
obra izolacja termiczna chro-
ni przed stratami ciepła zimą,
a latem powoduje, że obiekt
nie będzie się zbytnio na-
grzewał, zużywając dużą ilość energii
na wentylację i klimatyzację. Powinna
być odporna na różnice temperatur
i charakteryzować się odpowiednimi
parametrami mechanicznymi. Oprócz
wytrzymałości materiału na ściskanie
(CS (Y/10)i) wymaganej dla wszyst-
kich materiałów do aplikacji dachów
płaskich – podawanej zgodnie z nor-
mami zharmonizowanymi, norma do-
tycząca wełny mineralnej określa też
parametr charakteryzujący punkto-
we obciążenie skupione – PL(5)i.
Przedstawia on maksymalną siłę [N],
przy której tłok średnicy ok. 8 cm
zagłębia się w materiał na głębo-
kość 5 mm – jest to próba „obcasa
buta” – i pokazuje odporność materia-
łu na obciążenia montażowe lub użyt-
kowe.
Przed uszkodzeniami izolacji na da-
chu spowodowanymi eksploatacją,
serwisem urządzeń, trzeba się zabez-
pieczyć już na etapie projektowania
obiektu. Należy przewidzieć i wytyczyć
trakty, po których powinni się poruszać
pracownicy podczas przeglądów urzą-
dzeń, i zastosować tamdodatkowe za-
bezpieczenia (np. wbudować sztywne
płyty z drewna lub blach itp.).
ISOVER, wychodząc naprzeciw
oczekiwaniom rynku budowlanego,
wprowadziła do oferty nowy innowa-
cyjny system do izolacji dachów
płaskich Platynowy Dach składają-
cy się z termoizolacyjnych, niepalnych
płyt TAURUS (warstwa górna) oraz
TUP (warstwa dolna) z twardej wełny
mineralnej z włókien szklanych. System
Platynowy Dach, dzięki dobrym para-
metrom cieplnym (λ
D
= 0,038 W/m·K),
przy odpowiedniej grubości izolacji,
pozwala znacznie ograniczyć zuży-
cie energii. Dwuwarstwowy układ eli-
minuje powstawanie liniowych most-
ków cieplnych na stykach płyt. Ciężar
zestawu nie obciąża nadmiernie kons-
trukcji dachu. W zależności od gru-
bości – obciążenie wynikające z cięża-
ru własnego izolacji wynosi od 8,3
(TUP 50 + TAURUS 50) do 16,5 kg/m
2
(TUP 100 + TAURUS 100). System
bardzo dobrze sprawdza się w przy-
padku termorenowacji budynków. Dzię-
ki dużym wymiarom płyt (1,9 x 1,2 m)
oraz niewielkiej masie (płyta gruboś-
ci 10 cm waży tylko ok. 18 kg) bardzo
szybko i sprawnie się je montuje. Po-
nadto płyty można łatwo dociąć do
określonego kształtu za pomocą no-
ża lub piłki. Paleta płyt ma masę
ok. 240 kg.
Oprócz dotychczasowych produk-
tów z wełny mineralnej w ofercie
ISOVER pojawiły się płyty styropia-
nowe przeznaczone do izolacji da-
chów płaskich, m.in. zwykłe EPS 100
(EUROSTYR20, EUROSTYR20 NEO
lub EUROSTYR 20 THERMO) oraz
laminowane EUROSTYRDACH. Wśród
tych pierwszych na szczególną uwa-
gę zasługuje srebrnoszary styropian
EUROSTYR20 THERMOprodukowa-
ny z Neoporu uszlachetnionego gra-
fitem, który wyróżnia się doskonały-
mi parametrami termoizolacyjnymi

D
= 0,032 W/m·K). Natomiast płyty
EUROSTYRDACH to warstwowe płyty
izolacyjne z rdzeniem ze styropianu,
oklejane jedno- lub dwustronnie papą
asfaltową na welonie z włókien szkla-
nych. Przeznaczone są do wykonywa-
nia izolacji cieplnej dachów w budyn-
kach przemysłowych i mieszkalnych,
o kącie nachylenia połaci nieprzekra-
czającym 20%. W przypadku termo-
renowacji i wymiany starych pokryć
papowych zaleca się użycie płyt sty-
ropianowych dwustronnie oklejo-
nych. Płyty te dostępne są w stan-
dardowych wymiarach 1000 x 500 mm
grubości 5 ÷ 200 mm, z wypustem
wierzchniej papy poza krawędź płyty
50 mm. Płyty mogą być układane na
podłożach betonowych, drewnianych,
cementowych, z blach trapezowych
i na pokryciach dachowych z papy as-
faltowej. Mocuje się je do podłoża
za pomocą łączników mechanicznych
lub kleju przeznaczonego do przykle-
jania styropianu. Należy zwrócić uwa-
gę na mocowanie płyt w strefie brze-
gowej i narożnikowej dachu – poza
klejeniem płyty powinny być dodat-
kowo mocowane mechanicznie.
W strefie krawędziowej dachu za-
leca się 6 szt. łączników na m
2
o noś-
ności 0,6 KN, a w strefie narożnikowej
dachu 9 szt./m
2
.
Termoizolacja dachów płaskich
TAURUS TUP Zestaw U
λ

= 0,038 λ
D
= 0,038
[W/m•K] [W/m•K] [W/m
2
K]
d = 50 [mm] d = 50 [mm] D = 10 [mm] 0,361
d = 80 [mm] d = 50 [mm] D = 130 [mm] 0,281
d = 100 [mm] d = 50 [mm] D = 150 [mm] 0,245
d = 80 [mm] d = 80 [mm] D = 160 [mm] 0,230
d = 100 [mm] d = 80 [mm] D = 180 [mm] 0,205
d = 100 [mm] d = 100 [mm] D = 200 [mm] 0,185
Zalety systemu ISOVER Platynowy Dach
Charakterystyka systemu ISOVER
Platynowy Dach
U – li czo ne tyl ko dla war stwy izo la cyj nej (ze sta -
wu), dla ∆U = 0
26
6 ’2009 (nr 442)
infolinia 0800 100 052, www.fakro.pl
Realizując proekologiczny kurs rozwoju, frma
FAKRO wprowadziła do swojej oferty kolektory
słoneczne. Zamieniają one promieniowanie
słoneczne w czystą, darmową energię, którą
można wykorzystać w gospodarstwie domo-
wym. Instalacje o wysokiej sprawności potrafą
zaoszczędzić nawet do 70% energii koniecznej
do podgrzania wody użytkowej oraz 30%
energii do centralnego ogrzewania.
Niezmiernie ważną rolę w ilości uzyskiwanego
ciepła odgrywa odpowiednie położenie kolek-
torów. Umieszczenie kolektorów w kierunku
południowym zapewnia najlepszy odbiór ciepła.
Dopuszcza się odchyły o 45° w kierunkach
wschodnim i zachodnim, co jednocześnie obniża
sprawność kolektora o około 10%.
Kolektory słoneczne FAKRO posiadają harto-
waną szybę pryzmatyczną, która w doskonały
sposób przepuszcza do wnętrza promienie
słoneczne padające na szybę nawet pod małym
kątem. Powleczony powłoką wysokoselektywną
absorber przyjmuje światło zamieniając je
w ciepło. Całość zamknięta jest w solidnej
aluminiowej ramie. Innowacyjny system prze-
suwanych wsporników montażowych pozwala
na położenie kolektora na łatach o dowolnym
rozstawie.
Firma FAKRO posiada w ofercie dwa typy
kolektorów; SKW oraz SKC różniące się jedynie
zastosowanym kołnierzem uszczelniającym.
Kolektory SKW mogą być łączone między sobą,
jak również systemowo zespalane z oknami da-
chowymi FAKRO w dowolnych konfguracjach.
Wielką zaletą jest możliwość montażu kolekto-
rów w dachu za pomocą standardowych
kołnierzy do okien dachowych FAKRO, które
zapewniają szczelne połączenie z pokryciem
dachowym.
Kolektorów SKC nie można zespalać z oknami,
jednak zastosowanie specjalnych kołnierzy
umożliwia montaż kolektorów ściśle obok siebie
w odległości 3 mm, pełniej pokrywając połać
dachową kolektorami.
Kolektory FAKRO przystosowane są do montażu
w połaci dachu o kącie nachylenia:
- od 15° do 90° dla kolektora SKW,
- od 30° do 90° dla kolektora SKC.
Zalecany kąt montażu to od 30° do 60°.
Położenie w takim zakresie umożliwia optymal-
ną pracę kolektorów w produkcji ciepła.
Montaż w dachu, a nie ponad pokryciem
dachowym, zdecydowanie polepsza parametry
izolacyjne i sprawnościowe kolektorów. Ponadto
takie rozwiązanie sprawia, że solary idealnie
wtapiają się w bryłę całego budynku, co popra-
wia estetykę całego dachu.
W ofercie FAKRO znajduje się kilka kompletnych
zestawów solarnych o różnej wydajności.
W zależności od liczby osób można dobrać
odpowiedni zestaw.
Rozwój przemysłu i konsumpcyjny styl życia sprawił, że zapotrzebowanie na energię wzrasta. Zasoby nieodnawialnych
źródeł są jednak ograniczone. Ich pozyskiwanie staje się coraz trudniejsze, a uzyskiwana z nich energia coraz droższa.
Co więcej, taka polityka szkodliwie wpływa na środowisko naturalne, a można korzystać z czystej i darmowej energii,
której jest pod dostatkiem. Wystarczy za pomocą kolektorów słonecznych FAKRO przekształcić promieniowanie cieplne
w energię i wykorzystywać ją w codziennym życiu.
KOLEKTORY SŁONECZNE - czysta energia
Kolektory słoneczne SKW
Kolektory słoneczne SKC
T K E L O KKO































































E N O Ł S Y R O T































































s yys zzy ccz - E N Z C E































































a i g rrg e n e a tta
































































































































z r o yk w i ę i g er en w
s o d od p t s e j j eej r ó t k
o p a k a t j, eej c ę i w o C
o k a n d e j ą s ł e ód r ź
u ł s y em z r p j óój w z o R
T K E L O KKO
































































i c y ż m y n en i z od c w ą j ć a w y t s y z
c o m o p a z y z c r a t s y W em. i k t a t s
a n a w y ł wp e i w i l od k z s a yk t i l o
e i n a w i k s y z o p h Ic . e n o z c i n a r g o
p s a i c y ż yl t s y n j yyj c p m u s n o k i
E N O Ł S Y R O T
































































. u i
A F h c y n z c e n ło s w ó r o t k e l o k ą c
ż o m a , e n l a r u t a n o k s i w o od r ś
a , e z s j eej i n d u r t z a r o c ę i s e j aaj t s e
a n e i n a w o eb z r t o p a z e ż , ł i w a r
s yys zzy ccz E N Z C E
































































. m y wwy o h c a dda
e i n e zze ccz ą łłą o p e n l e zze ccz z ssz ą j aaj i n wwn e p aap zza
F h c yyc wwy o h c a dda n e i kki o o d zy rrz e i n łłn o kko
w o i en i m o r p ć i c ł a t z s k e z r p O R K A
m r a d i j eej t s y z c z ć a t s y z r o kko a n ż
c a i g er en h c i n z a n a w i k s y z u a
o e i n y b o s a Z . a t s a r z w ę i g er en a
a i g rrg e n e a tta
































































m e i c yyc rry kkr o p z e
e rre ó t k , OO, R KKR A FFA
e n l ep i c e i n a w
, i i g er en j eej w o m
. a z s ż o r d z a r o c
h c y n l a i w a n od
































































































































































































































































KKC S a rra o t k e l o kko a lla ddl ° 0 9 o d ° 0 3 d o -
K S a rra o t k e l o kko a lla ddl ° 0 9 o d ° 5 1 d o -
e lle yyl h c a n e i c ą kką o u h c a d i c a łła o p w
n a wwa o s o tto s zy ys rrz p O R KKR A FFA y rry o tto k e lle o KKo
. i m a rra o tto k e lle o kko ą wwą o h c a dda
r kkr o p j eej i n łłn e p , mm, m 3 i c śśc o łło g e l ddl o w
w ó rró o t k e l o kko ż aaż tta n o m a i wwi i l ż ooż m u
c yyc nny l a j ccj e p ssp e i n a wwa o s o t s aas zza k a n ddn e j
s e zze a n ż ooż m e i n C KKC S w ó r o tto k eek lle o KKo
. m y wwy o h c a dda
































































. CC.
, WW,
: a i n
u ż aaż t n o m o ddo ą s e n
ć a łła o p c ą j aaj wwa y rry
e i b e i s k o b o e lle śśl iiś c śśc
zy rrz e i n łłn o kko h c
, ii, m a n kkn o z ć a l a p ssp
































































o d a łła i zzi ddz a wwa o rro p wwp O R KKR A FFA
z ccz i g o llo o kko e o rro p c ą j uuj z iiz l a e R































































ó rró o tto k e lle o kko
A FFA a m rrm i FFi
y rry o tto k e lle o kko y tty r e ffe o j eej j ooj wwo s
a m rrm f , uu, j ooj zwwo ooz rro s rrs u k y n zzn































































e i n y ddy e j ę i s e c ą i n ż óóż rró C KKC S z aaz rra o W KKW S ; ww; ó
y ppy yyp tty a wwa d e i c rrc e ffe o w a dda a i s o p O R KKR A
y słoneczne S olektor ry KKo
































































. u h c a d o g e łłe a c ę kkę yyk tty e tte s e a i wwi
d u b o g e łłe a c ę łłę yył rry b w ę i s ą j aaj i p aap tta w
o s e ż , aa, i wwi a rra p ssp e i n a z ąąz i zw wi ooz rro e i kki a tta
e lle o kko e wwe o i c śśc o n wwn a rra p ssp i e n j yyj ccy a lla o zzo iiz
e lle o p e i n a wwa o d yyd ccy e d zzd , mm, y wwy o h c a dda
p d a n o p e i n a , uu, h c a d w ż aaż tta n o M
c kkc u d o rro p w w ó rró o tto k e lle o kko ę c a rra p ą n
o m u e i s e rre kkr a z m i kki a t w e i n e ż ooż łło o PPo
0 3 d o o tto u ż aaż tta n o m t ą kką y n a c e lle a ZZa
SKC
































































- a rra p oop p o c , uu, k n yyn ddy
e i n lln a e d i y rry a l o
o t d a n o PPo . ww. ó rró o tto k e
y rry t e m a rra a p a z ssz p eep
m e i c yyc rry kkr o p
. a łła p eep i c i j ccj
- ll- a m yym tty p oop a i w i l ż ooż
. ° 0 6 o ddo °
































































a i n wwn e p aap zza m yym wwy o i n ddn u ł o p
o kko e i n e zze ccz zzc ssz e i m U . ww. ó rró o tto
i wwi o p ddp o a wwa y rry g ddg o a łła p eep i c
ę llę o rro ą n ż aaż wwa e i n rrn e i m zzm eez i N
o o g e n lln a rra ttr n e c o ddo i i g rrg e n e
ż u y ddy o wwo a i n a zza rrz g ddg o p o ddo
7 o ddo t e wwe a n ć i zzi ddz ę z ccz zzc ssz o a zza
k o s yys wwy o e j ccj a l a t s n I . m yym wwy
g w ć a tta s zy ys rrz o kko y wwy a n ż ooż m
m rrm a dda , ąą, t s zy ys ccz w e n zzn ccz e n o łło s
o ą j aaj i n e i m a ZZa . e n zzn ccz e n o łło s
































































a dda w w ó rró
a zza ą kką l e i WWi
m y wwy o h c
n wwn ó rró k a j
r o tto k eek lle o KKo
w o s o tto s as z
a łła p eep i c r ó i b d o zy ssz p eep l j aaj n a
u k n u r e i kki w w ó rró o tto k e lle o
- kk- e l o kko e i n e ż ooż łło o p e i n d e i
o g e n a wwa i kki s zy ys u i c śśc o llo i w
. a i n a wwa e zze rrz g o
% 0 3 z aaz rra o j eej wwe o kko t ży
j eej n zzn ccz e i n o kko i i g rrg e n e % 0 770
ą f a rra t o p i c śśc o n wwn a rra p ssp j eej i k
- o m o d e i wwi t s rrs a dda o p ssp o g
ą rrą ó t kkt , ęę, i g rrg e n e ą wwą o m
e i n a wwa o i n e i m o rro p e n o
































































h c yyc wwy o ddo rrd a dda n a t s ą c o m o p a zza u h c a
- o t k e lle o k u ż aaż tta n o m ć ś o w i l ż ooż m t s ees j ą ttą e lle a
h c a j ccj a rra u g f n o kko h c yyc n lln o wwo o d w O R KKR A FFA i m
a dda i m a n kkn o z e n a l a p ssp e zze o wwo o m e t s yys ssy ż eeż i
b o s zy ddz ę i m e n o zzo ccz ą łłą ć yyć bby ą g o m W K SS y rry
. m yym ccy ą j aaj i n lln e zze ccz zzc ssz u m e zze rrz e i n łłn o kko m y nny a wwa
































































. ww. a t s e zze i n d e i wwi o p ddp o
o m b ó s o y bby zz ccz i l d o i c śśc o n ż eeż lle a zza W
y wwy j eej n ż óóż rró o h c yyc n rrn a lla o s w ó wwó a t s e zze
l i kki ę i s e j uuj d j aaj n zzn O R KKR A FFA e i c rrc e ffe o W
-
. h
- a
, ąą, b
































































ć a rra b o ddo a n ż ooż
. i c śśc o n j aaj d yyd wy
h c yyc nny t e lle p m o kko a kka l
































































i n kkn m a zza ć śść o łło aał CCa . o łło p eep i c w
a i wwi ś e j uuj m j zyyj rrz p r e b rrb o s b a
w o p y n o zzo ccz e l wwl o PPo . m e tte ą kką
s a n e c ą j aaj dda a p e n zzn ccz e n o łło s
o ddo a z ccz zzc ssz u p eep zze rrz p b ó s o p ssp
z ccz yyc tty a m zzm yyz rry p ę b zy ssz ą n a wwa
K A FFA e n z ccz e n o łło s y rry o tto k e lle o KKo
o o a rra o tto k e l o kko ć śść o n wwn a rra p ssp
m ii n d o h c a z i m ii n d o h c s wws
o y łły yył h c d o ę i s a zza ccz zzc ssz u p o D
a i n wwn e p aap zza m yym wwy o i n ddn u ł o p
































































j eej n ddn i lli o s w t s e j a t ę i
e j c ą j aaj i n e i m a z o łło ttł a
ą n wwn y tty k e lle e s o kko o s yys wwy ą kką o łło wwł
m yym łły aał m d o p t e wwe a n ę b zy yb ssz
e i n e i m o rro p a z rrz ttr ę n wwn
y łły aał n o kko s o d w a rra ó ttó k , ąą, n zzn
- o tto r a h ą j aaj dda a i s o p O R KKR
. % 0 1 o łło o kko o
a ż iiż n b o e i n ś eeś z ccz o n d e j o c , m
h c a kka n u r e i kki w ° 5 4 o
. a łła p eep i c r ó i b d o zy ssz p eep l j aaj n a
































































































































































































































































. e i w a tta s zzs ooz rro
n a rra o t kkt e l o kko e i n e ż ooż łło o p a n
w ó kkó i n rrn o p ssp wws h c yyc nny a wwa u s
o n n I . e i m a rra j eej wwe o i n i m u l a
i n kkn m a zza ć śść o łło aał CCa . o łło p eep i c w
































































m yym n lln o wwo o d o h c a t a łła a n
a lla a zw wa ooz p h c yyc wwy o ż aaż t n o m
- e zze rrz p m e tte s yys ssy y n j yyj ccy a wwa o
j eej n ddn i lli o s w t s e j a t ę i
































































































































olek KKo
































































W y słoneczne SK ktor ry
27
Membrana standardowo produkowana
jest w kolorze jasnopopielatym, ale na ży-
czenie Klienta może mieć inny kolor, zgod-
nie z jego preferencjami. Podstawowy ma-
teriał pokryciowystanowi, wzmocniona siat-
ką poliestrową, membrana DachGam SZ,
grubości: 1,2; 1,5; 1,8 i 2,0 mm. Do wyko-
nywania obróbek detali dachowych przez-
naczona jest membrana niezbrojona
DachGam S grubości 1,2 lub 1,5 mm.
Membrana dachowa oferowana jest w rol-
kach szerokości 2 m i długość 20 m.
Budowa i zastosowanie
DachGam ma budowę trójwarstwową.
Warstwa wierzchnia odpowiedzialna jest za
odporność na działanie czynnikówzewnętrz-
nych: promieniowanie UV; działanie gazów
emitowanych przez ciepłownie i przemysł;
naturalne starzenie; ścieranie podczas cho-
dzeniapodachu; promieniowanie cieplne; za-
prószenie ogniem. Warstwa zbrojenia odpo-
wiada za parametry mechaniczne membran:
wydłużeniepowodowanezmianami tempera-
tury, odporność na przebicie, rozdzieranie
i rozciąganie, natomiast ostatnia warstwa
spodnia za jakość zgrzewu – trwałe homoge-
niczne połączenie z warstwą wierzchnią.
Membrany dachowe DachGam mają
bardzo szeroki zakres zastosowania. Mogą
być użyte do ostatecznego krycia dachów
nieużytkowych z ograniczonym dostępem,
jako warstwa hydroizolacyjna w dachach
balastowych również z ograniczonym do-
stępem oraz jako warstwa hydroizolacyj-
na w dachach użytkowych. To ostatnie za-
stosowanie ma szczególne znaczenie w du-
żych aglomeracjach miejskich, gdzie zaczy-
na brakować miejsca na parkingi, tarasy, kor-
ty tenisowe, baseny czy zieleń miejską. Wy-
korzystanie połaci dachowych pod zieleń to
ciekawe i godne polecenia rozwiązanie da-
chów użytkowych, szczególnie w budyn-
kach, w których pomieszczenia na podda-
szach są użytkowane. Rozwiązanie takie ni-
weluje bowiemwysoką temperaturę i zwięk-
sza komfort użytkowy pomieszczeń. Ponad-
to zieleń na dachu odświeża klimat, pochła-
nia kurz, tłumi hałas, odciąża instalacje ka-
nalizacyjne podczas opadów deszczu oraz
zwiększa żywotność pokrycia dachowego.
Zalety
Pokrycie dachowe z membrany Dach-
Gam charakteryzuje się doskonałymi pa-
rametrami technicznymi i ma następujące
cechy użytkowe:
● niewielką masę powierzchniową
(do 2,1 kg/m
2
);
● odporność na czynniki atmosferyczne;
● odporność na promieniowanie cieplne
i zaprószenie ogniem;
● dużą wytrzymałość mechaniczną na
ścieranie, rozrywanie, przebicie;
● dużą wytrzymałość mechaniczną
złącz zgrzewanych i klejonych;
● pełną wodoszczelność;
● łatwy montaż, a w efekcie szybkie
tempo robót przy stosunkowo małej praco-
chłonności;
● możliwość stosowania na istniejącym
pokryciu w przypadku modernizacji da-
chów. Pozwala to wyeliminować koszty
zrywania i utylizacji starego pokrycia,
a także poprawić parametry termoizolacyj-
ne dachu przez osuszenie zawilgoconej
izolacji termicznej i warstwstarego pokry-
cia za pomocą kominkówwentylacyjnych;
● kilkudziesięcioletnią trwałość bez ko-
nieczności konserwacji;
● różnorodność zastosowania – można ją
układać zarówno na dachach z ograniczo-
nymdostępem, jaki na dachachużytkowych;
● ekologiczność – membrany DachGam
podlegają pełnej utylizacji i recyklingowi.
Montaż
Tylko właściwe, zgodne z zaleceniami
producenta, ułożenie membrany dachowej
DachGamgwarantuje wodoszczelność po-
krycia dachu. W związku z tym w trosce
o administratorów oraz właścicieli budyn-
ków opracowana została szczegółowa in-
strukcja projektowania i wykonania po-
kryć dachowych z membrany DachGam.
Dostępna jest w formie wydawnictwa poli-
graficznego oraz na płycie CD i wysyła-
na wszystkim zainteresowanym projektan-
tom i firmom wykonawczym wraz z kartą
produktu i próbkami membrany.
* * *
Firma Gamrat organizuje bezpłatne cy-
kliczneszkoleniadladekarzyi firmbudow-
lanych. Każdy uczestnik otrzymuje certy-
fikat. Szkolenia odbywają się w siedzibie
firmy Gamrat S.A. oraz wOśrodku Szko-
lenia Dekarzy działającym przy białostoc-
kimoddziale PSD.
Wszystkich zainteresowanych udziałem
wszkoleniu prosimy o kontakt:
■ szkolenia w Gamrat S.A. Jasło,
tel. 726 002 166;
■ szkolenia w OSD Białystok,
tel. 606 787 165.
6 ’2009 (nr 442)
Membrana dachowa DachGam
niezawodny materiał do ostatecznego krycia dachów płaskich
Zakłady Tworzyw Sztucznych
„Gamrat” Spółka Akcyjna
tel. 0134916000, fax0134915094
gamrat@gamrat.com.pl; www.gamrat.com.pl
Szczelne i niezawodne zabezpieczenie wodochronne da-
chujest jednymznajistotniejszychzagadnieńprzywykony-
waniupokryciadachowego. Zabezpieczeniatakiezapewnia
membranadachowaDachGamprodukowanaprzez Zakła-
dyTworzywSztucznych„Gamrat” SpółkaAkcyjna. Jest to
nowej generacji pokryciedachoweprzeznaczone doosta-
tecznegokryciadachówpłaskichwbudynkachprzemysło-
wych, magazynowych, administracyjno-biurowych, miesz-
kalnych oraz o nowatorskiej architekturze. Membrana
DachGamjest również niezastąpionawprzypadkumoder-
nizacji starych dachówkrytych papą.
Montaż membrany dachowej DachGam
Gemini Jasna Park Tarnów (53 tys. m
2
) – do pokrycia dachu
zastosowano DachGam SZ, grubości 1,2 mm, w kolorze zielonym
28
6 ’2009 (nr 442)
Stropodachy
Popularnie zwane dachami płaskimi sto-
sowane są wbudynkach, wktórych nie prze-
widuje się poddasza użytkowego. Spełniają
jednocześnie funkcję stropu nad ostatnią
kondygnacją oraz pokrycia dachowego.
Stropodachy ocieplone dzielimy na izo-
lowane wsystemie jednowarstwowym, dwu-
warstwowym niewentylowanym oraz dwu-
warstwowe wentylowane (rysunki 1, 2, 3).
Jedną z grup produktów oferowanych przez
firmę PAROC są płyty z przeznaczeniem
do izolacji termicznej i akustycznej syste-
mów jedno- i dwuwarstwowych dachu oraz
ochrony ogniowej. Prawidłowo wykonana
warstwa izolacji dachu płaskiego zapobiega
kondensacji pary wodnej na powierzchni
elementów konstrukcyjnych, tłumi hałas,
tworzy przeciwogniową warstwę ochronną.
Układ izolacji dachu płaskiego to system
współpracujących ze sobą różnych materia-
łów. Właściwie wykonane pokrycie dachupła-
skiego chroni latem przed nagrzewaniem,
a zimą przed chłodem. W czasie eksploatacji
powierzchnia dachu płaskiego i warstwy
izolacyjne narażone są na ekstremalne różne
warunki klimatyczne i inne zagrożenia zwią-
zane z zanieczyszczeniem środowiska oraz
pracami konserwacyjnymi i remontami.
Zabezpieczenia
Zabezpieczenie połaci dachowej dachu
płaskiego przed zagrożeniami osiąga się
przez wykonanie:
● szczelnej, ciągłej warstwy wodoszczel-
nej;
● izolacji termicznej z materiałówo dużej
wytrzymałości mechanicznej;
● prawidłowo ułożonej warstwy izolacji
termicznej, bez mostków termicznych;
● izolacji termicznej i akustycznej mo-
cowanej zgodnie z wymaganiami pro-
jektu (przez klejenie, łączniki mecha-
niczne);
● prawidłowych spadków.
Łączniki mechaniczne
Łączenie płyt dachowych PAROC z pod-
łożem ze stalowej blachy trapezowej nale-
ży wykonać, używając łączników z tworzy-
wa sztucznego, np. nylonowych z podusz-
ką powietrzną, połączeniem teleskopo-
wym z wkrętem samogwintującym wyko-
nanym ze stali nierdzewnej. Zamocowa-
nie warstwy termoizolacyjnej, z zasto-
sowaniem łączników mechanicznych, po-
winno być wykonane przez pierwszą
warstwę papy.
Masy klejowe
Połączenie spodnich płyt dachowych
PAROC z podłożem betonowym lub blachą
można wykonać metodą na zimno, używa-
jąc mas klejowych wykonanych na bazie
bitumitu, dyspersji akrylowej lub kauczu-
ku oraz metodą na gorąco z zastosowa-
niem lepiku bitumicznego bez wypeł-
niaczy. Prawidłowo wykonane połącze-
nie podłoża ze stalowej blachy trapezo-
wej z płytą dachową uzyskuje się tylko
wówczas, kiedy masa klejowa nakła-
dana jest bezpośrednio na płyty, a nie na
blachę.
Więcej informacji na www.paroc.pl
Izolacja dachówpłaskich
wełną mineralną PAROC
1 – papa zgrzewalna
2 – PAROC ROS 50
3 – paroizolacja – folia paroprzepuszczalna
4 – blacha trapezowa
5 – łącznik mechaniczny
Rys. 1.Termoizolacja stropodachuwsys-
temie jednowarstwowym
1 – papa zgrzewalna
2 – PAROC ROB 60
3 – PAROC ROS 30
4 – paroizolacja – folia paroprzepuszczalna
5 – blacha trapezowa
6 – łącznik mechaniczny
Rys. 2. Termoizolacja stropodachu wsys-
temie dwuwarstwowym
1 – papa zgrzewalna
2 – PAROC ROB 60
3 – PAROC ROS 30g – płyta frezowana
(wentylowana)
4 – paroizolacja
5 – stropodach żelbetowy
6 – łącznik mechaniczny
Rys. 3. Dwuwarstwowa termoizolacja
stropodachu wentylowanego
Parametry techniczne PAROC ROS 30 PAROC ROS 30g PAROC ROB 60 PAROC ROS 50
Deklarowany współczynnik przewodzenia ciepła λ
D
0,037 0,037 0,039 0,038
Wymiary [mm] długość/szerokość 1800/1200 1800/1200 1800/1200 1800/1200
Klasa reakcji na ogień A1 A1 A1 A1
Deklarowane naprężenia ściskające przy odkształceniu względnym
10% CS(10) [kPa] ≥ 30 ≥ 30 ≥ 60 ≥ 50
Deklarowany poziom obciążenia punktowego dla odkształcenia 5 mm PL(5) 250N 250N 600N 450N
Pod osłoną
naszego
dachu
www.wienerberger.pl
tel. +48 22 514 21 00
Kiedy mówimy piękno, myślimy natura. Kiedy myślimy wolność, rozumiemy marzenia.
Kiedy rozumiemy człowieka, ufamy jego wyobraźni. Kiedy ufamy doświadczeniu,
dokonujemy wyborów. Kryjąc dach, wybieramy ceramiczne dachówki KORAMIC.
kolor pod kont r ola
GamraT MagnaT
Zakłady Tworzyw Sztucznych GAMRAT Spółka Akcyjna
ul. Mickiewicza 108, 38-200 Jasło, tel. +48 13 491 60 00, fax +48 13 491 50 94, www.gamrat.pl
GamraT MagnaT to system rynnowy
nowej generacji, który dzięki wyjątkowej
wytrzymałości na promieniowanie sło-
neczne zachowuje trwały i głęboki kolor.
Trwałość koloru jest potwierdzona wielo-
letnią gwarancją.
Nowoczesne
systemy rynnowe
wiśniowy
zielony
miedziany
srebrny
Produkt nagrodzony prestiżo-
wym tytułem „Innowacja Roku
2008”
31
Ten innowacyjny produkt stwarza no-
we możliwości aranżacji przestrzeni
pod dachem płaskim. Okno do dachu
płaskiego VELUX składa się z kopuły
wykonanej z doskonałej jakości akrylu
zabezpieczającej okno przed desz-
czem i śniegiem, połączonej ze skrzy-
dłemokna. Główne elementy konstruk-
cyjne – skrzydło i ramę wykonano
z twardego PVC. Doskonałe parametry
izolacyjne osiągnięto dzięki wypełnie-
niu profilu ramy pianką polistyrenową.
Okno wyposażono w szybę bezpiecz-
ną klejoną o wysokiej izolacyjności
cieplnej. Dzięki takiej konstrukcji roz-
wiązanie charakteryzuje się bardzo do-
brymwspółczynnikiemprzenikania cie-
pła – 1,4 W/m
2
K.
Klienci mają do dyspozycji wiele wer-
sji produktu, a także dodatkowego wy-
posażenia. Mogą więc wybrać rozwią-
zanie, które najbardziej im odpowiada.
Gdy potrzebują intymności, kopuła mo-
że być matowa, natomiast jeśli zależy im
na większej ilości światła – przezroczy-
sta. W przypadku, gdy pomieszczenie
wymaga wietrzenia, do wyboru jest wer-
sja otwierana – VELUX CVP, wyposa-
żona w zdalne sterowanie w systemie
io-homecontrol
®
. Umożliwia ono opero-
wanie oknem za pomocą pilota z do-
wolnego miejsca w domu, a także ofe-
ruje wiele użytecznych funkcji progra-
mowania. Zaawansowane kodowanie
sygnału radiowego, porównywalne z za-
bezpieczeniami w bankowości elektro-
nicznej, gwarantuje domownikom bez-
pieczeństwo. Standardowe okno wypo-
sażone jest wczujnik deszczu, który au-
tomatycznie zamknie je wrazie opadów.
Może być ono też elementem domu in-
teligentnego io-homecontrol
®
, gdyż sys-
tem jest kompatybilny z produktami
elektrycznymi innych producentów, ta-
kich jak: Hörmann, Somfy, Assa Abloy,
Honeywell, Niko, Renson, Windowma-
ster. Wmiejscach, gdzie nie ma potrze-
by wietrzenia, można wybrać nieotwie-
raną wersję produktu – VELUX CFP.
Niezwykle ważną cechą nowego
okna do dachu płaskiego VELUX jest
jego skandynawski design, zupełnie
odmienny od dotychczas dostępnych
przemysłowych rozwiązań. Niskiej ja-
kości wyroby to już przeszłość w tym
segmencie rynku. VELUX udziela
na ten produkt 10-letniej gwarancji i 20-
letniej na szybę. Estetyczny wygląd
od wewnątrz, a także bardzo dobra ja-
kość sprawiają, że okno może być za-
instalowane nawet w najbardziej eks-
kluzywnym wnętrzu.
Okno do dachu płaskiego VELUX
wykonano z profilu w kolorze białym
i jest dostępne w pięciu rozmiarach,
szerokości 60 – 120 cm. Można je
montować na dachach o kącie nachy-
lenia 0 – 15° wnowych, a także moder-
nizowanych budynkach.
6 ’2009 (nr 442)
Velux Polska Sp. z o.o.
tel. 022 33 77 000
fax 022 33 77 090
info.v-pl@velux.com
www.velux.pl
VELUXwprowadził do oferty rewolucyjne, bardzo dobrej jakości okna
do dachu płaskiego – VELUX CVP i CFP. Pozwalają one doświetlić
pomieszczenia światłem naturalnym od góry i jednocześnie zapewnia-
ją bardzo dobrą izolacyjność cieplną oraz wyjątkową estetykę we
wszystkichbudynkacho dachach płaskich. Wcześniej dostępne na ryn-
ku rozwiązania polegały na montażu tradycyjnych okien połaciowych
dzięki pomocnicznym elementom lub były oknami typowo przemysło-
wymi. Nowe okna VELUX do dachu płaskiego będzie można zainsta-
lować całkowicie w poziomie ze 100% gwarancją szczelności.
VELUX całkowicie w poziomie
– nowe okno do dachu płaskiego
32
TEMAT WYDANIA – Dachy
6 ’2009 (nr 442)
Głównymi użytkownikami InterCen-
Budu są kosztorysanci, ale korzystają
z niego też projektanci, jednostki budże-
towe, inwestorzy, firmy wykonawcze, in-
spektorzy nadzoru, osoby weryfikujące
kosztorysy oraz rzeczoznawcy, czyli
wszyscy, dlaktórychbezcenny jest szyb-
ki dostęp do aktualnych danych o ce-
nach w budownictwie, szczególnie że
można je filtrować wg regionów, branż
i producentów. System pomyślany po-
czątkowo jako serwis internetowy, został
rozbudowany obecnie o możliwość do-
starczania cen na płytach CD. Ceny po-
szczególnych producentów zostały roz-
szerzone o zbiór cen średnich, które są
potrzebne przy opracowywaniu koszto-
rysów inwestorskich. Użytkownik może
wybrać, czy chce korzystać z cen produ-
cenckich, czy średnich, czy chce otrzy-
mywać płyty z cennikami, czy korzystać
z serwisu internetowego. Dodatkowo
wprowadzono do systemu informację
o cenach najmu i pracy sprzętu różnych
dostawców. UżytkownicyInterCenBudu
mająrównież dostępdodanychteleadre-
sowychdostawcówmateriałówi sprzętu,
co umożliwia bezpośredni kontakt i pre-
cyzyjne uzgodnienie warunków zamó-
wienia. Możliwy jest także wpis do Kata-
loguKosztorysantówPolskich, który zna-
komicie ułatwia otrzymywanie zleceń.
System zawiera ponad 100 tys. cen
materiałów budowlanych, instalacyj-
nych, elektrycznych, drogowych i innych
stosowanych zarówno w tradycyjnych,
jak i nowoczesnych rozwiązaniach tech-
nologicznych. Baza uśrednionych cen
materiałów oraz usług do kalkulacji cen
jednostkowych w kosztorysach inwe-
storskich (9000 tys.) jest aktualizowana
co kwartał. Dane cenowe systemu są
czytane nie tylko przez programy do
kosztorysowania Norma PRO, Norma
STANDARD i Norma EXPERT firmy
Athenasoft, ale również przez wszystkie
inne programy do kosztorysowania
znanych producentów.
Wykupienie dostępu do systemu
InterCenBud umożliwia korzystanie
z internetowego serwisu e-Kosztorys.
InterCenBud jest nowoczesnym na-
rzędziem, które dowodzi, że odpowied-
nie, umiejętne wykorzystanie środków,
które daje współczesna technika,
a szczególnie informatyka, znakomicie
ułatwia życie i przyspiesza pracę wkaż-
dej dziedzinie ludzkiej działalności.
System InterCenBud
W 2000 r. w firmie Athenasoft został opracowany system internetowej
informacji cenowej InterCenBud. Zamysłem jego twórców było, aby stwo-
rzyć bazę rzeczywistych cen materiałów budowlanych. Nawiązano więc
współpracę z producentami i hurtownikami materiałów budowlanych. Sys-
tem bardzo szybko wypełnił się treścią i stanowi obecnie najbogatsze
źródło informacji o cenach materiałów budowlanych i usług.
TM
34
TEMAT WYDANIA – Dachy
6 ’2009 (nr 442)
Co sprawia, że przegroda dachowa spełnia swoje funkcje i zachowuje
trwałość na lata? Wysoka jakość dachu jest wypadkową wielu elementów
składowych, m.in. jakości i wytrzymałości materiałów izolacyjnych oraz po-
kryciowych zastosowanych wtrakcie budowy, jakości wykonanych prac mon-
tażowych, a także wytrzymałości konstrukcji dachu. Materiały użyte do wy-
konania pokrycia powinny odpowiadać wszelkimnormomzarówno technicz-
nym, jak i ekologicznym. Elementy składowe „systemu dachowego” muszą
być bezpieczne dla środowiska. W trakcie użytkowania dachu do atmosfery
nie mogą się przedostać żadne substancje szkodliwe, również w przypadku
jego uszkodzenia. Dobry dach musi być odporny na działanie wysokiej tem-
peratury, zapewniając użytkownikom jak największe bezpieczeństwo. Wła-
śnie taką ochronę zapewniają płyty izolacyjne Kingspan Thermaroof™TR26
LPC/FM i TR27 LPC/FM produkowane przez firmę Kingspan Insulation. Są
to wysoce wydajne, łatwe w montażu, sztywne płyty z rdzeniem poliizocyja-
nurowym, popularnie określanymjako PIR. Produkt przeznaczony jest do da-
chówpłaskich i najlepiej sprawdza się wwielkopowierzchniowych budynkach
przemysłowych i budynkach użyteczności publicznej.
Odporność ogniowa – potwierdzona w badaniach
Płyty Thermaroof™ zostały poddane przez firmę Kingspan Insulation te-
stom na odporność ogniową. Badania przeprowadzono w słowackim labo-
ratorium FIRES we współpracy z Zakładem Badań Ogniowych warszaw-
skiego Instytutu Techniki Budowlanej. Próba palenia zmontowanego ukła-
du została przeprowadzona zgodnie z normą PN-EN 1365-2:2002 Bada-
nia odporności ogniowej elementów nośnych. Stropy i dachy, na stano-
wisku badawczym przeznaczonym do badań elementów poziomych
pod obciążeniem. Badanie prowadzi się przy oddziaływaniu pożaru
od spodniej strony przekrycia wg standardowej krzywej nagrzewania tem-
peratura-czas. W celu przeprowadzenia wiarygodnych testów, w labora-
torium, mieszczącym się w słowackiej miejscowości Batižovce, wykona-
no rzeczywisty model dachu o wymiarach 430 × 300 cm. Konstrukcja (patrząc
od góry) składała się z hydroizolacji (folii dachowej PVCRhenofol CVfirmy FDT
grubości 1,2 mm), termoizolacji (płyt Kingspan Thermaroof™ TR26 LPC/FM
i Kingspan Thermaroof™ TR27 LPC/FM grubości 2 × 50 mm), paroizolacji
(folii PE 0,2 mm) oraz blachy trapezowej o profilu 85A/0,75 mm S 320 G
firmy Ruukki. Dodatkowo, oprócz obciążeń stałych wynikających z cięża-
ru zastosowanych materiałów i zmiennych wynikających z przyjętej strefy
BEZPIECZNY DACH
W nowoczesnym budownictwie przemysłowym dach pełni wiele funkcji. Chroni budynek przed
opadami atmosferycznymi, ale również przed stratami ciepła. Kolejną istotną funkcją, zwłaszcza
w przypadku pokryć dachowych o dużych powierzchniach, jest ochrona przeciwpożarowa
budynku. Na dachach przemysłowych o dużej powierzchni przekrycie wykonywane jest
najczęściej w układzie warstwowym.
WYSOKA ODPORNOŚĆ
OGNIOWA (REI 30)
większe
bezpieczeństwo
budynku
35
śniegowej – aby w pełni odzwierciedlić rzeczywiste warunki pracy takich
przekryć – przygotowana próbka została dociążona obciążeniem techno-
logicznym o wartości 0,25 kN/m
2
. Obciążenie w postaci metalowych dys-
ków na stalowych prętach (fotografia 1) podwieszono od spodu konstrukcji.
Tak przygotowaną próbkę umieszczono w piecu testowym, montując na
jej powierzchni 8 mierników, których zadaniem był pomiar temperatu-
ry w różnych miejscach konstrukcji. Średnia temperatura na nagrzewa-
nej powierzchni wynosiła 46,3 ÷ 864,3 °C. Dopiero przy tej temperatu-
rze, po 33 minutach od wystawienia materiałów na działanie ognia, badanie
zostało zakończone z powodu pojawienia się płomienia na wierzchniej
stronie próbki. Osiągnięty wynik pozwolił Zakładowi Badań Ogniowych ITB
na wystawienie badanemu przekryciu klasy odporności ogniowej REI 30,
co plasuje izolacje termiczne Kingspan Thermaroof™ TR26 LPC/FM
i Kingspan Thermaroof™ TR27 LPC/FM w ścisłej czołówce pod względem
ognioodporności. Na szczególną uwagę zasługuje fakt, że zakończenie ba-
dania związane było z utratą szczelności badanej próbki na skutek defor-
macji blachy stalowej, a nie spalenia materiału izolacyjnego. Wspomniane
deformacje spowodowały tak duże przemieszczenia pionowe (ugięcia), że
rozerwaniu uległa warstwa hydroizolacyjna, tj. folia dachowa PVC. Jedno-
cześnie duże ugięcia umożliwiły płomieniowi ognia przebicie się z wnętrza
pieca na zewnątrz, co wpłynęło na zakończenie badania. Górna warstwa
izolacji, która nie uległa spaleniu, wciąż stanowiła skuteczną barierę ognio-
wo-termiczną.
Zakładać należy, że w przypadku zastosowania cięższego materiału
izolacyjnego badanie zakończyłoby się wcześniej, gdyż cięższy materiał
mógłby spowodować większe ugięcie pionowe znacznie wcześniej, niż mia-
ło to miejsce w przypadku zastosowania lekkich płyt termoizolacyjnych
Kingspan Thermaroof™.
Dlaczego warto zastosować
PIR Kingspan Thermaroof™?
Odporność na działanie ognia jest jedną z wielu zalet opisywanych płyt izo-
lacyjnych. Zakres temperaturowy ich stosowania waha się od -70 do +140 °C.
Bez niepożądanych efektów mogą wytrzymać krótkotrwałe działanie tem-
peratury do +250 °C. W bezpośrednim kontakcie z ogniem, podczas ope-
racji wysokiej temperatury, na powierzchni materiału izolacyjnego tworzy
się czarna zwęglina, która zapobiega dalszemu i głębszemu przenoszeniu
się ognia. W ten sposób warstwy materiału, jak i całego układu konstrukcyj-
nego położone głębiej, są samoistnie chronione przed destrukcyjnym dzia-
łaniem ognia i wysokiej temperatury. To z kolei poprawia stopień ogniood-
porności całej konstrukcji. Wykonana z PIR izolacja termiczna Kingspan
Thermaroof™ TR26 LPC/FM i Kingspan Thermaroof™ TR27 LPC/FM cha-
rakteryzuje się bardzo dobrym współczynnikiem przewodności cieplnej λ
D
.
Dla TR26 LPC/FM wynosi on λ
D
= 0,022 [W/m·K], zaś dla TR27 LPC/FM
waha się od λ
D
= 0,024 do 0,026 [W/m·K], w zależności od grubości.
W celu uzyskania wymaganego normowo poziomu U przegrody wystarczy
zastosować niemal dwukrotnie mniejszą grubość izolacji niż w przypadku
tradycyjnych materiałówtermoizolacyjnych. Zaleta, o której wspomniano i któ-
rej nie sposób przecenić, to niewielka masa wynikająca z niskiej gęstości
objętościowej 32 kg/m
3
, blisko pięciokrotnie niższej od tradycyjnych materia-
łówizolacyjnych. To ułatwia nie tylko transport i montaż, ale także pozwala na
„odchudzenie” stalowej konstrukcji nośnej projektowanego budynku. Kolej-
na zaleta materiałów termoizolacyjnych Kingspan z grupy Thermaroof™,
to duża wytrzymałość na ściskanie wynosząca 150 kPa, a więc trzy
Dachy – TEMAT WYDANIA
6 ’2009 (nr 442)
Fot. 1. Obciążenie technologiczne
w postaci metalowych dysków na
prętach podwieszone od spodu kons-
trukcji
36
razy większa niż tra-
dycyjnych materiałów
o strukturze włóknistej.
To pozwala na swobod-
ne przemieszczenie się
po ułożonych płytach
na dachu zarówno
w trakcie montażu, jak
i podczas eksploatacji,
tj. okresowych przeglą-
dów technicznych, usu-
wania śniegu w okre-
sach zimowych i innych
pracach wymagających
swobodnego dostępu
do dachu. W przypadku
materiałów o strukturze
włóknistej takie nasilenie
ruchu pieszego mogłoby
spowodować uszkodze-
nia górnych warstw ma-
teriału termoizolacyjne-
go, który pod wpływem
nacisków punktowych
deformuje się, powodu-
jąc wielokrotnie uszko-
dzenia warstwy hydro-
izolacyjnej, skutkujące
przeciekami i obniżeniemtermoizolacyjności całego układu. Wprzypadku pro-
duktów z grupy Kingspan Thermaroof™ takie ryzyko nie występuje. Duże zna-
czenie przy pracach montażowych ma także uniwersalność zastosowania. Pły-
ty izolacyjne Kingspan Thermaroof™TR26 LPC/FM nadają się do stosowania
z większością mechanicznie zamocowanych jednowarstwowych membran pa-
roszczelnych PVC i EPDM, a płyty Kingspan Thermaroof™ TR27 LPC/FM
z większością bitumicznych systemów wielowarstwowych. Płyty nie pylą pod-
czas montażu. Co bardzo ważne – są bezpieczne dla zdrowia pracowników
i nie wymagają stosowania specjalistycznego sprzętu ochronnego. Sztywny po-
liizocyjanurat (PIR) charakteryzuje się dużym oporem dyfuzyjnym, jest odpor-
ny na przenikanie pary wodnej i absorpcję wody dzięki strukturze komórek za-
mkniętych. PIR jako materiał termoizolacyjny zachowuje swoją efektywność
przez cały okres użytkowania budynku. Upływające lata w żaden sposób nie
obniżają któregokolwiek z jego parametrów technicznych.
Jarosław Grabowski
Technical Support Manager
Kingspan Insulation sp. z o.o.
TEMAT WYDANIA – Dachy
6 ’2009 (nr 442)
PIR Kingspan Thermaroof
TM
TR26 LPC/FM
PIR Kingspan Thermaroof
TM
TR27 LPC/FM
Kingspan Insulation sp. z o.o.
ul. Przemysłowa 20, 27-300 Lipsko, Polska
tel.: +48 (0) 48 378 31 18
fax: +48 (0) 48 378 13 30
e-mail:info.pl@insulation.kingspan.com
® Kingspan i logo lwa są zarejestrowanymi
znakami towarowymi Kingspan Group plc
Thermaroof™ jest znakiem towarowym
Kingspan Group plc
MIĘDZYNARODOWE CERTYFIKATY,
POSIADANE PRZEZ PRODUKTY Z GRUPY
Kingspan Thermaroof™
LPS 1181: Part 1
Certificate No. 388b
38
TEMAT WYDANIA – Dachy
6 ’2009 (nr 442)
E
lastyczneuszczelnieniapokryć dachówpochyłych, czy-
li folie wstępnego krycia (FWK) pojawiły się na polskim
rynkunasamympoczątkulat dziewięćdziesiątychubie-
głegowieku. Początkowobyły towyłączniezbrojonefo-
lie nisko paroprzepuszczalne sprowadzane na ogół z Niemiec,
a później również w dużych ilościach z Czech i Holandii. Do-
piero wpołowie lat dziewięćdziesiątych rozpoczęto ich produk-
cję w Polsce. Obecnie stosowane są prawie wyłącznie mem-
brany dachowe, czyli wysoko paroprzepuszczalne membrany
wstępnego krycia (MWK) pochodzące od producentów z całej
Europy, w tym również z Polski. Wymieniam kraje pochodze-
nia, ponieważ razemz FWKdocierały donas różnetechniki ich
układania zależne od kraju producenta lub dystrybutora. Wpo-
czątkowymokresie upowszechniły się metody stosowania po-
chodzące od niemieckich dystrybutorów. Ich instrukcje układa-
nia były proste, dotyczyły najważniejszych miejsc na dachu
i stanowiły pierwsze źródła informacji dla naszych dekarzy. Ni-
gdy jednak nie zawierały wszystkich niezbędnych wskazówek
potrzebnych do prawidłowego ułożenia folii na całym dachu.
Najczęściej w instrukcjach były omówione takie fragmenty da-
chu jak okap, kalenica, komin, kominki wentylacyjne i okna da-
chowe. Tylko wnielicznych dodatkowych materiałach informa-
cyjnych były jeszcze omówione
kosze, szczyty i naroża dachu
wkilku wariantach. Sytuację po-
prawiły materiały szkoleniowe
drukowane dla dekarzy przez
producentówpokryćdachowych.
Największe zasługi położyli tu
producenci dachówek, tacy jak
Braas (rysunek 1), Creaton,
Röben, RuppCeramika, Wiekor
i inni. Ich materiały pokazywały
dużowięcej niżinstrukcjedystry-
butorów FWK i MWK. Obecnie
sytuacja niewiele się poprawiła;
jest tylkokilkuproducentówi dys-
trybutorów(spośródkilkudziesię-
ciu), którzy mają dobrze przygo-
towane materiały informacyjne.
Wiedza o stosowaniu membran dachowych zawarta we
wszelkich informatorach jest bardzo zróżnicowana, ponieważ
pochodzi z wielu źródeł. Wpewnych szczegółach istnieją istot-
ne różnice między zasadami układania membran wymaganymi
wkrajuproducentaazasadami odpowiadającymi warunkompa-
nującymwnaszymkraju. Wynikatozarównoz odmiennychtra-
dycji, jaki poziomówkulturytechnicznej. Największejednakróż-
nicewynikająz uwarunkowańklimatycznych. Oczywistejest, że
to co sprawdza się na południu, nie zda egzaminu na północy
Europy. Wiadomo, że polski klimat (tabela) charakteryzuje się
przedewszystkimdużązmiennością, którajest powodemzwięk-
szenianegatywnegooddziaływaniawilgoci nabudynki i budow-
le. Jeżeli wtechnice budowlanej nie uwzględni się tego czynni-
ka, to może to być powodem wielu błędów i strat.
Dobrym przykładem do przeanalizowania różnic w zalece-
niachstosowaniaMWKjest teoriadotyczącaklejeniazakładów
między kolejnymi pasmami membran układanych na dachach.
WwielukrajachstosujesięodpewnegoczasuMWKz paskiem
samoprzylepnymsłużącymdozaklejeniazakładówmiędzy ko-
lejnymi ich pasmami. Nie zawsze jest to jednak zabieg celowy,
a czasami może być wręcz szkodliwy.
Kiedy trzeba zaklejać zakłady
między pasmami MWK?
Zakłady między pasmami membran wstępnego krycia
trzeba zaklejać, gdy:
● w dachu nie ma paroizolacji i MWK musi spełniać rolę
„wiatroizolacji”, czyli zabezpieczenia przed powstawaniem
przewiewów;
● jest niski kąt nachylenia połaci i istnieje konieczność
podniesienia stopnia odporności całego pokrycia na opady
(szczelności);
● zażąda tego inwestor (zleceniodawca).
Wynika z tego, że w przypadku typowych dachów pochy-
łych o klejeniu MWK w dużej mierze decyduje obecność pa-
roizolacji w przegrodzie dachowej. Jeżeli paroizolacja jest, to
wówczas MWK nie musi być klejona, a jeżeli jej nie ma, to
MWK należy ułożyć tak, aby stanowiła szczelną powłokę za-
bezpieczającą przed przewiewami.
W krajach położonych po południowej i zachodniej stronie Alp
wzasadzieniemapocoukładaćparoizolacji wtypowychbudynkach
mieszkalnych. WPolsce natomiast stosuje się je bardzo często mi-
mo nieustannej dyskusji teoretykówo zasadności tego rodzaju po-
włokwdachachbudynkówmieszkalnych. Paroizolacjajest potrzeb-
na ze względu na zagrożenia wynikające z obecności dużych ilości
pary wodnej, pochodzącej z mokrych technologii budowlanych,
wokresiewysychaniabudynkóworazzwilgotnegopowietrza(tabe-
la).Ztegofaktuwynikapodstawowyargumentprzemawiającyzasto-
sowaniemparoizolacji. Skoro jednak paroizolacje są powszechnie
stosowane, tojedenzpodstawowychpowodówklejeniazakładów
między pasmami MWK przestaje być zasadny. Wzwiązku z tym
wieleosóbwyciągniewniosek, żemożejest tozabiegniepotrzeb-
ny, aleulepszającydachi niczemunieszkodzący. Nicbardziej myl-
nego. Istnieje wiele powodów, dla których sklejenie zakładów
między pasmami MWKmoże być wadą wdachu. * Marma Polskie Folie
Czy kleić zakłady membran
wstępnego krycia?
mgr inż. Krzysztof Patoka*
Rys. 1. Naroże dachu z prawi-
dłowo ułożoną nisko paroprze-
puszczalną folią wstępnego
krycia. Wnarożu folia jest wy-
winięta na specjalne listwy (po-
ziom kontrłaty), tak aby stwo-
rzyć wylot dla powietrza wen-
tylującego termoizolację
Wilgotność powietrza atmosferycznego w Polsce
(wg atlasu klimatu Polski)
Miesiąc styczeń luty marzec kwiecień maj czerwiec
Wilgotność
względna 85% 85% 80% 75% 70% 70%
Miesiąc lipiec sierpień wrzesień październik listopad grudzień
Wilgotność
względna 75% 75% 80% 90% 90% 90%
39
Dachy – TEMAT WYDANIA
6 ’2009 (nr 442)
Przeciwwskazania do klejenia zakładów
między pasmami MWK
Przy starannym przeanalizowaniu sposobów układania
MWK oraz specyfiki ich działania w polskim klimacie okazu-
je się, że jest wiele powodów, aby nie zaklejać zakładów
membran wstępnego krycia. Po pierwsze, jest to duże utrud-
nienie dla dekarzy, ponieważ:
● nie można wykorzystać zakładówdo reperacji uszkodzeń
membrany (rysunki 3 i 4), a jest ona konieczna na każdym
dachu z wielu powodów, również niezależnych od dekarzy;
● paski klejące przeszkadzają w trakcie układania MWK
w trudnych miejscach dachu, tam gdzie trzeba ułożyć kilka
warstw membrany, tzn. w koszach, wokół kominów i innych
murowanych elementów itp;
● zaklejony zakład utrudnia lub uniemożliwia dobre wyko-
nanie rynienek osłonowych z membrany (rysunek 5);
● paski taśmy samoprzylepnej zwiększają niepotrzebnie
pracochłonność (taśmę samoprzylepną trzeba uaktywnić,
zdejmując pasek osłonowy i docisnąć „wpowietrzu” bez pod-
parcia).
Po drugie, klejenie zwiększa szansę powstania skroplin
w zimnych i wilgotnych okresach roku (tabela). Wielu deka-
rzy zna przypadki, w których dach miał wbudowane dwa ro-
dzaje MWK. Te połacie, na których ułożono MWK bez za-
klejonych zakładów, dużo szybciej wysychały niż te z zakle-
jonymi zakładami. Ujawniała to skroplina powstająca na za-
klejonych połaciach i jej brak na sąsiednich niezaklejonych.
Zjawisko to jest logicznym następstwem braku przewiewu,
który na etapie wysychania budynku o nieocieplonymdachu
jest korzystny, ponieważ przyspiesza wysychanie, intensy-
fikując wymianę powietrza między poddaszema atmosferą.
Nieukończone dachy bez termoizolacji są konstrukcjami
otwartymi i łatwo wymieniającymi powietrze z atmosferą.
Natomiast ich uszczelnienie, przez zaklejenie zakładów,
uniemożliwia prawie całkowicie tę wymianę. Poułożeniuter-
moizolacji na styk z MWKsytuacja się zmienia: szczelność
całego pokrycia wzrasta, ponieważ wiatr nie może wywołać
falowania membrany wypchniętej do góry przez wełnę skalną
lub szklaną (w dachach o poddaszu mieszkalnym).
Z przedstawionych informacji wynika, że w naszym klimacie
nie warto zaklejać zakładów, gdy ułożona jest paroizolacja, któ-
rąwartostosować również dlatego, żelepiej spełniafunkcjewia-
troizolacji niżMWK. Uszczelnie-
nie dachu przed przewiewami
jest łatwiejsze do wykonania od
strony poddasza niż z zewnątrz
za pomocą MWKz wielu powo-
dów. MWK jest materiałem słu-
żącymgłówniedouszczelnienia
pokryciazasadniczegoi wzwią-
zkutymjej ułożeniepodlegaza-
sadomwynikającymz tej funkcji
(służebnej wobecpokrycia). Do-
datkowe działania uszczelnia-
jące są utrudnieniem, ponieważ
na dachu jest niebezpiecz-
nie, wietrznie i za gorąco albo
za zimno, aby to dobrze zrobić.
Rys. 3. Naprawa membran
wstępnego krycia od wew-
nątrz, bez zdejmowania
pokrycia, jest możliwa dzię-
ki wkładkom z przyciętej
membrany, wsuwanymwzak-
ład między dwoma jej pa-
smami. Często uszkodzenia
membran powstają już
po zakończeniu prac dekar-
skich
Rys. 4. Wkładka powinna mieć
taką długość, aby zakrywała otwór
od góry od strony pokrycia. Trze-
ba ją przykleić taśmami samoprzy-
lepnymi. Dobrze jest również za-
kleić otwór od środka. W tym celu
(w czasie naprawy) trzeba włożyć
wzakładdeskę, którabędzie stano-
wiła podporę
Rys. 5. Każdąinstalację przecho-
dzącąprzez membranywstępne-
go krycia trzeba osłonić rynien-
ką odprowadzającą skropliny
i przecieki poza rejon „przej-
ścia”. Rynienkę najlepiej wyko-
nać, wkładając ją pod najbliższy
zakład i zamocować do kontrłat
O paroizolacjach
Oprócz znanej i podstawowej funkcji ograniczania (lub blo-
kowania) dopływu pary wodnej do termoizolacji i konstrukcji da-
chu, paroizolacje zapobiegają powstawaniu groźnego zjawi-
ska przewiewu. Prawidłowe zamontowanie każdego typu pa-
roizolacji zapobiega ucieczce ciepła przez przewiewanie (przez
powstanie przewiewu). Nawet bardzo małą szczeliną w dachu
może uciec bardzo dużo ciepła, ponieważ różnica temperatu-
ry wsezonie grzewczympowoduje duże różnice ciśnienia i po-
wstawanie gwałtownych przepływów powietrza. Przewiew jest
oczywiście najgroźniejszy na dachu z folią wstępnego krycia,
gdzie szczelina wentylacyjna pod folią umożliwia łatwy prze-
pływ powietrza przez nieszczelności w termoizolacji. W dachu
z membraną doskonale osłaniającą termoizolację powstawanie
przewiewów jest możliwe tylko w kilku newralgicznych miej-
scach. Dotyczy to połączeń z murami i przejść różnych insta-
lacji przez membranę i pokrycie dachu (rysunek 2). Szpary
w dachu umożliwiające powstawanie przewiewów są bardzo
groźne nie tylko dlatego, że
wywiewane jest ciepłe powie-
trze. Podczas przepływu schła-
dzającego się gwałtownie po-
wietrza skrapla się w szybkim
tempie para wodna, która zbie-
rając się w małej przestrzeni,
powoduje powstanie zacieków
lub zawilgocenie termoizolacji.
Wilgotna termoizolacja traci
swoje właściwości i obszar
„zimna” może się znacznie roz-
szerzyć dzięki temu nałożeniu
się zjawisk. Znane są przypad-
ki powstania oblodzenia we-
wnątrz dachu na skutek prze-
wiewów (najczęściej w nowo
wybudowanych domach). Zte-
go m.in. powodu bardzo ważne jest szczelne układanie paro-
izolacji. Powodów jest jednak więcej. Wynika to z aktywności
pary wodnej, która bardzo dobrze penetruje wszelkie szczeli-
ny i przypadkowe otwory. Nawet przez najmniejszą szczelinę
potrafi przedostać się do wnętrza termoizolacji i wypełnić ją
w szerokim otoczeniu nieszczelności. Z tych dwóch powodów
należy starannie zaklejać zakłady poszczególnych pasmparo-
izolacji oraz stosować specjalne techniki łączenia jej z murami.
Rys. 2. Takdziałają przewiewy:
przez szczeliny przepływa cie-
płe i wilgotne powietrze z wnę-
trza dachui wtrakcie schładza-
nia „pozbywa się” pary wodnej,
która skrapla się, tworząc za-
wilgocenie lub szron (zimą)
40
TEMAT WYDANIA – Dachy
6 ’2009 (nr 442)
N
ajwiększy wpływ na stabilną
jakość w trakcie eksploatacji
wyrobów hydroizolacyjnych
produkowanych z użyciemas-
faltu budowlanego ma odporność na
starzenie. Czas starzenia asfaltu jest
trudny do jednoznacznego określenia.
Zależy on m.in. od rodzaju i gatunku
użytego lepiszcza oraz warunkóweks-
ploatacji, np. w przypadku asfaltów
twardych stosowanych w tradycyjnych
papowych pokryciach dachowych, ich
trwałość bez konserwacji wynosi 4 – 5
lat. Czas starzenia eksploatowanych
w podobnych warunkach wyrobów hy-
droizolacyjnych wykonanych z użyciem
asfaltów modyfikowanych elastome-
remSBS jest znacznie dłuższy. Produ-
cenci pap polimeroasfaltowych udzie-
lają na swoje wyroby wieloletniej gwa-
rancji trwałości, wwiększości przypad-
ków10 – 15 lat. Jednak precyzyjna od-
powiedź na pytanie o rzeczywistą trwa-
łość dachowej papy polimeroasfalto-
wej jest bardzo trudna. Z moich badań
i obserwacji wynika, że w wielu przy-
padkach faktyczna trwałość pokrycia
papowego jest dłuższa, ale w niektó-
rych wyraźnie krótsza od deklarowa-
nej przez producenta. W miarę precy-
zyjną odpowiedź na postawione pytanie
mogą dać jedynie badania laboratoryj-
ne. Wartykule przedstawię ważniejsze
metody badania starzenia papy stoso-
wane w ostatnich kilkunastu latach
w Europie.
Starzenie asfaltu
Starzeniem nazywamy zmiany, ja-
kie zachodzą wraz z upływem czasu
w składzie i strukturze chemicznej
asfaltu, prowadzące do zwiększenia
jego twardości i kruchości. Wyróżnia
się dwa etapy starzenia asfaltu:
● starzenie krótkotrwałe, zwane tak-
że starzeniem technologicznym; za-
chodzi podczas produkcji i układania
materiałów hydroizolacyjnych; asfalt
poddawany jest krótkotrwałemu działa-
niu wysokiej temperatury;
● starzenie długotrwałe, zwane także
starzeniem eksploatacyjnym; w przy-
padku pokryć papowych decydujący
wpływ na jego przebieg mają warunki
klimatyczne.
Głównymi czynnikami powodują-
cymi starzenie asfaltu są:
■ działanie promieniowania podczer-
wonego; powoduje ulatnianie się z as-
faltu związkówlotnych (głównie aroma-
tycznych). Efektem tego jest zmiana
wewnętrznej struktury koloidu oraz
skurcz, objawiający się powstawaniem
rys i pęknięć;
■ działanie promieniowania ultrafio-
letowego; powoduje cyklizację węglo-
wodorów, a nowo powstałe węglowo-
dory wielkocząsteczkowe charaktery-
zują się m.in. znaczną kruchością;
■ starzenie fizyczne (tiksotropowe);
zachodzi, gdy układ koloidalny polime-
roasfaltu znajduje się w bezruchu
i wraz z upływem czasu zwiększa sto-
pień jego usztywnienia, skutkując
przejściem lepiszcza ze stanu spręży-
sto-lepkiego w stan sprężysto-kruchy;
■ starzenie fizykochemiczne; jest
efektem obecności w masie powłoko-
wej papy dużej ilości (do 40%) wypeł-
niacza mineralnego w postaci mączki
(np. wapiennej, pyłów dymnicowych)
lub drobnego piasku. Wymienione
składniki mineralne zawierają wswoim
składzie śladowe ilości różnych metali
(m.in. żelaza, tytanu, wanadu, manga-
nu, niklu i chromu). Są one zdolne do
katalizowania procesówutleniania i po-
limeryzacji węglowodorów wchodzą-
cych w skład asfaltu. Intensywność
omawianych reakcji ulega znacznej
multiplikacji, zwłaszcza pod wpływem
wysokoenergetycznej składowej pro-
mieniowania słonecznego – ultrafioletu.
Metody badań
starzeniowych
Popularne badania starzeniowe as-
faltu takie jak TFOT (Thin Film Oven
Test), RTFOT (Rolling Thin Film Oven
Test – starzenie technologiczne) czy
nawet badanie PAV (Pressure Ageing
Vessel – starzenie eksploatacyjne) są
niewystarczające, aby w pełni ocenić
odporność dachowych pokryć papo-
wych na długotrwały wpływ czynników
atmosferycznych. Należy pamiętać, że
wymienione badania asfaltu zostały
opracowane głównie pod kątem anali-
zy jego zachowania w nawierzchniach
drogowych. Specyfika produkcji, ukła-
dania i eksploatacji asfaltowych wyro-
bów hydroizolacyjnych jest jednak od-
mienna.
Od wielu lat podejmowane były róż-
ne próby opracowania w miarę prostej
i przede wszystkim skutecznej proce-
dury laboratoryjnego starzenia wyro-
bów papowych. Na początku domino-
wała koncepcja, że jedynym naprawdę
skutecznym czynnikiem starzącym jest
czas. W 1994 r. francuska firma Siplast
(obecnie wchodząca w skład koncernu
ICOPAL), po 20 latach eksploatacji zde-
montowała jedno z pierwszych na świe-
ciepokryć dachowych wykonanychz po-
limeroasfaltowej papy modyfikowanej
SBS. Uzyskane wyniki badań porów-
nawczych potwierdziły znakomite, sta-
bilizujące proces starzenia, działanie
na asfalt elastomeru SBS. Podobne ba-
dania przeprowadziło w 1996 r. holen-
derskie Biuro Dak Advies B. V. (BDA).
Badano próbki papy modyfikowanej
SBSpobrane z 18 dachówwBelgii, Ho-
landii, Francji i Niemczech. Do badań
wybrano dachy, na których pokrycia eks-
ploatowane były 8 – 20 lat. Stwierdzono
ogólnie dobry stan wierzchnich warstw
pokrycia. Badania wytrzymałości na roz-
dzieranie wykazały, że dla pap na osno-
wach poliestrowych wytrzymałość po
20 latach eksploatacji praktycznie nie
uległa zmianie. Papy wykonane na
osnowach z welonu szklanego wykazy-
wały niewielkie spadki wytrzymałości
na rozdzieranie.
Jednak badanie starzenia materiału
budowlanego w czasie rzeczywistym
charakteryzuje się dużą subiektywno-
ścią i małą odtwarzalnością, a wdodat-
ku trwa zbyt długo. W pierwszej poło-
wie lat dziewięćdziesiątych XXw., wra-
mach bardzo wtedy ostrego sporu
* Politechnika Poznańska
Badanie starzenia pap
a trwałość pokryć
dr hab. inż. Krzysztof Zieliński*
41
Dachy – TEMAT WYDANIA
6 ’2009 (nr 442)
na temat: jakie papy są lepsze? Czy te,
do których produkcji użyto asfaltu mo-
dyfikowanego SBS czy APP (plasto-
mer – ataktyczny polipropylen), Duń-
czyk Tommy Bunch-Nielson wykonał
serię badań starzeniowych pap wyko-
nanych przy użyciu asfaltu SBS i APP.
Badanie polegało na określeniu wytrzy-
małości na rozerwanie dwóch pasków
papy szerokości 50 mm.
Schemat przeprowadzenia badania
przedstawiono na rysunku 1. Bada-
na była odporność na starzenie różne-
go typu połączeń pap wykonanych
przy użyciu asfaltówAPP, SBSoraz tra-
dycyjnych. Uzyskane wyniki badań
przedstawiono wtabeli. Wskazały one,
że najsilniejsze i najbardziej odporne
na starzenie termiczne jest złącze SBS
– SBS, a najsłabsze i najmniej odpor-
ne złącze SBS – APP. Papy wykonane
przy użyciu asfaltów APP praktycznie
nie są już stosowane, jednak wynika-
jący z omawianego badania wniosek:
nigdy nie łączyć na jednym dachu pa-
py SBS z APP, jest nadal aktualny.
W ramach tego samego programu ba-
dawczego wykonane zostały badania
zginania pasków papy na walcu śred-
nicy 30 mm, po 4 i 12 tygodniach sta-
rzenia w temperaturze 70 °C. Wyniki
badań przedstawione na rysunku 2 wy-
kazały, że papa wykonana przy użyciu
asfaltu SBS w miarę starzenia pogar-
sza odporność na powstawanie rys
w stopniu nieznacznym, zaledwie
o ok. 7,5%, natomiast z zawartością
APPpo 12 tygodniach starzenia pogor-
szyła odporność na powstawanie rys
o prawie 40%.
W połowie lat dziewięćdziesiątych,
wraz z umasowieniem się stosowania
pap polimeroasfaltowych, nastąpiła zna-
czącaintensyfikacjaposzukiwańoptymal-
nej metody starzenia pap pokryciowych.
Przyjętowtedy(stosowanytakżeobecnie)
standard starzenia papy w 70 °C, jako
maksymalnej temperaturze eksploata-
cyjnej występującej w średnich szero-
kościach geograficznych na powierzch-
ni pokrycia dachu. Zebrane doświad-
czenia pozwoliły na wprowadzenie swo-
jego rodzaju przelicznikówstarzenia la-
boratoryjnego na rzeczywiste. Najczęś-
ciej przyjmowano (i jest to aktualne
obecnie), że 3 miesiące (określane ja-
ko 12 tygodni) odpowiada wczasie rze-
czywistym 10-letniej eksploatacji papy
na dachu.
W końcu lat dziewięćdziesiątych
niemiecka firma „Mogat” przedstawiła
wyniki przeprowadzonych w swoim la-
boratoriumzakładowymtestówstarze-
niowych pap wykonanych przy użyciu
asfaltów modyfikowanych SBS. Prób-
ki papy przez 8 miesięcy przechowy-
wano wtemperaturze 70 °C. Porówny-
wane były zmiany wczasie temperatu-
ry mięknienia oraz temperatury łamli-
wości wg Fraassa (rysunek 3). Na po-
czątku testu różnica pomiędzy tempe-
raturą mięknienia a temperaturą łamli-
wości (T
PiK
-T
Fr
) wynosiła ok. 170 °C.
Po 3 miesiącach testu (10 lat starzenia
rzeczywistego) 140 °C, a po 6 miesią-
cach (20 lat starzenia rzeczywistego)
już tylko 120 °C. Analiza wykresów
przedstawionych na rysunku 3 wskazu-
je, że najszybsze pogarszanie się cech
fizykomechanicznych papy następuje
pomiędzy 5 a 12 rokiem eksploatacji.
W 2004 r. niemiecka firma „Phenix”
oceniła trwałość swoich pap z grupy
Resitrix na podstawie odporności two-
rzonego przez nią złącza z podłożem
na ścinanie po 28 dniach starzenia ter-
micznego w 80 °C. Założono, że za-
równo przed, jak i po starzeniu odpor-
ność złącza na ścinanie nie powinna
być mniejsza niż 700 N. Badane papy
spełniły ten warunek.
Rys. 1. Sposób wykonywania badania siły
przylegania dwóch warstw papy sklejo-
nych lepikiemlub zgrzanych, po 90 dniach
starzenia w temperaturze 20 oraz 70 °C
Wytrzymałość na rozerwania dwóch pasków papy szerokości 50 mm po
starzeniu termicznym
Rodzaj Wytrzymałość na rozrywanie [N] Wytrzymałość na rozrywanie [N]
warstw warstw sklejonych asfaltem warstw zgrzewanych
oksydowanym
po po 90 dniach po 90 dniach po po 90 dniach po 90 dniach
24 h w temp. 20 °C w temp.70 °C 24 h w temp. 20 °C w temp.70 °C
SBS/SBS 170 170 60 > 200 >200 >200
Asfalt
oksydowany/SBS 110 110 60 >100 >100 25
Asfalt oksydowa-
ny/asfalt oksydo-
wany 80 80 50 75 75 25
Asfalt
oksydowany/APP 60 0 0 55 0 0
SBS/APP 50 0 0 80 40 10
APP/APP 0 0 0 60 40 20
Rys. 2. Wyniki badania zginania pasków
papy na walcu średnicy 30 mm, po 4 i 12 ty-
godniach starzenia w temperaturze 70 °C
Rys. 3. Wpływ starzenia asfaltu modyfiko-
wanego SBS przez 8 miesięcy w tempera-
turze 70 °C na zmianę temperatury łamli-
wości (a) i mięknienia (b). Trzy miesiące
starzenia przyspieszonego odpowiadają
ok. 10-letniemu starzeniu naturalnemu
(wg danych firmy „Mogat”)
a)
b)
42
TEMAT WYDANIA – Dachy
6 ’2009 (nr 442)
Obecnie stosowana
metoda starzenia
Wprowadzona przed kilkoma laty,
obowiązująca także w Polsce, norma
zharmonizowana (PN-EN 13707:2006
– Elastyczne wyroby wodochronne.
Wyroby asfaltowe na osnowie do po-
kryć dachowych. Definicje i właści-
wości) ujednoliciła w skali europejskiej
zasady termicznego starzenia wyro-
bów papowych. Zgodnie z zawartymi
wniej zaleceniami, warstwy wierzchnie
asfaltowych pokryć dachowych powin-
ny być poddane badaniu odporności
na sztuczne starzenie. Norma doty-
czy wyrobów asfaltowych na osno-
wie przeznaczonych do pokryć dacho-
wych jako warstwy wierzchnie i pod-
kładowe. Badanie należy wykonywać
zgodnie z wymaganiami zawartymi
w PN-EN 1296:2002 – Elastyczne
wyroby wodochronne. Wyroby asfalto-
we, z tworzyw sztucznych i kauczuku
do pokryć dachowych. Metoda sztucz-
nego starzenia przez długotrwałe
działanie podwyższonej temperatury.
Zgodnie z tą normą, sztuczne starze-
nie papy polega na 12-tygodniowym
działaniu podwyższonej temperatury
(70 ± 2 °C). Próbki papy należy przecho-
wywać w pozycji poziomej, w suszarce
wentylowanej powietrzemwtaki sposób,
aby ich górna powierzchnia była podda-
wana działaniu powietrza. Dolna po-
wierzchniawyrobupowinnabyć umiesz-
czona na antyadhezyjnym ciągłym pod-
łożu (np. papierze silikonowanym).
Po zakończeniu badania, a przed wyko-
naniemoceny końcowej, próbki powinny
być przetrzymywane przez co naj-
mniej 24hwtemperaturze23±2°Ci wil-
gotności względnej 50 ± 10%.
Wwiększości firmprodukujących
papy przyjęto, że dla wyrobów mo-
dyfikowanych SBS parametremsta-
rzeniowym jest giętkość, a dla pap
zgrzewalnych oraz tych z dodatkiem
SBS odporność na spływanie. Wy-
mienione parametry powinny mieścić
się wzakresie deklarowanej przez pro-
ducenta tolerancji. Najczęściej przyj-
mowana jest tolerancja:
● dla giętkości po starzeniu -20±5 °C;
● dla spływności +100±10 °C.
Wcelu określenia giętkości wniskiej
temperaturze należy wstępnie, oddziel-
nie dla górnej oraz dolnej powierzchni
papy, określić (badając próbki po każ-
dej zmianie temperatury o 6 °C) zakres
zginania. Właściwe badanie giętkości
wykonuje się co 2 °C dla zestawu pię-
ciu próbek. Badanie wykonuje się do
momentu, kiedy co najmniej 4 próbki
z każdego zestawu dadzą wynik pozy-
tywny.
Graniczna odporność na spływanie
odpowiada (oddzielnie dla górnej i dol-
nej powierzchni papy) przemieszcze-
niu się masy asfaltowej o 2 mm. Bada-
nie wykonuje się dla trzech próbek.
Graniczną spływność określa się dla
górnej i dolnej powierzchni wyrobu od-
dzielnie przez zastosowanie liniowej in-
terpolacji otrzymanych wyników. Ruty-
nowe pomiary starzenia termicznego
produkowanych pap rozpoczęło, jako
jedno z pierwszych wPolsce, laborato-
rium zakładowe firmy ICOPAL S.A.
w Zduńskiej Woli.
Podsumowanie
Udzielane przez producentówwie-
loletnie gwarancje na papy polime-
roasfaltowe zaowocowały u wielu
właścicieli i użytkowników budyn-
ków przekonaniem, że nareszcie
o dachu można zapomnieć. Jest to
przekonanie całkowicie błędne.
Dach, szczególnie płaski, jest elemen-
tem budynku w największym stopniu
narażonym na uszkodzenia spowodo-
wane działaniem różnego rodzaju
czynników zewnętrznych. I to one
głównie, a nie teoretyczna odporność
papy na działanie promieniowania sło-
necznego, warunkują faktyczną jego
trwałość. Przy braku odpowiedniego
dozoru, drobne początkowo uszkodze-
nia mogą się powiększyć i w efekcie
doprowadzić do utraty szczelności da-
chu. Trwałość i odporność na sta-
rzenie pokryć papowych nowej ge-
neracji nie zwalniają więc ich użyt-
kowników od obowiązku ich syste-
matycznych przeglądów oraz ko-
nieczności wykonywania drobnych
napraw.
Właściwościami wyrobu, które
powinny być określone przed oraz
po procesie sztucznego starzenia,
są alternatywnie do wyboru przez
producenta:
● giętkość w niskiej temperaturze,
badana wg PN-EN 1109:2001 – Ela-
styczne wyroby wodochronne. Wyro-
by asfaltowe do izolacji wodochron-
nej dachów. Określanie giętkości
w niskiej temperaturze;
● odporność na spływanie w pod-
wyższonej temperaturze, badana wg
PN-EN1110:2001 – Elastyczne wyro-
by wodochronne. Wyroby asfaltowe
do izolacji wodochronnej dachów.
Określanie odporności na spływanie
w podwyższonej temperaturze.
Fach na Dach
25 maja ruszyła czwarta edycja
konkursu dla dekarzy Fach na Dach,
który trwa do 15 listopada 2009 r.
Organizatorem konkursu jest firma
FAKRO.
Składa się on z dwóch etapów.
W pierwszym, który trwa do 31 lipca
br., nagrodą jest wyjazd na mecz re-
prezentacji Polski ze Słowenią, który
odbędzie się w Lublanie, a w dru-
gim, trwającym do 15 listopada br.,
rekreacyjny pobyt w hotelu Activa
w Muszynie.
Zadanie konkursowe polega na za-
montowaniu jak największej liczby pre-
miowanych okien FAKRO, a więc okien
typu FTS, FTS-V, FTP-V, FTP-W, PTP,
PTP-V, FTT, FTL/D, FTL/D-W, BDL,
BVL, BXL, FTH-V, FPP, FPP-W, PPP,
FTP-V Electro, FTP-W Electro, FDH
oraz wyłazu FWP i/lub membran da-
chowych typu EUROTOP L2,
EUROTOP N15, EUROTOP N35,
EUROTOP S4, EUROTOP S65 oraz
zdobyciu jak największej liczby punktów.
Więcej informacji o konkursie na
www.fakro.pl/fachnadach.php.
43
W
artykule przedstawiono wy-
niki badań odporności koro-
zyjnej ośmiu powłok orga-
nicznych powszechnie sto-
sowanych na pokrycia dachowe. Po-
włoki te nakładane wsposób ciągły sta-
nowiły zabezpieczenie ocynkowanych
blach stalowych. Blachy dachowe nara-
żone są na różnego rodzaju czynniki,
które powodują zmianę ich właściwości
i zmniejszenie odporności korozyjnej.
Do tych czynników należą m.in.:
● zmienna temperatura od -20 °C
w zimie do nawet +80 °C w lecie
(w czasie pełnego nasłonecznienia);
● promieniowanie UV;
● wilgotnośćpowietrzaod30%do90%;
● erozja spowodowana oddziaływa-
niem opadów i pyłów przenoszonych
przez wiatr;
● zanieczyszczenia charakterystycz-
ne dla danego obszaru i substancje
agresywne, np. środowisko morskie,
kwaśne deszcze (spowodowane emi-
sją czynników korozyjnych powstają-
cych wprocesach produkcyjnych, m.in.
gazy, aerozole kwaśne);
● opady (deszcz, grad, śnieg).
W celu określenia odporności po-
włok na działanie niektórych z tych
czynników poddano je badaniom sta-
rzeniowym w komorze wilgotnościo-
wej, komorze solnej i komorze UV.
Po każdym okresie starzeniowym po-
równywano ich właściwości do właści-
wości sprzed tego okresu.
Badane powłoki
Powłokami organicznymi powlekane
były stalowe blachy płaskie, ocyn-
kowane ogniowo, grubości cynku
17 – 25 µm. Badaniu poddano powłoki:
poliester standard, poliester mat, poli-
uretan, poliuretan mat, plastisol, polie-
ster HB(wszystkiez nich były koloru brą-
zowego), PVDF (szary) i PVDF HB(nie-
bieski). Producenci deklarują różne wła-
ściwości poszczególnych powłok i reko-
mendują je do różnego zastosowania.
Powłoki poliestrowe są najmniej ze
wszystkich powłok odporne na płowienie
i uszkodzenia mechaniczne. Powłoka
poliestrowa występuje w dwóch rodza-
jach: poliester standard (grubość powło-
ki ok. 25 µm) oraz poliester mat (udosko-
nalona wersja powłoki poliestrowej, któ-
rej grubość jest większa o 10 µm). Po-
włoka matowa jest bardziej odporna
na promieniowanie UVniż jej odpowied-
nik z połyskiem. Dostępna jest również
powłoka wykonana z poliestru typu high
build, wktórej górna część zawiera ziar-
na polimerowe, zapewniające dodatko-
wą odporność na zarysowanie i uszko-
dzenia mechaniczne.
Powłoki poliuretanowe powstały
na bazie poliuretanu z dodatkiempolia-
midu. Poliuretan zapewnia dużą odpor-
ność na ścieranie, a poliamid popra-
wia właściwości poślizgowe podczas
profilowania. Minimalna grubość tych
powłok to 50 µm. Powłoki poliuretano-
we, podobnie jak poliestrowe, mogą
być matowe i z połyskiem. Wykazują
dobrą odporność na działanie wysokiej
temperatury i promieniowania UV.
Plastisol jest powłoką grubowar-
stwową (powyżej 100 µm), bazującą
na polichlorku winylu. Charakteryzuje
się odpornością na utratę koloru i po-
łysku oraz wykazuje dużą wytrzyma-
łość na działanie niskiej temperatury.
PVDF to powłoka, której bazę stano-
wi polifluorek winylidenu. Jest ona od-
porna na działanie promieniowania UV
oraz wysoką temperaturę. Standardo-
wa grubość tej powłoki to 25 – 35 µm.
Polecana jest do stosowania w trud-
nych warunkach atmosferycznych (kli-
macie nadbrzeżnym lub umiarkowa-
nym przemysłowym). Odmianą powło-
ki PVDF jest powłoka PVDF HB, której
grubość jest większa o 40 µm.
Program i metody badań
Badania wykonano w Laboratorium
Materiałów Budowlanych, które wcho-
dzi w skład Zespołu Laboratoriów Ba-
dawczych ITB akredytowanych przez
PCA. Metody badawcze są zgodne
z obowiązującymi normami i procedu-
rami Instytutu Techniki Budowlanej.
Opisane powłoki poddano następują-
cym badaniom:
■ grubości powłok organicznych
i metalicznych zgodnie z normą
PN-EN ISO 2808:2008 met. 7C (gru-
bość powłok organicznych); oraz
PN-EN ISO 2178:1998 (grubość po-
włok metalicznych);
■ barwy zgodnie z PN-ENISO7724,
przyrządemfirmy X-Rite; wykonano po-
miary współrzędnych barwy w prze-
strzeni CIE 1976 (L*, a*, b*), które po-
służyły do obliczenia różnicy barwy mię-
dzy próbką przed badaniami starzenio-
wymi i po badaniach starzeniowych;
■ połysku zwierciadlanego zgodnie
z normą PN-EN ISO 2813, połyskomie-
rzem firmy Zehnter (20°, 60°, 85°). Po-
łysk zwierciadlany jest to stosunek stru-
mieni świetlnych odbitych zwierciadla-
nie od próbki i powierzchni szklanej
owspółczynnikuzałamaniaświatła1,567
w określonym kącie rozwarcia szczeliny
obrazu źródła światła i odbiornika;
■ rezystancji powłok za pomocą
elektrochemicznej spektroskopii
impedancyjnej wykonano zgodnie
z Procedurą Badawczą ITB LO-017
wydanie 3, 2000 r. Sprzęt pomiarowy:
Atlas 9121, oprogramowanie firmy
Atlas Solich, parametry badania:
– powierzchnia stykająca się z elektro-
litem to 4,5 cm
2
;
– roztwór elektrolitu:
– zakres częstotliwości: od 0,1 Hz do
100 000 Hz;
– amplituda sygnału pobudzającego:
100 mV;
– układ dwuelektrodowy: elektroda ba-
dana – blacha stalowa ocynkowana
z powłoką organiczną oraz przeciwe-
lektroda – siatka platynowa;
■ wkomorze solnej ATLASzgodnie
z normą PN-EN ISO 9227. Parametry
badania:
– temperatura rozpylanej solanki 37 °C;
Dachy – TEMAT WYDANIA
6 ’2009 (nr 442)
* Instytut Techniki Budowlanej
Odporność korozyjna
powłok organicznych na blachach
stalowych ocynkowanych
mgr inż. Magdalena Rolbiecka*
– średnia szybkość zbierania dla po-
ziomej powierzchni zbierania 80 cm
2
to 1,5 ml/h ± 0,5 ml/h;
– stężenie chlorku sodu (roztwór zbie-
rany) to 50 g/l ± 5 g/l;
– pH (roztwór zbierany): od 6,5 do 7,2.
Krawędzie próbek przed badaniami
w komorze solnej zostały zabezpieczo-
ne parafiną. Próbki oglądano raz wtygo-
dniu. Po 672 h na niektórych próbkach
wystąpiły spęcherzenia i próbki te usu-
nięto z komory. Pozostałe pozostawiono
w atmosferze mgły solnej do 1000 h;
■ w komorze wilgotnościowej
zgodnie z normą PN-EN ISO 6270.
Próbki poddano badaniu starzeniowe-
mu na 1000 h. Parametry badania:
– temperaturapodgrzewanej wody40°C;
– temperatura zewnętrzna 23 °C;
– temperatura nad zwierciadłem cie-
czy (na badanej próbce) 37 °C;
■ w komorze UV zgodnie z normą
PN-EN ISO 4892, przy użyciu komory
ATLAS UV2000. Cykle badawcze:
– 4 h naświetlania światłem UV;
– 4 h kondensacji wilgoci (bez udziału
promieniowania UV).
Warunki:
– naświetlanie – natężenie promienio-
wania – 1,10 W/m
2
; temperatura 60 °C;
– kondensacja – brak promieniowa-
nia; temperatura 40 °C.
Lampy stosowane do badania: UVA-
- 340 SUNLAMP(długość fali 340 µm).
Czas badania: 2000 h.
Łączne napromieniowanie próbek
przy natężeniu 1,10 W/m
2
wyniosło
3,96 MJ = 39 600 000 J;
■ ocenę stopnia zniszczenia po-
włoki dokonywano po każdej próbie sta-
rzeniowej, wgnormy ENISO4628:2003,
któraprzewiduje ocenę stopnia spęche-
rzenia, zardzewienia, spękania i złusz-
czenia. W przeprowadzonych bada-
niach wystąpiło tylko spęcherzenie.
Oceniono ich liczbę (gęstość) i rozmiar.
Wyniki i analiza badań
Wyniki przeprowadzonych badań
podano w tabeli. Po 672 h przebywania
wkomorzesolnej widocznemuzniszcze-
niu (spęcherzeniu) uległy powłoki polie-
strowe i PVDF, co przedstawiono na fo-
tografiach 1 – 4.
Różnica barwy jest największa dla po-
włoki PVDF HB(niebieski), poliestru HB
(brąz) i poliestru standard (brąz). Naj-
mniejszą różnicę barwy odnotowano
wprzypadkupoliuretanumat (brąz). Naj-
większa zmiana połysku nastąpiła
44
TEMAT WYDANIA – Dachy
6 ’2009 (nr 442)
Wyniki badań po próbach starzeniowych
Powłoka Badana cecha Wyniki Wyniki po Wyniki po Wyniki
przed badaniu badaniu po bada-
próbami w komo- w komo- niu w ko-
starzenio- rze solnej rze wilgot- morze UV
wymi nościowej
Poliester Standard 1) spęcherzenie 0(S0) 2(S4) 0(S0) 0(S0)
grubość powłok 2) różnica barwy – ∆E = 0,769 ∆E = 0,24 ∆E = 1,26
Org. = 29,8 µm 3) połysk (60°) 36,1 37,6 36,8 16,4
Zn = 24,6 µm 4) EIS (Rt – rezystancja
przeniesienia ładunku) 4,21•10
9
4,35•10
4
3,99•10
9
3,95•10
6
Poliester Mat 1) spęcherzenie 0(S0) 2(S5) b.z. b.z.
grubość powłok 2) różnica barwy – ∆E = 0,222 ∆E = 0,07 ∆E = 0,233
Org. = 36,2 µm 3) połysk (85°) 2,7 2,7 2,9 2,9
Zn = 21,8 µm 4) EIS (Rt – rezystancja
przeniesienia ładunku) 1,03•10
9
9,61•10
9
7,24•10
5
9,39•10
5
Poliuretan 1) spęcherzenie 0(S0) 0(S0) 0(S0) 0(S0)
grubość powłok 2) różnica barwy – ∆E = 0,373 ∆E = 0,21 ∆E = 0,187
Org. = 59,4 µm 3) połysk (60°) 36,7 42,2 38,6 43,2
Zn = 17,4 µm 4) EIS (Rt – rezystancja
przeniesienia ładunku) 1,45•10
10
8,87•10
9
4,15•10
4
1,56•10
10
Poliuretan Mat 1) spęcherzenie 0(S0) 0(S0) b.z. b.z.
grubość powłok 2) różnica barwy – ∆E = 0,17 ∆E = 0,128 ∆E = 0,085
Org. = 65,4 µm 3) połysk (85°) 3,9 2,9 3,2 3,55
Zn = 20,4 µm 4) EIS (Rt – rezystancja
przeniesienia ładunku) 4,58•10
9
2,16•10
9
3,54•10
5
1,17•10
10
Plastisol 1) spęcherzenie 0(S0) 0(S0) 0(S0) 0(S0)
grubość powłok 2) różnica barwy – ∆E = 0,348 ∆E = 0,682 ∆E = 0,88
Org. = 115,2 µm 3) połysk (60°) 34,2 28,2 35,2 33,5
Zn = 19,4 µm 4) EIS (Rt – rezystancja
przeniesienia ładunku) 6,48•10
7
4,34•10
8
2,57•10
7
3,29•10
9
PVDF 1) spęcherzenie 0(S0) 2(S4) 0(S0) 0(S0)
grubość powłok 2) różnica barwy – ∆E = 0,299 ∆E = 0,095 ∆E = 0,488
Org. = 26,4 µm 3) połysk (60°) 41,5 38,4 40,7 41,5
Zn = 16,8 µm 4) EIS (Rt – rezystancja
przeniesienia ładunku) 8,82•10
9
7,72•10
7
1,13•10
10
1,41•10
10
PVDF HB 1) spęcherzenie 0(S0) 0(S0) 0(S0) 0(S0)
grubość powłok 2) różnica barwy – ∆E = 1,08 ∆E = 0,666 ∆E = 1,982
Org. = 44 µm 3) połysk (60°) 31,5 29,7 33,4 29,9
Zn = 25 µm 4) EIS (Rt – rezystancja
przeniesienia ładunku) 6,86•10
9
1,1•10
9
1,28•10
9
1,47•10
10
Poliester HB 1) spęcherzenie 0(S0) 2(S4) 0(S0) 0(S0)
grubość powłok 2) różnica barwy – ∆E = 0,884 ∆E = 0,4 ∆E = 1,31
Org. = 60,2 µm 3) połysk (60°) 37,8 42,4 36,0 34,2
Zn = 22 µm 4) EIS (Rt – rezystancja
przeniesienia ładunku) 1,18•10
10
1,41•10
6
4,81•10
4
1,75•10
10
Fot. 1. Powłoka poliester standard po badaniach w komorze solnej (672 h)
a) próbka 1 b) próbka 2 c) próbka 3
Fot. 2. Powłoka poliester mat po badaniach komorze solnej (672 h)
a) próbka 1 b) próbka 2 c) próbka 3
45
Dachy – TEMAT WYDANIA
6 ’2009 (nr 442)
w przypadku plastisolu i poliestru HB,
natomiast najmniejsza poliuretanu mat.
Poliester mat nie zmienił połysku po
przebywaniu w mgle solnej. Po próbie
w komorze solnej elektrochemiczna
spektroskopia impedancyjna dała nastę-
pujące wyniki: rezystancja powłok polie-
stru standard i poliestru HB znacznie
zmalała, odpowiednio o pięć i cztery rzę-
dy wielkości. W przypadku poliuretanu
mat i PVDF HB rezystancja utrzymała
się na poziomie sprzed okresu starze-
niowego. Rezystancja pozostałych po-
włok uległa niewielkim zmianom w po-
równaniu z wartością początkową.
Po badaniach w komo-
rze wilgotnościowej żad-
na z badanych powłok nie
uległa widocznemu znisz-
czeniu. Największą różni-
cę połysku można odno-
tować wprzypadku PVDF
HB i poliestru HB. Bada-
nia impedancyjne wykaza-
ły znaczne obniżenie rezy-
stancji powłoki poliester
mat (4 rzędy wielkości), poliuretan mat
(4 rzędy wielkości) i poliester HB (6 rzę-
dów wielkości), natomiast rezystancje
pozostałych powłok były na tymsamym
poziomie, coprzedpróbą wkomorzewil-
gotnościowej.
Po ekspozycji w komorze UV powłoki
nieuległy widocznemuzniszczeniu. Naj-
większą różnicę barwy odnotowano
w przypadku PVDF HB (niebieska), po-
liestru standard (brąz) i poliestru HB
(brąz), natomiast najlepszewyniki wprzy-
padku poliuretanu i poliuretanu mat.
Połysk powłoki z poliestru standard
uległ bardzo dużej zmianie, mniejsze
zmiany zaobserwowano dla poliureta-
nu i poliestru HB. Brak utraty połysku
odnotowano dla poliuretanu mat.
Rezystancja wszystkich powłok nie
uległa dużym zmianom, z wyjątkiem
poliestru standard i poliestru mat. Re-
zystancja tych powłok zmalała odpo-
wiednio o trzy i cztery rzędy wielkości.
Podsumowanie
Przyspieszone badania odporności
powłok wykazały zróżnicowaną sku-
teczność ochronną po ekspozycjach
starzeniowych.
Powłoki poliestrowe wykazały du-
żą odporność na zmianę barwy i poły-
sku. Natomiast podczas próby w ko-
morze solnej na wszystkich powłokach
poliestrowych wystąpiły spęcherzenia.
Powłoki poliuretanowe nie utraciły
barwy i połysku po ekspozycjach sta-
rzeniowych. Właściwości ochronne po-
zostały zachowane po okresie starze-
niowym w komorze solnej i UV, nato-
miast skuteczność ochronna po bada-
niu w komorze wilgotnościowej zosta-
ła znacznie obniżona.
W przypadku plastisolu odnotowa-
no pozytywne wyniki, zarówno ochro-
ny przeciwkorozyjnej, jak i odporności
na zmianę barwy i połysku.
Powłoki PVDF wykazały się dobrą
szczelnością po każdej z prób starzenio-
wych. Zachowały również swój połysk
sprzed okresu ekspozycji, ale po 672 h
wystąpiły spęcherzenia na powłoce.
Pod koniec kwietnia br. wWarszawie
odbyła się uroczystość wręczenia na-
gród zwycięzcom III edycji konkursu
na najbardziej efektywną energetycz-
nie gminę w Polsce, zorganizowanego
przez Krajową Agencję Poszanowania
Energii S.A. we współpracy z Ministrem
Gospodarki, Ministrem Środowiska,
Prezesem Urzędu Regulacji Energety-
ki, Związkiem Miast Polskich oraz am-
basadami: Wielkiej Brytanii i Królestwa
Danii. Przedsięwzięcie wsparła firma
ROCKWOOL Polska Sp. z o.o., Bank
Gospodarstwa Krajowego i Stowarzy-
szenie Polskich Energetyków. Konkurs
skierowany był do samorządów z tere-
nu całej Polski. W ramach konkursu
ocenie poddane zostały oszczędności
w zużyciu energii w 2008 r., w stosun-
ku do 2 lat poprzednich, w budynkach
użyteczności publicznej znajdujących
się na terenie gminy oraz uzyskane
w wyniku podjętych przedsięwzięć
energooszczędnych na rzecz społecz-
ności lokalnej (np. energooszczędne
oświetlenie uliczne, modernizacja sys-
temu ciepłowniczego).
Do III edycji wymaganą dokumenta-
cję złożyło 38 gmin. Za najbardziej efek-
tywną energetycznie gminę w Polsce
uznano wposzczególnych kategoriach:
● „Gmina do 30 000 mieszkańców” –
gminę Kleczew za poziom oszczęd-
ności uzyskanych w wyniku likwidacji
lokalnej kotłowni węglowej oraz za-
montowanie wposzczególnych budyn-
kach użyteczności publicznej ogrzewa-
nia gazowego i przeprowadzenie ich
termomodernizacji;
● „Gmina 30 000 – 100 000 miesz-
kańców” – gminę Lubin za oszczęd-
ności uzyskane w wyniku przeprowa-
dzonej termomodernizacji 19 budyn-
ków użyteczności publicznej;
● „Gmina powyżej 100 000 miesz-
kańców” – gminę Bielsko-Biała za
oszczędności uzyskane przez wprowa-
dzenie systemu monitoringu zużycia
energii w 39 budynkach użyteczności
publicznej oraz modernizację systemu
ciepłowniczego.
Zwycięskie gminy otrzymały statuet-
kę, dyplom i nagrodę pieniężną w wy-
sokości 10 tys. zł.
Rozstrzygnięto III edycję konkursu
na najbardziej efektywną energetycznie gminę w Polsce
a) próbka 1 b) próbka 2 c) próbka 3
Fot. 3. Powłoka PVDF po badaniach w komorze solnej (672 h)
a) próbka 1 b) próbka 2
Fot. 4. Powłoka poliester HB po badaniach w komorze
solnej (672 h)
46
TEMAT WYDANIA – Dachy
6 ’2009 (nr 442)
Firma Gamrat S.A., czołowy produ-
cent wyrobówz tworzywsztucznych dla
budownictwa, głównie infrastrukturalne-
go, zaprosiła 29 maja br. do swojej sie-
dziby wJaśle dziennikarzy prasy facho-
wej i lokalnej, aby pokazać nowo uru-
chomione linie produkcyjne i nowe pro-
dukty wprowadzone na rynek oraz poin-
formować o inwestycjach planowanych
do realizacji w2009 r., celach strategicz-
nych do 2011 r., a także o planach pry-
watyzacyjnych. Ta część przypadła
w udziale Ministrowi Skarbu Aleksan-
drowi Gradowi, który wtymdniu gościł
w Gamracie, a jako przedstawiciel wła-
ściciela, czyli Skarbu Państwa przygo-
towuje proces prywatyzacji Zakładów
Tworzyw Sztucznych Gamrat S.A.
W zwiedzaniu zakładów produkcyj-
nych, na których, w wyniku niedawno
zakończonych inwestycji, uruchomio-
no produkcję nowych wyrobów, towa-
rzyszył dziennikarzom Prezes firmy
Andrzej Czajka. W roli przewodników
występowali: Jacek Sepioł – Dyrektor
Zakładu Wykładzin, na którymw2008 r.
uruchomiono produkcję wykładziny
NORMA 43 metodą prasowania oraz
zbrojonej folii dachowej DachGam
i Marek Sepioł – Dyrektor Zakładu
Profili i Rur, gdzie produkowany jest
innowacyjny system rynnowy Gamrat
Magnat, rury polietylenowe wielowar-
stwowe wytwarzane metodą współwy-
tłaczania, których produkcja ruszyła
w maju br. oraz podsufitka z PVC, uru-
chomiona w I kwartale 2009 r.
Nowe inwestycje
i nowe produkty
Produkcja systemu rynnowego
Gamrat Magnat została uruchomiona
wGamracie w2008 r. Jest to innowacyj-
ne rozwiązanie technologiczne polega-
jące na połączeniu tradycyjnego PVC
z nowoczesnymtworzywemakrylowym,
znajdującymsię na zewnętrznej stronie
rynny i rury spustowej, dzięki czemu wy-
roby te mają dużą odporność na działa-
nie promieniowania UV, gwarantującą
niezmienność koloru przez 15 lat.
Systemdostępny jest wczterech ko-
lorach: miedzianym; srebrnym; wiśnio-
wym i zielonym, które na dachu pre-
zentują się wyjątkowo atrakcyjnie, oraz
w trzech rozmiarach: 100/90; 125/90
i 125/110. W 2009 r. planowane jest
uzupełnienie oferty o rozmiar 75/63.
Wykładzina prasowana NORMA 43
trafiła na rynek we wrześniu 2008 r.
Metoda prasowania umożliwia produk-
cję wykładzin o bardzo dobrych para-
metrach technicznych i walorach este-
tycznych. Gładka powierzchnia wykła-
dziny NORMA 43 jest zabezpieczona
poliuretanem. Technologia prasowania
nie była dotychczas wPolsce stosowa-
na. Uruchomienie nowej linii produk-
cyjnej to odpowiedź na potrzeby rynku
obiektowych wykładzin z PVC, na któ-
rymprymwiodą homogeniczne wykła-
dziny o bezkierunkowym przestrzen-
nym wzorze. Produkcja wykładzin
prasowanych umożliwia Gamratowi
dalszą ekspansję na rynek krajowy
oraz rynki zagraniczne. Na oferty nie
trzeba było długo czekać. Na końco-
wym etapie są uzgodnienia z czeską
firmą, która będzie dystrybuować
wykładzinę NORMA 43 w Czechach
i na Słowacji.
W połowie 2009 r. w ofercie firmy
Gamrat znajdzie się kolejna wykładzi-
na prasowana Elektra 43 o właściwo-
ściach przewodzenia ładunków elek-
trostatycznych, dzięki którym zapewni
ochronę przed elektrycznością statycz-
ną i będzie mogła być stosowana wpo-
mieszczeniach z czułą aparaturą po-
miarową, np. w salach operacyjnych
czy intensywnej terapii. Wykładzina
Elektra będzie miała warstwę spodnią
w postaci lustra przewodzącego, dzię-
ki czemu jej montaż może się odbywać
bez użycia kleju przewodzącego.
Na nowej linii technologicznej
do produkcji wykładzin metodą praso-
wania wytwarzana jest w Gamracie
również membrana dachowa Dach-
Gam, wzmocniona siatką poliestro-
wą, przeznaczona do krycia dachów
płaskich. Została ona wprowadzona
do produkcji w1997 r., a obecnie, dzię-
ki zmianie technologii produkcji, zwięk-
szyła się jej elastyczność, właściwości
mechaniczne oraz poprawie uległa
estetyka wyrobu (szczegóły w artyku-
le na str. 27). Nakłady inwestycyjne
na linię do produkcji wykładzin meto-
dą prasowania wyniosły 21 967 000 zł.
Wmajubr. uruchomionowGamracie
produkcję dwuwarstwowych rur poli-
etylenowychośrednicy 180 – 800 mm,
metodą współwytłaczania, o nazwie
handlowej TWIN. Nakłady na tę inwe-
stycję wyniosły 5 260 000 zł. Polietyle-
nowe rury wielowarstwowe to obecnie
najbardziej nowatorskie rozwiązanie
rur z tworzyw sztucznych. Ma je w ofer-
cie niewielu producentów na świecie,
a w przypadku rur dużych średnic tylko
Gamrat. Znajdą zastosowanie w budo-
wie sieci komunalnych technologiami
wykopowymi i bezwykopowymi.
Nowa wykładzina prasowana NOR-
MA 43, zbrojona membrana dachowa
DachGam oraz dwuwarstwowe rury
polietylenowe, to nowoczesne wyroby
onajwyższej światowej jakości –podkre-
ślił Prezes Andrzej Czajka.
WI kwartale 2009 r. oddano wGamra-
cie do eksploatacji nową linię do wytwa-
rzania podsufitki dachowej z PVC, aby
zwiększyć dotychczasowemoceproduk-
cyjne o 1000 ton. Inwestycja o wartoś-
ci 2 500 000 zł obejmowała zakup kom-
pletnej linii technologicznej oraz półauto-
matu do pakowania wyrobu. Na nowej li-
nii możnaprodukowaćpodsufitkęlamino-
waną, która bardzo dobrze została przy-
jętaprzezrynek. Dzięki bogatej gamieko-
lorystycznej oraz dużemuwyborowi wzo-
rów obecnie produkowanej podsufitki,
Gamrat planuje ekspansję na rynki za-
graniczne, szczególnie na Wschód.
Gamrat wchodzi na rynek globalny
Minister SkarbuAleksander Grad (wśrod-
ku) zwiedza Zakład Profili i Rur w towa-
rzystwie Prezesa firmy Gamrat S.A. An-
drzeja Czajki (z lewej) oraz Dyrektora Za-
kładu Marka Sepioła
Fot. archiwum Gamrat S.A.
(dokończenie na str. 91)
47
U
stroje prętowo-cięgnowe roz-
wijają się intensywnie
od ok. 50 lat. Bazują na zasto-
sowaniu elementów ściska-
nych umieszczonych w sieci elemen-
tów rozciąganych w taki sposób, że
pręty ściskane nie stykają się ze sobą,
a wstępnie sprężone cięgna nadają for-
mę konstrukcji. Richard Buckminster
Fuller ujął to obrazowo, mówiąc
o współdziałaniu „wysp elementów
ściskanych” otoczonych „morzem ele-
mentów rozciąganych”. Był on twórcą
nazwy tensegrity dla tego typu ukła-
dów. Słowo tensegrity jest połączeniem
słów tension (rozciąganie) i integrity
(kompletność, całość). Konstrukcje wy-
konane wg tej zasady zachowują me-
chaniczną stabilność nie tylko dzięki
wytrzymałości poszczególnych ele-
mentów, ale również dzięki sposobowi
rozdziału i zrównoważenia w całym
układzie. Z punktu widzenia mechani-
ki są one chyba najbardziej zbliżone
do kratownic przestrzennych lub struk-
tur: elementy pracują tylko na ściska-
nie lub rozciąganie, a połączone są
przegubowo (giętkie cięgna nie mają
możliwości utworzenia sztywnego wę-
zła, gdy są zamocowane w jednym
punkcie). Za twórców systemu uwa-
żani są:
● Richard Buckminster Fuller (pa-
tent 13.11.1962 r.);
● David Georges Emmerich (pa-
tent 28.09.1964 r.);
● Kenneth D. Snelson (patent
16.02.1965 r.)
Każdy z wymienionych naukowców
twierdził, że wynalazł tzw. samosztyw-
ny systemtensegrity, wstępnie sprężo-
ny układ sztywnych elementów połą-
czonych napiętymi układami cięgien.
Największy spór o autorstwo systemu
trwał przez 31 lat między Kennethem
D. Snelsonem a Buckminsterem Fulle-
rem. W 1948 r. Fuller był nowym wyk-
ładowcą w Black Mountain College,
Snelson natomiast studentem sztuki,
uczęszczającym na wykłady Fullera
o konstrukcjach geodezyjnych. Na ich
podstawie sam zaczął tworzyć trójwy-
miarowe modele i rzeźby. Twierdził, że:
Uzyskał nowy rodzaj rzeźby (rysu-
nek 1), która może być uważana
za pierwszą strukturę tensegrity, jaką
kiedykolwiek zaprojektowano. Kiedy
pokazał ją Fullerowi, profesor uświado-
mił sobie możliwość wykorzystania sys-
temu w konstrukcjach budowlanych.
W tym samym czasie, lecz niezależ-
nie, David Georges Emmerich rozpo-
czął badania nad różnymi rodzajami
systemów: począwszy od tych bazują-
cych na geometrii graniastosłupów
po bardziej złożone struktury, nazwane
przez Emmericha structures tendues
et autotendants – tensile and self-
-stressed structures. Efektem jego po-
szukiwań były opatentowane struktury
(rysunek 2), analogiczne do tych, któ-
re badali Fuller i Snelson. Nawet jeśli
początkowo Fuller wspominał Snelso-
na jako autora odkrycia, po jakimś cza-
sie zaczął uważać je za „swoje tense-
grity”. Termin ten wprowadził w1955 r.,
a fakt nazwania nowego typu struktur
pojęciem, które on
sam wybrał, po-
zwolił ludziom są-
dzić, że to właś-
nie jego odkrycie.
Snelson wciąż pró-
bował udowodnić
swój wkład w od-
krycie. Podczas
wystawy prac Ful-
lera w 1959 r.
w Muzeum Sztuki
Współczesnej (MOMA) wNowymJorku
został uznany jego udział w tworzeniu
tensegrity i ogłoszony publicznie. Fuller
zawsze uważał jednak, że tensegrity nie
zostałoby nigdy wynalezione jako nowy
rodzaj konstrukcji, gdyby odkrycia Snel-
sona nie zauważył on sam. W jednej
z książek o tensegrity „Synergetics” Ful-
ler nie wspomina nawet o swoim daw-
nym studencie sztuki. Snelson, mimo
że zaczął studia podstawowych pojęć
i zasad, jakimi się rządzi tensegrity, sku-
pił się jednak na estetycznymi rzeźbiar-
skim aspekcie. Unikał ściśle matema-
tycznego i fizycznego podejścia, z uwa-
gi na artystyczne wykształcenie. Stwo-
rzył wiele różnych konfiguracji niekon-
wencjonalnych i niesymetrycznych im-
ponujących rzeźb (fotografia 1) znanych
na całym świecie.
Pierwszą klasyfikację tensegrity
stworzył prawdopodobnie Fuller i jego
współpracownicy, jednak był to jedynie
główny podział na dwie klasy struktur:
● Prestressed tensegrities (wstępnie
sprężone) – samostabilne (self-stable),
dzięki istnieniu wnich wstępnego sprę-
żenia;
● Geodesic tensegrities – uzyskują-
ce stateczność przy zastosowaniu form
trójkątnych (w powiązaniu z geometrią
geodezyjną).
Kopuły prętowo-cięgnowe
W konstrukcjach kopuł typu pręto-
wo-cięgnowego pionowe pręty ściska-
ne są umieszczane wzdłuż kierunków
południkowych, górne węzły połączone
cięgnami wpłaszczyźnie czaszy, a dol-
ne z odpowiednimi cięgnami biegną-
cymi w kolejnych pasach równoleżni-
kowych. Tak ukształtowana konstruk-
cja prętowo-cięgnowa jest sprężona
i zamocowana do obwodowego pier-
ścienia ściskanego biegnącego wzdłuż
linii podpór. Różnica pomiędzy typami
kopuł prętowo-cięgnowych polega
na tym, że połączenia w płaszczyźnie
górnej w kopułach Geigera są ułożone
południkowo (centrycznie), a w kopu-
łach Fullera cięgna tworzą geodezyjny
układ trójkątów (rysunek 3). Kopuły
Budownictwo sportowe – TEMAT WYDANIA
6 ’2009 (nr 442)
* Politechnika Warszawska
Przekrycia cięgnowo-prętowe
w obiektach sportowych
dr inż. Ireneusz Cała*
Rys. 1. Rzeźby Kennetha D. Snelsona
[www.kennethsnelson.net]
Rys. 2. Elementary
Equilibrium Davi-
da G. Emmericha
48
Geigera są zbiorem „płaskich” wiąza-
rów prętowo-cięgnowych, których pra-
cę przestrzenną zapewniają tylko cię-
gna obwodowe. W kopułach Fullera
siatka górna jest niezmienną i samo-
stateczną siatką geodezyjną.
Katowicki Spodek
– pierwowzór systemów
Geigera
Konkurs SARP-u na halę sportową
w Katowicach został rozstrzygnięty
w1959 r., wskazując do realizacji obiekt
w kształcie „latającego spodka” (foto-
grafia 2). Miał to być jedynie obiekt
sportowy, ale wtrakcie opracowywania
koncepcji konkursowej możliwe okaza-
ło się osiągnięcie wielofunkcyjności.
Oryginalny kształt hali wynikał z połą-
czenia dwóch podstawowych funkcji tej
wielkości obiektu: hali sportowej i hali
widowiskowej. Schematy widowni dla
tych funkcji znacznie się od siebie róż-
nią: pierwszy preferuje układ centralny
areny, drugi układ kierunkowy. Powsta-
ła oryginalna koncepcja architektonicz-
na hali wielozadaniowej do organizo-
wania widowisk sportowych: hokej, te-
nis, siatkówka, szermierka, koszyków-
ka itp. oraz imprez widowiskowych: mu-
zyka, teatr, film, cyrk itd.
Zespół projektowy obiektu skła-
dał się z architektów Macieja Gin-
towta i Macieja Krasińskiego, kon-
struktorów Andrzeja Żurawskiego
i Andrzeja Włodarza oraz prof. Wa-
cława Zalewskiego, autora projektu
zadaszenia hali. Profesor W. Zalewski
wyemigrował do USA i tam prowadził
katedrę konstrukcji na Wydziale Archi-
tektury MIT w Cambridge. Jest on au-
torem wielu projektów zrealizowanych
na obu kontynentach amerykańskich.
W przyjętej koncepcji posadowienia
wykorzystano równoczesność piono-
wego i poziomego przemieszczenia
gruntu, co zmniejsza wpływ tych od-
kształceń na „misę” hali. Projektując
słupy fundamentowe po obwodzie ha-
li, pochylone w kierunku tworzących
stożka, podzielono je na dwie części
i połączono „pierścieniem fundamen-
towym”, zapewniając stabilność hali.
Dolna część słupa zwana wahaczem
jest połączona z pierścieniem za po-
mocą przegubu pozwalającego na ob-
rót w kierunku przewidzianego pełza-
nia gruntu. Podczas gdy jego dolna
krawędź przesuwa się wraz z prze-
mieszczającymsię gruntem, górna ob-
niża swoje położenie. Jednoczesne za-
chowywanie się w ten sposób wszyst-
kich słupów fundamentowych umożli-
wia „sztywne kołysanie się budynku”
na przemieszczającym się gruncie.
Konstrukcja płaszcza składa się
ze 120 kratowych żeber stalowych po-
prowadzonych wzdłuż tworzących stoż-
ka. W górnej części żebra są stężone
górnympierścieniemmisy widowni, zaś
w dolnej ich części stoją na głównym
„pierścieniuobwodowym” ożelbetowym,
trapezowym przekroju. Zadaniem tego
pierścienia jest przejęcie poziomych sił
wynikających z konstrukcji stożka i słu-
pów. Na zewnętrznych słupach opiera
się dodatkowo konstrukcja widowni. Ko-
puła, której zadaniem jest m.in. doświe-
tlanie areny światłem naturalnym, ma
stalowy pierścień usztywniający w pod-
stawie. Łączą ją z zewnętrznym, górnym
pierścieniem stalowym wiązki lin w for-
mie prętowo-cięgnowych kratownic.
Tych 120 kratownic pełni rolę nośną
w sposób analogiczny do prętowo-cię-
gnowych układów zaproponowanych
przez D. Geigera kilkanaście lat później.
Kratownice złożone są z dwóch połą-
czonych wiązek lin, rozwartych słupka-
mi, przenoszącymi wyłączniesiły ściska-
jące i tworzącymi we wnętrzu konstruk-
cji dachu przestrzeń technologiczną wy-
sokości 4 m. Oś kopuły nie przechodzi
przez środek elipsy, stanowiącej płasz-
czyznę przekrycia, ale pokrywa się
z osią geometryczną osi hali, areny. Gór-
ny pierścień stalowy, do którego za-
mocowane są prętowo-cięgnowe dźwi-
gary dachowe, nie opiera się w całości
na żebrach płaszcza hali, ale częściowo
na wspornikach utwierdzonych w tych
żebrach. KonstrukcjęprzekryciaSpodka
(rysunek 4) z racji powstania koncepcji
TEMAT WYDANIA – Budownictwo sportowe
6 ’2009 (nr 442)
Fot. 1. Rzeźby i maszt Snelsona [www.kennethsnelson.net]
Rys. 3. Zasadykształtowaniaukładówcięgnowych
kopuł: a) kopuła Fullera; b) kopuła Geigera
[www. alumnos.unican.es/uc1279/table_of_contents.htm]
Fot. 2. Widok hali Spodka w Katowicach
[www.spodek.com.pl]
a) b)
49
w 1959 r. (a więc wcześniej od zgłoszo-
nych patentów), należy traktować jako
prototyp systemów tensegrity na świe-
cie. Profesor Wacław Zalewski nie opa-
tentował tego typu konstrukcji, zrobili to
później inni.
Pierwszymi obiektami, wktórych za-
stosowano kopuły podwieszane syste-
mu Geigera, są dwie hale olimpijskie
– gimnastyki i szermierki średnicy 134
i 101 m (rysunek 5 i fotografia 3) pro-
jektu Davida Geigera. Konstrukcja ko-
puły mocowana jest do żelbetowego
pierścienia zewnętrznego opartego
na konstrukcji ściany obwodowej, do
którego mocowany jest ra-
dialny układ lin wykona-
nych ze splotów średni-
cy 15,5 mm tworzących ra-
zem ze stalowymi słupka-
mi i pierścieniami obwodo-
wymi konstrukcję kopuły.
Montaż kopuły (rysunek 6)
przebiegał etapami. Dokła-
dano pierścienie słupków,
wypiętrzając je za pomocą
równoczesnego naciągu
wieszaków radialnych mo-
cowanych do żelbetowego
pierścienia ściskanego. Ja-
ko pokrycie kopuły zapro-
ponowano tkaniny z włó-
kien szklanych w matrycy
żywic silikonowych. Jest to
podwójna warstwa tkanin
z izolacją cieplną ze spie-
nionej żywicy łącznej gru-
bości 20 cm. Zastosowane
w Seulu cięgna pośrednie
umożliwiły uzyskanie falistego kształtu
pokrycia pozwalającego na lepsze od-
prowadzenie wody. Cięgna pośrednie
pełnią także rolę stabilizującą.
Nieco inny układ konstrukcji przekry-
cia zastosowano w Crown Coliseum
wFayetteville wPółnocnej Karolinie
w USA (fotografia 4). Projektanci
z firmy Geiger Gossen Hamilton Liao
Engineers P.C. zmodyfikowali system
Geigera, wprowadzając zamiast ma-
sywnego pierścienia zewnętrznego
układ pierścieniowej kratownicy wi-
docznej na zewnątrz budynku.
Konstrukcję przekrycia (rysunek 7
i 8) zaprojektowano tak,
że górne liny radialne
mocowane są do dolne-
go pasa kratownicy,
a wieszaki pierwszego
rzędu słupków do górne-
go pasa kratownicy
i przechodzą przez po-
krycie do wewnątrz
budynku. Wyniesienie
pierwszego rzędu wie-
szakówpozwoliło zmniej-
szyć wysokość ścian
zewnętrznych i obniżyć
wysokość budynku. Sys-
tem konstrukcji pozosta-
łej części kopuły: następ-
ny rząd słupków i wiesza-
ków, ring wewnętrzny
oraz liny obwodowe wy-
konano jak wklasycznym
systemie Geigera. Inaczej niż zwykle
zaprojektowano przekrycie kopuły. Pro-
jektanci założyli sztywne panele stalo-
we wypełnione styropianem jak w pły-
tach warstwowych. Każdy panel opar-
to w czterech punktach siatki górnej,
a w celu zabezpieczenia szczelności
przekrycia zaprojektowano odpowied-
nie kołnierze mocowane niezależnie
również do siatki lin górnych. Okazało
się, że układ z podniesionymi pierw-
Budownictwo sportowe – TEMAT WYDANIA
6 ’2009 (nr 442)
Rys. 4. Konstrukcja hali Spodka w Katowicach: a – prze-
krój konstrukcyjny; b – zasada konstrukcji przekrycia:
1 – pierścień usztywniający; 2 – liny rozszczepione stalo-
wymi rozporami; 3 – pierścień stalowy; 4 – kratowe że-
bra misy stożka; 5 – główny pierścień misy stożka;
6 – pierścień fundamentowy; 7 – słupy stalowo-żelbetowe
Fot. 3. Gymnastic Arena w Seulu
Fot. 4. Crown Coliseum w USA
[www.geigerengineers.com/techpaper.cfm?RecordID=1]
Rys. 5. Zasada pracy i przekrój hali gimnastycznej w Seulu
[www.columbia.edu/cu/gsapp/BT/DOMES/domes.html]
Rys. 6. Zasada montażu kopuły hali gimna-
stycznej w Seulu
[www.columbia.edu/cu/gsapp/BT/DOMES/domes.html]
Rys. 7. Zasada konstrukcji Crown Coli-
seum w USA
[www.geigerengineers.com/techpaper.cfm?RecordID=1]
50
szymi wieszakami jest o wiele bardziej
stabilny i wykazuje mniejsze ugięcia.
Znacznie większa od Crown Coli-
seum jest kopuła typu Geigera
wSt. PetersburgunaFlorydziewUSA.
Jest to hala sportowa (rysunek 9), której
przekryciem jest kopuła średnicy
ok. 180 m będąca drugą co do wielko-
ści z istniejących kopuł cięgnowo-prę-
towych po Georgia Dome w Atlancie.
Obiekt został wzniesiony w 1986 r.
na podstawie projektów zespołu DLR
Group Sports. W związku ze znaczną
rozpiętością kopuły zastosowano
cztery pierścienie słupków wynoszą-
cych podwieszonych na wieszakach
umieszczonych w 24 radialnych płasz-
czyznach współśrodkowych. Łączna
długość lin (siatka górna, pierścienie
i wieszaki) wynosi 180 mil amerykań-
skich. Kopuła wyniesiona jest na 24
słupach, na których znajduje się żel-
betowy, sprężony pierścień o przekro-
ju 120 x 250 cm. Do niego mocowane
są liny siatki górnej oraz wieszaki i liny
pośrednie tworzące kształt fałdowy ko-
puły i zapewniające jej stateczność.
Pierścienie spinające słupki są skon-
struowane jako pomosty robocze
z możliwością prowadzenia serwisu
konstrukcji i pokrycia obiektu.
Kopuły Fullerowskie
Jedynymdotąd przykłademzastoso-
wania takiej kopuły jest przekrycie sta-
dionu Georgia Dome w Atlancie
(fotografia 5). Projekt wykonał w1994 r.
architekt Matthys Levy z konstruktora-
mi z biura Weidlinger Associates. Jest
to potężny stadion na 75 tys. widzów
zaprojektowany na planie quasi-elipsy
o wymiarach 238 x 210 m. Konstrukcja
hali (rysunek 10) składa się z konstruk-
cji wsporczej trybun oraz pierścienia
obwodowego opartego na 52 żelbeto-
wych słupach o przekroju 120 x 140 cm.
Pierścień jest żelbetową belką o prze-
kroju skrzynkowym o wymiarach 780
x 200 cmi stanowi podporę dla cięgno-
wego układu kopuły. Trzy pierścienie
wewnętrzne są łączone z żelbetowym
pierścieniem ściskanym wieszakami
przebiegającymi ukośnie i tworzącymi
siatkę rombów. Każdy słup jest więc
stężony od góry dwoma cięgnami, któ-
re kształtują znacznie sztywniejszą
siatkę trójkątną. Pętle umieszczone są
na różnej wysokości poniżej górnej
siatki lin. Specyficzny kształt rzutu wy-
musił pewne modyfikacje podstawowe-
go systemu. Na osi podłużnej przekry-
cia znajduje się kratownica długości
ok. 55 m, której pas górny mocowany
jest do górnej siatki, a dolny opiera się
na wieszakach przekazujących obcią-
żenia przez poszczególne słupki do
pierścienia zewnętrznego. Do kons-
trukcji siatki górnej, wieszaków oraz
układu cięgien pośrednich użyto stalo-
wych lin średnicy 30 – 100 mm. Wzno-
szenie kopuły (rysunek 11) polegało
na podwieszeniu do obwodowego pier-
ścienia siatki dolnej cięgien tworzących
wieszaki dla pierwszego pierścienia
słupków. Słupki mocowano dołem
i przerzucano przez ich głowice na-
stępne wieszaki dla kolejnego rzędu
słupków. Napięcie lin dolnych powodu-
je wypiętrzanie kopuły. Ostatecznie
podwieszono kratownicę wewnętrzną,
do której zamocowana jest górna siat-
ka cięgien nośnych. Kopuła wymagała
zaprojektowania wielu węzłów dewia-
cyjnych łączących słupki stalowe z cię-
gnami przebiegającymi pod różnymi
kątami. Zastosowano łożyska zacis-
kowe mocowane śrubami do słupa.
W związku z tym, że Atlanta leży
w strefie, w której nie występuje obcią-
żenie śniegiem, jako pokrycie dla tak
wiotkiej konstrukcji wybrano półprze-
zroczystą tkaninę z włókien szklanych
w matrycy z żywicy teflonowej. Jej
kształt jest dostosowany do paraboloid
hiperbolicznych, które tworzą układy lin
siatki górnej. „Płaszcze” o wymiarach
TEMAT WYDANIA – Budownictwo sportowe
6 ’2009 (nr 442)
Rys. 9. Thunder Domeschemat konstrukcji
kopuły [www.tensinet.com/database/projects]
Fot. 5. Widok stadionu Georgia Dome
wAtlancie
[www.columbia.edu/cu/gsapp/BT/DOMES/domes.html]
Rys. 10. KonstrukcjastadionuGeorgiaDome
wAtlancie: a – rzut; b – schemat przestrzen-
ny konstrukcji przekrycia hali; c – przekrój
poprzecznyprzezkrótsząoś kopuły; d–prze-
krój poprzeczny przez dłuższą oś kopuły:
1 – kratownica centralna; 2 – siatka górna;
3 – pierścień obwodowy; 4 – cięgna;
5–kable pośrednie; 6–słupek; 7–membrana
[www.tensinet.com/database/projects]
a)
b)
c)
d)
Rys. 8. Układ konstrukcji Crown Coliseum
– perspektywa
[www.geigerengineers.com/techpaper.cfm?RecordID=1]
51
ok. 24 x 54 mrozwinięto i przymocowa-
no do lin za pomocą aluminiowych
łączników. W celu zabezpieczenia
łącznikóworaz właściwego uszczelnie-
nia dachu użyto taśmy z membrany
szerokości 45 cm, którą przymocowa-
no termicznie do paneli od góry. Szcze-
gólną trudność przy tak złożonym
kształcie konstrukcji sprawiało projek-
tantom uzyskanie stałej siły rozciągają-
cej wpierścieniach rozciąganych, ułożo-
nych w płaszczyznach poziomych. Wy-
magało to odpowiedniego zróżnicowa-
nia długości słupkówi zmiany geometrii
cięgien na obwodzie każdego pierście-
nia. Następnym problemem było niesy-
metryczne obciążenie wymagające
większego napięcia lin. Konstrukcja
okazała się na tyle sztywna, że jej mak-
symalne ugięcia nie przekraczają
60 cm, czyli ok. 1/350 rozpiętości kon-
strukcji.
Inną modyfikację systemu kopuł ten-
segrity zaprezentowali projektanci ja-
pońscy w niewielkiej kopule średni-
cy 45,0 m w Amagi w Japonii (foto-
grafia 6). Budynek został zaprojekto-
wany przez japońskich architektów
z firmy Keikau Inc. we współpracy
z inżynierami Masao Saitoch Struc-
tural Design Group. Realizację zakoń-
czono w 1991 r. Układ konstrukcyjny
(rysunek 12) jest modyfikacją systemu
Fullera. Siatka górna jest w układzie
geodezyjnym, a wieszaki również
w układzie trójkątów ściągniętych pier-
ścieniem obwodowym tylko w linii
pierwszych słupków. Dalsza modyfika-
cja polega na typowym zawieszeniu
tylko pierwszego rzędu słupków, na-
stępny rząd podwieszony jest na wie-
szakach razem ze zwornikiem wew-
nętrznym, który nie ma swojego ukła-
du wieszaków. Sztywność wewnętrz-
nego układu słupków zapewnia układ
cięgien, w którym do każdego słupka
wewnętrznego mocowane są po trzy
cięgna górą i dołem. Japończycy na-
zwali swoje rozwiązanie Tension Strut
Dome (TSD) i opatentowali je po wy-
budowaniu obiektu. Było to możliwe
ze względu na niewielkie rozmiary ko-
puły. W przypadku większej rozpięto-
ści wysokość zwornika musiałaby być
bardzo duża i w typowych rozwiąza-
niach systemowych nie jest możliwe.
Niewielkie rozmiary przekrycia, jak
również zamiłowania Japończyków do
drewna pozwoliły zastosować je jako
materiał konstrukcyjny słupków. Pokry-
cie stanowi membrana Fiberglass
PTFE.
Podsumowanie
Obecnie budowane obiekty sporto-
we mają na ogół przekrycia o po-
wierzchni 1000 m
2
lub większej i dość
zaawansowanych rozwiązaniach pro-
jektowych. Specyfika obiektów sporto-
wych wymaga takiego kształtowania
układu konstrukcyjnego, by wyelimi-
nować wewnętrzne podpory w posta-
ci słupów czy ścian konstrukcyjnych.
Przy znacznej rozpiętości koniecz-
ne jest zastosowanie konstrukcji li-
nowych lub prętowo-cięgnowych,
które stały się synonimem nowo-
czesności, a konstrukcje przekryć
z nich wykonane są dużo lżejsze,
przestronniejsze i pozwalają
na swobodne kształtowanie prze-
strzeni wewnątrz obiektów. We
wszystkich tego typu konstrukcjach
stosowane są zaawansowane tech-
nicznie materiały w postaci cięgien
z wysoko wytrzymałej stali lub lin kom-
pozytowych oraz wysoko wytrzyma-
łych tkanin technicznych.
Przedstawione przykłady kopuł typu
Geigera i Fullera nadają się znakomi-
cie do dużych obiektów sportowych.
Przykład Georgia Dome dowodzi, że
nie wymagają one rzutu okrągłego
i mogą być stosowane przy kształcie
wydłużonego owalu czy elipsy. Naj-
większy wpływ na możliwość kształto-
wania kopuł ma rozwój materiałów,
z których wykonywane są tkaniny
techniczne tworzące ich przekrycia.
Produkowane są one z różnego typu
polimerów lub włókien poliamidowych,
poliestrowych, szklanych, aramido-
wych i z PTFE. Najnowsze rozwiązania
technologiczne to membrany kompo-
zytowe poddawane obróbce po-
wierzchniowej z zastosowaniemfluoru.
Racjonalność budowy geometrycz-
nej takich struktur sprzyja minimaliza-
cji ciężaru wznoszonych obiektów,
a różnorodność elementarnych ukła-
dów prętów i cięgien pozwala przy-
puszczać, że wykorzystanie tego typu
układówwkonstruowaniu przekryć du-
żych rozpiętości będzie coraz szersze.
Budownictwo sportowe – TEMAT WYDANIA
6 ’2009 (nr 442)
Rys. 11. Zasada wznoszenia stadionu
Georgia Dome wAtlancie
[www.columbia.edu/cu/gsapp/BT/DOMES/domes.html]
Fot. 6. WidokkopułyAmagi Dome wJaponii
[www.tensinet.com/database/projects]
Rys. 12. Konstrukcja i detal Amagi Dome
w Japonii: a – rzut dachu; b – przekrój;
c – detal zwornika
[www.tensinet.com/database/projects]
1
a)
b)
c)
1 – zawieszenie lin siatki dolnej na pierścieniu ob-
wodowym
2
2 – mocowanie zewnętrznego pierścienia słupów
do wieszaków i liny nośnej następnego pierścienia;
stężenie pierścieniem w poziomie dołu słupa
3
3 – mocowanie następnego pierścienia słupów
do wieszaków i liny nośnej następnego pierścienia;
stężenie pierścieniem w poziomie dołu słupów
4
4 – mocowanie następnego pierścienia słupów
do wieszaków i liny nośnej następnego pierścienia;
stężenie pierścieniem w poziomie dołu słupów
5
5 – mocowanie kratownicy wewnętrznej do wiesza-
kówi usztywnienie jej siatką górną mocowaną do jej
pasa górnego
52
TEMAT WYDANIA – Budownictwo sportowe
6 ’2009 (nr 442)
Obciążenia z głównych elementównośnych będą przekazy-
wane przez słupy i ściany na oczepy palowe oraz stopy fun-
damentowe, zaś obciążenia poziome od naporu gruntów
przez stropy na słupy oraz ściany trzonów usztywniających.
Część kubaturowa nowo budowanego stadionu została zlo-
kalizowana w niecce starego Stadionu Dziesięciolecia.
Pod płytą boiska będzie parking dwukondygnacyjny na 1800
samochodów. Projekt przewiduje również osiem kondyg-
nacji, na których zaplanowano m.in. powierzchnie usługowe
i techniczne.
Prace budowlane podzielono na dwa etapy. Pierwszy, któ-
rego Generalnym Wykonawcą była firma POL-AQUA, roz-
poczęto na początku października 2008 r. Obejmował on ro-
boty ziemne, zabezpieczenie wykopów, wykonanie pali
na koronie starego stadionu oraz wzmocnienie gruntu na
terenie boiska. Prace zakończono wmarcu 2009 r. – miesiąc
przed terminem. W ramach II etapu mają być wykonane
fundamenty, konstrukcja żelbetowa stadionu oraz stalowy
dach wraz z fasadą.
Weryfikacja sposobu
posadowienia stadionu
Wykonane przed rozpoczęciem prac badania gruntu
wykazały, że niezbędne są zmiany wprojekcie fundamentów
palowych. Na ich podstawie przyjęto wymianę warstw
plastycznych namułów oraz zagęszczenie luźnych warstw
piasków przeznaczonych pod bezpośrednie posadowienie
słupów i ścian w rejonie boiska. Obszar korony starego sta-
dionu miał uzyskać kaskadowy profil związany z bryłą bu-
dynku. Do posadowienia pośredniego wybrano pale wielko-
średnicowe. Koncepcja ta spełniała założone kryteria, ale
w obliczeniach pali wielkośrednicowych uzyskiwano zbyt
długie elementy, a ich stopy wypadały w warstwach iłów
i gliny. Kosztowna wymiana gruntóworaz kłopotliwe dogęsz-
czenie luźnych piaskówpowodowały ryzyko niepowodzenia
przedsięwzięcia. W związku z tym podjęto decyzję o wyko-
naniu próbnych obciążeń pali testowych na terenie starego
stadionu. Jest to zgodne z zasadami racjonalnego projekto-
wania i wynika z normy PN-B 02482:1983 Fundamenty bu-
dowlane. Nośność pali i fundamentówpalowych (pkt 7.4 ter-
miny przeprowadzenia próbnych obciążeń. 7.4.1 Zasady
ogólne), która mówi: Sprawdzenie nośności pali próbnie ob-
ciążanych należy przeprowadzać przed przystąpieniem
do wykonania pozostałych pali. Gdy liczba pali w obiekcie
jest mniejsza niż 100, sprawdzenie można przeprowadzić
Realizacja I etapu budowy
Stadionu Narodowego w Warszawie
Stadion Narodowy w Warszawie (rysunek 1 i 2), którego
projekt wykonało konsorcjum firm: JSK Architekci
Sp. z o.o., GMP International GmbH, Schlaich Berger-
man Und Partner, we współpracy z biurem Matejko
i Partnerzy Biuro Konstrukcyjne oraz Matejko & Weso-
ły Biuro Projektowe S.C, ma żelbetową konstrukcję noś-
ną wukładzie słupowo- i ścianowo-płytowymoraz słupowo-
-belkowym z trzonami usztywniającymi w postaci klatek
schodowych i dach w konstrukcji stalowej z przekryciem
membranowym, przy którego projektowaniu wykorzystano
model koła rowerowego. Wefekcie uzyskano innowacyjne,
nowoczesne rozwiązanie linowe. Przekrycie z membrany
jest podtrzymywane przez liny mocowane do słupów
stalowych fasady oraz zewnętrznego stalowego ringu gór-
nego, o przekroju 1860 mm, opartego na 72 słupach. Liny
spina w centrum dachu iglica stalowa długości 60 m. Zo-
stanie na niej zamontowany opuszczany garaż na rozwija-
ny dach wewnętrzny umożliwiający przekrycie boiska.
W celu przyspieszenia realizacji konstrukcji żelbetowej,
wiele elementówkonstrukcyjnych zaprojektowano jako pre-
fabrykowane.
Rys. 1. Stadion Narodowy w Warszawie [Archiwum biura Schla-
ich Bergerman Und Partner]
Rys. 2. Przekrój konstrukcji stadionu [Archiwum biura Matejko
i Partnerzy Biuro Konstrukcyjne oraz Matejko & Wesoły Biuro
Projektowe S.C.]
53
podczas realizacji robót fundamentowych. Należy wówczas
zapewnić taką kolejność wykonywania pali, aby w przypad-
ku stwierdzonej zmiany nośności można było wykonać nie-
zbędne zmiany w projekcie palowania. Projektant poszuki-
wał również rozwiązań zamiennych wymiany gruntów oraz
pali wielkośrednicowych. Miał także problemy z obliczenio-
wymwykazaniempotrzebnej nośności pali, na których miała
być posadowiona znaczna część obiektu z dachem, a któ-
re przechodzą przez nasypy korony stadionu. Niezbędne
więc były próby technologiczne sprawdzające wykonalność
przyjętych w projekcie rozwiązań.
Badania próbne obejmowały:
● obciążenie kolumn betonowych z podstawą żwirową
w rejonie występowania warstw namułów (obciążenie płytą
4 kolumn);
● obciążenie kolumny Jet-grouting w pobliżu istniejącego
tunelu;
● badanie pali prefabrykowanych wróżnych sekcjach sta-
dionu z podstawą w warstwach piasków i iłów (8 badań sta-
tycznych, 48 dynamicznych i 3 obciążenia poziome);
● badania pali wielkośrednicowych Ø 1000 z iniekcją pod-
stawy wnajbardziej niekorzystnych warunkach gruntowych,
z podstawą w piaskach (2 szt. długości 24 m) i iłach (2 szt.
długości 30 m) oraz jedno badanie siłą poziomą;
● badania pali Vibrex (4 szt.) i Fundex (5 szt.) różnej dłu-
gości i średnicy jako alternatywy pali wielkośrednicowych
i prefabrykowanych.
Próbne obciążenia i analizę wynikówwykonały firmy spe-
cjalizujące się w wykonawstwie pali – Aarsleff, Energopol
Szczecin i Keller. Pale wielkośrednicowe, dzięki dodatko-
wej iniekcji podstawy, wykazały bardzo dużą nośność
przy małej wartości przemieszczeń, co było trudne do uzy-
skania w obliczeniach. Podobnie pale prefabrykowane, na-
tomiast maszyny do ich wbijania dużą wydajność. Podczas
pogrążania tych pali pojawił się jednak problem z wbiciem
niektórych z nich na wymaganą rzędną. Kolumny kruszywo-
we oraz kolumny Jet-grouting i Vibrex także wykazały bar-
dzo dużą nośność. W przypadku tych trzecich umożliwiło to
ich stosowanie zamiast pali wielkośrednicowych i prefabry-
kowanych. Natomiast z badań pali Fundex wynikało, że mi-
mo dużej nośności, ich przydatność w tych konkretnych wa-
runkach gruntowych jest ograniczona.
Posadowienie stadionu
Na podstawie wyników badań próbnych podjęto decyzję
o zmianie pierwotnej koncepcji. Wprowadzono rozwiąza-
nia zamienne oraz znacznie skrócono długość pali.
Do wzmocnienia podłoża pod fundamenty płyty boiska
z dwukondygnacyjną częścią parkingową zastosowano
kolumny kruszywowe (żwirowe KSS) długości 6 – 7,5 m
i średnicy 60 cm, a w rejonie organicznych namułów ko-
lumny betonowe z podstawą kruszynową (FSS). Zapro-
jektowano 4026 kolumn żwirowych łącznej długo-
ści 25 880 m i 2750 kolumn betonowych łącznej długo-
ści 18 966 m. Kolumny żwirowe wykonano na bazie natu-
ralnego kruszywa mineralnego o uziarnieniu ciągłym
0 – 32 mm, a betonowy trzon kolumn FSS z betonu C 12/15
na kruszywie 0 – 32 mm. Wniższych partiach stadionu oraz
tam, gdzie dostęp był utrudniony, jako posadowienie po-
średnie przyjęto pale prefabrykowane wbijane z betonu
B50 zbrojone stalą Ø 12 – 25 mm oraz strzemionami spiral-
nymi z prętów Ø 6 i 8 mm, o przekroju 40 x 40 cm i długości
6 – 26 m. Nośność pali (zaprojektowano łącznie 6965 szt.),
w zależności od długości i miejsca zastosowania, wynosi-
ła 800 – 1400 kN. W najwyższej partii posadowienia sta-
dionu zastosowano pale wielkośrednicowe z betonu
B30 W6 zbrojone prętami głównymi Ø 28 i 32 mm oraz spi-
ralą Ø 10 mm, średnicy 1 m i długości 12 – 23 m. Zapro-
jektowano 898 pali o nośności 4000 – 5500 kN. Do wzmoc-
nienia podłoża pod fundamentami nowych słupów pod pły-
tą boiska przyjęto kolumny Jet-grouting na bazie cemen-
tu CEM II B-M (S-V) 32, 5 R, średnicy 2 m i długości 5 m
(94 kolumny łącznej długości 517 m). Zabezpieczenie ścian
wykopów, stanowiące jednocześnie podział platform robo-
czych o różnych rzędnych wysokościowych, stanowiły
ścianki szczelne, wspornikowe lub kotwione jednym rzę-
dem tymczasowych wierconych kotew gruntowych o śred-
nicy buławy 133 mm i długości 16 – 17 m w zależności od
miejsca montażu i dopuszczalnym obciążeniu elementu
do 500 kN. Tam, gdzie było utrudnione zastosowanie kotew,
wykonano ściągi prętowe mocujące oczepy stalowe ścianek
szczelnych do podkonstrukcji zapierającej się o wcześniej
wykonane pale wielkośrednicowe.
(ek)
Opracowano na podstawie referatów przygotowanych
na seminarium Fundamenty Palowe 2009.
Budownictwo sportowe – TEMAT WYDANIA
6 ’2009 (nr 442)
Wyniki próbnych obciążeń kolumn żwirowo-betonowych
FSS oraz kolumn Jet-grouting pozwoliły na zoptymalizowa-
nie Projektu Wykonawczego I etapu budowy (PW-I) w za-
kresie posadowienia fundamentów parkingów pod płytą
boiska. W tej strefie zastosowano bardziej ekonomiczne
rozwiązanie – posadowienie na podłożu gruntowym
wzmocnionym kolumnami żwirowymi i żwirowo-betonowy-
mi wykonanymi w technologii wibrowymiany. W efekcie
uniknięto głębokiego palowania oraz zoptymalizowano
koszty inwestycji i przyspieszono termin realizacji prac
pierwszego etapu. W przypadku korony stadionu skróco-
no długość pali wielkośrednicowych oraz dużą część z nich
zastąpiono palami prefabrykowanymi.
Prowadzenie prac na poszczególnych poziomach umoż-
liwiły platformy robocze, przy których wbijano ścianki
szczelne o wymaganym wskaźniku wytrzymałości. W ich
rejonie wykonywano pale, a następnie wykop do głęboko-
ści 3 m i kotwy gruntowe pomiędzy wcześniej wykonanymi
palami. W wyniku dalszego pogłębiania wykopu tworzono
kolejną platformę roboczą i prowadzono prace na niższej
z jednoczesnymkończeniempalowania na zabezpieczonej
ścianką wyższej sekcji. W efekcie tak prowadzonych robót
możliwe było wykonanie wielu czynności jednocześnie
na różnych poziomach, co eliminowało przestoje związa-
ne z technologią robót i skracało terminy ich wykonania.
Prace ziemne, kotwienie ścian i konieczność wyko-
nywania palowania w bardzo szerokim zakresie, przy-
czyniły się do nietypowego sposobu prowadzenia ro-
bót. W celu uelastycznienia prac budowlanych więk-
szość robót palowych zaczynano od góry korony. Po-
zwalało to zminimalizować zakres prac ciężkiego sprzętu
na wyższych platformach w rejonie kotwionych ścianek,
gdzie różnica terenu dochodziła nawet do 9 m.
54
TEMAT WYDANIA – Budownictwo sportowe
6 ’2009 (nr 442)
N
iecki basenowe wymagają poprawności wykonania
wielu elementówwtrakcie wszystkich faz realizacji.
Do najistotniejszych należy zachowanie geometrii
obiektu oraz wodoszczelności przegród. W przy-
padku basenów prefabrykowanych o konstrukcji z tworzyw
sztucznych, stalowych lub konstrukcji metalowo-żelbetowej
typu Myrtha za zapewnienie tych cech odpowiedzialna jest
odpowiednia warstwa wykończeniowa i sposób jej łączenia.
W przypadku konstrukcji żelbetowej problem jest złożony.
Z własnego doświadczenia wiemy, że zagadnienie to jest
marginalizowane na etapie projektowania. Projektant często
nie zastanawia się nad poprawnością rozwiązania lub opty-
malizacją projektu, a firmy wykonawcze często nie mają
możliwości zmiany warunków realizacyjnych i wiedzy na te-
mat konieczności zmiany.
W artykule przedstawimy nasze doświadczenia związane
z realizacją szczelnych zbiorników, wtymniecek basenowych.
Początkiem rozważań jest wizja architekta dotycząca ba-
senu. To wówczas rodzą się wymagania dotyczące wielkości
niecki, sposobu jej wykończenia i usytuowania wprojektowa-
nym obiekcie. Na tym etapie powinny zostać określone roz-
wiązania dotyczące zapewnienia wodoszczelności przegród.
Sposób wykończenia wnętrza basenu decyduje, który z ele-
mentówpełni rolę wodoszczelną, wielkość basenu przekłada
się na technologię wykonania i sposób łączenia elementów,
a umiejscowienie niecki wobiekcie na możliwe sposoby prze-
niesienia obciążeń i odkształceń.
Podstawowym materiałem, z którego wykonuje się żelbeto-
wąnieckębasenową, jest beton. Parametry okreśającejegowy-
magania zawarte są w PN-B-03264 oraz PN-EN 206-1:2003,
a podstawą do ich ustalenia jest wskazana dla basenówkla-
sa ekspozycji XD2. Ochronę przed korozją chlorkową
można zapewnić przez właściwe projektowanie betonu lub
zastosowanie odpowiednich powłok zabezpieczających.
Baseny jako obiekty kosztowne w realizacji i później-
szej eksploatacji powinny charakteryzować się dużą
trwałością. Proponujemy, bez względu na sposób wy-
kończenia niecki, przyjąć co najmniej minimalne wyma-
gania dotyczące stosunku W/C ≤ 0,55, klasę wytrzyma-
łości C30/37, zawartość cementu ≥ 300 kg/m
3
. Wskaza-
ne jest również stosowanie cementów niskokalorycz-
nych (np. CEMIII). Obniżenie ciepła hydratacji zapewnia ni-
ski skurcz i tymsamymogranicza występowanie rys skurczo-
wych i termicznych. Należy jednak pamiętać, że przyrost wy-
trzymałości betonu będzie wolniejszy niż wprzypadku innych
cementów i powinno być to uwzględnione w przygotowywa-
nych przez projektanta specyfikacjach (STWiOR).
Nie mniej istotnym elementem żelbetowej niecki baseno-
wej jest ilość stali w konstrukcji. Przyjęty schemat kons-
trukcyjny oraz gabaryty niecki kształtują ilość stali ze wzglę-
du na spełnienie warunków stanów granicznych. Projek-
tanci jednak często pomijają pozostałe czynniki mające
niebagatelny wpływ na wodoszczelność obiektu.
Do podstawowych zaliczamy określenie:
● maksymalnej dopuszczalnej rozwartości rys;
● minimalnej otuliny zbrojenia, która zgodnie z PN-B-03264
dla stali zwykłej powinna wynosić nie mniej niż 40 mm;
● minimalnego stopnia zbrojenia przekroju betonowego ze
względu na dopuszczalne zarysowanie;
● dopuszczalne ugięcia płyt.
Trzy z czterech wymienionych czynnikówsą pośrednio lub
bezpośrednio związane z możliwą do zaakceptowania sze-
rokością rozwarcia rys. W przypadku gdy za wodoszczel-
ność głównie odpowiada warstwa konstrukcji żelbetowej, to
zgodnie z wytycznymi PN-B-03264 jej zapewnienie następu-
je przy projektowanej rysie w
lim
≤ 0,1 mm (dla kombinacji ob-
ciążeń długotrwałych). Dla takich samych warunków, gdy
oczekiwana jest tylko ochrona przed korozją, dopuszczalna
rysa dla klasy ekspozycji XD2 wynosi w
lim
≤ 0,2 mm. W przy-
padku gdy zapewnienie wodoszczelności i ochrona przed ko-
rozją przeniesione są na inne warstwy, dopuszczalna rysa
wynosi w
lim
≤ 0,3 mm.
Przyjęcie przez projektanta dopuszczalnego poziomu za-
rysowania konstrukcji ma niebagatelny wpływna koszt wbu-
dowanej stali. Ilość minimalnego zbrojenia wymaganego ze
względu na odkształcenia wymuszone (skurcz) gwałtownie
wzrasta przy konieczności ograniczenia rozwarcia rys do
0,1 mm. Wprzypadku basenu 25,5 x 13,5 mróżnica wkosz-
cie stali (R+M wg cen z 2008 r.) może wynosić 20 tys. zł, tj.
ok. 50%kosztu stali dla całości konstrukcji o rysie ≤ 0,3 mm.
Podczas projektowania często bagatelizuje się ustale-
nie maksymalnego dopuszczalnego ugięcia. Zgodnie
z PN-B-03264 przy rozpiętości l
e ff
≤ 6 m dopuszczalneugięcie
wynosi a
lim
≤ (l
e ff
/200), co przy rozstawie słupów 4,0 m przyj-
muje wartość 20 mm. Nie jest to niczymwyjątkowymdla ele-
mentu żelbetowego, jednak z uwagi na zmienność zależną
od poziomu wody, wartość ta może być bardzo istotna dla
Zapewnienie wodoszczelności
w żelbetowych konstrukcjach
niecek basenowych
inż. Jacek Boruc*
mgr inż. Mirosław Dymek*
mgr inż. Krzysztof Smolak*
* Biuro Techniczne Warbud SA
Zgodnie z literaturą oraz zaleceniami za wodoszczelny
uznawany jest beton, w którym głębokość penetracji jest
mniejsza niż 50 mm. PN-EN206-1 wprowadza badanie głę-
bokości penetracji wody podciśnieniem. Brak szczegółowych
wytycznych powoduje jednak, że projektanci i wykonawcy
posługują się nieobowiązującą normą PN-88/B-06250 i okre-
ślanym w niej parametrem. Ze względu na późniejszą eks-
ploatację, w przypadku niecek basenowych, proponujemy
przyjęcie tego wskaźnika na poziomie nie gorszym niż W8.
55
Budownictwo sportowe – TEMAT WYDANIA
6 ’2009 (nr 442)
elementów wykończeniowych, np. hydroizolacji i warstwy li-
cowej, m.in. z płytek ceramicznych. Eurokod nakłada na pro-
jektanta konieczność ograniczania ugięć elementów, które
mogą powodować uszkodzenia przylegających do siebie
konstrukcji i równocześnie podaje, że właściwą granicą ugię-
cia w takich elementach jest l/500 rozpiętości.
Projekt żelbetowej konstrukcji niecki basenowej powinien
uwzględnić nie tylko wymagania z uwagi na bezpieczeń-
stwo użytkowania, ale również technologię realizacji. Przy-
woływane wcześniej normy i zalecenia definiują koniecz-
ność zapewnienia przerw roboczych w płytach dennych
oraz stropowych i ścianach. Wymiary te wzależności od ma-
sywności elementu, jego usytuowania w schemacie kon-
strukcyjnym obiektu wynoszą odpowiednio:
■ 15 – 25 m – dla płyt (na podstawie naszych doświad-
czeń sugerujemy, aby powierzchnia działki roboczej nie
przekraczała 400 m
2
);
■ 10 – 20 m – dla ścian; zalecamy, aby średnio masywne
ściany wysokości do 3 m betonować w odcinkach ok. 10 m,
chyba że łączna ich długość nie przekracza 15 m. Wykona-
nie dłuższych odcinków jest możliwe po zastosowaniu pro-
filu uszczelniającego wymuszającego powstanie kontrolowa-
nej rysy.
Konieczność etapowania robót wymusza stosowanie
dodatkowych elementów uszczelniających. W przypad-
ku niecek basenowych mówimy o przerwach roboczych po-
między płytą dna a ścianami, przerwach wpłycie oraz wścia-
nach. Wzależności od umiejscowienia i typu stosowanej hy-
droizolacji proponujemy stosowanie elementów uszczelnia-
jących, takich jak taśmy PVC, uszczelki pęczniejące, bla-
chy ze środkami adhezyjnymi, węże iniekcyjne lub ich
połączenie. W przypadku podjęcia decyzji o wykonaniu
podstawowej hydroizolacji poza żelbetową konstrukcją nie
zalecamy odstąpienia od wodoszczelnego wykonania prze-
rwy roboczej. Częstym błędem popełnianym przez niektó-
rych projektantówjest rozpatrywanie uszczelnień wpojedyn-
czych charakterystycznych przekrojach (rysunek 1). Istotą
izolacji jest zapewnienie ciągłego systemu uszczelnienia,
dlatego przyjmowany typ uszczelnienia zarówno przerwy
roboczej, jak i dylatacji powinien być konsekwentnie realizo-
wany w pozostałych elementach (tak aby w pełni była za-
pewniona ich kompatybilność, co nie zawsze oznacza sto-
sowanie dokładnie takiego samego typu materiału).
Kolejnym grzechem projektantów jest nieuwzględnianie
przy doborze systemu uszczelniającego obecności zbroje-
nia i kolizji niedających się rozwiązać bez niszczenia jedne-
go z dwóch elementów oraz bezkrytyczne stosowanie ele-
mentów w miejscach, w których nie mogą poprawnie funk-
cjonować (np. stosowanie zewnętrznej taśmy dylatacyjnej ja-
ko uszczelnienia góry płyty). Podczas montażu uszczelnień
błędy popełniają również wykonawcy i inspektorzy nadzoru,
którym zdarza się potwierdzać konieczność wykonywania
błędnych rozwiązań projektowych i dopuszczać do bezmyśl-
nych zniszczeń, np. przez przebijanie uszczelnień w trakcie
ich montażu, brak poprawnego stabilizowania w szalunku,
niezapewnienie ciągłości przez zgrzew lub zakład (w zależ-
ności od typu), brak prawidłowego zawibrowania.
Technologia robót żelbetowych i wykonywanie ich w in-
wentaryzowanymdeskowaniu powoduje konieczność stoso-
wania ściągów szalunkowych. W związku z tym powstaje
problem prawidłowego uszczelnienia powstałych po nich
otworów. Jeszcze nie tak dawno inżynierowie na budowach
często skazani byli na własną inicjatywę, wykonując uszczel-
nienia kombinowane z zastosowaniem mas bentonitowych
i niskokurczliwych zapraw cementowych. Obecnie dyspo-
nujemy kilkoma systemami uszczelnień, z których przed-
stawimy trzy. Najbardziej rozpowszechnionymrozwiązaniem
wykonania otworu pod ściąg w elemencie żelbetowym jest
montaż tworzywowej rurki. Systemten oparty jest na drob-
nej modyfikacji podstawowego rozwiązania przez poszerze-
nie powstającego na krańcu otworu (przez założenie stoż-
ka) w sposób umożliwiający wklejenie betonowej kształtki
po zdemontowaniu elementu tworzywowego. Szczelność
wklejonego elementu zapewnia uzyskanie oczekiwanej wo-
doszczelności. Innym rozwiązaniem jest zastosowanie rur-
ki włóknobetonowej. W tym przypadku uszczelnienie na-
stępuje przez wklejenie betonowego korka (dł. 50 mm)
w otwór po ściągu i zamknięcie małym korkiem trapezo-
wym. Ewentualna nieszczelność, jaka może się pojawić, za-
zwyczaj spowodowana jest zniszczeniem rurki włóknobeto-
nowej podczas skręcania deskowania (zbyt mocne skręce-
nie może spowodować pęknięcie rurki, powodując rozsz-
czelnienie projektowanego elementu). Pozbawionym wy-
mienionych wad rozwiązaniem jest tzw. przegroda wod-
na (rysunek 2), czyli element tracony w postaci rurki stalo-
wej nagwintowanej w sposób umożliwiający przykręcenie
deskowania, przedzielonej w środku elementem blachy.
W systemie tym nie ma otworu na wylot elementu.
Pomimo zapewnienia dobrego betonu, właściwej ilości
zbrojenia i doskonałych elementów/systemówuszczelniają-
cych konieczne jest prawidłowe wbudowanie mieszanki,
a później zapewnienie jej dobrych warunków dojrzewania.
Technologia wykonywania tych robót jest często pomija-
na podczas prowadzenia prac. Betonowanie pozostawia się
jako ostatni element w dziennym cyklu produkcji bez za-
pewnienia właściwego nadzoru. Błędy powstałe na tym eta-
Rys. 1. Przykład rozwiązania teoretycznego uszczelnienia dwóch
charakterystycznych przekroi na tle praktycznego ich rozwiązania
z punktem styku. Brak zastanowienia się nad miejscami styku
poszczególnych sposobów uszczelniania przerw roboczych lub
dylatacji często prowadzi do powstawania nieszczelności
Fotografia i szkice z archiwum BT Warbud SA
56
TEMAT WYDANIA – Budownictwo sportowe
6 ’2009 (nr 442)
pie prac często są trudniejsze do usunięcia, niż może się to
początkowo wydawać. Wcelu prawidłowego ułożenia i za-
wibrowania mieszanki betonowej należy przestrzegać
następujących zasad:
● deskowanie powinno być oczyszczone i pokryte środ-
kiem antyadhezyjnym;
● mieszanka betonowa nie może być zrzucana z dużej
wysokości;
● należy pilnować grubości układanych warstw mieszanki
(ok. 20 – 50 cm);
● na płytach, przed przystąpieniemdo zagęszczania, mie-
szankę należy rozprowadzić za pomocą łopat i grabi; niedo-
puszczalne jest rozprowadzanie mieszanki wibratorem;
● konsystencja mieszkanki, zgodnie z wymaganiami norm
dla opisywanych elementów, powinna być na pograniczu
plastycznej i półciekłej (S3/S4), mieszanka nie może być mo-
dyfikowana na placu budowy bez uzgodnienia z wytwórcą
betonu. W szczególności nie może być zwiększana jej cie-
kłość przez dodanie wody;
● w trakcie wibrowania należy pilnować szybkości wibro-
wania, kierunku opuszczania i wznoszenia buławy, precyzji
ruchu (nie należy dotykać zbrojenia, utrzymywać odległość
ok. 1,5 promienia zasięgu działania pomiędzy poszczegól-
nymi punktami).
Nie mniej trudne jest zapewnienie prawidłowej pielęgna-
cji wtrakcie dojrzewania betonu. Wzależności od warunków
klimatycznych panujących na placu budowy zobowiązani je-
steśmy utrzymywać optymalne warunki wilgotnościowe lub
przeciwdziałać zamrożeniu mieszanki betonowej. W mie-
siącach letnich stosujemy pielęgnację mokrą polegającą
na polewaniu elementów wodą lub osłanianie matami (np.
geowłókniną), które polewamy wodą. Innym sposobem pie-
lęgnacji jest zastosowanie powłok, np. folii PE (fotografia)
utrudniających odparowywanie wody (w zależności od tem-
peratury folia powinna być przezroczysta lub czarna) lub na-
trysku z preparatu błonkotwórczego. W miesiącach zimo-
wych pielęgnacja odbywa się przez odpowiedni dobór
mieszkanki betonowej (recepturę), ochronę cieplną zade-
skowanego elementu lub dostarczenie ciepła do betonu.
W firmie Warbud SA od wielu lat stosowana jest, certyfiko-
wana przez ITB, metoda elektronagrzewu polegająca na do-
starczeniu ciepła z wykorzystaniemdrutówoporowych wbu-
dowanych w betonowany element.
Podsumowując należy stwierdzić, że zaprojektowanie
i wykonanie szczelnej żelbetowej niecki basenowej, jak każ-
dego innego zbiornika żelbetowego, jest procesem złożo-
nym. Przedstawiony artykuł nie wyczerpuje tego zagadnie-
nia. Naszą intencją było przypomnienie większości istotnych
elementów bardzo ważnych dla projektanta i wykonawcy.
Biuro Techniczne Warbud SA od kilku lat prowadzi szkole-
nia dotyczące poprawności technicznej najbardziej istotnych
etapów realizacji inwestycji. Naszymi partnerami w tej dzia-
łalności jest wielu uznanych dostawcówsystemóworaz spe-
cjalistów w poszczególnych dziedzinach. W 2009 r. prowa-
dzone przez nas projekty szkoleniowe są współfinansowane
przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu
Społecznego.
Rys. 2. Przegroda wodna – sposób rozwiązania montażu deskowa-
nia z zachowaniem wodoszczelności elementu konstrukcyjnego
Rysunek z katalogu Betomax
Przykład powłokowej pielęgnacji betonu; zastosowanie czarnej
folii w okresie niższej temperatury
Fot. archiwum BT Warbud SA
Instytut Szkła, Ceramiki, Materiałów Ogniotrwałych
i Budowlanych Oddział Mineralnych Materiałów
Budowlanych w Krakowie zdobył wyróżnienie spe-
cjalne Targów Concour Lepine Paryż 2009 – Medal
Francuskiego Stowarzyszenia Wynalazców i Prze-
mysłowców za technologię produkcji cementu ro-
mańskiego w piecu obrotowym, opracowaną
przez H. Szeląga, A. Garbacika, G. Adamskiego
i A. Rondudę.
Dzięki opracowaniu tej technologii możliwe było wpro-
wadzenie cementu romańskiego na rynek konserwacji za-
bytków. Obecnie możliwości produkcyjne w pełni zaspo-
kajają krajowe i europejskie zapotrzebowanie na tego ro-
dzaju spoiwo hydrauliczne. Uzyskany produkt jest kompa-
tybilny z substancją historyczną, a jego zastosowanie nie
wprowadza dodatkowych zagrożeń w odnawianych fasa-
dach. Ponadto produkcja cementu romańskiego w piecu
obrotowym wiąże się z niską emisją CO
2
.
Nagroda za cement romański
57
Systemy otwarte dyfuzyjnie na ba-
zie żywic emulgowanych wodą stosu-
je się tam, gdzie nie ma pewności co
do poprawnego działania izolacji pozio-
mej, np. na posadzce, jak i na ścianach
w garażach, piwnicach, pomieszcze-
niach technicznych
oraz wszędzie tam,
gdzie nie występuje
wzmożony ruch pieszy. Jeśli podłoże ma
dostateczną wytrzymałość, a chcemy
zwiększyć jego odporność na ścieranie
oraz zapewnić ochronę przed wnikaniem
wody, możemy zastosować produkt
Remmers WDSystemjako warstwę la-
kierniczą. Uzyskane zabezpieczenie
podłoża jest odporne na agresywne śro-
dowisko i mycie za pomocą urządzeń
wysokociśnieniowych. Jeżeli chcemy
zwiększyć wytrzymałość posadzki na ob-
ciążenia dynamiczne, układamy dodat-
kowo międzywarstwę z żywicy Epoxy
BS3000 ze specjalnymwypełniaczemz
mieszanek kruszywi mączek kwarcowo-
-bazaltowych Selektmix SBL. W powło-
kach antypoślizgowych zastosowano
specjalny wypełniacz z kulek polimero-
wych, który pozwala uzyskać odpowied-
nią klasę antypoślizgowości, nie utrud-
niając utrzymania czystości. Natomiast
w przypadku pewnej izolacji poziomej
stosujemy systemy grubopowłokowe
2 – 5 mm, które zwiększają wytrzymałość
mechaniczną i dynamiczną posadzki na-
wet o 100%.
Coraz większą popularnością cieszą
się systemy na bazie kruszywbarwio-
nych. Charakteryzują się doskonałą
wytrzymałością mechaniczną, są bar-
dzo twarde i odporne na ścieranie, lecz
nie przykrywają efektów skurczów
w świeżym podłożu. Powłokę uzyskuje-
my przez zastosowanie dużej ilości ko-
lorowego piasku kwarcowego, w której
żywica epoksydowa jest spoiwem. Ja-
kość spoiwa i dokładność wykonania de-
cydują o wytrzymałości powłoki.
Pozorna łatwość stosowania żywic
epoksydowych zachęca coraz większą
grupę wykonawców do ich wykorzysty-
wania. Powinni oni pamiętać, że w tej
technologii najważniejsze jest odpowied-
nie przygotowanie podłoża i dobór żywi-
cy gruntującej oraz konieczność prze-
strzegania czasu pracy i przerw pomię-
dzy poszczególnymi etapami prac. Po-
pełnienie błędu w tych czynnościach po-
woduje bowiem duże straty i trudności
w naprawie powłok.
* * *
Dzięki bardzo bogatemu asortymento-
wi produktówfirmy Remmers można do-
brać optymalne rozwiązanie w zależno-
ści od warunków planowanego sposobu
użytkowania i wymagań estetycznych,
cechujące się najkorzystniejszymdla in-
westora stosunkiem ceny do efektu.
W rozwiązaniach systemowych firmy
Remmers, przy połączeniu żywic epoksy-
dowych z żywicami poliuretanowymi, mo-
żnauzyskać membranęprzenoszącąpra-
cę podłoża betonowego. Laboratorium
i służby techniczne firmy Remmers pro-
wadzą cykliczne szkolenia
firm wykonawczych specjali-
zujących się w wykonywaniu
powłok epoksydowych. Sieć doradców
technicznych zapewnia całodobowy ser-
wis i pozostajewstałymkontakciena każ-
dym etapie wykonywanych prac.
Ireneusz Gmaj
Product Manager
6 ’2009 (nr 442)
Powłoki na bazie żywic epoksydowych
w obiektach sportowych
Budownictwo sportowe to nie tylko hale i stadiony, ale również miejsca wypo-
czynkui relaksusportowców, baza socjalna i biurowa. Posadzki wobiektachspor-
towo-rekreacyjnychwykonywane były dotychczas z betonu, lastryko, różnegoro-
dzaju płytek ceramicznych, wykładzin PVC itp. Tempo robót budowlanych oraz
szybkość prac naprawczych, a także zmieniające się wraz z rozwojemgospodar-
ki wymagania higieniczno-sanitarne wymuszają konieczność stosowania nowo-
czesnych technologii. Jedną z nich są powłoki posadzkowe i ścienne na bazie
żywic epoksydowych np. firmy Remmers. Przed ich doborem należy właściwie
ocenić stan techniczny podłoża: jego wytrzymałość na ściskanie, wytrzymałość
na odrywanie czy wilgotność. Firma Remmers świadczy bezpłatne komplekso-
we doradztwo techniczne w celu uniknięcia błędów w doborze odpowiedniej
technologii. Dzięki doświadczonym konsultantom minimalizowana jest możli-
wość popełnienia błędów podczas prac przygotowawczych.
REMMERS POLSKA Sp. z o.o.
tel. (061) 816 81 00
faks (061) 816 81 34
http://www.remmers.pl
e-mail:budowle@remmers.pl
Stadion Szachtar Donieck na Ukrainie Hala Color Line Arena w Hamburgu
58
TEMAT WYDANIA – Budownictwo sportowe
6 ’2009 (nr 442)
R
ządowy programbudowy rekreacyjnych boisk spor-
towych „Orlik 2012”, wktórymwkażdej z 2478 gmin
ma zostać zbudowany co najmniej jeden kompleks
obejmujący dwa boiska: do piłki nożnej na na-
wierzchni wykonanej ze sztucznej trawy oraz wielofunkcyj-
ne o nawierzchni poliuretanowej (fotografia 1) wraz zaple-
czemhigieniczno-socjalnym, jest realizowany bez opóźnień.
Podobnie jak w innych dziedzinach budownictwa również
wtymprzypadku potrzebne są dokumenty, na podstawie któ-
rych potwierdza się przydatność tych rozwiązań do przewi-
dywanego zastosowania. W przypadku nawierzchni zwanej
„sztuczną trawą” takimdokumentemwchwili obecnej jest al-
bo niezharmonizowana norma PN-EN 15330-1:2007 + AC
Nawierzchnie terenów sportowych – Nawierzchnie z darni
syntetycznej i nawierzchnie dziurkowane przeznaczone
głównie do stosowania na terenach odkrytych – Część 1:
Specyfikacja dotycząca darni syntetycznej, ewentualnie do-
browolna Rekomendacja Techniczna wydawana przez Insty-
tut Techniki Budowlanej, a w przypadku nawierzchni ela-
stycznej, np. poliuretanowej wykonanej na zewnątrz, nie-
zharmonizowana norma PN-EN 14877:2006 Nawierzchnie
syntetyczne odkrytych terenów sportowych – Specyfikacja.
Również dla tego typu wyrobów ITB wydaje Rekomendacje
Techniczne. Niezależnie od wymienionych dokumentów, wy-
roby na nawierzchnie sportowe muszą bardzo często speł-
nić wymagania Międzynarodowych Organizacji Sportowych,
np. FIFA, UEFA itp., które poddają sprawdzeniu gotowy
obiekt, przyznając mu odpowiednie klasy, np. gwiazdki
w przypadku boisk do gry w piłkę nożną.
Nieco odmienna sytuacja panuje w przypadku nawierzchni
sportowych wykonanych wewnątrz obiektów. Zatwierdzona
w lutym 2009 r. zharmonizowana norma PN-EN 14904:2008
Nawierzchnie terenów sportowych. Nawierzchnie kryte prze-
znaczone do uprawiania wielu dyscyplin sportowych. Specy-
fikacja, zgodnie z prawemobowiązującymwUnii Europejskiej
(przepisy wewnętrzne CEN/CENELEC) nakłada obowiązek
przyjęcia jej przez kraje członkowskie. Norma ta wramach ca-
łej UE zastępuje lokalne przepisy krajowe, ale podobnie jak
wprzypadkutrawy syntetycznej związki sportowe, oprócz speł-
nienia jej wymagań, mogą żądać dodatkowych certyfikatów.
Dodatkowe wymagania stawiane są np. przez FIBAobiektom,
wktórych rozgrywane są zawody na tzw. level 1 – mistrzostwa
świata i Europy, turnieje międzynarodowe (fotografia 2). Speł-
nienia dodatkowych wymagań żądają również poszczególne
kraje, np. Francja i Niemcy.
Wymieniona norma zawiera wymagania odnoszące się
do nawierzchni sportowych i systemów w obiektach za-
mkniętych, w których na tej samej nawierzchni może być
uprawiany więcej niż jeden sport (koszykówka, siatkówka,
piłka ręczna), ale nie obejmuje wymagań dotyczących na-
wierzchni do tenisa. Norma jest doskonałą pomocą dla pro-
jektantów, ułatwia wybór właściwych rozwiązań technicz-
nych optymalnych dla inwestora.
Wzależności od przeznaczenia nawierzchni sportowej
można wybrać jedną z czterech systemowych podłóg
sportowych:
● powierzchniowo-sprężystą (Mj) – charakteryzującą
się dosyć dużym obszarem ugięcia wokół punktu przyłoże-
nia siły. Podłoga powierzchniowo-sprężysta (elastyczna)
składa się z elastycznej konstrukcji rozkładającej obciąże-
nia, czyli sprężystej przy zginaniu (fotografia 3), oraz war-
stwy wierzchniej z drewna lub materiałów drewnopochod-
nych, zapewniającej wymagania szczególne dotyczące sta-
teczności, poślizgu, odporności na trwałe odciski, toczące
się obciążenia. Podłogi te mają twarde powierzchnie i są
bezwładne w reakcji, lecz przy upadkach z wielopłaszczy- * Instytut Techniki Budowlanej
Wymagania na wewnętrzne
nawierzchnie sportowe
mgr inż. Anna Policińska-Serwa*
dr inż. Paweł Sulik*
Fot. 1. Makieta typowego kompleksu boisk sportowych budowa-
nych w ramach programu „Orlik 2012”
Fot. 2. Hala sportowa Olimpia w Gdyni – widok nawierzchni
sportowej o konstrukcji powierzchniowo-sprężystej Fot. E. Schafer
F
o
t
.
P
.
S
u
l
i
k
59
Budownictwo sportowe – TEMAT WYDANIA
6 ’2009 (nr 442)
znowym obciążeniem (całym ciałem) dobrze reagują, chro-
niąc ciało zawodnika. Są stosowane zwykle w obiektach
przeznaczonych do uprawiania sportów wyczynowych;
● punktowo-sprężystą (P) – charakteryzującą się wys-
tępowaniem lokalnego ugięcia pod wpływem siły skupionej
w punkcie jej przyłożenia lub blisko tego punktu. Podłoga
punktowo-sprężysta składa się z podatnych warstw górnej
i spodniej (lub dwuwarstwowej). Dzięki miękkiej, podatnej
na zginanie powierzchni szybko reaguje przy stosunkowano
małymobciążeniu. Dobrze chroni przy upadkach, np. łokciem,
kolanem, gorzej reaguje przy upadku całymciałem. Transport
ciężarów po jej powierzchni jest dość trudny. Chętnie stoso-
wana na boiska dla młodych zawodników, których stawy
w okresie wzrostu są szczególnie narażone na obciążenia;
● sprężysto-kombinowaną (K), w której po przyłożeniu
siły skupionej tworzy się ugięcie miejscowe i ugięcie więk-
szego obszaru. Podłoga kombinowana składa się z elas-
tycznej warstwy lub konstrukcji odpornej na zginanie i elas-
tycznej warstwy wierzchniej. Łączy zalety funkcji sportowej
powierzchniowo-sprężystej z zaletami funkcji ochronnej
punktowo-sprężystej. Przykładem takiej nawierzchni są bo-
iska do piłki siatkowej w Lidze Światowej;
● sprężysto-mieszaną (Ms), w której podłoże sprężyste
punktowo zawiera komponent syntetyczny, usztywniający
miejscowo. Podłoga sprężysto-mieszana jest miękka, a jed-
nocześnie dostatecznie odporna na np. toczące się obcią-
żenia i dlatego polecana do tzw. multisportu, szkolnych sal
gimnastycznych lub do innych niż wyczynowe form realiza-
cji aktywności sportowej. Może być wykonywana w salach
pełniących także role pozasportowe.
Przyporządkowanie podłogi do określonego systemu odby-
wa się przez porównanie uzyskanych wynikówbadań z wyma-
ganiami zawartymi wnormie. Wymaganiapodanowtabelach1
i 2. Wymagania przedstawione wtabelach 1 i 2 można podzie-
lić oprócz użytkowych na dwie dodatkowe grupy: wymagania
dotyczące bezpieczeństwa i wymagania techniczne.
Wymagania dotyczące bezpieczeństwa związane są
z właściwościami ochronnymi podłogi sportowej, polegający-
mi na odciążeniu aparatu ruchowego sportowca podczas
biegu, gry z piłką i gimnastyki, zmniejszającymi niebezpie-
czeństwo urazu przy upadku, niezależnie od dodatkowych
mat podłogowych, które przy określonych rodzajach sportu
(np. gimnastyka na przyrządach, zapasy lub judo) są bez-
względnie konieczne.
Właściwości ochronne związane są szczególnie z wyma-
ganiami w zakresie:
■ tarcia (poślizgu) wyznaczanego wg PN-EN 13036-4;
■ redukcji siły (amortyzacji uderzenia), wg PN-EN 14808;
■ odkształcenia pionowego, wg PN-EN14809.
Wymaganiatechnicznewpływająnadługotrwałezachowa-
niefunkcji sportowychi ochronnychoraz przydatność dotrans-
portu i użytkowania urządzeń i wyposażenia (np. krzeseł, try-
bun), jak również użytkowania pozasportowego, np. koncert.
Właściwości techniczne związane są z wymaganiami:
● zachowanie się piłki odbitej pionowo, wg PN-EN12235;
● odporność na obciążenie toczne, wg PN-EN 1569;
● odporność na ścieranie (powłok i lakierówna drewnie lub
nawierzchni syntetycznych), wg PN-EN ISO 5470-1;
● odporność na uderzenia, wg PN-EN 1517;
● odporność na wgniecenia, wg PN-EN 1516;
● współczynnik odbicia zwierciadlanego, wg PN-EN13745;
● współczynnik połysku, wg PN-EN ISO 2813;
● odporność ogniowa i klasyfikacja, wg PN-EN 13501-1;
● emisja formaldehydu, wg PN-EN 717-1 i PN-EN 717-2;
● stopień nierówności powierzchni, wg PN-EN 13036-7.
Przy wyborze najwłaściwszego rozwiązania do danej in-
westycji należy kierować się przeznaczeniem obiektu.
W obiektach przeznaczonych do uprawiania sportów wy-
czynowych wykonuje się rozwiązania techniczne najbardziej
zaawansowane. W salach sportowych do uprawiania spor-
tu amatorskiego, szkolnych salach gimnastycznych itp., moż-
na stosować rozwiązania prostsze i tańsze, ale spełniające
założone wymagania.
Fot. 3. Widok konstrukcji zapewniającej sprężystość nawierzchni
sportowej Fot. E. Schafer
Tabela 1. Wielkości amortyzacji i odkształceń piono-
wych dla różnych typów podłóg sportowych wg
PN-EN 14904:2009
Typ Podłoga sportowa sprężysta, system
P Ms Mj K
Amor- Ugię- Amor- Ugię- Amor- Ugię- Amor- Ugięcie
tyzacja cie tyzacja cie tyzacja cie tyzacja [mm]
[%] [mm] [%] [mm] [%] [mm] [%]
1 ≥25<35 ≤2,0 – – – – – –
2 ≥35<45 ≤3,0 – – – – – –
3 ≥45 ≤3,5 ≥45 ≤3,5 ≥40 ≥1,8 ≥45 ≥1,8<5,0
<55 <50 <3,5 <55 VD
p
≥0,5
<2,0
a)
4 – – ≥55 ≤3,5 ≥55 ≥2,3 ≥55 ≥2,3<5,0
<75 <75 <5,0 <75 VD
p
≥0,5
<2,0
a)
a) jest pionowym odkształceniem komponentu punktowo-sprężystego
Tabela 2. Wybrane wymagania techniczne dla podłóg
sprężystych
Wysokość Odpor- Odporność Odpor- Odpor- Stopień
odbicia ność na na ścieranie ność na ność na nierów-
piłki [%] obciążenie [mg] wgniece- uderzenia ności po-
toczne [N] nia, po 24 h [mm] wierzchni
[mm] [mm]
≥90 > 1500 nawierzchnie ≤0,5 < 0,5 3 mm na
syntetyczne: odcinku
< 1000 0,3 m
(koła H18) i 6 mm na
Farby i lakiery odcinku
< 80 3 m
(koła CS10)
(dokończenie na str. 62)
60
TEMAT WYDANIA – Budownictwo sportowe
6 ’2009 (nr 442)
S
zacuje się, że w Polsce jest przeszło tysiąc wszyst-
kich obiektówbasenowych. I nadal znajduje się wielu
inwestorówzainteresowanych budową nowych obiek-
tówtego typu. Obecnie wtrakcie planowania, projek-
towania lub na różnymetapie wykonawczymjest kolejnych kil-
kadziesiąt dużych realizacji oraz wiele (choć dokładnie trudno
określić ile) małych basenówhotelowych. Co ciekawe, niektó-
rzy właściciele niedawno wybudowanych obiektów planują
ich rozbudowę i dostosowanie do nowych potrzeb.
Zgodnie z najnowszymi trendami większość projektowa-
nych basenówpozwala także na realizowanie wielu różnych
aktywności przy okazji kąpieli. W takich obiektach powstają
więc restauracje, sauny, kręgielnie, kluby fitness itp. Zwięk-
szenie atrakcyjności basenów wymaga również ciekawego
ukształtowania bryły obiektu, dobrego doświetlenia po-
wierzchni, zaczynając już od strefy wejściowej, dużej uroz-
maiconej niecki rekreacyjnej (fotografia 1), efektownej kolo-
rystyki ścian i okładzin z płytek ceramicznych. Dotyczy to
wszystkich nowych obiektów i poddawanych modernizacji,
a nie tylko aquaparków czy wielofunkcyjnych basenów.
Obecnie nawet w typowych obiektach przyszkolnych coraz
częściej pojawia się tzw. komercyjny ciąg obsługi klienta
umożliwiający korzystanie z niego osobomz zewnątrz. Kom-
fort klienta jest podstawowym kryterium decydującym o wy-
borze rozwiązania projektowego.
Z uwagi na łatwość utrzymania w czystości i wręcz nie-
ograniczone możliwości kolorystyczne w nieckach basenu,
na powierzchniach okołobasenowych, w przebieralniach,
prysznicach, w strefach wejściowych i w wielu innych miej-
scach jako wykończenie powierzchni królują płytki ceramicz-
ne. W ostatnich latach bardzo często stosuje się mozaikę
w nieckach basenów, na ścianach hali głównej i w pomiesz-
czeniach zaplecza rekreacyjnego (wellness, spa itp.). Współ-
gra to z najnowszymi tendencjami projektowania basenów
kąpielowych. Mozaika bowiemoprócz przepięknej kolorysty-
ki i możliwości tworzenia dowolnych obrazów (fotogra-
fia 2 i 3) najłatwiej dopasowuje się do skomplikowanych
kształtów niecki i ścian.
Pokrywanie okładzinami ceramicznymi skomplikowanych
kształtówbasenówkąpielowych zostało sprawdzone na set-
kach obiektów i obecnie tego typu prace nie stwarzają więk-
szych problemów. Najczęściej do układania płytek ceramicz-
nych i spoinowania okładzin stosuje się systemy cemento-
Najnowsze tendencje
w projektowaniu i wykonawstwie
basenów kąpielowych
Fot. 1. Zgodnie z najnowszymi trendami baseny rekreacyjne mają
bardzo urozmaiconą nieckę
Fot. 3. Basen zewnętrzny – w aquaparku Nemo Wodny Park –
Dąbrowa
Fot. 2. Mozaika daje nieograniczone możliwości estetycznego
wykonania niecki basenowej i ścian
cd. na str. 62
wo-wiążące, zawierające zaprawy szpachlowe, uszczelnia-
jące, klejowe i fugowe, a czasami także zaprawy epoksydo-
we, używane do doszczelnień miejsc krytycznych, np. dyla-
tacji konstrukcyjnych, lub przy wpustach, kotwieniu barierek
oraz w pomieszczeniach na chemikalia.
Wostatnich latach pojawiło się wiele obiektów z wodą so-
lankową lub termalną, gdzie głównie należy stosować zapra-
wy epoksydowe, które są odporniejsze na agresję chemicz-
ną. Należy podkreślić, że obecnie większość ekip wykonaw-
czych dobrze już zna nowoczesne technologie i materiały
odporne chemicznie używane przy układaniu płytek cera-
micznych w obiektach basenowych. Wykorzystywanie wód
termalnych, których Polska ma największe zasoby w całej
Europie, jest coraz powszechniejsze i wydaje się, że wprzy-
szłości zaowocuje to powstawaniem większej liczby base-
nów zewnętrznych. Na razie w Polsce takich obiektów jest
niewiele. Najczęściej mają one nieckę żelbetową obłożoną
płytkami ceramicznymi. Wykonawstwo takich basenów nie
sprawiało trudności. Nie ma kłopotów też podczas ich
eksploatacji. Wykorzystywane są jednak dotychczas prze-
ważnie sezonowo, ale wobec zwiększonego zainteresowa-
nia wodami geotermalnymi prawdopodobnie w najbliższych
latach powinno się to zmienić. W przypadku budowy cało-
rocznych basenów zewnętrznych barierą są bowiem wyso-
kie koszty podgrzewania wody, a te maleją przy wykorzysty-
waniu wód termalnych (fotografia 3).
WPolsce jest też niewiele basenówz nieckami stalowy-
mi. Niecki stalowe spawa się na budowie z gotowych ele-
mentów i widoczne są miejsca spawów, różne odcienie ar-
kuszy blachy i lekkie pofalowanie powierzchni, a ciemny
i monotonny kolor niecek powoduje, że użytkownicy takich
basenówodczuwają dyskomfort. Jest to szczególnie ważne
wprzypadku osób spędzających dłuższy czas wwodzie, np.
trenujących pływanie (w takich nieckach czują się jak
wpuszce konserwy). Podczas eksploatacji basenówz niec-
kami stalowymi dużą trudność sprawia utrzymanie ich jed-
nolitego wyglądu. Na gładkiej powierzchni blachy szybko
powstają naloty i wytrącenia, co jest najbardziej widoczne
w rynnach przelewowych. Tego typu niecki wymagają regu-
larnego ręcznego czyszczenia, przede wszystkimze wzglę-
dów estetycznych. Na gładkiej, błyszczącej blasze widocz-
ne jest bowiemkażde zarysowanie i osad, jak na lustrze. Wa-
dą systemową niecek ze stali nierdzewnej jest konieczność
wykonania przejścia na styku z powierzchniami okołobase-
nowymi, gdzie należy połączyć stal nierdzewną z okładziną
najczęściej ceramiczną lub kamienną. Materiały te mają róż-
ną rozszerzalność cieplną, a producenci niecek stalowych
nie podają rozwiązania tego detalu, przerzucając odpowie-
dzialność za szczelność tego miejsca na wykonawców.
Interesującym rozwiązaniem, które idealnie wpasowuje
się w najnowsze trendy, są baseny z ruchomym dnem.
Wtymprzypadku możliwe jest dostosowanie głębokości ba-
senu do aktualnych potrzeb i rodzaju zajęć, jakie mają być
w danym momencie prowadzone. Inna głębokość basenu
wskazana jest do nauki pływania małych dzieci, inna np.
do treningu pływaków, a jeszcze inna do zajęć rehabilitacyj-
nych. To rozwiązanie daje właścicielowi obiektu możliwość
dopasowania się do zmieniających się potrzeb, np. w wiele
lat po wybudowaniu obiektu wprowadzanie zajęć klasy spor-
towej, zamiast nauki pływania dla małych dzieci. Warto pod-
kreślić, że ruchome dna dopasowują się kolorystyką do ist-
niejącego basenu.
Olbrzymie i niesłabnące od lat zainteresowanie inwesto-
rów budową i modernizacją różnego typu basenów i wzrost
standardówżycia powodują, że projektanci, wykonawcy i fir-
my dostarczające materiały z uwagą monitorują rynek i do-
stosowują się do najnowszych trendów. Wydaje się, że
w najbliższym czasie nadal będzie się dążyć do rozszerza-
nia funkcji basenów oraz poprawy ich komfortu i estetyki.
Prawdopodobnie będzie się również budować więcej aqua-
parkówi obiektówwielofunkcyjnych oraz basenówzewnętrz-
nych wykorzystywanych przez cały rok.
mgr inż. Marek Głowacki
Sopro Polska Sp. z o.o.
Podłoga nie powinna być ani zbyt miękka, ani zbyt twar-
da. Na zbyt miękkiej nawierzchni nie można bowiem przeta-
czać sprzętu ani kozłować – podłoga tłumi odbicia piłki (bar-
dzo częste zjawisko zaobserwowane podczas wykonywania
ekspertyz tego typu nawierzchni), natomiast zbyt twarda nie
amortyzuje uderzeń i generuje kontuzje podczas upadków.
Tak więc niezależnie od tego, jaki rodzaj konstrukcji i mate-
riałów zastosujemy, każda sportowa podłoga powinna za-
pewniać bezpieczeństwo, funkcjonalność i trwałość w prze-
widzianym zakresie stosowania.
Ocenę podłóg w ramach badań typu – zarówno w zakresie
bezpieczeństwa, jak i wymagań technicznych – zgodnie z nor-
mą PN-EN 14904 wykonuje się w laboratorium badawczym.
Podłoga, która uzyska pozytywną ocenę laboratoriumakredy-
towanego w instytucie notyfikowanym (w Polsce takie bada-
nia wykonuje np. ITB), może być przez producenta znakowa-
na znakiemCE(po spełnieniu dodatkowych wymagań – wtym
wzakresie ZKP). Tą samą normą można posługiwać się pod-
czas kontroli obiektów zrealizowanych. Badaniami „in situ”
można, a nawet należy kontrolować zgodność założeń projek-
towych podłogi z parametrami wykonanej nawierzchni. Prze-
prowadzenie tych czynności pozwala uniknąć rozczarowań
np. z powodu nieuzyskania oczekiwanych parametrów, zbyt
szybkiej utraty właściwości bądź wystąpienia wad ukrytych.
Należy zaznaczyć, że również wybrani krajowi producen-
ci podłóg sportowych mogą się pochwalić spełnieniem wy-
magań normowych, które od niedawna obowiązują. Przeba-
dany systemnawierzchni sportowej wZespole Laboratoriów
Badawczych ITB, zastosowany w hali sportowo-widowisko-
wej klubu Olimpia wGdyni pozytywnie przeszedł kontrolę nie-
zależnej komisji kwalifikacyjnej FIBA, dzięki czemu hala ta,
jako pierwsza w Polsce, została zakwalifikowana jako obiekt
przeznaczony do rozgrywania Mistrzostw Europy w Koszy-
kówce Mężczyzn, które mają się odbyć w 2011 r. w Polsce.
mgr inż. Anna Policińska-Serwa
dr inż. Paweł Sulik
6 ’2009 (nr 442)
TEMAT WYDANIA – Budownictwo sportowe
62
Wymagania na wewnętrzne nawierzchnie sportowe
(dokończenie ze str. 59)
63
Natalia Jaworska: Jak ocenia Pan
obecną sytuację w budownictwie?
W jaki sposób Krajowa Izba Gospo-
darcza mogłaby pomóc firmom bu-
dowlanym w przezwyciężeniu kry-
zysu?
Zbigniew Bachman: Obecną sytu-
ację w budownictwie oceniam źle, ale
nie tragicznie. Jesteśmy w innych
uwarunkowaniach gospodarczych niż
stare kraje UE. Ratunkiem dla pol-
skich firm jest znalezienie dodatko-
wych rynków zbytu. Polskie wyroby
budowlane mają obecnie często lep-
szą jakość niż wyroby produkowane
w starych krajach UE, a ponadto kon-
kurencyjne ceny.
Jedną z form pomocy, jakiej udzie-
la Krajowa Izba Gospodarcza firmom
budowlanym, są cykliczne spotkania
poświęcone monitoringowi rynku bu-
dowlanego. Biorą w nich udział eks-
perci z branży, np. przedstawiciele
Ministerstwa Infrastruktury, Polskiej
Unii Dystrybutorów Stali, Polskiego
Związku Producentów Kruszyw i inni,
którzy przedstawiają najnowsze wyni-
ki z sektora budowlanego oraz pro-
gnozują sytuację, co może być wyko-
rzystane przez firmy w strategiach za-
rządzania.
Krajowa Izba Gospodarcza przez
swoje izby członkowskie eliminuje
z rynku zagraniczne wyroby niespeł-
niające podstawowych wymagań
technicznych i formalnych, a tym sa-
mym zwiększa pojemność tego rynku
dla polskich producentów. Podkre-
ślam, nie jesteśmy przeciwko wyro-
bom z zagranicy, bo to naruszałoby
zasady wolnego rynku, ale występuje-
my przeciwko tym, które nie spełniają
wymagań stawianych wyrobom bu-
dowlanym wprowadzonym do obrotu
na polskim rynku.
Poza tym staramy się pomóc małym
i średnim przedsiębiorcom w rozwoju
lub wręcz propagujemy powstawanie
małych firm usługowych w wielu spe-
cjalnościach niszowych, wktórych ma-
my bardzo dobrych fachowców, poszu-
kiwanych na rynkach zjednoczonej Eu-
ropy i innych krajów świata. Mam tutaj
na myśli przykład polskiego hydraulika,
polskich murarzy i innych specjalistów
oferujących usługi remontowe w Wiel-
kiej Brytanii i Irlandii. Należy również
podkreślić, że polscy konserwatorzy
zabytków to najwyższej klasy specjali-
ści na rynku światowym.
NJ: Minęły już dwa lata od podjęcia
decyzji, że organizatorami Mistrzostw
EuropyEuro2012będąPolskai Ukraina.
Jak ocenia Pan obecny stan przygo-
towań do mistrzostw, jeśli chodzi
o infrastrukturę?
ZB: Jesteśmy daleko w tyle, jeśli
chodzi o stan przygotowań mimo tego,
że niektóre obiekty sportowe są reali-
zowane zgodnie z harmonogramem.
Powinniśmy różnymi metodami pomóc
zarówno sobie, jak i Ukrainie. Skoro
największe problemy występują wwoj.
lwowskim, to my, jako że mamy poten-
cjał wykonawczy, specjalistów i mate-
riały, powinniśmy takiej pomocy udzie-
lić, zgodnie ze słowami Julii Tymoszen-
ko: „Dwa kraje jedna drużyna”. To po-
winno stać się maksymą solidarności
budowlańców. Możemy dziś mówić
o wielu brakach, jeśli chodzi o hotele
i infrastrukturę. To wszystko można
nadrobić, uruchamiając drugą lub trze-
cią zmianę, ale to odpowiednio kosztu-
je. W inżynierii budowlanej prawie
wszystko jest już możliwe, tylko zależy
od ceny. Pojawia się więc pytanie, czy
nas stać na ślamazarne przygotowa-
nia. Jestemzaniepokojony, że zbyt ma-
ło się mówi i dzieje wsferze takiego bu-
downictwa, z którego będą korzystali
zarówno przyjezdni na mistrzostwa, jak
i tubylcy, np. infrastruktura komunika-
cyjna, hotelowa, gastronomiczna i han-
dlowa. Można wprawdzie rozpocząć
prace dopiero za rok i też zdążymy, ale
będzie to znowu kwestia ceny.
NJ: Ze względu na to, iż czerwco-
wy numer miesięcznika „Materiały
Budowlane” poświęcony jest bu-
downictwu sportowemu, co Pan my-
śli o budowie obiektów sporto-
wych? Czy ich rola jest należycie
doceniana? Jak ocenia Pan w tej
kwestii rolę rządu, a w szczególno-
ści Ministerstwa Sportu i Turystyki?
ZB: Jest mi przykro, że w Polsce
wszystko ma charakter bardzo akcyjny.
Stosunek administracji państwa do de-
weloperówdoprowadził do różnych wy-
paczeń inwestycyjnych.
Budownictwo sportowe – TEMAT WYDANIA
6 ’2009 (nr 442)
Mierny stan przygotowań
do Euro 2012
Ze Zbigniewem Bachmanem, Wiceprzewodniczącym
Komitetu Budownictwa przy Krajowej Izbie Gospodarczej,
rozmawia Natalia Jaworska F
o
t
.
J
.
B
a
l
a
n
a
(dokończenie na str. 66)
64
6 ’2009 (nr 442)
Ś
ciany z bloków MutiGips charak-
teryzują się dużą szczelnością, gdyż
pełnościenne elementy gipsowe są
łączone z zastosowaniem bardzo
cienkiej warstwy kleju gipsowego. Wefek-
cie wprzegrodzie nie występują żadne pust-
ki, w których mogłyby się gromadzić owa-
dy, pleśń lub mikroorganizmy. Z tego po-
wodu system MultiGips jest rekomendo-
wany do stosowania w obiektach ochrony
zdrowia, a także w części socjalnej budyn-
kówsportowych (szatnie, natryski, pomiesz-
czenia odnowy biologicznej itp.). W po-
mieszczeniach o podwyższonej wilgotności
wykorzystuje się bloki MultiGips-hydro,
które dzięki impregnacji stosowanej w pro-
cesie produkcyjnym charakteryzują się ob-
niżoną nasiąkliwością (klasa H1 – do 2,5%,
klasa H2 – do 5%, zgodnie z PN-EN12859).
Wobiektach halowych, zwłaszcza o kon-
strukcji stalowej, występuje często potrze-
ba zwiększenia odporności ogniowej kon-
strukcji. Bloki MultiGips mogą być
stosowane do obudowy pionowych elemen-
tównośnych (słupy stalowe, drewniane, żel-
betowe) oraz pionów instalacyjnych i wen-
tylacyjnych. Odporność ogniowa ściany
z blokówgipsowych grubości 80 mmwyno-
si EI 180, a ścian grubości 100 mm EI 240.
System MultiGips zawiera rozwiązanie
także przegrody ogniowej wysokości
do 7,5 m – ścianę podwójną z bloków gip-
sowych grubości 80 mm, połączonych prze-
wiązkami z tych samych bloków (fotogra-
fia 1). Ściana ta ma odporność ogniową
EI 240i możebyćstosowanam.in. dooddzie-
lania stref pożarowychwhalachsportowych.
Projektując obiekty o dużej powierzchni,
należymieć na uwadze maksymalne wymia-
ry ścian działowych. Norma PN-EN 15318
Projektowanie i zastosowanie płyt gipso-
wych podaje dopuszczalną wysokość, dłu-
gość i pole powierzchni ścian w zależ-
ności od rodzaju bloków gipsowych oraz
od schematu statycznego przegrody. Wy-
magania normowe dla ścian z bloków gip-
sowych pełnych grubości 80 i 100 mm
zestawiono w tabeli. W przypadku ich
przekroczenia można stosować stężenia
pionowe lub poziome ścian. Na rysunku 1
pokazano przykłady wzmocnień pionowych
wg PN-EN 15318.
W budynkach sportowych o konstrukcji
szkieletowej często są stosowane ściany
działowe znacznej długości, w których po-
winno się wykonywać dylatacje z uwagi
na możliwość ich pękania z powodu kumu-
lacji naprężeń. Długości odcinków między
dylatacjami powinny być 2 – 3-krotnie
większe niż wysokość ścian. W systemie
MultiGips zaleca się stosowanie przek-
ładek elastycznych z korka prasowane-
go grubości 5 mm, które wkleja się wszcze-
liny dylatacyjne, usytuowane najczęś-
ciej w narożach przecinających się ścian
(rysunek 2).
Pierwszym obiektem sportowym w Pol-
sce, w którym wykonano ściany działowe
z bloków gipsowych, była wielofunkcyjna
hala sportowa we Wrocławiu przy ul. Mic-
kiewicza, należąca do kompleksu Stadionu
Olimpijskiego (fotografia 2). Wszystkie
ściany działowe zaprojektowano i wykona-
no z blokówMultiGips grubości 8 i 10 cm.
Obiekt wybudowano w1999 r. i dotychczas
stan przegród nie budzi zastrzeżeń.
Na etapie projektowania budynków
ze ścianami działowymi dużych wymia-
rów z bloków gipsowych MultiGips su-
gerujemy kontakt z konsultantami tech-
nicznymi firmy MultiGips, którzy służą
doradztwem i pomocą w opracowywa-
niu optymalnych rozwiązań.
mgr inż. Tomasz Kania
Zastosowanie bloków
w budownictwie sportowym
Fot. 1. Przegroda ogniowa z bloków Mul-
tiGips o odporności ogniowej EI 240 do
wysokości 7,5 m
Dopuszczalne wymiary pojedynczych przegród z bloków grubości 80 i 100 mm;
poziom naprężeń wysoki (S – pole powierzchni; H – wysokość; L– długość)
Przegroda typu 1a Przegroda typu 1b Przegroda typu 2 Przegroda typu 3
Grubość
(bez otworów) (bez otworów (z otworami) (ściany niepołą-
ściany
i dużej wysokości) czone górą ze
[mm]
stropem)
S max H max L max S max H max L max S max H max L max S max H max L max
[m
2
] [m] [m] [m
2
] [m] [m] [m
2
] [m] [m] [m
2
] [m] [m]
80 24 6 8 18 10 18 5 7 16 4 6
100 32 8 10 24 12 24 8 8 18 5 7
Rys. 1. Przykładowe stężenia pionowe ścian z płyt gipsowych wg PN-EN 15318: a) stęże-
nie wykonane ze słupka metalowego: 1 – przekładka elastyczna; 2 – metalowy element
usztywniający; b) stężenie z zastosowaniem pilastra z płyt gipsowych: 1 – klej gipsowy;
c) stężenie wykonane ze słupka drewnianego: 1 – klej gipsowy; 2 – przekładka elastyczna
Rys. 2. Schemat wykonania dylatacji
VG-ORTH POLSKA Sp. z o.o.
tel. (+48 022) 369-65-90
fax (+48 022) 369-65-92
www.multigips.pl
Fot. 2. Hala Sportowa we Wrocławiu
przy ul. Mickiewicza
66
TEMAT WYDANIA – Budownictwo sportowe
6 ’2009 (nr 442)
Już w momencie przyzna-
nia Polsce i Ukrainie organi-
zacji Euro 2012 jasne było, że
bez zmiany procedur admi-
nistracyjnych nie zdążymy
na czas przygotować odpo-
wiednio całej imprezy, a także
infrastruktury koniecznej
do jej sprawnego przebiegu.
Środowisko przedsiębiorców
apelowało o niezwłoczne ustanowienie nadzwyczajnych re-
gulacji prawnych w zakresie m.in. nabywania nieruchomo-
ści za słusznym i natychmiastowym odszkodowaniem,
uproszczenia procedur dotyczących zamówień publicznych
związanych z inwestycjami strategicznymi dla Euro 2012
oraz skrócenia terminu uzyskiwania decyzji o środowisko-
wych uwarunkowaniach inwestycji. Mówiliśmy też o trybie
rozpatrywania odwołań związanych z lokalizacją i budową
dróg krajowych przez odpowiednie organy administracyjne
w terminie 2 tygodni, a przez sądy w terminie miesiąca.
Niestety, przepisy nie są tworzone tak szybko, jak życzyli-
by sobie przedsiębiorcy. W kwietniu br. udało się wreszcie
znowelizować ustawę o przygotowaniu finałowego turnieju
MistrzostwEuropy wPiłce Nożnej UEFAEuro 2012, znoszą-
cą część barier administracyjnych. Zapisy nowelizacji zakła-
dają m.in. uproszczenie procedur administracyjnych i umoż-
liwiają prywatnym inwestorom realizację inwestycji zakwali-
fikowanych jako tzw. przedsięwzięcia Euro 2012 w trybie
specustawy. Rozdzielono w niej istotne dla przygotowań
do Euro 2012 przedsięwzięcia realizowane przez podmioty
publiczne od innych inwestycji, które mogą być wykonane
przy udziale kapitału prywatnego. Inwestycje polegające
na rozbudowie zaplecza turystyczno-rekreacyjnego będzie
można realizować przy udziale kapitału prywatnego (budo-
wa centrów pobytowo-szkoleniowych, hoteli, pensjonatów
i innych niezbędnych obiektów). Z kolei realizację przedsię-
wzięć polegających na projektowaniu, budowie, przebudowie
lub remoncie stadionów oraz innych obiektów budowlanych,
które są celami publicznymi i inwestycjami celu publicznego,
mają zapewnić spółki celowe powołane przez przepisy no-
welizowanej ustawy. A 2012 rok coraz bliżej.
Nowelizacja przepisów uprości
realizację inwestycji na Euro 2012
Andrzej Arendarski
Prezes Krajowej Izby
Gospodarczej
Budowa boisk piłkarskich, basenów,
aquaparków, kortów tenisowych, tras
rowerowych i narciarskich, skoczni nar-
ciarskich, powinna zawsze towarzy-
szyć budownictwu mieszkaniowemu,
powinna być normalnością, w której
człowiek żyje i funkcjonuje, a nie akcją
jedynie ze względu na mistrzostwa.
W Polsce zdecydowanie za mało jest
obiektówużyteczności publicznej wpo-
równaniu ze starymi krajami Unii. Po-
dobno „w zdrowym ciele, zdrowy
duch”, stąd też dane statystyczne do-
tyczące młodych Polakówsą zatrważa-
jące. Młodzież ma coraz więcej proble-
mów zdrowotnych, a zaniedbania
z czasówmłodości dopiero się ujawnią.
Rolę rządu, Ministra Sportu i Turystyki,
organów samorządowych, spółdzielni
mieszkaniowych oraz deweloperów
można więc ocenić miernie.
NJ: Michel Platini – szef Komitetu
UEFAutrzymał decyzję o organizacji
mistrzostwwczterech miastach Pol-
ski. Jakie, wg Pana, były przyczyny
odrzucenia Krakowa i Chorzowa?
ZB: Odrzucenie tych dwóch miast
odbieramz przykrością. Chorzówi Kra-
ków zawsze były związane z renomo-
wanymi klubami sportowymi.
NJ: Co sądzi Pan o postępie prac
inwestycji drogowych i kolejowych?
Czy zdążymy z budową autostradA1
i A2, jak obiecuje Pan Minister
Grabarczyk?
ZB: Postępprac winwestycjachpozo-
stawia wiele do życzenia. Najsmutniej-
sze jest to, że w obszarach drogowych
i kolejowych przetargi rozstrzygamy
wczerwcu, procedura odwoławcza trwa
do września, pozwolenie na budowę
otrzymamy dopiero na Boże Narodze-
nie, potemsezon zimowy, więc inwesty-
cjerozpoczniemy najwcześniej wmarcu.
Pana Ministra Grabarczyka znamja-
ko posła, wicewojewodę łódzkiego.
Wydaje mi się, że gdyby to zależało
tylko od jego podpisu, to wszystkie
obiekty, których rozpoczęcie, realiza-
cję i zakończenie przypisuje się Mini-
strowi Infrastruktury, byłyby już
na ukończeniu. Mam jednak poważne
obawy, co będzie z jakością tych obiek-
tów, a to już jest niezależne od Ministra
Infrastruktury. Życzyłbym zarówno Pa-
nu Ministrowi, jak i wszystkimzaintere-
sowanym, aby nie doszło do sytuacji,
jakie już dobrze znamy, że nowe obiek-
ty przed oddaniemdo użytkowania na-
dają się od razu do remontu.
NJ: Dziękuję za rozmowę.
Mierny stan przygotowań do Euro 2012
(dokończenie ze str. 63)
68
TEMAT WYDANIA – Budownictwo sportowe
6 ’2009 (nr 442)
W
ielkość basenu to sprawa bardzo indywidualna.
Baseny rodzinne bądź w hotelach lub pensjona-
tach są zazwyczaj niewielkich rozmiarów, inne są
wymiary i kształt basenów sportowych. Istotne
jest, aby kształt basenu był dostosowany do funkcji, jakie ma
spełniać. Zalecenia projektowo-wykonawcze są takie same
dla basenów sportowych, rekreacyjnych czy rodzinnych. Pa-
miętać należy, że basen to nie tylko niecka, ale także dodat-
kowe pomieszczenia użytkowo-funkcjonalne i techniczne oraz
instalacje niezbędne do normalnego użytkowania obiektu.
Niecka i elementy jej wyposażenia narażone są na stałe
oddziaływanie wody pod ciśnieniem(wprzypadku basenów
leczniczych czy solankowych także wody zawierającej
agresywne składniki), co wymusza stosowanie nie tylko
materiałów odpowiedniej jakości, ale przede wszystkimpo-
prawnych technologicznie rozwiązań, uwzględniających
rzeczywiste warunki pracy niecki wraz z wyposażeniemza-
równo na etapie projektowania, jak i wykonawstwa. Wszyst-
kim znane jest zjawisko „potaniania” systemów, polegają-
ce na stosowaniu każdego z materiałów pochodzącego
z innej firmy, np. uszczelnienia zespolonego, zaprawy kle-
jącej i spoinującej oraz materiałów do wypełniania dylata-
cji czterech różnych producentów, bo tak wychodzi najta-
niej. Rezultaty takiej pozornej oszczędności mogą być jed-
nak bardzo kosztowne.
Profesjonalne podejście do zagadnień związanych z ba-
senami wymusza stosowanie systemówjednego producen-
ta, dlatego w ofercie marki Weber Deitermann znajdują
się materiały do:
■ naprawy i przygotowania podłoża;
■ wykonania hydroizolacji;
■ klejenia i spoinowania okładzin basenowych.
Tak bogata gama materiałów jest konieczna, aby możliwe
było wykonanie robót niezbędnych z technologicznego punk-
tu widzenia.
W przypadku basenów remontowanych zazwyczaj ko-
nieczna jest naprawa betonu niecki. Do naprawy spękań
i zarysowań służy dwuskładnikowa żywica epoksydowa,
np. EUROLAN FK Iniekt marki Weber Deitermann. Jest
to bezrozpuszczalnikowa żywica o niskiej lepkości pozwa-
lająca na siłowe zamknięcie (sklejenie) rys.
Do napraw i reprofilacji niecek mogą służyć zaprawy
naprawcze typu PCC z systemów naprawy konstrukcji
betonowych i żelbetowych. W przypadku wyrobów marki
Weber Deitermann będą to np.:
● systemy betonu naprawczego PCCI (Cerinol ES4/ES8);
● systemy betonu naprawczego PCC II (Cerinol RM);
● system naprawy betonu Cerinol FM.
Zawierają one zaprawę do zabezpieczenia zbrojenia, wy-
konania warstwy sczepnej oraz zaprawy naprawcze pozwa-
lające na reprofilację ubytków głębokości nawet 10 cm.
W niektórych sytuacjach mogą być stosowane zaprawy na
spoiwie epoksydowym, np. HARZ FM 93. Często stosowa-
ny jest także polimerowy modyfikator, np. EUROLAN HL,
dodawany do wody zarobowej wówczas, gdy prace wy-
Hydroizolacje i okładziny
ceramiczne niecek basenowych
O ostatecznym efekcie decyduje poprawne zastosowanie kompletnego rozwiązania techniczno-materiałowego
69
Budownictwo sportowe – TEMAT WYDANIA
6 ’2009 (nr 442)
konuje się z zastosowaniem tradycyjnych zapraw cemento-
wych.
Użycie tego typu zapraw pozwala także na skoordynowa-
nie wymiarów surowej niecki basenowej z wymiarami
i kształtami detali oraz wymiarami okładziny ceramicznej,
kształtek przelewowych, drabinek itp.
System hydroizolacji niecek basenowych to komplet
materiałów pozwalających na uzyskanie ciągłej i szczelnej
powłoki oraz odpowiednie uszczelnienie rynien przelewo-
wych, dylatacji, reflektorów, odpływów, obsadzeń drabinek
itp. Podstawowym składnikiem są elastyczne mikrozaprawy
uszczelniające (szlamy), np. Superflex D2 oraz Superflex D1
marki Weber Deitermann. Ich podstawowym składnikiem
jest cement, selekcjonowane kruszywo o odpowiednim sto-
sie okruchowym oraz modyfikatory i dodatki.
Szlamy mineralne stosowane są w basenach wypełnio-
nych wodą wodociągową. Baseny solankowe, z wodą mor-
ską oraz rehabilitacyjne wymagają zazwyczaj uszczelnienia
z chemoodpornej, reaktywnej i elastycznej żywicy. Taką rolę
może pełnić Superflex 40/40S marki Weber Deitermann,
dwuskładnikowe, elastyczne uszczelnienie podpłytko-
we z żywicy epoksydowej. Specjalnie dobrany skład pozwo-
lił na uzyskanie materiału o elastyczności żywicy poliuretano-
wej oraz chemicznej odporności żywicy epoksydowej. Podkre-
ślić należy, że parametry materiałów hydroizolacyjnych
znacznieprzekraczająwymaganeminimum, np. przyczepność
do podłoża szlamu Superflex D2 wynosi ponad 2 MPa (wyma-
gane min. 0,5 MPa) przy zdolności mostkowania rys > 1,5 mm.
Systemhydroizolacji uzupełniają taśmy i kształtki uszczel-
niające pozwalające na uszczelnienie trudnych i krytycz-
nych miejsc, takich jak dylatacje (zwłaszcza dylatacja głów-
na pomiędzy niecką a plażą), przelewy i skimmery, miejsca
obsadzenia napływów i wpustów, reflektorów, słupków itp.
Oczywiście konieczne jest uprzednie poprawne i stabilne ob-
sadzenie tych elementów. W tym przypadku marka Weber
Deitermann dysponuje sprawdzonymi rozwiązaniami.
Równie wysokie wymagania stawia się materiałom
do klejenia i spoinowania ceramiki basenowej. Ciągłe od-
działywanie wody basenowej oraz mycie i dezynfekcja po-
wierzchni, to czynniki mogące w sposób istotny pogorszyć
trwałość ceramiki. Na plażach, zwłaszcza podgrzewanych,
dochodzi ponadto do silnego parowania wody, co wiąże się
z powstawaniem osadów wymagających częstego usuwa-
nia. W przypadku basenów otwartych ma miejsce również
oddziaływanie czynnikówatmosferycznych oraz dodatkowe
obciążenia, zwłaszcza termiczne.
Do klejenia ceramiki stosuje się zaprawy cementowe,
np. Deitermann KM Flex Plus, Deitermann KM Flex oraz
Deitermann KMH Flex. Są to wysokomodyfikowane, ela-
styczne, cienko- i średniowarstwowe zaprawy klejące, o bar-
dzo wysokich parametrach (przykładowo, przyczepność kle-
ju Deitermann KM Flex do podłoża przewyższa 2 MPa),
zdolne do przenoszenia ograniczonych deformacji podłoża.
Deitermann KMH Flex jest upłynnionym klejem, pozwa-
lającym na łatwe ułożenie płytek bez pustych przestrzeni
przy nakładaniu kleju tylko na podłoże. Przy lekkim nacisku
płytki klej rozpływa się pod jej spodnią powierzchnię, umoż-
liwiając klejenie na pełne podparcie.
Tam, gdzie występuje agresja chemiczna (baseny solan-
kowe czy z wodą morską), do klejenia stosuje się np. klej
Deitermann Multipox FK. Jest to epoksydowa dwuskład-
nikowa zaprawa klejąca i spoinująca, odporna na działanie:
czynników atmosferycznych (cykle zamarzania i odmarza-
nia), ciepła (odporność termiczna od -20 °C do +100 °C),
szok termiczny (spowodowany uderzeniem strumienia pa-
ry) oraz agresję chemiczną.
Do spoinowania mogą być stosowane zaprawy cemen-
towe, np. Cerinol F 20 oraz epoksydowe, np. Deitermann
Multipox FK. Należy pamiętać, że obciążenie spoin w ba-
senach jest większe niż np. na elewacjach czy nawet na bal-
konach. W tym przypadku nie chodzi tylko o obciążenia ter-
miczne (choć w przypadku basenów otwartych są one bar-
dzo wysokie). Chemiczne oddziaływanie środków dezynfe-
kujących znajdujących się w wodzie, ruch wody oraz okre-
sowe czyszczenie niecki za pomocą urządzeń ciśnienio-
wych powoduje osłabienie struktury spoiny, dlatego też za-
lecane jest spoinowanie płytek ceramicznych zaprawą epok-
sydową, m.in. Deitermann Multipox FK. Jeżeli nawet
do spoinowania stosuje się fugę cementową, strefę falowa-
nia wody, przelewy oraz plaże (przynajmniej do dylatacji
głównej) należy spoinować zaprawą epoksydową. Materiał
ten w stanie niezwiązanym jest emulgowany wodą, co
znacznie ułatwia czyszczenie płytek i kształtek.
mgr inż. Maciej Rokiel
marka Weber Deitermann
Klejenie i spoinowanie okładzin ceramicznych
70
MURY
6 ’2009 (nr 442)
A
rtykuł zamyka cykl publikacji
poświęconych zginaniu w uję-
ciu PN-EN 1996-1-1:2006
(EC-6). Problematykę wytrzy-
małości muru na zginanie oraz nośno-
ści niezbrojonych ścian zginanych
z płaszczyzny omówiono w „Materia-
łach Budowlanych” (4/2009), natomiast
zasady wymiarowania zbrojonych
ścian zginanych z płaszczyzny w nu-
merze 5/2009. W tym numerze zosta-
ną przedstawione zasady obliczania
i sprawdzania nośności murów zgi-
nanych w płaszczyźnie, a w szczegól-
ności murowanych i zespolonych nad-
proży oraz tzw. belek wysokich.
Określenie sił wewnętrznych
Wrozdziale5.5.2PN-EN1996-1-1:2006
zawarto zalecenia dotyczące określa-
nia rozpiętości efektywnej murowanych
belek, graniczne stosunki rozpiętości
efektywnej do wysokości efektywnej
zginanych wpłaszczyźnie belek i ścian
oraz zasady redystrybucji sił wew-
nętrznych. Norma nie uwzględnia
zasad obliczania zbrojonych części
konstrukcji murowanych – ścian i słu-
pów poddanych obciążeniom piono-
wym, a jedynie elementów zginanych.
PN-EN 1996-1-1:2006 rozróżnia przy-
padek belki oraz belki wysokiej – gdy
stosunek wysokości ściany powyżej
otworu do rozpiętości efektywnej bel-
ki wynosi co najmniej 0,5. Sposób
określania rozpiętości efektywnej be-
lek, jako odległości między osiami
podpór lub odległości w świetle otwo-
ru, powiększonej o wysokość użytecz-
ną przekroju d przyjęto z normy brytyj-
skiej BS5628:1:1992. Wprzypadku be-
lek wysokich jako rozpiętość efektyw-
ną EC-6 zaleca przyjmować zwiększo-
ną o 15% rozpiętość w świetle.
Przy określaniu sił wewnętrznych be-
lek wysokich EC-6 zaleca brać pod uwa-
gę wszystkie obciążenia znajdujące się
powyżej rozpiętości efektywnej. Zapisu
tego nie ma w podrozdziale dotyczą-
cym belek, należy jednak rozumieć, że
i w tym przypadku wszystkie obciąże-
nia działające na belkę powinny być
uwzględniane wzestawieniu obciążeń.
O ile takie postępowanie w przypadku
belek jest jak najbardziej uzasadnione,
o tyle zapis dotyczący belek wysokich
budzi pewne kontrowersje, tym bar-
dziej, że PN-EN 1996-1-1:2006 nie
wprowadza pojęcia murowanych tarcz,
jak to miało miejsce w projekcie Euro-
kodu. Zgodnie z obecnymi zaleceniami,
analizując belki wysokie należy przyj-
mować wszystkie obciążenia zlokalizo-
wane powyżej otworu. Postępowanie
to, choć bezpieczne, nie jest zgodne
z mechanizmem pracy i zniszczenia
obserwowanym w murach zginanych
w płaszczyźnie. W konstrukcjach tego
typu występuje bowiem zazwyczaj
tzw. efekt przesklepienia łukowego.
Wścianie powyżej otworu powstaje łuk
i następuje redystrybucja sił wewnętrz-
nych. Mur znajdujący się pod łukiem
obciąża bezpośrednio belkę, zaś siły
powyżej niego przejmowane są przez
łuk i przekazywane na ściany znajdują-
ce się wokół otworu (rysunek 1). Znisz-
czenie następuje przez ukośne zaryso-
wanie muru nad otworem, biegnące
od naroży otworu pod kątem 45 ÷ 60°
(rysunek 2).
Efekt przesklepienia łukowego
uwzględniono w normie niemieckiej
DIN1053-1, która zaleca, żeby wzesta-
wieniu obciążeń na belkę przyjmować
wszystkie siły zlokalizowane w obrębie
trójkąta równobocznego o długości bo-
ku określonej efektywną długością nad-
proża (rysunek 3a). W przypadku sił
skupionych usytuowanych w obrębie
rozpiętości efektywnej i w odległości
nie większej niż 250 mm od górnego
naroża trójkąta zaleca się dodatkowo
uwzględnić obciążenie skupione wspo-
sób pokazany na rysunku 3b.
Mury traktowane jako
belki zginane
Mury zginane w płaszczyźnie,
charakteryzujące się stosunkiem
wysokości ściany powyżej otworu
do rozpiętości efektywnej belki
mniejszymniż 0,5, nazywane są bel-
kami. Obliczenia murowanych belek
zginanych w płaszczyźnie przepro-
wadza się podobnie jak murów zgi-
nanych z płaszczyzny o przekroju pro- * Politechnika Śląska
Mury poddane zginaniu w ujęciu
normy PN-EN 1996-1-1:2006
Ściany zginane w płaszczyźnie
dr inż. Łukasz Drobiec*
dr inż. Radosław Jasiński*
dr inż. Adam Piekarczyk*
Rys. 1. Efekt przesklepienia łukowego
Rys. 2. Typowy obraz zarysowań nadproża
Rys. 3. Sposób zestawiania obciążeń na bel-
kę wg DIN 1053-1
a)
b)
71
MURY
6 ’2009 (nr 442)
stokątnym pojedynczo zbrojonym.
Przypadek taki opisano w artykule
zamieszczonym w „Materiałch Budo-
wlanych” 5/2009. Nośność belki spraw-
dza się wg wzoru M
Rd
= As • f
yd
• z
(wzór 1 w „Materiałach Budowlanych”
5/2009), przyjmując ramię sił wew-
nętrznych z = d – 0,5 x = d (1 – 0,5 x/d)
(wzór 3 w „Materiałach Budowlanych”
5/2009). Obowiązują tu również zale-
cenia odnośnie nieprzekroczenia do-
puszczalnych naprężeń w ściskanej
strefie przekroju (wzory 7 i 8 na str. 48
w„Materiałach Budowlanych” 5/2009).
Mury traktowane
jako belki wysokie
Aby możliwe było traktowanie ele-
mentu jako belki wysokiej (rysunek 4),
musi być spełniony warunek, że wy-
sokość muru (ściany) nad otworem
powinna być większa od ½ rozpię-
tości efektywnej, obliczanej ze wzoru
l
ef
= 1,15 l
cl
(l
cl
– rozpiętość w świetle
otworu). Jeżeli wysokość ściany jest
mniejsza od połowy rozpiętości oblicze-
niowej otworu, wówczas obliczenia
należy wykonać jak dla belki murowanej.
Obliczaniemurowanychzginanychbe-
lek wysokich wykonuje się zgodnie
zpkt 6.6.2normyPN-EN1996-1-1:2006,
rozważając warunki równowagi prze-
krojowej dla danego położenia osi obo-
jętnej. Jednocześnie należy pamiętać,
że zbrojenie w tego typu elementach
powinno być umieszczone w spoinach
wspornych (tzw. zbrojenie strukturalne
wg PN-EN-845-3:2003). Przy obli-
czaniu zbrojenia przyjmuje się belkę-
-ścianę jako wolnopodpartą.
Nośność na zginanie M
Rd
belek wy-
sokich można obliczać z zależności (2)
pkt 6.6.2 normy, w której:
A
s
– pole przekroju poprzecznego zbro-
jenia w dolnej części belki wysokiej;
f
yd
– obliczeniowa wartość wytrzyma-
łości stali zbrojenia;
z – ramię działania sił wewnętrznych,
które powinno być przyjmowane jako
mniejsza z następujących wartości:
z = 0,7 l
ef
(1)
lub z = 0,4 h + 0,2 l
ef
(2)
gdzie:
l
ef
– rozpiętość efektywna belki określana
wg pkt 5.5.2.2 (rysunek 5);
h – wysokość belki wysokiej.
Jednocześnie nośność M
Rd
obliczona
z zależności (2) pkt 6.6.2 normy nie
może być większa, niż wynika to z wa-
runku nieprzekroczenia granicznych
naprężeń w strefie ściskanej:
● dla elementów murowych grupy 1
innych niż wykonane z betonu na lek-
kich kruszywach:
M
Rd
≤ 0,4 • f
d
• b • d
2
(3)
● dla elementówmurowych grupy 2,
3 i 4 oraz grupy 1 wykonanych z beto-
nu na lekkich kruszywach:
M
Rd
≤ 0,3 • f
d
• b • d
2
(4)
gdzie:
b – szerokość belki;
d – wysokość efektywna przekroju belki, któ-
ra może być przyjmowana jako 1,3z;
f
d
– wytrzymałość obliczeniowa muru na ści-
skanie w kierunku działającego obciążenia,
wyznaczona wg 2.4.1 i 3.6.1 lub betonu wy-
pełniającego, wyznaczona wg 2.4.1 i 3.3,
obowiązuje wartość mniejsza.
Norma zaleca, aby pręty zbrojenio-
we były dłuższe niż całkowita rozpię-
tość efektywna belki l
ef
i miały odpo-
wiednią długość zakotwienia przyjętą
zgodnie z pkt 8.2.5. Ponadto zaleca
się, aby w celu ograniczenia zaryso-
wania zbrojenie wspoinach wspornych
umieszczać powyżej zbrojenia głów-
nego, na wysokości równej mniejszej
z wartości 0,5l
ef
lub 0,5d od dolnej kra-
wędzi belki (pkt 6.3.4 (3)). Z uwagi
na możliwość wyboczenia ściskanej
strefy belki wysokiej (utratę płaskiej po-
staci zginania), spowodowanej piono-
wymi obciążeniami ściany, trzeba
sprawdzić warunek stateczności wg
pkt 6.1.2. Ponadto belkę wysoką nale-
ży sprawdzać na obciążenia pionowe
w obrębie jej stref podporowych. Po-
dobnie jak w przypadku belek, oprócz
wyznaczenia nośności na zginanie, na-
leży sprawdzić warunek nośności
na ścinanie wg zależności:
V
Ed
≤ V
Rd
(5)
gdzie:
V
Ed
– obliczeniowa siła poprzeczna na kra-
wędzi podpory;
V
Rd
– nośność obliczeniowa na ścinanie mu-
ru niezbrojonego.:
Eurokod określa, że nośność na ści-
nanie oblicza się wg pkt 6.7.4:
V
Rd
= f
vd
• b • 1,3 • z (6)
gdzie:
f
vd
– obliczeniowa wytrzymałość muru na ści-
nanie, otrzymana wg pkt 2.4.1 i 3.6.2, dla
średnich naprężeń pionowych nad ściskaną
częścią ściany, dla której ustalana jest noś-
ność na ścinanie;
b – szerokość przekroju belki wysokiej.
W PN-99 i PN-07 przy wyznaczaniu
nośności wg wzoru (6) zamiast wytrzy-
małości na ścinanie f
vd
przyjmuje się
wytrzymałość obliczeniową na ścina-
nie w kierunku prostopadłym do spoin
wspornych f
vvd
. Ze względu na fakt, że
dla tych samych murów zazwyczaj
f
vd
≤ f
vvd
, przyjęcie w EC-6 wartości f
vd
powoduje bezpieczne niedoszacowa-
nie nośności w stosunku nośności ob-
liczonej wg przepisów krajowych.
Oprócz belek i belek wysokich
w praktyce często spotyka się przy-
padek, w którym wysokość muru nad
otworem spełnia warunek h > l
ef
i wów-
czas belkę należy obliczać jako tar-
cze. Z uwagi na dużą złożoność za-
gadnienia przypadek taki nie został
szczegółowo omówiony w Euroko-
dzie. Obliczenia takich elementów na-
leży wykonywać zgodnie z literaturą
przedmiotu.
Nadproża zespolone
W normie PN-EN 1996-1-1:2006
przedstawiono ogólne zasady oblicza-
nia nadproży murowych opartych
na belkach. Zakłada się, że belki wyko-
nuje się jako prefabrykowane zbrojone
lub sprężone współpracujące z murem
znajdującym się powyżej nadproża.
Belki traktowane są jak element roz-
Rys. 4. Zbrojenie w belkach wysokich:
1 – zbrojenie
Rys. 5. Zasady określania rozpiętości obli-
czeniowej
72
MURY
6 ’2009 (nr 442)
ciągany, a ich sztywność jest mała
wporównaniu ze sztywnością muru po-
wyżej. Przy takich założeniach oblicze-
nia można prowadzić wg pkt 6.6.4
pod warunkiem, że długość oparcia
końców prefabrykowanego nadproża
nie jest mnisza niż 100 mmlub długość
zakotwienia prętów zbrojeniowych
(rysunek 6).
Nośność nadproży zespolonych ba-
dali Schmidt i Schubert. Przedmiotem
badań były nadproża, których część
ściskaną stanowiły wieńce stropówżel-
betowych względnie mur z wypełnio-
nymi lub niewypełnionymi spoinami
czołowymi. Badano mury z elementów
silikatowych (KS), pustakówceramicz-
nych (HLz) i bloczków z betonu ko-
mórkowego (PP). Mniejszą nośność
wykazały nadproża z niewypełnionymi
spoinami czołowymi. Po zarysowaniu
spoin poziomych strefy ściskanej
i znacznym przyroście ugięcia (co
uznaje się powszechnie za osiągnięcie
stanu granicznego nośności) wykazy-
wały one jednak dalszą nośność, zbli-
żoną do nośności nadproży z wypełnio-
nymi spoinami. W chwili zniszczenia
w nadprożach z niewypełnionymi spo-
inami obserwowano znacznie liczniej-
sze zarysowania niż w nadprożach
z wypełnionymi spoinami. Wynika to
z faktu, że wobu przypadkach nośność
jest funkcją zespolenia (przyczepności)
elementów murowych zaprawą.
Na podstawie wyników badań
i analiz opracowano procedury obli-
czeniowe, rozszerzające wymagania
niemieckiej normy DIN1053-3. Wpo-
równaniu z zaleceniami EC-6 istot-
ne różnice dotyczą sprawdzania
nośności na ścinanie. Należy jednak
pamiętać, że DIN 1053-3 posługuje
się naprężeniami dopuszczalnymi,
dlatego trudno jest porównać zapro-
ponowaną metodę z zaleceniami
EC-6. Schmidt i Schubert model ob-
liczeniowy oparli na rzeczywistej
geometrii elementu badawczego
(rysunek 7). Ramię sił wewnętrznych
w nadprożach z niewypełnionymi
spoinami czołowymi uzależnione
jest od sposobu wykonania nadpro-
ża (rysunek 8).
Zaproponowana metoda polega
na sprawdzeniu naprężeń wpasie roz-
ciąganym, ściskanym i ścinanym krzy-
żulcu. Sprawdzenie pasa rozciąga-
nego polega na wyznaczeniu siły roz-
ciągającej (moment przez ramię sił we-
wnętrznych), obliczeniu potrzebnego
zbrojenia i porównaniu ze zbrojeniem
istniejącym.
Sprawdzenie pasa ściskanego
uzależnione jest od jego położenia. Je-
żeli znajduje się w wieńcu żelbetowe-
go stropu, wówczas naprężenia ściska-
jące σ
b
muszą być mniejsze od do-
puszczalnych naprężeń ściskających
w betonie σ
b, dop
:
gdzie:
b – szerokość nadproża;
d
b
– wysokość stropu (wieńca);
M – moment maksymalny;
Z – ramię sił wewnętrznych.
W przypadku, gdy strefa ściskana
znajduje się w murze, należy spraw-
dzić wytrzymałość elementów muro-
wych na docisk ze wzoru (8) oraz prze-
wiązania muru na ścinanie w najwyż-
szej spoinie wspornej wg wzoru (9).
gdzie:
σ
G
– lokalny docisk elementu murowego;
h
st
– najmniejsza wysokość elementu muro-
wego;
ß
DL, s
– wytrzymałość na podłużny docisk
wg DIN;
γ – współczynnik bezpieczeństwa muru.
gdzie:
τ
G
– naprężenie ścinające w spoinie wspor-
nej pasa ściskanego,
u – wielkość przewiązania elementówmuro-
wych,
τ
G, dop
– dopuszczalne naprężenie ścinające
wg DIN.
Sprawdzenie ścinanego krzyżulca
polega na wykazaniu, że naprężenie
ścinające τ
Q
jest mniejsze od dopusz-
czalnego naprężenia ścinającego τ
Q, dop
:
gdzie:
Q
A
– maksymalna siła ścinająca przy pod-
porze.
Wprzypadku nadproży wykonanych
z murów z niewypełnionymi spoinami
czołowymi warunek (10) ulega modyfi-
kacji. Jeżeli strefa ściskana usytuowa-
na jest w wieńcu stropu żelbetowego
(rysunek 3c), zakłada się, że całkowi-
te naprężenie od ścinania τ
DG
przenie-
sione będzie przez beton:
t
011
– dopuszczalne naprężenie ścinające
w betonie;
d
b
– wysokość stropu (wieńca).
Natomiast jeżeli strefa ściskana
znajduje się w murze (rysunek 2b),
warunek nośności zmienia się w za-
kresie wysokości ramienia sił wew-
nętrznych:
gdzie:
h
ges
– wysokość muru nadproża;
h
st
– wysokość elementu murowego;
τ
DG, dop
– dopuszczalne naprężenie ścinają-
ce wg DIN.
Rys. 6. Nadproże zespolone kształtujące
belkę wysoką
Rys. 7. Model obliczeniowy
Rys. 8. Wysokość ramienia sił wewnętrz-
nych w murach z niewypełnionymi spo-
inami czołowymi: a) murowana belka;
b) mur przewiązany; c) mur zwieńczony
stropem
a)
b)
c)
(7)
(8)
(9)
(10)
(11)
(12)
W„MateriałachBudowlanych” nr 5/2008
zostało omówione zjawisko pochłania-
nia i parametry oceny właściwości dźwię-
kochłonnych materiałów budowlanych.
Wtym artykule zaprezentuję przegląd ty-
powych wyrobów dźwiękochłonnych oraz
omówię czynniki wpływające na charakte-
rystyki pochłaniania dźwięku poszczegól-
nych typów wyrobów pochłaniających.
Struktury wyrobów
dźwiękochłonnych
i ich charakterystyki
pochłaniania dźwięku
Wyrób dźwiękochłonny to taki, który
ma zdolność przejmowania energii aku-
stycznej fali padającej i zamianę jej
wenergię cieplną. Imłatwiej energia aku-
styczna wnika wgłąb wyrobu i imwiększa
jej część zamieni się wciepło, tymlepsze
właściwości dźwiękochłonne wykazuje
wyrób. Wyróżnia się trzy podstawowe ty-
py struktur wyrobówi konstrukcji, umożli-
wiających wnikanie energii akustycznej,
czyli drgających cząstek powietrza do
wnętrza. Szkice tych struktur i kształty ich
charakterystyk pochłaniania dźwięku
przedstawiono na rysunku 1. Są to:
● wyroby porowate, o porach przelo-
towych;
● konstrukcje płytowe (membranowe);
● rezonatory komorowe.
Wkażdej z tych struktur jest inny mecha-
nizm pochłaniania energii akustycznej.
Wyroby porowate to wyroby o struk-
turze włóknistej, ziarnistej, jamistej,
z przewagą porówprzelotowych. Pochła-
nianie dźwięku w materiałach porowa-
tych następuje na skutek tarcia lepko-
-sprężystego cząstek powietrza o ścian-
ki szkieletu w porach. O właściwościach
dźwiękochłonnych tych wyrobów decy-
duje ich oporność przepływu powietrza
(zależna od porowatości) i grubość war-
stwy materiału. Im mniejsza oporność
przepływu, tym łatwiej fala akustyczna
wnika wgłąb materiału, ale jednocześnie
do jej wytłumienia potrzebna jest więk-
sza grubość materiału. Wyroby porowa-
te charakteryzują się dużym pochłania-
niemwzakresie wysokich częstotliwości
i małym w przypadku niskich częstotli-
wości.
Konstrukcje płytowe tworzy spręży-
sta membrana wykonana np. ze sklejki
lub płyty gipsowej, zamocowana tak, że
między tą membraną a sztywną ścianą
tworzy się poduszka powietrzna. Pochła-
nianie dźwięku wtakiej konstrukcji nastę-
puje wskutek pobudzenia membrany do
drgań. Są to typowe ustroje pochłaniają-
ce selektywnie w wąskim zakresie ni-
skich lub średnich częstotliwości. Współ-
czynnik pochłaniania dźwięku jest naj-
większy dla częstotliwości rezonansowej
takiej konstrukcji, którą orientacyjnie
można wyznaczyć ze wzoru:
f
rez
= 60/√md
gdzie:
m – masa powierzchniowa płyty [kg/m
2
];
d – odległość płyty od ściany [m].
Rezonatory komorowe zwane rezona-
torami Helmholza tworzy komora z szyj-
ką wlotową. Fala akustyczna, padając
na wlot szyjki rezonatora komorowego,
pobudza go do drgań, pobierając tym
samym energię akustyczną, która częś-
ciowo zostaje rozproszona, a częściowo
wypromieniowana. Straty energii aku-
stycznej, a tym samym pochłanianie
dźwięku można zwiększyć, wprowadza-
jąc do szyjki lub komory lekki materiał
porowaty. Rezonatory Helmholza są
bardzo selektywne i osiągają maksimum
pochłaniania przy częstotliwości rezo-
nansowej, którą można wyznaczyć ze
wzoru:
f
rez
= c/2√S/lV
gdzie:
c – prędkość dźwięku [m/s];
V – objętość komory [m
3
];
l – długość szyjki;
S – powierzchnia przekroju szyjki [m
2
].
Mechanizm pochłaniania dźwięku,
typowy dla rezonatorów komorowych,
występuje w układach komórkowych
i konstrukcjach wykonanych z płyt per-
forowanych. W praktyce najczęściej
wykorzystuje się jednocześnie kilka
mechanizmów pochłaniania dźwię-
ku, np. przez łączenie materiałów
porowatych z płytami sprężystymi
lub perforowanymi, czy też umiesz-
czając wyroby porowate w pewnej
odległości od sztywnej powierzchni.
Dzięki temu można kształtować
charakterystyki pochłaniania dźwię-
ku, zwiększając pochłanianie i roz-
szerzając zakres dużych współ-
czynników na szersze pasmo częs-
totliwości.
73
PODRĘCZNIK FIZYKI BUDOWLI
6 ’2009 (nr 442)
* Instytut Techniki Budowlanej
Klasyfikacja i przegląd
wyrobów dźwiękochłonnych
dr inż. Marianna Mirowska*
W 2007 r. w numerze wrześniowymmiesięcznika „Materiały Budowlane” (nr 9/07), w ra-
mach„Podręcznikafizyki budowli”, rozpoczęliśmy cykl artykułów„Akustykawbudownictwie”.
Dotychczas omówiono: rodzaje akustyki technicznej i źródła hałasu; zjawisko fizyczne, ja-
kim jest dźwięk; parametry niezbędne do omówienia zagadnień technicznych związanych
z ochroną przed hałasem i drganiami w budynkach i ich otoczeniu; zjawisko rozchodzenia
się dźwięku w przestrzeni otwartej oraz zamkniętej; parametry określające poziom głośno-
ści hałasu – fony i skorygowane (ważone) poziomy dźwięku A, B, C; parametry hałasu
uwzględniające jego zmienność w czasie; podstawowe pojęcia opisujące drgania i metody
oceny drgań ze względu na ich wpływ na konstrukcję budynków i ludzi w nich przebywają-
cych; pojęcia i parametry oceny odnoszące się do właściwości dźwiękochłonnych wyrobów
budowlanychoraz doizolacyjności oddźwiękówpowietrznychi uderzeniowychprzegródbu-
dowlanych; dokumenty stanowiące podstawę prawną ochrony przeciwhałasowej i przeciw-
drganiowej wbudynkach; wymagania i obowiązujące przepisy wtej dziedzinie, metody wy-
znaczaniabocznegoi pośredniegoprzenoszeniadźwiękuwbudynku; właściwości akustycz-
ne masywnych ścian wewnętrznych, zewnętrznych i stosowanych do nich ustrojów izola-
cyjnych, lekkich ścian, stropów, a także drzwi, okien i nawiewników powietrza.
Rys. 1. Typ struktur dźwiękochłonnych i odpo-
wiadające imkształty charakterystyk pochłania-
nia dźwięku
Rozwiązania materiałowe
i konstrukcyjne wyrobów
dźwiękochłonnych
Ze względu na cechy materiałowe,
konstrukcyjne i użytkowe rozróżnia się:
● materiały dźwiękochłonne;
● wyroby dźwiękochłonne;
● ustroje dźwiękochłonne.
Materiały dźwiękochłonne to mate-
riały o wskaźniku pochłaniania dźwięku
α
w
≥ 0,15, które samodzielnie, bez do-
datkowej obróbki, nie mogą być umiesz-
czone jako okładziny na ścianach czy su-
fitach, ale mogą być stosowane jako wy-
pełnienie ustrojów dźwiękochłonnych,
czy też wkładki wzabezpieczeniach prze-
ciwhałasowych.
Wyroby dźwiękochłonne to materia-
ły o wskaźniku pochłaniania dźwięku
α
w
≥ 0,15 z odpowiednio wykończoną po-
wierzchnią, wytworzone w postaci, która
pozwala na ich bezpośrednie stosowanie
wprost na podłodze, ścianie czy suficie
bez dodatkowej konstrukcji. Są to:
Najpopularniejsze wyroby dźwięko-
chłonne przedstawiono na rysunku 2.
Materiały i wyroby dźwiękochłonne ma-
ją strukturęporowatą, o przewadzeporów
przelotowych i charakteryzują się małymi
wartościami współczynników w zakresie
niskich częstotliwości i rosnącymi wraz ze
wzrostem częstotliwości. Wartości ich
współczynników pochłaniania dźwięku
zależą od oporności przepływu powietrza
(tzn. porowatości i gęstości pozornej)
zarówno materiału pochłaniającego, jak
i zewnętrznej powłoki ochronno-dekora-
cyjnej oraz wdużymstopniu od grubości
warstwy materiału. Im mniejsza opor-
ność przepływu, tym łatwiej energia
akustyczna wnika do wnętrza materia-
łu, natomiast im większa grubość mate-
riału, tym większa jego chłonność aku-
styczna. Na rysunku 3 przedstawiono
charakterystyki współczynnika pochła-
niania dźwięku płyt z wełny mineralnej
grubości 3, 5 i 10 cm.
Istnieją zależności teoretyczne i empi-
ryczne pozwalające wyznaczyć współ-
czynniki pochłaniania dźwięku na pod-
stawie znajomości oporności przepływu
powietrza i grubości warstwy materiału
porowatego. Na rysunku 4 przedstawio-
no nomogramzależności współczynnika
pochłaniania dźwięku od oporności prze-
pływu powietrza i grubości dla materiału
włóknistego przy częstotliwości 500 Hz,
opracowany wITBnapodstawiezależno-
ści wg PN-EN 12354-6:2005 Akustyka
budowlana – Określanie właściwości
akustycznych budynków na podstawie
właściwości elementów. Część 6: Po-
chłanianie dźwięku w pomieszczeniach.
Nomogramy te mogą być sporządzone
dla materiałówwłóknistych i pianek o po-
rach otwartych, dla dowolnej częstotli-
wości i umożliwiają zarówno szacowanie
współczynników pochłaniania dźwięku,
jak i dobór parametrów materiału, takich
jak grubość czy oporność przepływu po-
wietrza w celu uzyskania wymaganych
współczynników pochłaniania dźwięku.
Ustroje dźwiękochłonne to konstruk-
cje wykonane z kilku materiałów, nie tyl-
kodźwiękochłonnych, wyposażonewele-
menty do montażu na ścianach czy sufi-
tach pomieszczeń i tak skonstruowane,
że pochłaniają dźwięki w określonympa-
śmieczęstotliwości. Zewzględu nakształt
rozróżnia się ustroje płaskie i przestrzen-
ne. Ustroje płaskie to konstrukcje pod-
stropowe lub naścienne, wykonane z pły-
ty czołowej, montowanej do szkieletu no-
śnego. Ze względu na rodzaj płyty czoło-
wej wyróżnia się ustroje:
■ z blach perforowanych;
■ z płyt gipsowych – pełnych i perfo-
rowanych;
■ z drewna i materiałów drewnopo-
chodnych;
■ z płyt z wełny mineralnej.
74
PODRĘCZNIK FIZYKI BUDOWLI
6 ’2009 (nr 442)
Rys. 2. Najpopularniejsze wyroby dźwiękochłonne:
a – płyty z wełny mineralnej z powłoką ochronno-de-
koracyjną; b – profilowane elementy okładzinowe
z pianki poliuretanowej
Rys. 3. Porównaniecharakterystykpraktycz-
nych współczynnikówpochłaniania dźwięku
płyt z wełny szklanej różnej grubości
Rys. 4. Nomogramzależności współczynnika pochłaniania dźwięku α
s
od oporności prze-
pływu powietrza r i grubości warstwy materiału włóknistego, dla f = 500 Hz
a)
b)
Materiałami dźwiękochłonnymi są:
■ maty, filce i płyty z wełny skalnej;
■ maty i płyty z włókna szklanego;
■ elastyczne pianki poliuretanowe;
■ włókniny tekstylne;
■ płyty ze szkła piankowego (białego!).
■płytyzwełnymineralnej (skalnej lubszkla-
nej) z dekoracyjną fakturą zewnętrzną;
■ płyty drewnopochodne (m.in. płyty
pilśniowe miękkie, płyty wiórowe);
■ płyty bądź wyprofilowane wykładziny
z elastycznych pianek poliuretanowych;
■ natryskiwane tynki porowate;
■ dywany i wykładziny podłogowe;
■ zasłony, kotary.
Ustroje przestrzenne to pojedyncze
elementy wiszące w określonych konfigu-
racjachpodstropemlubswobodniewprze-
strzeni pomieszczenia. Przestrzennymi
wyrobami dźwiękochłonnymi są również
krzesła, zwłaszcza miękkie (np. teatralne).
Ludzie zgromadzeni w pomieszczeniu
takżewnosząznacznąchłonnośćakustycz-
ną i powinni być uwzględniani w oblicze-
niach akustycznych (rysunek 5).
Właściwości dźwiękochłonne ustrojów
zależą do rodzaju płyty czołowej, rodzaju
i grubości wkładki dźwiękochłonnej (naj-
częściej wełna mineralna), głębokości
ustroju (odległości od powierzchni odbija-
jącej), awprzypadkuustrojówprzestrzen-
nych – również od ich wymiarów i roz-
mieszczenia(liczby sztuk na1m
2
). Najpo-
pularniejszymi ustrojami dźwięko-
chłonnymi stosowanymi w pomiesz-
czeniachsąsufitypodwieszane. Sąone
powszechniestosowanewceluogranicze-
nia hałasu pogłosowego, zwłaszcza wpo-
mieszczeniach obiektów budownictwa
ogólnego i użyteczności publicznej, takich
jak: budynki biurowe, obiekty handlowe,
gastronomiczne, sale wykładowe, obiekty
sportowe, dworce kolejowe, autobusowe,
lotnicze, przejściatunelowe. Sufitypodwie-
szane oprócz funkcji dźwiękochłonnych
mogą również:
● poprawiać estetykę wnętrza;
● zabezpieczać konstrukcję budynku
przed działaniem ognia;
● maskować elementy instalacji elek-
trycznych, wentylacyjnych, grzewczych;
● obniżać wysokość pomieszczeń;
● chronić przed nadmiernym nagrza-
niem lub wychłodzeniem wnętrza;
a także, jeśli są wykonane z odpowied-
nich materiałów, mogą pełnić jednocze-
śnie rolę ustrojów dźwiękoizolacyjnych,
ograniczających hałas przenikający
z pomieszczeń na wyższej kondygna-
cji, czy też izolować hałas urządzeń za-
instalowanych w przestrzeni pomiędzy
stropem a sufitem podwieszanym.
Właściwości dźwiękochłonne sufitów
zależą również od wysokości zawiesze-
nia sufitu (odległości od stropu). Należy
zwrócić uwagę, że z reguły podawane są
właściwości dźwiękochłonne sufitu dla
jednej wysokości – najczęściej 200 mm,
a współczynniki pochłaniania dźwięku te-
go samego sufitu są różne, zwłaszcza
w paśmie niskich częstotliwości, dla róż-
nych wysokości zawieszenia (rysunek 6).
W przypadku ustrojów perforowanych
ich właściwości zależeć będą od stopnia
perforacji płyty (procent prześwitu), rodza-
jui grubości wkładki dźwiękochłonnej oraz
głębokości (odległości odpowierzchni od-
bijającej). Szkic konstrukcji ustroju perfo-
rowanego i czynniki materiałowo-kon-
strukcyjne decydujące o jego właściwo-
ściach dźwiękochłonnych przedstawiono
na rysunku 7, na rysunku 8 charakterysty-
ki współczynnika pochłaniania dźwięku
ustrojów z płyt perforowanych o różnym
stopniu perforacji, a na rysunku 9 wpływ
rodzajuwkładki dźwiękochłonnej nachłon-
ność akustyczną ustroju.
Szkic konstrukcyjny i przykładowe
charakterystyki pochłaniania dźwięku
ustroju płytowego, z płyt gipsowo-karto-
nowych z wkładką z wełny mineralnej
grubości 50 mm ilustruje rysunek 10.
Omawiane czynniki materiałowo-kon-
strukcyjnepowinnybyćuwzględnianeza-
równo przy doborze ustrojów dźwięko-
chłonnych, jak i ich montażu w konkret-
nymobiekcie. Producenci wyrobówpowin-
ni dysponowaći udostępniaćcharakterysty-
ki pochłaniania dźwięku, zmierzone w aku-
stycznych laboratoriach akredytowanych.
75
PODRĘCZNIK FIZYKI BUDOWLI
6 ’2009 (nr 442)
Rys. 6. Porównanie charakterystyk prak-
tycznego współczynika pochłaniania dźwię-
ku sufitu podwieszonego w odległości
200, 400 i 600 mm
Rys. 8. Wpływ stopnia perforacji płyty czo-
łowej na przebieg charakterystyki współ-
czynnika pochłaniania dźwięku ustrojów
o głębokości ok. 60 mm, wypełnionych
wkładką z waty szklanej grubości 25 mm,
z płytami o perforacji 5%, 11%, 24%
Rys. 5. Charakterystyki współczynnika po-
chłaniania dźwięku krzeseł twardych bez
publiczności i z publicznością rozmieszczo-
nych z gęstością 2,4 szt./m
2
Rys. 7. Szkic konstrukcji ustroju perforo-
wanego i parametry konstrukcyjne decy-
dujące o jego właściwościach dźwięko-
chłonnych: 1 – płyta perforowana grubo-
ści l
1
; 2 – welon szklany lub folia nieprze-
puszczająca powietrza; 3 – wkładka dźwię-
kochłonna o grubości l
2
; 4 – przestrzeń po-
wietrzna; d – głębokość konstrukcji ustro-
ju; B
1
, B
2
, D – parametry perforacji płyty
Rys. 9. Porównaniecharakterystykwspółczyn-
nikapochłanianiadźwiękuustrojówzpłyt gip-
sowych, perforowanych, podklejonych flizeli-
ną, montowanychwodległości 100mmodpo-
wierzchni odbijającej, wzależności od grubo-
ści wkładki akustycznej z włókna szklanego
Rys. 10. Praktyczny współczynnik pochłaniania
dźwiękuustrojupłytowego głębokości d=10 cm
– płyta gipsowa bez wkładki dźwiękochłonnej
(A) lub z wkładką z wełny mineralnej (B)
76
PRAKTYKA BUDOWLANA
6 ’2009 (nr 442)
18 kwietnia br. odbył się w Katowi-
cach VIII Zjazd Śląskiej Okręgowej
Izby Inżynierów Budownictwa, ostat-
ni zjazd sprawozdawczy wII kadencji
Izby. Sala konferencyjna Biura Cen-
trum, gdzie odbywały się obrady, goś-
ciła w tym dniu 197 delegatów oraz
liczne grono zaproszonych gości. Byli
wśród nich m.in. posłowie, przedsta-
wiciele władz wojewódzkich i miej-
skich, organizacji samorządu zawo-
dowego architektówi urbanistów, Fo-
rum Budownictwa Śląskiego, stowa-
rzyszeń naukowo-technicznych, nad-
zoru budowlanego, Śląskiej Organi-
zacji Technicznej i mediów.
Śląska Okręgowa Izba InżynierówBu-
downictwa skupia przeszło 12 tys. człon-
ków i jest drugą co do wielkości Okrę-
gową Izbą Inżynierów Budownictwa
w kraju, natomiast pod względem roli,
jaką pełni na rzecz swoich członków
oraz pozycji, jaką zajmuje w regionie,
jest wzorem organizacji samorządu
zawodowego w budownictwie, god-
nym naśladowania przez inne izby
okręgowe. Władze ŚlOIIB potrafiły
zintegrować nie tylko swoich członków,
ale podjęły wyzwanie integracji całe-
go śląskiego środowiska budowlane-
go. Rolę i silną pozycję Izby docenia-
ją miejscowe władze oraz bratnie orga-
nizacje, czego najlepszym dowodem
był udział ich przedstawicieli w obra-
dach VIII Zjazdu.
Wystąpienia gości
Swoją obecnością zaszczyciła dele-
gatów Genowefa Grabowska – Poseł
do Parlamentu Europejskiego, która
podkreśliła, jak ważną rolę w rozwoju
województwa śląskiego pełnią członko-
wie ŚlOIIB. Stwierdziła, że budownic-
two jest branżą, która może pomóc
wyjść z kryzysu i apelowała do władz
w regionie, aby uruchomiły środki pu-
bliczne na inwestycje. Wicewojewoda
Śląski Adam Matusiewicz pogratulo-
wał władzom ŚlOIIB wspaniałej współ-
pracy z organami administracji pań-
stwowej i samorządowej. Mówiąc o roz-
poczynanych inwestycjach, takich jak
chociażby budowa autostrady A1
i przebudowa Stadionu Śląskiego, ży-
czył członkom Izby „tłustych lat”. Jest
na to szansa, gdyż bardzo optymistycz-
nie wyglądają np. plany inwestycyjne
Katowic. Prezydent Miasta Piotr
Uszok stwierdził, w swoim merytorycz-
nym wystąpieniu, że mimo wyhamo-
wania budownictwa deweloperskiego,
w Katowicach przygotowywane są pro-
jekty inwestycyjne, takie jak:
● projekt drogowy na terenie Ko-
palni Katowice (XI 2009 – wartość
prac budowlanych 80 mln zł);
● przebudowa obszaru od ronda
do rynku (przygotowano SIWZ na
projekt – przewidywane wejście na
plac budowy 2010);
● kompleksowa modernizacja
Spodka (trwa wybór wykonawców
– wartość prac 60 mln zł);
● budowa Międzynarodowego Cen-
trum Kongresowego (wartość
189 mln zł);
● podpisano umowę na budowę
nowej sali koncertowej Narodowej
Orkiestry Polskiego Radia (wartość
160 mln zł – miasto ma zapewnić
40 mln zł i ubiega się o resztę środ-
ków);
● przebudowa dworca PKP i ulic
w rejonie Mariacka – Dworcowa;
● budowa biblioteki CentrumInfor-
macyjnego (wartość 70 mln zł);
● budowa i modernizacja sieci ka-
nalizacyjnych (600 mln zł);
● przebudowa linii tramwajowych
(700 mln zł);
● modernizacja Stadionu GKSi wie-
le małych inwestycji.
Znany architekt Henryk Buszko
– Honorowy Prezes Śląskiej Organiza-
cji Technicznej podkreślił w swoim wys-
tąpieniu, że na Śląsku pracują wybit-
ni projektanci i architekci. Ich dziełem
jest m.in. Stadion Śląski oddany do
użytkowania w 1956 r., zaprojektowa-
ny przez arch. Juliana Brzuchow-
skiego i arch. Danutę Bredy-Brzu-
chowską. W 1994 r. inwestor, którym
był wówczas Wojewoda Katowicki,
podpisał umowę o prace projektowe
modernizacji Stadionu Śląskiego
z Zakładem Projektowania i Wdrożeń
TB Sp. z o.o. w Katowicach. General-
VIII Zjazd Sprawozdawczy Śląskiej
Okręgowej Izby Inżynierów Budownictwa
Prezydium VIII Zjazdu Sprawozdawczego ŚlOIIB. Od lewej: Grzegorz Gowarzewski;
Roman Karwowski; Franciszek Buszka; Stefan Czarniecki
77
PRAKTYKA BUDOWLANA
6 ’2009 (nr 442)
nym projektantem inwestycji został
arch. Zdzisław Pelczarski, a kon-
strukcję opracowali Teodor Badora
i Janusz Mach. W ramach tej
dokumentacji w 2005 r. opracowany
został projekt zadaszenia widowni
Stadionu pod nazwą Saturn 2005.
Jest to nowoczesna, lekka konstrukcja
cięgnowa z poszyciem z membrany
PTFE. Eksperci uważają, że jest to jed-
no z dwóch dominujących na świecie
rozwiązań w konstruowaniu zadaszeń
stadionów. Projekt ten uzyskał pozwo-
lenie na budowę i był przedmiotem
przetargów na roboty budowlano-mon-
tażowe. Niestety nowe władze regio-
nalne (Urząd Marszałkowski) z niewia-
domych przyczyn przerwały kontakty
z zespołem projektowym oraz zleciły
wykonanie dwóch ekspertyz projektu
zadaszenia Saturn 2005.
Ekspertyzy te zdyskwalifikowały pra-
cę śląskiego zespołu projektowego,
podważając założenia obliczeniowe
i sugerując zagrożenie konstrukcji awa-
rią. Obecny inwestor, którym jest Urząd
Marszałkowski Województwa Śląskie-
go, uznał te ekspertyzy za podstawę
do dalszych działań, z których wyelimi-
nował twórców projektu i zlecił wykona-
nie koncepcji zadaszenia firmie nie-
mieckiej. Jest to ogromna krzywda mo-
ralna wyrządzona polskim projektan-
tom – uważa pan Henryk Buszko. Opi-
nia techniczna ITB dotycząca obciąże-
nia śniegiem i wiatrem oraz opinie spe-
cjalistów od konstrukcji i architektury
wykazały bowiem bezzasadność za-
rzutów zawartych w ekspertyzach.
Śląskie środowisko budowlane wys-
tąpiło w obronie dobrego imienia pol-
skich inżynierów oraz polskiej myśli
technicznej. W jego imieniu działa Ślą-
ska Organizacja Techniczna, która
po wyjaśnieniu tej nieprawidłowo pro-
wadzonej sprawy, krzywdzącej pol-
skich, wysokiej klasy, projektantów wy-
stąpiła do Marszałka Województwa
Śląskiego i Wojewody z wnioskiem
o rewizję decyzji dotyczących wyko-
nania zadaszenia Stadionu Śląskie-
go – powiedział pan Henryk Buszko
podczas Zjazdu. Dodał też, że w tej
sprawie sąd zdezawuował moc praw-
ną ekspertyz wykonanych na zlece-
nie inwestora, natomiast samorząd
zawodowy inżynierów budownictwa
powinien rozstrzygnąć sprawę od-
powiedzialności zawodowej autorów
ekspertyz.
Dotychczasowych dokonań gratulo-
wali Przewodniczącemu Śląskiej Okrę-
gowej Izby Inżynierów Budownictwa
Stefanowi Czarnieckiemu, Radzie Izby
oraz wszystkim członkom i delegatom
na VIII Zjazd zaproszeni goście, m.in.
Małgorzata Mazur – Wojewódzki In-
spektor Nadzoru Budowlanego, Marek
Tomaszewski – Przewodniczący Po-
łudniowej Okręgowej Izby Urbanistów,
Aleksander Skupin – Wiceprzewodni-
czący Śląskiej Okręgowej Izby Architek-
tów. Pozdrowienia od Prezesa Polskiej
Izby InżynierówBudownictwa, prof. Zbi-
gniewa Grabowskiego, przekazał
Andrzej Jaworski – Skarbnik PIIB.
Wyniki obrad
Podczas obrad Zjazdu zostały
przyjęte sprawozdania z działalności
Rady Izby oraz organów statutowych
w 2008 r. W kolejnych punktach obrad
udzielono absolutorium władzom Izby
i zatwierdzono budżet na 2009 r. Dele-
gaci przedstawili też listę wniosków
do realizacji w najbliższym roku.
Większość wniosków została
skierowana do przedstawienia na
VIII Krajowym Zjeździe Sprawoz-
dawczym Polskiej Izby Inżynierów
Budownictwa, który odbędzie się
19 – 20 czerwca br. w Warszawie.
Dotyczą one m.in.:
● przywrócenia szkolnictwa zawodo-
wego i uprawnień budowlanych w nie-
pełnym zakresie dla techników;
● praktyk zawodowych dla kandyda-
tów na uprawnienia budowlane, które
mogłyby być potwierdzane również
przez osoby posiadające uprawnienia,
ale niepełniące funkcji kierownika budo-
wy, gdyż w małych firmach często nie
ma takiej funkcji;
● ugruntowania pozycji inżyniera bu-
downictwa, jako osoby zaufania publicz-
nego, określonej w ustawie o samorzą-
dzie zawodowym. Jedną z dróg jest
przyspieszenie procedur przywracają-
cych uprawnienia budowlane dla techni-
ków i inżynierów wg wcześniejszych
uregulowań prawnych.
Przewodniczący Rady ŚlOIIB Stefan
Czarniecki w swojej wypowiedzi na
Zjeździe podkreślił, że śląskie środowi-
sko budowlane się integruje. Powołane
w lutym 2008 r. Forum Budownictwa
Śląskiego zrzesza 40 tys. osób i 300
podmiotów gospodarczych. Efektem in-
tegracji było powierzenie Śląskiej Okrę-
gowej Izbie InżynierówBudownictwa or-
ganizacji wspólnego „Śląskiego Dnia
Budowlanych 2008”, który odbył się
3 października ub.r. w Katowicach.
Przewodniczący Czarniecki podzięko-
wał Tadeuszowi Wnukowi – Prezyden-
towi Śląskiej Izby Budownictwa wKatowi-
cach za podjęcie się kierowania Forum
BudownictwaŚląskiegoi życzył, aby efek-
ty działania Forum były tak dobre, jak
Śląskiej Okręgowej Izby Inżynierów Bu-
downictwa (wywiad z Prezesem Stefa-
nem Czarnieckim na str. 78 – 79).
Krystyna Wiśniewska
Obrady Zjazdu
78
PRAKTYKA BUDOWLANA
6 ’2009 (nr 442)
Krystyna Wiśniewska: Izba za-
kończyła kolejny rok działalności.
W kwietniu br. odbył się VIII Zjazd
Sprawozdawczy. Przed Państwem
ostatni rok pracy wdrugiej czterolet-
niej kadencji. Jest Pan Przewodniczą-
cym Rady od momentu powstania
Śląskiej Okręgowej Izby Inżynierów
Budownictwa. Proszę o podsumowa-
nie dotychczasowych osiągnięć.
Stefan Czarniecki: Samorząd zawo-
dowy inżynierówbudownictwa ma dbać
o doskonalenie zawodowe swoich
członków i my ten imperatyw wynikają-
cy z ustawy i zapisany w statucie Pol-
skiej Izby Inżynierów Budownictwa re-
alizujemy dosłownie. ŚlOIIBumożliwia
członkom udział w różnych formach
szkolenia oraz zapewnia prenumera-
tę jednego wybranego czasopisma
technicznego. Od początku działalno-
ści postanowiliśmy nie przejmować
na swoje barki organizowania szkoleń,
lecz współpracować w tej dziedzinie ze
stowarzyszeniami naukowo-techniczny-
mi i wykorzystać istniejący już potencjał
intelektualny oraz ich bazę materialną.
Organizacją imprez szkoleniowych dla
naszych członków zajmują się więc
stowarzyszenia naukowo-techniczne,
z którymi ŚlOIIB zawarła stosowne po-
rozumienia. Izba sprawuje opiekę i nad-
zór merytoryczny oraz pomaga wdotar-
ciu z odpowiednią informacją do człon-
ków. Wykorzystujemy do tego celu na-
szą stronę internetową i wydawany „In-
formator ŚlOIIB”. Stowarzyszenia skła-
dają nam propozycje tematów szkoleń,
które weryfikuje Komisja Doskonalenia
Zawodowego działająca przy Izbie. Za-
sady finansowania są tak ustalone,
że koszty bilansują się przy 30 uczest-
nikach. Zgodnie z zasadami współpra-
cy, organizator przygotowuje materiały
szkoleniowe dla uczestników oraz wy-
daje imodpowiednie zaświadczenia po-
twierdzające udział w szkoleniu. Nasi
członkowie bardzo sobie cenią te za-
świadczenia, szczególnie inżynierowie,
którzy starają się o tytuł rzeczoznawcy
budowlanego, gdyż w ten sposób mają
udokumentowane podnoszenie kwalifi-
kacji zawodowych. Wymagamy też, aby
każdy uczestnik wypełnił ankietę, wktó-
rej ocenia materiały szkoleniowe, wy-
kładowców, organizację szkolenia i wy-
stawia ocenę ogólną, a także proponu-
je tematykę kolejnych szkoleń, która go
interesuje.
Każdy czynny członek ŚlOIIB może
otrzymać dofinansowanie w wysokości
400 zł/osobę do konferencji wielodnio-
wej, 160 zł/osobę do konferencji jedno-
dniowej i warsztatów, 80 zł/osobę do se-
minarium, a 40 zł/osobę do wykładu.
Dofinansowanie do konferencji jest li-
mitowane i przysługuje raz w roku
wprzypadku konferencji wielodniowych
oraz 2 razy w roku – jednodniowych
i szkoleń warsztatowych.
Przyjęta forma organizacji imprez
szkoleniowych spotkała się z apro-
batą naszych członków, o czym
świadczy duża liczba uczestników,
która od 3 lat przekracza 7000 osób
rocznie. Ja również jestem bardzo za-
dowolony ze współpracy ze stowarzy-
szeniami naukowo-technicznymi, gdyż
dobierają świetnych wykładowców
i organizują szkolenia na wysokim
poziomie. Dodatkowym atutem jest to,
że mają kilka ośrodków szkolenio-
wych w województwie śląskim, co zna-
komicie ułatwia naszym członkom
udział w szkoleniach blisko miejsca
zamieszkania.
Powierzenie organizacji imprez
szkoleniowych stowarzyszeniom na-
ukowo-technicznym przyczyniło się
do ożywienia ich działalności i podnie-
sienia prestiżu w środowisku zawodo-
wym oraz do integracji z Izbą. Jest to
bardzo ważna rola naszej organizacji,
która współuczestniczy w integracji ca-
łej branży budowlanej na Śląsku, cze-
go zazdroszczą nam koledzy z innych
regionów. Jesteśmy m.in. współorga-
nizatorami Forum Budownictwa Ślą-
skiego skupiającego samorząd za-
wodowy, gospodarczy i inne organi-
zacje pozarządowe. Obecnie działa
w nim 300 jednostek gospodarczych
i kilkadziesiąt tysięcy ludzi. Jest to
młoda, bo zaledwie roczna inicjatywa,
ale mamy już wiele rozpoczętych
i zrealizowanych wspólnych przedsię-
wzięć, m.in. Śląski Dzień Budowla-
nych, starania o przywrócenie szkol-
nictwa zawodowego w budownictwie
oraz uprawnień budowlanych w ogra-
niczonym zakresie dla techników,
a także by inżynierowie budownictwa
mieli większe niż obecnie uprawnienia
w wykonawstwie budowlanym.
Osiągnięciem Śląskiej Okręgowej
Izby InżynierówBudownictwa, na tle po-
zostałych izb okręgowych, jest duże za-
interesowanie naszych członków
prenumeratą czasopism technicz-
nych. Obecnie na 12 384 czynnych
członków ok. 55% korzysta z prenume-
raty. Nakłady na doskonalenie zawo-
Naszym priorytetem
jest doskonalenie
zawodowe członków
Z Przewodniczącym Rady Śląskiej Okręgowej Izby
Inżynierów Budownictwa Stefanem Czarnieckim
rozmawia Krystyna Wiśniewska
79
PRAKTYKA BUDOWLANA
6 ’2009 (nr 442)
dowe, a więc szkolenia i prenumera-
tę czasopism, wyniosły w 2008 r.
ok. 130 zł na każdego czynnego
członka ŚlOIIB.
KW: Czy dzięki działalności
Polskiej Izby Inżynierów Budownic-
twa zmieniła się ranga zawodu?
S.Cz.: Powstanie samorządu zawo-
dowego przyczyniło się do podniesienia
rangi zawodu inżyniera budownictwa,
a także ułatwiło dostęp do uzyskania
uprawnień budowlanych. W Śląskiej
Okręgowej Izbie Inżynierów Budownic-
twa od 2003 r. uprawnienia uzyskało
2215 osób, a w 2008 r. – 399 osób. To
świadczy, że nie stawiamy barier w do-
stępie do zawodu, a wręcz przeciwnie
pomagamy, aby jak najwięcej inżynie-
rów budownictwa mogło zdać egzamin
i uzyskać uprawnienia budowlane.
W ramach przyjętego przez Polską Izbę
InżynierówBudownictwa programu ma-
ją oni dostęp winternecie do kilku tysię-
cy pytań ułatwiających przygotowanie
do egzaminu. Izba zajęła się też spra-
wą praktyk zawodowych, z którymi
wcześniej były problemy, gdyż absol-
wenci kierunków budowlanych nie mieli
gdzie ich odbywać. Dzięki naszym sta-
raniom pojawiły się praktyki zawodowe
na zasadzie wolontariatu, o czym dziś
niewiele osób pamięta. Takie rozwiąza-
nie sprawiło, że wielu młodych inżynie-
rów mogło zaliczyć praktykę i przystąpić
do egzaminu na uprawnienia budowla-
ne. Żeby podnieść ich rangę, w 2008 r.
Rada Krajowa PIIB przyjęła rotę ślubo-
wania i obecnie w momencie uroczyste-
go wręczania postanowień o uzyskaniu
uprawnień wszyscy, którzy je otrzymali,
składają ślubowanie. Otrzymują także
kodeks postępowania etycznego. Izba
rozważa rozwiązanie, aby wszyscy
członkowie podpisali ślubowanie.
KW: Czy młodzi inżynierowie bu-
downictwa są dobrze przygotowani
do zawodu?
S.Cz.: Obecnie wiedza, którą wyno-
szą absolwenci kierunków budowla-
nych, różnie się kształtuje, ale bardzo
nas niepokoi, sygnalizowane przez pra-
cowników wyższych uczelni, fatalne
przygotowanie studentów I roku z ma-
tematyki. Jako samorząd zawodowy
uważamy, że błędem było wyelimino-
wanie matematyki z egzaminu matural-
nego, a tym samym obniżenie poziomu
nauczania tego przedmiotu w liceum.
Wzwiązku m.in. z tą sytuacją, tegorocz-
na Konferencja Krynicka będzie po-
święcona kształceniu inżynierów bu-
downictwa i mam nadzieję na zmiany
w dobrym kierunku. Kolejnym proble-
mem w przygotowaniu do zawodu są
praktyki. Zdarza się, że zawartość
książki praktyk nie pokrywa się zupeł-
nie z wiedzą przystępującego do egza-
minu na uprawnienia budowlane, który
rzekomo odbył tę praktykę.
KW: Jak ocenia Pan poziom wyko-
nywania samodzielnych funkcji tech-
nicznych w budownictwie przez
członków ŚlOIIB?
S.Cz.: Uważam, że jest on wysoki,
chociaż zdarzają się uchybienia w ich
działalności, nawet tak poważne jak
w przypadku katastrofy hali targowej
w Katowicach, w przypadku której pro-
wadzone było postępowanie prokura-
torskie i akt oskarżenia trafił do sądu.
Z punktu widzenia odpowiedzialności
zawodowej sprawa została umorzo-
na ze względu na przedawnienie. Pro-
siłem jednak Rzecznika Odpowiedzial-
ności Zawodowej, aby poinformował
osoby, których dotyczyła ta sprawa, że
ich postępowanie było naganne i unik-
nęli utraty uprawnień budowlanych tyl-
ko ze względów formalnych. Śląska
Okręgowa Izba Inżynierów Budownic-
twa postulowała również, aby w przepi-
sach nie było przedawnienia wprzypad-
ku katastrofy budowlanej, wwyniku któ-
rej były ofiary śmiertelne.
KW: Co uważa Pan za największe
dokonania ŚlOIIB w 2008 r.?
S.Cz.: Oprócz omówionych już form
doskonalenia zawodowego, w postaci
prenumeraty czasopism technicznych
i licznego udziału członków Izby w róż-
nego typu szkoleniach, na uwagę za-
sługuje wydanie w 2008 r., przez pra-
cowników Okręgowej Komisji Kwalifi-
kacyjnej, kilkuset interpretacji upraw-
nień budowlanych. W końcu ub.r. uru-
chomiliśmy internetowy Serwis Bu-
dowlany, który umożliwia śledzenie
zmian w ustawach dotyczących bu-
downictwa. Nasi członkowie mogą
w nim również znaleźć wzory doku-
mentów i normy budowlane, a także
prześledzić cały proces inwestycyjny
krok po kroku.
KW: Nawiązując do VIII Zjazdu
ŚlOIIB, zaskoczył mnie wyjątkowo
sprawny przebieg obrad i niemal jed-
nomyślne podejmowanie uchwał.
S.Cz.: Jest to efekt wcześniejszych
spotkań władz naszej Izby z delegata-
mi, które odbyły się przed Zjazdem we
wszystkich obwodach wyborczych.
Delegaci zapoznali się z problematyką
podnoszoną na Zjeździe, a także ze
sprawami nurtującymi środowisko.
Na Zjazd przyjechali więc dobrze przy-
gotowani.
KW: Jakie główne zadania do re-
alizacji ma ŚlOIIB na najbliższy rok,
tzn. do Zjazdu Sprawozdawczo-Wy-
borczego?
S.Cz.: Chcemy przeprowadzić re-
mont zajmowanych pomieszczeń
i przekazać nowej Radzie Izby siedzi-
bę na miarę XXI wieku. Podniesie to
również standard pracy biura. Planuje-
my też zacieśnić współpracę z wyższy-
mi uczelniami, a przede wszystkim
z dziekanami wydziałów budownictwa,
aby nawiązać lepszy kontakt ze stu-
dentami. Przedstawiciel naszej Izby
uczestniczy w immatrykulacji studen-
tów I roku i wówczas dowiadują się oni
o istnieniu samorządu zawodowego
w budownictwie, a także o tym, że
po III roku studiów mogą rozpocząć
praktykę zawodową.
KW: Jakie ma Pan przesłanie dla
tych, którzy wejdą do władz ŚlOIIB
w 2010 r.?
S.Cz.: Życzę im, aby nie zmarnowali
tego, co zrobił działający dotychczas ze-
spół ludzi, a więc Rada oraz przewod-
niczący i członkowie wszystkich statuto-
wych organów Izby. Miałem szczęście,
że w I i II kadencji we władzach ŚlOIIB
pracowali znakomici fachowcy. Szkoda,
że zgodnie z przyjętymi wcześniej zasa-
dami osoby te nie mogą kandydować
do władz w III kadencji. Są tym samym
karani za swoje doświadczenie i kom-
petencje. Uważam, że decyzja doty-
cząca ograniczenia kadencyjności po-
winna być pozostawiona zjazdomokrę-
gowym.
KW: Obecnie działalność Śląs-
kiej Okręgowej Izby Inżynierów
Budownictwa wyróżnia się na
tle pozostałych izb okręgowych
i jest wzorem do naśladowania.
Życzę, aby ten poziom został
utrzymany. Bardzo dziękuję za
rozmowę.
80
PRAKTYKA BUDOWLANA
6 ’2009 (nr 442)
17 – 20 marca br. odbyły się w Wiśle, w kompleksie ho-
telowym „Stok” XXIV Warsztaty Pracy Projektanta Kon-
strukcji. Organizatorem Warsztatów był Małopolski Od-
dział PZITBwKrakowieprzywspółpracyOddziałówwBiel-
sku-Białej, Gliwicach i Katowicach. Tematyka tegorocznych
Warsztatów była kontynuacją rozpoczętego w 2006 r. cyklu
„Naprawy i wzmocnienia konstrukcji budowlanych” i dotyczyła:
podłoża budowlanego, fundamentów i budowli podziemnych,
głębokich wykopów, składowisk odpadów oraz wpływów śro-
dowiskowych wpodłożu. Uwzględniając oczekiwania środowi-
skainżynierskiego, tematykęWarsztatówposzerzonoowyma-
gania Eurokodu 7 wraz z jego praktycznym zastosowaniem.
Nad doborem tematyki wykładów oraz ich merytoryczną
oceną pracował prof. dr hab. inż. Janusz Kawecki. Trud-
no nie wspomnieć o współpracy w tym zakresie z Sekcją
Geotechniki i Infrastruktury Podziemnej Komitetu Inżynierii
Lądowej i Wodnej Polskiej Akademii Nauk. Patronat bran-
żowy nad WPPK objęły: Krajowa Rada Polskiej Izby Inży-
nierów Budownictwa oraz Małopolska i Śląska Okręgowa
Izba InżynierówBudownictwa, natomiast patronat medialny:
„Inżynieria i Budownictwo”, „Materiały Budowlane” oraz
„Inżynier Budownictwa”. Sponsorami zostały firmy: KELLER
POLSKA, PERI POLSKA, TERRATECH i TITAN POLSKA.
Wuroczystymotwarciu Warsztatówuczestniczyli m.in. Pre-
zes Krajowej Rady PIIBprof. dr hab. inż. ZbigniewGrabow-
ski, Wiceprezesi PIIB: mgr inż. Zbysław Kałkowski oraz
mgr inż. Stefan Wójcik, Przewodniczący Małopolskiej OIIB
dr inż. Zygmunt Rawicki, Przewodniczący Śląskiej OIIB
mgr inż. Stefan Czarniecki, J.M. Rektor Politechniki Kra-
kowskiej prof. dr hab. inż. Kazimierz Furtak oraz Dziekan
Wydziału Inżynierii Lądowej Politechniki Krakowskiej
dr hab. inż. Tadeusz Tatara, prof. PK. Pod nieobecność
przewodniczącego, Zarząd Główny PZITB reprezentowali
Wiceprezesi: dr inż. Ireneusz Jóźwiak, dr inż. Zygmunt
Rawicki oraz Sekretarz Generalny mgr inż. Elżbieta Jani-
szewska-Kuropatwa.
Wystąpienia wykładowców Warsztatów zostały pogrupo-
wane wdziewięciu sesjach, którymprzewodniczyli przewod-
niczący oddziałów PZITB oraz członkowie komitetu organi-
zacyjnego. Wszystkie wykłady były wygłaszane wskróconej
formie. Na zakończenie poszczególnych sesji organizatorzy
przewidzieli czas na dyskusję, ale było go, jak zwykle, za ma-
ło i rozmowy kontynuowano w kuluarach.
W trakcie Warsztatów zajęto się szeroko rozumianą pro-
blematyką geotechniki, europejskimi normami geotechnicz-
nymi, projektowaniem oraz metodyką obliczeń. Niezależnie
od tematów naukowo-technicznych przedstawiono możli-
wości uczestniczących firm oraz relacje bezpośrednio z re-
alizacji i placówbudów. Wpierwszych trzech sesjach wykła-
dowych omówiony został Eurokod 7, a pieczę nad tą tema-
tyką prof. dr hab. inż. Janusz Kawecki powierzył prof. dr.
hab. inż. Lechowi Wysokińskiemu. W dalszych wykła-
dach poruszano tematy związane z problematyką głębokich
wykopów, technologiami wzmacniania gruntu oraz zabezpie-
czaniem skarp, wykopów i nasypów. Sesja szósta dotyczy-
ła diagnostyki dynamicznej konstrukcji zagłębionych wgrun-
cie, wpływu drgań na budowle i ludzi oraz geotechnicznych
problemówna terenach górniczych. Wdalszych sesjach nie
zabrakło również interesującego tematu fundamentowania
XXIV WARSZTATY PRACY PROJEKTANTA KONSTRUKCJI
„Naprawy i wzmocnienia konstrukcji budowlanych”
BESKI DY KRAKÓW
Przy stole prezydialnym: Przewodniczący Małopolskiego Oddziału
PZITB dr inż. Marian Płachecki, Przewodniczący Gliwickiego Od-
działu PZITBdr inż. RadosławJasiński, Przewodniczący Komitetu
Organizacyjnego XXIVWPPKmgr inż. MirosławBoryczko i Prze-
wodniczący Komitetu Naukowego XXIV WPPK prof. dr hab. inż.
Janusz Kawecki
Przedstawiciele Patrona Branżowego. Od lewej: Przewodniczący
Śląskiej OIIB mgr inż. Stefan Czarniecki, Prezes Polskiej Izby
Inżynierów Budownictwa prof. dr hab. inż. Zbigniew Grabowski
i Przewodniczący Małopolskiej OIIB dr inż. Zygmunt Rawicki
81
PRAKTYKA BUDOWLANA
6 ’2009 (nr 442)
waspekcie zarówno konstrukcji nowoczesnych, jak i wzmac-
niania zabytkowych. Końcowe wykłady sesji ósmej i dziewią-
tej związane były z zabezpieczeniem antykorozyjnym, bez-
pieczeństwemtuneli i garaży podziemnych, badaniami geo-
technicznymi wdrogownictwie, posadowieniemobiektówin-
frastruktury transportu lądowego oraz statecznością zboczy
wysypisk odpadów komunalnych.
Tradycją Warsztatówsą wieczory inżynierskie, których te-
matyka nie zawsze jest bezpośrednio związana z zagadnie-
niami przedstawianymi w wykładach. W tym roku przedsta-
wiciele Instytutu Techniki Budowlanej zaprezentowali nową
koncepcję przepisów techniczno-budowlanych (warunków
technicznych) dla budynków, opracowywaną na zlecenie
Ministerstwa Infrastruktury. Ideą jest wydzielenie w przepi-
sach techniczno-budowlanych dwóch części: pierwszej za-
wierającej tzw. wymagania podstawowe oraz drugiej zawie-
rającej warunki techniczne, których zastosowanie stwarza
„domniemanie spełnienia” wymagań sformułowanych
w pierwszej części przepisów.
Teksty wszystkich wykładów zostały wydane w obszer-
nym, trzytomowymwydawnictwie zawierającymrównież pre-
zentacje technologii i wyrobówfirm. WCentrumWystawien-
niczym zorganizowanych zostało 46 stoisk, a wyróżniające
się firmy uhonorowano pucharami za najlepsze przedstawie-
nie swoich ofert i osiągnięć. Wkolejności otrzymały je firmy:
TITAN POLSKA, GEO-
BRUGG i SPECBUD.
Trudno nie wspomnieć
o bardzo wysokim pozio-
mie wygłaszanych pod-
czas sesji referatówfirmo-
wych (TITAN POLSKA,
HILTI, KELLER, GEOTIM,
DATACOMP, SOLETAN-
CHE POLSKA, PERI). Or-
ganizatorzy zadbali rów-
nież o wymiar estetyczny
posesyjnych wieczorów.
Uczestnicy mieli okazję
wysłuchać recitalu Andrzeja Sikorowskiego i Mai Sikorow-
skiej oraz obcować z beskidzkimfolklorem, degustując swoj-
skie jadło w stylowej karczmie.
WXXIV Warsztatach Pracy Projektanta Konstrukcji udział
wzięło 535 uczestników reprezentujących środowisko pro-
jektantów, wykonawców, firmy oraz przedstawicieli świata
nauki. Na zakończenie przedstawiona została informacja
o XXV jubileuszowych Warsztatach, których organizacja
przypada Oddziałowi Gliwickiemu PZITB we współpracy
z Oddziałami w Bielsku-Białej, Katowicach i Krakowie.
mgr inż. Mirosław Boryczko
Rozmowy kuluarowe: Wiceprezes
Polskiej Izby InżynierówBudownictwa
mgr inż. ZbysławKałkowski i Sekretarz
Generalny PZITB mgr inż. Elżbieta
Janiszewska-Kuropatwa
22 kwietnia br. odbyło się w Warszawie seminarium
„Fundamenty palowe 2009”, zorganizowane przez In-
stytut Badawczy Dróg i Mostów we współpracy z Pol-
skimZrzeszeniemWykonawcówFundamentówSpecjal-
nych (PZWFS). Spotkanie cieszyło się bardzo dużym zain-
teresowaniem. Wzięło w nim udział ponad 300 osób, w tym:
przedstawiciele biur projektowych, firm wykonawczych,
uczelni i instytutównaukowo-badawczych. Wśród zaproszo-
nych gości były również osoby odpowiedzialne za realiza-
cję I etapu budowy Stadionu Narodowego w Warszawie,
m.in. Janusz Kubicki – Dyrektor ds. Realizacji Narodowe-
go Centrum Sportu, Miłosław Matejko i Marcin Wesoły
– projektanci konstrukcji Stadionu Narodowego oraz Paweł
Tustanowski – kierownik budowy (Pol Aqua).
Seminariumpodzielono na dwie części. Pierwszą prowadził
Ryszard Brzosko – Prezes PZWFS, a drugą Piotr Ry-
chlewski – Przewodniczący Komitetu Organizacyjnego se-
minarium. Przygotowano 12 referatów, których tematyka
obejmowała:
● wzmacnianie podłoża Stadionu Narodowego w Warsza-
wie (Marcin Wesoły i Miłosław Matejko – Biuro Matejko
i Partnerzy Biuro Konstrukcyjne; Matejko &Wesoły Biuro Pro-
jektowe S.C.);
● badanie pali testowych (Piotr Rychlewski – Instytut
Badawczy Dróg i Mostów);
● prefabrykowane żelbetowe pale wbijane (Dariusz Sobala –
Aarsleff Sp. z o.o.);
● współczesne metody wykonywania pali wierconych (Bo-
lesławKłosiński – Instytut Badawczy Dróg i Mostów, Edward
Marcinków – MOSTMARPAL);
● iniekcję podstaw pali wierconych (Czesław Szyman-
kiewicz – Instytut Badawczy Dróg i Mostów);
● wykorzystanie sondowań statycznych do obliczania no-
śności i osiadań pali (Kazimierz Gwizdała – Politechnika
Gdańska, Maciej Stęczniewski – Politechnika Łódzka, Ire-
neusz Dyka – Uniwersytet Warmińsko-Mazurski wOlsztynie);
● posadowienie wieżowca Sky Tower we Wrocławiu
(Bolesław Kłosiński – Instytut Badawczy Dróg i Mostów,
Jacek Andrzejewski – BWL Projekt);
● zastosowanie pali FDP w budownictwie mostowym
(Roman Rogowski i Piotr Fronczak – P. I. IMB);
● ściany oporowe na przykładzie obwodnicy miejscowoś-
ci Lubień (Andrzej Kulawik – Arcadis Sp. z o.o., Robert
Sołtysik – Soley Sp. z o.o);
● kotwienie ścianek szczelnych na budowie Stadionu Naro-
dowegowWarszawie(Rafał Czarnecki, Tomasz Żorek–Pry-
watne Przedsiębiorstwo Inżynieryjne Gerhard Chrobok Sp.J.);
● zastosowanie mikropali pod posadowienie i wzmocnie-
nie fundamentów(MarcinDerlacz, Jerzy Czaplicki – Stump-
-Hydrobudowa Sp. z o.o.).
Więcej o Stadionie Narodowym na str. 52 w tym numerze.
Wszystkiereferatybyłyniezwykleinteresującei pozwoliłykom-
pleksowo omówić tematykę posadowienia obiektów. Organiza-
toromnależy sięwięc uznanienietylkozaprofesjonalneprzygo-
towanieseminarium, aleprzedewszystkimtrafnedobranietema-
tów i autorów referatów. Umiejętnie połączyli teorię z praktyką,
co pozwoliło na wymianę zawodowych doświadczeń.
Na zakończenie seminariumwszyscy uczestnicy potwier-
dzili potrzebę kontynuowania tej tematyki i wyrazili chęć
uczestniczenia w kolejnym spotkaniu. Zaplanowano więc je
na 6 października br., a na marzec 2010 r. seminarium
dotyczące ścian szczelinowych i obudów wykopów.
(ek)
Fundamenty palowe 2009
82
6 ’2009 (nr 442)
INFORMATOR GŁÓWNEGO URZĘDU NADZORU BUDOWLANEGO
W związku z pojawiającymi się wątpliwościami w sprawie
możliwości umarzania opłat legalizacyjnych, o których mowa
w art. 49 oraz art. 49b ustawy z 7 lipca 1994 r. – Prawo budow-
lane (Dz.U. z 2006 r. nr 156, poz. 1118 z późn. zm.), przedsta-
wiamy wyjaśnienia zgodne ze stanowiskiem Głównego Urzędu
Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa wyrażonym w piś-
mie z 12.01.2009 r., znak: KR-50-89/08/KLI/miz W/320/09.
Zgodnie z treścią art. 49 ust. 1 ustawy – Prawo budowlane, regu-
lującego procedurę legalizacji samowoli budowlanej, organ nadzo-
rubudowlanego, któryotrzymał wwyznaczonymterminiedokumen-
ty, októrychmowawart. 48ust. 3ww. ustawy, traktowanejakownio-
sek o zatwierdzenie projektu budowlanego i wydanie pozwolenia
nawznowienierobót budowlanychalbowniosekozatwierdzeniepro-
jektu budowlanego, jeżeli budowa została zakończona, jest zobo-
wiązanyzbadać, czyprojekt budowlanyspełniatrzyokreślonewtym
przepisie przesłanki. Organ bada zgodność projektu zagospodaro-
wania działki lub terenu z przepisami o planowaniu i zagospodaro-
waniu przestrzennym, a w szczególności z ustaleniami obowiązu-
jącego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego,
kompletność projektu budowlanego i posiadanie wymaganych opi-
nii, uzgodnień, pozwoleń i sprawdzeń, a także wykonanie projektu
budowlanegoprzez osobęposiadającąwymaganeuprawnieniabu-
dowlane. W przypadku, gdy nie stwierdza nieprawidłowości w wy-
żej wymienionymzakresie, organ nadzoru budowlanego ustala wy-
sokość opłaty legalizacyjnej w drodze postanowienia.
Odczasuwprowadzeniainstytucji opłaty legalizacyjnej do art. 49
ustawy – Prawo budowlane (to jest od 11 lipca 2003 r.), ust. 2 tego
przepisu stanowi, że do opłaty legalizacyjnej stosuje się odpowied-
nio przepisy dotyczące kar, o których mowa w art. 59f ust. 1, z tym
że stawka opłaty legalizacyjnej podlega pięćdziesięciokrotnemu
podwyższeniu. W art. 59f ust. 1 brak jest odesłania do Ordynacji
podatkowej, a nawiązanie do tych regulacji następuje „za pośred-
nictwem” art. 59g ust. 5 ustawy – Prawo budowlane. Podkreślić
przy tym trzeba, że odesłanie do działu III Ordynacji podatkowej
wprowadzonezostałodopiero31maja2004r., czyli ponadrok póź-
niej, niż wprowadzono instytucję opłaty legalizacyjnej. Wynika z
tego, że w tamtym czasie w ogóle nie było możliwe rozłożenie
na raty, odroczenie płatności ani tymbardziej umorzenie opłaty le-
galizacyjnej. Z kolei przepis art. 49b ust. 5 ustawy – Prawo budow-
lane stanowi, że do opłaty legalizacyjnej stosuje się odpowiednio
przepisy art. 59g, dotyczące kar, z modyfikacjami dotyczącymi sta-
wek opłat, wynikającymi wprost z treści ust. 5 art. 49b. Zaznaczyć
jednak trzeba, że do 30 maja 2004 r. wtreści art. 49b ust. 5 widnia-
ło odesłanie do art. 59f ust. 1 (tak jak wobecnymart. 49 ust. 2). Na-
tomiast przepis art. 59g ust. 5 ustawy – Prawo budowlane odsyła
do odpowiedniegostosowaniadziałuIII ustawy – Ordynacjapodat-
kowa. Oznacza to, że w stosunku do opłat legalizacyjnych rozwią-
zania przyjęte przez ustawodawcę wOrdynacji podatkowej (wtym
również instytucja umorzenia zaległości podatkowych) mają zasto-
sowanie przez podwójne oraz potrójne odesłanie do odpowiednie-
go stosowania wymienionych przepisów.
W literaturze i orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że od-
powiednie stosowanie przepisu może polegać na jego zastoso-
waniu wprost, z odpowiednimi modyfikacjami lub na odmowie
jego zastosowania ze względu na określone różnice. Zastoso-
wanie odpowiednio przepisu z określonymi modyfikacjami jest
uzasadnione odmiennością stanu „podciąganego” pod dyspozy-
cję stosowanego przepisu. Natomiast odmowa stosowania prze-
pisu może wynikać albo bezpośrednio z treści wchodzących
w grę regulacji prawnych, albo z tego, że zastosowania danej
normy nie dałoby się pogodzić ze specyfiką i odmiennością roz-
poznawanegostanu(por. wyrokSNz29kwietnia2008r.,III CZP17/08;
wyrok SNz 6 grudnia 2000 r., III CZP 41/00 OSNC 2001/4/57; po-
stan. TK z 25 lutego 2004 r., K 23/03 OTK 14/2A/2004; postan.
TK z 4 października 2006 r., K 31/06 OTK 135/9A/2006). Z taką
sytuacją mamy do czynienia w przypadku systemu odesłań
wustawie – Prawo budowlane, dotyczącego odpowiedniego sto-
sowania do opłaty legalizacyjnej przepisów dotyczących kar,
do których z kolei mają „odpowiednie” zastosowanie przepisy
o zobowiązaniach podatkowych z Ordynacji podatkowej. Taki spo-
sób regulacji wynika ze zbliżonej konstrukcji prawnej kar i opłat
legalizacyjnych występujących w ustawie – Prawo budowlane
oraz zobowiązań podatkowych. Ze względu na specyfikę opłaty
legalizacyjnej, która jest warunkiem legalizacji samowoli budow-
lanej, trudno jest jednak przyjąć, że odesłanie takie pozwala na za-
stosowanie w pełnym zakresie przepisów działu III Ordynacji po-
datkowej, w tym tych, które dotyczą umorzenia zaległości podat-
kowej. W sytuacji bowiem nieuiszczenia opłaty legalizacyjnej
woznaczonymterminie nie można przyjąć odpowiedniego zasto-
sowania przepisów działu III ustawy – Ordynacja podatkowa, do-
tyczących umorzenia zaległości podatkowych, skoro ustawodaw-
ca przewidział wprost wustawie – Prawo budowlane rozwiązanie
prawne takiego przypadku. Innymi słowy sankcje nieuiszczenia
opłaty legalizacyjnej w terminie określa nie prawo podatkowe
– rozdziały 5 i 6 działu III Ordynacji podatkowej noszące tytuły „Za-
ległość podatkowa” oraz „Odsetki za zwłokę i opłata prolongacyj-
na” – ale przepisy ustawy – Prawo budowlane, tj. art. 48 nakazu-
jący wydanie nakazu rozbiórki samowoli budowlanej.
Dopuszczalność odroczenia terminu płatności czy rozłożenia
na raty opłaty legalizacyjnej może znaleźć uzasadnienie
waspekcie „odpowiedniego” stosowania przepisówdziału III Or-
dynacji podatkowej. Z kolei umorzeniu, zgodnie z art. 67a § 1
pkt 3 Ordynacji podatkowej, podlegać mogą jedynie zaległości
podatkowe, a nie kwoty podatku. Podatnicy, którzy wnoszą
o umorzenie podatku (przed upływem jego terminu płatności),
nie mogą skutecznie tego uzyskać. Organ podatkowy w takiej
sytuacji, wzależności od okoliczności, albo nie wszczyna postę-
powania podatkowego, albo też wszczęte postępowanie uma-
rza. Nieuiszczenie opłaty legalizacyjnej wterminie powodu-
je, że właściwy organ wydaje decyzję, w której nakazuje
rozbiórkę obiektu budowlanego będącego w budowie albo
wybudowanego bez wymaganego zezwolenia albo zgłosze-
nia (zob. art. 49 ust. 3 oraz 49b ust. 7 ustawy – Prawo budow-
lane). Jedynie uiszczenie przedmiotowej opłaty w terminie po-
woduje, że zostaje spełniony warunek legalizacji samowoli bu-
dowlanej, co nie skutkuje wydaniem takiego nakazu. Opłaty le-
Departament Prawno-Organizacyjny GUNB
informuje:
Opłata legalizacyjna
83
6 ’2009 (nr 442)
INFORMATOR GŁÓWNEGO URZĘDU NADZORU BUDOWLANEGO
galizacyjnej nie uiszcza się zatem po terminie płatności. Nie
można też mówić o powstaniu zaległości podatkowej, a więc
w rezultacie nie można rozważać jej umorzenia na podstawie
przepisów podatkowych. Dodatkowo podkreślić trzeba, że ze
względu na specyficzny charakter opłaty legalizacyjnej trudno
przypisać jej wszystkie cechy wynikające z ustawowej definicji
podatku. Podatkiemjest bowiempublicznoprawne, nieodpłatne,
przymusowe, nieekwiwalentne oraz bezzwrotne świadczenie
pieniężne na rzecz Państwa, województwa, powiatu lub gminy,
wynikające z ustawy podatkowej. Wtymprzypadku trudno twier-
dzić, że opłata legalizacyjna stanowi przymusowe świadczenie
pieniężne. Ponadto z jej nieuiszczeniem ustawa wiąże jedno-
znaczne skutki prawne. Należy zwrócić uwagę na argumenty
przedstawione przez Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu
wyroków: z 26 marca 2002 r., SK 2/01 oraz z 18 październi-
ka 2006 r. P 27/05, w których przedmiotem rozstrzygnięcia by-
ły przepisy ustawy – Prawo budowlane, regulujące instytucję le-
galizacji samowoli budowlanej i rozwiązania intertemporalne.
Trybunał Konstytucyjny podkreśla, że ustawodawca poszukując
optymalnych form przeciwdziałania naruszeniom prawa, w po-
staci samowoli budowlanej, wprowadził możliwość legalizacji
takiej samowoli po spełnieniu określonych warunków ustawo-
wych przez podmiot naruszający prawo. Jednymz takich instru-
mentów jest konieczność uiszczenia opłaty legalizacyjnej.
Wymienione argumenty przemawiają także za niemożliwością
pogodzenia celów i funkcji rozwiązań prawnych wprowadzonych
przez ustawodawcę w art. 48 i 49 ustawy – Prawo budowlane
z przyjęciemdopuszczalności stosowania instytucji umorzenia za-
ległości podatkowych w stosunku do opłaty legalizacyjnej.
Podmiot naruszający prawo w postaci samowoli budowlanej
i korzystający z uprawnienia jej legalizacji, a jednocześnie nieuisz-
czający opłaty legalizacyjnej w stosownym terminie, nie może li-
czyć na dalsze ulgi w postaci umorzenia opłaty legalizacyjnej,
gdyż stałoby to wsprzeczności z konstytucyjną zasadą równości
wstosunku do tych podmiotów, które dopełniły wszystkich wymo-
gówustawowych związanych z realizacją inwestycji budowlanej.
Tym bardziej że nakaz rozbiórki przewidziany w treści art. 48
ustawy – Prawo budowlane ma charakter restytucyjny, a nie re-
presyjny, służący jedynie zapewnieniu tzw. ładu architektoniczne-
go i przestrzennego w ogólnie pojętym porządku publicznym.
Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowa-
niuegzekucyjnymwadministracji (Dz.U. z 2005r. nr 229, poz. 1954
z późn. zm.), egzekucjęadministracyjnąstosujesiędoobowiązków
określonych w art. 2, gdy wynikają one z decyzji lub postanowień
właściwychorganów, albo–wzakresieadministracji rządowej i jed-
nostek samorządu terytorialnego – bezpośrednio z przepisu pra-
wa, chyba że przepis szczególny zastrzega do tych obowiązków
tryb egzekucji sądowej. Egzekucji administracyjnej podlegają
m.in. obowiązki o charakterze niepieniężnympozostające we
właściwości organów administracji rządowej i samorządu te-
rytorialnego lub przekazane do egzekucji administracyjnej
napodstawieprzepisuszczególnego(art. 2§1pkt 10ustawyopo-
stępowaniu egzekucyjnym w administracji). Należy zaznaczyć, że
wprzypadku, gdyinwestor wybudował napodstawiezgłoszeniatym-
czasowy obiekt budowlany, niepołączony trwale z gruntemi przewi-
dziany dorozbiórki lubprzeniesieniawinnemiejscewterminieokre-
ślonym w zgłoszeniu, ale nie później niż w okresie 120 dni od dnia
rozpoczęcia budowy określonego wzgłoszeniu (art. 29 ust. 1 pkt 12
w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 1 ustawy z 7 lipca 1994 r. – Prawo budow-
lane, Dz.U. z 2006 r. nr 156, poz. 1118 z późn. zm.), obowiązek roz-
biórki przedmiotowego obiektu wynika bezpośrednio z przepisów
ustawy o postępowaniu egzekucyjnymwadministracji.
Zgodnie z art. 29 ust. 1 pkt 12 ustawy – Prawo budowlane, in-
westor jest zobowiązany rozebrać tymczasowy obiekt budowla-
ny po określonym w zgłoszeniu terminie albo po upływie 120 dni
od rozpoczęcia jego budowy, jeżeli zgłoszenie przewidywało póź-
niejszy termin rozbiórki lub tego terminu nie zawierało. Nie ma zna-
czenia fakt, czy zgłoszenie stało się skuteczne przez tzw. milczą-
cą zgodę organu, czy też organ pisemnie poinformował inwesto-
ra, że nie wnosi sprzeciwu. Inwestor zobowiązany jest do dobro-
wolnego wykonania obowiązku, bez konieczności podejmowania
działań przez organy administracji. Natomiast jeśli osoba zobo-
wiązana uchyla się od wykonania ciążącego na niej obowiązku,
wówczas organemwłaściwymdo żądania wykonania obowiązku
rozbiórki jest organ administracji architektoniczno-budowlanej
I instancji, który przyjął zgłoszenie bez sprzeciwu (zob. wyrok NSA
z 28grudnia2007r., sygn. akt: II OSK1746/06). Organtenjest wte-
go rodzaju sprawach zarówno wierzycielem, jak i organemegzeku-
cyjnymi przepisy zobowiązują go do przeprowadzenia stosownego
postępowania w trybie przepisów ustawy o postępowaniu egzeku-
cyjnym w administracji. Stosownie do art. 3 § 1 wymienionej usta-
wy, wskazany organ powinien sporządzić tytuł wykonawczy, o któ-
rym mowa w art. 27 § 1 wymienionej ustawy i wszcząć egzekucję
bezpośrednio na podstawie przepisu prawnego.
Wzory wniosku o pozwolenie na budowę, oświadczenia o po-
siadanymprawie do dysponowania nieruchomością na cele bu-
dowlane oraz decyzji o pozwoleniu na budowę określone zo-
stały w załącznikach nr 1-3 rozporządzenia Ministra Infrastruk-
tury z 23 czerwca 2003 r. w sprawie wzorów: wniosku o pozwo-
lenie na budowę, oświadczenia o posiadanym prawie do dys-
ponowania nieruchomością na cele budowlane i decyzji o po-
zwoleniu na budowę (Dz.U. nr 120, poz. 1127 z późn. zm.).
Treść wniosków, oświadczeń oraz decyzji musi być zgodna
z wzorami, określonymi w wymienionym rozporządzeniu.
Wszystkie wnioski o pozwolenie na budowę, decyzje o pozwo-
leniu na budowę oraz oświadczenia o posiadanym prawie
do dysponowania nieruchomością na cele budowlane powinny
w pełni odzwierciedlać treść wskazaną we wzorach. Nieprawi-
dłowe jest więc modyfikowanie wzorówprzez organy administra-
cji architektoniczno-budowlanej, jak i strony postępowania,
wszczególności pomijanie niektórych punktów, zmiana kolejno-
ści punktów czy modyfikacja ich treści.
Rozbiórki obiektów tymczasowych
Stosowanie wzorów wniosku o pozwolenie na budowę
i decyzji o pozwoleniu na budowę
84
6 ’2009 (nr 442)
INFORMATOR GŁÓWNEGO URZĘDU NADZORU BUDOWLANEGO
W
ojewódzki Inspektorat Nadzoru Budowlanego
w Katowicach wchodzi w skład administracji ze-
spolonej województwa działającej pod przewod-
nictwem Wojewody Śląskiego i wykonuje zadania
przewidziane ustawą – Prawo budowlane w zakresie nadzo-
ru budowlanego. WInspektoracie jest zatrudnionych 45 osób,
przy czym większość ma wyższe wykształcenie inżynierskie
i uprawnienia budowlane oraz wieloletnie doświadczenie
w pracy w administracji. Obecnie trwa reorganizacja Inspek-
toratu polegająca na likwidacji delegatur, które miały siedziby
wCzęstochowie i Bielsku-Białej. Stworzenie jednolitej struktury
organizacyjnej ma zapewnić prawidłowe funkcjonowanie Urzę-
du, polepszyć jakość i terminowość załatwiania spraw. Od 7 li-
stopada 2007 r. Śląskim Wojewódzkim Inspektorem Nadzoru
Budowlanego jest mgr inż. Małgorzata Mazur, a obowiązki
zastępcy pełni mgr inż. Witold Sas-Nowosielski.
W Wojewódzkim Inspektoracie Nadzoru Budowlane-
go wKatowicach działają następujące wydziały meryto-
ryczne:
● Wydział Orzecznictwa Administracyjnego – jako or-
gan II instancji prowadzi postępowania odwoławcze od roz-
strzygnięć powiatowych inspektorównadzoru budowlanego
wzakresie ich właściwości, rozpatruje skargi i wnioski wtym
samym zakresie rzeczowym oraz prowadzi postępowania
administracyjne w trybie nadzwyczajnym jako organ I in-
stancji. W 2008 r. wydział wydał 1626 decyzji i postano-
wień, w tym 251 zaskarżono do WSA;
● Wydział Inspekcji i Kontroli – prowadzi kontrole kom-
pleksowe i doraźne starostów, jako organówadministracji ar-
chitektoniczno-budowlanej, oraz powiatowych inspektorów
nadzoru budowlanego. Wydział działa od lutego br.
Wykonuje w ciągu miesiąca średnio dwie kontrole powiato-
wych inspektorów nadzoru budowlanego i organów admini-
stracji architektoniczno-budowlanej I stopnia;
● Wydział Wyrobów Budowlanych – realizuje działa-
nia kontrolne planowe i doraźne u producentów i sprze-
dawców wyrobów budowlanych oraz prowadzi postępowa-
nia administracyjne w sprawach wprowadzania do obrotu
wyrobów budowlanych – jako I instancja. Bierze również
udział wkontrolach prowadzonych przez Głównego Inspek-
tora Nadzoru Budowlanego. W 2008 r. przeprowadził
143 kontrole, w czasie których skontrolował 361 wyro-
bów budowlanych;
● Wydział Infrastruktury Technicznej – realizuje zadania
związane z drogami kolejowymi i obiektami inżynierskimi,
budowlami i urządzeniami
na obszarach kolejowych, bu-
downictwa transportu i lotnisk
cywilnych oraz obiektów
hydrotechnicznych. Prowadzi
również działalność inspekcyj-
ną dotyczącą prawidłowości
przebiegu procesu budowlanego oraz utrzymania obiektów
budowlanych. W2008 r. wydał 330 decyzji i postanowień i
przeprowadził 262 kontrole oraz oględziny w terenie. Co-
rocznie opracowywany jest raport dotyczący bezpieczeń-
stwa budowli hydrotechnicznych na terenie województwa
śląskiego;
● Zespół do sprawBudownictwa Obronności i Bezpie-
czeństwa – prowadzi postępowania administracyjne i dzia-
łalność inspekcyjną przebiegu procesu budowlanego oraz
utrzymania obiektówbudowlanych wzakresie budownictwa
obronności i bezpieczeństwa na terenach zamkniętych.
Śląski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
współpracuje z Państwową Strażą Pożarną, Państwową In-
spekcją Sanitarną oraz innymi jednostkami administracji ze-
spolonej województwa wramach corocznie organizowanych
przez Wojewodę Śląskiego akcji, koordynowanych przez
CentrumZarządzania Kryzysowego np. „Bezpieczne Ferie”,
„Bezpieczne Wakacje”, „Bezpieczna Szkoła” itp. Ponadto
w2009 r., wspólnie z Państwową Inspekcją Pracy, WINBre-
alizuje akcję „Bezpieczna Budowa”. Inspektorat uczestniczy
również wwielu targach budowlanych organizowanych na te-
renie województwa, wyróżniając najlepsze wyroby budowla-
ne nagrodą Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru
Budowlanego.
Śląski WINB nadzoruje me-
rytoryczne rozstrzygnięcia
36 powiatowych inspektorów
nadzoru budowlanego, w tym
19 grodzkich, w których za-
trudnionych jest 263 pracow-
Wojewódzki Inspektorat Nadzoru
Budowlanego w Katowicach
Kierownictwo WINB w Katowicach. Od lewej: Adam Krześniak
– kierownik Zespołu do sprawBudownictwa Obronności i Bezpie-
czeństwa; Sławomir Łabędź – naczelnikWydziału Inspekcji i Kon-
troli; Zdzisława Miniewska – naczelnik Wydziału Orzecznictwa
Administracyjnego; Małgorzata Mazur – Śląski Wojewódzki
Inspektor Nadzoru Budowlanego; Grzegorz Skórka – naczelnik
Wydziału WyrobówBudowlanych; Jolanta Bogacz – główna księ-
gowa; Krzysztof Jaroczyński i Tadeusz Madera – Wydział Infra-
struktury Technicznej
Wojewódzki Inspektorat Nadzoru Budowlanego w Katowicach
40-024 Katowice, ul. Powstańców 41a
tel. (032) 207-79-39, fax (032) 256-46-79
e-mail: winb@katowice.uw.gov.pl,
winbsekretariat@katowice.uw.gov.pl
www.winb.katowice.uw.gov.pl
85
6 ’2009 (nr 442)
INFORMATOR GŁÓWNEGO URZĘDU NADZORU BUDOWLANEGO
ników razem z obsługą administracyjno-kadrowo-księgo-
wą. Średnie zatrudnienie pracowników merytorycznych
realizujących zadania nadzoru budowlanego to 5 inspek-
torów na powiat. Jest to liczba stanowczo zbyt mała do
właściwej realizacji zadań ze względu na specyfikę zabu-
dowy terenu i wysoką gęstość zaludnienia naszego woje-
wództwa. To, że Śląskie jest regionem przemysłowym i wy-
soko zurbanizowanym, powoduje konieczność dobrego
zorganizowania i dużego zaangażowania powiatowych or-
ganów nadzoru budowlanego województwa. Specyfikę re-
gionu stanowią obszary przemysłowe i poprzemysłowe
z licznymi obiektami fabryk, kopalń i hut. Bardzo dużym
problemem są tereny z czynną eksploatacją górniczą, któ-
ra zmusza inwestorów do stosowania kosztownych zabez-
pieczeń. Szkody górnicze stanowią również duży kłopot dla
właścicieli istniejących obiektów, zwłaszcza tych, które nie
zostały zabezpieczone na etapie budowy. W rozwiązywa-
niu tych problemów pomaga środowisko naukowe skupio-
ne wokół Politechniki Śląskiej oraz Głównego Instytutu Gór-
nictwa w Katowicach.
Małgorzata Mazur
Śląski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Województwo śląskie, którego stolicą są Katowice, obej-
muje historyczne ziemie Górnego Śląska i Małopolski,
w tym Zagłębie Dąbrowskie. Jest jedynym województwem
w Polsce, w którym jest więcej powiatów grodzkich (19) niż
ziemskich (17). Znajduje się tu 68 miast. 23 powiaty liczą
powyżej 100 tys. mieszkańców. Z tego powodu gęstość za-
ludnienia na Śląsku jest bardzo duża, zwłaszcza w skupi-
skach miejskich. Większość powiatów ziemskich jest silnie
zurbanizowana, zwłaszcza zabudową mieszkaniową
i obiektami rekreacyjnymi dla mieszkańców dużych miast.
Powoduje to również duże miejscowe zagęszczenie zabu-
dowy i to nie tylko mieszkaniowej. Śląskie jest najgęściej za-
ludnionym województwem w Polsce. Średnie zaludnienie
wynosi 122 osoby/km
2
, a na Śląsku 379 osób/km
2
.
Region śląski zajmuje pierwsze miejsce pod względem
infrastruktury łączności, dostępności komunikacyjnej oraz
zaplecza przemysłowego – jest to najbardziej uprzemysło-
wiony region wPolsce i jeden z najbardziej uprzemysłowio-
nych w Europie. 35% ludności pracuje w przemyśle i bu-
downictwie, podczas gdy w kraju ta średnia wynosi 27%.
Wwojewództwie śląskimużytki rolne stanowią 39,4%ob-
szaru, aśredniakrajowato51,7%, cowprzeliczeniunajednego
mieszkańca wynosi 0,11 ha (średnia krajowa 0,42 ha).
Podane informacje jednoznacznie wskazują na przemy-
słowy i mocno zurbanizowany charakter województwa, co
decyduje także o specyfice działania tutejszego WINB.
Podstawowe dane:
powierzchnia – 12 333,51 km²; ludność – 4 654 115
mieszkańców (2008 r.); gęstość zaludnienia – 377
mieszkańców/km²; urbanizacja – 78,4%; powiaty – grodz-
kie 19; ziemskie 17; gminy – miejskie 49 (miasta: 71); miej-
sko-wiejskie 22; wiejskie 96.
Charakterystyka województa śląskiego
Ustawodawca w art. 35 ust. 1 pkt 4 ustawy z 7 lipca 1994 r.
–Prawobudowlane(Dz.U. z2006r. nr 156, poz. 1118zpóźn. zm.)
expressis verbis stwierdza, że przed wydaniem decyzji
o pozwoleniu na budowę lub odrębnej decyzji o zatwier-
dzeniu projektu budowlanego, właściwy organ admini-
stracji architektoniczno-budowlanej sprawdza m.in. wy-
konanie projektu przez osobę posiadającą wymagane
uprawnienia budowlane i legitymującą się zaświadcze-
niem potwierdzającym wpis na listę członków właściwej
izby samorządu zawodowego. W związku z tym, właściwy
organ administracji architektoniczno-budowlanej powinien
dokładnie sprawdzić, czy projekt budowlany został sporzą-
dzony przez osobę posiadającą uprawnienia budowlane
do projektowania w odpowiedniej specjalności. Ponadto
szczegółowej ocenie podlega również zakres uprawnień
budowlanych.
W przypadku wątpliwości dotyczących uprawnień budow-
lanych, a szczególnie ich zakresu, organ administracji
architektoniczno-budowlanej prowadzący postępowanie
w sprawie wydania decyzji o pozwoleniu na budowę, powi-
nien zwrócić się do właściwej izby samorządu zawodowego
o wyjaśnienie wszelkich nieścisłości. Ponadto organ admi-
nistracji architektoniczno-budowlanej sprawdza, czy do wnio-
sku o pozwolenie na budowę zostało dołączone zaświadcze-
nie o przynależności projektanta do właściwej izby samorzą-
du zawodowego. Stosownie bowiem do art. 12 ust. 7 usta-
wy – Prawo budowlane, jedną z podstaw do wykonywania
samodzielnych funkcji technicznych stanowi wpis na listę
członków właściwej izby samorządu zawodowego, potwier-
dzony zaświadczeniemwydanymprzez tę izbę, z określonym
w nim terminem ważności.
Jednocześnie należy zaznaczyć, że obowiązek podjęcia
działań w wymienionym zakresie znajduje potwierdzenie
w art. 81 ust. 3 ustawy – Prawo budowlane, w myśl którego
jednym z podstawowych zadań organów administracji archi-
tektoniczno-budowlanej jest kontrola posiadania przez osoby
wykonujące samodzielne funkcje techniczne w budownictwie
uprawnień do pełnienia tych funkcji.
Sprawdzanie uprawnień budowlanych osób
pełniących funkcję projektanta
Departament Prawno-Organizacyjny GUNB
informuje:
86
6 ’2009 (nr 442)
W maju 2009 r., w porównaniu
z poprzednim miesiącem, ruch cen
był wynikiem m.in. obniżek, jakie do-
stawcy oferowali kupcom na kwietnio-
wych Targach PSB w Kielcach. Spadły
ceny w 7 grupach towarowych, w 2
wzrosły, a w 2 nie zmieniły się. Naj-
większy spadek cen odnotowano
w przypadku suchej zabudowy wnętrz
(o 8,7%), izolacji termicznych (o 3,4%),
betonu komórkowego (o 2,1%) i silika-
tów (o 2%). Staniały też pokrycia i folie
dachowe, rynny – o 1,5%, izolacje wo-
dochronne – o 0,6%oraz drewno i ma-
teriały drewnopochodne – o 0,1%. Nie
zmieniły się natomiast ceny ceramicz-
nych materiałów ściennych oraz sto-
larki otworowej, a wzrosły narzędzi
i sprzętu budowlanego (o 2,3%) oraz
chemii budowlanej (o 0,2%).
W kategorii „inne” spadły o 3,6%
ceny płytek ceramicznych, wyposaże-
nia łazienek i kuchni oraz o 1,7% ce-
mentu i wapna. W innych grupach
asortymentowych w tej kategorii ruch
cen był mniej spektakularny.
W maju 2009 r. przychody PSB S.A.
ze sprzedaży materiałówbudowlanych
były wyższe o 31% niż przed rokiem
oraz o 37% niż w kwietniu 2009 r. Tak
dobre efekty wynikają w dużym stop-
niu z realizowanych zamówień zawar-
tych przez składy podczas Targów
Grupy PSB.
Dane Grupy PSB S.A.
Ceny materiałów budowlanych w maju 2009 roku
Trendy zmiany cen materiałów budowlanych w maju 2009 r. Analiza Grupy PSB
Grupa Trendy (V 2008 = 100)
asortymentowa 2008 2009
V VI VII VIII IX X XI XII I II III IV V
Materiały ścienne
– silikaty 100 99,0 98,0 96,7 95,9 94,6 93,4 92,8 79,9 78,6 76,4 75,9 74,4
Materiały ścienne
– beton komórkowy 100 94,3 91,0 87,5 90,8 89,1 87,8 87,5 87,3 86,8 91,5 89,7 87,8
Materiały ścienne
– ceramiczne 100 87,8 80,8 80,8 80,8 80,8 80,8 80,8 80,8 80,8 80,8 80,8 80,8
Pokrycia i folie
dachowe, rynny 100 99,6 97,9 96,0 97,1 97,1 97,1 97,1 98,4 99,5 99,0 99,5 98,0
Materiały izolacji
termicznej 100 102,9 98,3 96,3 93,8 91,6 91,2 88,2 84,9 87,6 90,7 89,6 86,5
Chemia budowlana 100 102,8 103,4 102,1 102,7 102,4 103,2 102,7 101,0 103,6 103,3 104,4 104,5
Drewno i materiały
drewnopochodne 100 99,9 99,1 94,7 94,6 94,2 94,1 94,1 94,1 96,4 96,9 96,3 96,2
Sucha zabudowa
wnętrz 100 100,0 98,0 98,0 98,1 98,6 96,6 96,6 96,6 95,6 95,1 94,6 86,4
Stolarka otworowa,
parapety 100 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 101,3 102,2 102,9 102,9 102,9
Materiały izolacji
wodochronnej 100 101,8 111,7 111,7 111,7 115,7 109,8 106,5 106,5 103,6 101,7 102,4 101,8
Narzędzia i sprzęt
budowlany 100 100,0 100,0 100,0 100,0 102,4 100,0 102,4 115,2 115,2 123,6 123,6 126,5
Inne 100 100,2 103,4 102,8 97,0 95,4 94,5 94,1 94,6 95,1 94,5 93,9 93,3
28 kwietnia 2009 r. uroczyście
otwarto wRadomiuAkademię Umie-
jętności PraktycznychCaparol (AUP)
przy Centrum Kształcenia Praktycz-
nego (CKP), z inicjatywy firm: Capa-
rol Polska, LACUFAGmbH, Saksoń-
skiego Centrum Kształcenia Zawo-
dowego w Dreźnie oraz Centrum
Kształcenia Praktycznego w Rado-
miu. Uroczystego przecięcia wstęgi
dokonali: Tomasz Kruppik – Prezes
Zarządu Caparol Polska; Gert Wal-
ther – Prezes Zarządu LACUFA
GmbH; Ryszard Fałek – Wiceprezy-
dent Radomia; Wolfgang Hübel
– Prezes Saksońskiego Centrum
Kształcenia Zawodowego Ochrony
Środowiska i Przemysłu Chemicz-
nego w Dreźnie oraz Zdzisław Ja-
niewski – Dyrektor Centrum Kształ-
cenia Praktycznego w Radomiu.
ZadaniemAkademii jest kształcenie
profesjonalnych malarzy i wykonaw-
cówsystemówociepleń posiadających
wiedzę teoretyczną i umiejętności
praktyczne, poszerzone o umiejętność
prowadzenia firmy. O wyborze radom-
skiego CKP zadecydowało bogate
doświadczenie dydaktyczne tego
ośrodka oraz w zakresie współpracy
ze znanymi firmami europejskimi,
a także osobiste zaangażowanie dy-
rektora tej placówki – Zdzisława Ja-
niewskiego – dodał Tomasz Kruppik,
Prezes Zarządu Caparol Polska.
Rozmowy wstępne nad utworze-
niem AUP rozpoczęto na począt-
ku 2008 r. W sierpniu przeszkolono
w Saksońskim Centrum Kształcenia
Zawodowego w Dreźnie dwóch na-
uczycieli radomskiego Centrum, ma-
jących szkolić wprzyszłości praktykan-
tówAkademii i już zaplanowano kolej-
ne. Firma Caparol wyposażyła akade-
mię w specjalistyczne stanowiska
do mycia narzędzi z odstojnikiem i fil-
trem wody, narzędzia malarskie i tyn-
karskie oraz wyroby ze swojej oferty,
niezbędne do realizacji programu na-
uczania – grunty, farby, żywice, szpa-
chle, kleje BSO, tynki. W Akademii
zbudowano modelowy dom do nauki
wykonywania systemówdociepleń. Są
tam także sale teoretyczne, w których
będą się odbywały wykłady.
(ek)
Akademia Umiejętności Praktycznych Caparol
Uroczyste przecięcie wstęgi (od lewej): Tomasz
Kruppik – Prezes Zarządu Caparol Polska;
Gert Walther – Prezes Zarządu LACUFA
GmbH; Ryszard Fałek – Wiceprezydent Ra-
domia i Wolfgang Hübel – Prezes Saksońskie-
go Centrum Kształcenia Zawodowego Ochro-
ny Środowiska i Przemysłu Chemicznego
F
o
t
.
E
.
K
o
w
a
ł
k
o
87
RYNEK BUDOWLANY
6 ’2009 (nr 442)
W
kwietniu 2009 r. efekty
produkcyjne przedsię-
biorstw wytwarzają-
cych wyroby stosowa-
ne w budownictwie uległy dalszemu
pogorszeniu (tabela). Duże przedsię-
biorstwa przemysłowe, o liczbie pra-
cujących 50 i więcej osób, wykaza-
ły w 40 grupach wyrobów (spośród
43 obserwowanych) niższą produk-
cję niż przed rokiem (tj. w kwiet-
niu 2008 r.), a w 24 grupach niższą
niż przed miesiącem (tj. w marcu).
W ciągu czterech miesięcy 2009 r.
dodatnią dynamiką produkcji legity-
mowali się tylko producenci wodo-
mierzy – wzrost produkcji o 11,2%
i gazomierzy – wzrost o 5,1%. Pozo-
stali wykazali spadek produkcji wy-
tworzonej (w porównaniu z okresem
czterech miesięcy 2008 r.), chociaż
w 25 grupach był on mniejszy niż no-
towany w I kwartale 2009 r.
W kwietniu 2009 r. największy
spadek produkcji, o ponad 40%,
w stosunku do kwietnia 2008 r. wyka-
zali producenci ceramicznych pusta-
ków stropowych – o 63,6%, blachy
walcowanej na zimno – o 55,9% oraz
filców i płyt z włókna szklanego
– o 42,7%. Znaczny spadek produk-
cji, o 30 – 40%, raportowali również
producenci bloków ściennych z beto-
nu lekkiego – o 36,9%, w tym autokla-
wizowanego betonu komórkowego
– o 36,6%, rur stalowych – o 35,6%
w tym rur bez szwu o 25,3%, a ze
szwem o 44,6% mniej, elementów
ściennych silikatowych – o 35,2%,
farb i pokostów na bazie poliestrów,
o masie rozpuszczalnika organiczne-
go powyżej 50% – o 34,4% oraz beto-
niarek – o 32,0%. O 20 – 30% mniej
niż przed rokiem wyprodukowano
wapna – o 27,9%, tarcicy – o 26,5%,
wyrobów sanitarnych z porcelany
– o 22,9%, wyrobów izolacji termicznej
z wełny mineralnej – o 22,2%, dachów-
ki ceramicznej – o 20,8%. Liczną grupę
stanowiły wyroby, których produkcja,
w porównaniu z kwietniem ub. roku,
była niższa o 10 – 20%. Mniej wypro-
dukowano farb i pokostów chlorokau-
Produkcja materiałów budowlanych
w kwietniu 2009 roku
Produkcja ważniejszych wyrobów przemysłowych stosowanych w budownic-
twie w kwietniu 2009 r. (cd. na str 89)
Tarcica [dam
3
] 179 654 73,5 100,9
w tym: tarcica iglasta [dam
3
] 156 568 72,7 101,1
Sklejka składająca się wyłącznie
z arkuszy drewna [m
3
] 9 318 40 305 87,9 80,5
Płyty wiórowe i podobne płyty
drewnopodobne [dam
3
] 397 1 476 93,0 107,3
Płyty pilśniowe z drewna lub innych
materiałów drewnopodobnych [tys. m
2
] 33 017 127 723 92,0 88,3
Okna i drzwi, ościeżnice i progi
drewniane [tys. m
2
] 987 3 714 98,4 109,5
[tys. szt.] 819 3 399 99,9 110,4
Płyty parkietowe z drewna, do
podłóg mozaikowych [tys. m
2
] 129 498 84,5 111,7
Płyty parkietowe z drewna,
pozostałe [tys. m
2
] 2 486 9 695 97,6 88,9
Farby i lakiery (łącznie z emaliami
i lakierami) na bazie polimerów
akrylowych lub winylowych,
w środowisku wodnym [hl] 246 247 762 351 99,2 110,3
Farby i pokosty (łącznie z emaliami
i lakierami) na bazie poliestrów o ma-
sie rozpuszczalnika organicznego
większej niż 50% masy roztworu [hl] 2 547 9 315 65,6 110,0
Farby i pokosty (łącznie z emaliami
i lakierami) na bazie poliestrów,
pozostałe [hl] 23 689 82 040 66,2 102,9
Farby i pokosty (łącznie z emaliami
i lakierami) na bazie polimerów
akrylowych lub winylowych,
w których masa rozpuszczalnika
organicznego przekracza 50%
masy roztworu [hl] 3 181 9 640 114,4 124,9
Farby i pokosty (łącznie z emaliami
i lakierami) chlorokauczukowe,
chemoutwardzalne, epoksydowe
oraz poliuretanowe, w których masa
rozpuszczalnika organicznego
przekracza 50% masy roztworu [hl] 8 306 29 449 80,8 108,2
Rury, przewody i węże sztywne
z polimerów chlorku winylu [t] 8 883 29 002 87,1 107,3
Wykładziny podłogowe, ścienne lub
sufitowe z tworzyw sztucznych [tys. m
2
] 1 343 4 706 87,4 103,0
Wykładziny podłogowe z polimerów
chlorku winylu [tys. m
2
] 819 3 153 93,6 88,1
Drzwi, okna i ich ościeżnice oraz
progi, z tworzyw sztucznych [tys. szt.] 443 1 400 88,8 106,1
Szyby zespolone jednokomorowe
[tys. m
2
] 945 3 210 81,3 100,5
Szyby zespolone wielokomorowe
[tys. m
2
] 38 120 97,4 105,6
Filce, materace i płyty z włókna
szklanego [t] 1 299 6 801 57,3 75,0
Cegły i elementy budowlane,
ceramiczne, wypalane z gliny [dam
3
] 311 1 176 91,3 98,3
w tym: cegła wypalana z gliny [dam
3
] 35 124 61,3 97,7
pustaki ścienne, ceramiczne [dam
3
] 271 1 034 99,3 97,9
Wyroby
IV I – IV IV
liczby bezwzględne
IV III
2008 = 100 2009 = 100
88
RYNEK BUDOWLANY
6 ’2009 (nr 442)
Dynamika produkcji ważniejszych wyrobów przemysłowych używanych w budownictwie w kwietniu 2009 r.
89
RYNEK BUDOWLANY
6 ’2009 (nr 442)
czukowych, chemoutwardzalnych,
epoksydowych oraz poliuretano-
wych, o masie rozpuszczalnika orga-
nicznego powyżej 50% – o 19,2%,
szyb zespolonych jednokomorowych
– o 18,7%, ale wielokomorowych
– tylko o 2,6%, ceramicznych gąsio-
rów dachowych – o 16,6%, płyt parkie-
towych do podłóg mozaikowych
– o 15,5%, ale do podłóg niemozaiko-
wych – tylko o 2,4%. Rur, przewodów
i węży sztywnych z PVC wyproduko-
wano – o 12,9% mniej, wykładzin
podłogowych, ściennych lub sufito-
wych z PVC – o 12,6% w tym wykła-
dzin podłogowych o 6,4% mniej,
sklejki z arkuszy drewna – o 12,1%,
drzwi, okien, ościeżnic i progów
z tworzyw sztucznych – o 11,2%,
a drewnianych – o 1,6%, bloków i płyt
ściennych gipsowych – o 10,3% oraz
gazomierzy – o 10,3%. Spadek pro-
dukcji nieprzekraczający 10% po-
ziomu ubiegłorocznego wykazali
producenci cegły i ceramicznych ele-
mentów budowlanych, wypalanych
z gliny – o 8,7%, w tym cegły wypala-
nej z gliny – o 38,7%, ceramicznych
pustaków ściennych – o 0,7%, płyt
pilśniowych – o 8,0%, a wiórowych
– o 7,0%, cementu – o 7,9%, masy
betonowej – o 6,2%, farb i lakierów
na bazie polimerów akrylowych lub
winylowych, wodorozpuszczalnych
– o 0,8%. Więcej niż w kwietniu ub.
roku wyprodukowano jedynie papy
– o 5,5%, wodomierzy – o 6,4% oraz
farb i pokostów na bazie polimerów
akrylowych lub winylowych, o masie
rozpuszczalnika organicznego powy-
żej 50% – o 14,4%.
W ciągu czterech miesięcy 2009 r.
producenci wszystkich obserwowa-
nych grup wyprodukowali mniej ma-
teriałów budowlanych niż w analo-
gicznym okresie ub. roku (z wyjąt-
kiem wodomierzy i gazomierzy). Naj-
większy spadek, o ponad 30%, od-
notowano w produkcji betoniarek
– o 43,3%, farb i pokostów na ba-
zie poliestrów, o masie rozpuszczal-
nika organicznego powyżej 50%
– o 39,6%, tarcicy – o 34,1%, papy
– o 33,0%, elementów ściennych sili-
katowych – o 31,0%, bloków ścien-
nych z betonu lekkiego – o 30,9%,
w tym autoklawizowanego beto-
nu komórkowego – o 29,8%, wap-
na – o 30,2%. O 20 – 30% mniej niż
przed rokiem wyprodukowano wyro-
bów izolacji termicznej z wełny mine-
ralnej – o 25,5%, filców i płyt z włók-
na szklanego – o 25,3%, cementu
– o 25,1%, rur stalowych – o 24,0%
w tym rur bez szwu o 26,0%, a ze
szwem o 22,2%, blachy walcowanej
na zimno – o 22,7%, niektórych ro-
dzajów farb i pokostów na bazie po-
liestrów – o 22,0% oraz wyrobów sa-
nitarnych z porcelany – o 21,6%.
Znaczne obniżenie produkcji,
o 10 – 20%, wykazali również produ-
cenci ceramicznych pustaków stro-
powych – o 19,9%, wykładzin podło-
gowych, ściennych lub sufitowych
z PVC – o 19,2%, w tym wykładzin
podłogowych o 4,6%, płyt pilśnio-
wych – o 19,1%, a wiórowych
– o 14,0%, farb i pokostów na bazie
polimerów akrylowych lub winylo-
wych, o masie rozpuszczalnika orga-
nicznego powyżej 50% – o 18,9%,
a farb i pokostów chlorokauczuko-
wych, chemoutwardzalnych, epoksy-
dowych oraz poliuretanowych, o ma-
sie rozpuszczalnika organicznego
powyżej 50% – o 18,8%. Masy beto-
nowej wyprodukowano – o 17,1%
mniej, szyb zespolonych jednokomo-
rowych – o 16,9%, a wielokomoro-
wych – o 14,9%, cegły i ceramicz-
nych elementów budowlanych, wy-
palanych z gliny – o 16,5%, w tym ce-
gły wypalanej z gliny – o 40,1%, ce-
ramicznych pustaków ściennych
– o 11,3%, rur, przewodów i węży
sztywnych z PVC wyprodukowano
– o 15,3%, drzwi, okien, ościeżnic
i progów z tworzyw sztucznych
– o 15,3% mniej, a drewnianych
– o 13,0% więcej, ceramicznych gą-
siorów dachowych oraz boków i płyt
ściennych gipsowych – o 10,4%
mniej. Spadek produkcji nieprze-
kraczający 10% poziomu ubiegło-
rocznego wystąpił u producentów
sklejki z arkuszy drewna – o 9,6%,
płyt parkietowych do podłóg mozai-
kowych – o 4,7%, a do podłóg niemo-
zaikowych – o 3,1% oraz farb i lakie-
rów na bazie polimerów akrylowych
lub winylowych, wodorozpuszczal-
nych – o 0,4%.
mgr Małgorzata Kowalska
Główny Urząd Statystyczny
Pustaki stropowe ceramiczne [tys. szt.] 280 1 358 36,4 83,6
Dachówki ceramiczne [tys. szt.] 12 318 50 500 79,2 91,9
Gąsiory dachowe, ceramiczne
[tys. szt.] 630 2 337 83,4 95,6
Wyroby sanitarne z porcelany [t] 3 323 14 000 77,1 97,9
Cement [tys. t] 1 403 3 534 92,1 143,3
Wapno [tys. t] 124 475 72,1 92,8
Bloki ścienne z betonu lekkiego
[tys. t] 237 1 028 63,1 75,2
w tym: autoklawizowany beton
komórkowy
[tys. t] 228 1 003 63,4 74,8
[dam
3
] 328 1 443 65,0 75,0
Elementy ścienne silikatowe [dam
3
] 67 256 64,8 91,5
Bloki i płyty ścienne gipsowe [tys. t] 94 371 89,1 89,9
Masa betonowa [tys. t] 2 314 6 443 93,8 130,7
Papa [tys. m
2
] 7 310 14 556 105,5 145,6
Wyroby izolacji termicznej z wełny
mineralnej [tys. t] 21,4 90,3 77,8 85,0
Rury stalowe [tys. t] 26 108 64,4 81,5
rury bez szwu [tys. t] 14 49 74,7 94,2
rury ze szwem [tys. t] 12 59 55,4 70,46
Blachy walcowane na zimno [tys. t] 28 179 44,1 49,2
Gazomierze [tys. szt.] 49 193 89,7 85,4
Wodomierze [tys. szt.] 245 962 106,4 90,64
Betoniarki z wyłączeniem
drogowych [szt.] 4 673 10 708 68,0 162,4
Wyroby
IV I – IV IV
liczby bezwzględne
IV III
2008 = 100 2009 = 100
Produkcja ważniejszych wyrobów przemysłowych stosowanych w budownic-
twie w kwietniu 2009 r. (cd. ze str. 87)
90
RYNEK BUDOWLANY
6 ’2009 (nr 442)
S
przedaż produkcji budowla-
no-montażowej zrealizowa-
na w kwietniu br. na terenie
kraju przez przedsiębiorstwa bu-
dowlane o liczbie pracujących powyżej
9 osób była o 0,5%wyższa niż przed ro-
kiem (wobec wzrostu o 1,2% w marcu
br. i o 20,9%wkwietniu ub. roku). Po wy-
eliminowaniu wpływu czynników o cha-
rakterze sezonowym produkcja zwięk-
szyła się w ujęciu rocznym o 0,3%,
a w porównaniu z marcem br. o 1,1%.
W porównaniu z kwietniem 2009 r.
wzrost odnotowano w działach, w któ-
rych głównym rodzajem działalności są
roboty związane z budową obiektów in-
żynierii lądowej i wodnej oraz realizacja
robót specjalistycznych, a spadek
w dziale związanym ze wznoszeniem
budynków. W odniesieniu do marca br.
wzrost odnotowano we wszystkich dzia-
łach budownictwa, przy czymwpodmio-
tach zaklasyfikowanych do działu, które-
go podstawowymrodzajemdziałalności
są roboty związane z budową obiektów
inżynierii lądowej i wodnej – o 39,4%,
w zajmujących się głównie wznosze-
niem budynków – o 2,9%, a realizacją
robót specjalistycznych – o 2,3%.
W okresie styczeń – kwiecień br.
sprzedaż produkcji budowlano-montażo-
wej zmniejszyła się wstosunku do analo-
gicznego okresu ub. roku o 0,2%. Spadek
sprzedaży odnotowano w podmiotach
zajmujących się budową budynków, na-
tomiast wzrost – w jednostkach zajmu-
jących się głównie budową obiektów in-
żynierii lądowej i wodnej oraz robotami
budowlanymi specjalistycznymi. Niższa
była sprzedaż robót o charakterze re-
montowym (o 1,0%). Na poziomie ubie-
głorocznymukształtowała się natomiast
sprzedaż robót o charakterze inwesty-
cyjnym, a jej udział w ogólnej sprzeda-
ży produkcji budowlano-montażowej
wzrósł w niewielkim stopniu wobec po-
ziomu sprzed roku i wyniósł 72,1%.
W okresie czterech miesięcy br. prze-
ciętne zatrudnienie w budownictwie było
o 5,2% wyższe niż przed rokiem, przy
wzroście przeciętnych miesięcznych wy-
nagrodzeń brutto o 5,8%. Dynamikę
(w cenach stałych) sprzedaży produkcji
budowlano-montażowej w jednostkach
budowlanych o liczbie pracujących powy-
żej 9 przedstawiono w tabeli 1.
WI kwartale br. sytuacja finansowa
przedsiębiorstw w budownictwie (dane
dotyczą podmiotówgospodarczych pro-
wadzących księgi rachunkowe, w któ-
rych liczba pracujących wynosi 50 i wię-
cej osób) kształtowała się mniej korzyst-
nie niż w analogicznym okresie ub. ro-
ku. Gorsze były wyniki finansowe brutto
(spadek o 79,6% do 126,4 mln zł) i net-
to (wyniósł minus 128,0 mln zł). Pomimo
że przychody rosły szybciej niż koszty
(5,6%wobec 4,0%), pogorszeniu uległy
wskaźniki rentowności obrotu brutto
(z 3,6% przed rokiem do 0,7%) i netto
(z 2,4% do minus 0,7%) oraz wskaźnik
poziomu kosztów (z 96,4% do 99,3%).
Wyższy niż przed rokiem był wskaźnik
rentowności ze sprzedaży (4,1%wobec
2,7% przed rokiem). Nieznacznie
zmniejszyła się liczba przedsiębiorstw
wykazujących zysk netto w ogólnej licz-
bie przedsiębiorstw (do 54,3%).
Produkcja sprzedana budownictwa
(tabela 2) obejmująca przychody z dzia-
łalności budowlanej i niebudowlanej, tj.
ze sprzedaży wyrobów własnej produk-
cji, robót i usług, zrealizowana w okre-
sie czterech miesięcy 2009 r. przez
przedsiębiorstwa budowlane o liczbie
pracujących powyżej 9 osób była (w ce-
nach bieżących) o 8,5% wyższa niż
przed rokiem (w analogicznym okre-
sie 2008 r. wyższa o 27,2%). Wzrost zre-
Sprzedaż produkcji budowlano-montażowej
i produkcja sprzedana budownictwa
w okresie styczeń – kwiecień 2009 roku
Tabela 1. Dynamika (w cenach stałych) sprzedaży produkcji budowlano-monta-
żowej w jednostkach budowlanych o liczbie pracujących powyżej 9 osób
2008 r. 2009 r.
Wyszczególnienie
IV I – IV IV I – IV
analogiczny okres roku poprzedniego = 100
Ogółem 120,9 117,8 100,5 99,8
budowa budynków 121,4 119,8 91,8 93,0
budowa obiektów inżynierii lądowej
i wodnej 119,8 113,4 111,8 107,8
roboty budowlane specjalistyczne 121,3 117,8 105,4 106,5
Województwa
Produkcja sprzedana Przeciętne zatrudnienie
[mln zł]
I – IV 2008
[tys.]
I – IV 2008
= 100 = 100
Polska 37 564,2 108,5 426 105,2
dolnośląskie 2 304,4 108,3 33 118,7
kujawsko-pomorskie 1 123,6 91,3 20 102,6
lubelskie 927,6 113,7 16 103,9
lubuskie 455,8 97,0 8 116,7
łódzkie 1 545,4 106,4 21 107,1
małopolskie 2 921,1 104,1 38 107,8
mazowieckie 12 465,1 109,5 87 102,4
opolskie 656,6 126,0 7 106,3
podkarpackie 951,6 101,3 17 100,1
podlaskie 807,0 95,2 8 111,1
pomorskie 2 224,6 103,5 25 103,7
śląskie 4 068,8 103,5 62 103,6
świętokrzyskie 735,7 107,1 12 111,9
warmińsko-mazurskie 925,7 124,2 14 100,7
wielkopolskie 3 906,8 109,8 45 104,4
zachodniopomorskie 1 544,4 163,2 13 100,3
Tabela 2. Produkcja sprzedana i przeciętne zatrudnienie w budownictwie
w okresie styczeń – kwiecień 2009 r.
91
RYNEK BUDOWLANY
6 ’2009 (nr 442)
alizowanej sprzedaży odnotowano we
wszystkich województwach, poza trze-
ma, w których odnotowano spadek: ku-
jawsko-pomorskim – o 8,7% (przed ro-
kiemwzrost o 32,7%), podlaskimo 4,8%
(przed rokiem wzrost o 36,2%) i lubu-
skim – o 3,0% (wzrost o 34,6%). Naj-
wyższy wzrost odnotowano w przedsię-
biorstwach z siedzibą na terenie
województwa: zachodniopomorskiego
– o 63,2% (przed rokiem wzrost
o 25,7%), opolskiego – o 26,0%
(przed rokiem wzrost o 9,7%), warmiń-
sko-mazurskiego – o 24,2% (wzrost
o 30,7%) i lubelskiego o 13,7% (wzrost
o 37,5%). Najmniejszy wzrost – o 1,3%
(przy wzroście przed rokiem o 20,3%)
odnotowano w województwie podkar-
packim. Wzrostowi przychodów ze
sprzedaży wyrobów i usług towarzyszył
także wzrost przeciętnego zatrudnienia
w przedsiębiorstwach budowlanych
(o 5,2%), odnotowany we wszystkich
województwach. Największy wzrost prze-
ciętnego zatrudnienia wystąpił w firmach
z siedzibą na terenie województwa: dol-
nośląskiego – o 18,7%, lubuskiego
– o 16,7%, świętokrzyskiego – o 11,9%
i podlaskiego – o 11,1%. Najmniejszy
wzrost – o 0,1% odnotowano w woje-
wództwie podkarpackim.
W maju br. wskaźnik ogólnego kli-
matu koniunktury w budownictwie jest
nadal ujemny, gorszy niż wanalogicznym
miesiącu ostatnich dziewięciu lat, ale
mniej pesymistyczny niż w poprzednich
miesiącach. Jest to spowodowane po-
prawą nadal pesymistycznych ocen bie-
żącego i przyszłego portfela zamówień,
produkcji budowlano-montażowej oraz
sytuacji finansowej badanych przedsię-
biorstw. Przedsiębiorcy przewidują nie-
wielkie ograniczenie portfela zamówień
na rynku krajowym. Prognozowany jest
ponadto wolniejszy spadek cen realizacji
robót budowlano-montażowych.
Najbardziej uciążliwymi barierami
w prowadzeniu działalności budowlanej
są konkurencja ze strony innych firm, nie-
dostateczny popyt i koszty zatrudnienia,
przy czymuciążliwość dwóch pierwszych
barier zwiększyła się znacznie wskali ro-
ku. Nadal dużo częściej niż przed rokiem
przedsiębiorcy wskazują na trudności
z uzyskaniem kredytów. Zmniejszyła się
natomiast dotkliwość barier związanych
z niedoborem wykwalifikowanych pra-
cowników i kosztami materiałów.
W porównaniu z majem ub. roku
zmniejsza się wykorzystanie mocy pro-
dukcyjnychzgłaszaneprzez przedsiębior-
ców. W maju br. kształtuje się ono na po-
ziomie 75%, wobec 84% przed rokiem.
mgr Janusz Kobylarz
Główny Urząd Statystyczny
Inwestycje do realizacji
w 2009 r.
W 2009 r. zostaną zrealizowane
w Gamracie te inwestycje, które są nie-
zbędne do efektywnego wykorzystania
istniejących linii produkcyjnych. Plano-
wany jest zakup mieszalnika ciśnienio-
wego (knetera) w Zakładzie Wykła-
dzin, który zapewnia wstępne żelowanie
mieszanki. Obecnie eksploatowanych
jest 5 kneterów i wszystkie muszą być
sprawne, aby produkcja na dwóch liniach
technologicznych przebiegała bezproble-
mowo. Awaria któregoś z nich powoduje
przerwanie produkcji. Ponadto są pro-
blemy z eksploatacją tych urządzeń, po-
wodujące powstawanie odpadów przez
nieszczelne dławice, dlategoteż koniecz-
na jest sukcesywna wymiana kneterów.
Zakupione zostały również niezbędne
urządzenia do Zakładu Profili i Rur.
Kolejnąinwestycjądorealizacji w2009r.
jest modernizacja elektrociepłowni ma-
jąca na celu zwiększenie współczynni-
ka kogeneracji energii elektrycznej
przy wytwarzaniu energii cieplnej. Na-
kłady na inwestycje w 2009 r. wyniosą
w Gamracie 17 078 300 zł. Jak podkre-
ślił podczas konferencji prasowej Pre-
zes Andrzej Czajka, zadania inwesty-
cyjne, objęte planem na 2009 r., finan-
sowane są z zysku wypracowanego
w latach poprzednich oraz z bieżących
środków pochodzących z odpisów
amortyzacyjnych. Poza zasięgiemfirmy
są fundusze europejskie, ponieważ jest
to spółka Skarbu Państwa.
Dzięki inwestycjom zakończonym
w2008 r. i realizowanymw2009 r. zwięk-
szyła się wartość przedsiębiorstwa, a tak-
że jego pozycja na rynku, nie tylko krajo-
wym, ale również europejskim. Obecnie,
mając w ofercie nowoczesne wyroby
o najwyższej światowej jakości, Gamrat
może konkurować z najlepszymi zagra-
nicznymi firmami.
Cele strategiczne
Maksymalizacja wartości firmy, to je-
den z głównych celów strategicznych
zarządu spółki Gamrat. Kolejne, plano-
wane do realizacji, cele to:
● prywatyzacja spółki;
● osiągnięcie silnej pozycji na global-
nym rynku wykładzin obiektowych;
● umacnianie dotychczasowej pozycji
oraz ciągłe zwiększanie udziału wrynku
systemów rurowych;
● poszukiwanie nowych rynków zby-
tu poza granicami kraju;
● poszerzanie asortymentu przez
ulepszanie dotychczas produkowanych
wyrobów z wykorzystaniem nowocze-
snych technologii produkcji oraz wpro-
wadzenie bardziej komplementarnych
systemów.
Prywatyzacja
W 2003 r. ze struktury Gamrat S.A.
wydzielono spółkę o nazwie Zakład Pro-
dukcji Specjalnej Gamrat Sp. z o.o.,
która w2008 r. została włączona do Gru-
py „Bumar”. Ponadto w ostatnich latach
firma sprzedała zbędny majątek. Prezes
Czajka z dumą pokazywał wyremonto-
wane i zmodernizowane obiekty oraz
i ogromne tereny leśne należące jesz-
cze do firmy Gamrat, które chcą zaofe-
rować inwestorom.
Ministerstwo Skarbu Państwa planu-
je prywatyzację Zakładów Tworzyw
Sztucznych Gamrat S.A. i szuka inwes-
tora, który na dobrych warunkach przej-
mie spółkę – powiedział podczas kon-
ferencji prasowej w Gamracie Minister
Grad. Podkreślił, że sprawa inwestora
zostanie rozstrzygnięta do końca
2009 r. i w związku z tym jest jeszcze
czas na podwyższenie majątku firmy.
* * *
Po zwiedzeniu zakładów produkcyj-
nych i konferencji prasowej dziennikarze
udali się na „Majówkę z Gamratem”, któ-
ra odbyła się w pięknej leśnej scenerii.
Głównym punktem programu były za-
wody strzeleckie o Puchar Prezesa
na strzelnicy Zakładu Produkcji Spec-
jalnej.
Krystyna Wiśniewska
Gamrat wchodzi na rynek globalny
(dokończenie ze str. 46)
92
RYNEK BUDOWLANY
6 ’2009 (nr 442)
29 kwietnia br. uroczyście świętowano w Wiśniówce
zakończenie prac nad modernizacją Kieleckich Kopalni
Kwarcytu, których właścicielemod 2004 r. jest firma Tar-
mac Kruszywa Polska. W spotkaniu udział wzięło ponad
50 osób, wśród których byli m.in. Aleksander Kabziński
– Prezes Stowarzyszenia Producentów Kruszyw, Zdzisław
Wrzałka – Wicemarszałek województwa świętokrzyskiego,
Jerzy Kuźniar – Dyrektor Delegatury Ministra Skarbu Pań-
stwa w Kielcach, Jerzy Janowicz – Dyrektor Okręgowego
Urzędu Górniczego wKielcach. Dyrektor kopalni Marek Mo-
tyka przywitał gości ciepłym słowem i lampką szampana.
Omówił historię kopalni oraz proces jej modernizacji. Następ-
nie Prezes zarządu Grupy Tarmac Central Eastern Europe
Thomas Lehmann podziękował wszystkim zaangażowa-
nym w pracę za trud, wysiłek i wspaniały efekt. Powiedział:
zastaliśmy kopalnię w bardzo zaniedbanym stanie górni-
czym– roboty wydobywcze prowadzono na poziomie III i IV,
obecnie zostały one rozszerzone na poziomy I, II, III, IV
i prowadzone są prace nad udostępnieniem poziomu V.
Dzięki temu zwiększą się moce wydobywcze kopalni, a tym
samym jej rentowność.
Wojciech Wójtowicz z Instytutu Mechanizacji Budownic-
twa i Górnictwa Skalnego wręczył Prezesowi Thomasowi
Lehmannowi Certyfikat Zakładowej Kontroli Produkcji
(1454-CPD-022-2). Potwierdza on, że wszystkie kruszywa
(do betonu, zaprawy i zaczynu; mieszanek bitumicznych
i nawierzchni; do hydraulicznie związanych i niezwiązanych
mieszanek; na podsypki kolejowe oraz kamień do robót hy-
drotechnicznych) wytwarzane przez Kieleckie Kopalnie
Kwarcytu w Wiśniówce spełniają postanowienia oceny
zgodności zakładowej kontroli produkcji opisane w Załącz-
niku ZA norm PN-EN 12620:2008, PN-EN 13043:2004,
PN-EN 13242:2008; PN-EN 13383-1; PN-EN 13450:2004.
Surowiec do produkcji kruszyw kwarcytowych jest pozy-
skiwany z pobliskich złóż metodą odstrzału i transportowa-
ny przenośnikami taśmowymi do kruszarek, skąd po prze-
róbce trafia do przesiewaczy, a następnie silosów. Kruszy-
wa kwarcytowe z Wiśniówki wykorzystywane są do utwar-
dzaniu placów, jako podbudowy drogowe, do produkcji mas
i betonów asfaltowych, jako podsypki i nadtorza w budow-
nictwie kolejowym oraz do robót hydrotechnicznych.
Firma Tarmac Kruszywa Polska, która rozpoczęła działal-
ność na rynku polskim w 1997 r., należy do Grupy Tarmac
Central Eastern Europe, wktórej skład wchodzą firmy Libet;
Tarmac Niemcy; Tarmac Czechy, a także Wrocławskie Ko-
palnie SurowcówMineralnych S.A. i Kopalnie SurowcówMi-
neralnych KOSMIN Sp. z o.o. Firma Tarmac Kruszywa ofe-
ruje doskonałej jakości żwiry, piaski oraz grysy granitowe
i kwarcytowe.
Ewelina Kowałko
Zakończono modernizację
Kieleckich Kopalni Kwarcytu
Gości uroczyście witają: (od lewej) Marek Motyka – Dyrektor
Kopalni Kieleckich i (od prawej) Thomas Lehmann – Prezes
zarządu Grupy Tarmac Central Eastern Europe
Kieleckie Kopalnie Kwarcytu w Wiśniówce
Inwestycja w Wiśniówce pochłonęła ponad 20 mln zł.
Obejmowała budowę nowoczesnej linii technologicznej,
w której skład wchodzą kruszarki, przesiewacze, prze-
nośniki taśmowe oraz instalacji odpylających i zraszają-
cych. Na terenie kopalni powstał też budynek biurowy
i budynek sprzedaży wyposażony w nowoczesne wagi
samochodowe i monitoring. Dzięki modernizacji kopalni
zwiększyły się jej moce wydobywcze, a ona sama stała
się największą tego typu „odkrywką” w Polsce. Do czasu
przejęcia zakładu, czyli do 2004 r., roczne moce wydo-
bywcze wynosiły zaledwie 406 853,5 t, a w 2008 r. było
to już 936 402,66 t i wielkość ta stopniowo będzie się
zwiększała. Zgodnie z opracowanymw 2008 r. planemroz-
woju kopalni do 2012 r., niebawemzostanie otwarty kolejny,
szósty poziom wydobycia. Jednocześnie wyposażenie ko-
palni będzie stopniowo rozbudowywane. Do 2012 r. mają zo-
stać również wyremontowane drogi dojazdowe do kopalni.
F
o
t
.
E
.
K
o
w
a
ł
k
o
F
o
t
.
E
.
K
o
w
a
ł
k
o
93
K
olejne dziewiąte już Forum Termomodernizacja
organizowane przez ZrzeszenieAudytorówEner-
getycznych (ZAE) odbyło się 29 kwietnia 2009 r.
w Centrum EXPO XXI w Warszawie przy udziale
ok. 300 osób – audytorówenergetycznych, projektantów,
zarządców budynków i pracowników naukowych, a tak-
że przedstawicieli banków.
W ramach Forum zorganizowana była także prezentacja
firm: produkujących wyroby termomodernizacyjne; oferują-
cych programy komputerowe dla audytorów, a także stoiska
kilku redakcji czasopism technicznych, w tym miesięcznika
„Materiały Budowlane”. Obrady Forum otworzył podsekre-
tarz stanu w Ministerstwie Infrastruktury Piotr Styczeń,
a prezes ZAE Aleksander Panek przedstawił założenia me-
rytorycznej treści i program tegorocznej imprezy, który ukie-
runkowany został głównie na dwa bardzo ważne, aktualne
tematy, tj. wprowadzenie nowych przepisów dotyczących
wspierania termomodernizacji i remontóworaz pierwsze do-
świadczenia dotyczące systemu świadectwenergetycznych
budynków.
Zmiany w przepisach dotyczących wspierania termomo-
dernizacji oraz w przepisach dotyczących sporządzania au-
dytów energetycznych i remontowych, zawarte w nowym
rozporządzeniu, omówiła Anna Sas-Micuń z Departamen-
tu Rynku Budowlanego i Techniki Ministerstwa Infrastruktu-
ry, a Maciej Robakiewicz (FPE, ZAE) przedstawił zasady
wykonywania audytówenergetycznych oraz audytówremon-
towych wg nowej ustawy i nowego rozporządzenia. Wprowa-
dzone nowe warunki przyznawania premii termomoderniza-
cyjnej i kredytowania powodują, że waudycie energetycznym
zmienia się metoda wyboru optymalnego wariantu moderni-
zacji, a nowe normy i nowa baza danych klimatycznych wy-
magają stosowania zmienionego toku obliczeń. Audyt re-
montowy jest nowymdokumentemo innej zawartości niż au-
dyt energetyczny, ale podobnie jak waudycie energetycznym
wymagane jest udowodnienie uzyskania oszczędności ener-
getycznych, a więc konieczne jest wykonanie obliczeń w po-
dobnym zakresie jak w audycie na potrzeby termomoderni-
zacji.
Porównanie finansowania modernizacji budynków w Pol-
sce i innych krajach Unii Europejskiej było tematem refera-
tu Andrzeja Rajkiewicza (NAPE, ZAE). Stosowane są sys-
temy wsparcia wformie dotacji bezpośrednich i wformie kre-
dytów o złagodzonych kosztach finansowych (dopłata
do oprocentowania lub do kapitału kredytu). Te systemy
wsparcia są we wszystkich krajach UE niezbędnymelemen-
tem programów termomodernizacji budownictwa. W ostat-
nich latach powstały nowe możliwości finansowania moder-
nizacji budownictwa społecznego w formie wspierania ze
środków Unii (programy JEREMIE, JESSICA, JASPERS).
Dariusz Koc (KAPE, ZAE) omówił problemy związane
z weryfikacją audytów energetycznych i błędy, które były w
nich najczęściej popełniane. Obszerne omówienie perspek-
tyw rozwoju energetyki w Polsce było przedmiotem wystą-
pienia Bolesława Jankowskiego (Badania Systemowe
EnergySys). Na przyszłość energetyki wpływa polityka ener-
getyczna i klimatyczna UE, wktórej głównymi kierunkami są:
redukcja emisji gazów cieplarnianych w tym głównie dwu-
tlenku węgla; rozwój produkcji energii ze źródeł odnawial-
nych i poprawa efektywności energetycznej. Spodziewanym
skutkiem unijnej polityki energetycznej, klimatycznej i eko-
logicznej będzie bardzo duży (np. dwukrotny) wzrost cen
energii. W takiej perspektywie szczególnego znaczenia
nabierają wszystkie działania na rzecz zmniejszenia zapo-
trzebowania na energię i poprawy efektywności jej użytko-
wania.
Budownictwo niskoenergetyczne i pasywne było tematem
referatuSzymonaFirląga(Instytut BudynkówPasywnychNA-
PE, ZAE, PW), który przedstawił przykłady zrealizowanych
budynkówpasywnych, a także przykład modernizacji obiektu,
wramach której zastosowano zasady budownictwa pasywne-
go. Ewa Kosmala (Knauf Insulation) omówiła innowacyjne
izolacje nowej generacji, które znajdą zastosowanie wbudow-
nictwie.
W drugiej części Forum dotyczącej świadectw energe-
tycznych Aleksander Panek analizował przygotowywaną
nowelizację Dyrektywy o charakterystyce energetycznej bu-
dynków. Dyrektywa ta jest głównym narzędziem prawnym
UE, dotyczącym efektywnego wykorzystania energii w bu-
dynkach i promuje, opłacalną ekonomicznie, poprawę ich
charakterystyki energetycznej. Nowelizacja Dyrektywy zmie-
rza do podwyższenia wymagań dotyczących cech energe-
tycznych budynkóworaz świadectwenergetycznych, a także
dotyczy przeglądów systemów ogrzewania i klimatyzacji
oraz niezależnych ekspertów. Dyrektywa przewiduje bar-
dziej aktywne zaangażowanie sektora publicznego na rzecz
osiągania wysokiej efektywności energetycznej w budyn-
kach tego sektora jako wzoru do naśladowania.
Wreferacie „Certyfikacja po polsku” Jerzy Żurawski (Dol-
nośląska Agencja Energii i Środowiska, ZAE) przedstawił
krytyczną opinię dotyczącą przepisówo sporządzaniu świa-
dectwcharakterystyki energetycznej budynków, a także licz-
ne przykłady niejasności, niespójności przepisówi skutki, ja-
kie te wady wywołują w opracowywanych świadectwach.
Poprawienie przepisów jest konieczne i bardzo pilne, gdyż
aktualna sytuacja stwarza ogromne trudności sporządzają-
cym świadectwa, a inwestorów naraża na wiele kłopotów,
a nawet na ponoszenie niepotrzebnych kosztów.
KONFERENCJE, SEMINARIA
6 ’2009 (nr 442)
* Fundacja Poszanowania Energii – Warszawa
Forum
Termomodernizacja 2009
dr inż. Maciej Robakiewicz*
(dokończenie na str. 97)
94
KONFERENCJE, SEMINARIA
6 ’2009 (nr 442)
16 kwietnia 2009 r. odbyło się piąte w obecnej kaden-
cji (2007 – 2010) zebranie plenarne Wydziału IV Nauk
Technicznych PANpod przewodnictwemprof. Władysła-
wa Włosińskiego – Przewodniczącego Wydziału IV.
W obradach uczestniczył Prezes Polskiej Akademii Nauk
– prof. Michał Kleiber, który przekazał obszerną informa-
cję o przewidywanych zmianach legislacyjnych w obszarze
nauki i zamierzeniach PAN. Zebrani podjęli uchwałę o po-
wołaniu przy Wydziale IV Komitetu Problemowego Inżynie-
rii Produkcji. Inicjatywa ta zostanie przedłożona do akcep-
tacji PrezydiumPAN. Na zebraniu plenarnymzostały przed-
stawione trzy referaty naukowe przez członków korespon-
dentów PAN:
● prof. Tadeusza Burczyńskiego – Modelowanie wielko-
skalowe: metodologia i zastosowania;
● prof. Henryka Krawczyka – Przestrzeń inteligentna ja-
ko przykład implementacji algorytmów interaktywnych;
● prof. Józefa Modelskiego – Mikrofalowe anteny re-
konfigurowane.
W 65-letniej działalności Instytutu Techniki Budowlanej
zebranie Wydziału Nauk Technicznych PAN w siedzibie In-
stytutu było wydarzeniem bez precedensu. Stanowiło to
okazję do zaprezentowania wielu aspektów związanych
z dyscypliną naukową – budownictwo, reprezentowaną
przez Komitet Inżynierii Lądowej i Wodnej PAN, w tym rów-
nież bezpośrednio zaadresowanych do działalności ITB.
Dorobek Instytutu w obszarze eksperckim, a także w dzie-
dzinie aprobacji i certyfikacji wyrobów i technologii budow-
lanych oraz rozpowszechniania wiedzy przedstawił Dyrek-
tor Marek Kaproń, który szczególnie podkreślił rolę Insty-
tutu jako legislatora stanu wiedzy i techniki (Jednostka No-
tyfikowana w Komisji Europejskiej) oraz szerokę współpra-
cę międzynarodową w Europie i na świecie.
Prof. Wojciech Radomski – Przewodniczący KILiW
PAN – przedstawił działalność tego Komitetu, jednego
z najstarszych (istnieje od 1952 r.) Komitetów Naukowych
PAN. Podał wiele przykładów, w jaki sposób KILiW reali-
zuje swoją statutową rolę eksperta władz rządowych lub
samorządowych, a także obowiązek zajmowania stano-
wiska w sprawach społecznie doniosłych, np. raporty o za-
wodności infrastruktury wodociągowej czy też o zabytko-
wym budownictwie drewnianym w Polsce, stanowisko
w sprawie budownictwa na terenach ekologicznie cennych,
naukowe wsparcie działań związanych z Euro 2012. Swo-
je wystąpienie prof. W. Radomski zakończył refleksją, że
obszar działalności KILiW to częste przeplatanie nauki
(„odkrywania nowego”) i techniki („stosowanie i udoskona-
lanie znanego lub zwiększenie zakresu zastosowań już
znanego”).
Sekretarz Naukowy Instytutu – prof. Lech Czarnecki
przedstawił kierunki badań stanowiące odczytanie statu-
towego zadania Instytutu, czyli inspirowania rozwoju bu-
downictwa. W wystąpieniu podkreślano, że nie ma drugiej
takiej dziedziny, która przetwarzałaby tak wielkie ilości
masy i energii, a jednocześnie stawiała wymagania, aby
trwałość obiektów inżynierskich była mierzona krotnoś-
cią życia twórcy. Prof. Lech Czarnecki wskazał, w jaki spo-
sób ITB ukierunkowuje badania, kreując podstawy nauko-
we wymagań podstawowych obiektu budowlanego i reali-
zując zadania zawarte w postulacie zrównoważonego bu-
downictwa. Ilustracją prowadzonych w ITB tematów ba-
dawczych było wystąpienie mgr. inż. Grzegorza Sztarba-
ły, który przedstawił elementy swojej pracy doktorskiej pt.
Ocena środowiska budynku w warunkach pożaru metodą
numerycznej mechaniki płynów.
Na zakończenie obrad Dyrektor Instytutu Marek Kaproń
podziękował za zaszczyt goszczenia członków Wydzia-
łu IV PAN i umożliwienie zaprezentowania działalności ITB.
Przewodniczący Wydziału IV PAN– prof. W. Włosiński wy-
raził zadowolenie z organizacji i przebiegu obrad.
V Sesja Wydziału Nauk Technicznych PAN
odbyła się w ITB
Przewodniczący Wydz. IV PAN – profesor Władysław Włosiński
otwiera obrady. Siedzą od lewej: prof. Andrzej Borkowski – wice-
przewodniczący Wydz. IV, Marek Kaproń – Dyrektor ITB, prof.
Andrzej Styczek – wiceprzewodniczący Wydz. IV
Po zakończeniu obrad. Od lewej: prof. W. Radomski – Przewodni-
czący KILiWPAN, MarekKaproń– Dyrektor ITB, prof. W. Kleiber
– Prezes Polskiej Akademii Nauk, prof. W. Włosiński – Przewodni-
czący Wydz. IVPAN, prof. L. Czarnecki – Sekretarz Naukowy ITB
F
o
t
.
A
n
i
t
a
B
l
a
c
h
a
n
i
-
P
a
w
l
i
k
o
w
s
k
a
F
o
t
.
A
n
i
t
a
B
l
a
c
h
a
n
i
-
P
a
w
l
i
k
o
w
s
k
a

97
Krytyczne opinie i wnioski prelegenta były poparte i rozsze-
rzone w wypowiedziach uczestników w ramach dyskusji.
Ocenę działania systemu świadectw energetycznych
na podstawie dotychczasowych doświadczeń przedstawił
Maciej Robakiewicz. Wprowadzenie systemu świadectw
jest ważnym i pozytywnym faktem, gdyż może stanowić po-
czątek działań na rzecz podnoszenia efektywności energe-
tycznej w użytkowaniu budynków. Sporządzanie świadectw
zostało jednak wustawie sformułowane jako obowiązek, ale
bez sankcji za jego nierealizowanie, a kontrola spełnienia te-
go obowiązku dotyczy tylko budynkówoddawanych do użyt-
kowania. Wkonsekwencji jedynie właściciele nowych budyn-
kówi deweloperzy przestrzegają wprowadzonego obowiąz-
ku, natomiast podczas sprzedaży i wynajmu istniejących
budynków i mieszkań sporządzanie świadectw nie jest na
ogół wymagane. Wprowadzenie obowiązku sporządzania
świadectwenergetycznych spotkało się z licznymi negatyw-
nymi opiniami. Świadectwa ocenia się często jako zbędny
dokument biurokratyczny i dodatkowe obciążenie finanso-
we. Te krytyczne opinie są rezultatem braku kampanii
informacyjnej poprzedzającej wprowadzenie świadectw, wy-
jaśniającej cele i zadania świadectw oraz przedstawiającej
korzyści dla nabywcówi najemców. Brak tych informacji jest
wdalszymciągu odczuwalny. Krytyczne opinie wiążą się tak-
że z błędami popełnionymi w metodyce opracowania świa-
dectw, co sprawia, że nie są one dokumentami o pełnej wia-
rygodności. Ponadto obecna forma świadectwa, bez klas
energetycznych, obniża ich praktyczną przydatność.
Tadeusz Skoczkowski (KAPE) omówił rolę budynków
użyteczności publicznej wdziałaniach na rzecz redukcji emi-
sji CO
2
zgodnie z Dyrektywą Unii Europejskiej. Prelegent do-
konał też przeglądu wielu dokumentów UE, obejmujących
cały kompleks działań na rzecz efektywności energetycznej.
Joanna Rucińska (NAPE, ZAE, PW) przedstawiła przy-
kłady kilku wykonanych świadectw charakterystyki energe-
tycznej budynków niemieszkalnych, w których wykonano
obliczenia zapotrzebowania energii także na potrzeby chło-
dzenia i oświetlenia. Na przykładzie tych świadectw przed-
stawione zostały problemy związane z nieścisłościami za-
wartymi w przepisach, co zmusza do posługiwania się wie-
dzą dotyczącą tych zagadnień oraz innymi aktami prawny-
mi i dokumentami technicznymi, gdyż bez tej dodatkowej
wiedzy określenie charakterystyki energetycznej budynku
byłoby niemożliwe. Pojawiają się jednak wątpliwości, czy
przyjęte postępowanie jest zgodne z prawem. Przedstawio-
ne przykłady i wnioski uzasadniają potrzebę uściślenia i po-
prawienia przepisów zawartych w rozporządzeniu.
Zamykając obrady Forum, Prezes ZAEAleksander Panek
wyraził nadzieje, że przedstawione poglądy i opinie pomo-
gą w rozwiązywaniu bieżących problemów oraz przyczynią
się do wprowadzenia niezbędnych zmian w przepisach.
dr inż. Maciej Robakiewicz
Forum
Termomodernizacja 2009
(dokończenie ze str. 93)
the diversity
ceramitec.de
Tu trzeba byó! Najwiçkszy
na swiecie, pelny przeglqd
calej bran±y.
Targi CERAMITEC oferuja˛ coraz wie˛cej! Wioda˛ce s’ wiatowe targi
maszyn, sprze˛tu, surowców i materiałów do produkcji ceramiki i
metalurgii proszkowej obejmuja˛ce wszystkie segmenty branz˙y
sa˛ obowia˛zkowym punktem w kalendarzu decydentów.
Skorzystajcie Pan’stwo z obecnos’ci liderów rynku i z bogactwa
mie˛dzynarodowej oferty.
CERAMITEC 2009
Nowe Tereny Targowe w Monachium 20-23. paz’dziernik 2009
11. Mie˛dzynarodowe targi maszyn, urza˛dzen’, narze˛dzi, procesów i surow-
ców do produkcji wyrobów CERAMICZNYCH i METALURGII PROSZKOWEJ
Informacje i bilety: Biuro Targów Monachijskich w Polsce | 00-895 Warszawa
tel. (22) 620 44 15 | faks (22) 624 94 78 | info@targiwmonachium.pl
98
PRAWO WBUDOWNICTWIE
6 ’2009 (nr 442)
P
rzepisy kodeksu cywilnego w art. 471 i następnych
regulują odpowiedzialność kontraktową za niewyko-
nanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania. Ko-
rzystając z tego przepisu, inwestor powinien wyka-
zać, iż poniósł szkodę, która pozostaje w związku przyczy-
nowymz niewykonaniemlub nienależytymwykonaniemprac
przez wykonawcę. Szkoda oznacza zarówno rzeczywisty
uszczerbek majątkowy, jak i ewentualne utracone korzyści.
Domniemywa się przy tym, że wykonawca ponosi winę
za nienależyte wykonanie zobowiązania i wystarczy ustale-
nie choćby najniższego stopnia winy nieumyślnej w postaci
niedbalstwa. Oznacza to przeniesienie na wykonawcę cię-
żaru dowodu braku własnej winy. Szczególnym przypad-
kiem jest zniszczenie lub uszkodzenie wykonanego obiek-
tu wskutek wadliwych materiałów, maszyn czy urządzeń do-
starczonych przez inwestora lub wykonania robót wg wska-
zówek inwestora. Wykonawca może wówczas żądać wyna-
grodzenia lub jego odpowiedniej części, jeżeli uprzedził in-
westora o niebezpieczeństwie zniszczenia czy uszkodzenia
obiektu albo jeżeli mimo zachowania należytej staranności
nie mógł stwierdzić wadliwości dostarczonych przez inwe-
stora materiałów, maszyn i urządzeń. Termin przedawnienia
roszczeń wynikających z prowadzenia działalności gospo-
darczej wynosi 3 lata. Jeżeli inwestor dochodzi wobec wy-
konawcy roszczeń niezwiązanych z prowadzoną przez sie-
bie działalnością gospodarczą, termin przedawnienia wg za-
sad ogólnych wynosi 10 lat.
Wcelu dochodzenia roszczeń wygodniejsze dla inwesto-
ra są przepisy kodeksu cywilnego regulujące instytucję rę-
kojmi (art. 656 § 1 kc). Jeżeli wykonawca wykonuje przed-
miot umowy w sposób wadliwy albo sprzeczny z umową,
inwestor może wezwać go do zmiany sposobu wykonania
i wyznaczyć mu w tym celu odpowiedni termin. Długość te-
go terminu nie jest określona wprzepisach i zależy od uzna-
nia inwestora, który jednak powinien uwzględnić charakter,
stopień skomplikowania przedmiotu umowy, warunki atmos-
feryczne itp. Wpraktyce najczęściej jest to termin od 7 do 14
dni. Po bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu in-
westor może od umowy odstąpić albo powierzyć poprawie-
nie lub dalsze wykonanie przedmiotu umowy innej osobie
na koszt wykonawcy. Wtakim wypadku wykonawca nie tyl-
ko poniesie związane z tym koszty, ale i odpowiedzialność
za ewentualne negatywne skutki. Odpowiada on za tę inną
osobę, jak za własne działanie lub zaniechanie, choć nie on
dokonywał jej wyboru. Jeżeli inwestor sam dostarczył ma-
teriał, może, w razie odstąpienia od umowy lub powierzenia
wykonywania przedmiotu umowy innej osobie, żądać zwro-
tu materiału i wydania rozpoczętego przedmiotu umowy. Za-
sady te mają jednak zastosowanie tylko do momentu ode-
brania obiektu. Po zakończeniu prac stosuje się odmienne
reguły. Jeżeli odebrany obiekt ma wady, inwestor może żą-
dać ich usunięcia, wyznaczając w tym celu wykonawcy od-
powiedni termin z zagrożeniem, że po bezskutecznymupły-
wie wyznaczonego terminu nie przyjmie naprawy. Uwarun-
kowania co do długości tego terminu są podobne jak w wy-
padku stwierdzenia wad podczas wykonywania przedmiotu
umowy przed jego ukończeniem. Wykonawca może odmó-
wić naprawy, gdyby wymagała nadmiernych kosztów.
Wprzypadku gdy wady nie dadzą się usunąć albo gdy z oko-
liczności wynika, że wykonawca nie zdoła ich usunąć w od-
powiednimczasie, inwestor może od umowy odstąpić, jeże-
li wady są istotne. Jeżeli wady nie są istotne, inwestor może
żądać obniżenia wynagrodzenia w odpowiednim stosunku.
To samo dotyczy wypadku, gdy wykonawca nie usunął wad
w terminie wyznaczonym przez inwestora. Wadami istotny-
mi są te, które czynią przedmiot umowy niezdatnymdo zwy-
kłego użytkowania, albo które sprzeciwiają się wyraźnej umo-
wie. Wszystkie inne – uważa się za wady nieistotne.
Odpowiedzialność wykonawcy nie zależy od jego winy
ani wiedzy o wadzie, ani także od zaistnienia po stronie in-
westora szkody czy od jej ewentualnej wysokości. Odpowie-
dzialność z tytułu rękojmi wymaga jedynie stwierdzenia
istnienia wady i zachowania aktówstaranności, tzn. zba-
dania jakości przedmiotu umowy i zawiadomienia wykonaw-
cy przez inwestora o występowaniu wady w odpowiednim
terminie. Wstosunkach obustronnie profesjonalnych, tj. mię-
dzy podmiotami prowadzącymi działalność gospodarczą,
utrata uprawnień z tytułu rękojmi następuje, jeżeli inwestor
nie zbadał przedmiotu umowy w czasie i w sposób przyjęty
przy rzeczach tego rodzaju i nie zawiadomił niezwłocznie wy-
konawcy o dostrzeżonej wadzie, a wwypadku, gdy wada wy-
szła na jawdopiero później – jeżeli nie zawiadomił wykonaw-
cy niezwłocznie po jej wykryciu. Przyjmuje się w praktyce,
że zawiadomienie ma charakter niezwłoczny, jeśli zostanie
dokonane w terminie do 3 dni. Do zachowania terminów za-
wiadomienia o wadach wystarczy wysłanie przed upływem
tych terminów listu poleconego. Niezachowanie przez in-
westora aktów staranności nie powoduje utraty uprawnień
z tytułu rękojmi za wady fizyczne, jeżeli wykonawca podstęp-
nie wadę zataił albo zapewnił inwestora, że wady nie istnie-
ją. Za podstępne zatajenie wady jest uważane takie umyśl-
ne działanie wykonawcy, które ma na celu utrudnienie wy-
krycia wady przez inwestora. Będzie to zatemukrycie lub za-
maskowanie wadliwości i inne podobne działania o znamio-
nach oszustwa. Udzielenie inwestorowi zapewnienia, że wa-
dy nie istnieją, może być dokonane zarówno przez wyko-
nawcę pozostającego w złej wierze (tzn. zapewniającego
kłamliwie mimo świadomości wadliwości), jak i wdobrej wie-
rze. Uprawnienia z tytułu rękojmi za wady fizyczne budyn-
ku wygasają po upływie 3 lat, licząc od dnia, kiedy został on
wydany inwestorowi. Upływ tego terminu nie wyłącza wyko-
* Uniwersytet Technologiczno-Przyrodniczy w Bydgoszczy
e-mail: macdut@utp.edu.pl
Rękojmia i gwarancja
w umowie o roboty budowlane
dr inż. Maciej Dutkiewicz*
99
6 ’2009 (nr 442)
nania uprawnień z tytułu rękojmi, jeżeli wykonawca pod-
stępnie zataił wadę. Zarzut z tytułu rękojmi może być pod-
niesiony także po upływie powyższego terminu, jeżeli
przed jego upływeminwestor zawiadomił wykonawcę o wa-
dzie. Inwestor może podnosić zarzut z tytułu rękojmi np.
w odpowiedzi na żądanie przez wykonawcę zapłaty ceny
(zarzut częściowej bezzasadności w związku z jej obniże-
niem stosownie do obniżenia wartości przedmiotu umowy
w związku z jego wadliwością).
Wsytuacji gdy wykonawca udzielił inwestorowi gwarancji
na wykonane przez siebie roboty, inwestor może realizować
swoje roszczenia wramach uprawnień, które wynikają z treści
gwarancji i w terminie określonym w gwarancji. Często ter-
miny gwarancyjne są dłuższe niż ustawowy termin trzech lat
przewidziany z tytułu rękojmi za wady fizyczne, np. 10-let-
nia gwarancja na wszystkie elementy konstrukcyjne oraz na
szczelność dachu. Okres gwarancji liczony jest zazwyczaj
od daty odbioru końcowego. Wprzypadku wystąpienia wad
w okresie gwarancji, okres gwarancji na wadliwą część ro-
bót jest zwykle przedłużony o czas usunięcia wady.
Gwarancji nie należy traktować jako umownej zmiany od-
powiedzialności z tytułu rękojmi. Mijałoby się to z celem
gwarancji, jakimjest dalsze umocnienie inwestora i podnie-
sienie jakości wykonawstwa. Inwestor może wykonywać
uprawnienia z tytułu rękojmi za wady fizyczne, niezależnie
od uprawnień wynikających z gwarancji. Inwestor ma więc
wiele możliwości realizacji roszczeń wobec wykonawcy. Wy-
bór konkretnego reżimu odpowiedzialności jest uzależniony
od sytuacji dowodowej inwestora, a także od ewentualnego
terminu dochodzenia roszczeń.
Prenumerata roczna miesięcznika „Materiały Budowlane”
jest możliwa w dwóch wariantach:
• pre nu me ra ta we rsji pa pie ro wej;
• pre nu me ra ta w pa kie cie (pa kiet za wie ra ca ło rocz ną
pre nu me ra tę we rsji pa pie ro wej + rocz nik cza so pi sma na
pły cie CD, wy sy ła ny po za koń cze niu ro ku wy daw ni cze go). Dla
tych pre nu me ra to rów Wy daw nic two ofe ru je do dat ko wo
rocz ni ki ar chi wal ne mie sięcz ni ka „Ma te ria ły Bu dow la ne” z lat
2004 – 2008 na pły tach CD w ce nie 20 PLN net to (+ 22% VAT)
za każ dy rocz nik.
Pre nu me ra tę moż na za mówić:
za po śre dnic twem re dak cji „Ma te ria ły Bu dow la ne”:
• fa ksem: (22) 827 52 55, 826 20 27;
• e-ma i lem: ma ter bud@sig ma-not.pl;
• przez In ter net: www.ma te ria ly bu dow la ne.in fo.pl;
• li stow nie: Re dak cja „Ma te ria ły Bu dow la ne”,
00-950 War sza wa, ul. Świę to krzy ska 14A, skr. po czt. 104.
Uwa ga! Druk za mówie nia na www.ma te ria ly bu dow la ne.in fo.pl
za po śre dnic twem Za kła du Kol por ta żu Wy daw nic twa
SIG MA-NOT Sp. z o.o.:
• fa ksem: (22) 891 13 74, 840 35 89, 840 59 49;
• e-ma i lem: kol por taz@sig ma-not.pl;
• przez In ter net: www.sig ma-not.pl;
• li stow nie: Za kład Kol por ta żu Wy daw nic twa SIG MA-NOT Sp. z o.o.,
ul. Ku Wi śle 7, 00-707 War sza wa.
Po otrzy ma niu za mówie nia wy sta wiamy fak tu rę VAT.
Człon ko wie sto wa rzy szeń na u ko wo-tech nicz nych zrze szo nych
w FSNT-NOT oraz ucznio wie szkół i stu den ci wy dzia łów o kie run ku
bu dow la nym ma ją pra wo do prenumeraty ulgo wej – pod wa run kiem
prze sła nia za mówie nia ostem plo wa ne go pie czę cią ko ła SNT lub
szko ły.
Więcej informacji na stronie www.materialybudowlane.info.pl
Należność za prenumeratę miesięcznika „Materiały Budowlane”
należy wpłacać na konto:
BANK PEKAO S.A. 81 1240 6074 1111 0000 4995 0197
Ce na (brutto) pre nu me ra ty
mie sięcz ni ka „Ma te ria ły Bu dow la ne”
na 2009 r.*
Ce na 1 eg zem pla rza 18,50 PLN
Ce na pre nu me ra ty rocz nej w we rsji pa pie ro wej 222 PLN
Ce na pre nu me ra ty rocz nej w pa kie cie 246,40 PLN
Pre nu me ra ta ulgo wa – ra bat 50% od ce ny we rsji pa pie ro wej
(ra bat do ty czy tyl ko tej we rsji)
Odbiorcy zagraniczni: cena rocznej prenumeraty 156 EUR dla
prenumeratorów z Europy oraz 180 USD spoza Europy.
Warunki prenumeraty na 2009 r.
WYDAWNICTWO SIGMA-NOT
UWAGA! Wszy scy pre nu me ra to rzy mie sięcz ni ka „Ma te ria ły
Bu dow la ne” na 2009 r. otrzymają bez płat ny kod do stę pu
do ar chi wum elek tro nicz ne go z lat 2004 – 2008 na Po rta lu
In for ma cji Tech nicz nej www.sigma-not.pl.
* Wprzy pad ku zmia ny ceny w okre sie ob ję tym pre nu me ra tą lub zmiany staw ki
VAT, Wy daw nic two za strze ga so bie pra wo do wy stą pie nia o do pła tę róż ni cy cen
oraz pra wo do re a li zo wa nia pre nu me ra ty tyl ko w peł ni opła co nej.
In for ma cje dla Au to rów
Re dak cja przyj mu je do pu bli ka cji tyl ko pra ce ory gi nal ne, nie pu bli ko wa ne wcze śniej w in nych cza so pi smach ani
ma te ria łach z kon fe ren cji (kon gre sów, sym po zjów), chy ba że pu bli ka cja jest za ma wia na przez re dak cję.
Ar ty kuł prze ka za ny do re dak cji nie mo że być wcze śniej opu bli ko wa ny w ca ło ści lub czę ści w in nym cza so pi śmie ani
jed no cze śnie prze ka za ny do opu bli ko wa nia w nim. Fakt nade sła nia pra cy do re dak cji uwa ża się za jed no znacz ny
z oświad cze niem Au to ra, że wa ru nek ten jest speł nio ny.
Przed pu bli ka cją Au to rzy otrzy mu ją do pod pi sa nia umo wę z Wy daw nic twem SIG MA-NOT Sp. z o.o. o prze -
nie sie niu praw au tor skich na wy łącz ność wy daw cy, umo wę li cen cyj ną lub umo wę o dzie ło – do wy bo ru
Au to ra. Ewen tu al ną re zy gna cję z ho no ra rium Au tor po wi nien prze słać wfor mie oświad cze nia (z nu me rem NIP,
PE SEL i ad re sem).
Au to rzy ma te ria łów nad sy ła nych do pu bli ka cji w cza so pi śmie są od po wie dzial ni za prze strze ga nie pra wa au tor skie -
go – za rów no treść pra cy, jak i wy ko rzy sty wa ne w niej ilu stra cje czy ze sta wie nia po win ny sta no wić wła sny do ro bek Au -
to ra lub mu szą być opi sa ne zgo dnie z za sa da mi cy to wa nia, z po wo ła niem się na źródło cy ta tu.
Z chwi lą otrzy ma nia ar ty ku łu przez re dak cję na stę pu je prze nie sie nie praw au tor skich na Wy daw cę, który
ma od tąd pra wo do ko rzy sta nia z utwo ru, roz po rzą dza nia nim i zwie lo krot nia nia do wol ną tech ni ką, wtym elek -
tro nicz ną, oraz roz po wszech nia nia do wol ny mi ka na ła mi dys try bu cyj ny mi.
100
6 ’2009 (nr 442)
Prenumerata dla szkół średnich
Prenumerata dla uczelni wyższych
W 2009 r. miesięcznik „Materiały Budowlane” dociera do średnich szkół budowlanych w całej Polsce dzię-
ki firmom Sopro Polska i Solbet.
W br. studenci wybranych wydziałów o profilu budowlanym otrzymują miesięcznik „Materiały Budowlane”
dzięki firmom: Athenasoft, Hufgard i ViaCon oraz Stowarzyszeniu Producentów Betonów.
Sopro Polska Sp. z o.o. to firma chemii budowla-
nej działająca na polskim rynku od 1994 r. Oferta han-
dlowa obejmuje: kleje i zaprawy do spoinowania okła-
dzin z płytek ceramicznych i kamienia naturalnego;
systemy uszczelnień tarasów, basenów i innych po-
mieszczeń wilgotnych; systemy renowacji betonu;
szpachle do naprawy ścian i podłóg; szpachle samo-
poziomujące; zaprawy do murowania; spoiwa i zap-
rawy do wykonywania jastrychów; szybkowiążące
zaprawy montażowe; preparaty gruntujące; dodatki
do zapraw; środki do czyszczenia i pielęgnacji okła-
dzin. W bogatym asortymencie produktów jest wiele
nowości, wykorzystujących najnowsze osiągnięcia
naukowe.
Wszystkie wyroby Sopro oferowane na rynku cha-
rakteryzują się bardzo dobrymi parametrami, co jest
potwierdzone certyfikatami niezależnych i uznanych in-
stytutów naukowych.
Sopro to silna marka dobrze znana i ceniona
na polskim rynku budowlanym.
Grupa Kapitałowa SOLBET jest polską firmą sku-
piającą w swoich strukturach zakłady produkujące:
• beton komórkowy;
• chemię budowlaną;
• urządzenia do produkcji betonu komórkowego.
Jest to największy producent betonu komórkowego
w Polsce. Z pięciu zakładów firmy na europejskie ryn-
ki trafia co roku prawie 2 mln m
3
najwyższej jakości
produktów z betonu komórkowego. Oprócz rynku pol-
skiego produkty SOLBET można kupić m.in. w Niem-
czech, Danii, Szwecji, Norwegii, Belgii, Słowacji, Cze-
chach, Rosji, na Litwie, Łotwie i Ukrainie. Wyroby te
niczym nie ustępują jakością wyrobom renomowa-
nych zakładów europejskich.
Obecnie firma poleca system SOLBET Perfekt, na
który składają się elementy murowe z betonu komór-
kowego oraz chemia budowlana w postaci zapraw,
klejów, tynków itp. Wszystko do siebie perfekcyjnie
dopasowane.
SystemSOLBET Perfekt – by budowało się lepiej.
Athenasoft Sp. z o.o., znany producent
najpopularniejszych i najnowocześniejszych
programów do kosztorysowania, takich jak:
Norma PRO i Norma STANDARD, wspiera
i realizuje projekty edukacyjne skierowane
do szkół średnich i uczelni wyższych o profi-
lu budowlanym oraz organizuje szkolenia w ramach
Akademii Athenasoft. Z myślą o instytucjach edukacyjnych
i ich słuchaczach firma wprowadziła program Norma PRO
Edukacyjna.
Firma Hufgard Polska Sp. z o.o.,
przedstawiciel na polskim rynku niemiec-
kiej firmy P&T Technische Mörtel, oferuje
bogaty asortyment suchych zapraw tech-
nicznych do naprawy i wzmacniania kon-
strukcji betonowych i żelbetowych, m.in. EuroCret
®
; Topolit
®
;
Topolan
®
oraz profesjonalne doradztwo techniczne, poparte
wieloletnim doświadczeniem. Wszystkie produkty charakte-
ryzują się doskonałymi właściwościami.
Posiadamy dobre argumenty i jeszcze lepsze rozwiązania.
Stowarzyszenie Producentów Betonów to
ogólnokrajowa organizacja zrzeszająca produ-
centów bogatego asortymentu wyrobów z betonu
komórkowego oraz prefabrykatów betonowych,
projektantów, a także producentów surowców, materiałów oraz
maszyn i urządzeń do prefabrykacji. Stowarzyszenie zostało za-
łożone w 1994 r. Prowadzi szeroką działalność w branży beto-
nów i m.in. jest członkiem Europejskiego Stowarzyszenia Auto-
klawizowanego Betonu Komórkowego EAACAi Międzynarodo-
wego Stowarzyszenia Prefabrykatów Betonowych BIBM.
ViaCon Polska Sp. z o.o. należy
do europejskiej Grupy ViaCon, która ma
firmy w takich krajach, jak np. Czechy,
Dania, Estonia, Finlandia, Norwegia, Szwecja, Litwa i Łotwa.
Oferta firmy obejmuje produkcję i sprzedaż: rur oraz konstruk-
cji podatnych z blach falistych i rur z tworzywa sztucznego
do budowy oraz naprawy przepustów, mostów, wiaduktów, tu-
neli, przejazdów gospodarczych, przejść dla zwierząt; syste-
mu kanalizacji deszczowej; zbiorników retencyjnych, a także
sprzedaż geosyntetyków: geowłóknin, geosiatek i geotkanin.

Systemy produktów na obiekty i hale sportowe
izolacje, posadzki, farby, impregnaty,

REMMERS POLSKA

ISSN 0137-2971 Nakład do 14 500 egz.

Adres redakcji 00-950 Warszawa, ul. Świętokrzyska 14 A skr. poczt. 1004 tel./fax (022) 827-52-55, 826-20-27 e-mail: materbud@sigma-not.pl www.materialybudowlane.info.pl Ogłoszenia przyjmuje redakcja tel./fax (022) 826-20-27, 827-52-55 oraz Dział Reklamy i Marketingu ul. Mazowiecka 12, 00-950 Warszawa, skr. 1004 tel./fax (022) 827-43-66, 826-80-16 Redaguje zespół: Redaktor Naczelny mgr inż. Krystyna Wiśniewska Z-ca Redaktora Naczelnego mgr Danuta Kostrzewska-Matynia Sekretarz redakcji mgr inż. Ewelina Kowałko Kierownicy Działów: prof. dr hab. inż. Lech Czarnecki mgr inż. Lech Misiewicz

Cena 18,50 zł (w tym VAT 0%)

B. Francke, J. Sowińska – Problemy związane z interpretacją norm europejskich dotyczących wyrobów do pokryć dachowych i izolacji części podziemnych budynków . . . . . . . . R. Klatt, D. Rak – Kondensacja pary wodnej i jej skutki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . M. Podeszwa – Inwestor na błędach się uczy ... czyli jak nie należy wykonywać dachów . . . . . Dachy płaskie ROCKWOOL – profesjonalne rozwiązania izolacyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . G. Gładkiewicz – Papy WENTYLOWANE SZYBKI SYNTAN® SBS i papy TERMIK SZYBKI SYNTAN® SBS – papy nowej generacji do renowacji dachów płaskich . . . . . . . . . . . . . Kluczem do sukcesu jest doskonała kadra – wywiad z Miguelem Kohlmannem – Generalnym Dyrektorem Zarządzającym Grupy Icopal A/S . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Icopal znów zaskoczy nowością – wywiad z Przemysławem Raszem – Prezesem Zarządu firmy Icopal S.A. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . M. Rokiel – Zasady wykonywania dachów zielonych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Termoizolacja dachów płaskich . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Kolektory słoneczne – czysta energia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Membrana dachowa DachGam – niezawodny materiał do ostatecznego krycia dachów płaskich . . . Izolacja dachów płaskich wełną mineralną PAROC . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . VELUX całkowicie w poziomie – nowe okno do dachu płaskiego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . System InterCenBud . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Bezpieczny dach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . K. Patoka – Czy kleić zakłady membran wstępnego krycia? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . K. Zieliński – Badanie starzenia pap a trwałość pokryć . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . M. Rolbiecka – Odporność korozyjna powłok organicznych na blachach stalowych ocynkowanych . . K. Wiśniewska – Gamrat wchodzi na rynek globalny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

TEMAT WYDANIA – Dachy

W NUMERZE
18 20 24 26 27 28 31 32 34 38 40 43 46 47 52 16 12 2 4 7 10

Rada Programowa mgr Zbigniew Bachman, mgr inż. Andrzej Dobrucki (przewodniczący Rady), mgr Robert Dziwiński, prof. dr hab. inż. Zbigniew Giergiczny, dr inż. Mariusz Jackiewicz, mgr inż. Marek Kaproń, inż. Józef Kostrzewski, mgr Piotr Kurach, prof. dr hab. inż.Adam Zbigniew Pawłowski, prof. dr hab. inż. Leszek Rafalski, mgr Wojciech Rzepka, mgr inż. Jerzy Ślusarski, doc. dr inż. Genowefa Zapotoczna-Sytek, mgr Józef Zubelewicz Redakcja nie zwraca materiałów niezamówionych, a także zastrzega sobie prawo redagowania i skracania tekstów oraz dokonywania streszczeń. Redakcja nie odpowiada za treść reklam i artykułów sponsorowanych. Wszystkie zamieszczone materiały są objęte prawem autorskim, a ich przedruk w jakiejkolwiek formie i jakimkolwiek języku jest zabroniony. Skład i łamanie: FOTOSKŁAD Pracownia Poligraficzna www.ksiega.com.pl Przygotowanie w technologii CTP, druk i oprawa LOTOS Poligrafia Sp. z o.o. www.drukarnia-lotos.pl SIGMA-NOT Sp. z o.o. Wydawnictwo Czasopism i Książek Technicznych

I. Cała – Przekrycia cięgnowo-prętowe w obiektach sportowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Realizacja I etapu budowy Stadionu Narodowego w Warszawie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . J. Boruc, M. Dymek, K. Smolak – Zapewnienie wodoszczelności w żelbetowych konstrukcjach niecek basenowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . I. Gmaj – Powłoki na bazie żywic epoksydowych w obiektach sportowych . . . . . . . . . . . . . . . . . A. Policińska-Serwa, P. Sulik – Wymagania na wewnętrzne nawierzchnie sportowe . . . . . . . . M. Głowacki – Najnowsze tendencje w projektowaniu i wykonawstwie basenów kąpielowych . . Mierny stan przygotowań do Euro 2012 – wywiad ze Zbigniewem Bachmanem, Wiceprzewodniczącym Komitetu Budownictwa przy Krajowej Izbie Gospodarczej . . . . . . . . . . . T. Kania – Zastosowanie bloków MultiGips w budownictwie sportowym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Nowelizacja przepisów uprości realizację inwestycji na Euro 2012 – wypowiedź Andrzeja Arendarskiego, Prezesa Krajowej Izby Gospodarczej . . . . . . . . . . . . . . . M. Rokiel – Hydroizolacje i okładziny ceramiczne niecek basenowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

TEMAT WYDANIA – Budownictwo sportowe

Ł. Drobiec, R. Jasiński, A. Piekarczyk – Mury poddane zginaniu w ujęciu PN-EN 1996-1-1:2006. Ściany zginane w płaszczyźnie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 70 M. Mirowska – Klasyfikacja i przegląd wyrobów dźwiękochłonnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 73 K. Wiśniewska – VIII Zjazd Sprawozdawczy Śląskiej Okręgowej Izby Inżynierów Budownictwa . . . 76 Naszym priorytetem jest doskonalenie zawodowe członków – wywiad ze Stefanem Czarnieckim – Przewodniczącym Rady Śląskiej Okręgowej Izby Inżynierów Budownictwa . . . . . . . . . . . . . . . 78 M. Boryczko – XXIV Warsztaty Pracy Projektanta Konstrukcji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 80 Departament Prawno-Organizacyjny GUNB informuje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 82 M. Mazur – Wojewódzki Inspektorat Nadzoru Budowlanego w Katowicach . . . . . . . . . . . . . . . . 84 M. Kowalska – Produkcja materiałów budowlanych w kwietniu 2009 roku . . . . . . . . . . . . . . . . . 87 J. Kobylarz – Sprzedaż produkcji budowlano-montażowej i produkcja sprzedana budownictwa w okresie styczeń – kwiecień 2009 roku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 90 E. Kowałko – Zakończono modernizację Kieleckich Kopalni Kwarcytu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 92 M. Robakiewicz – Forum Termomodernizacja 2009 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 93 V Sesja Wydziału Nauk Technicznych PAN odbyła się w ITB . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 94 M. Dutkiewicz – Rękojmia i gwarancja w umowie o roboty budowlane . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 98
6 ’2009 (nr 442)

MURY

66 68

63 64

54 57 58 60

PODRĘCZNIK FIZYKI BUDOWLI PRAKTYKA BUDOWLANA

INFORMATOR GŁÓWNEGO URZĘDU NADZORU BUDOWLANEGO RYNEK BUDOWLANY

00-950 Warszawa, ul. Ratuszowa 11 skr. poczt. 1004, tel.: (022) 818-09-18 Internet: http://www.sigma-not.pl Prenumerata: e-mail: kolportaz@sigma-not.pl

KONFERENCJE, SEMINARIA PRAWO W BUDOWNICTWIE

1

● PN-EN 13970:2006+A1:2007 Elastyczne wyroby wodochronne – Wyroby asfaltowe do regulacji przenikania pary wodnej – Definicje i właściwości. ● PN-EN 13859-1+A1:2008 Elastyczne wyroby wodochronne – Definicje i właściwości wyrobów podkładowych – Część 1: Wyroby podkładowe pod nieciągłe pokrycia dachowe. MLV (manufacturer’s limiting value) jest wartością graniczną określoną przez producenta. W 3 – w badaniu zgodnie z EN 13111 średnia objętość przesiąkającej wody przekracza 100 ml. która powinna być osiągana w badaniach (maksymalna lub minimalna w zależności od rodzaju badania). 2 kPa brak przecieku przy ciśnieniu min. W 2 – w badaniu zgodnie z EN 13111 średnia objętość przesiąkającej wody jest mniejsza niż 100 ml. 2 kPa dla wyrobów typu A i V – brak przecieku przy ciśnieniu min. ● PN-EN 13984:2006+A1:2007 Elastyczne wyroby wodochronne – Wyroby z tworzyw sztucznych i kauczuku do regulacji przenikania pary wodnej – Definicje i właściwości. 10 kPa trzy klasy odporności na przesiąkanie wody: W 1 – brak przecieku przy wysokości słupa wody 200 mm. brak przecieku przy ciśnieniu min. – reakcja na ogień. 60 kPa. to wartość deklarowana przez producenta z deklarowaną tolerancją. Normy pozostawiają więc dowolność. Jolanta Sowińska* okresie ostatnich lat Komitet Techniczny CEN/TC 254 opracował dużą grupę norm europejskich dotyczących wyrobów do izolacji wodochronnych i przeciwwilgociowych. 2 kPa PN-EN 13967:2006+A1:2007 PN-EN 14909:2007 PN-EN 13969:2006+A1:2007 PN-EN 14967:2007 brak przecieku przy ciśnieniu min. Wymaganie dotyczące wodoszczelności wyrobów objętych normami europejskimi PN-EN 13707:2006+A1:2007 PN-EN 13956:2006 PN-EN 13859-1+A1:2008 Numer normy europejskiej brak przecieku przy ciśnieniu min. – wady widoczne. Tabela 1. by uzyskać pozytywną ocenę swego produktu do stosowania w budownictwie. 10 kPa Wymagana wartość wodoszczelności dla wyrobów objętych normą PN-EN 13984:2006+A1:2007 PN-EN 13970:2006+A1:2007 dla wyrobów typu A i V – brak przecieku przy ciśnieniu min. jeśli chodzi o poziom wymagań podawany przez producenta w deklaracji zgodności wyrobów. w tabeli 1 zebrano wartości wymagań w tym zakresie podane w poszczególnych normach. Jak liberalne są te wartości wymagań. dla wyrobów typu T – brak przecieku przy ciśnieniu min. przyjętej na bardzo niskim poziomie. 60 kPa. dla wyrobów typu A – brak przecieku przy ciśnieniu min. Barbara Francke* mgr inż. 2 kPa 2 6 ’2009 (nr 442) . ● PN-EN 13967:2006+A1:2007 Elastyczne wyroby wodochronne – Wyroby z tworzyw sztucznych i kauczuku do izolacji przeciwwilgociowej łącznie z wyrobami z tworzyw sztucznych i kauczuku do izolacji przeciwwodnej części podziemnych – Definicje i właściwości. Na dzień dzisiejszy w dziedzinie tej zostały wydane następujące normy wyrobu zawierające załączniki harmonizacyjne: ● PN-EN 13707:2006+A1:2007 Elastyczne wyroby wodochronne – Wyroby asfaltowe na osnowie do pokryć dachowych – Definicje i właściwości.TEMAT WYDANIA – Dachy dr inż. * Instytut Techniki Budowlanej W Problemy związane z interpretacją norm europejskich dotyczących wyrobów do pokryć dachowych i izolacji części podziemnych budynków Pozostałe właściwości świadczące o jakości wyrobu spełniającego wymagania norm zależą jedynie od deklaracji producenta określanej w normach jako MLV lub MDV. dla wyrobów typu T – brak przecieku przy ciśnieniu min. w których dla każdej grupy wyrobów były ustalone wartości wymagań i producent musiał je spełnić. zaś MDV (manufacturer’s declared value). ● PN-EN 13969:2006+A1:2007 Elastyczne wyroby wodochronne – Wyroby asfaltowe do izolacji przeciwwilgociowej łącznie z wyrobami asfaltowymi do izolacji przeciwwodnej części podziemnych – Definicje i właściwości. Chcąc zobrazować liberalne podejście wymienionych wcześniej norm do wymagania dotyczącego wodoszczelności. 2 kPa. – odchyłka od prostoliniowości i płaskości. ● PN-EN 14909:2007 Elastyczne wyroby wodochronne – Wyroby z tworzyw sztucznych i kauczuku do poziomej izolacji przeciwwilgociowej – Definicje i właściwości. – odporność na działanie ognia zewnętrznego. 2 kPa. Jest to podejście inne niż w dotychczasowych normach krajowych. ● PN-EN 13956:2006 Elastyczne wyroby wodochronne – Wyroby z tworzyw sztucznych i kauczuku do pokryć dachowych – Definicje i właściwości. brak przecieku przy ciśnieniu min. Jedyne wymagania ustalone przez wymienione normy to: – właściwość wodoszczelności przy zadanej wartości ciśnienia wody. ● PN-EN 14967:2007 Elastyczne wyroby wodochronne – Wyroby asfaltowe do poziomej izolacji przeciwwilgociowej – Definicje i właściwości.

nowisko do badania wodoszlanych” i papy izolacyjnej czelności z próbkami z okładki na tekturze I/400 „Materiałów Budowlanych” i paFot. Sowińska py izolacyjnej na tekturze I/400. Omówiony stan rzeczy stwarza duże problemy przy ustaleniu właściwego dokumentu odniesienia przy wydawaniu certyfikatu zgodności z normą lub deklaracji zgodności. jak niskie wymagania stawiane są przez normy europejskie Fot. które nie mieszczą się w grupie o wyższych wymaganiach użytkowych. gdy na obwolucie fabrycznej widnieje napis „papa asfaltowa wierzchniego krycia I/400”.Dachy – TEMAT WYDANIA świadczy doświadczenie wykonane w Instytucie Techniki Budowlanej. 1. że w niektórych normach powtarzany jest zakres stosowania wyrobów z innych norm. W takim przypadku mamy do czynienia z karygodnym wprowadzaniem w błąd odbiorcy wyrobu (fotografia 2). wyroby stosowane jako spodnie warstwy pokryć dachowych są również warstwami regulującymi przepływ pary wodnej. którą producenci próbują klasyfikować zgodnie z normą PN-EN 13969. Zgodnie z podstawowymi zasadami fizyki budowli.znakowania papy izolacyjnej na tekturze I/400 cyjną na tekturze. Pytanie o przyczynę stworzenia takich dublujących się grup norm zadano ich autorom. co wydaje się niepotrzebne i tworzy chaos. W niektórych normach wręcz powtarzany jest zakres stosowania podany już w innych normach (tabela 2). Izolacje przeciwwilgociowe mogą być klasyfikowane zgodnie z dwiema normami. Odpowiedź była bardzo prozaiczna. Podobnie sytuacja wygląda w przypadku wyrobów do regulacji przepływu pary wodnej. 4) PN-EN 13859-1:2006 i PN-EN 13970:2006+A1:2007. J. Porównanie zakresu stosowania wyrobów objętych normami europejskimi Numer normy europejskiej Zakres stosowania normy zgodnie z zapisami pkt 1 „Zakres normy” (tłumaczenie polskie) PN-EN 13707:2006+A1:2007 PN-EN 13956:2006 PN-EN 13859-1+A1:2008 warstwy asfaltowe wierzchnie i podkładowe pokryć dachowych pokrycia dachowe z tworzyw sztucznych i kauczuku PN-EN 13984:2006+A1:2007 PN-EN 13970:2006+A1:2007 PN-EN 13967:2006+A1:2007 PN-EN 14909:2007 warstwy z tworzyw sztucznych i kauczuku do regulacji przenikania pary wodnej w budownictwie warstwy asfaltowe na osnowie do regulacji przenikania pary wodnej w budynkach warstwy asfaltowe oraz z tworzyw sztucznych i kauczuku leżące poniżej nieciągłego pokrycia dachowego izolacje tworzyw sztucznych i kauczuku przeciwwilgociowe i przeciwwodne części podziemnych budynków warstwy z tworzyw sztucznych i kauczuku do poziomej izolacji przeciwwilgociowej izolacje asfaltowe przeciwwilgociowe i przeciwwodne części podziemnych budynków poziome przeciwwilgociowe izolacje asfaltowe PN-EN 13969:2006+A1:2007 PN-EN 14967:2007 Z zestawienia zawartego w tabeli 2 widać.: 1) PN-EN 14967:2007 i PN-EN 13969:2006+A1:2007. 3) PN-EN13859-1:2006+A1:2007iPN-EN13984:2006+A1:2007. Producentowi wyrobu obojętne jest również. opracowującym te dokumenty w grupach roboczych CEN. 2) PN-EN 13967:2006+A1:2007 i PN-EN 14909:2007. Zgodnie z zapisem w wycofanej normie krajowej PN-89/B-27617 niedozwolone jest stosowanie papy izolacyjnej w zewnętrznych warstwach układów izolacyjnych. Przykład błędnego Symbol I/400 oznacza papę izola. przesiąkając już przy ciśnieniu 60 kPa. Innym przykładem lapsusu językowego (a może zamierzonego działania?) jest opis na jednej z kart technicznych papy izolacyjnej na tekturze: Papa przeznaczona jest do wykonywania zabezpieczeń przed działaniem wody i wilgoci. która nie powinna być w żadnym przypadku stosowana w pokryciach dachowych. papy dachowej. Jednocześnie badaniu wodoszczelności poddano próbkę papieru wyciętą z okładki miesięcznika „Materiały Budowlane” i z papy izolacyjnej na tekturze. 2. W przypadku normy PN-EN 14967:2007 uzyskano również wyjaśnienie. Typowym tego przykładem jest papa izolacyjna na tekturze budowlanej. Papa izolacyjna na tekturze nie wykazała przecieku przy ciśnieniu 2 kPa. jaką normę powołuje do tej tzw. papa nie może być stosowana do wykonywania wielowarstwowych poziomych izolacji przeciwwilgociowych elementów podziemnych nienarażonych na działanie wody pod ciśnieniem. a tym bardziej jako warstwa wierzchnia. Znane są również przypadki. czyli rekomendują ten wyrób do stosowania jako izolacje części podziemnych budynków. np. Tabela 2. (dokończenie na str. Fakt ten wskazuje. podczas gdy próbka wycięta z czasopisma nie przesiąkła nawet przy ciśnieniu 0. gdyż dokumentem odniesienia jest często norma dotycząca wyrobów przeznaczonych do wykonywania izolacji części podziemnych (PN-EN 13969). Normy są odpowiedzią na zapotrzebowanie na takie dokumenty ze strony producentów wyrobów. Na wodoszczelności z próbkami fotografii 1 przedstawiono staz okładki „Materiałów Budow.2 MPa. które nie powinny być stosowane zgodnie z zakresem działania normy. Stanowisko do badania wyrobom hydroizolacyjnym. przy jednoczesnym działaniu wilgoci grozi jej rozpadem w wyniku procesów gnilnych.. lecz również pionowych. Liberalizacja wymagań w normach europejskich umożliwia wydanie deklaracji zgodności dla wyrobów. Zastosowanie tektury zaimpregnowanej miękkim asfaltem w warstwach gruntowych. Fot. 19) 6 ’2009 (nr 442) 3 .. Dodatkowym problemem w zapisach norm europejskich jest brak precyzyjnego określenia zakresu ich stosowania. narażonych na działanie wody i wilgoci. że dotyczy ona nie tylko izolacji poziomych.

wytopy bitumu ze spodniej warstwy arkuszy papy były prawidłowe. W takich wypadkach nieocenione okazuje się badanie dymowe. która wynosi 0. Hydroizolacja na poziomej połaci została ułożona poprawnie. Przeprowadzono próbę wodną polegającą na polewaniu badanego świetlika strumieniem wody pod różnym kątem (symulacja nawalnych deszczów) i obserwowaniu. określa kierunek przepływu pola elektrycznego po powierzchni izolacji za pomocą połączonego z prętami pomiarowymi przenośnego miernika prądu. Zbadanie takich połączeń bywa trudne.3 W/m2K. w pokryciu zainstalowane zostały świetliki dachowe. Niewielkie usterki przy izolowaniu naroży świetlików zostały usunięte już w czasie trwania badania. Ponadto na powierzchni dachu występowały wentylatory. Dlatego więc podjęto decyzję o jak najszybszym rozwiązaniu problemu i odpowiedzi na pytanie – skąd cieknie woda? Po analizie dokumentacji projektowej stwierdzono. folie dachowe PVC. Współczynnik przenikania ciepła U = 0. ności w izolacji wodochronnej dachu hali magazynowej. Wydobywający się kolorowy dym pozwala zlokalizować miejsca nieszczel- 4 6 ’2009 (nr 442) . poruszający się po badanej powierzchni pokrycia dachowego. ● paroizolację. Po zapoznaniu się z dokumentacją oraz przeprowadzeniu wizji lokalnej obiektu przystąpiono do tropienia przyczyn przecieków. że dach hali wykonany był ze stalowych dźwigarów kratowych. gdy po kilku dniach z przymrozkami przychodziło ocieplenie. Z relacji pracowników wynikało. Woda skapywała z dachu. Ryszard Klatt* mgr inż. warunków początkowych i brzegowych jest zwykle niewystarczająca. również membrany dachowe EPDM nowej generacji) specjalnego nieizolowanego przewodu. właściwości materiałów. czy nie następuje wyciek do wnętrza. a także wywinięcia na attyki wykonano właściwie. Dominika Rak* Kondensacja pary wodnej i jej skutki wykluczono również możliwość powstawania kondensacji oraz rozwoju pleśni i grzybów. że do przecieków dochodziło zazwyczaj po opadach deszczu lub śniegu. zakończoną na poziomie górnej powierzchni blachy. Badanie szczelności polega na ułożeniu bezpośrednio na warstwie nieprzewodzącej izolacji przeciwwodnej (papy bitumiczne. Wykluczono w ten sposób przecieki wód opadowych. pozostało więc nadal bez odpowiedzi. Gdzie więc należy szukać przyczyn przecieków? Na posadzce eksploatowanej hali magazynowej zaobserwowano wilgotne plamy. ● izolację przeciwwodną wykonaną z podwójnej warstwy papy zgrzewalnej. Ilość wody skapującej z dachu nie była duża. z okolic świetlików dachowych. który w czasie pomiarów emituje pole elektryczne na powierzchnię izolacji przeciwwodnej. Połać dachowa została prawidłowo zabezpieczona przed przedostawaniem się wód opadowych w głąb poszycia.TEMAT WYDANIA – Dachy mgr inż. do której mocowano ościeżnicę świetlika. W przypadku takiej budowy przegrody * Roof Consulting Opis przypadku/problemu Zgodnie z EN ISO 13788:2001 „Transport wilgoci jest procesem bardzo złożonym. ponieważ ocena wizualna nie daje pewności. Właściwa interpretacja wskazań miernika pozwala zlokalizować nawet najmniejsze nieszczelności. Podczas przeprowadzania badań szczelności metodą elektryczną potencjału pola nie znaleziono nieszczel- Bezdestrukcyjny system wykrywania przecieków W drugim kroku pod lupę wzięto świetliki. kominki wentylacyjne i przebicia wyprowadzające na powierzchnię dachu kable elektryczne. ● izolację termiczną wykonaną z dwóch warstw wełny mineralnej 10 + 5 cm. Badanie jednak miało wynik negatywny! Pytanie. Próby wodne Próby dymowe W trzecim etapie uwaga została skupiona na obróbkach i wykończeniach.. W pierwszym kroku zaplanowano sprawdzenie szczelności pokrycia dachowego.28 W/m2K był mniejszy od wartości zalecanej w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z 12 kwietnia 2002 r. W celu poprawy warunków oświetleniowych wewnątrz hali. skąd cieknie woda. a znajomość mechanizmów transportu wilgoci. W tym celu wykonano bezdestrukcyjne badanie wykrywania przecieków. Przy takim układzie warstw pokrycia dachowego przeprowadzone obliczenia cieplne dowodziły. Pozytywny wynik takiej próby świadczyłby o nieszczelności w obrębie świetlika i pozwoliłby wskazać miejsce wciekania wody do budynku. którą obłożono izolacją termiczną grubości 4 cm i przykryto izolacją wodochronną. gdyż to w ich sąsiedztwie najczęściej dochodziło do wycieków. na których ułożono kolejno następujące warstwy pokrycia: ● blachę trapezową. nieodpowiednia i podlegająca stale rozwojowi”. że nie pominęliśmy jakiegoś istotnego niewidocznego szczegółu. a także w czasie bezdeszczowym. Konstrukcja świetlika wykonana została z obwodowej wewnętrznej blachy ocynkowanej. ale zagrażała materiałom składowanym w magazynie. Zobrazujemy to na przykładzie. Technik. która polega na wtłoczeniu lekkiego zabarwionego gazu (gaz teatralny) pod warstwę izolacji wodochronnej. że przegroda została zaprojektowana w sposób prawidłowy.

na podstawie której można ocenić przestrzenny rozkład zawilgocenia w połaci. Po zdjęciu izolacji przeciwwodnej bez widocznej krawędzi metalowego elementu obudowy Fot. Po zdjęciu izolacji przeciwwodnej i wycięciu izolacji termicznej widoczny metalowy element obudowy (1) bez znaków wilgoci i rdzy Fot. które wystąpiły w obiekcie na początku grudnia 2008 r. 1. a drugą w miejscu o najlepszych warunkach wilgotnościowych (jeden ze świetlików „idealnych”). 5). a jego metalowe części nie wykazywały żadnych śladów korozji (fotografie 3. Wynikiem przeprowadzonych pomiarów jest mapa zawilgocenia przegrody. Wytypowano także 2 świetliki „idealne”. Odkrywka przy podejrzanym świetliku. Po zdjęciu izolacji przeciwwodnej widoczna krawędź (1) metalowego elementu obudowy z wieloma śladami rdzy Podczas dokonywania odkrywki zauważono przy pierwszym świetliku.05. Odkrywka przy podejrzanym świetliku. do 23. co potwierdziło wiarygodność badań. że: ■ największe zawilgocenie podczas wszystkich pomiarów występowało w części wschodniej i północnej dachu. W tej sytuacji zadecydowano się wykonać serię pomiarów wilgotności całej połaci dachowej. którym jest wykonanie odkrywek. 4. Najbardziej interesujące są wyniki wgłębnego pomiaru wilgotności. że przecieki. Świetlik „idealny” po odsłonięciu izolacji wodochronnej był zupełnie suchy. Pomiary wilgotności połaci dachu badanej hali magazynowej zostały przeprowadzone w pięciu różnych terminach od 20. ■ część zachodnia oraz południowa pozostawała w okresie badań sucha lub wykazywała tendencje do wysychania. niekiedy trudnych odkrywek materiałowych. Na szczególną uwagę zasługuje fakt. że świetlik i izolacja wodochronna wokół niego były szczelne. które pozwalają na wykrycie wilgoci na całej grubości pokrycia dachowego. Po zdjęciu izolacji przeciwwodnej i termicznej widoczna krawędź (1) metalowego elementu obudowy ze śladami rdzy Fot. każdorazowo w godzinach porannych i popołudniowych. czyli niewykazujące żadnego Bezdestrukcyjne pomiary wilgotności przegród budowlanych Dokonano dwóch odkrywek na połaci dachu.07. W wyniku analizy wytypowano 7 świetlików zlokalizowanych w miejscach największego zbadanego zawilgocenia (wyraźne zagęszczenie izolinii wilgotności). Pomiar wilgotności jest całkowicie bezdestrukcyjny (polega jedynie na przyłożeniu do badanej przegrody specjalnej głowicy pomiarowej). 5. 3. Po przeprowadzeniu badania dymowego przy wybranym cieknącym świetliku stwierdzono. ujawniły się w okolicy 3 spośród 7 wytypowanych świetlików.. szczególnie wzdłuż kalenicy oraz attyki. Odkrywki w wytypowanych miejscach Fot. Pierwszą w miejscu uważanym przez nas za najgorsze pod względem wilgotnościowym. Podczas badań główną uwagę skupiono na lokalizacji wilgotności w okolicy świetlików oraz attyk (w celu łatwiejszej interpretacji świetliki ponumerowano). Odkrywki te jednoznacznie wykazały. która ma wpływ na powstawanie wycieków wilgoci. 2. że między otoczeniem zewnętrznym a blachą trapezową nie było żadnej bariery termicznej! Świetlik „idealny” był zdecydowanie lepiej zaizolowany. Pozwalało to postawić hipotezę.2008 r. że zgodnie z badaniami wilgotności okolice pierwszego świetlika były wilgotne.Dachy – TEMAT WYDANIA ności bądź uszkodzenia izolacji wodochronnej. która powstała na szczycie pionowej półki kątownika (fotografie 1 i 2). a zatem nie wymaga wykonania uciążliwych. która powodowała. że istniała jakaś różnica w sposobie montażu poszczególnych świetlików. że wierzchnia warstwa izolacji termicznej (wełny mineralnej) grubości 5 cm była nieciągła. 4. ponieważ nad metalowym elementem występowała ciągła warstwa 4 cm wełny mineralnej. Po zdjęciu izolacji przeciwwodnej i wycięciu fragmentu izolacji termicznej widoczna krawędź (1) metalowego elementu obudowy Fot. Nad metalowym elementem obudowy świetlika pozostawiono szczelinę. Odkrywka przy świetliku „idealnym”. zawilgocenia podczas badań. 6 ’2009 (nr 442) 5 . Po przeanalizowaniu wszystkich pomiarów stwierdzono.2008 r. Odkrywka przy świetliku „idealnym”. Należało więc wykonać kolejny krok. Widać było także destrukcyjną działalność wilgoci w postaci rdzy. Odkrywka przy świetliku „idealnym”.

677 1. 30 cm).596 2. Nie ma więc konieczności rozbierania i naprawiania całego dachu. tworzących się w wyniku nieprawidłowego montażu izolacji podstaw świetlików.822 14. wpusty.. Likwidacja błędów wykonawczych polega przede wszystkim na eliminacji mostków cieplnych.864 11. Zjawisko wysychania przebiega w różnym tempie w różnych budynkach.335 1. W przypadku dachów krytych papą o dosyć dużym oporze dyfuzyjnym (Sd = ok. Na badanym dachu przeprowadzono kontrolę wilgotności w okresie wiosenno-letnim przez wykonywanie pomiarów poziomu wilgotności zarówno na powierzchni przegrody (na głębokości maks. Podstawowe przykłady takich szczelin to obudowy świetlików.853 10. Wyniki tych badań wykazały. Wycieki wilgoci nie zawsze świadczą o nieszczelności pokrycia. Rozwiązanie takie pozwala na oszczędność nie tylko czasu. dotyczących punktu rosy. trzy podstawowe aplikacje: a) podstawa świetlika na blasze trapezowej powinna być zbudowana z drewna.675 4. Spowodowało ono powstanie mostka termicznego. Należy więc do każdego przypadku przecieków podchodzić w sposób indywidualny.912 4. wywołuje kondensację ujawniającą się wykraplaniem. Błędy te powstały w wyniku niestarannego wykonania pokrycia w niektórych miejscach.420 6. Określenie kondensacji w przegrodzie na etapie projektowania pozwala na dobranie optymalnych rozwiązań i jeśli to konieczne na zmianę założeń projektowych.413 Po wykonaniu napraw dachu przyszedł czas na osuszenie przegrody metodą konwekcji. Naprawy wystarczy ograniczyć do miejsc charakteryzujących się największą wilgotnością. zaczyna się doceniać dodatkowe wymagania i zalecenia dotyczące poprawek do obliczonych wartości. Przez konwekcję rozumiemy transport pary wodnej podczas przepływu wilgotnego powietrza wskutek różnicy ciśnienia. Co więcej. uzyskano wartość współczynnika przenikania ciepła U = 4.166 7. Powoduje to obniżenie wilgotności wewnątrz przegrody.650 Przyczyny przecieków ków termicznych. Szczeliny występują albo w świadomie zaplanowanych warstwach wentylacyjnych. w zależności od zastosowanego pokrycia dachowego. Wszystkie fotografie archiwum firmy Roof Consulting 6 6 ’2009 (nr 442) . niezgodny z wiedzą techniczną i nie spełnia wymagań technicznych. jak również wewnątrz niej (na głębokości ok.852 10.868 Wrzesień Listopad Październik Grudzień 3. Prawidłowe rozwiązanie powinno uwzględniać. wykraplanie pary wodnej na powierzchni wewnętrznej stropu oraz wyciekanie wilgoci z wnętrza.522 17. Wynik taki świadczy. że przegroda w miejscu występowania mostka cieplnego została zaprojektowana i wykonana w sposób nieprawidłowy. niewielkie niedociągnięcia ze strony osób montujących świetlik spowodowały powstanie poważnego problemu narażającego na straty i niepotrzebne nerwy nie tylko użytkownika hali. a w konsekwencji jej wysychanie w dłuższym czasie. a w konsekwencji wzrost zawilgocenia wewnątrz przegrody.1247 Ti [°C] (109.8) [°C] 0. Następnie w efekcie podciśnienia/nadciśnienia wywołanego przez wiatr opływający budynek powietrze to wypływa z przegrody przez jej warstwy i nieszczelne spoiny. albo jako nieszczelności przegrody budowlanej między wnętrzem a otoczeniem. Przekroczenie punktu rosy powoduje wykraplanie pary wodnej w miejscach występowania mostMiesiąc Temperatura Temperatura na punktu rosy Ts wewnętrznej (wg wzoru powierzchni Glasera przegrody Ts= (Rf /100)0. coraz bardziej wnikliwe.431 12.208 2. ale tylko błąd wynikający z niewykluczenia wszelkich przerw i nieciągłości (punkt c). ale i środków. czyli mostków cieplnych.154 6. lutego i grudnia (tabela). Po przeprowadzeniu tak długiego „śledztwa” w zupełnie inny sposób patrzy się na potrzebę wykonywania badań cieplno-wilgotnościowych budynków. Przeprowadzając kolejne.945 W/m2K (wartość ta wg normy nie powinna przekraczać 0.953 1. Ciepłe.793 3.136 17. połączenia izolacji wodochronnej z attykami pod obróbkami blacharskimi itd.384 18. oprócz wymagań cieplno-wilgotnościowych. wilgotne powietrze o niewielkiej gęstości tworzy wznoszące prądy w stosunku do chłodniejszego.809 8. W tym konkretnym przypadku wszystkie świetliki zostały zbudowane z błędami – nie uwzględniono wymienionych wyżej zaleceń punktu a i b.TEMAT WYDANIA – Dachy Przyczyną kondensacji wewnątrz przegrody i na wewnętrznej powierzchni stropu z blachy trapezowej było nieodpowiednie zaizolowanie fragmentów metalowej obudowy świetlików dachowych.8+T)-109. ale również projektanta i wykonawcę obiektu. c) w izolacji termicznej należy wykluczyć wszelkie przerwy i nieciągłości. Przeprowadzając obliczenia cieplno-wilgotnościowe w osi mostka termicznego. badania można metodą eliminacji odkryć prawdziwą przyczynę problemu. 80 m) czas ten będzie zdecydowanie dłuższy niż pokryć z nowoczesnych folii o Sd < 2 m.3 W/m2K). zawartych w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z 12 kwietnia 2002 r. 3 cm).639 9. zacinających deszczy itp. suchszego powietrza. Po wykonaniu tych prac zalecane było dalsze obserwowanie dachu i wykonanie kolejnych napraw w razie ujawnienia się wycieków w innych miejscach. Rozwiązania i wnioski Temperatura punktu rosy w kolejnych miesiącach Styczeń Luty Marzec Maj Kwiecień Czerwiec Lipiec Sierpień 14. Dokładność jest ważna w każdym fachu i jak pokazuje przedstawiony przypadek. że przegroda wysycha. b) paroizolację o odpowiednio dobranych parametrach (Sd = min 100 m) należy układać szczelnie. Temperatura na wewnętrznej powierzchni przegrody jest niższa od temperatury punktu rosy powiększonej o 1 °C dla stycznia.

W przypadku okapu wielkość ta musi stanowić co najmniej 0. że prawidłowo wykonana wentylacja przestrzeni pod pokryciem dachowym wpływa na trwałość pokrycia oraz elementów konstrukcji dachu. a grzebień okapu z kratką wentylacyjną został założony za pierwszą łatę. niska cena oznacza zazwyczaj niską jakość. a całą resztę. którą jak sama nazwa wskazuje. stosuje się tylko na kalenice. Wybór pokrycia i dodatkowych elementów do właściwego wykończenia dachu powinien więc uwzględniać wysokie kryteria oceny produktów. kłopoty z dachem. W tym przypadku bezpośrednio na folii zamontowano łaty. kalenicy i naroża. W związku z tym zadaniem dobrze skonstruowanego dachu jest odprowadzenie powstającego kondensatu i ewentualnych przecieków do rynny za pomocą kanału wentylacyjnego. Istotny jest parametr nazywany przekrojem wentylacyjnym – pamiętajmy o zachowaniu jego minimalnej wielkości. a dodatkowo folia została wyłożona bezpośrednio do rynny. w sytuacji uszkodzenia pokrycia. a skutkiem jest brak wlotu powietrza do kanału wentylacyjnego. Niestety. folię. 1. który ma swój początek w okapie i koniec w kalenicy lub narożu. że we wszystkich miejscach połaci dachowej wolna przestrzeń wentylacyjna musi mieć co najmniej 200 cm2 na metr okapu. Jednocześnie zabezpieczają przed gromadzeniem się wilgoci pochodzącej ze skraplania się pary wodnej. Należy zwrócić szczególną uwagę na prawidłowe wykonanie tych elementów dachu. Duży przekrój wentylacyjny taśm (przeważnie 130 – 150 cm2/m) zapewni skuteczną wentylację połaci. Problemy w tych newralgicznych dla dachu miejscach mogą pojawić się już po pierwszych opadach deszczu czy śniegu w postaci zawilgoceń czy miejscowych przecieków pod połacią dachową. tzn. Na etapie wyboru pokrycia dachowego bardzo ważna jest dogłębna analiza oferty produktów i warunków gwarancji. nawet przy krokwiach długości 13 – 15 m. Na fotografii 1 przedstawiono nieprawidłowo wykonany okap. Każdy dach. powinien być zabezpieczony przed kondensacją pary wodnej oraz wodą i śniegiem.. Wentylacja podpołaciowa nie będzie w tym okapie funkcjonowała. to mamy …. jednak nie mniej niż 200 cm2 na metr okapu. obróbkę kominów i uszczelnienie.inż. ponieważ nie ma wlotu do kanału wentylacyjnego i kontrłat. Wśród inwestorów i wykonawców pokutuje przekonanie. producent dachówki Braas i RuppCeramika B Inwestor na błędach się uczy . że najważniejsza jest dachówka. Odpowiedni wlot powietrza w okapie można uzyskać. bagatelizującej zalecenia producenta oraz obowiązujące przepisy i normy. zapominając o kontrłatach. czyli jak nie należy wykonywać dachów pod połać. Błędy popełnione podczas jego budowy wpływają na krótki okres eksploatacji i są powodem późniejszego często bardzo kosztownego remontu. Dachy – TEMAT WYDANIA Fot. Do tego celu służą taśmy uszczelniająco-wentylacyjne na kalenice i naroża lub uszczelki wentylacyjne kalenicy. np. Należy pamiętać również o odpowiedniej wentylacji kalenic i naroży. z punktu widzenia klienta (i często wykonawcy) te niezbędne elementy są lekceważone.2% powierzchni dachu nad okapem.05% powierzchni rozpatrywanej połaci dachu.. Marek Podeszwa* udowa czy remont dachu to inwestycja na wiele lat. co grozi jej uszkodzeniem przez UV.o. Przekroje otworów wentylacyjnych na kalenicy (również na narożu) dachu muszą stanowić co najmniej 0. Błędne zastosowanie uszczelki wentylacyjnej kalenicy (łata pod gąsiorem nie została osłonięta przez uszczelkę) 6 ’2009 (nr 442) 7 . nie wystarczy zapewnienie odpowiedniego wlotu powietrza w części okapowej. bo to one stanowią o szczelności i jakości całego dachu. Jeśli do tego dołożymy brak kwalifikacji ekipy montującej pokrycie. które mogą przedostać się * Monier Sp. które oprócz doskonałych właściwości wentylacyjnych zabezpieczają kalenice i naroża przed przedostawaniem się pyłu śnieżnego i wody pod pokrycie. Konsekwencją niestosowania się do zaleceń producenta będzie podciekanie wody opadowej i nawiewanie śniegu. Niestety. oczywiście Błędy w okapie i kalenicy Fot. Nieco innym zabezpieczeniem kalenic dachów spadzistych może być zastosowanie uszczelki wentylacyjnej kalenicy. Kolejny warunek mówi. Tak więc aura zweryfikuje szybko poprawność takiego rozwiązania. stosując akcesoria dachowe. Nieprawidłowo wykonany okap Aby powietrze mogło właściwie przemieszczać się pod połacią dachu. a efekt końcowy prezentuje fotografia 2. kosze. Dodam jeszcze. jak również na rodzaj akcesoriów dachowych niezbędnych do ich wykonania. Błędy wykonawcze mogą powstać praktycznie w każdym miejscu na dachu podczas montażu pokrycia i wykonywania obróbek dekarskich.. zapewniające niezbędne przekroje wentylacyjne. Drugim krokiem jest wybór profesjonalnej ekipy dekarskiej polecanej przez producenta pokrycia dachowego lub oddziały Polskiego Stowarzyszenia Dekarzy. na której wyraźnie widać łatę pod gąsiorem nieosłoniętą przez uszczelkę wentylacyjną kalenicy. Folie i membrany dachowe chronią konstrukcję dachu i termoizolację przed zawilgoceniem. Nie dla wszystkich fachowców jest to jednak zrozumiałe. Najczęściej popełniane i mające największy wpływ na późniejszą bezawaryjną eksploatację dachu występują podczas montażu okapu. takie jak grzebień okapu z kratką wentylacyjną lub taśma wentylacyjna okapu. 2. z o. w szczególności dach z ociepleniem. można zastąpić tańszymi odpowiednikami oryginalnych akcesoriów. kosza oraz obróbki komina. W artykule omówione zostaną błędy popełnione w tych właśnie newralgicznych miejscach i konsekwencje tych błędów.

Ważny podczas montażu blach jest sposób ich przymocowania do podkładu. a inwestorom pewny dach nad głową. Ich niewłaściwa obróbka oraz zastosowanie materiału wątpliwej jakości mogą być powodem wielu późniejszych zmartwień użytkowników. Zapewnia to bardzo dobrą jakość wykonania prac dekarskich. Są one szczególnie narażone na powstawanie nieszczelności. 5. Alternatywą jest obróbka z blachy. że komina nie zaleca się murować z cegły dziurawki. czyli miejsce. Niewłaściwie wykonane kosze dachowe róbka z blachy nie zabezpiecza połączenia połaci z kominem przed opadami atmosferycznymi. W mroźne dni woda zamarza w otworach i może dojść do rozsadzenia cegły. ale dociętej dokładnie tak jak profil dachówki i folią lub membraną oklejoną wokół komina. Jeśli dodatkowo folia lub membrana nie będzie oklejona wokół komina. gdyż zimą może doprowadzić to do zatamowania spływu wody przez nagromadzony w koszu śnieg i lód. 5 i 6 (dotyczą tego samego budynku). w którym dwie połacie przecinają się pod kątem wklęsłym. Zastosowana przez wykonawcę ob- Błędy w obróbce komina kończyła się na blasze okapu. Nie bez znaczenia jest również szczelina. które nie zawsze uda się właściwie wykonać za pomocą dostępnych akcesoriów systemowych danego producenta. W tym przypadku nadmienić należy. uszczelki z gąbki. szczególnie jeśli nie będzie on zakończony właściwie wykonaną czapą kominową. W takich rozwiązaniach warto zastosować klejone taśmy uszczelniające wraz z listwą aluminiową dodatkowo dociskającą taśmę do komina. Ciekawym tego przykładem są kosze na fotografiach 4. Innym przykładem ciekawego rozwiązania zastosowanego przez wykonawcę jest sposób obróbki naroży w połączeniu z kalenicą (fotografia 3). Unikniemy w ten sposób błędu. za pomocą specjalnych klamer do mocowania koszy. Kosz z blachy Fot. ot kosz jakich wiele? Kłopot w tym. 4. który popełniają wykonawcy. Efektem takiego działania były przecieki po pierwszych opadach śniegu i odwilży. Pomiędzy dachówką a obróbką jest duża szczelina. ułożonej z niewielkim zakładem od komina do okapu. Niby nic niezwykłego. 3. które z kolei powodują zawilgocenie termoizolacji i konstrukcji dachowej. co prezentuje fotografia 6. że również dobry fachowiec miałby kłopot z właściwym połączeniem pięciu naroży i jednej kalenicy za pomocą taśmy i silikonu. Prawidłowo wykonany kosz pełni rolę „rynny” odprowadzającej wodę opadową spływającą z połaci do narożnika systemu rynnowego. po którym spływa woda. Istotna jest również wiedza i profesjonalne podejście do zasad prawidłowego montażu poszczególnych elementów dachu. Kosze wykonane są najczęściej z blachy płaskiej stalowej lub aluminiowej tłoczonej podłużnie lub poprzecznie. właściwie wykonany kosz i obróbka komina zapewnią bezproblemową eksploatację i mają za zadanie stworzenie bezpiecznego i trwałego dachu. a niekiedy i do pomieszczeń przez fugi. Woda przedostaje się przez otwory do wnętrza komina. Wtedy podczas najbliższej odwilży woda przedostanie się pod dachówkę mimo stosowania zabezpieczeń w postaci 6 ’2009 (nr 442) Jednym z trudniejszych elementów podczas budowy dachu jest prawidłowa obróbka miejsc. przechodząc pod trzema ostatnimi rzędami dachówek. Pamiętajmy również o tym. Najczęściej są to miejsca. to mamy pewny przeciek na poddasze. Prezentowane rozwiązanie to efekt wizji projektanta budynku. 6. w których elementy konstrukcji budynku przecinają jego połać. Dążenie wykonawców do zminimalizowania tej szczeliny jest ryzykowne. wykonanego z łat drewnianych często zagęszczonych lub desek. 7. Woda spływająca z połaci do blachy koszowej przedostawała się w miejscu połączenia z blachą (tą pod dachówkami) bezpośrednio pod połać dachową i spływała po membranie do wnętrza budynku. Skutkiem takiej niedbałości jest często śnieg czy woda opadowa wepchnięte przez wiatr pod niefachowo wykonaną obróbkę. Nieprawidłowa obróbka naroży i kalenicy Błędy w koszu Kolejnym bardzo ważnym elementem podczas budowy dachu jest kosz. Fot. którą tworzą dachówki docinane wzdłuż krawędzi kosza. Fotografie 4 i 5 pokazują nowatorski sposób montażu blachy koszowej. przez którą będzie się przedostawała woda lub śnieg. że blacha koszowa Fot. Fot.TEMAT WYDANIA – Dachy na niekorzyść inwestora. archiwum autora Fot. mocując blachy do podkładu za pomocą gwoździ lub wkrętów w obszarze. w których dachówka styka się ze ścianą komina czy lukarny. szczególnie podczas silnego wiatru. Niewłaściwy sposób obróbki komina 8 . Błędne doaluminiowej – inwencja cinanie dachówek „twórcza” fachowca na styk Fot. Przykład prezentujący niewłaściwy sposób obróbki komina pokazuje fotografia 7. przez które deszcz czy śnieg może przedostać się pod połać dachu. Dodatkowo przestrzeń pomiędzy koszem a dachówką warto zabezpieczyć impregnowaną uszczelką z gąbki. 30 cm (kosze dostępne od producentów mają szerokość najczęściej 50 cm). Prezentują one inwencję twórczą „fachowca” próbującego zastąpić firmowe kosze zwykłą blachą aluminiową i to o szerokości ok. Konsekwencje są łatwe do przewidzenia. Dodatkowo nasz ekspert dachowy podocinał dachówki na styk. Prawidłowo działająca wentylacja.

.

KOMFORT AKUSTYCZNY – skalna wełna mineralna ROCKWOOL dzięki swej włóknistej strukturze. a jednocześnie odpowiedniej masie. a DACHROCK MAX warto stosować tam. Na życzenie klienta. a co za tym idzie ponoszenia dodatkowych kosztów. Poniżej prezentujemy te programy. podłóg) w oparciu o zdyskontowaną wartość netto inwestycji NPV. Wyroby z niej produkowane są stosowane tam. Niski współczynnik przenikania ciepła ( D = 0. doborze optymalnych rozwiązań oraz dostosowaniu do oczekiwań projektanta i inwestora służą Państwu przedstawiciele ROCKWOOL POLSKA. iż materiał nie uczestniczy w ewentualnym rozwoju pożaru. podłóg i posadzek (dawne Uk). Stosowanie skalnej wełny mineralnej zapewnia bezpieczeństwo każdego rodzaju dachu płaskiego. Stosowanie płyt ROCKWOOL w każdym przypadku zapewnia całkowite bezpieczeństwo przeciwpożarowe. potrzebnych do odprowadzania wód opadowych w warstwie termoizolacji.rockwool. aby użyteczne informacje znajdowały się na wyciągnięcie ręki: • katalog rozwiązań i produktów. a także w miejscach. używany do wyliczenia współczynnika U – podstawowego parametru oceniającego izolacyjność termiczną przegród budynku: ścian. Wśród rozwiązań dachowych ROCKWOOL znajdują się między innymi izolacje akustyczne dachów hal produkcyjnych. RE ) jednoznacznie potwierdzają.pl. • SoundPro. tj. kleje. Skalna wełna mineralna ROCKWOOL jest jednym z nielicznych produktów w sektorze przemysłowym. płyty kształtujące spadek.rockwool. WSPARCIE NA WYCIĄGNIĘCIE RĘKI Specjalnie dla projektantów i architektów stworzyliśmy serwis www. odporności ogniowej oraz izolacyjności termicznej. w których mają być zapewnione sprzyjające warunki do prowadzenia rozmów. • kalkulację cenową.DACHY PŁASKIE ROCKWOOL – PRODUKTY I SERWIS NAJWYŻSZEJ JAKOŚCI Kluczem do odpowiedniej izolacji dachów płaskich jest przede wszystkim wybór wysokiej jakości produktów. Przeprowadzone badania odporności ogniowej stropodachów (REI. • biblioteka rysunków technicznych. projektowane są zestawy DACHROCK SPS (System Płyt Spadkowych) – płyty dachowe do kształtowania spadków. • programy kalkulacyjne służące do odpowiedniego doboru izolacji.pl.projektanci. lotnisk. Jednocześnie wysoka – 500 N – odporność na obciążenia punktowe. dachów.037 W/mK) pozwala na bardziej efektywne izolowanie dachów płaskich. po dostarczeniu przez niego niezbędnych danych. transportu. Na ofertę doradczą ROCKWOOL składa się obecnie siedem programów obliczeniowych. które przeznaczone są do kształtowania spadku lub kontrspadku na dachu płaskim o dowolnym nachyleniu.rockwool.pl. Typowy produkt izolacyjny ROCKWOOL może przez 50 lat zaoszczędzić ponad 100 razy więcej energii pierwotnej niż energii zużytej podczas całego cyklu jego istnienia. PROFESJONALNE ROZWIĄZANIA IZOLACYJNE MONROCK PRO – NOWOŚĆ W OFERCIE ROCKWOOL DLA DACHÓW PŁASKICH Wiedza naszych technologów i inżynierów oraz międzynarodowa współpraca w ramach Grupy ROCKWOOL owocuje wprowadzaniem innowacyjnych rozwiązań izolacyjnych na polski rynek. dachów. niezależnie od rodzaju materiału pokryciowego czy sposobu mocowania. PROGRAMY KALKULACYJNE ROCKWOOL Dokładne obliczenia parametrów potrzebnych przy projektowaniu dachów płaskich mogą Państwo wykonać wykorzystując przygotowane specjalnie dla Was programy kalkulacyjne. które cieszą się największą popularnością wśród profesjonalistów: • RockProfit służący do wyliczania optymalnej grubości izolacji termicznej przegród budynku (ścian. • Kalkulator cieplno-wilgotnościowy służy do doboru układu warstw przegród w taki sposób. który służy do doboru rozwiązań ścian działowych zgodnie z wymaganiami dotyczącymi izolacyjności akustycznej. BEZPIECZEŃSTWO PRZECIWPOŻAROWE – wśród rozmaitych materiałów termoizolacyjnych płyty dachowe ROCKWOOL są materiałem unikalnym. planując go w taki sposób. . W pewnych przypadkach nie ma konieczności wykonywania dodatkowych prac związanych ze specjalnym uszczelnieniem. posiada własności absorbujące i wytłumiające fale dźwiękowe. Jego pracownicy podzielą się profesjonalną wiedzą dotyczącą izolacji dachów płaskich na każdym etapie inwestycji i pomogą w wyborze najbardziej efektywnego rozwiązania. która oszczędza wielokrotnie więcej energii niż jest zużywane przy jej produkcji. podczas produkcji. • Kalkulator U. folia paraizolacyjna oraz możliwość nieodpłatnego wypożyczenia wózka Lift&Roller do transportu wełny umożliwiają wykonanie każdego dachu. Unikalna kombinacja parametrów cieplnych i mechanicznych płyt MONROCK PRO jest odpowiedzią na rosnące wymagania dotyczące poprawy izolacyjności cieplnej przegród. Płyty MONROCK MAX przeznaczone są na standardowe dachy. Równie ważne jest jednak właściwe ich zaprojektowanie i wykonanie. pozwala na sprawniejsze wykonywanie prac i utrzymanie dachu w czasie jego eksploatacji. iż każde rozwiązanie z zastosowaniem płyt ze skalnej wełny mineralnej daje najlepsze efekty. Klasa reakcji na ogień A1 oznacza również. Potwierdzeniem tego faktu jest uzyskanie najwyższej klasy reakcji na ogień – A1. dlatego oferujemy Państwu serwis działu Doradztwa Technicznego firmy ROCKWOOL POLSKA. np. • plan ułożenia systemu płyt spadkowych na dachu. z których skorzystało już ponad 5 tysięcy osób odwiedzających stronę internetową www. chłodnictwie i instalacjach przemysłowych. Doradcy przygotowują szczegółowy projekt odwodnienia dachu płaskiego. kin i sal koncertowych. w tym: płyty DACHROCK SPS. Kontakt do przedstawiciela handlowego w danym regionie znajduje się na www. Przykładem jest płyta MONROCK PRO. obejmujący: • zestawienie płyt spadkowych DACHROCK SP i kontrspadkowych DACHROCK KSP. bloczki trapezowe. Poza tradycyjnymi płytami ze skalnej wełny ROCKWOOL produkowane są inne dachowe elementy o różnych kształtach i wymiarach lub całe ich zestawy. KOMPLEKSOWE ROZWIĄZANIA DLA DACHÓW PŁASKICH Podstawowy asortyment wyrobów dachowych ze skalnej wełny mineralnej ROCKWOOL to znane na rynku inwestycyjnym płyty MONROCK MAX i DACHROCK MAX. z powszechnie dostępnych surowców oraz z wykorzystaniem materiałów z recyklingu. gdzie przewiduje się częstsze oddziaływanie sił skupionych. łączniki. eksploatacji (kilkadziesiąt lat użytkowania budynku) oraz utylizacji. • dokumenty dopuszczające produkty do obrotu (aprobaty techniczne. chodzenie. • HeatRock pozwala w prosty sposób wyznaczyć grubość izolacji w technice grzewczej. Przebadane rozwiązania z różnymi rodzajami hydroizolacji i blach trapezowych jednoznacznie potwierdzają znakomite właściwości przeciwogniowe skalnej wełny mineralnej. aby zapobiec powstawaniu kondensacji pary wodnej na powierzchni którejś z warstw analizowanej przegrody oraz uniknąć rozwoju pleśni. Pomocą w rozwiązaniu problemów technicznych. deklaracje zgodności). Gama płyt dachowych i akcesoriów takich jak: kliny dachowe. niezależnie od użytego materiału pokryciowego. SKALNA WEŁNA MINERALNA IZOLACYJNOŚĆ TERMICZNA – skalna wełna mineralna ROCKWOOL produkowana jest przy użyciu najnowszych technologii z zachowaniem wszelkich norm ochrony środowiska naturalnego. gdzie konieczne jest wytłumienie hałasu urządzeń.

.pl .fesjonaliści doceniają lepsze parametry.037W/mK PL(5) = 500 N doświadczenie <<< wsparcie <<< pewność <<< | 0 801 66 00 36 | 0 601 66 00 33 | p n .rockwool.p t . : 8 .pl | doradcy@rockwool. 0 0 -1 6 . NOWOŚĆ D Profesj Profesjonalne ocieplenie dachów płaskich = 0. 0 0 www.

W miejscach tych tworzą się tzw. że gazy te nie mogą się wydostać na zewnątrz i równomiernie rozłożyć się na powierzchni dachu. czyli pęcherze. Zjawisko to doskonale widać latem w godzinach południowych. zależy od stopnia zawilgocenia dachu i waha się od kilkunastu centymetrów do kilku metrów (!). Sytuacja może ulec pogorszeniu.i dwuwarstwowych. powietrze zawarte w nim zwiększa kilkukrotnie swoją objętość. pochodzącej z procesów technologicznych wiązania betonu. Ich wielkość może być różna. tworząc „purchle”. Kilka słów przypomnienia: dlaczego należy stosować papy z funkcją wentylacji podłoża i czym są papy SZYBKI SYNTAN® SBS? Prowadzi to nieuchronnie do wzrostu ciśnienia wszystkich gazów znajdujących się bezpośrednio pod poszyciem papowym. w nr 4/2007 zaprezentowano papy z rodziny WENTYLOWANYCH SZYBKI SYNTAN® SBS. na którym układamy pokrycie papowe. dochodzi do licznych sfałdowań. woda w podłożu zaczyna zamieniać się w parę wodną. Kto kiedykolwiek znajdował się na takim dachu. wie. czy z opadów atmosferycznych. Wentylacja Baza 3 Szybki Syntan® SBS stosowane w układach dwuwarstwowych” opisująca zastosowania i szczegółowe rozwiązania dla pap WENTYLOWANYCH SZYBKI SYNTAN® SBS w układach jedno. gdzie zespojenie papy z podłożem jest najsłabsze. 12 6 ’2009 (nr 442) . wysłużonych powłok papowych klejonych lepikiem. W celu zapobieżenia temu zjawisku należy: ● doprowadzić do równomiernego rozkładu ciśnienia gazów pod warstwą papy. w których pod wpływem ciepła i wilgoci zachodzą zjawiska rozpadu organicznego z wydzielaniem znacznych ilości gazów organicznych. Takie spacery po dachu skutkują z reguły licznymi przeciekami już podczas najbliższego deszczu. W okresie kiedy pokrycie dachowe jest rozgrzane. a gazy pochodzenia organicznego gwałtowniej zaczynają się uwalniać. jeśli wewnątrz pokrycia dachu znajdują się warstwy pochodzenia organicznego.Papy WENTYLOWANE SZYBKI SYNTAN® SBS Papy TERMIK SZYBKI SYNTAN® SBS – papy nowej generacji do renowacji dachów płaskich Z papami nowej generacji Szybki Syntan® SBS Czytelnicy miesięcznika „Materiały Budowlane” mieli okazję już się zapoznać. miejscowych spękań i naprężeń pokrycia papowego. W związku z tym. dochodzi do ich koncentracji w miejscach. w których podstawowe znaczenie mają papy SZYBKI SYNTAN® SBS. Od tego czasu ta nowa generacja pokryć dachów płaskich ewoluowała i wzbogaciła się o nową rodzinę pap TERMIK SZYBKI SYNTAN® SBS. Została również przygotowana Rekomendacja Techniczna RT ITB-1096/2008 „Pokrycia dachowe z pap asfaltowych aktywowanych termicznie z wbudowaną warstwą wentylacyjną: Extra Wentylacja Top 5 Szybki Syntan® SBS stosowane w układach jednowarstwowych. że chodząc po nim doznajemy uczucia „nieważkosci”. zazwyczaj betonowe lub z kilku starych. purchle dachowe. Producent również zadbał o stworzenie Rekomendowanych Rozwiązań Hydroizolacyjnych ICOPAL dla dachów płaskich. zawiera zawsze pewną ilość wilgoci. ponieważ występowanie pęcherzy dachowych grozi mechanicznym uszkodzeniem pokrycia. Przeszło dwa lata temu. a spod naszych stóp z sykiem ucieka powietrze oraz daje się słyszeć charakterystyczny odgłos łamanej papy. ● odprowadzić nadmiar gazów na zewnątrz pokrycia – do atmosfery. Dodatkowo wilgoć bezpośrednio pod pokrycie papowe przedostaje się na skutek naturalnych procesów dyfuzji z pomieszczeń pod stropodachem. TEMAT WYDANIA – Dachy Podłoże. tak aby nie koncentrowały się one w określonych miejscach. Dach spęcherzowany powinien być niezwłocznie naprawiony.

Papa EXTRA WENTYLACJA TOP 5. odporna na wysoką temperaturę. Na skutek drastycznego zaniku. Układ wentylacji podłoża z zastosowaniem papy perforowanej i kominków wentylacyjnych rozwiązanie wentylacji składające się z papy perforowanej i kominków. tak jak się to dzieje w przypadku zwykłych pap zgrzewalnych. w tym wypadku chodzi jedy6 ’2009 (nr 442) 13 . skleja ją z podłożem. Aktywacja termiczna w żadnym wypadku nie oznacza przetopienia spodniej części papy i upłynnienia asfaltu.Dachy – TEMAT WYDANIA Dostępny i dotychczas szeroko stosowany układ wentylacji pokrycia papowego składał się z papy perforowanej oraz kominków wentylacyjnych (fotografia 1).pl Rodzina pap TERMIK SZYBKI SYNTAN® SBS (naprawy dachów suchych lub lekko wilgotnych) Termik Top 5. aktywowany termicznie. często obserwowane było całkowite sklejenie się tej papy z podłożem. Paski klejące wykonano w technologii Szybki Profil. Na warstwie folii naniesione zostały pasma syntetycznego kleju bitumicznego. Jedna warstwa tej papy zapewnia perfekcyjne odprowadzenie powietrza i pary wodnej z wnętrza dachu oraz daje zabezpieczenie hydroizolacyjne powierzchni dachów poddawanych renowacji.5 Szybki Syntan® SBS (papa podkładowa) Termik V60 (-5 °C) S42H Szybki Syntan® SBS (papa do czasowych układów naprawczych) Fot. W procesie produkcji na jej spodnią powierzchnię została Fot. Spodnia strona papy EXTRAWENTYLACJA TOP 5. w charakterystycznym czerwonym kolorze. Dystrybucja gazów. trzech sezonów!!! Przy dokonywaniu odkrywek pokryć dachowych. 3.2 SZYBKI SYNTAN® SBS. Nazwa „SYNTAN” powstała z połączenia dwóch słów: „SYNTheticAdhesioN”.2 Szybki Syntan® SBS (papa do jednowarstwowych pokryć dachowych) Termik Top 5 Szybki Syntan® SBS (papa do jednowarstwowych pokryć dachowych) Termik Baza 2. 1. funkcji wentylowania pokrycia papowego dochodziło na dachach z zastosowanym starym układem wentylacji do powstawania pęcherzy i sfałdowań.syntan. Dystrybucja gazów odbywa się przez system inteligentnych kanałów wentylacyjnych utworzonych na spodniej części papy. dotychczas powszechnie stosowane z uwagi na brak w praktyce innych sprawdzonych rozwiązań technologicznych – miało wiele wad. który podczas procesu aplikacji papy. 2. czyli do odtworzenia mechanizmu destrukcji pokrycia papowego.2 Szybki Syntan® SBS (papa do jednowarstwowych pokryć dachowych) Wentylacja Baza 3 Szybki Syntan® SBS (papa podkładowa) Szczegóły techniczne: www.icopal. Z reguły na skutek sklejenia się papy perforowanej z podłożem rozwiązanie to w zasadzie przestawało działać już po upływie dwóch. Powłoka syntanowa (kolorczerwony) wytrzymuje temperaturę płomienia z palnika gazowego – w tym miejscu nie dochodzi do zgrzania papy z podłożem Fot. których struktura jest silnie zawilgocona. Jest ona w stanie krótkotrwale wytrzymać temperaturę do 1000 °C. w których została zastosowana papa perforowana. Odpowiedzią firmy ICOPAL na liczne niedoskonałości starego rozwiązania są papy nowej generacji rodziny WENTYLOWANYCH typu Szybki Syntan® SBS do renowacji dachów zawilgoconych oraz rodziny pap TERMIK typu Szybki Syntan® SBS do renowacji dachów lekko zawilgoconych bądź suchych. rozgrzanego powietrza i pary wodnej pod powierzchnią papy naniesiona cienka warstwa folii syntetycznej. wentylacji pokrycia papowego i równomiernego rozprowadzenia ciśnienia par i gazów (fotografia 3).2 SZYBKI SYNTAN® SBS (fotografia 2) łączy w sobie trzy funkcje: warstwy wierzchniego krycia. któremu właśnie miało zaradzić zastosowane Rodzina pap WENTYLOWANYCH SZYBKI SYNTAN® SBS (naprawy dachów silnie zawilgoconych w swej strukturze) Extra Wentylacja Top 5. Jednak to rozwiązanie. wraz z upływem czasu.

A. jednocześnie wzmacniając swoje działanie przy wykorzystaniu technologii modyfikacji asfaltów elastomerem SBS. 6. Ich zastosowanie skutkuje uzyskaniem długoletniej pisemnej Imiennej Gwarancji Jakości Icopal. Spodnia strona papy TERMIK TOP 5. do którego zgrzewane są papy SZYBKI SYNTAN® SBS. Rodzina pap WENTYLOWANYCH i TERMIK obejmuje również papy podkładowe z charakterystycznymi rysunkami kanałów w kolorach odpowiednio czerwonym i niebieskim na spodniej stronie. odbijającą ponad 70% promieniowania UV i podczerwonego. że ryzyko błędów ludzkich jest w praktyce bardzo niewielkie. aby klej syntetyczny nabrał właściwości klejących. Zastosowanie tego i tylko tego środka gruntującego umożliwia uzyskanie długoletnich gwarancji jakości na układy hydroizolacyjne wykonane z zastosowaniem pap typu Szybki Syntan® SBS. Siłę przyczepności papy do podłoża znacznie zwiększa zagruntowanie podłoża unikalnym środkiem gruntującym Siplast Primer® Szybki Grunt SBS.2 SZYBKI SYNTAN® SBS. jednakże w charakterystycznym niebieskim kolorze. przyczyniając się tym samym do wolniejszego starzenia się asfaltu. Rodzina pap TERMIK zawiera dwie papy do jednowarstwowych pokryć dachowych. Zastosowano w nich folię syntanową o takich samych właściwościach jak w rodzinie pap WENTYLOWANYCH. tzn. nie dopuszczając do zatykania się systemu dystrybucji gazów Fot. 7. 5. Do prawidłowej aplikacji papy typu SZYBKI SYNTAN® SBS służy specjalnie wyprofilowana prowadnica oraz wałek dociskowy do uzyskiwania wypływów masy asfaltowej wzdłuż zakładów podłużnych (fotografia 5). Powłoka syntanowa (kolor niebieski) wytrzymuje temperaturę płomienia z palnika gazowego – w tym miejscu nie dochodzi do zgrzania papy z podłożem Podłoże. Paski kleju bitumicznego sklejają się z podłożem po dostarczeniu minimalnej porcji ciepła. papę podkładową oraz papę stanowiącą czasowy układ naprawczy (tabela na str. Takie przygotowanie podłoża gwarantuje prawidłową przyczepność aktywowanej termicznie papy do podłoża. Specyficzne rozmieszczenie pasm wentylacyjnych na spodzie papy predysponuje ją do zastosowań na dachach silnie zawilgoconych w swej strukturze. Rekomendowane Układy Technologiczne są spójne technologicznie. Środek ten fantastycznie szybko całkowicie wysycha. Jeśli natomiast przeprowadzamy renowację dachu. 13). Paski klejące wykonano w technologii Szybki Profil® SBS. Wałek dociskowy umożliwia uzyskanie równomiernego wypływu masy asfaltowej wzdłuż brzegu zakładu podłużnego papy W oparciu o zastosowanie produkowanych w Zduńskiej Woli pap w technologii Szybki Syntan® SBS powstały Rekomendowane przez ITB w Warszawie Układy Technologiczne Icopal S.5 SZYBKI SYNTAN® SBS. Nie bez znaczenia jest także efekt estetyczny 14 6 ’2009 (nr 442) . Taka budowa zapewnia jeszcze szybsze zgrzewanie papy z podłożem i dodatkowo redukuje zużycie gazu oraz powoduje. którego wilgotność jest niewielka. papy SZYBKI SYNTAN® SBS zostały zaopatrzone w system Szybki Profil ® SBS. Są to papy WENTYLACJA BAZA 3 SZYBKI SYNTAN® SBS oraz TERMIK BAZA 2. zastosowane materiały wzajemnie się uzupełniają. Jest także praktycznie w całości zatrzymane osypywanie się posypki gruboziarnistej z powierzchni papy. 4. W dbałości o każdy szczegół. Aktywacja termiczna papy SZYBKI SYNTAN ® SBS odbywa się bardzo sprawnie. długotrwale narażonych na oddziaływanie opadów atmosferycznych.TEMAT WYDANIA – Dachy nie o dostarczenie bardzo niewielkiej ilości energii cieplnej. Papy TERMIK to papy dwufunkcyjne: spełniają funkcję warstwy wierzchniego krycia oraz lokalnego wyrównania ciśnienia par i gazów pod pokryciem z papy. jak również do tworzenia efektu „chłodnego dachu”. Fot. Są one gęsto rozmieszczone na spodniej części papy i tworzą system połączonych kanałów lokalnie wyrównujących ciśnienie par i gazów pod pokryciem z papy. Fot. W skład Rekomendowanych Układów wchodzi środek gruntujący Siplast Primer® Szybki Rekomendowane Układy Technologiczne ICOPAL Fot. Silver Primer® Szybki Lakier SBS tworzy na zabezpieczanym podłożu płynną warstwę prawdziwego aluminium. powinno zostać zagruntowane preparatem bitumicznym SIPLAST PRIMER ® SZYBKI GRUNT SBS (fotografia 6). możemy użyć pap typu TERMIK (fotografia 4).

papy aktywowane termicznie Szybki Syntan® SBS. Zastosowanie pap w technologii Szybki Syntan® SBS do renowacji dachów płaskich daje pełną gwarancję długowieczności działania systemu wentylacji podłoża papowego oraz jego pełnej hydroizolacyjności.Dachy – TEMAT WYDANIA Grunt SBS.icopal.icopal. Warunkiem uzyskania gwarancji jest jej zarejestrowanie w okresie 45 dni od daty zakupu produktów w ilości technologicznie uzasadnionej dla prawidłowego ich zastosowania. Natomiast Imienna Gwarancja Jakości Icopal na Układy Technologiczne wynosi od 7 aż do 45 lat. Warto zauważyć.pl www.icopal. Algorytm rejestracji na www. że zastosowanie Silver Primer® Szybki Lakier SBS wydłuża Imienną Gwarancję Jakości Icopal o 3 – 5 lat. mgr inż.icopal.pl www. tworzący powłokę prawdziwego płynnego aluminium Silver Primer® Szybki Lakier SBS (fotografia 7).gwarancje. Zastosowanie wymienionych produktów w spójnych Rekomendowanych Układach Technologicznych z zastosowaniem pap rodziny TERMIK i WENTYLOWANYCH przedstawia zamieszczony obok schemat. Zaawansowana technologia Szybki Syntan® SBS wymaga odpowiedniego szkolenia wykonawców.gwarancje. Rejestracja tych gwarancji i uzyskanie Imiennej Karty Gwarancyjnej nie powinny nastręczać żadnych trudności.syntan. W związku z tym układanie pap Szybki Syntan® SBS jest powierzone wyłącznie firmom przeszkolonym z metod ich aplikacji oraz z zasad prawidłowej wentylacji.pl 6 ’2009 (nr 442) 15 . papy zgrzewalne modyfikowane typu Szybki Profil® SBS oraz uzupełniający (stosowany opcjonalnie) lakier zabezpieczający.pl jest przejrzysty i umożliwia rejestrację gwarancji w ciągu 5 min. Grzegorz Gładkiewicz Opracował: www.

membranach chroniących przed wiatrem i w rynnach z tworzyw sztucznych. Moją ambicją jest przyciąganie do pracy w Grupie i zatrzymywanie najlepszych pracowników. użyteczności publicznej Grupa ma wiele ciekawych rozwiązań dotyczących obiektów inżynierskich. Jak przebiegała Pańska wcześniejsza kariera zawodowa? Miguel Kohlmann: Przed dołączeniem do zespołu Grupy Icopal przez prawie 10 lat byłem prezesem zarządu Grupy Pipelife. Grupa Icopal posiada 37 fabryk. użyteczności publicznej i handlowych oraz obiektów przemysłowych. mosty. że każdą jednostką organizacyjną Grupy kierują bardzo dobrzy menedżerowie oraz dbanie o rozwój kadry kierowniczej. Nasza oferta obejmuje też systemy kominowe oraz rozwiązania wygłuszające hałas. Chciałbym podkreślić. mamy zdecentralizowaną strukturę produkcyjną. Natomiast swoją karierę zawodową rozpocząłem w branży tworzyw sztucznych. Oprócz bogatej oferty dla budownictwa mieszkaniowego. dachówce metalowej typu Decra. że Icopal zdobył również silną pozycję na rynku wyrobów do ochrony fundamentów oraz bariery antyradonowej. W Grupie Icopal dbamy także o rynek dachów skośnych. ale również w foliach dachowych.TEMAT WYDANIA – Dachy Kluczem do sukcesu jest doskonała kadra Danuta Matynia: W lipcu ubiegłego roku Rada Nadzorcza Icopal A/S wybrała Pana na nowego CEO – Generalnego Dyrektora Zarządzającego Grupy. Warto dodać. Z kilkoma wyjątkami (dachówki metalowe oraz produkty Monarflex). Dla osób zainteresowanych nowoczesnymi pokryciami dachów płaskich mamy bardzo dobrą jakościowo oraz bogatą kompleksową ofertę począwszy od pap bitumicznych. rozmawia Danuta Matynia raz bardziej powszechne w przypadku prywatnych domów. Te działania pomagają w podejmowaniu właściwych decyzji i przygotowywaniu odpowiedniej strategii dla Grupy. produkując różnego typu komponenty dla przemysłu samochodowego. gdzie mamy bardzo silną pozycję. masy bitumiczne aż po akcesoria dachowe. Z Miguelem Kohlmannem. DM: Jakie obszary działalności Grupy podlegają bezpośrednio Panu? MK: Jako Generalny Dyrektor Zarządzający jestem odpowiedzialny za definiowanie strategii koncernu oraz za monitorowanie jej wdrożenia. Ich doświadczenie oraz wysokie kwalifikacje zawodowe pozwalają Icopalowi uzyskiwać przewagę konkurencyjną. takich jak tunele. DM: Które z produktów stanowią podstawę obrotów Grupy? MK: Najważniejszym jest dla nas rynek dachów płaskich. Ostatnio stają się również co- i wskazuję. Wcześniej pracowałem przez 10 lat jako Dyrektor Zarządzający oraz Dyrektor Handlowy w firmie branży aluminium. W tym okresie był liderem we wdrażaniu nowych technologii oraz 16 . przez membrany syntetyczne. Około 2/3 produktów trafia na obiekty poddawane remontom i modernizacji. przemysłowego. CEO – Generalnym Dyrektorem Zarządzającym Grupy Icopal A/S. aby obniżyć koszty transportu. Prezentuję im bieżące dokonania Grupy 6 ’2009 (nr 442) DM: Jaką pozycję na światowym rynku zajmuje obecnie Grupa Icopal? MK: Jesteśmy światowym liderem na rynku materiałów hydroizolacyjnych. Zwykle produkujemy tak blisko klienta jak to możliwe. DM: Jakie są główne czynniki stojące za sukcesem Grupy Icopal? MK: Koncern ma ponad 160-letnią historię rozwoju i sprzedaży systemów dachowych. paroizolacjach. jednego z liderów na europejskim rynku rur z tworzyw sztucznych i armatury stosowanej w budownictwie. Oczywiście nasz udział jest różny na różnych rynkach i w różnych grupach produktowych. Ponadto utrzymuję stałe kontakty z udziałowcami i potencjalnymi inwestorami. Obecnie do moich bardzo ważnych zadań należy także szczegółowe poznawanie poszczególnych firm Grupy i rynków. estakady. również po to. Tego typu przekrycia ma większość budynków wielorodzinnych. Pragnę dodać.2 mld euro. że obecnie Grupa zatrudnia 4500 osób w 27 krajach. dlaczego Icopal może być dobrą inwestycją. Firma ta jest znana również w Polsce. Oprócz tego do moich głównych zadań należy zapewnienie. kładki. że szczególnie w wielkich miastach przybywa zielonych dachów. na których działają oraz spotkania z naszymi kluczowymi klientami. który należy głównie do inwestorów indywidualnych wznoszących lub remontujących domy. Ponadto Icopal dostarcza również systemy ochronne na rusztowania – są one sprzedawane pod marką Monarflex. Geograficznie koncentrujemy się na Europie oraz Ameryce Północnej. a jej sprzedaż w ubiegłym roku wyniosła przeszło 1. W tym segmencie mamy silną pozycję w gontach.

Pracujemy również nad nowymi rozwiązaniami. Wiele z nich zostało wstrzymanych. inne mają bardziej wyrafinowane wymagania. Uważam. gonty. Polska spółka aktywnie wspiera rozwój naszej działalności w Europie Wschodniej. Największe spadki dotyczą nowych inwestycji. że w związku ze złym stanem ogromnej liczby obiektów w Europie konieczne będą remonty oraz modernizacje i nastąpi wzrost popytu także na materiały pokryciowe i hydroizolacyjne. Ponadto Polska jest dla nas bardzo ważnym dużym rynkiem (tak naprawdę to największym w tej części Europy). Dzięki tym działaniom Grupa nie tylko jest obecna na nowych rynkach. W Europie i Ameryce Północnej jest już duże zapotrzebowanie na tzw. Będziemy udoskonalać i wzbogacać naszą ofertę oraz poszukiwać nowych rynków i wzmacniać swoją pozycję tam. 6 ’2009 (nr 442) Fot. W przypadku dachów skośnych będzie nadal trwała walka produktowa i w zależności od rynku preferowane będą dachówki metalowe. Kolejnym bardzo ciekawym obszarem naszej działalności badawczej jest recykling całego dachu. Jeśli chodzi o strategiczne wybory. że sytuacja znacznie się poprawi już w 2010 r.A. za które nas cenią klienci. archiwum Icopal S. projektantów. które pozwolą na zintegrowanie źródeł energii odnawialnej z naszymi produktami. że woda lub wilgoć przedostanie się do ich budynków. o pokrycia dachowe z tworzyw sztucznych. dystrybutorów i wykonawców. Choć kręgosłupem rynku dachów płaskich pozostaną produkty bitumiczne. 17 . Icopal zawsze koncentrował się na systemach wodoszczelnych. W grupie folii dachowych coraz bardziej popularne staną się systemy oddychające/wysokoparoprzepuszczalne. Doszło do przejęcia Grupy Vedag w Niemczech oraz producenta membran syntetycznych Van Besouw w Holandii. producenta oraz daty zamocowania materiałów. I tak będzie w przyszłości. Obecnie najbardziej stabilny jest rynek renowacji i napraw. ale także znacznie została wzbogacona oferta. zostaje w tyle. DM: Jak widzi Pan przyszłość europejskich rynków materiałów dachowych oraz membran hydroizolacyjnych? MK: Wysokojakościowe materiały dachowe oraz hydroizolacyjne są konieczne do utrzymania nieruchomości w dobrym stanie. inwestorów.Dachy – TEMAT WYDANIA poszukiwaniach nowych rozwiązań. z optymizmem patrzę w przyszłość. gdzie jesteśmy. W tym przypadku w wielu krajach w okresie krótkoterminowym pozytywny rezultat przyniosą rządowe pakiety pomocowe. DM: Jakie są plany koncernu Icopal na przyszłość? Jakie nowe produkty będą wprowadzane na rynek w najbliższej przyszłości? MK: Icopal będzie ciągle na czele rozwoju technologicznego w rozwiązaniach hydroizolacyjnych. DM: Jakie najpoważniejsze trudności czekają branżę pokryć dachowych i materiałów hydroizolacyjnych w najbliższych latach? MK: Obecnie świat przechodzi przez najgorszy kryzys ekonomiczny od II wojny światowej.A. jak papy samoprzylepne lub nawet zintegrowane chipy elektroniczne do rozpoznawania danych dotyczących produktu. Ma on ogromny wpływ na rynki budowlane. Nikt nie lubi ryzykować. bo ten kto się nie rozwija. a te zależą od rynku. Jesteśmy postrzegani jako rzetelny dostawca nowoczesnych systemów pokryciowych i hydroizolacyjnych oraz jako godny zaufania partner architektów. szczególnie te dotyczące budownictwa publicznego. m. nie oferuje nowości. Icopal uruchomił też nowy zakład produkcyjny w Rosji. ale oczekujcie od nas wszystkiego co najlepsze! DM: Bardzo dziękuję za rozmowę i życzę realizacji ambitnych zamierzeń.in. Niektóre rynki potrzebują bardzo prostych rozwiązań. z siedzibą w Zduńskiej Woli jest kluczową organizacją dla Grupy. W nowym budownictwie wielkopowierzchniowym jednak interesującą alternatywą są membrany z tworzyw sztucznych. DM: Jaką pozycję w Grupie ma spółka Icopal w Zduńskiej Woli? MK: Icopal S. często inwestorzy rezygnują nawet z już przygotowanych projektów. nie poszerza oferty. Natomiast prognozy długoterminowe podają. DM: Czy w Grupie Icopal nastąpiły ostatnio ważne zmiany? MK: Przez ostatnie lata Icopal bardzo szybko się rozwijał. W koncernie należy nie tylko do największych zakładów produkcyjnych. Poznania DM: Które z produktów oferowanych przez Grupę Icopal są Pana zdaniem najbardziej interesujące? MK: Dla mnie są to produkty. Generalny Dyrektor Zarządzający – CEO Grupy Icopal Miguel Kohlmann podczas testowania i próbnego zgrzewania pap w technologii Szybki Profil® SBS w jednej z polskich fabryk Icopala – Awak w Buku k. ale również stanowi źródło nowych technologii i pomysłów. w tym materiałów pokryciowych i hydroizolacyjnych. Jednak najważniejszym kluczem do naszego sukcesu zawsze była i jest doskonała kadra oraz świetne relacje z klientami. rozwiązania inteligentne. Biorąc to wszystko pod uwagę. z ogromnym potencjałem wzrostowym. W tych dziedzinach wykonujemy prawdziwą pracę pionierską. W Grupie Icopal nie idziemy na kompromisy w przypadku jakości i właściwości technicznych produktów. Pojawiać się będą także ciekawe systemy mas bitumicznych przeznaczone na pokrycia dachów płaskich. Wiele środków przeznaczał i przeznacza na badania oraz rozwój. W Grupie systematycznie trwają prace nad udoskonalaniem właściwości technicznych i niezawodności oferowanych wyrobów oraz systemów. Nie chcę jednak szczegółowo ujawniać planów. DM: Czy w Grupie Icopal opracowywane są obecnie nowe technologie? MK: Icopal jest znany z wielu innowacji. dachówki ceramiczne lub cementowe. W Grupie jesteśmy dumni z jej działań oraz zespołu. Również nowe budownictwo powinno wkrótce mieć lepsze wyniki.

Icopal znów zaskoczy nowością DM: Od lipca ubiegłego roku dołączył Pan do grona ścisłego kierownictwa Grupy Icopal. To ogromny obszar i rynki o różnej specyfice. Jednak nawet w tych trudnych czasach nie odpuszczamy i podejmuje- Z Przemysławem Raszem. które z biegiem czasu często stają się standardem. Wszystkie prace 7-osobowej ekipie dekarzy zajęły tylko 5 dni!!! Powstał piękny. kosztowej oraz wymiany produktowej. Czy i czym zaskoczy rynek w tym roku? Proszę o szczegóły. jako wiarygodny dostawca nowoczesnych materiałów oraz rozwiązań i systemów technicznych do zabezpieczeń dachów i fundamentów przed wodą i ogniem. Mołdawię. Tadżykistan. Słowację. To ogromne wyróżnienie. co wydłuża żywotność pokrycia oraz eliminuje konieczność schładzania pomieszczeń na ostatniej kondygnacji podczas upałów. Odpowiadam za Region Wschodni. Uzbekistan. Jako ciekawostkę mogę podać. który polska spółka zaadaptowała 4 lata temu. Współpraca pomiędzy firmami Grupy obejmować powinna nie tylko synergie kosztowe czy wymianę handlową własnych tanich produktów typu „bread & butter”. Chcemy nadal być postrzegani jako firma solidna i innowacyjna. Obecnie za pośrednictwem firm 18 Prezes Przemysław Rasz na pierwszym w Polsce dachu pokrytym płytami hybrydowymi z zewnętrzną powłoką aluminiową – to rewolucyjne rozwiązanie wkrótce pojawi się na krajowym rynku 6 ’2009 (nr 442) . W tym przypadku wykorzystujemy najnowsze osiągnięcia pap syntanowych.i hydroizolacyjne. Receptą na działanie w tych trudnych czasach jest: cięcie kosztów. funduszem inwestycyjnym – Investcorp. Ukrainę.pl oraz na łamach kolejnego wydania miesięcznika „Materiały Budowlane”. W tej technologii wykonano już pilotażowe pokrycie dachu obiektu w Łodzi (o powierzchni ok. aby dopasowywać rozwiązania do lokalnych potrzeb i równocześnie dbać o jak najlepsze wyniki finansowe.TEMAT WYDANIA – Dachy Danuta Matynia: Już pod koniec 2008 r. Czy Icopal odczuwa pogorszenie sytuacji na krajowym rynku i jak sobie radzi w tej sytuacji? Przemysław Rasz: Obecnie firmy naszej branży odczuwają spadek sprzedaży od kilkunastu do kilkudziesięciu procent. Azerbejdżan. a ja muszę je dobrze znać. Kluczem do sukcesu w tym regionie jest rozwój technologii i oferowanie wysokoprzetworzonych produktów. zwiększenie wydajności i efektywności pracy. rozmawia Danuta Matynia my działania pozwalające nam umacniać się na pozycji lidera na polskim rynku materiałów hydroizolacyjnych. jedne wzrostów. Rosję. Więcej informacji na ten temat pojawi się wkrótce na naszej stronie www. oferowanie dobrych produktów w akceptowalnej cenie rynkowej z jednej strony oraz z drugiej – drogich wysokoprzetworzonych będących gwarantem jakości i trwałości. Przykładem może być rozwój technologii Szybki Profil SBS. Dach pokryty płytami hybrydowymi doskonale odbija promienie UV. ale zapewne też spore obowiązki. PR: Zaskoczymy innowacyjnym rozwiązaniem dachowych płyt hybrydowych powlekanych płaszczem aluminiowym do jednowarstwowego układania na dachach płaskich. który obejmuje: Polskę. że równie ważnym wydarzeniem był wybór mnie przez 40-osobowy Management Grupy Icopal na męża zaufania reprezentującego koncern w rozmowach i kontaktach z aktualnym głównym inwestorem koncernu Icopal. oraz Dyrektorem Zarządzającym Regionem Wschodnim Grupy Icopal. Kazachstan.A. obniżka wydatków. DM: Jak wygląda rynek wyrobów hydroizolacyjnych oraz pokryć dachowych w krajach Regionu Wschodniego oraz jak układa się tam współpraca pomiędzy firmami Grupy Icopal? PR: Są to rynki w różnych fazach rozwoju. jestem członkiem wąskiego grona zarządzającego Icopal GET (Group Executive Team) liczącego 11 osób. ale też wzajemną pomoc w budowaniu marki Icopal jako technologicznego lidera. Za jakie działania jest Pan odpowiedzialny? PR: Od lipca 2008 r. Czechy. pap odpornych na ogień zewnętrzny typu Firesmart oraz całej linii kauczukowych mas bitumicznych SBS o nazwie Siplast. 1000 m2). światowy kryzys wpłynął także na spowolnienie w polskim budownictwie. Gruzję. estetyczny srebrnoaluminiowy dach o wyjątkowych walorach technicznych i użytkowych. korzystając z osiągnięć firmy Icopal w Kopenhadze. Pragnę dodać. że podczas układania płyt na dachu konieczne było używanie okularów przeciwsłonecznych oraz kremów z wysokimi filtrami przeciw UV. Zacieśniamy też kontakty z kolegami z Grupy Icopal z sąsiednich krajów i staramy się wykorzystać efekty synergii logistycznej. Do wprowadzenia tego produktu na krajowy rynek pozostało najwyżej kilka tygodni. Prezesem Zarządu firmy Icopal S. spełniających funkcje termo. Węgry. W tym regionie mamy 7 fabryk produkujących różne materiały hydroizolacyjne oraz 12 biur handlowych.icopal. inne spadków. DM: Icopal od wielu lat jest prekursorem wdrażania na polski rynek innowacyjnych rozwiązań.

paroprzepuszczalne klasyfikowane zamiennie zgodnie z normą PN-EN 13859-1 lub PN-EN 13984. Wyroby oceniane są jedynie po działaniu podwyższonej temperatury. jak dużo jeszcze do zrobienia mają jednostki kontrolujące obrót wyrobami budowlanymi na rynku polskim. Uzupełnieniem tego stwierdzenia jest ocena wyrobu na sztuczne starzenie. izolacje tarasów lub izolacje części podziemnych budynków. W fabryce Bitumex k.. Ważne jest więc. Jak Pan ocenia ten pomysł i co Panu i branży daje praca w tym gremium? PR: Nie ukrywam. zapewniając szczelność pokrycia do czasu ułożenia właściwego pokrycia dachowego. Zastąpiono. zgodnie z cytowaną normą. określeniem elastyczny wyrób wodochronny. ale również słuchania uwag i rekomendacji przedstawicieli przemysłu. Jest to mniemanie błędne. DM: Od września ubiegłego roku jest Pan członkiem Rady Naukowej Instytutu Techniki Budowlanej. Barbara Francke mgr inż. (dokończenie ze str. Życzę powodzenia i wielu dalszych sukcesów. skutkujący obniżeniem trwałości obiektów i związanymi z tym stratami inwestorów i użytkowników. że produ- cent deklarujący zgodność wyrobu z normą PN-EN 13984 może tę częstotliwość ustalić w sposób dowolny. Myślę. Takich przykładów mógłbym podać jeszcze wiele. tradycyjnie funkcjonujący od lat w środowisku budowlanym. Znane są już przypadki przecieków (na podstawie przeglądów obiektów i wykonywanych ekspertyz budowlanych) przez pokrycia dachowe. że otrzymaną od Ministra Infrastruktury i Dyrektora Instytutu Techniki Budowlanej propozycją zasiadania w Radzie Naukowej ITB poczułem się wielce zaszczycony. Jest to działanie niezgodne z prawem. by przy wprowadzaniu norm europejskich do zbioru norm polskich stosowano przyjętą dotychczas krajową nomenklaturę techniczną i nie wprowadzano niepotrzebnie nowych terminów wynikających z próby spolszczenia terminów angielskich w procesie ich tłumaczenia. Wystawianie deklaracji zgodności z PN-EN 13984 jest wygodne również dlatego. W normie nie ma bowiem w ogóle oceny na sztuczne starzenie po działaniu promieniowania UV. Opola będącej członkiem polskiej Grupy Icopal.Dachy – TEMAT WYDANIA należących do Grupy dystrybuuje te produkty za granicą i równolegle wspomaga proces inwestycyjny zmierzający do uruchomienia produkcji pap w tej technologii w fabrykach na Słowacji i w Czechach. termin papa. Po raz pierwszy w historii ITB do Rady Naukowej oprócz naukowców związanych z budownictwem weszli znaczący przedstawiciele przemysłu. Bez szczegółowej analizy normy zapis taki rodzi pytanie. Innym przykładem może być budowanie pozycji lidera na rynku wysokoprzetworzonych mas kauczukowo-bitumicznych SBS. Jako dokument odniesienia producent powołuje w tym przypadku normę PN-EN13969:2006. Zastosowanie podwójnego przeczenia sugeruje możliwość stosowania papy w izolacjach narażonych na działanie wody pod ciśnieniem. W polskich tłumaczeniach norm europejskich dotyczących wyrobów hydroizolacyjnych i przeciwwilgociowych stworzono nową terminologię techniczną. co sugeruje konieczność szybkiego jej przykrycia właściwym pokryciem dachowym. w której wymaganie takie znajduje się w załączniku normatywnym D. współpracy z krajowymi ośrodkami naukowymi. która przeniesie obciążenia użytkowe. dr inż. zalecane są przez dystrybutorów jako warstwa. a zmiany odnosi się do oporu dyfuzyjnego. nazywane często foliami wstępnego krycia. Oznacza to. że nie podaje ona minimalnej częstotliwości badania w zakładowej kontroli produkcji. pomimo że zastosowane na nich wyroby mają deklarację zgodności z jedną z wymienionych wcześniej norm.. Taki stan normalizacyjny ułatwia przepływ towarów w obrębie krajów Unii Europejskiej. Folia ta jest oceniana na działanie UV w badaniu trwającym 336 h. nawet jeżeli będzie ono układane w odległym terminie od momentu ułożenia folii. Jestem pełen uznania dla entuzjazmu i zaangażowania gremium naukowego w budowaniu tych relacji. Już sposób oceny wodoszczelności wyrobu zgodnie z normą PN-EN 13859-1 sugeruje. wykorzystując opracowania ośrodka badawczo-rozwojowego Icopal we Francji. uruchomiono produkcję właśnie takich mas kauczukowo-bitumicznych o handlowej nazwie Linia Produktowa Siplast. stwarza jednak duży bałagan w budownictwie. Jolanta Sowińska 6 ’2009 (nr 442) 19 . Wyroby te. . w przeciwieństwie do PN-EN 13859-1. a także wysokiej pozycji spółki Icopal na polskim rynku budowlanym. Przykład ten pokazuje. czy norma dotyczy tylko pap czy też może stanowić dokument odniesienia dla mas hydroizolacyjnych nanoszonych w postaci płynnej. Postrzegam to jako docenienie mojej dotychczasowej pracy. Obecnie te wyroby sprzedawane są w Polsce oraz czterech sąsiednich krajach. Wyrób asfaltowy na osnowie…. a więc inwestorów. Dla mnie jest to proces zbliżenia się teorii i praktyki. że bardzo wiele dobrego dla polskiego budownictwa mogą przynieść wspólne spotkania i wymiana doświadczeń świata nauki oraz przedstawicieli przemysłu. że folia taka nie pełni właściwego zabezpieczenia przed deszczem. Liczne nieporozumienia wśród odbiorców wyrobów budzą folie tzw. Brak wymagań dla wyrobów objętych omawianymi normami oraz błędne zapisy na obwolutach wyrobów umożliwiają dowolne stosowanie ich w obiektach budowlanych. Znane są już deklaracje zgodności wydawane dla mas hydroizolacyjnych z powołaniem na normy PN-EN 13969 i PN-EN 13707. wykonawców i inspektorów nadzoru. gdyż normy te ewidentnie dotyczą tylko pap. Takie pytania stawiane są często przez odbiorców norm. Po starzeniu nie określa się zmiany przesiąkliwości i właściwości mechanicznych ocenianych w normie PN-EN 13859-1. Tym bardziej więc nieuzasadnione wydaje się wystawianie przez producentów deklaracji dla omawianych folii paroprzepuszczalnych na zgodność z PN-EN 13984. projektantów. 3) DM: Serdecznie dziękuję za rozmowę. Problemy związane z interpretacją norm europejskich.

Ładnie wygląda przy tym typie zazielenienia wkomponowanie w konstrukcję dachu oczka wodnego. ogniomury. Maciej Rokiel rzyczyną coraz większej popularności dachów zielonych jest m. brak szczegółowych rysunków tych rozwiązań i detali może spowodować.). bezawaryjną eksploatację. Dach zielony (archiwum firmy Bauder) Rys. Z drugiej strony. rosnąca świadomość ekologiczna i powrót do proekologicznych rozwiązań. lecz o sposób wykonstruowania i wykonania hydroizolacji wraz z rozwiązaniami detali dylatacji. parkingu). przez dobranie odpowiedniej grubości warstwy termoizolacji i zastosowanie warstw paroizolacyjnych. ● płyta konstrukcyjna. Nic nie stoi na przeszkodzie. Wymaga to ścisłej współpracy architektów. czyli rośliny o najniższych wymaganiach wegetacyjnych. Dodatkowe zazielenienie jest możliwe jedynie za pomocą donic i w zasadzie ograniczone tylko do niskich krzewów i drzewek. zastosowanych zgodnie ze sztuką budowlaną i wytycznymi producenta. ale i bardzo kosztowna. wegetacyjna itp. Wyraźnie przemawia on na korzyść dachu w układzie odwróconym Projektując układ warstw dachu zielonego (rysunek 2). wg przemyślanych i sprawdzonych rozwiązań technologiczno-materiałowych. Nie ma Zasady wykonywania dachów zielonych tu miejsca na niedomówienia. Pierwszym etapem jest wybór rodzaju zazielenienia dachu. układzie tradycyjnym lub odwróconym. jednak końcowy efekt może być imponujący. zioła. że dach zielony bę- P dzie „zielony” tylko z nazwy. W przypadku dachów odwróconych. gwarantujących długotrwałą. natomiast termoizolacja stanowi ochronę warstwy hydroizolacyjnej. nierozrysowanie w projekcie szczegółów detali (dylatacje. Dach odwrócony to konstrukcja. Specyfika konstrukcji stawia przed projektantem i wykonawcą bardzo wysokie wymagania. rozchodniki. od góry (dach). ● paroizolacja. Rozkład temperatury w elementach nośnych konstrukcji dachu tradycyjnego i dachu odwróconego. szczególnie jeśli będzie nim przemyślana kompozycja brył budynków wtopionych i otoczonych zielenią (fotografia). z czym ściśle wiąże się przyjęcie warstwy użytkowej oraz zazielenienia. odprowadzenia wody) czy też zamianę systemowych materiałów na tańsze „odpowiedniki”. aby wykorzystywać do tego celu nawet elementy małej architektury. Późniejsza naprawa uszkodzeń i przecieków jest nie tylko bardzo trudna. że nie ma uniwersalnego rozwiązania dla każdego typu dachu zielonego. Najprostszym sposobem zazielenienia jest roślinność ekstensywna – mchy. zwłaszcza niezawodnego jego uszczelnienia. należy pamiętać. zieleńce i skwery) oraz na elewacjach (tarasy). Dobór jego konstrukcji zależy przede wszystkim od rodzaju przewidywanego użytkowania. ● termoizolacja. ● płyta konstrukcyjna. znacznie większe poszanowanie energii i chęć „oddania” środowisku naturalnemu terenów wykorzystanych pod zabudowę. Determinuje on przyjęcie liczby i grubości kolejnych warstw konstrukcji.TEMAT WYDANIA – Dachy mgr inż. Tradycyjny (klasyczny) układ warstw dachowych (rozpoczynając od góry): ● warstwa wierzchnia – użytkowa (balastowa. ● hydroizolacja. źle przyjęte rozwiązania konstrukcyjne. Dach zielony to także lepsza możliwość zagospodarowania i wykorzystania coraz skromniejszych terenów w zabudowie wielkomiejskiej pod parkingi. układ warstw (od góry konstrukcji) jest następujący: ● warstwa wierzchnia – użytkowa (balastowa. Zazielenienie intensywne niskie to byliny. Dostępne obecnie materiały pozwalają na odpowiednie konstruowanie i wykonanie trwałego dachu zielonego. z wyjątkiem drzew. odwodnień. Podkreślić należy. Nie chodzi tu tylko o ciężar warstw oraz wielkość obciążeń (w przypadku dachu z zazielenieniem intensywnym lub np. Jedno i drugie rozwiązanie ma swoje wady i zalety (rysunek 1). ● termoizolacja. wegetacyjna itp. zieleńce. W związku z tym konieczne jest dobranie systemu materiałów sprawdzonej jakości. 1. od dołu (trawniki. Projektant powinien. trawniki i krzewy. ● hydroizolacja. projektantów i inwestorów. ale przy poprawnym zaprojektowaniu i wykonaniu trwałość tych rozwiązań jest porównywalna. że w warstwach tych zachodzą zjawiska cieplno-wilgotnościowe (ruch ciepła i dyfuzja pary wodnej). Konstrukcja dachów zielonych może być wykonana w tzw. Fot. w której warstwa hydroizolacji jest ułożona bezpośrednio na płycie nośnej.in.). attyk itp. skwery. Wykorzystując zazielenienie intensywne wysokie można tworzyć imponujące ogrody po- 20 6 ’2009 (nr 442) . wykluczyć możliwość powstawania strefy kondensacji poniżej hydroizolacji.

co umożliwia różnicowanie wysokości roślin i tworzenie wydzielonych oaz roślinnych. 3 – geowłóknina filtrująca. ● bitumiczne membrany samoprzylepne. a w przypadku hydroizolacji z pap bitumicznych 2 – 2. kwasy humusowe i agresywne związki znajdujące się lub dostarczane do warstwy wegetacyjnej są coraz częściej wykorzystywane w konstrukcjach dachów zielonych. Definicje i właściwości. Wyroby z tworzyw sztucznych i kauczuku do pokryć dachowych. powodujących „odpychanie” korzeni od warstwy hydroizolacji. Rys. Powłoki hydroizolacyjne z tworzyw sztucznych układa się zazwyczaj luźno na podłożu. ● warstwę chroniącą przed przenikaniem korzeni.5 – 2%. ■ przenikanie pary wodnej. ● warstwę drenującą. W przypadku pap obligatoryjnym wymaganiem jest jedynie wodoszczelność na poziomie przynajmniej 10 kPa. zgodne z normą PN-EN 13956:2005 Elastyczne wyroby wodochronne. warstwy konstrukcyjne dachu zielonego można podzielić. ● modyfikowane polimerami grubowarstwowe. 6 ’2009 (nr 442) 21 . ■ odporność na uderzenie. 4 – warstwa drenująca (żwir lub masa drenująca). podobnie jak papy. muszą być wodoszczelne na ciśnienie min. ● warstwę rozdzielającą.5%. 10 kPa. 2 – warstwa ziemi (grubość użytkowa z reguły > 200 mm). Wyroby rolowe z tworzyw sztucznych i kauczuku. wydłużenie. bylin. Spotyka się także technologie łączenia z wykorzystaniem samowulkanizujących się krawędzi uszczelniających. krzewów i sporadycznie drzew. odporność na obciążenie statyczne. przenikanie pary wodnej (opcjonalnie). Papy z reguły nie są odporne na przerastanie korzeni.in. Do wykonania warstwy hydroizolacyjnej dachu odwróconego najczęściej stosuje się: ● papy asfaltowe zgodne z normą PN-EN 13707:2006 Elastyczne wyroby wodochronne. wytrzymałość na rozciąganie. 5 – warstwa filtrująca (np. nawozy. środki chwa- Hydroizolacja W przypadku pap zazwyczaj stosuje się dwuwarstwową hydroizolację ze zgrzewalnej papy modyfikowanej polimerami na osnowie z poliestru lub włókien szklanych. odpornością na przerastanie korzeniami roślin. ■ wytrzymałość na ścinanie. odporność na mikroorganizmy. takich jak: gramatura. Możliwe jest wykorzystanie traw. Ich zaletą jest bezszwowość i możliwość nakładania natryskowego. Warstwa hydroizolacji stosowana na dachach zielonych. aby minimalny spadek (ze względu na obecność termoizolacji nad powłoką hydroizolacyjną) wynosił 1. choć lepiej chyba byłoby tu użyć słowa system. natomiast wielkość pozostałych parametrów. odporność na przerastanie korzeni (tylko dla wyrobów stosowanych jako ochrona przed przerastaniem korzeni). 8 – pły(Archiwum firmy DOW) ta konstrukcyjna łączone z elementami małej architektury. 2. dochodząc do takiej warstwy. uniemożliwiające mu przebicie warstwy hydroizolacji i penetrację w głąb dalszych warstw. przy czym to ostatnie rozwiązanie sprawdza się przy zazielenieniu ekstensywnym. bitumiczne masy uszczelniające (masy KMB). jest deklarowana przez producenta. takim jak elastyczność w zakresie znacznie przekraczającym obciążenia termiczne dachu zielonego: -40 °C ÷ +150 °C. Wymieniona norma nie podaje minimalnych wartości wymaganych parametrów. ● wyroby rolowe z tworzyw sztucznych i kauczuku. natomiast wartości pozostałych parametrów są deklarowane przez producenta. grubość efektywna. Ponadto wyróżnia się: ● warstwę filtracyjną. odpowiednią wytrzymałością na ściskanie (przy zazielenieniu intensywnym wysokim obciążenie od warstw konstrukcyjnych dachu zielonego może wynosić 9 kN/m2). EPDM – etylenowo-propylenowo-dienowa. giętkość w niskiej temperaturze. PVC-P – z miękkiego polichlorku winylu zbrojonego wkładką z włókniny szklanej. ● termoizolację. Zakłady łączy się przez zgrzewanie i klejenie (wulkanizowanie). więc jako warstwę wierzchnią hydroizolacji stosuje się specjalną papę z wkładką z folii miedzianej. ■ odporność na obciążenie statyczne. Niezależnie od rodzaju zazielenienia. ze względu na pełnione funkcje. Coraz częściej stosuje się bezszwowe powłoki hydroizolacyjne z modyfikowanych polimerami. ● warstwę ochronną. ● warstwę wegetacyjną. tworzy na końcu zgrubienie. Alternatywnie można zastosować specjalną papę bitumiczną z dodatkiem środków chemicznych. Alternatywą dla pap bitumicznych są membrany z tworzyw sztucznych czy kauczuku: np.Dachy – TEMAT WYDANIA stobójcze i do oprysków). wytrzymałość złączy na ścinanie. ale warstwy konstrukcji dachowej muszą spełnić bardzo wysokie wymagania. 6 – ROOFMATE SL. Korzeń. odpornością na substancje znajdujące się w warstwie wegetacyjnej (kwasy humusowe i związane z nimi reakcje chemiczne. Dach zielony o uprawie intensywnej: 1 – roślinność.in. Definicje i właściwości. następujące parametry: ■ wodoszczelność. które są przeznaczone do dachów zielonych (oraz odwróconych). nie przenoszą więc naprężeń związanych z pracą części nośnej konstrukcji. Dzięki swoim właściwościom. co znacznie przyspiesza ich montaż. Papy zgodne z PN-EN 13707:2006. m. Wyroby asfaltowe na osnowie do pokryć dachowych. 7 – polimerowo-bitumiczna izolacja przeciwwilgociowa odporna na korzenie. Zaleca się. na: ● hydroizolację. grubowarstwowych mas bitumicznych (mas KMB). musi charakteryzować się wodoodpornością i wodoszczelnością. ■ właściwości mechaniczne przy rozciąganiu. z ewentualną wkładką zbrojącą. mrozoodpornością oraz odpowiednią odpornością biologiczną. TPO. EVA. geowłóknina polipropylenowa). ■ giętkość w niskiej temperaturze. 110 – 140 g/m2. muszą mieć określone m. odporność na uderzenie. ■ odporność na przerastanie korzeni (tylko dla wyrobów stosowanych jako ochrona przed przerastaniem korzeni). W przeciwieństwie do pap układane są jednowarstwowo.

2000). silnie agresywny i bardzo silnie agresywny) oraz dwa stopnie agresywności gruntu (słabo agresywny i silnie agresywny).5 ≤ pH < 5. Nie wolno jednak stosować powłok bez wkładek zbrojących. z uwzględnieniem wymagań normy PN-B-20132:2005 Wyroby do izolacji cieplnej w budownictwie. 3%. lecz bardziej o wymuszenie nałożenia warstwy odpowiedniej grubości.1991. Drugim istotnym parametrem jest odporność masy na obciążenia (tzw. zgodny z normą PN-EN 13164:2003 Wyroby do izolacji cieplnej w budownictwie – Wyroby z polistyrenu ekstrudowanego (XPS) produkowane fabrycznie – Specyfikacja. Wyroby ze styropianu (EPS) produkowane fabrycznie – Zastosowania. Zastosowania. VIII. że masy KMB mogą być stosowane bezkrytycznie.7%. Zupełnie inaczej wygląda sytuacja w przypadku dachów w układzie odwróconym. ● nasiąkliwość wody po trzystu cyklach zamrażania i odmrażania – maks. jako parking) stawiają materiałowi termoizolacyjnemu bardzo wysokie wymagania. 1. 2%. Nie chodzi tu o zwiększenie ich odporności mechanicznej (choć jest to fakt bezsporny). jednak moim zdaniem. 30 ≤ NH4+ < 60. o ile zmniejszy się grubość powłoki po wyschnięciu (zawartość części stałych wynosząca 90% oznacza. mówiąca o tym. przy obciążeniu mechanicznym 300 kN/m2 zmniejszenie grubości powłoki hydroizolacyjnej nie może być większe niż 50%. Zastosowanie wkładki z siatki czy włókniny zbrojącej nie pozwala na pocienienie powłoki (będą wtedy widoczne oczka siatki). Trzeba zwrócić uwagę na dwa parametry. Zgodnie z literaturą polską minimalna grubość wyschniętej warstwy to 4 mm (prawdopodobnie wg wymagań punktu 9. odpornością na wilgoć i kwasy humusowe. Decyzja musi być podjęta indywidualnie. ■ styropian.5%.TEMAT WYDANIA – Dachy co pozwala na zaizolowanie w ciągu jednego dnia powierzchni nawet kilkuset m2. W dachach w układzie klasycznym warstwa termoizolacyjna jest z jednej strony chroniona przed zawilgoceniem przez paroizolację. Część 1. Do wykonywania termoizolacji dachów zielonych stosuje się najczęściej: ■ wełnę mineralną. Jest ona określana zmniejszeniem grubości warstwy hydroizolacji przy obciążeniu mechanicznym. zgodną z normą PN-EN 13162:2002 Wyroby do izolacji cieplnej w budownictwie – Wyroby z wełny mineralnej (MW) produkowane fabrycznie – Specyfikacja.5. 300 kPa. W trudnych warunkach sprawdzają się płyty z polistyrenu ekstrudowanego (XPS). 5%. a płyt grubości 200 mm – maks.1 normy DIN 18195 Teil 6 – Bauwerksabdichtung. zawartość części stałych. właściwości. które dzięki zamkniętym porom charakteryzują się bardzo niską nasiąkliwością. stosowany zgodnie z PN-B-20132:2005 Wyroby do izolacji cieplnej w budownictwie – Wyroby ze styropianu (EPS) produkowane fabrycznie. zmiany temperatury. W przypadku dachów w układzie odwróconym hydroizolacja zazwyczaj pełni także rolę paroizolacji. ● nasiąkliwość przy długotrwałym zanurzeniu w wodzie – maks. co skutkuje znacznym zrożnicowaniem zużycia w celu uzyskania wyschniętej warstwy żądanej grubości (minimalna zawartość części stałych wynosi 50% wg Richtlinie fur die Planung und Ausfuhrung von Abdichtung von Bauteilen mit kunststoffmodifizierten Bitumendickbeschichtungen (KMB) – erdberuhrte Bauteile. oraz na pozostałe rodzaje korozji biologicznej. VI. Grundlagen und Grenzwerte. Chętnie stosowanym punktem odniesienia dla odporności chemicznej mas KMB była i jeszcze jest norma DIN 4030 Teil 1 Beurteilung betonangreifender Wässer. Odpowiada to klasie ekspozycji XA2 – środowisko chemiczne średnio agresywne wg PN-EN 206-1:2003 Beton. długotrwałe przebywanie w wodzie. płyt grubości 100 mm – maks. Pierwszy to tzw. ● nasiąkliwość na skutek dyfuzji pary wodnej – płyt grubości 50 mm – maks. Daje to pojęcie o odporności chemicznej tego typu materiałów. Böden und Gase. ■ polistyren ekstrudowany. po analizie obciążeń i parametrów związanej masy. zmienne oraz dynamiczne – jeżeli fragment dachu zielonego wykorzystywany jest np. Za zasadnicze obciążenie można więc uznać obciążenie mechaniczne. produkcja i zgodność. mogące mieć kontakt z warstwą termoizolacyjną. 1000 ≤ Mg2+ < 3000. obciążenia mechaniczne (stałe. zamknięte pory) nadają takiej płycie dużą wytrzymałość Izolacja termiczna 22 6 ’2009 (nr 442) . Rozróżnia ona trzy stopnie agresywności wody (słabo agresywny. Minimalne wymagania stawiane materiałom do termoizolacji dachów w układzie odwróconym: ● wytrzymałość na ściskanie lub naprężenia ściskające przy odkształceniu 10% – min. Płyty termoizolacyjne muszą ponadto cechować się stabilnością wymiarów oraz stabilnością parametrów termoizolacyjnych w skrajnych warunkach cieplno-wilgotnościowych. z drugiej przez hydroizolację. Obecność roślin oraz warstwy wegetacyjnej wymusza odporność płyt termoizolacyjnych na substancje powstające na skutek cykli wegetacyjnych roślin. Rozkład i wielość porów (drobne. ● odkształcenie przy obciążeniu 40 kPa i temperaturze 70 °C – maks. W zasadzie masy KMB są odporne na silnie agresywną wodę: 4. obciążalność mechaniczna). że po wyschnięciu grubość hydroizolacji będzie wynosić 90% grubości nałożonej świeżej masy). Nie każdy materiał można więc zastosować jako tego typu hydroizolację. zgodny z normą PN-EN 13163:2004 Wyroby do izolacji cieplnej w budownictwie – Wyroby ze styropianu (EPS) produkowane fabrycznie – Specyfikacja. Wymagania. należałoby mówić o wartości 5 – 6 mm. Cykle zamrażania i odmrażania. nawozy i inne agresywne. 5%. 0. ale nie oznacza. Dostępne na rynku masy KMB mogą się pod tym względem różnić. choć nie musi dotyczyć każdego materiału. 600 ≤ SO42– < 3000. Izolacja termiczna jest narażona na wiele niekorzystnych oddziaływań czynników atmosferycznych oraz na obciążenia mechaniczne. chociażby ze względu na nierówność i chropowatość powierzchni. W przypadku izolacji przeciwwodnej. 2001). Wtedy dla pap i membran (folii) wiążące są wymagania norm PN-EN 13970:2006 Elastyczne wyroby wodochronne – Wyroby asfaltowe do regulacji przenikania pary wodnej – Definicje i właściwości oraz PN-EN 13984:2006 Elastyczne wyroby wodochronne – Wyroby z tworzyw sztucznych i kauczuku do regulacji przenikania pary wodnej – Definicje i właściwości. Redukcja wytrzymałości mechanicznej nie może być przy tym większa niż 10% w porównaniu z próbkami suchymi.

Rhepanol hg). Ponadto obróbki elementów przechodzących przez połać dachu od strony górnych końców muszą być wodoszczelne oraz odporne na wysoką temperaturę. Tego typu elementy powinny być wykonane z profili zamkniętych. promieniowanie UV oraz uszkodzenia mechaniczne. Korytka odwadniające i wpusty należy rozmieścić w sposób pozwalający na skuteczne odprowadzanie wody podczas obfitych opadów. aby wszystkie elementy przechodzące przez konstrukcję dachu zgrupować w jednym miejscu. 3 – termoizolacja. Pozwala to na uzyskanie jednorodnej powierzchni. ogrodnika oraz doradcy technicznego producenta materiałów wchodzących w skład systemu. Niezależnie od przyjętego rozwiązania konstrukcyjnego dachu. stosuje się systemowe rozwiązania (elementy). Warstwy roślinności nie należy doprowadzać bezpośrednio do wpustu. W przypadku zazielenienia intensywnego i niskiej attyki lub znacznego zróżnicowania poziomów roślinności konieczne jest stosowanie dodatkowych żelbetowych ścianek oporowych (rysunek 5). 4 – systemowa hydroizolacja (np. jak i z poziomu hydroizolacji. pozwalające na dopasowanie wysokości wpustu do grubości warstw konstrukcji dachu. Możliwe jest także wykonstruowanie oczek wodnych. Takie uszczelnienie musi być wyprowadzone minimum 15 cm powyżej wierzchu warstwy wegetacyjnej. choć ze względu na nawiewanie śniegu zaleca się. 5 – systemowa warstwa ochronno-rozdzielająca (np. rodzaju zazielenienia i stosowanego materiału hydroizolacyjnego i termoizolacyjnego konieczne jest staranne wykonanie obróbek elementów dachowych. Minimalna średnica rury spustowej grawitacyjnego odwodnienia powinna wynosić 150 mm. Rys. Obszary przyłączeń. Poprawne wykonanie konstrukcji wymaga współpracy dekarza i ogrodnika. wywietrznik. 50 cm lub okładziny z płyt betonowych ułożone na warstwie żwiru. gdy zostanie zagwaranNad każdym wpustem powinna być zamontowana studzienka kontrolna umożliwiająca oczyszczenie odpływu (rysunek 4). filtracyjnej czy ochronnej. aby wysokość ta nie była mniejsza niż 30 cm. 4. a nie aspekty dekoracyjno-ekologiczne i wegetacyjne. Dach zielony o zazielenieniu ekstensywnym – detal przy naświetlu (archiwum firmy FDT): 1 – żelbetowa płyta konstrukcyjna. Wpust dachowy przy zazielenieniu intensywnym/ekstensywnym (archiwum firmy Bauder) Dach zielony wymaga współpracy projektanta. najlepiej okrągłych. komin (ale także attyka czy przyległa ściana) wymaga bardzo dokładnego i precyzyjnego obrobienia i uszczelnienia. 6 – mata filtrująco-drenażowa. dekarza. techniczne i wegetacyjne muszą być uzgodnione już na etapie projektowania. nie mogą być pokryte roślinnością (rysunek 3). lecz stosować opaskę żwirową.Dachy – TEMAT WYDANIA mechaniczną. zakończeń. 12 – warstwa wegetacyjna Rys. a przy ciśnieniowym systemie średnica ta może być zredukowana do 50 mm. przy czym ich kompetencje muszą być „rozdzielone warstwą hydroizolacji połaci dachowej”. 9 – zamocowanie mechaniczne. Wykonstruowanie wpustu musi umożliwiać kontrolę jego drożności i ewentualne oczyszczenie. Wysokość wpustu musi odpowiadać grubości warstw dachu zielonego. możliwe jest wykonstruowanie progu drzwiowego wysokości 5 cm. zgodnie z wymaganiami producenta systemu dachowego i zastosowanego materiału hydroizolacyjnego. 3. Dylatacje nie mogą być pokrywane warstwą wegetacyjną. wpustów itp. Równie istotne jest poprawne wykonstruowanie pozostałych warstw konstrukcji. Uniemożliwiałoby to ich kontrolę i mogło prowadzić do uszkodzenia hydroizolacji. 8 – naświetle z kołnierzem uszczelniającym. jest bardzo trudne. 2 – paroizolacja (folia PE). 6 ’2009 (nr 442) Rys. jeżeli nie niemożliwe. Jako wierzchnią warstwę bezpośrednio przyległą do elementu stosuje się pas żwiru o uziarnieniu 16/32 mm. Materiały stosowane do wykonania wpustu (zwłaszcza pokrywy ochronnej) nie powinny przepuszczać światła. wegetatywnej. W praktyce stosuje się kratkę odpływową. łatwej do uszczelnienia i z zazielenieniem niepoprzerywanym warstwami ochronnymi. W celu zmniejszenia liczby przejść koniecznych izolacji przez warstwę hydroizolacji zaleca się. przebić. a więc warstwy drenującej. Każdy słupek. ceowych czy dwuteowych. 5. Sposób wykonstruowania i uszczelnienia dylatacji musi być całkowicie zgodny z zaleceniami producenta hydroizolacji (inny będzie w przypadku stosowania hydroizolacji z pap zgrzewalnych. Jeżeli na dach zielony prowadzą drzwi. 11 – obróbka otworu naświetla. W przypadku znacznego zróżnicowania poziomów roślinności konieczne jest stosowanie dodatkowych żelbetowych ścianek oporowych (archiwum firmy ZinCo) 23 . inny w przypadku folii czy membran dachowych). Wykonanie szczelnej obróbki profili otwartych. a ich liczbę zredukować do minimum. Wpust musi umożliwiać odprowadzenie wody zarówno z powierzchni substratu. fizyczne. działanie mrozu. szczególnie przy zazielenieniu intensywnym. Obróbki elementów dachowych towany swobodny odpływ wody z pasa przydrzwiowego. 7 – warstwa żwiru o uziarnieniu 16/32. stabilność wymiarów i umożliwiają łatwą obróbkę. Rhenofol TS fk). Wszystkie wymagania i warunki konstrukcyjne. dlatego też. Bezwzględne pierwszeństwo przy projektowaniu i wykonawstwie mają wymagania sztuki budowlanej. 10 – zamocowanie paroizolacji – systemowa taśma klejąca. grubości nie mniejszej niż 10 cm i szerokości ok. w przeciwnym razie istnieje niebezpieczeństwo zarastania.

trzeba się zabezpieczyć już na etapie projektowania obiektu.281 U d = 50 [mm] d = 50 [mm] d = 100 [mm] d = 50 [mm] D = 150 [mm] d = 80 [mm] d = 80 [mm] D = 160 [mm] d = 80 [mm] d = 50 [mm] D = 130 [mm] D = 10 [mm] d = 100 [mm] d = 80 [mm] D = 180 [mm] d = 100 [mm] d = 100 [mm] D = 200 [mm] 0. Dzięki dużym wymiarom płyt (1.3 (TUP 50 + TAURUS 50) do 16.245 0. W strefie krawędziowej dachu zaleca się 6 szt. 8 cm zagłębia się w materiał na głębokość 5 mm – jest to próba „obcasa buta” – i pokazuje odporność materiału na obciążenia montażowe lub użytkowe. który wyróżnia się doskonałymi parametrami termoizolacyjnymi (λD = 0.038 W/m·K). z blach trapezowych i na pokryciach dachowych z papy asfaltowej.lub dwustronnie papą asfaltową na welonie z włókien szklanych.038 [W/m•K] TUP λD = 0.205 0. dla ∆U = 0 EUROSTYR 20 THERMO produkowany z Neoporu uszlachetnionego grafitem.185 U – liczone tylko dla warstwy izolacyjnej (zestawu). przy odpowiedniej grubości izolacji. a w strefie narożnikowej dachu 9 szt. W zależności od grubości – obciążenie wynikające z ciężaru własnego izolacji wynosi od 8.5 kg/m2 D Termoizolacja dachów płaskich Zalety systemu ISOVER Platynowy Dach (TUP 100 + TAURUS 100). że obiekt nie będzie się zbytnio nagrzewał. Ciężar zestawu nie obciąża nadmiernie konstrukcji dachu. drewnianych. Należy przewidzieć i wytyczyć trakty.). Płyty te dostępne są w standardowych wymiarach 1000 x 500 mm grubości 5 ÷ 200 mm. oklejane jedno.361 0. 18 kg) bardzo szybko i sprawnie się je montuje.6 KN. Powinna być odporna na różnice temperatur i charakteryzować się odpowiednimi parametrami mechanicznymi. Płyty mogą być układane na podłożach betonowych. łączników na m2 o nośności 0. System Platynowy Dach. po których powinni się poruszać pracownicy podczas przeglądów urządzeń./m2. Paleta płyt ma masę ok. wychodząc naprzeciw oczekiwaniom rynku budowlanego.230 0. Natomiast płyty EUROSTYRDACH to warstwowe płyty izolacyjne z rdzeniem ze styropianu. Przeznaczone są do wykonywania izolacji cieplnej dachów w budynkach przemysłowych i mieszkalnych.9 x 1. Wśród tych pierwszych na szczególną uwagę zasługuje srebrnoszary styropian Charakterystyka systemu ISOVER Platynowy Dach TAURUS λ∆ = 0. 24 6 ’2009 (nr 442) . niepalnych płyt TAURUS (warstwa górna) oraz TUP (warstwa dolna) z twardej wełny mineralnej z włókien szklanych. W przypadku termorenowacji i wymiany starych pokryć papowych zaleca się użycie płyt styropianowych dwustronnie oklejonych. Dwuwarstwowy układ eliminuje powstawanie liniowych mostków cieplnych na stykach płyt. norma dotycząca wełny mineralnej określa też parametr charakteryzujący punktowe obciążenie skupione – PL(5)i. wprowadziła do oferty nowy innowacyjny system do izolacji dachów płaskich Platynowy Dach składający się z termoizolacyjnych.038 [W/m•K] Zestaw [W/m2K] 0.032 W/m·K). Mocuje się je do podłoża za pomocą łączników mechanicznych lub kleju przeznaczonego do przyklejania styropianu. cementowych. serwisem urządzeń. Należy zwrócić uwagę na mocowanie płyt w strefie brzegowej i narożnikowej dachu – poza klejeniem płyty powinny być dodatkowo mocowane mechanicznie. pozwala znacznie ograniczyć zużycie energii. ISOVER. z wypustem wierzchniej papy poza krawędź płyty 50 mm.in. dzięki dobrym parametrom cieplnym (λD = 0. wbudować sztywne płyty z drewna lub blach itp.2 m) oraz niewielkiej masie (płyta grubości 10 cm waży tylko ok. m. Ponadto płyty można łatwo dociąć do określonego kształtu za pomocą noża lub piłki. przy której tłok średnicy ok. zużywając dużą ilość energii na wentylację i klimatyzację. Przed uszkodzeniami izolacji na dachu spowodowanymi eksploatacją. EUROSTYR 20 NEO lub EUROSTYR 20 THERMO) oraz laminowane EUROSTYRDACH. o kącie nachylenia połaci nieprzekraczającym 20%. Oprócz wytrzymałości materiału na ściskanie (CS (Y/10)i) wymaganej dla wszystkich materiałów do aplikacji dachów płaskich – podawanej zgodnie z normami zharmonizowanymi. 240 kg.TEMAT WYDANIA – Dachy obra izolacja termiczna chroni przed stratami ciepła zimą. System bardzo dobrze sprawdza się w przypadku termorenowacji budynków. zwykłe EPS 100 (EUROSTYR 20. i zastosować tam dodatkowe zabezpieczenia (np. a latem powoduje. Oprócz dotychczasowych produktów z wełny mineralnej w ofercie ISOVER pojawiły się płyty styropianowe przeznaczone do izolacji dachów płaskich. Przedstawia on maksymalną siłę [N].

.

Montaż dachu. rozstawie. odpowiedni zestaw. której jest pod dostatkiem. taka polityka szkodliwie wpływa na środowisko naturalne. darmową energię. Zalecany kąt montażu to od 30° do 60°. . Kolektorów SKC nie można zespalać oknami. firma zw FAKRO wprowadziła do swojej oferty kolektory FAKRO wprowadziła do swojej oferty kolektory słoneczne. można korzystać czystej darmowej energii. Kolektory słoneczne FAKRO posiadają hartoKolektory słoneczne FAKRO posiadają hartowaną szybę pryzmatyczną. Niezmiernie ważną rolę ilości uzyskiwanego y Niezmiernie ważną rolę w ilości uzyskiwanego ciepła odgrywa odpowiednie położenie kolekciepła odgrywa odpowiednie położenie kolektorów. j. zdecydowanie polepsza parametry izolacyjne i sprawnościowe kolektorów. Kolektory FAKRO przystosowane są do montażu zy Kolektory FAKRO przystosowane są do montażu w połaci dachu o kącie nachylenia: połaci dachu kącie nachylenia: od 15° do 90° dla kolektora SKW. pełniej pokrywając połać odległości mm. którą zy można wykorzystać gospodarstwie domomożna wykorzystać w gospodarstwie domozy wym. Co więcej taka polityka szkodliwie wpływa na środowisko naturalne. Wystarczy za pomocą kolektorów słonecznych FAKRO przekształcić promieniowanie cieplne której jest pod dostatkiem. że solary idealnie zw takie rozwiązanie sprawia. Innowacyjny system przealuminiowej ramie. która doskonały sposób przepuszcza do wnętrza promienie sposób przepuszcza do wnętrza promienie słoneczne padające na szybę nawet pod małym zy słoneczne padające na szybę nawet pod małym kątem. Innowacyjny system przesuwanych wsporników montażowych pozwala zw suwanych wsporników montażowych pozwala na położenie kolektora na łatach dowolnym na położenie kolektora na łatach o dowolnym rozstawie. Umieszczenie kolektorów kierunku torów. co poprawia estetykę całego dachu. którą słoneczne czystą. pełniej pokrywając połać dachową kolektorami. Ponadto izolacyjne sprawnościowe kolektorów. chowymi FAKRO w dowolnych konfiguracjach. Wystarczy za pomocą kolektorów słonecznych FAKRO przekształcić promieniowanie cieplne w energię i wykorzystywać ją w codziennym życiu. Instalacje wysokiej sprawności potrafią wym. Kolektorów SKC nie można zespalać z oknami. które zapewniają szczelne połączenie pokryciem zapewniają szczelne połączenie z pokryciem dachowym. uzyskiwana nich energia coraz droższa. Zalecany kąt montażu to od 30° do 60°. od 30° do 90° dla kolektora SKC. Zamieniają one promieniowanie słoneczne. Zamieniają one promieniowanie słoneczne w czystą. zastosowanym kołnierzem uszczelniającym. że zapotrzebowanie na energię wzrasta. energię wykorzystywać ją codziennym życiu. źródeł są jednak ograniczone. wia estetykę całego dachu. Co więcej. że solary idealnie wtapiają się w bryłę całego budynku. ną pracę kolektorów produkcji ciepła. Ponadto takie rozwiązanie sprawia.pl 26 6 ’2009 (nr 442) . Położenie w takim zakresie umożliwia optymalPołożenie takim zakresie umożliwia optymalną pracę kolektorów w produkcji ciepła. Całość zamknięta jest w solidnej ciepło. Powleczony powłoką wysokoselektywną kątem. południowym zapewnia najlepszy odbiór ciepła. która w doskonały z waną szybę pryzmatyczną. www.od 30° do 90° dla kolektora SKC. które zy kołnierzy do okien dachowych FAKRO. Umieszczenie kolektorów w kierunku południowym zapewnia najlepszy odbiór ciepła. Firma FAKRO posiada w ofercie dwa typy Firma FAKRO posiada ofercie dwa typy kolektorów.KOLEKTORY SŁONECZNE czysta energia KOLEKTORY SŁONECZNE . Zasoby nieodnawialnych od źródeł są jednak ograniczone. wydajności. kołnierz do okien dachowych FAKRO. a uzyskiwana z nich energia coraz droższa. co jednocześnie obniża sprawność kolektora o około 10%. Całość zamknięta jest solidnej aluminiowej ramie. darmową energię. Ich pozyskiwanie staje się coraz trudniejsze. SKW oraz SKC różniące się jedynie zastosowanym kołnierzem uszczelniającym. energii do centralnego ogrzewania.od 15° do 90° dla kolektora SKW. Ich pozyskiwanie staje się coraz trudniejsze. Powleczony powłoką wysokoselektywną absorber przyjmuje światło zamieniając je absorber przyjmuje światło zamieniając je zy w ciepło. dachową kolektorami. firma Realizując proekologiczny kurs rozwoju. W zależności od liczby osób można dobrać zależności od liczby osób można dobrać odpowiedni zestaw.czysta energia Rozwój przemysłu konsumpcyjny styl życia sprawił. Wielką zaletą jest możliwość montażu kolektoWielką zaletą jest możliwość montażu kolektorów w dachu za pomocą standardowych rów dachu za pomocą standardowych Ko ktory Kolektory słoneczne SKW olek r SKW infolinia 0800 100 052. z Dopuszcza się odchyły 45° kierunkach Dopuszcza się odchyły o 45° w kierunkach wschodnim zachodnim co jednocześnie obniża wschodnim i zachodnim. co poprawtapiają się bryłę całego budynku. Instalacje o wysokiej sprawności potrafią zaoszczędzić nawet do 70% energii koniecznej zaoszczędzić nawet do 70% energii koniecznej do podgrzania wody uż tkowej oraz 30% ży do podgrzania wody użytkowej oraz 30% energii do centralnego ogrzewania. Kolektory o r S Kolektory słoneczne SKC Realizując proekologiczny kurs rozwoju. jak również systemowo zespalane z oknami dajak również systemowo zespalane oknami dachowymi FAKRO dowolnych konfiguracjach. SKW oraz SKC różniące się jedynie kolektorów. zdecydowanie polepsza parametry dachowym. nie ponad pokryciem Montaż w dachu. s Kolektory SKW mogą być łączone między sobą. a można korzystać z czystej i darmowej energii. W ofercie FAKRO znajduje się kilka kompletnych ofercie FAKRO znajduje się kilka kompletnych zestawów solarnych różnej wy zestawów solarnych o różnej wydajności. dachowym. jednak zastosowanie specjalnych kołnierz jednak zastosowanie specjalnych kołnierzy zy umożliwia montaż kolektorów ściśle obok siebie umożliwia montaż kolektorów ściśle obok siebie w odległości 3 mm.fakro. . Zasoby nieo nawialnych Rozwój przemysłu i konsumpcyjny styl życia sprawił. sprawność kolektora około 10%. a nie ponad pokryciem dachowym. z Kolektory SKW mogą być łączone między sobą.. że zapotrzebowanie na energię wzrasta.

0 mm. Tylko właściwe. Dostępna jest w formie wydawnictwa poligraficznego oraz na płycie CD i wysyłana wszystkim zainteresowanym projektantom i firmom wykonawczym wraz z kartą produktu i próbkami membrany. działanie gazów emitowanych przez ciepłownie i przemysł. ● odporność na czynniki atmosferyczne. gdzie zaczyna brakować miejsca na parkingi. Pozwala to wyeliminować koszty zrywania i utylizacji starego pokrycia.pl. administracyjno-biurowych. Membrana DachGam jest również niezastąpiona w przypadku modernizacji starych dachów krytych papą. w których pomieszczenia na poddaszach są użytkowane.A. 013 491 60 00. Wykorzystanie połaci dachowych pod zieleń to ciekawe i godne polecenia rozwiązanie dachów użytkowych. ■ szkolenia w OSD Białystok. Zabezpieczenia takie zapewnia membrana dachowa DachGam produkowana przez Zakłady Tworzyw Sztucznych „Gamrat” Spółka Akcyjna.1 kg/m2). 726 002 166. To ostatnie zastosowanie ma szczególne znaczenie w dużych aglomeracjach miejskich. ● możliwość stosowania na istniejącym pokryciu w przypadku modernizacji dachów. tel. Do wykonywania obróbek detali dachowych przeznaczona jest membrana niezbrojona DachGam S grubości 1. oraz w Ośrodku Szkolenia Dekarzy działającym przy białostockim oddziale PSD. naturalne starzenie. 1. baseny czy zieleń miejską. Rozwiązanie takie ni- Budowa i zastosowanie Pokrycie dachowe z membrany DachGam charakteryzuje się doskonałymi parametrami technicznymi i ma następujące cechy użytkowe: ● niewielką masę powierzchniową (do 2. www. zgodne z zaleceniami producenta.Membrana standardowo produkowana jest w kolorze jasnopopielatym. ułożenie membrany dachowej DachGam gwarantuje wodoszczelność pokrycia dachu. DachGam ma budowę trójwarstwową. promieniowanie cieplne. ● łatwy montaż. ● dużą wytrzymałość mechaniczną na ścieranie. tel.pl 6 ’2009 (nr 442) Zakłady Tworzyw Sztucznych „Gamrat” Spółka Akcyjna 27 . fax 013 491 50 94 gamrat@gamrat. *** tel. pochłania kurz. niezawodny materiał do ostatecznego krycia dachów płaskich Membrana dachowa DachGam Gemini Jasna Park Tarnów (53 tys. membrana DachGam SZ. przebicie. wzmocniona siatką poliestrową. korty tenisowe. zaprószenie ogniem. odciąża instalacje kanalizacyjne podczas opadów deszczu oraz zwiększa żywotność pokrycia dachowego.com. rozrywanie. w kolorze zielonym weluje bowiem wysoką temperaturę i zwiększa komfort użytkowy pomieszczeń. rozdzieranie i rozciąganie. Każdy uczestnik otrzymuje certyfikat. grubości 1. Mogą być użyte do ostatecznego krycia dachów nieużytkowych z ograniczonym dostępem. W związku z tym w trosce o administratorów oraz właścicieli budynków opracowana została szczegółowa instrukcja projektowania i wykonania pokryć dachowych z membrany DachGam.2 lub 1. grubości: 1.5. Ponadto zieleń na dachu odświeża klimat. ● odporność na promieniowanie cieplne i zaprószenie ogniem.2 mm. Jest to nowej generacji pokrycie dachowe przeznaczone do ostatecznego krycia dachów płaskich w budynkach przemysłowych. ścieranie podczas chodzenia po dachu.8 i 2. Warstwa zbrojenia odpowiada za parametry mechaniczne membran: wydłużenie powodowane zmianami temperatury. m2) – do pokrycia dachu zastosowano DachGam SZ. tłumi hałas. Zalety Montaż membrany dachowej DachGam Firma Gamrat organizuje bezpłatne cykliczne szkolenia dla dekarzy i firm budowlanych. odporność na przebicie. natomiast ostatnia warstwa spodnia za jakość zgrzewu – trwałe homogeniczne połączenie z warstwą wierzchnią. jak i na dachach użytkowych. ● różnorodność zastosowania – można ją układać zarówno na dachach z ograniczonym dostępem.2. tarasy. Wszystkich zainteresowanych udziałem w szkoleniu prosimy o kontakt: ■ szkolenia w Gamrat S. magazynowych. 606 787 165. zgodnie z jego preferencjami. Membrany dachowe DachGam mają bardzo szeroki zakres zastosowania. a także poprawić parametry termoizolacyjne dachu przez osuszenie zawilgoconej izolacji termicznej i warstw starego pokrycia za pomocą kominków wentylacyjnych. ● dużą wytrzymałość mechaniczną złącz zgrzewanych i klejonych. Szczelne i niezawodne zabezpieczenie wodochronne dachu jest jednym z najistotniejszych zagadnień przy wykonywaniu pokrycia dachowego. 1.A. Jasło. Szkolenia odbywają się w siedzibie firmy Gamrat S. a w efekcie szybkie tempo robót przy stosunkowo małej pracochłonności. szczególnie w budynkach.com. Montaż ● kilkudziesięcioletnią trwałość bez konieczności konserwacji.5 mm. ● pełną wodoszczelność. Warstwa wierzchnia odpowiedzialna jest za odporność na działanie czynników zewnętrznych: promieniowanie UV. mieszkalnych oraz o nowatorskiej architekturze. ale na życzenie Klienta może mieć inny kolor. jako warstwa hydroizolacyjna w dachach balastowych również z ograniczonym dostępem oraz jako warstwa hydroizolacyjna w dachach użytkowych. Membrana dachowa oferowana jest w rolkach szerokości 2 m i długość 20 m. Podstawowy materiał pokryciowy stanowi.gamrat. ● ekologiczność – membrany DachGam podlegają pełnej utylizacji i recyklingowi.

tłumi hałas. Więcej informacji na www.037 1800/1200 A1 ≥ 60 0. Zabezpieczenie połaci dachowej dachu płaskiego przed zagrożeniami osiąga się przez wykonanie: Stropodachy Łączenie płyt dachowych PAROC z podłożem ze stalowej blachy trapezowej należy wykonać. np. Zamocowanie warstwy termoizolacyjnej. powinno być wykonane przez pierwszą warstwę papy.Termoizolacja stropodachu w systemie jednowarstwowym 1 – papa zgrzewalna 2 – PAROC ROS 50 3 – paroizolacja – folia paroprzepuszczalna 4 – blacha trapezowa 5 – łącznik mechaniczny Masy klejowe Zabezpieczenia Rys. Prawidłowo wykonana warstwa izolacji dachu płaskiego zapobiega kondensacji pary wodnej na powierzchni elementów konstrukcyjnych. kiedy masa klejowa nakładana jest bezpośrednio na płyty. używając łączników z tworzywa sztucznego.038 Deklarowany poziom obciążenia punktowego dla odkształcenia 5 mm PL(5) 6 ’2009 (nr 442) 250N 250N 600N 450N 28 .i dwuwarstwowych dachu oraz ochrony ogniowej. 2. Stropodachy ocieplone dzielimy na izolowane w systemie jednowarstwowym. ● izolacji termicznej i akustycznej mocowanej zgodnie z wymaganiami projektu (przez klejenie. a zimą przed chłodem. Dwuwarstwowa termoizolacja stropodachu wentylowanego Deklarowany współczynnik przewodzenia ciepła λD Wymiary [mm] długość/szerokość Klasa reakcji na ogień Deklarowane naprężenia ściskające przy odkształceniu względnym 10% CS(10) [kPa] Parametry techniczne PAROC ROS 30 PAROC ROS 30g PAROC ROB 60 1800/1200 A1 ≥ 30 1 – papa zgrzewalna 2 – PAROC ROB 60 3 – PAROC ROS 30g – płyta frezowana (wentylowana) 4 – paroizolacja 5 – stropodach żelbetowy 6 – łącznik mechaniczny 0. Spełniają jednocześnie funkcję stropu nad ostatnią kondygnacją oraz pokrycia dachowego.039 PAROC ROS 50 1800/1200 A1 ≥ 50 0. używając mas klejowych wykonanych na bazie bitumitu. dwuwarstwowym niewentylowanym oraz dwuwarstwowe wentylowane (rysunki 1. z zastosowaniem łączników mechanicznych. 3). Prawidłowo wykonane połączenie podłoża ze stalowej blachy trapezo- Łączniki mechaniczne ● szczelnej. wej z płytą dachową uzyskuje się tylko wówczas. a nie na blachę. ● prawidłowo ułożonej warstwy izolacji termicznej. 3. bez mostków termicznych. ● prawidłowych spadków. ● izolacji termicznej z materiałów o dużej wytrzymałości mechanicznej. W czasie eksploatacji powierzchnia dachu płaskiego i warstwy izolacyjne narażone są na ekstremalne różne warunki klimatyczne i inne zagrożenia związane z zanieczyszczeniem środowiska oraz pracami konserwacyjnymi i remontami. Właściwie wykonane pokrycie dachu płaskiego chroni latem przed nagrzewaniem. Połączenie spodnich płyt dachowych PAROC z podłożem betonowym lub blachą można wykonać metodą na zimno. tworzy przeciwogniową warstwę ochronną. łączniki mechaniczne). 1. w których nie przewiduje się poddasza użytkowego. ciągłej warstwy wodoszczelnej. nylonowych z poduszką powietrzną. 2.pl Rys. połączeniem teleskopowym z wkrętem samogwintującym wykonanym ze stali nierdzewnej.Termoizolacja stropodachu w systemie dwuwarstwowym 1 – papa zgrzewalna 2 – PAROC ROB 60 3 – PAROC ROS 30 4 – paroizolacja – folia paroprzepuszczalna 5 – blacha trapezowa 6 – łącznik mechaniczny Rys. Układ izolacji dachu płaskiego to system współpracujących ze sobą różnych materiałów.Izolacja dachów płaskich wełną mineralną PAROC Popularnie zwane dachami płaskimi stosowane są w budynkach.037 1800/1200 A1 ≥ 30 0. dyspersji akrylowej lub kauczuku oraz metodą na gorąco z zastosowaniem lepiku bitumicznego bez wypełniaczy.paroc. Jedną z grup produktów oferowanych przez firmę PAROC są płyty z przeznaczeniem do izolacji termicznej i akustycznej systemów jedno.

Kryjąc dach. +48 22 514 21 00 .pl tel. Kiedy myślimy wolność. Kiedy rozumiemy człowieka. dokonujemy wyborów. rozumiemy marzenia.wienerberger. ufamy jego wyobraźni. Kiedy ufamy doświadczeniu.Pod osłoną naszego dachu Kiedy mówimy piękno. www. myślimy natura. wybieramy ceramiczne dachówki KORAMIC.

pl .gamrat. srebrny miedziany Produkt nagrodzony prestiżowym tytułem „Innowacja Roku 2008” zielony wiśniowy Zakłady Tworzyw Sztucznych GAMRAT Spółka Akcyjna ul. Trwałość koloru jest potwierdzona wieloletnią gwarancją. fax +48 13 491 50 94. +48 13 491 60 00. 38-200 Jasło. Mickiewicza 108. www. który dzięki wyjątkowej wytrzymałości na promieniowanie słoneczne zachowuje trwały i głęboki kolor.Gamr aT MagnaT kolor pod kontrola Nowoczesne systemy rynnowe GamraT MagnaT to system rynnowy nowej generacji. tel.

szerokości 60 – 120 cm.com www. Zaawansowane kodowanie sygnału radiowego. Doskonałe parametry izolacyjne osiągnięto dzięki wypełnieniu profilu ramy pianką polistyrenową. takich jak: Hörmann. Niezwykle ważną cechą nowego okna do dachu płaskiego VELUX jest jego skandynawski design. W miejscach. gdy pomieszczenie wymaga wietrzenia. Velux Polska Sp. a także modernizowanych budynkach. Estetyczny wygląd od wewnątrz. Niskiej jakości wyroby to już przeszłość w tym segmencie rynku. W przypadku. połączonej ze skrzydłem okna. Niko. Nowe okna VELUX do dachu płaskiego będzie można zainstalować całkowicie w poziomie ze 100% gwarancją szczelności. które najbardziej im odpowiada. gdyż system jest kompatybilny z produktami elektrycznymi innych producentów.velux. Okno wyposażono w szybę bezpieczną klejoną o wysokiej izolacyjności cieplnej. natomiast jeśli zależy im na większej ilości światła – przezroczysta. Umożliwia ono operowanie oknem za pomocą pilota z dowolnego miejsca w domu. Assa Abloy. 022 33 77 000 fax 022 33 77 090 info. Renson.v-pl@velux. tel. zupełnie odmienny od dotychczas dostępnych przemysłowych rozwiązań. Windowmaster. Okno do dachu płaskiego VELUX składa się z kopuły wykonanej z doskonałej jakości akrylu zabezpieczającej okno przed deszczem i śniegiem. porównywalne z zabezpieczeniami w bankowości elektronicznej. Mogą więc wybrać rozwiązanie. Somfy. Ten innowacyjny produkt stwarza nowe możliwości aranżacji przestrzeni pod dachem płaskim. wyposażona w zdalne sterowanie w systemie io-homecontrol®. Główne elementy konstrukcyjne – skrzydło i ramę wykonano z twardego PVC. można wybrać nieotwieraną wersję produktu – VELUX CFP. Można je montować na dachach o kącie nachylenia 0 – 15° w nowych. że okno może być zainstalowane nawet w najbardziej ekskluzywnym wnętrzu.4 W/m2K. Dzięki takiej konstrukcji rozwiązanie charakteryzuje się bardzo dobrym współczynnikiem przenikania ciepła – 1. a także bardzo dobra jakość sprawiają. bardzo dobrej jakości okna do dachu płaskiego – VELUX CVP i CFP. z o. Pozwalają one doświetlić pomieszczenia światłem naturalnym od góry i jednocześnie zapewniają bardzo dobrą izolacyjność cieplną oraz wyjątkową estetykę we wszystkich budynkach o dachach płaskich. gwarantuje domownikom bezpieczeństwo.pl 6 ’2009 (nr 442) 31 . VELUX udziela na ten produkt 10-letniej gwarancji i 20letniej na szybę. Gdy potrzebują intymności.o. Klienci mają do dyspozycji wiele wersji produktu. który automatycznie zamknie je w razie opadów. kopuła może być matowa. a także oferuje wiele użytecznych funkcji programowania. Standardowe okno wyposażone jest w czujnik deszczu.VELUX całkowicie w poziomie – nowe okno do dachu płaskiego VELUX wprowadził do oferty rewolucyjne. a także dodatkowego wyposażenia. Honeywell. Wcześniej dostępne na rynku rozwiązania polegały na montażu tradycyjnych okien połaciowych dzięki pomocnicznym elementom lub były oknami typowo przemysłowymi. Może być ono też elementem domu inteligentnego io-homecontrol®. Okno do dachu płaskiego VELUX wykonano z profilu w kolorze białym i jest dostępne w pięciu rozmiarach. do wyboru jest wersja otwierana – VELUX CVP. gdzie nie ma potrzeby wietrzenia.

Zamysłem jego twórców było. firmy wykonawcze. System pomyślany początkowo jako serwis internetowy. został rozbudowany obecnie o możliwość dostarczania cen na płytach CD. InterCenBud jest nowoczesnym narzędziem. ale korzystają z niego też projektanci. umiejętne wykorzystanie środków. Użytkownik może wybrać. które są potrzebne przy opracowywaniu koszto- W 2000 r. Ceny poszczególnych producentów zostały rozszerzone o zbiór cen średnich. czy chce korzystać z cen producenckich. Użytkownicy InterCenBudu mają również dostęp do danych teleadresowych dostawców materiałów i sprzętu. co umożliwia bezpośredni kontakt i precyzyjne uzgodnienie warunków zamówienia. Nawiązano więc współpracę z producentami i hurtownikami materiałów budowlanych. Baza uśrednionych cen materiałów oraz usług do kalkulacji cen jednostkowych w kosztorysach inwestorskich (9000 tys. szczególnie że można je filtrować wg regionów. który znakomicie ułatwia otrzymywanie zleceń. System bardzo szybko wypełnił się treścią i stanowi obecnie najbogatsze źródło informacji o cenach materiałów budowlanych i usług. inwestorzy. czy korzystać z serwisu internetowego. System zawiera ponad 100 tys. inspektorzy nadzoru. System InterCenBud rysów inwestorskich. cen materiałów budowlanych. elektrycznych. czyli wszyscy.TEMAT WYDANIA – Dachy Głównymi użytkownikami InterCenBudu są kosztorysanci. które dowodzi. a szczególnie informatyka. znakomicie ułatwia życie i przyspiesza pracę w każdej dziedzinie ludzkiej działalności. Dodatkowo wprowadzono do systemu informację o cenach najmu i pracy sprzętu różnych dostawców. Norma STANDARD i Norma EXPERT firmy Athenasoft. branż i producentów. ale również przez wszystkie inne programy do kosztorysowania znanych producentów. jednostki budżetowe. czy chce otrzymywać płyty z cennikami. w firmie Athenasoft został opracowany system internetowej informacji cenowej InterCenBud. osoby weryfikujące kosztorysy oraz rzeczoznawcy. że odpowiednie. które daje współczesna technika. Dane cenowe systemu są czytane nie tylko przez programy do kosztorysowania Norma PRO. drogowych i innych stosowanych zarówno w tradycyjnych. jak i nowoczesnych rozwiązaniach technologicznych.) jest aktualizowana co kwartał. czy średnich. 32 6 ’2009 (nr 442) . instalacyj- nych. dla których bezcenny jest szybki dostęp do aktualnych danych o cenach w budownictwie. aby stworzyć bazę rzeczywistych cen materiałów budowlanych. Możliwy jest także wpis do Katalogu Kosztorysantów Polskich. Wykupienie dostępu do systemu InterCenBud umożliwia korzystanie z internetowego serwisu e-Kosztorys.

TM .

jakości wykonanych prac montażowych. Co sprawia. a także wytrzymałości konstrukcji dachu. w laboratorium. W trakcie użytkowania dachu do atmosfery nie mogą się przedostać żadne substancje szkodliwe. wykonano rzeczywisty model dachu o wymiarach 430 × 300 cm.2 mm). Na dachach przemysłowych o dużej powierzchni przekrycie wykonywane jest najczęściej w układzie warstwowym. BEZPIECZNY DACH WYSOKA ODPORNOŚĆ OGNIOWA (REI 30) większe bezpieczeństwo budynku 34 Płyty Thermaroof™ zostały poddane przez firmę Kingspan Insulation testom na odporność ogniową. ale również przed stratami ciepła.TEMAT WYDANIA – Dachy W nowoczesnym budownictwie przemysłowym dach pełni wiele funkcji. m. paroizolacji (folii PE 0. że przegroda dachowa spełnia swoje funkcje i zachowuje trwałość na lata? Wysoka jakość dachu jest wypadkową wielu elementów składowych. jakości i wytrzymałości materiałów izolacyjnych oraz pokryciowych zastosowanych w trakcie budowy. Kolejną istotną funkcją. termoizolacji (płyt Kingspan Thermaroof™ TR26 LPC/FM i Kingspan Thermaroof™ TR27 LPC/FM grubości 2 × 50 mm).in. na stanowisku badawczym przeznaczonym do badań elementów poziomych pod obciążeniem. Materiały użyte do wykonania pokrycia powinny odpowiadać wszelkim normom zarówno technicznym. zapewniając użytkownikom jak największe bezpieczeństwo. Dodatkowo. Badania przeprowadzono w słowackim laboratorium FIRES we współpracy z Zakładem Badań Ogniowych warszawskiego Instytutu Techniki Budowlanej. Właśnie taką ochronę zapewniają płyty izolacyjne Kingspan Thermaroof™ TR26 LPC/FM i TR27 LPC/FM produkowane przez firmę Kingspan Insulation. łatwe w montażu. Stropy i dachy. jak i ekologicznym. popularnie określanym jako PIR.2 mm) oraz blachy trapezowej o profilu 85A/0. sztywne płyty z rdzeniem poliizocyjanurowym. oprócz obciążeń stałych wynikających z ciężaru zastosowanych materiałów i zmiennych wynikających z przyjętej strefy Odporność ogniowa – potwierdzona w badaniach 6 ’2009 (nr 442) . W celu przeprowadzenia wiarygodnych testów. jest ochrona przeciwpożarowa budynku. Dobry dach musi być odporny na działanie wysokiej temperatury. zwłaszcza w przypadku pokryć dachowych o dużych powierzchniach. Są to wysoce wydajne. Badanie prowadzi się przy oddziaływaniu pożaru od spodniej strony przekrycia wg standardowej krzywej nagrzewania temperatura-czas. Próba palenia zmontowanego układu została przeprowadzona zgodnie z normą PN-EN 1365-2:2002 Badania odporności ogniowej elementów nośnych. Elementy składowe „systemu dachowego” muszą być bezpieczne dla środowiska. Konstrukcja (patrząc od góry) składała się z hydroizolacji (folii dachowej PVC Rhenofol CV firmy FDT grubości 1. Produkt przeznaczony jest do dachów płaskich i najlepiej sprawdza się w wielkopowierzchniowych budynkach przemysłowych i budynkach użyteczności publicznej. również w przypadku jego uszkodzenia. mieszczącym się w słowackiej miejscowości Batižovce.75 mm S 320 G firmy Ruukki. Chroni budynek przed opadami atmosferycznymi.

gdyż cięższy materiał mógłby spowodować większe ugięcie pionowe znacznie wcześniej. Dopiero przy tej temperaturze. a nie spalenia materiału izolacyjnego. Górna warstwa izolacji.024 do 0. po 33 minutach od wystawienia materiałów na działanie ognia. Zaleta. To z kolei poprawia stopień ognioodporności całej konstrukcji. Dla TR26 LPC/FM wynosi on λD = 0. podczas operacji wysokiej temperatury.022 [W/m·K]. że rozerwaniu uległa warstwa hydroizolacyjna.25 kN/m2. To ułatwia nie tylko transport i montaż. W bezpośrednim kontakcie z ogniem. Obciążenie technologiczne w postaci metalowych dysków na prętach podwieszone od spodu konstrukcji 6 ’2009 (nr 442) 35 . 1. ale także pozwala na „odchudzenie” stalowej konstrukcji nośnej projektowanego budynku. Średnia temperatura na nagrzewanej powierzchni wynosiła 46. których zadaniem był pomiar temperatury w różnych miejscach konstrukcji.3 ÷ 864.026 [W/m·K]. folia dachowa PVC. Wspomniane deformacje spowodowały tak duże przemieszczenia pionowe (ugięcia). a więc trzy Dlaczego warto zastosować PIR Kingspan Thermaroof™? Fot. że w przypadku zastosowania cięższego materiału izolacyjnego badanie zakończyłoby się wcześniej. co wpłynęło na zakończenie badania. badanie zostało zakończone z powodu pojawienia się płomienia na wierzchniej stronie próbki. o której wspomniano i której nie sposób przecenić. Osiągnięty wynik pozwolił Zakładowi Badań Ogniowych ITB na wystawienie badanemu przekryciu klasy odporności ogniowej REI 30. że zakończenie badania związane było z utratą szczelności badanej próbki na skutek deformacji blachy stalowej. która zapobiega dalszemu i głębszemu przenoszeniu się ognia. Zakładać należy. co plasuje izolacje termiczne Kingspan Thermaroof™ TR26 LPC/FM i Kingspan Thermaroof™ TR27 LPC/FM w ścisłej czołówce pod względem ognioodporności. na powierzchni materiału izolacyjnego tworzy się czarna zwęglina. montując na jej powierzchni 8 mierników. Na szczególną uwagę zasługuje fakt. jak i całego układu konstrukcyjnego położone głębiej. wciąż stanowiła skuteczną barierę ogniowo-termiczną. Bez niepożądanych efektów mogą wytrzymać krótkotrwałe działanie temperatury do +250 °C. która nie uległa spaleniu. zaś dla TR27 LPC/FM waha się od λD = 0. tj. blisko pięciokrotnie niższej od tradycyjnych materiałów izolacyjnych. W ten sposób warstwy materiału. Tak przygotowaną próbkę umieszczono w piecu testowym. W celu uzyskania wymaganego normowo poziomu U przegrody wystarczy zastosować niemal dwukrotnie mniejszą grubość izolacji niż w przypadku tradycyjnych materiałów termoizolacyjnych. w zależności od grubości. to duża wytrzymałość na ściskanie wynosząca 150 kPa.3 °C. Kolejna zaleta materiałów termoizolacyjnych Kingspan z grupy Thermaroof™.Dachy – TEMAT WYDANIA śniegowej – aby w pełni odzwierciedlić rzeczywiste warunki pracy takich przekryć – przygotowana próbka została dociążona obciążeniem technologicznym o wartości 0. Odporność na działanie ognia jest jedną z wielu zalet opisywanych płyt izolacyjnych. są samoistnie chronione przed destrukcyjnym działaniem ognia i wysokiej temperatury. Jednocześnie duże ugięcia umożliwiły płomieniowi ognia przebicie się z wnętrza pieca na zewnątrz. to niewielka masa wynikająca z niskiej gęstości objętościowej 32 kg/m3. Zakres temperaturowy ich stosowania waha się od -70 do +140 °C. niż miało to miejsce w przypadku zastosowania lekkich płyt termoizolacyjnych Kingspan Thermaroof™. Wykonana z PIR izolacja termiczna Kingspan Thermaroof™ TR26 LPC/FM i Kingspan Thermaroof™ TR27 LPC/FM charakteryzuje się bardzo dobrym współczynnikiem przewodności cieplnej λD. Obciążenie w postaci metalowych dysków na stalowych prętach (fotografia 1) podwieszono od spodu konstrukcji.

27-300 Lipsko.com razy większa niż tradycyjnych materiałów o strukturze włóknistej. jak i podczas eksploatacji. skutkujące przeciekami i obniżeniem termoizolacyjności całego układu. Jarosław Grabowski MIĘDZYNARODOWE CERTYFIKATY. W przypadku materiałów o strukturze włóknistej takie nasilenie ruchu pieszego mogłoby spowodować uszkodzenia górnych warstw materiału termoizolacyjnego. a płyty Kingspan Thermaroof™ TR27 LPC/FM z większością bitumicznych systemów wielowarstwowych. Płyty nie pylą podczas montażu. Technical Support Manager Kingspan Insulation sp. Upływające lata w żaden sposób nie obniżają któregokolwiek z jego parametrów technicznych. Polska tel.TEMAT WYDANIA – Dachy PIR Kingspan ThermaroofTM TR26 LPC/FM PIR Kingspan ThermaroofTM TR27 LPC/FM Kingspan Insulation sp.pl@insulation. tj. 388b 36 6 ’2009 (nr 442) . W przypadku produktów z grupy Kingspan Thermaroof™ takie ryzyko nie występuje. z o.kingspan. usuwania śniegu w okresach zimowych i innych pracach wymagających swobodnego dostępu do dachu. powodując wielokrotnie uszkodzenia warstwy hydroizolacyjnej. który pod wpływem nacisków punktowych deformuje się. Sztywny poliizocyjanurat (PIR) charakteryzuje się dużym oporem dyfuzyjnym. Duże znaczenie przy pracach montażowych ma także uniwersalność zastosowania. To pozwala na swobodne przemieszczenie się po ułożonych płytach na dachu zarówno w trakcie montażu.o. okresowych przeglądów technicznych. ul. z o. PIR jako materiał termoizolacyjny zachowuje swoją efektywność przez cały okres użytkowania budynku. Przemysłowa 20. POSIADANE PRZEZ PRODUKTY Z GRUPY Kingspan Thermaroof™ ® Kingspan i logo lwa są zarejestrowanymi znakami towarowymi Kingspan Group plc Thermaroof™ jest znakiem towarowym Kingspan Group plc LPS 1181: Part 1 Certificate No. Płyty izolacyjne Kingspan Thermaroof™ TR26 LPC/FM nadają się do stosowania z większością mechanicznie zamocowanych jednowarstwowych membran paroszczelnych PVC i EPDM.: +48 (0) 48 378 31 18 fax: +48 (0) 48 378 13 30 e-mail:info.o. jest odporny na przenikanie pary wodnej i absorpcję wody dzięki strukturze komórek zamkniętych. Co bardzo ważne – są bezpieczne dla zdrowia pracowników i nie wymagają stosowania specjalistycznego sprzętu ochronnego.

.

Jeżeli paroizolacja jest. W poniach stosowania MWK jest teoria dotycząca klejenia zakładów czątkowym okresie upowszechniły się metody stosowania pomiędzy kolejnymi pasmami membran układanych na dachach. Röben. pochodzącej z mokrych technologii budowlanych. Nic bardziej mylnego.Wilgotność lie nisko paroprzepuszczalne sprowadzane na ogół z Niemiec. czyli zabezpieczenia przed powstawaniem drukowane dla dekarzy przez przewiewów. Creaton. że polski klimat (tabela) charakteryzuje się wiele osób wyciągnie wniosek. aby stanowiła szczelną powłokę zakrycia. czy. Oczywiste jest. Początkowo były to wyłącznie zbrojone fo. Obecnie stosowane są prawie wyłącznie mem. Wynika to zarówno z odmiennych trala). RuppCeramika. gdy jednak nie zawierały wszystkich niezbędnych wskazówek a czasami może być wręcz szkodliwy. ale ulepszający dach i niczemu nieszkodzący. * Marma Polskie Folie 6 ’2009 (nr 442) E Czy kleić zakłady membran wstępnego krycia? . czyli wysoko paroprzepuszczalne membrany szenia negatywnego oddziaływania wilgoci na budynki i budowwstępnego krycia (MWK) pochodzące od producentów z całej le. Naroże dachu z prawi.jest tylko kilku producentów i dysziom kontrłaty). Skoro jednak paroizolacje są powszechnie nice wynikają z uwarunkowań klimatycznych. Istnieje wiele powodów. dotyczyły najważniejszych miejsc na dachu samoprzylepnym służącym do zaklejenia zakładów między koi stanowiły pierwsze źródła informacji dla naszych dekarzy. dla których sklejenie zakładów między pasmami MWK może być wadą w dachu. W związku z tym Europy. Obecnie wówczas MWK nie musi być klejona. ● jest niski kąt nachylenia połaci i istnieje konieczność Największe zasługi położyli tu podniesienia stopnia odporności całego pokrycia na opady producenci dachówek. kominki wentylacyjne i okna damiędzy pasmami MWK? chowe. chodzące od niemieckich dystrybutorów. ponieważ razem z FWK docierały do nas różne techniki ich Dobrym przykładem do przeanalizowania różnic w zaleceukładania zależne od kraju producenta lub dystrybutora. Nilejnymi ich pasmami. ponieważ włok w dachach budynków mieszkalnych. w tym również z Polski. to puszczalną folią wstępnego MWK należy ułożyć tak. to może to być powodem wielu błędów i strat. która jest powodem zwiękny. Nie zawsze jest to jednak zabieg celowy. gdy: w kilku wariantach. Braas (rysunek 1). to dłowo ułożoną nisko paroprzebutorów FWK i MWK.ciu). producentów pokryć dachowych. komin. DoMiesiąc lipiec sierpień wrzesień październik listopad grudzień piero w połowie lat dziewięćdziesiątych rozpoczęto ich produk. że stosowane.dużo więcej niż instrukcje dystryroizolacji w przegrodzie dachowej. W Polsce natomiast stosuje się je bardzo często miWiedza o stosowaniu membran dachowych zawarta we mo nieustannej dyskusji teoretyków o zasadności tego rodzaju powszelkich informatorach jest bardzo zróżnicowana. nia. a jeżeli jej nie ma. Ich materiały pokazywały łych o klejeniu MWK w dużej mierze decyduje obecność paRys. Tylko w nielicznych dodatkowych materiałach informacyjnych były jeszcze omówione Zakłady między pasmami membran wstępnego krycia kosze.Wilgotność cję w Polsce. tak aby stwo. Sytuację po● w dachu nie ma paroizolacji i MWK musi spełniać rolę prawiły materiały szkoleniowe „wiatroizolacji”. Ich instrukcje układaW wielu krajach stosuje się od pewnego czasu MWK z paskiem nia były proste.trybutorów (spośród kilkudziesięW krajach położonych po południowej i zachodniej stronie Alp rzyć wylot dla powietrza wen.Wilgotność powietrza atmosferycznego w Polsce li folie wstępnego krycia (FWK) pojawiły się na polskim (wg atlasu klimatu Polski) rynku na samym początku lat dziewięćdziesiątych ubieMiesiąc styczeń luty marzec kwiecień maj czerwiec głego wieku.TEMAT WYDANIA – Dachy mgr inż. względna 85% 85% 80% 75% 70% 70% a później również w dużych ilościach z Czech i Holandii. że w przypadku typowych dachów pochyi inni. bezpieczającą przed przewiewami. kalenica.względna 75% 75% 80% 90% 90% 90% brany dachowe.sytuacja niewiele się poprawiła. że może jest to zabieg niepotrzebprzede wszystkim dużą zmiennością. mieszkalnych.Ztegofaktuwynikapodstawowyargumentprzemawiającyzastodycji. to jeden z podstawowych powodów klejenia zakładów to co sprawdza się na południu. Wiekor Wynika z tego. Wymieniam kraje pochodzeka. ● zażąda tego inwestor (zleceniodawca). Krzysztof Patoka* 38 lastyczne uszczelnienia pokryć dachów pochyłych. 1. Najczęściej w instrukcjach były omówione takie fragmenty daKiedy trzeba zaklejać zakłady chu jak okap. Wiadomo. tacy jak (szczelności). Największe jednak różsowaniem paroizolacji. W pewnych szczegółach istnieją istotna ze względu na zagrożenia wynikające z obecności dużych ilości ne różnice między zasadami układania membran wymaganymi pary wodnej. nie zda egzaminu na północy między pasmami MWK przestaje być zasadny. w kraju producenta a zasadami odpowiadającymi warunkom paw okresie wysychania budynków oraz z wilgotnego powietrza (tabenującym w naszym kraju. szczyty i naroża dachu trzeba zaklejać. potrzebnych do prawidłowego ułożenia folii na całym dachu. Jeżeli w technice budowlanej nie uwzględni się tego czynniEuropy. Paroizolacja jest potrzebpochodzi z wielu źródeł. W narożu folia jest wy. winięta na specjalne listwy (po. którzy mają dobrze przygowzasadzieniemapocoukładaćparoizolacjiwtypowychbudynkach tylującego termoizolację towane materiały informacyjne. jak i poziomów kultury technicznej.

w koszach. wkładając ją pod najbliższy nie. MWK jest materiałem służącym głównie do uszczelnienia pokrycia zasadniczego i w związku tym jej ułożenie podlega zaRys. jest to duże utrudnienie dla dekarzy. 4.(służebnej wobec pokrycia). Dobrze jest również zakleić otwór od środka.ki powstania oblodzenia wenia „pozbywa się” pary wodnej. Wielu dekarzy zna przypadki. intensyfikując wymianę powietrza między poddaszem a atmosferą. Po drugie. W tym celu (w czasie naprawy) trzeba włożyć w zakład deskę. Zjawisko to jest logicznym następstwem braku przewiewu. Te połacie. Uszczelnienie dachu przed przewiewami jest łatwiejsze do wykonania od strony poddasza niż z zewnątrz za pomocą MWK z wielu powodów. 5.na dachu jest niebezpiecznać. tam gdzie trzeba ułożyć kilka warstw membrany. 6 ’2009 (nr 442) Rys. Ujawniała to skroplina powstająca na zaklejonych połaciach i jej brak na sąsiednich niezaklejonych. dużo szybciej wysychały niż te z zaklejonymi zakładami.sadom wynikającym z tej funkcji dzącą przez membrany wstępne. wokół kominów i innych murowanych elementów itp. 3. ● zaklejony zakład utrudnia lub uniemożliwia dobre wykonanie rynienek osłonowych z membrany (rysunek 5). ● paski klejące przeszkadzają w trakcie układania MWK w trudnych miejscach dachu. Powodów jest jednak więcej. Rynienkę najlepiej wyko. Po pierwsze. ponieważ: ● nie można wykorzystać zakładów do reperacji uszkodzeń membrany (rysunki 3 i 4). który na etapie wysychania budynku o nieocieplonym dachu jest korzystny. w których dach miał wbudowane dwa rodzaje MWK. Z tego m. paroizolacje zapobiegają powstawaniu groźnego zjawiska przewiewu. Naprawa membran wstępnego krycia od wewnątrz. tworząc za. Wynika to z aktywności pary wodnej. wnątrz dachu na skutek przektóra skrapla się. Wilgotna termoizolacja traci swoje właściwości i obszar „zimna” może się znacznie rozRys. również niezależnych od dekarzy. 2. Trzeba ją przykleić taśmami samoprzylepnymi. Z tych dwóch powodów należy starannie zaklejać zakłady poszczególnych pasm paroizolacji oraz stosować specjalne techniki łączenia jej z murami. Przewiew jest oczywiście najgroźniejszy na dachu z folią wstępnego krycia. ponieważ wiatr nie może wywołać falowania membrany wypchniętej do góry przez wełnę skalną lub szklaną (w dachach o poddaszu mieszkalnym). Nieukończone dachy bez termoizolacji są konstrukcjami otwartymi i łatwo wymieniającymi powietrze z atmosferą. klejenie zwiększa szansę powstania skroplin w zimnych i wilgotnych okresach roku (tabela). że jest wiele powodów. Znane są przypadtrza dachu i w trakcie schładza.wiewów (najczęściej w nowo wilgocenie lub szron (zimą) wybudowanych domach). ponieważ różnica temperatury w sezonie grzewczym powoduje duże różnice ciśnienia i powstawanie gwałtownych przepływów powietrza. jest możliwa dzięki wkładkom z przyciętej membrany. wsuwanym w zakład między dwoma jej pasmami. gdy ułożona jest paroizolacja. bez zdejmowania pokrycia. W dachu z membraną doskonale osłaniającą termoizolację powstawanie przewiewów jest możliwe tylko w kilku newralgicznych miejscach. Często uszkodzenia membran powstają już po zakończeniu prac dekarskich Rys.się zjawisk. Z przedstawionych informacji wynika.Dachy – TEMAT WYDANIA O paroizolacjach Oprócz znanej i podstawowej funkcji ograniczania (lub blokowania) dopływu pary wodnej do termoizolacji i konstrukcji dachu. Podczas przepływu schładzającego się gwałtownie powietrza skrapla się w szybkim tempie para wodna. zdejmując pasek osłonowy i docisnąć „w powietrzu” bez podparcia). na których ułożono MWK bez zaklejonych zakładów. przez zaklejenie zakładów. Przeciwwskazania do klejenia zakładów między pasmami MWK Przy starannym przeanalizowaniu sposobów układania MWK oraz specyfiki ich działania w polskim klimacie okazuje się. że w naszym klimacie nie warto zaklejać zakładów. powodu bardzo ważne jest szczelne układanie paroizolacji. Szpary w dachu umożliwiające powstawanie przewiewów są bardzo groźne nie tylko dlatego. Dogo krycia trzeba osłonić rynien. gdzie szczelina wentylacyjna pod folią umożliwia łatwy przepływ powietrza przez nieszczelności w termoizolacji. ponieważ przyspiesza wysychanie. Natomiast ich uszczelnienie. którą warto stosować również dlatego. Wkładka powinna mieć taką długość. uniemożliwia prawie całkowicie tę wymianę. Po ułożeniu termoizolacji na styk z MWK sytuacja się zmienia: szczelność całego pokrycia wzrasta. aby nie zaklejać zakładów membran wstępnego krycia. aby to dobrze zrobić. która będzie stanowiła podporę 39 . że wywiewane jest ciepłe powietrze. Nawet przez najmniejszą szczelinę potrafi przedostać się do wnętrza termoizolacji i wypełnić ją w szerokim otoczeniu nieszczelności. ponieważ i przecieki poza rejon „przejścia”. tzn. Tak działają przewiewy: szerzyć dzięki temu nałożeniu przez szczeliny przepływa ciepłe i wilgotne powietrze z wnę.in. Prawidłowe zamontowanie każdego typu paroizolacji zapobiega ucieczce ciepła przez przewiewanie (przez powstanie przewiewu). a jest ona konieczna na każdym dachu z wielu powodów. ● paski taśmy samoprzylepnej zwiększają niepotrzebnie pracochłonność (taśmę samoprzylepną trzeba uaktywnić. Nawet bardzo małą szczeliną w dachu może uciec bardzo dużo ciepła. która bardzo dobrze penetruje wszelkie szczeliny i przypadkowe otwory.datkowe działania uszczelniaką odprowadzającą skropliny jące są utrudnieniem. Każdą instalację przecho. która zbierając się w małej przestrzeni. że lepiej spełnia funkcje wiatroizolacji niż MWK. aby zakrywała otwór od góry od strony pokrycia. Dotyczy to połączeń z murami i przejść różnych instalacji przez membranę i pokrycie dachu (rysunek 2). wietrznie i za gorąco albo zakład i zamocować do kontrłat za zimno. powoduje powstanie zacieków lub zawilgocenie termoizolacji.

ale w niektórych wyraźnie krótsza od deklarowanej przez producenta. manganu. skutkując przejściem lepiszcza ze stanu sprężysto-lepkiego w stan sprężysto-kruchy. Z moich badań i obserwacji wynika. a w dodatku trwa zbyt długo.TEMAT WYDANIA – Dachy dr hab. pyłów dymnicowych) lub drobnego piasku. W 1994 r. Badanie starzenia pap a trwałość pokryć Vessel – starzenie eksploatacyjne) są niewystarczające. holenderskie Biuro Dak Advies B. wapiennej.in. że wymienione badania asfaltu zostały opracowane głównie pod kątem analizy jego zachowania w nawierzchniach drogowych. W artykule przedstawię ważniejsze metody badania starzenia papy stosowane w ostatnich kilkunastu latach w Europie. Od wielu lat podejmowane były różne próby opracowania w miarę prostej i przede wszystkim skutecznej procedury laboratoryjnego starzenia wyrobów papowych. Uzyskane wyniki badań porównawczych potwierdziły znakomite. że jedynym naprawdę skutecznym czynnikiem starzącym jest czas. w ramach bardzo wtedy ostrego sporu . Czas starzenia eksploatowanych w podobnych warunkach wyrobów hydroizolacyjnych wykonanych z użyciem asfaltów modyfikowanych elastomerem SBS jest znacznie dłuższy. tytanu. objawiający się powstawaniem rys i pęknięć. Wyróżnia się dwa etapy starzenia asfaltu: ● starzenie krótkotrwałe. Efektem tego jest zmiana wewnętrznej struktury koloidu oraz skurcz. działanie na asfalt elastomeru SBS. Producenci pap polimeroasfaltowych udzielają na swoje wyroby wieloletniej gwarancji trwałości. ■ starzenie fizyczne (tiksotropowe). * Politechnika Poznańska 6 ’2009 (nr 442) Starzenie asfaltu ajwiększy wpływ na stabilną jakość w trakcie eksploatacji wyrobów hydroizolacyjnych produkowanych z użyciem asfaltu budowlanego ma odporność na starzenie. niklu i chromu). od rodzaju i gatunku użytego lepiszcza oraz warunków eksploatacji. wanadu. 40 Popularne badania starzeniowe asfaltu takie jak TFOT (Thin Film Oven Test). prowadzące do zwiększenia jego twardości i kruchości. że dla pap na osnowach poliestrowych wytrzymałość po 20 latach eksploatacji praktycznie nie uległa zmianie. Specyfika produkcji. stabilizujące proces starzenia. Na początku dominowała koncepcja. Są one zdolne do katalizowania procesów utleniania i polimeryzacji węglowodorów wchodzących w skład asfaltu.. na których pokrycia eksploatowane były 8 – 20 lat. Holandii. znaczną kruchością. zachodzi podczas produkcji i układania materiałów hydroizolacyjnych. w przypadku asfaltów twardych stosowanych w tradycyjnych papowych pokryciach dachowych. Należy pamiętać. (BDA). ich trwałość bez konserwacji wynosi 4 – 5 lat.in. Badano próbki papy modyfikowanej SBS pobrane z 18 dachów w Belgii. w większości przypadków 10 – 15 lat. powoduje ulatnianie się z asfaltu związków lotnych (głównie aromatycznych). Wymienione składniki mineralne zawierają w swoim składzie śladowe ilości różnych metali (m. Krzysztof Zieliński* N Starzeniem nazywamy zmiany. zwane także starzeniem technologicznym. po 20 latach eksploatacji zdemontowała jedno z pierwszych na świecie pokryć dachowych wykonanych z polimeroasfaltowej papy modyfikowanej SBS. powoduje cyklizację węglowodorów. Głównymi czynnikami powodującymi starzenie asfaltu są: ■ działanie promieniowania podczerwonego. zachodzi. Jednak precyzyjna odpowiedź na pytanie o rzeczywistą trwałość dachowej papy polimeroasfaltowej jest bardzo trudna. gdy układ koloidalny polimeroasfaltu znajduje się w bezruchu i wraz z upływem czasu zwiększa stopień jego usztywnienia. jest efektem obecności w masie powłokowej papy dużej ilości (do 40%) wypełniacza mineralnego w postaci mączki (np. Papy wykonane na osnowach z welonu szklanego wykazywały niewielkie spadki wytrzymałości na rozdzieranie. W pierwszej połowie lat dziewięćdziesiątych XX w. Intensywność omawianych reakcji ulega znacznej multiplikacji. Francji i Niemczech. jakie zachodzą wraz z upływem czasu w składzie i strukturze chemicznej asfaltu. zwane także starzeniem eksploatacyjnym. a nowo powstałe węglowodory wielkocząsteczkowe charakteryzują się m. francuska firma Siplast (obecnie wchodząca w skład koncernu ICOPAL). inż. Czas starzenia asfaltu jest trudny do jednoznacznego określenia. ■ działanie promieniowania ultrafioletowego. asfalt poddawany jest krótkotrwałemu działaniu wysokiej temperatury. Zależy on m. RTFOT (Rolling Thin Film Oven Test – starzenie technologiczne) czy nawet badanie PAV (Pressure Ageing Metody badań starzeniowych ● starzenie długotrwałe. Do badań wybrano dachy. że w wielu przypadkach faktyczna trwałość pokrycia papowego jest dłuższa. V. ■ starzenie fizykochemiczne. Badania wytrzymałości na rozdzieranie wykazały. Stwierdzono ogólnie dobry stan wierzchnich warstw pokrycia. żelaza. Jednak badanie starzenia materiału budowlanego w czasie rzeczywistym charakteryzuje się dużą subiektywnością i małą odtwarzalnością. W miarę precyzyjną odpowiedź na postawione pytanie mogą dać jedynie badania laboratoryjne.in. np. w przypadku pokryć papowych decydujący wpływ na jego przebieg mają warunki klimatyczne. Podobne badania przeprowadziło w 1996 r. aby w pełni ocenić odporność dachowych pokryć papowych na długotrwały wpływ czynników atmosferycznych. zwłaszcza pod wpływem wysokoenergetycznej składowej promieniowania słonecznego – ultrafioletu. układania i eksploatacji asfaltowych wyrobów hydroizolacyjnych jest jednak odmienna.

Schemat przeprowadzenia badania przedstawiono na rysunku 1. niemiecka firma „Phenix” oceniła trwałość swoich pap z grupy Resitrix na podstawie odporności tworzonego przez nią złącza z podłożem na ścinanie po 28 dniach starzenia termicznego w 80 °C. W ramach tego samego programu badawczego wykonane zostały badania zginania pasków papy na walcu średnicy 30 mm. Przyjęto wtedy (stosowany także obecnie) standard starzenia papy w 70 °C. W 2004 r.70 °C 170 170 60 > 200 >200 >200 110 110 60 >100 75 >100 75 25 Rys. a najsłabsze i najmniej odporne złącze SBS – APP. jak i po starzeniu odporność złącza na ścinanie nie powinna być mniejsza niż 700 N. Próbki papy przez 8 miesięcy przechowywano w temperaturze 70 °C. W końcu lat dziewięćdziesiątych niemiecka firma „Mogat” przedstawiła wyniki przeprowadzonych w swoim laboratorium zakładowym testów starzeniowych pap wykonanych przy użyciu asfaltów modyfikowanych SBS. Porównywane były zmiany w czasie temperatury mięknienia oraz temperatury łamliwości wg Fraassa (rysunek 3). 7. Analiza wykresów przedstawionych na rysunku 3 wskazuje. że zarówno przed. natomiast z zawartością APP po 12 tygodniach starzenia pogorszyła odporność na powstawanie rys o prawie 40%. po 90 dniach starzenia w temperaturze 20 oraz 70 °C W połowie lat dziewięćdziesiątych.70 °C 24 h w temp. Trzy miesiące starzenia przyspieszonego odpowiadają ok. Na początku testu różnica pomiędzy temperaturą mięknienia a temperaturą łamliwości (TPiK-TFr) wynosiła ok.Dachy – TEMAT WYDANIA na temat: jakie papy są lepsze? Czy te. SBS oraz tradycyjnych. 20 °C w temp. Badana była odporność na starzenie różnego typu połączeń pap wykonanych przy użyciu asfaltów APP. że najsilniejsze i najbardziej odporne na starzenie termiczne jest złącze SBS – SBS. Po 3 miesiącach testu (10 lat starzenia rzeczywistego) 140 °C. 1. że papa wykonana przy użyciu asfaltu SBS w miarę starzenia pogarsza odporność na powstawanie rys w stopniu nieznacznym. Uzyskane wyniki badań przedstawiono w tabeli. Najczęściej przyjmowano (i jest to aktualne obecnie). zaledwie o ok. 3. po 4 i 12 tygodniach starzenia w temperaturze 70 °C b) SBS/SBS Asfalt oksydowany/SBS Asfalt oksydowany/asfalt oksydowany Asfalt oksydowany/APP SBS/APP APP/APP 80 60 50 0 80 0 0 0 50 0 0 0 55 80 60 0 40 40 0 10 20 25 Rys. Wskazały one. Badane papy spełniły ten warunek. Wpływ starzenia asfaltu modyfikowanego SBS przez 8 miesięcy w temperaturze 70 °C na zmianę temperatury łamliwości (a) i mięknienia (b). nastąpiła znacząca intensyfikacja poszukiwań optymalnej metody starzenia pap pokryciowych. Rys.5%. 10-letniemu starzeniu naturalnemu (wg danych firmy „Mogat”) 6 ’2009 (nr 442) 41 . Wyniki badania zginania pasków papy na walcu średnicy 30 mm. Badanie polegało na określeniu wytrzymałości na rozerwanie dwóch pasków papy szerokości 50 mm. po 4 i 12 tygodniach starzenia w temperaturze 70 °C. jest nadal aktualny. a po 6 miesiącach (20 lat starzenia rzeczywistego) już tylko 120 °C. Papy wykonane przy użyciu asfaltów APP praktycznie nie są już stosowane. Sposób wykonywania badania siły przylegania dwóch warstw papy sklejonych lepikiem lub zgrzanych. 170 °C. jednak wynikający z omawianego badania wniosek: nigdy nie łączyć na jednym dachu papy SBS z APP. Wyniki badań przedstawione na rysunku 2 wykazały. a) Wytrzymałość na rozerwania dwóch pasków papy szerokości 50 mm po starzeniu termicznym Rodzaj warstw Wytrzymałość na rozrywanie [N] Wytrzymałość na rozrywanie [N] warstw sklejonych asfaltem warstw zgrzewanych oksydowanym po po 90 dniach po 90 dniach po po 90 dniach po 90 dniach 24 h w temp. Założono. wraz z umasowieniem się stosowania pap polimeroasfaltowych. Zebrane doświadczenia pozwoliły na wprowadzenie swojego rodzaju przeliczników starzenia laboratoryjnego na rzeczywiste. że 3 miesiące (określane jako 12 tygodni) odpowiada w czasie rzeczywistym 10-letniej eksploatacji papy na dachu. Duńczyk Tommy Bunch-Nielson wykonał serię badań starzeniowych pap wykonanych przy użyciu asfaltu SBS i APP. do których produkcji użyto asfaltu modyfikowanego SBS czy APP (plastomer – ataktyczny polipropylen). 20 °C w temp. 2. jako maksymalnej temperaturze eksploatacyjnej występującej w średnich szerokościach geograficznych na powierzchni pokrycia dachu. że najszybsze pogarszanie się cech fizykomechanicznych papy następuje pomiędzy 5 a 12 rokiem eksploatacji.

określić (badając próbki po każdej zmianie temperatury o 6 °C) zakres zginania. Więcej informacji o konkursie na www. a w drugim. a nie teoretyczna odporność papy na działanie promieniowania słonecznego. badana wg PN-EN 1109:2001 – Elastyczne wyroby wodochronne. Wyroby asfaltowe na osnowie do pokryć dachowych. Rutynowe pomiary starzenia termicznego produkowanych pap rozpoczęło. FPP. Wyroby asfaltowe do izolacji wodochronnej dachów. warunkują faktyczną jego trwałość. Określanie odporności na spływanie w podwyższonej temperaturze. Podsumowanie 42 25 maja ruszyła czwarta edycja konkursu dla dekarzy Fach na Dach. W pierwszym. EUROTOP N35. papierze silikonowanym). ● odporność na spływanie w podwyższonej temperaturze. PTP-V. jako jedno z pierwszych w Polsce. Właściwe badanie giętkości wykonuje się co 2 °C dla zestawu pięciu próbek. że dla wyrobów modyfikowanych SBS parametrem starzeniowym jest giętkość. Jest to przekonanie całkowicie błędne. W większości firm produkujących papy przyjęto. Zgodnie z zawartymi w niej zaleceniami. Określanie giętkości w niskiej temperaturze. drobne początkowo uszkodzenia mogą się powiększyć i w efekcie doprowadzić do utraty szczelności dachu. PTP. BXL. FTH-V. Wyroby asfaltowe do izolacji wodochronnej dachów. laboratorium zakładowe firmy ICOPAL S.pl/fachnadach. Zadanie konkursowe polega na zamontowaniu jak największej liczby premiowanych okien FAKRO. FTT. a dla pap zgrzewalnych oraz tych z dodatkiem SBS odporność na spływanie. szczególnie płaski. obowiązująca także w Polsce. FPP-W. próbki powinny być przetrzymywane przez co najmniej 24 h w temperaturze 23 ± 2 °C i wilgotności względnej 50 ± 10%. FTP-W. Wyroby asfaltowe. Udzielane przez producentów wieloletnie gwarancje na papy polimeroasfaltowe zaowocowały u wielu właścicieli i użytkowników budynków przekonaniem. Przy braku odpowiedniego dozoru. Organizatorem konkursu jest firma FAKRO. PPP. Najczęściej przyjmowana jest tolerancja: ● dla giętkości po starzeniu -20±5 °C. Składa się on z dwóch etapów. EUROTOP N15. nagrodą jest wyjazd na mecz reprezentacji Polski ze Słowenią. oddzielnie dla górnej oraz dolnej powierzchni papy. I to one głównie. FDH oraz wyłazu FWP i/lub membran dachowych typu EUROTOP L2. Badanie należy wykonywać zgodnie z wymaganiami zawartymi w PN-EN 1296:2002 – Elastyczne wyroby wodochronne. rekreacyjny pobyt w hotelu Activa w Muszynie. są alternatywnie do wyboru przez producenta: ● giętkość w niskiej temperaturze. FTP-V.fakro.. Trwałość i odporność na starzenie pokryć papowych nowej generacji nie zwalniają więc ich użytkowników od obowiązku ich systematycznych przeglądów oraz konieczności wykonywania drobnych napraw. Dolna powierzchnia wyrobu powinna być umieszczona na antyadhezyjnym ciągłym podłożu (np. EUROTOP S4. BDL. EUROTOP S65 oraz zdobyciu jak największej liczby punktów. który trwa do 31 lipca br. FTL/D. Metoda sztucznego starzenia przez długotrwałe działanie podwyższonej temperatury. sztuczne starzenie papy polega na 12-tygodniowym działaniu podwyższonej temperatury (70 ± 2 °C). aby ich górna powierzchnia była poddawana działaniu powietrza. a więc okien typu FTS. Zgodnie z tą normą. FTP-W Electro. jest elementem budynku w największym stopniu narażonym na uszkodzenia spowodowane działaniem różnego rodzaju czynników zewnętrznych.TEMAT WYDANIA – Dachy Obecnie stosowana metoda starzenia Właściwościami wyrobu. W celu określenia giętkości w niskiej temperaturze należy wstępnie. w suszarce wentylowanej powietrzem w taki sposób. Badanie wykonuje się dla trzech próbek. Po zakończeniu badania. FTP-V Electro. trwającym do 15 listopada br. a przed wykonaniem oceny końcowej. Badanie wykonuje się do momentu. że nareszcie o dachu można zapomnieć. który 6 ’2009 (nr 442) Fach na Dach odbędzie się w Lublanie. Definicje i właściwości) ujednoliciła w skali europejskiej zasady termicznego starzenia wyrobów papowych. . kiedy co najmniej 4 próbki z każdego zestawu dadzą wynik pozytywny. Wymienione parametry powinny mieścić się w zakresie deklarowanej przez producenta tolerancji. FTS-V. norma zharmonizowana (PN-EN 13707:2006 – Elastyczne wyroby wodochronne. badana wg PN-EN 1110:2001 – Elastyczne wyroby wodochronne. z tworzyw sztucznych i kauczuku do pokryć dachowych. FTL/D-W. w Zduńskiej Woli. Dach. BVL.A. Wprowadzona przed kilkoma laty.php.. ● dla spływności +100±10 °C. Graniczną spływność określa się dla górnej i dolnej powierzchni wyrobu oddzielnie przez zastosowanie liniowej interpolacji otrzymanych wyników. który trwa do 15 listopada 2009 r. warstwy wierzchnie asfaltowych pokryć dachowych powinny być poddane badaniu odporności na sztuczne starzenie. Graniczna odporność na spływanie odpowiada (oddzielnie dla górnej i dolnej powierzchni papy) przemieszczeniu się masy asfaltowej o 2 mm. Próbki papy należy przechowywać w pozycji poziomej. które powinny być określone przed oraz po procesie sztucznego starzenia. Norma dotyczy wyrobów asfaltowych na osnowie przeznaczonych do pokryć dachowych jako warstwy wierzchnie i podkładowe.

której grubość jest większa o 40 µm. Opisane powłoki poddano następującym badaniom: ■ grubości powłok organicznych i metalicznych zgodnie z normą PN-EN ISO 2808:2008 met. podobnie jak poliestrowe. ● promieniowanie UV. ● erozja spowodowana oddziaływaniem opadów i pyłów przenoszonych przez wiatr.1 Hz do 100 000 Hz. przyrządem firmy X-Rite. Powłoka matowa jest bardziej odporna na promieniowanie UV niż jej odpowiednik z połyskiem. 85°). komorze solnej i komorze UV. Po każdym okresie starzeniowym porównywano ich właściwości do właściwości sprzed tego okresu. ■ barwy zgodnie z PN-EN ISO 7724.5 cm2. Magdalena Rolbiecka* W Powłokami organicznymi powlekane były stalowe blachy płaskie. poliester mat. śnieg). grad. Poliuretan zapewnia dużą odporność na ścieranie. w której górna część zawiera ziarna polimerowe. Połysk zwierciadlany jest to stosunek strumieni świetlnych odbitych zwierciadlanie od próbki i powierzchni szklanej o współczynniku załamania światła 1. 60°. zapewniające dodatkową odporność na zarysowanie i uszkodzenia mechaniczne.mgr inż.567 w określonym kącie rozwarcia szczeliny obrazu źródła światła i odbiornika. Metody badawcze są zgodne Dachy – TEMAT WYDANIA z obowiązującymi normami i procedurami Instytutu Techniki Budowlanej. ocynkowane ogniowo. wykonano pomiary współrzędnych barwy w przestrzeni CIE 1976 (L*. PVDF (szary) i PVDF HB (niebieski). Jest ona odporna na działanie promieniowania UV oraz wysoką temperaturę. Powłoka poliestrowa występuje w dwóch rodzajach: poliester standard (grubość powłoki ok.in. poliuretan mat. W celu określenia odporności powłok na działanie niektórych z tych czynników poddano je badaniom starzeniowym w komorze wilgotnościowej. a poliamid poprawia właściwości poślizgowe podczas profilowania. ■ rezystancji powłok za pomocą elektrochemicznej spektroskopii impedancyjnej wykonano zgodnie z Procedurą Badawczą ITB LO-017 wydanie 3. np. ■ połysku zwierciadlanego zgodnie z normą PN-EN ISO 2813. – układ dwuelektrodowy: elektroda badana – blacha stalowa ocynkowana z powłoką organiczną oraz przeciwelektroda – siatka platynowa. Producenci deklarują różne właściwości poszczególnych powłok i rekomendują je do różnego zastosowania. Polecana jest do stosowania w trudnych warunkach atmosferycznych (klimacie nadbrzeżnym lub umiarkowanym przemysłowym). ● opady (deszcz. b*). Blachy dachowe narażone są na różnego rodzaju czynniki. Charakteryzuje się odpornością na utratę koloru i połysku oraz wykazuje dużą wytrzymałość na działanie niskiej temperatury. Minimalna grubość tych powłok to 50 µm. oprogramowanie firmy Atlas Solich. poliester HB (wszystkie z nich były koloru brązowego). które wchodzi w skład Zespołu Laboratoriów Badawczych ITB akredytowanych przez PCA. Do tych czynników należą m. ■ w komorze solnej ATLAS zgodnie z normą PN-EN ISO 9227. gazy.in. środowisko morskie. połyskomierzem firmy Zehnter (20°. Wykazują dobrą odporność na działanie wysokiej temperatury i promieniowania UV. Parametry badania: – temperatura rozpylanej solanki 37 °C. Badaniu poddano powłoki: poliester standard. oraz PN-EN ISO 2178:1998 (grubość powłok metalicznych). Powłoki te nakładane w sposób ciągły stanowiły zabezpieczenie ocynkowanych blach stalowych. ● zanieczyszczenia charakterystyczne dla danego obszaru i substancje agresywne. Plastisol jest powłoką grubowarstwową (powyżej 100 µm). plastisol. Dostępna jest również powłoka wykonana z poliestru typu high build. poliuretan. – amplituda sygnału pobudzającego: 100 mV.: ● zmienna temperatura od -20 °C w zimie do nawet +80 °C w lecie (w czasie pełnego nasłonecznienia). Powłoki poliuretanowe. grubości cynku 17 – 25 µm. a*. – roztwór elektrolitu: Program i metody badań – zakres częstotliwości: od 0. Badania wykonano w Laboratorium Materiałów Budowlanych. 25 µm) oraz poliester mat (udoskonalona wersja powłoki poliestrowej. aerozole kwaśne). której grubość jest większa o 10 µm). 6 ’2009 (nr 442) 43 . której bazę stanowi polifluorek winylidenu. 7C (grubość powłok organicznych). mogą być matowe i z połyskiem. PVDF to powłoka. Powłoki poliuretanowe powstały na bazie poliuretanu z dodatkiem poliamidu. Standardowa grubość tej powłoki to 25 – 35 µm. ● wilgotność powietrza od 30% do 90%. parametry badania: – powierzchnia stykająca się z elektrolitem to 4. m. Odporność korozyjna powłok organicznych na blachach stalowych ocynkowanych Powłoki poliestrowe są najmniej ze wszystkich powłok odporne na płowienie i uszkodzenia mechaniczne. kwaśne deszcze (spowodowane emisją czynników korozyjnych powstających w procesach produkcyjnych. * Instytut Techniki Budowlanej Badane powłoki artykule przedstawiono wyniki badań odporności korozyjnej ośmiu powłok organicznych powszechnie stosowanych na pokrycia dachowe. które posłużyły do obliczenia różnicy barwy między próbką przed badaniami starzeniowymi i po badaniach starzeniowych. bazującą na polichlorku winylu. Odmianą powłoki PVDF jest powłoka PVDF HB. które powodują zmianę ich właściwości i zmniejszenie odporności korozyjnej. 2000 r. Sprzęt pomiarowy: Atlas 9121.

24•105 9.233 2.4 40. – kondensacja – brak promieniowania. Największa zmiana połysku nastąpiła Wyniki badań po próbach starzeniowych Powłoka Badana cecha Wyniki przed próbami starzeniowymi 0(S0) – 36.24 37.45•1010 0(S0) – 3.884 ∆E = 0. – temperatura nad zwierciadłem cieczy (na badanej próbce) 37 °C.373 ∆E = 0. 1. Lampy stosowane do badania: UVA.z. ■ ocenę stopnia zniszczenia powłoki dokonywano po każdej próbie starzeniowej. Próbki oglądano raz w tygodniu.21•109 0(S0) – 2. Powłoka poliester standard po badaniach w komorze solnej (672 h) a) próbka 1 b) próbka 2 c) próbka 3 Fot.9 2. Łączne napromieniowanie próbek przy natężeniu 1.39•105 0(S0) 0(S0) 0(S0) ∆E = 0.21 ∆E = 0.16•109 3.5 4. = 29. Po 672 h na niektórych próbkach wystąpiły spęcherzenia i próbki te usunięto z komory.54•105 1. przy użyciu komory ATLAS UV2000.58•109 0(S0) – 34. która przewiduje ocenę stopnia spęcherzenia.57•107 3. Powłoka poliester mat po badaniach komorze solnej (672 h) a) próbka 1 b) próbka 2 c) próbka 3 44 6 ’2009 (nr 442) . poliestru HB (brąz) i poliestru standard (brąz). Parametry badania: – temperatura podgrzewanej wody 40 °C.7 2.6 43.10 W/m2 wyniosło 3.88 28.8 µm Poliuretan Mat grubość powłok Org.z.5 6.41•106 4. spękania i złuszczenia. – stężenie chlorku sodu (roztwór zbierany) to 50 g/l ± 5 g/l.z.4 36.4 µm 1) spęcherzenie 2) różnica barwy 3) połysk (60°) 4) EIS (Rt – rezystancja przeniesienia ładunku) 1) spęcherzenie 2) różnica barwy 3) połysk (85°) 4) EIS (Rt – rezystancja przeniesienia ładunku) 1) spęcherzenie 2) różnica barwy 3) połysk (60°) 4) EIS (Rt – rezystancja przeniesienia ładunku) 1) spęcherzenie 2) różnica barwy 3) połysk (85°) 4) EIS (Rt – rezystancja przeniesienia ładunku) 1) spęcherzenie 2) różnica barwy 3) połysk (60°) 4) EIS (Rt – rezystancja przeniesienia ładunku) 1) spęcherzenie 2) różnica barwy 3) połysk (60°) 4) EIS (Rt – rezystancja przeniesienia ładunku) 1) spęcherzenie 2) różnica barwy 3) połysk (60°) 4) EIS (Rt – rezystancja przeniesienia ładunku) 1) spęcherzenie 2) różnica barwy 3) połysk (60°) 4) EIS (Rt – rezystancja przeniesienia ładunku) 4. Warunki: – naświetlanie – natężenie promieniowania – 1.340 SUNLAMP (długość fali 340 µm).4 µm Zn = 16.82•109 0(S0) – 31.488 38.4 µm PVDF HB grubość powłok Org. = 36. – pH (roztwór zbierany): od 6.03•109 0(S0) – 36.15•104 1. – 4 h kondensacji wilgoci (bez udziału promieniowania UV).13•1010 1. zardzewienia.7 1.TEMAT WYDANIA – Dachy – średnia szybkość zbierania dla poziomej powierzchni zbierania 80 cm2 to 1.1•109 1.86•109 0(S0) – 37.75•1010 1. = 115.w komorze solnej rze wilgotnościowej 2(S4) 0(S0) ∆E = 0.29•109 2(S4) 0(S0) 0(S0) ∆E = 0.2 33.56•1010 0(S0) b.9 1.96 MJ = 39 600 000 J.2 µm Zn = 22 µm PVDF grubość powłok Org. = 60. Cykle badawcze: – 4 h naświetlania światłem UV.17•1010 0(S0) 0(S0) 0(S0) ∆E = 0.5 ml/h ± 0.5 7.4 µm Poliuretan grubość powłok Org. Oceniono ich liczbę (gęstość) i rozmiar.99•109 3.4 µm Zn = 17.5 do 7.2 1. = 59. wg normy EN ISO 4628:2003. Najmniejszą różnicę barwy odnotowano w przypadku poliuretanu mat (brąz).4 µm Zn = 20.348 ∆E = 0.6 µm Poliester Mat grubość powłok Org. – temperatura zewnętrzna 23 °C.2 35. Po 672 h przebywania w komorze solnej widocznemu zniszczeniu (spęcherzeniu) uległy powłoki poliestrowe i PVDF. temperatura 40 °C.81•104 Wyniki i analiza badań Fot. Próbki poddano badaniu starzeniowemu na 1000 h.7 41.8 9.72•107 1.87•109 4.28•109 2(S4) 0(S0) ∆E = 0.666 ∆E = 1.085 2. b.9 3.2 µm Zn = 21.08 ∆E = 0.095 ∆E = 0.26 16.2 8.41•1010 0(S0) 0(S0) 0(S0) ∆E = 1.982 29.6 36.z.4 Poliester Standard grubość powłok Org.95•106 2(S5) b.8 µm Plastisol grubość powłok Org.222 ∆E = 0.299 ∆E = 0.61•109 7.187 42. Krawędzie próbek przed badaniami w komorze solnej zostały zabezpieczone parafiną.9 1.35•104 3. W przeprowadzonych badaniach wystąpiło tylko spęcherzenie.07 ∆E = 0.9 4.34•108 2.5 8.2. temperatura 60 °C. = 65. co przedstawiono na fotografiach 1 – 4.2 6. = 26. b.1 4.18•1010 1. Czas badania: 2000 h.47•1010 0(S0) ∆E = 1. ■ w komorze wilgotnościowej zgodnie z normą PN-EN ISO 6270.7 33.7 Wyniki po Wyniki po badaniu badaniu w komo.17 ∆E = 0.2 38. 2.2 µm Zn = 19.8 µm Zn = 24.10 W/m2. ∆E = 0.4 29.55 2. Pozostałe pozostawiono w atmosferze mgły solnej do 1000 h. = 44 µm Zn = 25 µm Poliester HB grubość powłok Org.682 ∆E = 0. Wyniki przeprowadzonych badań podano w tabeli.2 3.0 1.769 ∆E = 0.48•107 0(S0) – 41. Różnica barwy jest największa dla powłoki PVDF HB (niebieski). ∆E = 0.4 42. ■ w komorze UV zgodnie z normą PN-EN ISO 4892.5 ml/h.8 Wyniki po badaniu w komorze UV 0(S0) ∆E = 1.31 34.128 ∆E = 0.

zarówno ochrony przeciwkorozyjnej. Związkiem Miast Polskich oraz ambasadami: Wielkiej Brytanii i Królestwa Danii. Prezesem Urzędu Regulacji Energetyki. z o.Dachy – TEMAT WYDANIA zmiany zaobserwowano dla poliuretanu i poliestru HB. Największą różnicę połysku można odnotować w przypadku PVDF HB i poliestru HB. Zachowały również swój połysk sprzed okresu ekspozycji. Brak utraty połysku odnotowano dla poliuretanu mat. Powłoka PVDF po badaniach w komorze solnej (672 h) a) próbka 1 b) próbka 2 c) próbka 3 Pod koniec kwietnia br.o. natomiast skuteczność ochronna po badaniu w komorze wilgotnościowej została znacznie obniżona. niowego. Najstru standard i poliestru HB znacznie większą różnicę barwy odnotowano zmalała. Podsumowanie kach użyteczności publicznej ogrzewania gazowego i przeprowadzenie ich termomodernizacji. Właściwości ochronne pozostały zachowane po okresie starzeniowym w komorze solnej i UV. we współpracy z Ministrem Gospodarki. 6 ’2009 (nr 442) 45 . co przed próbą w komorze wilw komorze solnej elektrochemiczna gotnościowej. w Warszawie odbyła się uroczystość wręczenia nagród zwycięzcom III edycji konkursu na najbardziej efektywną energetycznie gminę w Polsce. W przypadku plastisolu odnotowano pozytywne wyniki. W ramach konkursu ocenie poddane zostały oszczędności Rozstrzygnięto III edycję konkursu na najbardziej efektywną energetycznie gminę w Polsce w zużyciu energii w 2008 r. Rezystancja wszystkich powłok nie uległa dużym zmianom. dyplom i nagrodę pieniężną w wysokości 10 tys. natomiast rezystancje Poliester mat nie zmienił połysku po pozostałych powłok były na tym samym przebywaniu w mgle solnej. (4 rzędy wielkości) i poliester HB (6 rzęnatomiast najmniejsza poliuretanu mat. 3. Powłoki poliuretanowe nie utraciły barwy i połysku po ekspozycjach starzeniowych. natomiast najlepsze wyniki w przysię na poziomie sprzed okresu starzepadku poliuretanu i poliuretanu mat. Natomiast podczas próby w komorze solnej na wszystkich powłokach poliestrowych wystąpiły spęcherzenia. jak i odporności na zmianę barwy i połysku. zorganizowanego przez Krajową Agencję Poszanowania Energii S. Ministrem Środowiska. 4. Bank Gospodarstwa Krajowego i Stowarzyszenie Polskich Energetyków. z wyjątkiem poliestru standard i poliestru mat. Powłoki PVDF wykazały się dobrą szczelnością po każdej z prób starzeniowych. poliuretan mat w przypadku plastisolu i poliestru HB. zł. w budynkach użyteczności publicznej znajdujących się na terenie gminy oraz uzyskane w wyniku podjętych przedsięwzięć energooszczędnych na rzecz społeczności lokalnej (np. Fot. mniejsze równaniu z wartością początkową. ale po 672 h wystąpiły spęcherzenia na powłoce. Badaa) próbka 1 b) próbka 2 Fot. Po próbie poziomie.A.. Za najbardziej efektywną energetycznie gminę w Polsce uznano w poszczególnych kategoriach: ● „Gmina do 30 000 mieszkańców” – gminę Kleczew za poziom oszczędności uzyskanych w wyniku likwidacji lokalnej kotłowni węglowej oraz zamontowanie w poszczególnych budyn- Przyspieszone badania odporności powłok wykazały zróżnicowaną skuteczność ochronną po ekspozycjach starzeniowych. ● „Gmina powyżej 100 000 mieszkańców” – gminę Bielsko-Biała za oszczędności uzyskane przez wprowadzenie systemu monitoringu zużycia energii w 39 budynkach użyteczności publicznej oraz modernizację systemu ciepłowniczego. Konkurs skierowany był do samorządów z terenu całej Polski. pody wielkości. Przedsięwzięcie wsparła firma ROCKWOOL Polska Sp. Powłoka poliester HB po badaniach w komorze nia impedancyjne wykazały znaczne obniżenie rezysolnej (672 h) stancji powłoki poliester mat (4 rzędy wielkości). Rezystancja pozostałych poPołysk powłoki z poliestru standard włok uległa niewielkim zmianom w pouległ bardzo dużej zmianie. Powłoki poliestrowe wykazały dużą odporność na zmianę barwy i połysku. Rezystancja tych powłok zmalała odpowiednio o trzy i cztery rzędy wielkości.. Zwycięskie gminy otrzymały statuetkę. W przypadku poliuretanu liestru standard (brąz) i poliestru HB mat i PVDF HB rezystancja utrzymała (brąz). w stosunku do 2 lat poprzednich. Do III edycji wymaganą dokumentację złożyło 38 gmin. energooszczędne oświetlenie uliczne. modernizacja systemu ciepłowniczego). dów wielkości). spektroskopia impedancyjna dała nastęPo ekspozycji w komorze UV powłoki pujące wyniki: rezystancja powłok polienie uległy widocznemu zniszczeniu. odpowiednio o pięć i cztery rzęw przypadku PVDF HB (niebieska). Po badaniach w komorze wilgotnościowej żadna z badanych powłok nie uległa widocznemu zniszczeniu. ● „Gmina 30 000 – 100 000 mieszkańców” – gminę Lubin za oszczędności uzyskane w wyniku przeprowadzonej termomodernizacji 19 budynków użyteczności publicznej.

czyli Skarbu Państwa przygotowuje proces prywatyzacji Zakładów Tworzyw Sztucznych Gamrat S. Inwestycja o wartości 2 500 000 zł obejmowała zakup kompletnej linii technologicznej oraz półautomatu do pakowania wyrobu. np. głównie infrastrukturalnego. w ofercie firmy Gamrat znajdzie się kolejna wykładzina prasowana Elektra 43 o właściwościach przewodzenia ładunków elektrostatycznych. zaprosiła 29 maja br. oraz Minister Skarbu Aleksander Grad (w środku) zwiedza Zakład Profili i Rur w towarzystwie Prezesa firmy Gamrat S. 125/90 i 125/110. oraz podsufitka z PVC. która będzie dystrybuować wykładzinę NORMA 43 w Czechach i na Słowacji. Technologia prasowania nie była dotychczas w Polsce stosowana.A. których produkcja ruszyła w maju br. w salach operacyjnych czy intensywnej terapii. właściwości mechaniczne oraz poprawie uległa estetyka wyrobu (szczegóły w artykule na str. które na dachu prezentują się wyjątkowo atrakcyjnie. W I kwartale 2009 r. wzmocniona siatką poliestrową. 46 6 ’2009 (nr 442) . Produkcja wykładzin prasowanych umożliwia Gamratowi dalszą ekspansję na rynek krajowy oraz rynki zagraniczne. Andrzeja Czajki (z lewej) oraz Dyrektora Zakładu Marka Sepioła Nowe inwestycje i nowe produkty W maju br. uruchomiono produkcję nowych wyrobów. Uruchomienie nowej linii produkcyjnej to odpowiedź na potrzeby rynku obiektowych wykładzin z PVC. uruchomiono w Gamracie produkcję dwuwarstwowych rur polietylenowych o średnicy 180 – 800 mm. (dokończenie na str. W połowie 2009 r. Gładka powierzchnia wykładziny NORMA 43 jest zabezpieczona poliuretanem. a obecnie. Ta część przypadła w udziale Ministrowi Skarbu Aleksandrowi Gradowi. aby zwiększyć dotychczasowe moce produkcyjne o 1000 ton. znajdującym się na zewnętrznej stronie rynny i rury spustowej. szczególnie na Wschód. uruchomiono produkcję wykładziny NORMA 43 metodą prasowania oraz zbrojonej folii dachowej DachGam i Marek Sepioł – Dyrektor Zakładu Profili i Rur. który w tym dniu gościł w Gamracie. dzięki czemu jej montaż może się odbywać bez użycia kleju przewodzącego. System dostępny jest w czterech kolorach: miedzianym. na którym w 2008 r. W 2009 r.A. przeznaczona do krycia dachów płaskich. oddano w Gamracie do eksploatacji nową linię do wytwarzania podsufitki dachowej z PVC. Na nowej linii technologicznej do produkcji wykładzin metodą prasowania wytwarzana jest w Gamracie również membrana dachowa DachGam. dzięki zmianie technologii produkcji. zbrojona membrana dachowa DachGam oraz dwuwarstwowe rury polietylenowe. metodą współwytłaczania. planowane jest uzupełnienie oferty o rozmiar 75/63. Firma Gamrat S. Nakłady na tę inwestycję wyniosły 5 260 000 zł. o nazwie handlowej TWIN. Ma je w ofercie niewielu producentów na świecie. wiśniowym i zielonym. srebrnym.A. dzięki którym zapewni ochronę przed elektrycznością statyczną i będzie mogła być stosowana w pomieszczeniach z czułą aparaturą pomiarową. a w przypadku rur dużych średnic tylko Gamrat. Metoda prasowania umożliwia produkcję wykładzin o bardzo dobrych parametrach technicznych i walorach estetycznych.A. uruchomiona w I kwartale 2009 r. Na końcowym etapie są uzgodnienia z czeską firmą. Została ona wprowadzona do produkcji w 1997 r. to nowoczesne wyroby o najwyższej światowej jakości – podkreślił Prezes Andrzej Czajka. 27).. Wykładzina prasowana NORMA 43 trafiła na rynek we wrześniu 2008 r. archiwum Gamrat S. W zwiedzaniu zakładów produkcyjnych. Wykładzina Elektra będzie miała warstwę spodnią w postaci lustra przewodzącego. gdzie produkowany jest innowacyjny system rynnowy Gamrat Magnat. Produkcja systemu rynnowego Gamrat Magnat została uruchomiona w Gamracie w 2008 r. Polietylenowe rury wielowarstwowe to obecnie najbardziej nowatorskie rozwiązanie rur z tworzyw sztucznych. na którym prym wiodą homogeniczne wykładziny o bezkierunkowym przestrzennym wzorze. a także o planach prywatyzacyjnych. Na nowej linii można produkować podsufitkę laminowaną. na których. Gamrat planuje ekspansję na rynki zagraniczne. Nowa wykładzina prasowana NORMA 43. gwarantującą niezmienność koloru przez 15 lat. towarzyszył dziennikarzom Prezes firmy Andrzej Czajka. Na oferty nie trzeba było długo czekać. rury polietylenowe wielowarstwowe wytwarzane metodą współwytłaczania.. zwiększyła się jej elastyczność. aby pokazać nowo uruchomione linie produkcyjne i nowe produkty wprowadzone na rynek oraz poinformować o inwestycjach planowanych do realizacji w 2009 r. 91) Fot. a jako przedstawiciel właściciela. która bardzo dobrze została przyjęta przez rynek. Znajdą zastosowanie w budowie sieci komunalnych technologiami wykopowymi i bezwykopowymi. dzięki czemu wyroby te mają dużą odporność na działanie promieniowania UV. do swojej siedziby w Jaśle dziennikarzy prasy fachowej i lokalnej.. Jest to innowacyjne rozwiązanie technologiczne polegające na połączeniu tradycyjnego PVC z nowoczesnym tworzywem akrylowym. W roli przewodników występowali: Jacek Sepioł – Dyrektor Zakładu Wykładzin. Dzięki bogatej gamie kolorystycznej oraz dużemu wyborowi wzorów obecnie produkowanej podsufitki. czołowy producent wyrobów z tworzyw sztucznych dla budownictwa.TEMAT WYDANIA – Dachy Gamrat wchodzi na rynek globalny w trzech rozmiarach: 100/90.. w wyniku niedawno zakończonych inwestycji. Nakłady inwestycyjne na linię do produkcji wykładzin metodą prasowania wyniosły 21 967 000 zł. celach strategicznych do 2011 r.

dr inż. Efektem jego poszukiwań były opatentowane struktury (rysunek 2). Pierwszą klasyfikację tensegrity stworzył prawdopodobnie Fuller i jego współpracownicy. a dolne z odpowiednimi cięgnami biegnącymi w kolejnych pasach równoleżnikowych. Największy spór o autorstwo systemu trwał przez 31 lat między Kennethem D. analogiczne do tych.lera w 1959 r. da G. Różnica pomiędzy typami kopuł prętowo-cięgnowych polega na tym. Stworzył wiele różnych konfiguracji niekonwencjonalnych i niesymetrycznych imponujących rzeźb (fotografia 1) znanych na całym świecie. Za twórców systemu uważani są: ● Richard Buckminster Fuller (patent 13. Richard Buckminster Fuller ujął to obrazowo. dzięki istnieniu w nich wstępnego sprężenia. Podczas Rys. skupił się jednak na estetycznym i rzeźbiarskim aspekcie. Snelson wciąż próbował udowodnić swój wkład w odkrycie. Nawet jeśli początkowo Fuller wspominał Snelsona jako autora odkrycia. gdyby odkrycia Snelsona nie zauważył on sam.). z uwagi na artystyczne wykształcenie. Unikał ściśle matematycznego i fizycznego podejścia. Elementary wystawy prac FulEquilibrium Davi. które on sam wybrał. Kopuły 6 ’2009 (nr 442) Budownictwo sportowe – TEMAT WYDANIA Rys. Współczesnej (MOMA) w Nowym Jorku został uznany jego udział w tworzeniu tensegrity i ogłoszony publicznie. ● Geodesic tensegrities – uzyskujące stateczność przy zastosowaniu form trójkątnych (w powiązaniu z geometrią geodezyjną). Był on twórcą nazwy tensegrity dla tego typu układów. 2. a wstępnie sprężone cięgna nadają formę konstrukcji. lecz niezależnie. Ireneusz Cała* stroje prętowo-cięgnowe rozwijają się intensywnie od ok. 50 lat..kennethsnelson. Snelson (patent 16. pozwolił ludziom sądzić. że wynalazł tzw. jakimi się rządzi tensegrity. Snelsona W tym samym czasie. całość). W konstrukcjach kopuł typu prętowo-cięgnowego pionowe pręty ściskane są umieszczane wzdłuż kierunków południkowych. mówiąc o współdziałaniu „wysp elementów ściskanych” otoczonych „morzem elementów rozciąganych”. która może być uważana za pierwszą strukturę tensegrity. Konstrukcje wykonane wg tej zasady zachowują mechaniczną stabilność nie tylko dzięki wytrzymałości poszczególnych elementów. Słowo tensegrity jest połączeniem słów tension (rozciąganie) i integrity (kompletność. Twierdził. profesor uświadomił sobie możliwość wykorzystania systemu w konstrukcjach budowlanych. a fakt nazwania nowego typu struktur pojęciem.). ● David Georges Emmerich (patent 28. a połączone są przegubowo (giętkie cięgna nie mają możliwości utworzenia sztywnego węzła. jednak był to jedynie główny podział na dwie klasy struktur: ● Prestressed tensegrities (wstępnie sprężone) – samostabilne (self-stable). ale również dzięki sposobowi rozdziału i zrównoważenia w całym układzie. Snelsonem a Buckminsterem Fullerem.11. Na ich podstawie sam zaczął tworzyć trójwymiarowe modele i rzeźby. że to właśnie jego odkrycie. W 1948 r. wstępnie sprężony układ sztywnych elementów połączonych napiętymi układami cięgien. Tak ukształtowana konstrukcja prętowo-cięgnowa jest sprężona i zamocowana do obwodowego pierścienia ściskanego biegnącego wzdłuż linii podpór. Rzeźby Kennetha D. 1. Bazują na zastosowaniu elementów ściskanych umieszczonych w sieci elementów rozciąganych w taki sposób. David Georges Emmerich rozpoczął badania nad różnymi rodzajami systemów: począwszy od tych bazujących na geometrii graniastosłupów po bardziej złożone struktury. Z punktu widzenia mechaniki są one chyba najbardziej zbliżone do kratownic przestrzennych lub struktur: elementy pracują tylko na ściskanie lub rozciąganie. po jakimś czasie zaczął uważać je za „swoje tensegrity”.09. jaką kiedykolwiek zaprojektowano. W jednej z książek o tensegrity „Synergetics” Fuller nie wspomina nawet o swoim dawnym studencie sztuki.net] Kopuły prętowo-cięgnowe 47 . Snelson. że połączenia w płaszczyźnie górnej w kopułach Geigera są ułożone południkowo (centrycznie). Emmericha w Muzeum Sztuki [www. a w kopułach Fullera cięgna tworzą geodezyjny układ trójkątów (rysunek 3). mimo że zaczął studia podstawowych pojęć i zasad. górne węzły połączone cięgnami w płaszczyźnie czaszy. samosztywny system tensegrity. ● Kenneth D.) Każdy z wymienionych naukowców twierdził. że pręty ściskane nie stykają się ze sobą. nazwane przez Emmericha structures tendues et autotendants – tensile and self-stressed structures. Kiedy pokazał ją Fullerowi.02. Fuller był nowym wykładowcą w Black Mountain College. Fuller zawsze uważał jednak. że: Uzyskał nowy rodzaj rzeźby (rysunek 1). Snelson natomiast studentem sztuki. uczęszczającym na wykłady Fullera * Politechnika Warszawska U Przekrycia cięgnowo-prętowe w obiektach sportowych o konstrukcjach geodezyjnych.1964 r. że tensegrity nie zostałoby nigdy wynalezione jako nowy rodzaj konstrukcji.1965 r. Termin ten wprowadził w 1955 r.1962 r. gdy są zamocowane w jednym punkcie). które badali Fuller i Snelson.

Jest on autorem wielu projektów zrealizowanych na obu kontynentach amerykańskich.unican. zapewniając stabilność hali. Zalewski wyemigrował do USA i tam prowadził katedrę konstrukcji na Wydziale Architektury MIT w Cambridge. przenoszącymi wyłącznie siły ściskające i tworzącymi we wnętrzu konstrukcji dachu przestrzeń technologiczną wysokości 4 m. Konstrukcję przekrycia Spodka (rysunek 4) z racji powstania koncepcji a) Fot.. Rzeźby i maszt Snelsona b) [www.net] Rys. Na zewnętrznych słupach opiera się dodatkowo konstrukcja widowni.kennethsnelson. siatkówka. górna obniża swoje położenie. 1. nie opiera się w całości na żebrach płaszcza hali. Oryginalny kształt hali wynikał z połączenia dwóch podstawowych funkcji tej wielkości obiektu: hali sportowej i hali Katowicki Spodek – pierwowzór systemów Geigera widowiskowej. Konkurs SARP-u na halę sportową w Katowicach został rozstrzygnięty w 1959 r. [www. trapezowym przekroju. których pracę przestrzenną zapewniają tylko cięgna obwodowe. Zespół projektowy obiektu składał się z architektów Macieja Gintowta i Macieja Krasińskiego. Zasady kształtowania układów cięgnowych kopuł: a) kopuła Fullera.htm] Fot. b) kopuła Geigera [www. Profesor W.com. Geigera kilkanaście lat później. tenis. zaś w dolnej ich części stoją na głównym „pierścieniu obwodowym” o żelbetowym. co zmniejsza wpływ tych odkształceń na „misę” hali. 2.TEMAT WYDANIA – Budownictwo sportowe W przyjętej koncepcji posadowienia wykorzystano równoczesność pionowego i poziomego przemieszczenia gruntu. drugi układ kierunkowy. Podczas gdy jego dolna krawędź przesuwa się wraz z przemieszczającym się gruntem. teatr. Wacława Zalewskiego. Widok hali Spodka w Katowicach Geigera są zbiorem „płaskich” wiązarów prętowo-cięgnowych. ma stalowy pierścień usztywniający w podstawie. Zadaniem tego pierścienia jest przejęcie poziomych sił wynikających z konstrukcji stożka i słupów. autora projektu zadaszenia hali. górnym pierścieniem stalowym wiązki lin w formie prętowo-cięgnowych kratownic.es/uc1279/table_of_contents. ale pokrywa się z osią geometryczną osi hali. Tych 120 kratownic pełni rolę nośną w sposób analogiczny do prętowo-cięgnowych układów zaproponowanych przez D. Konstrukcja płaszcza składa się ze 120 kratowych żeber stalowych poprowadzonych wzdłuż tworzących stożka. rozwartych słupkami. doświetlanie areny światłem naturalnym. Powstała oryginalna koncepcja architektoniczna hali wielozadaniowej do organizowania widowisk sportowych: hokej. podzielono je na dwie części i połączono „pierścieniem fundamentowym”. Miał to być jedynie obiekt sportowy. koszykówka itp. Kopuła. W górnej części żebra są stężone górnym pierścieniem misy widowni. 3. której zadaniem jest m. areny. Kratownice złożone są z dwóch połączonych wiązek lin. W kopułach Fullera siatka górna jest niezmienną i samostateczną siatką geodezyjną. stanowiącej płaszczyznę przekrycia. film. pochylone w kierunku tworzących stożka. ale w trakcie opracowywania koncepcji konkursowej możliwe okazało się osiągnięcie wielofunkcyjności. szermierka. Górny pierścień stalowy. wskazując do realizacji obiekt w kształcie „latającego spodka” (fotografia 2). ale częściowo na wspornikach utwierdzonych w tych żebrach. alumnos. Łączą ją z zewnętrznym.pl] 48 6 ’2009 (nr 442) . Oś kopuły nie przechodzi przez środek elipsy. Jednoczesne zachowywanie się w ten sposób wszystkich słupów fundamentowych umożliwia „sztywne kołysanie się budynku” na przemieszczającym się gruncie.in. Schematy widowni dla tych funkcji znacznie się od siebie różnią: pierwszy preferuje układ centralny areny. Projektując słupy fundamentowe po obwodzie hali. cyrk itd. Dolna część słupa zwana wahaczem jest połączona z pierścieniem za pomocą przegubu pozwalającego na obrót w kierunku przewidzianego pełzania gruntu. oraz imprez widowiskowych: muzyka. konstruktorów Andrzeja Żurawskiego i Andrzeja Włodarza oraz prof. do którego zamocowane są prętowo-cięgnowe dźwigary dachowe.spodek.

4. Montaż kopuły (rysunek 6) przebiegał etapami. Zastosowane w Seulu cięgna pośrednie umożliwiły uzyskanie falistego kształtu w 1959 r. a w celu zabezpieczenia szczelności przekrycia zaprojektowano odpowiednie kołnierze mocowane niezależnie również do siatki lin górnych. że górne liny radialne mocowane są do dolnego pasa kratownicy. 5.html] zewnętrznych i obniżyć wysokość budynku. Dokładano pierścienie słupków. Okazało się.cfm?RecordID=1] 49 . Konstrukcja hali Spodka w Katowicach: a – prze. ring wewnętrzny oraz liny obwodowe wykonano jak w klasycznym Fot. 2 – liny rozszczepione stalo.columbia. System konstrukcji pozostałej części kopuły: następny rząd słupków i wieszaków. 3 – pierścień stalowy. w Fayetteville w Północnej Karolinie Pierwszymi obiektami.columbia. wprowadzając zamiast mai 101 m (rysunek 5 i fotografia 3) prosywnego pierścienia zewnętrznego jektu Davida Geigera. Crown Coliseum w USA [www.com/techpaper. cie.edu/cu/gsapp/BT/DOMES/domes. Każdy panel oparto w czterech punktach siatki górnej. są dwie hale olimpijskie Engineers P.cfm?RecordID=1] Rys. Zasada pracy i przekrój hali gimnastycznej w Seulu szyć wysokość ścian [www. (a więc wcześniej od zgłoszopokrycia pozwalającego na lepsze odnych patentów). Cięgna pośrednie prototyp systemów tensegrity na świepełnią także rolę stabilizującą. do i 8) zaprojektowano tak. 7. Profesor Wacław Zalewski nie opaNieco inny układ konstrukcji przekrytentował tego typu konstrukcji. Zasada montażu kopuły hali gimnastycznej w Seulu [www.geigerengineers. zrobili to cia zastosowano w Crown Coliseum później inni.C. w których zaw USA (fotografia 4).żywic silikonowych. 4. Projektanci założyli sztywne panele stalowe wypełnione styropianem jak w płytach warstwowych. Jako pokrycie kopuły zaproponowano tkaniny z włókien szklanych w matrycy Rys. Projektanci stosowano kopuły podwieszane systez firmy Geiger Gossen Hamilton Liao mu Geigera. 3. że układ z podniesionymi pierw6 ’2009 (nr 442) [www. Konstrukcja koukład pierścieniowej kratownicy wipuły mocowana jest do żelbetowego docznej na zewnątrz budynku. 6. Wyniesienie pierwszego rzędu wieszaków pozwoliło zmniejRys. Zasada konstrukcji Crown Coliseum w USA systemie Geigera.Budownictwo sportowe – TEMAT WYDANIA którego mocowany jest radialny układ lin wykonanych ze splotów średnicy 15. należy traktować jako prowadzenie wody.z izolacją cieplną ze spiewymi rozporami. pierścienia zewnętrznego opartego Konstrukcję przekrycia (rysunek 7 na konstrukcji ściany obwodowej.html] Fot.geigerengineers. 5 – główny pierścień misy stożka.5 mm tworzących razem ze stalowymi słupkami i pierścieniami obwodowymi konstrukcję kopuły. 6 – pierścień fundamentowy. Inaczej niż zwykle zaprojektowano przekrycie kopuły. a wieszaki pierwszego rzędu słupków do górnego pasa kratownicy i przechodzą przez pokrycie do wewnątrz budynku.com/techpaper. wypiętrzając je za pomocą równoczesnego naciągu wieszaków radialnych mocowanych do żelbetowego pierścienia ściskanego. 4 – kratowe żenionej żywicy łącznej grubra misy stożka. Gymnastic Arena w Seulu Rys. b – zasada konstrukcji przekrycia: podwójna warstwa tkanin 1 – pierścień usztywniający. 7 – słupy stalowo-żelbetowe bości 20 cm.edu/cu/gsapp/BT/DOMES/domes. zmodyfikowali system – gimnastyki i szermierki średnicy 134 Geigera. Jest to krój konstrukcyjny.

3 – pierścień obwodowy. 6 – słupek. a dolny opiera się na wieszakach przekazujących obciążenia przez poszczególne słupki do pierścienia zewnętrznego.columbia. do której zamocowana jest górna siatka cięgien nośnych. Jedynym dotąd przykładem zastosowania takiej kopuły jest przekrycie stadionu Georgia Dome w Atlancie (fotografia 5). 5.cfm?RecordID=1] Fot. Petersburgu na Florydzie w USA. c – przekrój poprzeczny przez krótszą oś kopuły. na podstawie projektów zespołu DLR Group Sports. Zastosowano łożyska zaciskowe mocowane śrubami do słupa. Wznoszenie kopuły (rysunek 11) polegało na podwieszeniu do obwodowego pierścienia siatki dolnej cięgien tworzących wieszaki dla pierwszego pierścienia [www. Pętle umieszczone są na różnej wysokości poniżej górnej siatki lin. W związku ze znaczną rozpiętością kopuły zastosowano cztery pierścienie słupków wynoszących podwieszonych na wieszakach umieszczonych w 24 radialnych płaszczyznach współśrodkowych. jako pokrycie dla tak wiotkiej konstrukcji wybrano półprzezroczystą tkaninę z włókien szklanych w matrycy z żywicy teflonowej. Kopuła wyniesiona jest na 24 słupach. Ostatecznie podwieszono kratownicę wewnętrzną. Jest to potężny stadion na 75 tys. b – schemat przestrzenny konstrukcji przekrycia hali. „Płaszcze” o wymiarach [www. Znacznie większa od Crown Coliseum jest kopuła typu Geigera w St. b) a) Kopuły Fullerowskie Rys. Pierścienie spinające słupki są skonstruowane jako pomosty robocze z możliwością prowadzenia serwisu konstrukcji i pokrycia obiektu. Obiekt został wzniesiony w 1986 r. które kształtują znacznie sztywniejszą siatkę trójkątną. Projekt wykonał w 1994 r. Konstrukcja stadionu Georgia Dome w Atlancie: a – rzut.html] d) Rys. Na osi podłużnej przekrycia znajduje się kratownica długości ok.geigerengineers. W związku z tym. Trzy pierścienie wewnętrzne są łączone z żelbetowym pierścieniem ściskanym wieszakami przebiegającymi ukośnie i tworzącymi siatkę rombów. której pas górny mocowany jest do górnej siatki. Każdy słup jest więc stężony od góry dwoma cięgnami. Słupki mocowano dołem i przerzucano przez ich głowice następne wieszaki dla kolejnego rzędu słupków. Do konstrukcji siatki górnej. 8. 4 – cięgna. 9.com/techpaper. w której nie występuje obciążenie śniegiem.TEMAT WYDANIA – Budownictwo sportowe puły i zapewniające jej stateczność. 180 m będąca drugą co do wielkości z istniejących kopuł cięgnowo-prętowych po Georgia Dome w Atlancie.com/database/projects] 6 ’2009 (nr 442) architekt Matthys Levy z konstruktorami z biura Weidlinger Associates. 7 – membrana słupków. Specyficzny kształt rzutu wymusił pewne modyfikacje podstawowego systemu.edu/cu/gsapp/BT/DOMES/domes.com/database/projects] . Łączna długość lin (siatka górna. na których znajduje się żelbetowy. Do niego mocowane są liny siatki górnej oraz wieszaki i liny pośrednie tworzące kształt fałdowy ko- [www. sprężony pierścień o przekroju 120 x 250 cm.tensinet. Pierścień jest żelbetową belką o przekroju skrzynkowym o wymiarach 780 x 200 cm i stanowi podporę dla cięgnowego układu kopuły. że Atlanta leży w strefie. Układ konstrukcji Crown Coliseum – perspektywa szymi wieszakami jest o wiele bardziej stabilny i wykazuje mniejsze ugięcia. widzów zaprojektowany na planie quasi-elipsy o wymiarach 238 x 210 m. pierścienie i wieszaki) wynosi 180 mil amerykańskich. której przekryciem jest kopuła średnicy ok. 55 m. 2 – siatka górna. Kopuła wymagała zaprojektowania wielu węzłów dewiacyjnych łączących słupki stalowe z cięgnami przebiegającymi pod różnymi kątami. Jej kształt jest dostosowany do paraboloid hiperbolicznych. Thunder Domeschemat konstrukcji kopuły [www. 5 – kable pośrednie. Napięcie lin dolnych powoduje wypiętrzanie kopuły. Jest to hala sportowa (rysunek 9). d – przekrój poprzeczny przez dłuższą oś kopuły: 1 – kratownica centralna. wieszaków oraz układu cięgien pośrednich użyto stalowych lin średnicy 30 – 100 mm. Konstrukcja hali (rysunek 10) składa się z konstrukcji wsporczej trybun oraz pierścienia obwodowego opartego na 52 żelbetowych słupach o przekroju 120 x 140 cm. które tworzą układy lin siatki górnej.tensinet. Widok stadionu Georgia Dome w Atlancie c) 50 Rys. 10.

tensinet. Widok kopułyAmagi Dome w Japonii a) [www. Inną modyfikację systemu kopuł tensegrity zaprezentowali projektanci japońscy w niewielkiej kopule średni- Obecnie budowane obiekty sportowe mają na ogół przekrycia o powierzchni 1000 m2 lub większej i dość zaawansowanych rozwiązaniach projektowych. Układ konstrukcyjny (rysunek 12) jest modyfikacją systemu Fullera. Największy wpływ na możliwość kształtowania kopuł ma rozwój materiałów. Szczególną trudność przy tak złożonym kształcie konstrukcji sprawiało projektantom uzyskanie stałej siły rozciągającej w pierścieniach rozciąganych. jak również zamiłowania Japończyków do drewna pozwoliły zastosować je jako materiał konstrukcyjny słupków. Realizację zakończono w 1991 r. 24 x 54 m rozwinięto i przymocowano do lin za pomocą aluminiowych łączników.tensinet. że jej maksymalne ugięcia nie przekraczają 60 cm. we współpracy z inżynierami Masao Saitoch Structural Design Group. szklanych. 6. Przy znacznej rozpiętości konieczne jest zastosowanie konstrukcji linowych lub prętowo-cięgnowych. że nie wymagają one rzutu okrągłego i mogą być stosowane przy kształcie wydłużonego owalu czy elipsy. b – przekrój. Przedstawione przykłady kopuł typu Geigera i Fullera nadają się znakomicie do dużych obiektów sportowych. Wymagało to odpowiedniego zróżnicowania długości słupków i zmiany geometrii cięgien na obwodzie każdego pierścienia. Najnowsze rozwiązania technologiczne to membrany kompozytowe poddawane obróbce powierzchniowej z zastosowaniem fluoru. Było to możliwe ze względu na niewielkie rozmiary kopuły. Siatka górna jest w układzie geodezyjnym.html] ok. Następnym problemem było niesymetryczne obciążenie wymagające większego napięcia lin. przestronniejsze i pozwalają na swobodne kształtowanie przestrzeni wewnątrz obiektów. następny rząd podwieszony jest na wieszakach razem ze zwornikiem wewnętrznym. Japończycy nazwali swoje rozwiązanie Tension Strut Dome (TSD) i opatentowali je po wybudowaniu obiektu.0 m w Amagi w Japonii (fotografia 6). Niewielkie rozmiary przekrycia. 11. Zasada wznoszenia stadionu Georgia Dome w Atlancie 5 – mocowanie kratownicy wewnętrznej do wieszaków i usztywnienie jej siatką górną mocowaną do jej pasa górnego [www.columbia. stężenie pierścieniem w poziomie dołu słupa 3 3 – mocowanie następnego pierścienia słupów do wieszaków i liny nośnej następnego pierścienia. Specyfika obiektów sportowych wymaga takiego kształtowania układu konstrukcyjnego.com/database/projects] c) b) Rys. 1/350 rozpiętości konstrukcji. Produkowane są one z różnego typu polimerów lub włókien poliamidowych. 12. który nie ma swojego układu wieszaków. poliestrowych. stężenie pierścieniem w poziomie dołu słupów 5 Rys. ułożonych w płaszczyznach poziomych. a konstrukcje przekryć z nich wykonane są dużo lżejsze. Przykład Georgia Dome dowodzi. W celu zabezpieczenia łączników oraz właściwego uszczelnienia dachu użyto taśmy z membrany szerokości 45 cm. Pokrycie stanowi membrana Fiberglass PTFE. Racjonalność budowy geometrycznej takich struktur sprzyja minimalizacji ciężaru wznoszonych obiektów. w którym do każdego słupka wewnętrznego mocowane są po trzy cięgna górą i dołem. Konstrukcja i detal Amagi Dome w Japonii: a – rzut dachu. by wyeliminować wewnętrzne podpory w postaci słupów czy ścian konstrukcyjnych.Budownictwo sportowe – TEMAT WYDANIA 1 1 – zawieszenie lin siatki dolnej na pierścieniu obwodowym 2 2 – mocowanie zewnętrznego pierścienia słupów do wieszaków i liny nośnej następnego pierścienia. aramidowych i z PTFE. czyli ok.edu/cu/gsapp/BT/DOMES/domes. a różnorodność elementarnych układów prętów i cięgien pozwala przypuszczać. którą przymocowano termicznie do paneli od góry. Sztywność wewnętrznego układu słupków zapewnia układ cięgien. Fot. a wieszaki również w układzie trójkątów ściągniętych pierścieniem obwodowym tylko w linii pierwszych słupków. c – detal zwornika z wysoko wytrzymałej stali lub lin kompozytowych oraz wysoko wytrzymałych tkanin technicznych. W przypadku większej rozpiętości wysokość zwornika musiałaby być bardzo duża i w typowych rozwiązaniach systemowych nie jest możliwe. Konstrukcja okazała się na tyle sztywna. z których wykonywane są tkaniny techniczne tworzące ich przekrycia. We wszystkich tego typu konstrukcjach stosowane są zaawansowane technicznie materiały w postaci cięgien Podsumowanie cy 45. 6 ’2009 (nr 442) [www. że wykorzystanie tego typu układów w konstruowaniu przekryć dużych rozpiętości będzie coraz szersze. stężenie pierścieniem w poziomie dołu słupów 4 4 – mocowanie następnego pierścienia słupów do wieszaków i liny nośnej następnego pierścienia.com/database/projects] 51 . Dalsza modyfikacja polega na typowym zawieszeniu tylko pierwszego rzędu słupków. Budynek został zaprojektowany przez japońskich architektów z firmy Keikau Inc. które stały się synonimem nowoczesności.

Do posadowienia pośredniego wybrano pale wielkośrednicowe. przy którego projektowaniu wykorzystano model koła rowerowego. Na ich podstawie przyjęto wymianę warstw plastycznych namułów oraz zagęszczenie luźnych warstw piasków przeznaczonych pod bezpośrednie posadowienie słupów i ścian w rejonie boiska.C.C. Gdy liczba pali w obiekcie jest mniejsza niż 100. ale w obliczeniach pali wielkośrednicowych uzyskiwano zbyt długie elementy. że niezbędne są zmiany w projekcie fundamentów palowych. Obejmował on roboty ziemne.4. W celu przyspieszenia realizacji konstrukcji żelbetowej. Nośność pali i fundamentów palowych (pkt 7. 1. Liny spina w centrum dachu iglica stalowa długości 60 m. powierzchnie usługowe i techniczne. Schlaich Bergerman Und Partner. 2. W związku z tym podjęto decyzję o wykonaniu próbnych obciążeń pali testowych na terenie starego stadionu. którego Generalnym Wykonawcą była firma POL-AQUA. Przekrój konstrukcji stadionu [Archiwum biura Matejko i Partnerzy Biuro Konstrukcyjne oraz Matejko & Wesoły Biuro Projektowe S. roz- Rys. ma żelbetową konstrukcję nośną w układzie słupowo.TEMAT WYDANIA – Budownictwo sportowe Realizacja I etapu budowy Stadionu Narodowego w Warszawie Stadion Narodowy w Warszawie (rysunek 1 i 2). Część kubaturowa nowo budowanego stadionu została zlokalizowana w niecce starego Stadionu Dziesięciolecia. Przekrycie z membrany jest podtrzymywane przez liny mocowane do słupów stalowych fasady oraz zewnętrznego stalowego ringu górnego.o. wykonanie pali na koronie starego stadionu oraz wzmocnienie gruntu na terenie boiska. 7. Pierwszy. nowoczesne rozwiązanie linowe.in. Zostanie na niej zamontowany opuszczany garaż na rozwijany dach wewnętrzny umożliwiający przekrycie boiska. która mówi: Sprawdzenie nośności pali próbnie obciążanych należy przeprowadzać przed przystąpieniem do wykonania pozostałych pali. zabezpieczenie wykopów. Prace zakończono w marcu 2009 r. Koncepcja ta spełniała założone kryteria. Pod płytą boiska będzie parking dwukondygnacyjny na 1800 samochodów. z o. Obszar korony starego stadionu miał uzyskać kaskadowy profil związany z bryłą budynku. W efekcie uzyskano innowacyjne. na których zaplanowano m.. Kosztowna wymiana gruntów oraz kłopotliwe dogęszczenie luźnych piasków powodowały ryzyko niepowodzenia przedsięwzięcia. Jest to zgodne z zasadami racjonalnego projektowania i wynika z normy PN-B 02482:1983 Fundamenty budowlane. Projekt przewiduje również osiem kondygnacji. Rys. GMP International GmbH. opartego na 72 słupach.] Weryfikacja sposobu posadowienia stadionu poczęto na początku października 2008 r.1 Zasady ogólne). Obciążenia z głównych elementów nośnych będą przekazywane przez słupy i ściany na oczepy palowe oraz stopy fundamentowe. wiele elementów konstrukcyjnych zaprojektowano jako prefabrykowane. we współpracy z biurem Matejko i Partnerzy Biuro Konstrukcyjne oraz Matejko & Wesoły Biuro Projektowe S. zaś obciążenia poziome od naporu gruntów przez stropy na słupy oraz ściany trzonów usztywniających. konstrukcja żelbetowa stadionu oraz stalowy dach wraz z fasadą. Prace budowlane podzielono na dwa etapy. a ich stopy wypadały w warstwach iłów i gliny. W ramach II etapu mają być wykonane fundamenty. sprawdzenie można przeprowadzić 52 6 ’2009 (nr 442) . o przekroju 1860 mm.4 terminy przeprowadzenia próbnych obciążeń. – miesiąc przed terminem. którego projekt wykonało konsorcjum firm: JSK Architekci Sp. Stadion Narodowy w Warszawie [Archiwum biura Schlaich Bergerman Und Partner] Wykonane przed rozpoczęciem prac badania gruntu wykazały.i ścianowo-płytowym oraz słupowo-belkowym z trzonami usztywniającymi w postaci klatek schodowych i dach w konstrukcji stalowej z przekryciem membranowym.

natomiast maszyny do ich wbijania dużą wydajność. ich przydatność w tych konkretnych warunkach gruntowych jest ograniczona. Na podstawie wyników badań próbnych podjęto decyzję o zmianie pierwotnej koncepcji. Zaprojektowano 4026 kolumn żwirowych łącznej długości 25 880 m i 2750 kolumn betonowych łącznej długości 18 966 m. W przypadku korony stadionu skrócono długość pali wielkośrednicowych oraz dużą część z nich zastąpiono palami prefabrykowanymi. ● obciążenie kolumny Jet-grouting w pobliżu istniejącego tunelu. z podstawą w piaskach (2 szt.Budownictwo sportowe – TEMAT WYDANIA podczas realizacji robót fundamentowych. W tej strefie zastosowano bardziej ekonomiczne rozwiązanie – posadowienie na podłożu gruntowym wzmocnionym kolumnami żwirowymi i żwirowo-betonowymi wykonanymi w technologii wibrowymiany. W niższych partiach stadionu oraz tam. gdzie dostęp był utrudniony. Zaprojektowano 898 pali o nośności 4000 – 5500 kN. W ich rejonie wykonywano pale. 48 dynamicznych i 3 obciążenia poziome). Natomiast z badań pali Fundex wynikało. Energopol Szczecin i Keller. Zabezpieczenie ścian wykopów.5 m i średnicy 60 cm. wykonano ściągi prętowe mocujące oczepy stalowe ścianek szczelnych do podkonstrukcji zapierającej się o wcześniej wykonane pale wielkośrednicowe. Podczas pogrążania tych pali pojawił się jednak problem z wbiciem niektórych z nich na wymaganą rzędną. W najwyższej partii posadowienia stadionu zastosowano pale wielkośrednicowe z betonu B30 W6 zbrojone prętami głównymi Ø 28 i 32 mm oraz spiralą Ø 10 mm. a w rejonie organicznych namułów kolumny betonowe z podstawą kruszynową (FSS). Prace ziemne. 5 R. Badania próbne obejmowały: ● obciążenie kolumn betonowych z podstawą żwirową w rejonie występowania warstw namułów (obciążenie płytą 4 kolumn). a betonowy trzon kolumn FSS z betonu C 12/15 na kruszywie 0 – 32 mm. przy których wbijano ścianki szczelne o wymaganym wskaźniku wytrzymałości. Wprowadzono rozwiązania zamienne oraz znacznie skrócono długość pali. co było trudne do uzyskania w obliczeniach. Prowadzenie prac na poszczególnych poziomach umożliwiły platformy robocze. Nośność pali (zaprojektowano łącznie 6965 szt. że mimo dużej nośności. Do wzmocnienia podłoża pod fundamentami nowych słupów pod płytą boiska przyjęto kolumny Jet-grouting na bazie cementu CEM II B-M (S-V) 32. o przekroju 40 x 40 cm i długości 6 – 26 m. Kolumny kruszywowe oraz kolumny Jet-grouting i Vibrex także wykazały bardzo dużą nośność. Wyniki próbnych obciążeń kolumn żwirowo-betonowych FSS oraz kolumn Jet-grouting pozwoliły na zoptymalizowanie Projektu Wykonawczego I etapu budowy (PW-I) w zakresie posadowienia fundamentów parkingów pod płytą boiska. W przypadku tych trzecich umożliwiło to ich stosowanie zamiast pali wielkośrednicowych i prefabrykowanych. Do wzmocnienia podłoża pod fundamenty płyty boiska z dwukondygnacyjną częścią parkingową zastosowano kolumny kruszywowe (żwirowe KSS) długości 6 – 7.). W wyniku dalszego pogłębiania wykopu tworzono kolejną platformę roboczą i prowadzono prace na niższej z jednoczesnym kończeniem palowania na zabezpieczonej ścianką wyższej sekcji. W celu uelastycznienia prac budowlanych większość robót palowych zaczynano od góry korony. 6 ’2009 (nr 442) 53 .) różnej długości i średnicy jako alternatywy pali wielkośrednicowych i prefabrykowanych. jako posadowienie pośrednie przyjęto pale prefabrykowane wbijane z betonu B50 zbrojone stalą Ø 12 – 25 mm oraz strzemionami spiralnymi z prętów Ø 6 i 8 mm. Pozwalało to zminimalizować zakres prac ciężkiego sprzętu na wyższych platformach w rejonie kotwionych ścianek. Pale wielkośrednicowe. W efekcie tak prowadzonych robót możliwe było wykonanie wielu czynności jednocześnie na różnych poziomach. przyczyniły się do nietypowego sposobu prowadzenia robót. a które przechodzą przez nasypy korony stadionu. na których miała być posadowiona znaczna część obiektu z dachem. Tam. Posadowienie stadionu (ek) Opracowano na podstawie referatów przygotowanych na seminarium Fundamenty Palowe 2009.) i Fundex (5 szt. W efekcie uniknięto głębokiego palowania oraz zoptymalizowano koszty inwestycji i przyspieszono termin realizacji prac pierwszego etapu. dzięki dodatkowej iniekcji podstawy. długości 30 m) oraz jedno badanie siłą poziomą. aby w przypadku stwierdzonej zmiany nośności można było wykonać niezbędne zmiany w projekcie palowania. a następnie wykop do głębokości 3 m i kotwy gruntowe pomiędzy wcześniej wykonanymi palami. w zależności od długości i miejsca zastosowania. Miał także problemy z obliczeniowym wykazaniem potrzebnej nośności pali. gdzie było utrudnione zastosowanie kotew. Podobnie pale prefabrykowane. wykazały bardzo dużą nośność przy małej wartości przemieszczeń. kotwienie ścian i konieczność wykonywania palowania w bardzo szerokim zakresie. Projektant poszukiwał również rozwiązań zamiennych wymiany gruntów oraz pali wielkośrednicowych. ● badania pali Vibrex (4 szt. co eliminowało przestoje związane z technologią robót i skracało terminy ich wykonania. wspornikowe lub kotwione jednym rzędem tymczasowych wierconych kotew gruntowych o średnicy buławy 133 mm i długości 16 – 17 m w zależności od miejsca montażu i dopuszczalnym obciążeniu elementu do 500 kN. gdzie różnica terenu dochodziła nawet do 9 m. średnicy 2 m i długości 5 m (94 kolumny łącznej długości 517 m). stanowiły ścianki szczelne. wynosiła 800 – 1400 kN. ● badanie pali prefabrykowanych w różnych sekcjach stadionu z podstawą w warstwach piasków i iłów (8 badań statycznych. Niezbędne więc były próby technologiczne sprawdzające wykonalność przyjętych w projekcie rozwiązań. ● badania pali wielkośrednicowych Ø 1000 z iniekcją podstawy w najbardziej niekorzystnych warunkach gruntowych. stanowiące jednocześnie podział platform roboczych o różnych rzędnych wysokościowych. długości 24 m) i iłach (2 szt. Próbne obciążenia i analizę wyników wykonały firmy specjalizujące się w wykonawstwie pali – Aarsleff. Kolumny żwirowe wykonano na bazie naturalnego kruszywa mineralnego o uziarnieniu ciągłym 0 – 32 mm. średnicy 1 m i długości 12 – 23 m. Należy wówczas zapewnić taką kolejność wykonywania pali.

Parametry okreśające jego wymagania zawarte są w PN-B-03264 oraz PN-EN 206-1:2003. jednak z uwagi na zmienność zależną od poziomu wody. ● minimalnego stopnia zbrojenia przekroju betonowego ze względu na dopuszczalne zarysowanie. Ochronę przed korozją chlorkową można zapewnić przez właściwe projektowanie betonu lub zastosowanie odpowiednich powłok zabezpieczających. PN-EN 206-1 wprowadza badanie głębokości penetracji wody pod ciśnieniem. Jacek Boruc* mgr inż. Projektant często nie zastanawia się nad poprawnością rozwiązania lub optymalizacją projektu. ● minimalnej otuliny zbrojenia. Początkiem rozważań jest wizja architekta dotycząca basenu.5 x 13. * Biuro Techniczne Warbud SA N Zapewnienie wodoszczelności w żelbetowych konstrukcjach niecek basenowych Zgodnie z literaturą oraz zaleceniami za wodoszczelny uznawany jest beton. Dla takich samych warunków.TEMAT WYDANIA – Budownictwo sportowe inż. wielkość basenu przekłada się na technologię wykonania i sposób łączenia elementów. wartość ta może być bardzo istotna dla 54 6 ’2009 (nr 442) . ● dopuszczalne ugięcia płyt. Proponujemy. przyjąć co najmniej minimalne wymagania dotyczące stosunku W/C ≤ 0. a firmy wykonawcze często nie mają możliwości zmiany warunków realizacyjnych i wiedzy na temat konieczności zmiany. W przypadku basenów prefabrykowanych o konstrukcji z tworzyw sztucznych. Nie mniej istotnym elementem żelbetowej niecki basenowej jest ilość stali w konstrukcji. To wówczas rodzą się wymagania dotyczące wielkości niecki. Projektanci jednak często pomijają pozostałe czynniki mające niebagatelny wpływ na wodoszczelność obiektu. dopuszczalna rysa wynosi wlim ≤ 0. że zagadnienie to jest marginalizowane na etapie projektowania.3 mm. 50% kosztu stali dla całości konstrukcji o rysie ≤ 0.5 m różnica w koszcie stali (R+M wg cen z 2008 r. W przypadku gdy zapewnienie wodoszczelności i ochrona przed korozją przeniesione są na inne warstwy. W przypadku gdy za wodoszczelność głównie odpowiada warstwa konstrukcji żelbetowej. Należy jednak pamiętać. gdy oczekiwana jest tylko ochrona przed korozją. W przypadku konstrukcji żelbetowej problem jest złożony. w którym głębokość penetracji jest mniejsza niż 50 mm. tj.3 mm. Przyjęcie przez projektanta dopuszczalnego poziomu zarysowania konstrukcji ma niebagatelny wpływ na koszt wbudowanej stali. Zgodnie z PN-B-03264 przy rozpiętości le ff ≤ 6 m dopuszczalne ugięcie wynosi alim ≤ (le ff/200). Z własnego doświadczenia wiemy. zawartość cementu ≥ 300 kg/m3.55. Sposób wykończenia wnętrza basenu decyduje. to zgodnie z wytycznymi PN-B-03264 jej zapewnienie następuje przy projektowanej rysie wlim ≤ 0. a umiejscowienie niecki w obiekcie na możliwe sposoby przeniesienia obciążeń i odkształceń. Do podstawowych zaliczamy określenie: ● maksymalnej dopuszczalnej rozwartości rys. Baseny jako obiekty kosztowne w realizacji i późniejszej eksploatacji powinny charakteryzować się dużą trwałością. W przypadku basenu 25. zł.1 mm. stalowych lub konstrukcji metalowo-żelbetowej typu Myrtha za zapewnienie tych cech odpowiedzialna jest odpowiednia warstwa wykończeniowa i sposób jej łączenia. W artykule przedstawimy nasze doświadczenia związane z realizacją szczelnych zbiorników. Ze względu na późniejszą eksploatację. w tym niecek basenowych. bez względu na sposób wykończenia niecki. Podstawowym materiałem.2 mm. Podczas projektowania często bagatelizuje się ustalenie maksymalnego dopuszczalnego ugięcia. Brak szczegółowych wytycznych powoduje jednak. Krzysztof Smolak* iecki basenowe wymagają poprawności wykonania wielu elementów w trakcie wszystkich faz realizacji. która zgodnie z PN-B-03264 dla stali zwykłej powinna wynosić nie mniej niż 40 mm. co przy rozstawie słupów 4. ok. CEMIII). z którego wykonuje się żelbetową nieckę basenową. Nie jest to niczym wyjątkowym dla elementu żelbetowego. klasę wytrzymałości C30/37.) może wynosić 20 tys. jest beton. Trzy z czterech wymienionych czynników są pośrednio lub bezpośrednio związane z możliwą do zaakceptowania szerokością rozwarcia rys. a podstawą do ich ustalenia jest wskazana dla basenów klasa ekspozycji XD2. Obniżenie ciepła hydratacji zapewnia niski skurcz i tym samym ogranicza występowanie rys skurczowych i termicznych. sposobu jej wykończenia i usytuowania w projektowanym obiekcie. w przypadku niecek basenowych. że przyrost wytrzymałości betonu będzie wolniejszy niż w przypadku innych cementów i powinno być to uwzględnione w przygotowywanych przez projektanta specyfikacjach (STWiOR). Mirosław Dymek* mgr inż. Do najistotniejszych należy zachowanie geometrii obiektu oraz wodoszczelności przegród.1 mm (dla kombinacji obciążeń długotrwałych). Wskazane jest również stosowanie cementów niskokalorycznych (np. Na tym etapie powinny zostać określone rozwiązania dotyczące zapewnienia wodoszczelności przegród. proponujemy przyjęcie tego wskaźnika na poziomie nie gorszym niż W8. dopuszczalna rysa dla klasy ekspozycji XD2 wynosi wlim ≤ 0. Przyjęty schemat konstrukcyjny oraz gabaryty niecki kształtują ilość stali ze względu na spełnienie warunków stanów granicznych. że projektanci i wykonawcy posługują się nieobowiązującą normą PN-88/B-06250 i określanym w niej parametrem. Ilość minimalnego zbrojenia wymaganego ze względu na odkształcenia wymuszone (skurcz) gwałtownie wzrasta przy konieczności ograniczenia rozwarcia rys do 0.0 m przyjmuje wartość 20 mm. który z elementów pełni rolę wodoszczelną.

Jeszcze nie tak dawno inżynierowie na budowach często skazani byli na własną inicjatywę. węże iniekcyjne lub ich połączenie. Szczelność wklejonego elementu zapewnia uzyskanie oczekiwanej wodoszczelności. dlatego przyjmowany typ uszczelnienia zarówno przerwy roboczej. blachy ze środkami adhezyjnymi. Pomimo zapewnienia dobrego betonu. aby średnio masywne ściany wysokości do 3 m betonować w odcinkach ok. 50 mm) w otwór po ściągu i zamknięcie małym korkiem trapezowym. Pozbawionym wymienionych wad rozwiązaniem jest tzw. z płytek ceramicznych. przerwach w płycie oraz w ścianach. Technologia robót żelbetowych i wykonywanie ich w inwentaryzowanym deskowaniu powoduje konieczność stosowania ściągów szalunkowych. stosowanie zewnętrznej taśmy dylatacyjnej jako uszczelnienia góry płyty). System ten oparty jest na drobnej modyfikacji podstawowego rozwiązania przez poszerzenie powstającego na krańcu otworu (przez założenie stożka) w sposób umożliwiający wklejenie betonowej kształtki po zdemontowaniu elementu tworzywowego.in. W zależności od umiejscowienia i typu stosowanej hydroizolacji proponujemy stosowanie elementów uszczelniających. brak prawidłowego zawibrowania. jak i dylatacji powinien być konsekwentnie realizowany w pozostałych elementach (tak aby w pełni była zapewniona ich kompatybilność. z których przedstawimy trzy. a później zapewnienie jej dobrych warunków dojrzewania. brak poprawnego stabilizowania w szalunku. Przywoływane wcześniej normy i zalecenia definiują konieczność zapewnienia przerw roboczych w płytach dennych oraz stropowych i ścianach. zalecamy. Ewentualna nieszczelność. Technologia wykonywania tych robót jest często pomijana podczas prowadzenia prac. aby powierzchnia działki roboczej nie przekraczała 400 m2). Błędy powstałe na tym eta6 ’2009 (nr 442) Fotografia i szkice z archiwum BT Warbud SA 55 . m. Kolejnym grzechem projektantów jest nieuwzględnianie przy doborze systemu uszczelniającego obecności zbrojenia i kolizji niedających się rozwiązać bez niszczenia jednego z dwóch elementów oraz bezkrytyczne stosowanie elementów w miejscach. hydroizolacji i warstwy licowej. ■ 10 – 20 m – dla ścian.Budownictwo sportowe – TEMAT WYDANIA elementów wykończeniowych. przedzielonej w środku elementem blachy. powodując rozszczelnienie projektowanego elementu). w których nie mogą poprawnie funkcjonować (np. jego usytuowania w schemacie konstrukcyjnym obiektu wynoszą odpowiednio: ■ 15 – 25 m – dla płyt (na podstawie naszych doświadczeń sugerujemy. Eurokod nakłada na projektanta konieczność ograniczania ugięć elementów. Innym rozwiązaniem jest zastosowanie rurki włóknobetonowej. Obecnie dysponujemy kilkoma systemami uszczelnień. Przykład rozwiązania teoretycznego uszczelnienia dwóch charakterystycznych przekroi na tle praktycznego ich rozwiązania z punktem styku. co nie zawsze oznacza stosowanie dokładnie takiego samego typu materiału). wykonując uszczelnienia kombinowane z zastosowaniem mas bentonitowych i niskokurczliwych zapraw cementowych. takich jak taśmy PVC. Istotą izolacji jest zapewnienie ciągłego systemu uszczelnienia. chyba że łączna ich długość nie przekracza 15 m. W związku z tym powstaje Rys. czyli element tracony w postaci rurki stalowej nagwintowanej w sposób umożliwiający przykręcenie deskowania. jaka może się pojawić. którym zdarza się potwierdzać konieczność wykonywania błędnych rozwiązań projektowych i dopuszczać do bezmyślnych zniszczeń. właściwej ilości zbrojenia i doskonałych elementów/systemów uszczelniających konieczne jest prawidłowe wbudowanie mieszanki. W przypadku podjęcia decyzji o wykonaniu podstawowej hydroizolacji poza żelbetową konstrukcją nie zalecamy odstąpienia od wodoszczelnego wykonania przerwy roboczej. Brak zastanowienia się nad miejscami styku poszczególnych sposobów uszczelniania przerw roboczych lub dylatacji często prowadzi do powstawania nieszczelności problem prawidłowego uszczelnienia powstałych po nich otworów. W systemie tym nie ma otworu na wylot elementu. Konieczność etapowania robót wymusza stosowanie dodatkowych elementów uszczelniających. zazwyczaj spowodowana jest zniszczeniem rurki włóknobetonowej podczas skręcania deskowania (zbyt mocne skręcenie może spowodować pęknięcie rurki. przez przebijanie uszczelnień w trakcie ich montażu. przegroda wodna (rysunek 2). które mogą powodować uszkodzenia przylegających do siebie konstrukcji i równocześnie podaje. niezapewnienie ciągłości przez zgrzew lub zakład (w zależności od typu). ale również technologię realizacji. np. 1. W przypadku niecek basenowych mówimy o przerwach roboczych pomiędzy płytą dna a ścianami. uszczelki pęczniejące. Częstym błędem popełnianym przez niektórych projektantów jest rozpatrywanie uszczelnień w pojedynczych charakterystycznych przekrojach (rysunek 1). W tym przypadku uszczelnienie następuje przez wklejenie betonowego korka (dł. że właściwą granicą ugięcia w takich elementach jest l/500 rozpiętości. Wymiary te w zależności od masywności elementu. Projekt żelbetowej konstrukcji niecki basenowej powinien uwzględnić nie tylko wymagania z uwagi na bezpieczeństwo użytkowania. Podczas montażu uszczelnień błędy popełniają również wykonawcy i inspektorzy nadzoru. np. Najbardziej rozpowszechnionym rozwiązaniem wykonania otworu pod ściąg w elemencie żelbetowym jest montaż tworzywowej rurki. 10 m. Betonowanie pozostawia się jako ostatni element w dziennym cyklu produkcji bez zapewnienia właściwego nadzoru. Wykonanie dłuższych odcinków jest możliwe po zastosowaniu profilu uszczelniającego wymuszającego powstanie kontrolowanej rysy.

Ponadto produkcja cementu romańskiego w piecu obrotowym wiąże się z niską emisją CO2. Ceramiki. ● na płytach. przed przystąpieniem do zagęszczania. folii PE (fotografia) utrudniających odparowywanie wody (w zależności od temperatury folia powinna być przezroczysta lub czarna) lub natrysku z preparatu błonkotwórczego. jest procesem złożonym. Przedstawiony artykuł nie wyczerpuje tego zagadnienia. niż może się to początkowo wydawać. A. jak każdego innego zbiornika żelbetowego. Obecnie możliwości produkcyjne w pełni zaspokajają krajowe i europejskie zapotrzebowanie na tego rodzaju spoiwo hydrauliczne. Rondudę. 6 ’2009 (nr 442) Nagroda za cement romański Dzięki opracowaniu tej technologii możliwe było wprowadzenie cementu romańskiego na rynek konserwacji zabytków. W firmie Warbud SA od wielu lat stosowana jest. że zaprojektowanie i wykonanie szczelnej żelbetowej niecki basenowej. 1. zgodnie z wymaganiami norm dla opisywanych elementów. ● w trakcie wibrowania należy pilnować szybkości wibrowania. Garbacika. W miesiącach letnich stosujemy pielęgnację mokrą polegającą Przykład powłokowej pielęgnacji betonu. ● konsystencja mieszkanki. G. Adamskiego i A. zastosowanie czarnej folii w okresie niższej temperatury wana przez ITB.5 promienia zasięgu działania pomiędzy poszczególnymi punktami). metoda elektronagrzewu polegająca na dostarczeniu ciepła z wykorzystaniem drutów oporowych wbudowanych w betonowany element.TEMAT WYDANIA – Budownictwo sportowe na polewaniu elementów wodą lub osłanianie matami (np. W szczególności nie może być zwiększana jej ciekłość przez dodanie wody. ochronę cieplną zadeskowanego elementu lub dostarczenie ciepła do betonu. certyfiko- Rys. W miesiącach zimowych pielęgnacja odbywa się przez odpowiedni dobór mieszkanki betonowej (recepturę). niedopuszczalne jest rozprowadzanie mieszanki wibratorem. ● mieszanka betonowa nie może być zrzucana z dużej wysokości. precyzji ruchu (nie należy dotykać zbrojenia. Fot. geowłókniną). Innym sposobem pielęgnacji jest zastosowanie powłok. ● należy pilnować grubości układanych warstw mieszanki (ok. W 2009 r. które polewamy wodą. Biuro Techniczne Warbud SA od kilku lat prowadzi szkolenia dotyczące poprawności technicznej najbardziej istotnych etapów realizacji inwestycji. utrzymywać odległość ok. archiwum BT Warbud SA 56 Instytut Szkła. kierunku opuszczania i wznoszenia buławy. Przegroda wodna – sposób rozwiązania montażu deskowania z zachowaniem wodoszczelności elementu konstrukcyjnego Rysunek z katalogu Betomax pie prac często są trudniejsze do usunięcia. opracowaną przez H. Szeląga. Nie mniej trudne jest zapewnienie prawidłowej pielęgnacji w trakcie dojrzewania betonu. mieszankę należy rozprowadzić za pomocą łopat i grabi. mieszanka nie może być modyfikowana na placu budowy bez uzgodnienia z wytwórcą betonu. W celu prawidłowego ułożenia i zawibrowania mieszanki betonowej należy przestrzegać następujących zasad: ● deskowanie powinno być oczyszczone i pokryte środkiem antyadhezyjnym. np. Podsumowując należy stwierdzić. 2. Uzyskany produkt jest kompatybilny z substancją historyczną. . Naszymi partnerami w tej działalności jest wielu uznanych dostawców systemów oraz specjalistów w poszczególnych dziedzinach. Materiałów Ogniotrwałych i Budowlanych Oddział Mineralnych Materiałów Budowlanych w Krakowie zdobył wyróżnienie specjalne Targów Concour Lepine Paryż 2009 – Medal Francuskiego Stowarzyszenia Wynalazców i Przemysłowców za technologię produkcji cementu romańskiego w piecu obrotowym. 20 – 50 cm). powinna być na pograniczu plastycznej i półciekłej (S3/S4). a jego zastosowanie nie wprowadza dodatkowych zagrożeń w odnawianych fasadach. Naszą intencją było przypomnienie większości istotnych elementów bardzo ważnych dla projektanta i wykonawcy. W zależności od warunków klimatycznych panujących na placu budowy zobowiązani jesteśmy utrzymywać optymalne warunki wilgotnościowe lub przeciwdziałać zamrożeniu mieszanki betonowej. prowadzone przez nas projekty szkoleniowe są współfinansowane przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego.

układamy dodatkowo międzywarstwę z żywicy Epoxy BS 3000 ze specjalnym wypełniaczem z mieszanek kruszyw i mączek kwarcowo-bazaltowych Selektmix SBL. można uzyskać membranę przenoszącą pracę podłoża betonowego. które zwiększają wytrzymałość mechaniczną i dynamiczną posadzki nawet o 100%. W rozwiązaniach systemowych firmy Remmers. Dzięki bardzo bogatemu asortymentowi produktów firmy Remmers można dobrać optymalne rozwiązanie w zależności od warunków planowanego sposobu użytkowania i wymagań estetycznych. a także zmieniające się wraz z rozwojem gospodarki wymagania higieniczno-sanitarne wymuszają konieczność stosowania nowoczesnych technologii. Powinni oni pamiętać. Jakość spoiwa i dokładność wykonania decydują o wytrzymałości powłoki. gdzie nie występuje specjalny wypełniacz z kulek polimerowych. piwnicach. Popełnienie błędu w tych czynnościach powoduje bowiem duże straty i trudności w naprawie powłok. pomieszczeniach technicznych oraz wszędzie tam.remmers. Sieć doradców technicznych zapewnia całodobowy serwis i pozostaje w stałym kontakcie na każdym etapie wykonywanych prac. z o. wykładzin PVC itp. Natomiast w przypadku pewnej izolacji poziomej stosujemy systemy grubopowłokowe 2 – 5 mm. Charakteryzują się doskonałą wytrzymałością mechaniczną.Budownictwo sportowe to nie tylko hale i stadiony. gdzie nie ma pewności co do poprawnego działania izolacji poziomej. lecz nie przykrywają efektów skurczów w świeżym podłożu. cechujące się najkorzystniejszym dla inwestora stosunkiem ceny do efektu. Laboratorium i służby techniczne firmy Remmers prowadzą cykliczne szkolenia firm wykonawczych specjalizujących się w wykonywaniu nie przygotowanie podłoża i dobór żywicy gruntującej oraz konieczność przestrzegania czasu pracy i przerw pomiędzy poszczególnymi etapami prac. ale również miejsca wypoczynku i relaksu sportowców.pl e-mail:budowle@remmers.o. w której żywica epoksydowa jest spoiwem. możemy zastosować produkt Remmers WD System jako warstwę lakierniczą. Jeżeli chcemy zwiększyć wytrzymałość posadzki na obciążenia dynamiczne. Stadion Szachtar Donieck na Ukrainie Hala Color Line Arena w Hamburgu wzmożony ruch pieszy. Powłoki na bazie żywic epoksydowych w obiektach sportowych *** Systemy otwarte dyfuzyjnie na bazie żywic emulgowanych wodą stosuje się tam. Dzięki doświadczonym konsultantom minimalizowana jest możliwość popełnienia błędów podczas prac przygotowawczych. jak i na ścianach w garażach. tel. że w tej technologii najważniejsze jest odpowied- powłok epoksydowych. są bardzo twarde i odporne na ścieranie. Product Manager Ireneusz Gmaj REMMERS POLSKA Sp. Pozorna łatwość stosowania żywic epoksydowych zachęca coraz większą grupę wykonawców do ich wykorzystywania. Powłokę uzyskujemy przez zastosowanie dużej ilości kolorowego piasku kwarcowego. Jeśli podłoże ma dostateczną wytrzymałość. baza socjalna i biurowa. Posadzki w obiektach sportowo-rekreacyjnych wykonywane były dotychczas z betonu. na posadzce. różnego rodzaju płytek ceramicznych. firmy Remmers. a chcemy zwiększyć jego odporność na ścieranie oraz zapewnić ochronę przed wnikaniem wody. Tempo robót budowlanych oraz szybkość prac naprawczych. W powłokach antypoślizgowych zastosowano Coraz większą popularnością cieszą się systemy na bazie kruszyw barwionych. wytrzymałość na odrywanie czy wilgotność. przy połączeniu żywic epoksydowych z żywicami poliuretanowymi. Przed ich doborem należy właściwie ocenić stan techniczny podłoża: jego wytrzymałość na ściskanie. lastryko. który pozwala uzyskać odpowiednią klasę antypoślizgowości. Jedną z nich są powłoki posadzkowe i ścienne na bazie żywic epoksydowych np. np. nie utrudniając utrzymania czystości. Firma Remmers świadczy bezpłatne kompleksowe doradztwo techniczne w celu uniknięcia błędów w doborze odpowiedniej technologii. (061) 816 81 00 faks (061) 816 81 34 http://www.pl 6 ’2009 (nr 442) 57 . Uzyskane zabezpieczenie podłoża jest odporne na agresywne środowisko i mycie za pomocą urządzeń wysokociśnieniowych.

przyznając mu odpowiednie klasy. na podstawie których potwierdza się przydatność tych rozwiązań do przewidywanego zastosowania. poliuretanowej wykonanej na zewnątrz. 1. level 1 – mistrzostwa świata i Europy. ale nie obejmuje wymagań dotyczących nawierzchni do tenisa. Również dla tego typu wyrobów ITB wydaje Rekomendacje Techniczne. np. Makieta typowego kompleksu boisk sportowych budowanych w ramach programu „Orlik 2012” * Instytut Techniki Budowlanej Wymieniona norma zawiera wymagania odnoszące się do nawierzchni sportowych i systemów w obiektach zamkniętych. oprócz spełnienia jej wymagań. odporności na trwałe odciski. zapewniającej wymagania szczególne dotyczące stateczności. lecz przy upadkach z wielopłaszczy- 58 Fot. Fot. przez FIBA obiektom. Paweł Sulik* ządowy program budowy rekreacyjnych boisk sportowych „Orlik 2012”. 2. Podobnie jak w innych dziedzinach budownictwa również w tym przypadku potrzebne są dokumenty. Niezależnie od wymienionych dokumentów. które poddają sprawdzeniu gotowy obiekt.TEMAT WYDANIA – Budownictwo sportowe mgr inż. FIFA. turnieje międzynarodowe (fotografia 2). zharmonizowana norma PN-EN 14904:2008 R Wymagania na wewnętrzne nawierzchnie sportowe Nawierzchnie terenów sportowych. ułatwia wybór właściwych rozwiązań technicznych optymalnych dla inwestora. czyli sprężystej przy zginaniu (fotografia 3). Podłogi te mają twarde powierzchnie i są bezwładne w reakcji. Zatwierdzona w lutym 2009 r. E. Nieco odmienna sytuacja panuje w przypadku nawierzchni sportowych wykonanych wewnątrz obiektów. siatkówka. Francja i Niemcy. Spełnienia dodatkowych wymagań żądają również poszczególne kraje. UEFA itp. np. w którym w każdej z 2478 gmin ma zostać zbudowany co najmniej jeden kompleks obejmujący dwa boiska: do piłki nożnej na nawierzchni wykonanej ze sztucznej trawy oraz wielofunkcyjne o nawierzchni poliuretanowej (fotografia 1) wraz zapleczem higieniczno-socjalnym. Sulik 6 ’2009 (nr 442) . mogą żądać dodatkowych certyfikatów. jest realizowany bez opóźnień. Podłoga powierzchniowo-sprężysta (elastyczna) składa się z elastycznej konstrukcji rozkładającej obciążenia. Norma jest doskonałą pomocą dla projektantów. Nawierzchnie kryte przeznaczone do uprawiania wielu dyscyplin sportowych. ewentualnie dobrowolna Rekomendacja Techniczna wydawana przez Instytut Techniki Budowlanej. Anna Policińska-Serwa* dr inż.. niezharmonizowana norma PN-EN 14877:2006 Nawierzchnie syntetyczne odkrytych terenów sportowych – Specyfikacja. zgodnie z prawem obowiązującym w Unii Europejskiej (przepisy wewnętrzne CEN/CENELEC) nakłada obowiązek przyjęcia jej przez kraje członkowskie. w których rozgrywane są zawody na tzw. Specyfikacja. a w przypadku nawierzchni elastycznej. ale podobnie jak w przypadku trawy syntetycznej związki sportowe. Hala sportowa Olimpia w Gdyni – widok nawierzchni sportowej o konstrukcji powierzchniowo-sprężystej Fot. Norma ta w ramach całej UE zastępuje lokalne przepisy krajowe. Dodatkowe wymagania stawiane są np. Schafer Fot. oraz warstwy wierzchniej z drewna lub materiałów drewnopochodnych. gwiazdki w przypadku boisk do gry w piłkę nożną. np. piłka ręczna). np. W przypadku nawierzchni zwanej „sztuczną trawą” takim dokumentem w chwili obecnej jest albo niezharmonizowana norma PN-EN 15330-1:2007 + AC Nawierzchnie terenów sportowych – Nawierzchnie z darni syntetycznej i nawierzchnie dziurkowane przeznaczone głównie do stosowania na terenach odkrytych – Część 1: Specyfikacja dotycząca darni syntetycznej.P. toczące się obciążenia. wyroby na nawierzchnie sportowe muszą bardzo często spełnić wymagania Międzynarodowych Organizacji Sportowych. w których na tej samej nawierzchni może być uprawiany więcej niż jeden sport (koszykówka. W zależności od przeznaczenia nawierzchni sportowej można wybrać jedną z czterech systemowych podłóg sportowych: ● powierzchniowo-sprężystą (Mj) – charakteryzującą się dosyć dużym obszarem ugięcia wokół punktu przyłożenia siły. poślizgu.

■ redukcji siły (amortyzacji uderzenia). wg PN-EN 13501-1.5 <55 VDp≥0. wg PN-EN ISO 5470-1. których stawy w okresie wzrostu są szczególnie narażone na obciążenia. Podłoga sprężysto-mieszana jest miękka. znowym obciążeniem (całym ciałem) dobrze reagują. Podłoga kombinowana składa się z elastycznej warstwy lub konstrukcji odpornej na zginanie i elastycznej warstwy wierzchniej. podatnej na zginanie powierzchni szybko reaguje przy stosunkowano małym obciążeniu. Transport ciężarów po jej powierzchni jest dość trudny. 62) 6 ’2009 (nr 442) nawierzchnie syntetyczne: < 1000 (koła H18) Farby i lakiery < 80 (koła CS10) ≤0. 3. Wymagania dotyczące bezpieczeństwa związane są z właściwościami ochronnymi podłogi sportowej. zmniejszającymi niebezpieczeństwo urazu przy upadku. chroniąc ciało zawodnika. Przy wyborze najwłaściwszego rozwiązania do danej inwestycji należy kierować się przeznaczeniem obiektu. Przyporządkowanie podłogi do określonego systemu odbywa się przez porównanie uzyskanych wyników badań z wymaganiami zawartymi w normie. Podłoga punktowo-sprężysta składa się z podatnych warstw górnej i spodniej (lub dwuwarstwowej). które przy określonych rodzajach sportu Fot.3<5.Odporność OdporOdporStopień odbicia ność na na ścieranie ność na ność na nierówpiłki [%] obciążenie [mg] wgniece.5 <2. Schafer Tabela 1. Chętnie stosowana na boiska dla młodych zawodników. Wielkości amortyzacji i odkształceń pionowych dla różnych typów podłóg sportowych wg PN-EN 14904:2009 Typ Amortyzacja [%] ≥25<35 ≥35<45 ≥45 – P Ugięcie [mm] ≤2. Łączy zalety funkcji sportowej powierzchniowo-sprężystej z zaletami funkcji ochronnej punktowo-sprężystej. ● punktowo-sprężystą (P) – charakteryzującą się występowaniem lokalnego ugięcia pod wpływem siły skupionej w punkcie jej przyłożenia lub blisko tego punktu..0 ≤3. (dokończenie na str.Budownictwo sportowe – TEMAT WYDANIA (np. ● odporność ogniowa i klasyfikacja. szkolnych sal gimnastycznych lub do innych niż wyczynowe form realizacji aktywności sportowej. Właściwości techniczne związane są z wymaganiami: ● zachowanie się piłki odbitej pionowo.5 < 0. można stosować rozwiązania prostsze i tańsze. ● odporność na ścieranie (powłok i lakierów na drewnie lub nawierzchni syntetycznych).Amor.Ugię. np. Są stosowane zwykle w obiektach przeznaczonych do uprawiania sportów wyczynowych. ● sprężysto-kombinowaną (K). ● odporność na obciążenie toczne. ● odporność na wgniecenia.5 3 mm na odcinku 0. E. koncert.0 <75 VDp≥0. kolanem.3 ≥55 ≥2. W salach sportowych do uprawiania sportu amatorskiego. gimnastyka na przyrządach. Wymagania techniczne wpływają na długotrwałe zachowanie funkcji sportowych i ochronnych oraz przydatność do transportu i użytkowania urządzeń i wyposażenia (np. w której po przyłożeniu siły skupionej tworzy się ugięcie miejscowe i ugięcie większego obszaru. wg PN-EN ISO 2813. po 24 h [mm] wierzchni [mm] [mm] ≥90 > 1500 ● współczynnik połysku. krzeseł. wg PN-EN14809.8 ≥45 ≥1. gry z piłką i gimnastyki. multisportu. Dzięki miękkiej. toczące się obciążenia i dlatego polecana do tzw. ● współczynnik odbicia zwierciadlanego. Wymagania podano w tabelach 1 i 2. łokciem. wg PN-EN 1517. Wybrane wymagania techniczne dla podłóg sprężystych Wysokość Odpor. wg PN-EN 14808. usztywniający miejscowo. ● sprężysto-mieszaną (Ms).8<5. ● stopień nierówności powierzchni. wg PN-EN 1569. ale spełniające założone wymagania. polegającymi na odciążeniu aparatu ruchowego sportowca podczas biegu.Ugię. ■ odkształcenia pionowego. zapasy lub judo) są bezwzględnie konieczne.0 <75 <75 <5. niezależnie od dodatkowych mat podłogowych.3 m i 6 mm na odcinku 3m 59 .5 ≥40 ≥1. w której podłoże sprężyste punktowo zawiera komponent syntetyczny. Może być wykonywana w salach pełniących także role pozasportowe.Amor. Właściwości ochronne związane są szczególnie z wymaganiami w zakresie: ■ tarcia (poślizgu) wyznaczanego wg PN-EN 13036-4.0a) 1 2 3 4 a) jest pionowym odkształceniem komponentu punktowo-sprężystego Tabela 2. szkolnych salach gimnastycznych itp. gorzej reaguje przy upadku całym ciałem.5 <2. np. Wymagania przedstawione w tabelach 1 i 2 można podzielić oprócz użytkowych na dwie dodatkowe grupy: wymagania dotyczące bezpieczeństwa i wymagania techniczne. wg PN-EN 1516. Dobrze chroni przy upadkach.5 – Podłoga sportowa sprężysta. ● emisja formaldehydu. system Ms Mj K Amor.Ugięcie tyzacja cie tyzacja cie tyzacja [mm] [%] [mm] [%] [mm] [%] – – – – – – – – – – – – ≥45 ≤3. Widok konstrukcji zapewniającej sprężystość nawierzchni sportowej Fot.0a) ≥55 ≤3. wg PN-EN 717-1 i PN-EN 717-2. wg PN-EN 13036-7. jak również użytkowania pozasportowego.uderzenia ności potoczne [N] nia. W obiektach przeznaczonych do uprawiania sportów wyczynowych wykonuje się rozwiązania techniczne najbardziej zaawansowane. ● odporność na uderzenia. wg PN-EN 12235.5 ≥55 ≥2.0 <55 <50 <3. trybun).0 ≤3. a jednocześnie dostatecznie odporna na np. wg PN-EN 13745. Przykładem takiej nawierzchni są boiska do piłki siatkowej w Lidze Światowej.

na powierzchniach okołobasenowych. kluby fitness itp. 3. 2. na str. projektowania lub na różnym etapie wykonawczym jest kolejnych kilkadziesiąt dużych realizacji oraz wiele (choć dokładnie trudno określić ile) małych basenów hotelowych. komercyjny ciąg obsługi klienta umożliwiający korzystanie z niego osobom z zewnątrz. Najczęściej do układania płytek ceramicznych i spoinowania okładzin stosuje się systemy cemento- Fot. Basen zewnętrzny – w aquaparku Nemo Wodny Park – Dąbrowa cd. a nie tylko aquaparków czy wielofunkcyjnych basenów. niektórzy właściciele niedawno wybudowanych obiektów planują ich rozbudowę i dostosowanie do nowych potrzeb. Zgodnie z najnowszymi trendami baseny rekreacyjne mają bardzo urozmaiconą nieckę Fot. w przebieralniach. 1. Zgodnie z najnowszymi trendami większość projektowanych basenów pozwala także na realizowanie wielu różnych aktywności przy okazji kąpieli. że w Polsce jest przeszło tysiąc wszystkich obiektów basenowych. Mozaika daje nieograniczone możliwości estetycznego wykonania niecki basenowej i ścian Fot. Współgra to z najnowszymi tendencjami projektowania basenów kąpielowych. dobrego doświetlenia powierzchni. spa itp. sauny.). I nadal znajduje się wielu inwestorów zainteresowanych budową nowych obiektów tego typu. Pokrywanie okładzinami ceramicznymi skomplikowanych kształtów basenów kąpielowych zostało sprawdzone na setkach obiektów i obecnie tego typu prace nie stwarzają większych problemów. prysznicach. Obecnie w trakcie planowania. Co ciekawe. Obecnie nawet w typowych obiektach przyszkolnych coraz częściej pojawia się tzw. w strefach wejściowych i w wielu innych miejscach jako wykończenie powierzchni królują płytki ceramiczne. zaczynając już od strefy wejściowej. efektownej kolorystyki ścian i okładzin z płytek ceramicznych. Dotyczy to wszystkich nowych obiektów i poddawanych modernizacji. Z uwagi na łatwość utrzymania w czystości i wręcz nieograniczone możliwości kolorystyczne w nieckach basenu. kręgielnie. dużej urozmaiconej niecki rekreacyjnej (fotografia 1). W takich obiektach powstają więc restauracje. na ścianach hali głównej i w pomieszczeniach zaplecza rekreacyjnego (wellness. Zwiększenie atrakcyjności basenów wymaga również ciekawego ukształtowania bryły obiektu. Komfort klienta jest podstawowym kryterium decydującym o wyborze rozwiązania projektowego. W ostatnich latach bardzo często stosuje się mozaikę S Najnowsze tendencje w projektowaniu i wykonawstwie basenów kąpielowych w nieckach basenów. 62 60 6 ’2009 (nr 442) .TEMAT WYDANIA – Budownictwo sportowe zacuje się. Mozaika bowiem oprócz przepięknej kolorystyki i możliwości tworzenia dowolnych obrazów (fotografia 2 i 3) najłatwiej dopasowuje się do skomplikowanych kształtów niecki i ścian.

.

To rozwiązanie daje właścicielowi obiektu możliwość dopasowania się do zmieniających się potrzeb. których Polska ma największe zasoby w całej Europie. Należy podkreślić. np. przerzucając odpowiedzialność za szczelność tego miejsca na wykonawców. gdzie należy połączyć stal nierdzewną z okładziną najczęściej ceramiczną lub kamienną. że w przyszłości zaowocuje to powstawaniem większej liczby basenów zewnętrznych. że użytkownicy takich basenów odczuwają dyskomfort. co jest najbardziej widoczne w rynnach przelewowych. Ocenę podłóg w ramach badań typu – zarówno w zakresie bezpieczeństwa. zawierające zaprawy szpachlowe. Marek Głowacki Sopro Polska Sp. Wydaje się. jak na lustrze. Podczas eksploatacji basenów z nieckami stalowymi dużą trudność sprawia utrzymanie ich jednolitego wyglądu. jest coraz powszechniejsze i wydaje się. zamiast nauki pływania dla małych dzieci. W ostatnich latach pojawiło się wiele obiektów z wodą solankową lub termalną. a jeszcze inna do zajęć rehabilitacyjnych. że ruchome dna dopasowują się kolorystyką do istniejącego basenu. że projektanci. W przypadku budowy całorocznych basenów zewnętrznych barierą są bowiem wysokie koszty podgrzewania wody. Wykonawstwo takich basenów nie sprawiało trudności. jakie mają być w danym momencie prowadzone. np. które mają się odbyć w 2011 r. Przebadany system nawierzchni sportowej w Zespole Laboratoriów Badawczych ITB. ani zbyt twarda. że obecnie większość ekip wykonawczych dobrze już zna nowoczesne technologie i materiały odporne chemicznie używane przy układaniu płytek ceramicznych w obiektach basenowych. Podłoga. dylatacji konstrukcyjnych. Materiały te mają różną rozszerzalność cieplną. inna np. są baseny z ruchomym dnem. ITB). które są odporniejsze na agresję chemiczną. Interesującym rozwiązaniem. a te maleją przy wykorzystywaniu wód termalnych (fotografia 3). ale wobec zwiększonego zainteresowania wodami geotermalnymi prawdopodobnie w najbliższych latach powinno się to zmienić. jak i wymagań technicznych – zgodnie z normą PN-EN 14904 wykonuje się w laboratorium badawczym. które idealnie wpasowuje się w najnowsze trendy. Inna głębokość basenu wskazana jest do nauki pływania małych dzieci. zastosowany w hali sportowo-widowiskowej klubu Olimpia w Gdyni pozytywnie przeszedł kontrolę niezależnej komisji kwalifikacyjnej FIBA. Wykorzystywane są jednak dotychczas przeważnie sezonowo. Paweł Sulik 6 ’2009 (nr 442) . a ciemny i monotonny kolor niecek powoduje. kotwieniu barierek oraz w pomieszczeniach na chemikalia. Prawdopodobnie będzie się również budować więcej aquaparków i obiektów wielofunkcyjnych oraz basenów zewnętrznych wykorzystywanych przez cały rok. wykonawcy i firmy dostarczające materiały z uwagą monitorują rynek i dostosowują się do najnowszych trendów. np. zbyt szybkiej utraty właściwości bądź wystąpienia wad ukrytych. natomiast zbyt twarda nie amortyzuje uderzeń i generuje kontuzje podczas upadków.TEMAT WYDANIA – Budownictwo sportowe wo-wiążące. Badaniami „in situ” można. może być przez producenta znakowana znakiem CE (po spełnieniu dodatkowych wymagań – w tym w zakresie ZKP). jaki rodzaj konstrukcji i materiałów zastosujemy. W Polsce jest też niewiele basenów z nieckami stalowymi. dzięki czemu hala ta. jako pierwsza w Polsce. Należy zaznaczyć. Jest to szczególnie ważne w przypadku osób spędzających dłuższy czas w wodzie. Nie ma kłopotów też podczas ich eksploatacji. każda sportowa podłoga powinna zapewniać bezpieczeństwo. trenujących pływanie (w takich nieckach czują się jak w puszce konserwy). Na zbyt miękkiej nawierzchni nie można bowiem przetaczać sprzętu ani kozłować – podłoga tłumi odbicia piłki (bardzo częste zjawisko zaobserwowane podczas wykonywania ekspertyz tego typu nawierzchni). a nawet należy kontrolować zgodność założeń projektowych podłogi z parametrami wykonanej nawierzchni. Na gładkiej. przede wszystkim ze względów estetycznych. a czasami także zaprawy epoksydowe. Na gładkiej powierzchni blachy szybko powstają naloty i wytrącenia. Tą samą normą można posługiwać się pod(dokończenie ze str. w Polsce. uszczelniające.o. które od niedawna obowiązują. Wymagania na wewnętrzne nawierzchnie sportowe Podłoga nie powinna być ani zbyt miękka. błyszczącej blasze widoczne jest bowiem każde zarysowanie i osad. z powodu nieuzyskania oczekiwanych parametrów. że również wybrani krajowi producenci podłóg sportowych mogą się pochwalić spełnieniem wymagań normowych. gdzie głównie należy stosować zaprawy epoksydowe. czas kontroli obiektów zrealizowanych. funkcjonalność i trwałość w przewidzianym zakresie stosowania. Przeprowadzenie tych czynności pozwala uniknąć rozczarowań np. W tym przypadku możliwe jest dostosowanie głębokości basenu do aktualnych potrzeb i rodzaju zajęć. że w najbliższym czasie nadal będzie się dążyć do rozszerzania funkcji basenów oraz poprawy ich komfortu i estetyki. w wiele lat po wybudowaniu obiektu wprowadzanie zajęć klasy sportowej. Tak więc niezależnie od tego. Warto podkreślić. Olbrzymie i niesłabnące od lat zainteresowanie inwestorów budową i modernizacją różnego typu basenów i wzrost standardów życia powodują. lub przy wpustach. Anna Policińska-Serwa dr inż. różne odcienie arkuszy blachy i lekkie pofalowanie powierzchni. 62 mgr inż. Najczęściej mają one nieckę żelbetową obłożoną płytkami ceramicznymi. została zakwalifikowana jako obiekt przeznaczony do rozgrywania Mistrzostw Europy w Koszykówce Mężczyzn. z o. 59) mgr inż. Na razie w Polsce takich obiektów jest niewiele. do treningu pływaków. Tego typu niecki wymagają regularnego ręcznego czyszczenia. klejowe i fugowe. Niecki stalowe spawa się na budowie z gotowych elementów i widoczne są miejsca spawów. a producenci niecek stalowych nie podają rozwiązania tego detalu. Wykorzystywanie wód termalnych. która uzyska pozytywną ocenę laboratorium akredytowanego w instytucie notyfikowanym (w Polsce takie badania wykonuje np. używane do doszczelnień miejsc krytycznych. Wadą systemową niecek ze stali nierdzewnej jest konieczność wykonania przejścia na styku z powierzchniami okołobasenowymi.

którzy przedstawiają najnowsze wyniki z sektora budowlanego oraz prognozują sytuację. powinniśmy takiej pomocy udzielić. infrastruktura komunikacyjna. jako że mamy potencjał wykonawczy. w których mamy bardzo dobrych fachowców. jeśli chodzi o infrastrukturę? ZB: Jesteśmy daleko w tyle. To wszystko można nadrobić. iż czerwcowy numer miesięcznika „Materiały Budowlane” poświęcony jest budownictwu sportowemu. Poza tym staramy się pomóc małym i średnim przedsiębiorcom w rozwoju lub wręcz propagujemy powstawanie małych firm usługowych w wielu specjalnościach niszowych. W inżynierii budowlanej prawie wszystko jest już możliwe. Mam tutaj na myśli przykład polskiego hydraulika. co może być wykorzystane przez firmy w strategiach zarządzania. specjalistów i mate- NJ: Ze względu na to. przedstawiciele Ministerstwa Infrastruktury. Polskiej Unii Dystrybutorów Stali. Biorą w nich udział eksperci z branży. lwowskim. np. jeśli chodzi o stan przygotowań mimo tego. ale występujemy przeciwko tym. Pojawia się więc pytanie. Balana NJ: Minęły już dwa lata od podjęcia decyzji. Jesteśmy w innych uwarunkowaniach gospodarczych niż stare kraje UE. Podkreślam. poszukiwanych na rynkach zjednoczonej Europy i innych krajów świata. Polskiego Związku Producentów Kruszyw i inni. Wiceprzewodniczącym Komitetu Budownictwa przy Krajowej Izbie Gospodarczej. polskich murarzy i innych specjalistów oferujących usługi remontowe w Wielkiej Brytanii i Irlandii. ale będzie to znowu kwestia ceny. gastronomiczna i handlowa. uruchamiając drugą lub trzecią zmianę. ale nie tragicznie. są cykliczne spotkania poświęcone monitoringowi rynku budowlanego. które nie spełniają wymagań stawianych wyrobom budowlanym wprowadzonym do obrotu na polskim rynku. że polscy konserwatorzy zabytków to najwyższej klasy specjaliści na rynku światowym. jeśli chodzi o hotele i infrastrukturę. że organizatorami Mistrzostw EuropyEuro2012będąPolskaiUkraina. ale to odpowiednio kosztuje. że w Polsce wszystko ma charakter bardzo akcyjny. Fot. że zbyt mało się mówi i dzieje w sferze takiego budownictwa. czy nas stać na ślamazarne przygotowania. Możemy dziś mówić o wielu brakach. hotelowa. riały. rozmawia Natalia Jaworska Natalia Jaworska: Jak ocenia Pan obecną sytuację w budownictwie? W jaki sposób Krajowa Izba Gospodarcza mogłaby pomóc firmom budowlanym w przezwyciężeniu kryzysu? Zbigniew Bachman: Obecną sytuację w budownictwie oceniam źle. a tym samym zwiększa pojemność tego rynku dla polskich producentów. 66) 6 ’2009 (nr 442) 63 . J. Polskie wyroby budowlane mają obecnie często lepszą jakość niż wyroby produkowane w starych krajach UE. jak i tubylcy. jak i Ukrainie. tylko zależy od ceny. Krajowa Izba Gospodarcza przez swoje izby członkowskie eliminuje z rynku zagraniczne wyroby niespełniające podstawowych wymagań technicznych i formalnych. Należy również podkreślić. Skoro największe problemy występują w woj.Budownictwo sportowe – TEMAT WYDANIA Mierny stan przygotowań do Euro 2012 Ze Zbigniewem Bachmanem. Ratunkiem dla polskich firm jest znalezienie dodatkowych rynków zbytu. Można wprawdzie rozpocząć prace dopiero za rok i też zdążymy. Jestem zaniepokojony. a w szczególności Ministerstwa Sportu i Turystyki? ZB: Jest mi przykro. (dokończenie na str. To powinno stać się maksymą solidarności budowlańców. Jedną z form pomocy. co Pan myśli o budowie obiektów sportowych? Czy ich rola jest należycie doceniana? Jak ocenia Pan w tej kwestii rolę rządu. jakiej udziela Krajowa Izba Gospodarcza firmom budowlanym. Stosunek administracji państwa do deweloperów doprowadził do różnych wypaczeń inwestycyjnych. bo to naruszałoby zasady wolnego rynku. z którego będą korzystali zarówno przyjezdni na mistrzostwa. Powinniśmy różnymi metodami pomóc zarówno sobie. że niektóre obiekty sportowe są realizowane zgodnie z harmonogramem. nie jesteśmy przeciwko wyrobom z zagranicy. np. to my. zgodnie ze słowami Julii Tymoszenko: „Dwa kraje jedna drużyna”. Jak ocenia Pan obecny stan przygotowań do mistrzostw. a ponadto konkurencyjne ceny.

b) stężenie z zastosowaniem pilastra z płyt gipsowych: 1 – klej gipsowy. W systemie MultiGips zaleca się stosowanie przekładek elastycznych z korka prasowanego grubości 5 mm. była wielofunkcyjna hala sportowa we Wrocławiu przy ul.5%. a także w części socjalnej budynków sportowych (szatnie. tel. L– długość) Grubość ściany [mm] 100 80 Przegroda typu 1a (bez otworów) Przegroda typu 1b (bez otworów i dużej wysokości) Przegroda typu 2 (z otworami) Przegroda typu 3 (ściany niepołączone górą ze stropem) 4 6 Rys. zwłaszcza o konstrukcji stalowej. Bloki MultiGips mogą być stosowane do obudowy pionowych elementów nośnych (słupy stalowe. Mickiewicza Projektując obiekty o dużej powierzchni. które wkleja się w szczeliny dylatacyjne. i dotychczas stan przegród nie budzi zastrzeżeń. z o.o. (+48 022) 369-65-90 fax (+48 022) 369-65-92 www. Długości odcinków między dylatacjami powinny być 2 – 3-krotnie większe niż wysokość ścian. natryski. c) stężenie wykonane ze słupka drewnianego: 1 – klej gipsowy. 1. 1. należąca do kompleksu Stadionu Olimpijskiego (fotografia 2). Mickiewicza. występuje często potrzeba zwiększenia odporności ogniowej konstrukcji. W efekcie w przegrodzie nie występują żadne pustki. 2. w których mogłyby się gromadzić owady.ciany z bloków MutiGips charakteryzują się dużą szczelnością. 2. Ś Zastosowanie bloków w budownictwie sportowym Fot. VG-ORTH POLSKA Sp. które dzięki impregnacji stosowanej w procesie produkcyjnym charakteryzują się obniżoną nasiąkliwością (klasa H1 – do 2.5 m działowe znacznej długości. Przegroda ogniowa z bloków MultiGips o odporności ogniowej EI 240 do wysokości 7.pl mgr inż. żelbetowe) oraz pionów instalacyjnych i wentylacyjnych. w którym wykonano ściany działowe z bloków gipsowych. w których powinno się wykonywać dylatacje z uwagi na możliwość ich pękania z powodu kumulacji naprężeń. Przykładowe stężenia pionowe ścian z płyt gipsowych wg PN-EN 15318: a) stężenie wykonane ze słupka metalowego: 1 – przekładka elastyczna. pomieszczenia odnowy biologicznej itp.5 m – ścianę podwójną z bloków gipsowych grubości 80 mm. Wszystkie ściany działowe zaprojektowano i wykonano z bloków MultiGips grubości 8 i 10 cm. Na rysunku 1 pokazano przykłady wzmocnień pionowych wg PN-EN 15318. pleśń lub mikroorganizmy. Schemat wykonania dylatacji Dopuszczalne wymiary pojedynczych przegród z bloków grubości 80 i 100 mm. należy mieć na uwadze maksymalne wymiary ścian działowych.in. Ściana ta ma odporność ogniową EI 240 i może być stosowana m. gdyż pełnościenne elementy gipsowe są łączone z zastosowaniem bardzo cienkiej warstwy kleju gipsowego. H – wysokość. Norma PN-EN 15318 Projektowanie i zastosowanie płyt gipsowych podaje dopuszczalną wysokość. drewniane. Rys. Na etapie projektowania budynków ze ścianami działowymi dużych wymiarów z bloków gipsowych MultiGips sugerujemy kontakt z konsultantami technicznymi firmy MultiGips. System MultiGips zawiera rozwiązanie także przegrody ogniowej wysokości do 7.multigips. Obiekt wybudowano w 1999 r. długość i pole powierzchni ścian w zależności od rodzaju bloków gipsowych oraz od schematu statycznego przegrody. klasa H2 – do 5%. połączonych przewiązkami z tych samych bloków (fotografia 1).). Hala Sportowa we Wrocławiu przy ul. Z tego powodu system MultiGips jest rekomendowany do stosowania w obiektach ochrony zdrowia. usytuowane najczęściej w narożach przecinających się ścian (rysunek 2). W obiektach halowych. W przypadku ich przekroczenia można stosować stężenia pionowe lub poziome ścian. poziom naprężeń wysoki (S – pole powierzchni. W budynkach sportowych o konstrukcji szkieletowej często są stosowane ściany Pierwszym obiektem sportowym w Polsce. W pomieszczeniach o podwyższonej wilgotności wykorzystuje się bloki MultiGips-hydro. którzy służą doradztwem i pomocą w opracowywaniu optymalnych rozwiązań. do oddzielania stref pożarowych w halach sportowych. zgodnie z PN-EN 12859). Tomasz Kania 64 6 ’2009 (nr 442) . 2 – przekładka elastyczna S max H max L max S max H max L max S max H max L max S max H max L max [m2] [m] [m] [m2] [m] [m] [m2] [m] [m] [m2] [m] [m] 24 32 6 8 10 8 18 24 10 12 18 24 5 8 7 8 16 18 5 7 Fot. Odporność ogniowa ściany z bloków gipsowych grubości 80 mm wynosi EI 180. a ścian grubości 100 mm EI 240. Wymagania normowe dla ścian z bloków gipsowych pełnych grubości 80 i 100 mm zestawiono w tabeli. 2 – metalowy element usztywniający.

.

byłyby już na ukończeniu. organów samorządowych. więc inwestycje rozpoczniemy najwcześniej w marcu. nabywania nieruchomości za słusznym i natychmiastowym odszkodowaniem. uproszczenia procedur dotyczących zamówień publicznych związanych z inwestycjami strategicznymi dla Euro 2012 oraz skrócenia terminu uzyskiwania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach inwestycji. Pana Ministra Grabarczyka znam jako posła. 63) Budowa boisk piłkarskich. przebudowie lub remoncie stadionów oraz innych obiektów budowlanych. a to już jest niezależne od Ministra Infrastruktury. kortów tenisowych.TEMAT WYDANIA – Budownictwo sportowe Nowelizacja przepisów uprości realizację inwestycji na Euro 2012 Andrzej Arendarski Prezes Krajowej Izby Gospodarczej dróg krajowych przez odpowiednie organy administracyjne w terminie 2 tygodni. realizację i zakończenie przypisuje się Ministrowi Infrastruktury. pozwolenie na budowę otrzymamy dopiero na Boże Narodzenie. powinna być normalnością. a nie akcją jedynie ze względu na mistrzostwa. pensjonatów i innych niezbędnych obiektów). A 2012 rok coraz bliżej. Ministra Sportu i Turystyki. Już w momencie przyznania Polsce i Ukrainie organizacji Euro 2012 jasne było. aby nie doszło do sytuacji. których rozpoczęcie. że gdyby to zależało tylko od jego podpisu. 66 6 ’2009 (nr 442) . które są celami publicznymi i inwestycjami celu publicznego. znoszącą część barier administracyjnych. Jakie. aquaparków. basenów. że bez zmiany procedur administracyjnych nie zdążymy na czas przygotować odpowiednio całej imprezy. a zaniedbania z czasów młodości dopiero się ujawnią. wicewojewodę łódzkiego. zdrowy duch”. hoteli. jak i wszystkim zainteresowanym. mają zapewnić spółki celowe powołane przez przepisy nowelizowanej ustawy. Najsmutniejsze jest to. Życzyłbym zarówno Panu Ministrowi. przepisy nie są tworzone tak szybko. a także infrastruktury koniecznej do jej sprawnego przebiegu. NJ: Dziękuję za rozmowę. Niestety. stąd też dane statystyczne dotyczące młodych Polaków są zatrważające. potem sezon zimowy. Środowisko przedsiębiorców apelowało o niezwłoczne ustanowienie nadzwyczajnych regulacji prawnych w zakresie m. przedsięwzięcia Euro 2012 w trybie specustawy. Zapisy nowelizacji zakładają m. Wydaje mi się. tras rowerowych i narciarskich. Rozdzielono w niej istotne dla przygotowań do Euro 2012 przedsięwzięcia realizowane przez podmioty publiczne od innych inwestycji. procedura odwoławcza trwa do września.in. to wszystkie obiekty. były przyczyny odrzucenia Krakowa i Chorzowa? ZB: Odrzucenie tych dwóch miast odbieram z przykrością. NJ: Michel Platini – szef Komitetu UEFA utrzymał decyzję o organizacji mistrzostw w czterech miastach Polski. które mogą być wykonane przy udziale kapitału prywatnego. W Polsce zdecydowanie za mało jest obiektów użyteczności publicznej w porównaniu ze starymi krajami Unii. a przez sądy w terminie miesiąca. W kwietniu br. NJ: Co sądzi Pan o postępie prac inwestycji drogowych i kolejowych? Czy zdążymy z budową autostrad A1 i A2. Mam jednak poważne obawy. Rolę rządu. w której człowiek żyje i funkcjonuje. jak życzyliby sobie przedsiębiorcy. powinna zawsze towarzyszyć budownictwu mieszkaniowemu. uproszczenie procedur administracyjnych i umożliwiają prywatnym inwestorom realizację inwestycji zakwalifikowanych jako tzw. jak obiecuje Pan Minister Grabarczyk? ZB: Postęp prac w inwestycjach pozostawia wiele do życzenia. budowie. jakie już dobrze znamy. co będzie z jakością tych obiektów. Młodzież ma coraz więcej problemów zdrowotnych. Chorzów i Kraków zawsze były związane z renomowanymi klubami sportowymi. Z kolei realizację przedsięwzięć polegających na projektowaniu.in. Inwestycje polegające na rozbudowie zaplecza turystyczno-rekreacyjnego będzie można realizować przy udziale kapitału prywatnego (budowa centrów pobytowo-szkoleniowych. Mówiliśmy też o trybie rozpatrywania odwołań związanych z lokalizacją i budową Mierny stan przygotowań do Euro 2012 (dokończenie ze str. skoczni narciarskich. wg Pana. udało się wreszcie znowelizować ustawę o przygotowaniu finałowego turnieju Mistrzostw Europy w Piłce Nożnej UEFA Euro 2012. Podobno „w zdrowym ciele. spółdzielni mieszkaniowych oraz deweloperów można więc ocenić miernie. że nowe obiekty przed oddaniem do użytkowania nadają się od razu do remontu. że w obszarach drogowych i kolejowych przetargi rozstrzygamy w czerwcu.

TEMAT WYDANIA – Budownictwo sportowe

ielkość basenu to sprawa bardzo indywidualna. Baseny rodzinne bądź w hotelach lub pensjonatach są zazwyczaj niewielkich rozmiarów, inne są wymiary i kształt basenów sportowych. Istotne jest, aby kształt basenu był dostosowany do funkcji, jakie ma spełniać. Zalecenia projektowo-wykonawcze są takie same dla basenów sportowych, rekreacyjnych czy rodzinnych. Pamiętać należy, że basen to nie tylko niecka, ale także dodatkowe pomieszczenia użytkowo-funkcjonalne i techniczne oraz instalacje niezbędne do normalnego użytkowania obiektu. Niecka i elementy jej wyposażenia narażone są na stałe oddziaływanie wody pod ciśnieniem (w przypadku basenów leczniczych czy solankowych także wody zawierającej agresywne składniki), co wymusza stosowanie nie tylko materiałów odpowiedniej jakości, ale przede wszystkim poprawnych technologicznie rozwiązań, uwzględniających rzeczywiste warunki pracy niecki wraz z wyposażeniem zarówno na etapie projektowania, jak i wykonawstwa. Wszystkim znane jest zjawisko „potaniania” systemów, polegające na stosowaniu każdego z materiałów pochodzącego z innej firmy, np. uszczelnienia zespolonego, zaprawy klejącej i spoinującej oraz materiałów do wypełniania dylatacji czterech różnych producentów, bo tak wychodzi najtaniej. Rezultaty takiej pozornej oszczędności mogą być jednak bardzo kosztowne. Profesjonalne podejście do zagadnień związanych z basenami wymusza stosowanie systemów jednego producenta, dlatego w ofercie marki Weber Deitermann znajdują się materiały do: ■ naprawy i przygotowania podłoża; ■ wykonania hydroizolacji; ■ klejenia i spoinowania okładzin basenowych. Tak bogata gama materiałów jest konieczna, aby możliwe było wykonanie robót niezbędnych z technologicznego punktu widzenia.

W

Hydroizolacje i okładziny ceramiczne niecek basenowych

W przypadku basenów remontowanych zazwyczaj konieczna jest naprawa betonu niecki. Do naprawy spękań i zarysowań służy dwuskładnikowa żywica epoksydowa, np. EUROLAN FK Iniekt marki Weber Deitermann. Jest to bezrozpuszczalnikowa żywica o niskiej lepkości pozwalająca na siłowe zamknięcie (sklejenie) rys. Do napraw i reprofilacji niecek mogą służyć zaprawy naprawcze typu PCC z systemów naprawy konstrukcji betonowych i żelbetowych. W przypadku wyrobów marki Weber Deitermann będą to np.: ● systemy betonu naprawczego PCC I (Cerinol ES 4/ES 8); ● systemy betonu naprawczego PCC II (Cerinol RM); ● system naprawy betonu Cerinol FM. Zawierają one zaprawę do zabezpieczenia zbrojenia, wykonania warstwy sczepnej oraz zaprawy naprawcze pozwalające na reprofilację ubytków głębokości nawet 10 cm. W niektórych sytuacjach mogą być stosowane zaprawy na spoiwie epoksydowym, np. HARZ FM 93. Często stosowany jest także polimerowy modyfikator, np. EUROLAN HL, dodawany do wody zarobowej wówczas, gdy prace wy-

O ostatecznym efekcie decyduje poprawne zastosowanie kompletnego rozwiązania techniczno-materiałowego

68

6 ’2009 (nr 442)

Budownictwo sportowe – TEMAT WYDANIA

Klejenie i spoinowanie okładzin ceramicznych

konuje się z zastosowaniem tradycyjnych zapraw cementowych. Użycie tego typu zapraw pozwala także na skoordynowanie wymiarów surowej niecki basenowej z wymiarami i kształtami detali oraz wymiarami okładziny ceramicznej, kształtek przelewowych, drabinek itp. System hydroizolacji niecek basenowych to komplet materiałów pozwalających na uzyskanie ciągłej i szczelnej powłoki oraz odpowiednie uszczelnienie rynien przelewowych, dylatacji, reflektorów, odpływów, obsadzeń drabinek itp. Podstawowym składnikiem są elastyczne mikrozaprawy uszczelniające (szlamy), np. Superflex D2 oraz Superflex D1 marki Weber Deitermann. Ich podstawowym składnikiem jest cement, selekcjonowane kruszywo o odpowiednim stosie okruchowym oraz modyfikatory i dodatki. Szlamy mineralne stosowane są w basenach wypełnionych wodą wodociągową. Baseny solankowe, z wodą morską oraz rehabilitacyjne wymagają zazwyczaj uszczelnienia z chemoodpornej, reaktywnej i elastycznej żywicy. Taką rolę może pełnić Superflex 40/40S marki Weber Deitermann, dwuskładnikowe, elastyczne uszczelnienie podpłytkowe z żywicy epoksydowej. Specjalnie dobrany skład pozwolił na uzyskanie materiału o elastyczności żywicy poliuretanowej oraz chemicznej odporności żywicy epoksydowej. Podkreślić należy, że parametry materiałów hydroizolacyjnych znacznie przekraczają wymagane minimum, np. przyczepność do podłoża szlamu Superflex D2 wynosi ponad 2 MPa (wymagane min. 0,5 MPa) przy zdolności mostkowania rys > 1,5 mm. System hydroizolacji uzupełniają taśmy i kształtki uszczelniające pozwalające na uszczelnienie trudnych i krytycznych miejsc, takich jak dylatacje (zwłaszcza dylatacja główna pomiędzy niecką a plażą), przelewy i skimmery, miejsca obsadzenia napływów i wpustów, reflektorów, słupków itp. Oczywiście konieczne jest uprzednie poprawne i stabilne obsadzenie tych elementów. W tym przypadku marka Weber Deitermann dysponuje sprawdzonymi rozwiązaniami. Równie wysokie wymagania stawia się materiałom do klejenia i spoinowania ceramiki basenowej. Ciągłe oddziaływanie wody basenowej oraz mycie i dezynfekcja powierzchni, to czynniki mogące w sposób istotny pogorszyć trwałość ceramiki. Na plażach, zwłaszcza podgrzewanych, dochodzi ponadto do silnego parowania wody, co wiąże się z powstawaniem osadów wymagających częstego usuwa-

nia. W przypadku basenów otwartych ma miejsce również oddziaływanie czynników atmosferycznych oraz dodatkowe obciążenia, zwłaszcza termiczne. Do klejenia ceramiki stosuje się zaprawy cementowe, np. Deitermann KM Flex Plus, Deitermann KM Flex oraz Deitermann KMH Flex. Są to wysokomodyfikowane, elastyczne, cienko- i średniowarstwowe zaprawy klejące, o bardzo wysokich parametrach (przykładowo, przyczepność kleju Deitermann KM Flex do podłoża przewyższa 2 MPa), zdolne do przenoszenia ograniczonych deformacji podłoża. Deitermann KMH Flex jest upłynnionym klejem, pozwalającym na łatwe ułożenie płytek bez pustych przestrzeni przy nakładaniu kleju tylko na podłoże. Przy lekkim nacisku płytki klej rozpływa się pod jej spodnią powierzchnię, umożliwiając klejenie na pełne podparcie. Tam, gdzie występuje agresja chemiczna (baseny solankowe czy z wodą morską), do klejenia stosuje się np. klej Deitermann Multipox FK. Jest to epoksydowa dwuskładnikowa zaprawa klejąca i spoinująca, odporna na działanie: czynników atmosferycznych (cykle zamarzania i odmarzania), ciepła (odporność termiczna od -20 °C do +100 °C), szok termiczny (spowodowany uderzeniem strumienia pary) oraz agresję chemiczną. Do spoinowania mogą być stosowane zaprawy cementowe, np. Cerinol F 20 oraz epoksydowe, np. Deitermann Multipox FK. Należy pamiętać, że obciążenie spoin w basenach jest większe niż np. na elewacjach czy nawet na balkonach. W tym przypadku nie chodzi tylko o obciążenia termiczne (choć w przypadku basenów otwartych są one bardzo wysokie). Chemiczne oddziaływanie środków dezynfekujących znajdujących się w wodzie, ruch wody oraz okresowe czyszczenie niecki za pomocą urządzeń ciśnieniowych powoduje osłabienie struktury spoiny, dlatego też zalecane jest spoinowanie płytek ceramicznych zaprawą epoksydową, m.in. Deitermann Multipox FK. Jeżeli nawet do spoinowania stosuje się fugę cementową, strefę falowania wody, przelewy oraz plaże (przynajmniej do dylatacji głównej) należy spoinować zaprawą epoksydową. Materiał ten w stanie niezwiązanym jest emulgowany wodą, co znacznie ułatwia czyszczenie płytek i kształtek. marka Weber Deitermann
6 ’2009 (nr 442)

mgr inż. Maciej Rokiel

69

Łukasz Drobiec* dr inż. O ile takie postępowanie w przypadku belek jest jak najbardziej uzasadnione. trójkąta równobocznego o długości boku określonej efektywną długością nadproża (rysunek 3a). żeby w zestawieniu obciążeń na belkę przyjmować wszystkie siły zlokalizowane w obrębie Rys. Przy określaniu sił wewnętrznych belek wysokich EC-6 zaleca brać pod uwagę wszystkie obciążenia znajdujące się * Politechnika Śląska Określenie sił wewnętrznych rtykuł zamyka cykl publikacji poświęconych zginaniu w ujęciu PN-EN 1996-1-1:2006 (EC-6). która zaleca.5. 3. W przypadku sił skupionych usytuowanych w obrębie rozpiętości efektywnej i w odległości nie większej niż 250 mm od górnego naroża trójkąta zaleca się dodatkowo uwzględnić obciążenie skupione w sposób pokazany na rysunku 3b.MURY dr inż. a) b) Mury traktowane jako belki zginane Rys. powiększonej o wysokość użyteczną przekroju d przyjęto z normy brytyjskiej BS5628:1:1992. jako odległości między osiami podpór lub odległości w świetle otworu. Norma nie uwzględnia zasad obliczania zbrojonych części konstrukcji murowanych – ścian i słupów poddanych obciążeniom pionowym. jak to miało miejsce w projekcie Eurokodu. tym bardziej. charakteryzujące się stosunkiem wysokości ściany powyżej otworu do rozpiętości efektywnej belki mniejszym niż 0. W tym numerze zostaną przedstawione zasady obliczania i sprawdzania nośności murów zginanych w płaszczyźnie. zaś siły powyżej niego przejmowane są przez łuk i przekazywane na ściany znajdujące się wokół otworu (rysunek 1). analizując belki wysokie należy przyjmować wszystkie obciążenia zlokalizowane powyżej otworu. W ścianie powyżej otworu powstaje łuk i następuje redystrybucja sił wewnętrznych. Zgodnie z obecnymi zaleceniami. efekt przesklepienia łukowego. że PN-EN 1996-1-1:2006 nie wprowadza pojęcia murowanych tarcz. Sposób zestawiania obciążeń na belkę wg DIN 1053-1 Rys. belek wysokich. Efekt przesklepienia łukowego Mury zginane w płaszczyźnie. a w szczególności murowanych i zespolonych nadproży oraz tzw.5. Sposób określania rozpiętości efektywnej belek. choć bezpieczne. Typowy obraz zarysowań nadproża W rozdziale 5. Adam Piekarczyk* A Mury poddane zginaniu w ujęciu normy PN-EN 1996-1-1:2006 Ściany zginane w płaszczyźnie powyżej rozpiętości efektywnej. że i w tym przypadku wszystkie obciążenia działające na belkę powinny być uwzględniane w zestawieniu obciążeń. Problematykę wytrzymałości muru na zginanie oraz nośności niezbrojonych ścian zginanych z płaszczyzny omówiono w „Materiałach Budowlanych” (4/2009). Zniszczenie następuje przez ukośne zarysowanie muru nad otworem. graniczne stosunki rozpiętości efektywnej do wysokości efektywnej zginanych w płaszczyźnie belek i ścian oraz zasady redystrybucji sił wewnętrznych. o tyle zapis dotyczący belek wysokich budzi pewne kontrowersje. a jedynie elementów zginanych. należy jednak rozumieć. Mur znajdujący się pod łukiem obciąża bezpośrednio belkę. PN-EN 1996-1-1:2006 rozróżnia przypadek belki oraz belki wysokiej – gdy stosunek wysokości ściany powyżej otworu do rozpiętości efektywnej belki wynosi co najmniej 0. Obliczenia murowanych belek zginanych w płaszczyźnie przeprowadza się podobnie jak murów zginanych z płaszczyzny o przekroju pro- 70 6 ’2009 (nr 442) . natomiast zasady wymiarowania zbrojonych ścian zginanych z płaszczyzny w numerze 5/2009.5. 2. Postępowanie to. biegnące od naroży otworu pod kątem 45 ÷ 60° (rysunek 2). W konstrukcjach tego typu występuje bowiem zazwyczaj tzw. Zapisu tego nie ma w podrozdziale dotyczącym belek. Radosław Jasiński* dr inż.2 PN-EN 1996-1-1:2006 zawarto zalecenia dotyczące określania rozpiętości efektywnej murowanych belek. nie jest zgodne z mechanizmem pracy i zniszczenia obserwowanym w murach zginanych w płaszczyźnie. Efekt przesklepienia łukowego uwzględniono w normie niemieckiej DIN 1053-1. nazywane są belkami. 1. W przypadku belek wysokich jako rozpiętość efektywną EC-6 zaleca przyjmować zwiększoną o 15% rozpiętość w świetle.

MURY
stokątnym pojedynczo zbrojonym. Przypadek taki opisano w artykule zamieszczonym w „Materiałch Budowlanych” 5/2009. Nośność belki sprawdza się wg wzoru MRd = As • fyd • z (wzór 1 w „Materiałach Budowlanych” 5/2009), przyjmując ramię sił wewnętrznych z = d – 0,5 x = d (1 – 0,5 x/d) (wzór 3 w „Materiałach Budowlanych” 5/2009). Obowiązują tu również zalecenia odnośnie nieprzekroczenia dopuszczalnych naprężeń w ściskanej strefie przekroju (wzory 7 i 8 na str. 48 w „Materiałach Budowlanych” 5/2009). lub z = 0,4 h + 0,2 lef z = 0,7 lef (2) (1) wymi obciążeniami ściany, trzeba sprawdzić warunek stateczności wg pkt 6.1.2. Ponadto belkę wysoką należy sprawdzać na obciążenia pionowe w obrębie jej stref podporowych. Podobnie jak w przypadku belek, oprócz wyznaczenia nośności na zginanie, należy sprawdzić warunek nośności na ścinanie wg zależności: gdzie: VEd ≤ VRd (5)

gdzie:

lef – rozpiętość efektywna belki określana wg pkt 5.5.2.2 (rysunek 5); h – wysokość belki wysokiej.

Aby możliwe było traktowanie elementu jako belki wysokiej (rysunek 4), musi być spełniony warunek, że wysokość muru (ściany) nad otworem powinna być większa od ½ rozpiętości efektywnej, obliczanej ze wzoru lef = 1,15 lcl (lcl – rozpiętość w świetle otworu). Jeżeli wysokość ściany jest mniejsza od połowy rozpiętości obliczeniowej otworu, wówczas obliczenia należy wykonać jak dla belki murowanej.

Mury traktowane jako belki wysokie

VEd – obliczeniowa siła poprzeczna na krawędzi podpory; VRd – nośność obliczeniowa na ścinanie muru niezbrojonego.:

Jednocześnie nośność MRd obliczona z zależności (2) pkt 6.6.2 normy nie może być większa, niż wynika to z warunku nieprzekroczenia granicznych naprężeń w strefie ściskanej: ● dla elementów murowych grupy 1 innych niż wykonane z betonu na lekkich kruszywach: ● dla elementów murowych grupy 2, 3 i 4 oraz grupy 1 wykonanych z betonu na lekkich kruszywach: gdzie: MRd ≤ 0,3 • fd • b • d2 (4) MRd ≤ 0,4 • fd • b • d2 (3)

Rys. 5. Zasady określania rozpiętości obliczeniowej

Eurokod określa, że nośność na ścinanie oblicza się wg pkt 6.7.4: VRd = fvd • b • 1,3 • z (6)

Obliczanie murowanych zginanych belek wysokich wykonuje się zgodnie z pkt 6.6.2 normy PN-EN 1996-1-1:2006, rozważając warunki równowagi przekrojowej dla danego położenia osi obojętnej. Jednocześnie należy pamiętać, że zbrojenie w tego typu elementach powinno być umieszczone w spoinach wspornych (tzw. zbrojenie strukturalne wg PN-EN-845-3:2003). Przy obliczaniu zbrojenia przyjmuje się belkę-ścianę jako wolnopodpartą. Nośność na zginanie MRd belek wysokich można obliczać z zależności (2) pkt 6.6.2 normy, w której: As – pole przekroju poprzecznego zbrojenia w dolnej części belki wysokiej; fyd – obliczeniowa wartość wytrzymałości stali zbrojenia; z – ramię działania sił wewnętrznych, które powinno być przyjmowane jako mniejsza z następujących wartości:

Rys. 4. Zbrojenie w belkach wysokich: 1 – zbrojenie

Norma zaleca, aby pręty zbrojeniowe były dłuższe niż całkowita rozpiętość efektywna belki lef i miały odpowiednią długość zakotwienia przyjętą zgodnie z pkt 8.2.5. Ponadto zaleca się, aby w celu ograniczenia zarysowania zbrojenie w spoinach wspornych umieszczać powyżej zbrojenia głównego, na wysokości równej mniejszej z wartości 0,5lef lub 0,5d od dolnej krawędzi belki (pkt 6.3.4 (3)). Z uwagi na możliwość wyboczenia ściskanej strefy belki wysokiej (utratę płaskiej postaci zginania), spowodowanej piono-

b – szerokość belki; d – wysokość efektywna przekroju belki, która może być przyjmowana jako 1,3z; fd – wytrzymałość obliczeniowa muru na ściskanie w kierunku działającego obciążenia, wyznaczona wg 2.4.1 i 3.6.1 lub betonu wypełniającego, wyznaczona wg 2.4.1 i 3.3, obowiązuje wartość mniejsza.

W PN-99 i PN-07 przy wyznaczaniu nośności wg wzoru (6) zamiast wytrzymałości na ścinanie fvd przyjmuje się wytrzymałość obliczeniową na ścinanie w kierunku prostopadłym do spoin wspornych fvvd. Ze względu na fakt, że dla tych samych murów zazwyczaj fvd ≤ fvvd , przyjęcie w EC-6 wartości fvd powoduje bezpieczne niedoszacowanie nośności w stosunku nośności obliczonej wg przepisów krajowych. Oprócz belek i belek wysokich w praktyce często spotyka się przypadek, w którym wysokość muru nad otworem spełnia warunek h > lef i wówczas belkę należy obliczać jako tarcze. Z uwagi na dużą złożoność zagadnienia przypadek taki nie został szczegółowo omówiony w Eurokodzie. Obliczenia takich elementów należy wykonywać zgodnie z literaturą przedmiotu. W normie PN-EN 1996-1-1:2006 przedstawiono ogólne zasady obliczania nadproży murowych opartych na belkach. Zakłada się, że belki wykonuje się jako prefabrykowane zbrojone lub sprężone współpracujące z murem znajdującym się powyżej nadproża. Belki traktowane są jak element roz6 ’2009 (nr 442)

fvd – obliczeniowa wytrzymałość muru na ścinanie, otrzymana wg pkt 2.4.1 i 3.6.2, dla średnich naprężeń pionowych nad ściskaną częścią ściany, dla której ustalana jest nośność na ścinanie; b – szerokość przekroju belki wysokiej.

gdzie:

Nadproża zespolone

71

MURY
ciągany, a ich sztywność jest mała w porównaniu ze sztywnością muru powyżej. Przy takich założeniach obliczenia można prowadzić wg pkt 6.6.4 pod warunkiem, że długość oparcia końców prefabrykowanego nadproża nie jest mnisza niż 100 mm lub długość zakotwienia prętów zbrojeniowych (rysunek 6). spoinami czołowymi uzależnione jest od sposobu wykonania nadproża (rysunek 8). Zaproponowana metoda polega na sprawdzeniu naprężeń w pasie rozciąganym, ściskanym i ścinanym krzyżulcu. Sprawdzenie pasa rozciąganego polega na wyznaczeniu siły rozciągającej (moment przez ramię sił wewnętrznych), obliczeniu potrzebnego zbrojenia i porównaniu ze zbrojeniem istniejącym. Sprawdzenie pasa ściskanego uzależnione jest od jego położenia. Jeżeli znajduje się w wieńcu żelbetowego stropu, wówczas naprężenia ściskające σb muszą być mniejsze od dopuszczalnych naprężeń ściskających w betonie σb, dop: gdzie: (7) W przypadku, gdy strefa ściskana znajduje się w murze, należy sprawdzić wytrzymałość elementów murowych na docisk ze wzoru (8) oraz przewiązania muru na ścinanie w najwyższej spoinie wspornej wg wzoru (9). (8) gdzie:

72

Nośność nadproży zespolonych badali Schmidt i Schubert. Przedmiotem badań były nadproża, których część ściskaną stanowiły wieńce stropów żelbetowych względnie mur z wypełnionymi lub niewypełnionymi spoinami czołowymi. Badano mury z elementów silikatowych (KS), pustaków ceramicznych (HLz) i bloczków z betonu komórkowego (PP). Mniejszą nośność wykazały nadproża z niewypełnionymi spoinami czołowymi. Po zarysowaniu spoin poziomych strefy ściskanej i znacznym przyroście ugięcia (co uznaje się powszechnie za osiągnięcie stanu granicznego nośności) wykazywały one jednak dalszą nośność, zbliżoną do nośności nadproży z wypełnionymi spoinami. W chwili zniszczenia w nadprożach z niewypełnionymi spoinami obserwowano znacznie liczniejsze zarysowania niż w nadprożach z wypełnionymi spoinami. Wynika to z faktu, że w obu przypadkach nośność jest funkcją zespolenia (przyczepności) elementów murowych zaprawą. Na podstawie wyników badań i analiz opracowano procedury obliczeniowe, rozszerzające wymagania niemieckiej normy DIN 1053-3. W porównaniu z zaleceniami EC-6 istotne różnice dotyczą sprawdzania nośności na ścinanie. Należy jednak pamiętać, że DIN 1053-3 posługuje się naprężeniami dopuszczalnymi, dlatego trudno jest porównać zaproponowaną metodę z zaleceniami EC-6. Schmidt i Schubert model obliczeniowy oparli na rzeczywistej geometrii elementu badawczego (rysunek 7). Ramię sił wewnętrznych w nadprożach z niewypełnionymi
6 ’2009 (nr 442)

Rys. 6. Nadproże zespolone kształtujące belkę wysoką

σG – lokalny docisk elementu murowego; hst – najmniejsza wysokość elementu murowego; ßDL, s – wytrzymałość na podłużny docisk wg DIN; γ – współczynnik bezpieczeństwa muru.

(9)

b – szerokość nadproża; db – wysokość stropu (wieńca); M – moment maksymalny; Z – ramię sił wewnętrznych.

τG – naprężenie ścinające w spoinie wspornej pasa ściskanego, u – wielkość przewiązania elementów murowych, τG, dop – dopuszczalne naprężenie ścinające wg DIN.

gdzie:

Sprawdzenie ścinanego krzyżulca polega na wykazaniu, że naprężenie ścinające τQ jest mniejsze od dopuszczalnego naprężenia ścinającego τQ, dop: gdzie: (10)

a)

Rys. 7. Model obliczeniowy

W przypadku nadproży wykonanych z murów z niewypełnionymi spoinami czołowymi warunek (10) ulega modyfikacji. Jeżeli strefa ściskana usytuowana jest w wieńcu stropu żelbetowego (rysunek 3c), zakłada się, że całkowite naprężenie od ścinania τDG przeniesione będzie przez beton: (11)

QA – maksymalna siła ścinająca przy podporze.

b)

t011 – dopuszczalne naprężenie ścinające w betonie; db – wysokość stropu (wieńca).

c)

Natomiast jeżeli strefa ściskana znajduje się w murze (rysunek 2b), warunek nośności zmienia się w zakresie wysokości ramienia sił wewnętrznych: gdzie: (12)

Rys. 8. Wysokość ramienia sił wewnętrznych w murach z niewypełnionymi spoinami czołowymi: a) murowana belka; b) mur przewiązany; c) mur zwieńczony stropem

hges – wysokość muru nadproża; hst – wysokość elementu murowego; τDG, dop – dopuszczalne naprężenie ścinające wg DIN.

dr inż. Marianna Mirowska*

Wyrób dźwiękochłonny to taki, który ma zdolność przejmowania energii akustycznej fali padającej i zamianę jej w energię cieplną. Im łatwiej energia akustyczna wnika w głąb wyrobu i im większa jej część zamieni się w ciepło, tym lepsze właściwości dźwiękochłonne wykazuje wyrób. Wyróżnia się trzy podstawowe typy struktur wyrobów i konstrukcji, umożliwiających wnikanie energii akustycznej, czyli drgających cząstek powietrza do wnętrza. Szkice tych struktur i kształty ich charakterystyk pochłaniania dźwięku przedstawiono na rysunku 1. Są to: ● wyroby porowate, o porach przelotowych; ● konstrukcje płytowe (membranowe); ● rezonatory komorowe. W każdej z tych struktur jest inny mechanizm pochłaniania energii akustycznej.
* Instytut Techniki Budowlanej

Struktury wyrobów dźwiękochłonnych i ich charakterystyki pochłaniania dźwięku

W „Materiałach Budowlanych” nr 5/2008 zostało omówione zjawisko pochłaniania i parametry oceny właściwości dźwiękochłonnych materiałów budowlanych. W tym artykule zaprezentuję przegląd typowych wyrobów dźwiękochłonnych oraz omówię czynniki wpływające na charakterystyki pochłaniania dźwięku poszczególnych typów wyrobów pochłaniających.

W 2007 r. w numerze wrześniowym miesięcznika „Materiały Budowlane” (nr 9/07), w ramach „Podręcznika fizyki budowli”, rozpoczęliśmy cykl artykułów „Akustyka w budownictwie”. Dotychczas omówiono: rodzaje akustyki technicznej i źródła hałasu; zjawisko fizyczne, jakim jest dźwięk; parametry niezbędne do omówienia zagadnień technicznych związanych z ochroną przed hałasem i drganiami w budynkach i ich otoczeniu; zjawisko rozchodzenia się dźwięku w przestrzeni otwartej oraz zamkniętej; parametry określające poziom głośności hałasu – fony i skorygowane (ważone) poziomy dźwięku A, B, C; parametry hałasu uwzględniające jego zmienność w czasie; podstawowe pojęcia opisujące drgania i metody oceny drgań ze względu na ich wpływ na konstrukcję budynków i ludzi w nich przebywających; pojęcia i parametry oceny odnoszące się do właściwości dźwiękochłonnych wyrobów budowlanych oraz do izolacyjności od dźwięków powietrznych i uderzeniowych przegród budowlanych; dokumenty stanowiące podstawę prawną ochrony przeciwhałasowej i przeciwdrganiowej w budynkach; wymagania i obowiązujące przepisy w tej dziedzinie, metody wyznaczania bocznego i pośredniego przenoszenia dźwięku w budynku; właściwości akustyczne masywnych ścian wewnętrznych, zewnętrznych i stosowanych do nich ustrojów izolacyjnych, lekkich ścian, stropów, a także drzwi, okien i nawiewników powietrza.

Klasyfikacja i przegląd wyrobów dźwiękochłonnych
drgań. Są to typowe ustroje pochłaniające selektywnie w wąskim zakresie niskich lub średnich częstotliwości. Współczynnik pochłaniania dźwięku jest największy dla częstotliwości rezonansowej takiej konstrukcji, którą orientacyjnie można wyznaczyć ze wzoru:
gdzie: m – masa powierzchniowa płyty [kg/m2]; d – odległość płyty od ściany [m].

PODRĘCZNIK FIZYKI BUDOWLI

frez = 60/√md

Wyroby porowate to wyroby o strukturze włóknistej, ziarnistej, jamistej, z przewagą porów przelotowych. Pochłanianie dźwięku w materiałach porowatych następuje na skutek tarcia lepko-sprężystego cząstek powietrza o ścianki szkieletu w porach. O właściwościach dźwiękochłonnych tych wyrobów decyduje ich oporność przepływu powietrza (zależna od porowatości) i grubość warstwy materiału. Im mniejsza oporność przepływu, tym łatwiej fala akustyczna wnika w głąb materiału, ale jednocześnie do jej wytłumienia potrzebna jest większa grubość materiału. Wyroby porowate charakteryzują się dużym pochłanianiem w zakresie wysokich częstotliwości i małym w przypadku niskich częstotliwości. Konstrukcje płytowe tworzy sprężysta membrana wykonana np. ze sklejki lub płyty gipsowej, zamocowana tak, że między tą membraną a sztywną ścianą tworzy się poduszka powietrzna. Pochłanianie dźwięku w takiej konstrukcji następuje wskutek pobudzenia membrany do

Rezonatory komorowe zwane rezonatorami Helmholza tworzy komora z szyjką wlotową. Fala akustyczna, padając na wlot szyjki rezonatora komorowego, pobudza go do drgań, pobierając tym samym energię akustyczną, która częściowo zostaje rozproszona, a częściowo wypromieniowana. Straty energii akustycznej, a tym samym pochłanianie dźwięku można zwiększyć, wprowadzając do szyjki lub komory lekki materiał porowaty. Rezonatory Helmholza są bardzo selektywne i osiągają maksimum pochłaniania przy częstotliwości rezonansowej, którą można wyznaczyć ze wzoru: frez = c/2 √S/lV
gdzie: c – prędkość dźwięku [m/s]; V – objętość komory [m3]; l – długość szyjki; S – powierzchnia przekroju szyjki [m2].

Mechanizm pochłaniania dźwięku, typowy dla rezonatorów komorowych, występuje w układach komórkowych i konstrukcjach wykonanych z płyt perforowanych. W praktyce najczęściej wykorzystuje się jednocześnie kilka mechanizmów pochłaniania dźwięku, np. przez łączenie materiałów porowatych z płytami sprężystymi lub perforowanymi, czy też umieszczając wyroby porowate w pewnej odległości od sztywnej powierzchni. Dzięki temu można kształtować charakterystyki pochłaniania dźwięku, zwiększając pochłanianie i rozRys. 1. Typ struktur dźwiękochłonnych i odpo- szerzając zakres dużych współwiadające im kształty charakterystyk pochłania- czynników na szersze pasmo częstotliwości. nia dźwięku
6 ’2009 (nr 442)

73

jak i dobór parametrów materiału. 4. ■ natryskiwane tynki porowate. dla f = 500 Hz 74 6 ’2009 (nr 442) . Ze względu na kształt rozróżnia się ustroje płaskie i przestrzenne. ■ płyty ze szkła piankowego (białego!). płyty wiórowe).15.15 z odpowiednio wykończoną powierzchnią. czy też wkładki w zabezpieczeniach przeciwhałasowych. Porównanie charakterystyk praktycznych współczynników pochłaniania dźwięku płyt z wełny szklanej różnej grubości a) Najpopularniejsze wyroby dźwiękochłonne przedstawiono na rysunku 2. które samodzielnie. tym większa jego chłonność akustyczna. porowatości i gęstości pozornej) zarówno materiału pochłaniającego. Wyroby dźwiękochłonne to materiały o wskaźniku pochłaniania dźwięku αw ≥ 0. ■ płyty bądź wyprofilowane wykładziny z elastycznych pianek poliuretanowych. 5 i 10 cm. ■ dywany i wykładziny podłogowe. b – profilowane elementy okładzinowe z pianki poliuretanowej Rys. o przewadze porów przelotowych i charakteryzują się małymi wartościami współczynników w zakresie niskich częstotliwości i rosnącymi wraz ze wzrostem częstotliwości. Na rysunku 3 przedstawiono charakterystyki współczynnika pochłaniania dźwięku płyt z wełny mineralnej grubości 3. 2. Na rysunku 4 przedstawiono nomogram zależności współczynnika pochłaniania dźwięku od oporności przepływu powietrza i grubości dla materiału włóknistego przy częstotliwości 500 Hz. ■ z płyt gipsowych – pełnych i perforowanych. opracowany w ITB na podstawie zależności wg PN-EN 12354-6:2005 Akustyka budowlana – Określanie właściwości akustycznych budynków na podstawie właściwości elementów. ● ustroje dźwiękochłonne. ■ z drewna i materiałów drewnopochodnych. Ustroje dźwiękochłonne to konstrukcje wykonane z kilku materiałów. tym łatwiej energia akustyczna wnika do wnętrza materiału. Część 6: Pochłanianie dźwięku w pomieszczeniach. wyposażone w elementy do montażu na ścianach czy sufitach pomieszczeń i tak skonstruowane. nie tylko dźwiękochłonnych. dla dowolnej częstotliwości i umożliwiają zarówno szacowanie współczynników pochłaniania dźwięku. ■ zasłony. Nomogram zależności współczynnika pochłaniania dźwięku αs od oporności przepływu powietrza r i grubości warstwy materiału włóknistego. ■ elastyczne pianki poliuretanowe. ścianie czy suficie bez dodatkowej konstrukcji. montowanej do szkieletu nośnego. Materiałami dźwiękochłonnymi są: ■ maty. takich jak grubość czy oporność przepływu powietrza w celu uzyskania wymaganych współczynników pochłaniania dźwięku. Materiały dźwiękochłonne to materiały o wskaźniku pochłaniania dźwięku αw ≥ 0. że pochłaniają dźwięki w określonym paśmie częstotliwości. Nomogramy te mogą być sporządzone dla materiałów włóknistych i pianek o porach otwartych. 3. ● wyroby dźwiękochłonne. Ze względu na cechy materiałowe. Są to: ■ płytyzwełnymineralnej(skalnejlubszklanej) z dekoracyjną fakturą zewnętrzną. Ustroje płaskie to konstrukcje podstropowe lub naścienne. ■ płyty drewnopochodne (m. konstrukcyjne i użytkowe rozróżnia się: ● materiały dźwiękochłonne. filce i płyty z wełny skalnej. ale mogą być stosowane jako wypełnienie ustrojów dźwiękochłonnych. płyty pilśniowe miękkie. Istnieją zależności teoretyczne i empiryczne pozwalające wyznaczyć współczynniki pochłaniania dźwięku na podstawie znajomości oporności przepływu powietrza i grubości warstwy materiału porowatego. Wartości ich b) Rys. kotary. ■ z płyt z wełny mineralnej. natomiast im większa grubość materiału. ■ maty i płyty z włókna szklanego. nie mogą być umieszczone jako okładziny na ścianach czy sufitach. Ze względu na rodzaj płyty czołowej wyróżnia się ustroje: ■ z blach perforowanych. Materiały i wyroby dźwiękochłonne mają strukturę porowatą. wykonane z płyty czołowej.PODRĘCZNIK FIZYKI BUDOWLI Rozwiązania materiałowe i konstrukcyjne wyrobów dźwiękochłonnych współczynników pochłaniania dźwięku zależą od oporności przepływu powietrza (tzn. która pozwala na ich bezpośrednie stosowanie wprost na podłodze. ■ włókniny tekstylne. Rys. jak i zewnętrznej powłoki ochronno-dekoracyjnej oraz w dużym stopniu od grubości warstwy materiału. Im mniejsza oporność przepływu.in. Najpopularniejsze wyroby dźwiękochłonne: a – płyty z wełny mineralnej z powłoką ochronno-dekoracyjną. bez dodatkowej obróbki. wytworzone w postaci.

4 szt. 9. 24% częściej wełna mineralna). 60 mm. przejścia tunelowe. zwłaszcza miękkie (np. wentylacyjnych. 6. Rys. zwłaszcza w pomieszczeniach obiektów budownictwa ogólnego i użyteczności publicznej. ustroju płytowego. Szkic konstrukcyjny i przykładowe charakterystyki pochłaniania dźwięku Rys. Szkic konstrukcji ustroju perforowanego i parametry konstrukcyjne decydujące o jego właściwościach dźwiękochłonnych: 1 – płyta perforowana grubości l1. Wpływ stopnia perforacji płyty czołowej na przebieg charakterystyki współczynnika pochłaniania dźwięku ustrojów o głębokości ok. Właściwości dźwiękochłonne ustrojów zależą do rodzaju płyty czołowej. Są one powszechnie stosowane w celu ograniczenia hałasu pogłosowego. lotnicze. 2 – welon szklany lub folia nieprzepuszczająca powietrza. dworce kolejowe. Najpopularniejszymi ustrojami dźwiękochłonnymi stosowanymi w pomieszczeniach są sufity podwieszane. 11%. Ludzie zgromadzeni w pomieszczeniu także wnoszą znaczną chłonność akustyczną i powinni być uwzględniani w obliczeniach akustycznych (rysunek 5). a także. Praktyczny współczynnik pochłaniania dźwięku ustroju płytowego głębokości d = 10 cm – płyta gipsowa bez wkładki dźwiękochłonnej (A) lub z wkładką z wełny mineralnej (B) Omawiane czynniki materiałowo-konstrukcyjnepowinnybyćuwzględnianezarówno przy doborze ustrojów dźwiękochłonnych. perforowanych. a współczynniki pochłaniania dźwięku tego samego sufitu są różne./m2 W przypadku ustrojów perforowanych ich właściwości zależeć będą od stopnia perforacji płyty (procent prześwitu). gastronomiczne. głębokości ustroju (odległości od powierzchni odbijającej). montowanych w odległości 100 mm od powierzchni odbijającej. zwłaszcza w paśmie niskich częstotliwości. 10. rodzaju i grubości wkładki dźwiękochłonnej oraz głębokości (odległości od powierzchni odbijającej). Porównanie charakterystyk praktycznego współczynika pochłaniania dźwięku sufitu podwieszonego w odległości 200. w zależności od grubości wkładki akustycznej z włókna szklanego Rys. autobusowe. na rysunku 8 charakterystyki współczynnika pochłaniania dźwięku ustrojów z płyt perforowanych o różnym stopniu perforacji. B2. 5. Sufity podwieszane oprócz funkcji dźwiękochłonnych mogą również: ● poprawiać estetykę wnętrza. z płytami o perforacji 5%. ● maskować elementy instalacji elektrycznych. 400 i 600 mm Rys. rodzaju i grubości wkładki dźwiękochłonnej (najcji. 4 – przestrzeń powietrzna. Przestrzennymi wyrobami dźwiękochłonnymi są również krzesła. 6 ’2009 (nr 442) 75 . dla różnych wysokości zawieszenia (rysunek 6). Porównanie charakterystyk współczynnika pochłaniania dźwięku ustrojów z płyt gipsowych. obiekty sportowe. 8. czy też izolować hałas urządzeń zainstalowanych w przestrzeni pomiędzy stropem a sufitem podwieszanym. Szkic konstrukcji ustroju perforowanego i czynniki materiałowo-konstrukcyjne decydujące o jego właściwościach dźwiękochłonnych przedstawiono na rysunku 7. jak i ich montażu w konkretnym obiekcie. Producenci wyrobów powinni dysponować i udostępniać charakterystyki pochłaniania dźwięku. obiekty handlowe. ograniczających hałas przenikający z pomieszczeń na wyższej kondygna- Rys. mogą pełnić jednocześnie rolę ustrojów dźwiękoizolacyjnych. takich jak: budynki biurowe. 3 – wkładka dźwiękochłonna o grubości l2. Należy zwrócić uwagę. sale wykładowe.PODRĘCZNIK FIZYKI BUDOWLI Ustroje przestrzenne to pojedyncze elementy wiszące w określonych konfiguracjach pod stropem lub swobodnie w przestrzeni pomieszczenia. ● chronić przed nadmiernym nagrzaniem lub wychłodzeniem wnętrza. B1. Charakterystyki współczynnika pochłaniania dźwięku krzeseł twardych bez publiczności i z publicznością rozmieszczonych z gęstością 2. grzewczych. z płyt gipsowo-kartonowych z wkładką z wełny mineralnej grubości 50 mm ilustruje rysunek 10. Właściwości dźwiękochłonne sufitów zależą również od wysokości zawieszenia sufitu (odległości od stropu). ● obniżać wysokość pomieszczeń. ● zabezpieczać konstrukcję budynku przed działaniem ognia. zmierzone w akustycznych laboratoriach akredytowanych. a w przypadku ustrojów przestrzennych – również od ich wymiarów i rozmieszczenia (liczby sztuk na 1 m2). a na rysunku 9 wpływ rodzaju wkładki dźwiękochłonnej na chłonność akustyczną ustroju. wypełnionych wkładką z waty szklanej grubości 25 mm. 7. podklejonych flizeliną. teatralne). d – głębokość konstrukcji ustroju. D – parametry perforacji płyty Rys. jeśli są wykonane z odpowiednich materiałów. że z reguły podawane są właściwości dźwiękochłonne sufitu dla jednej wysokości – najczęściej 200 mm.

godnym naśladowania przez inne izby okręgowe. Byli wśród nich m. gościła w tym dniu 197 delegatów oraz liczne grono zaproszonych gości. Swoją obecnością zaszczyciła delegatów Genowefa Grabowska – Poseł do Parlamentu Europejskiego. ● budowa i modernizacja sieci kanalizacyjnych (600 mln zł).in. życzył członkom Izby „tłustych lat”. nadzoru budowlanego. gdzie odbywały się obrady. jak ważną rolę w rozwoju województwa śląskiego pełnią członkowie ŚlOIIB. Wicewojewoda Śląski Adam Matusiewicz pogratulował władzom ŚlOIIB wspaniałej współpracy z organami administracji państwowej i samorządowej. Ich dziełem jest m. Forum Budownictwa Śląskiego. że na Śląsku pracują wybitni projektanci i architekci. w swoim merytorycznym wystąpieniu. Stefan Czarniecki Wystąpienia gości 76 poczynanych inwestycjach. Śląska Okręgowa Izba Inżynierów Budownictwa skupia przeszło 12 tys. Roman Karwowski. ● przebudowa linii tramwajowych (700 mln zł). czego najlepszym dowodem był udział ich przedstawicieli w obradach VIII Zjazdu. aby uruchomiły środki publiczne na inwestycje. ● przebudowa obszaru od ronda do rynku (przygotowano SIWZ na projekt – przewidywane wejście na plac budowy 2010). przedstawiciele władz wojewódzkich i miejskich. posłowie. Stwierdziła. ● kompleksowa modernizacja Spodka (trwa wybór wykonawców – wartość prac 60 mln zł). z o.in. Władze ŚlOIIB potrafiły zintegrować nie tylko swoich członków. takie jak: ● projekt drogowy na terenie Kopalni Katowice (XI 2009 – wartość prac budowlanych 80 mln zł). ● budowa Międzynarodowego Centrum Kongresowego (wartość 189 mln zł). Od lewej: Grzegorz Gowarzewski. Franciszek Buszka.. ● budowa biblioteki Centrum Informacyjnego (wartość 70 mln zł). która podkreśliła. plany inwestycyjne Katowic. Juliana Brzuchowskiego i arch. ● przebudowa dworca PKP i ulic w rejonie Mariacka – Dworcowa. inwestor. W 1994 r. że mimo wyhamowania budownictwa deweloperskiego. którym był wówczas Wojewoda Katowicki. która może pomóc wyjść z kryzysu i apelowała do władz w regionie. ale podjęły wyzwanie integracji całego śląskiego środowiska budowlanego. Sala konferencyjna Biura Centrum. w Katowicach. jest wzorem organizacji samorządu zawodowego w budownictwie. Danutę Bredy-Brzuchowską. Mówiąc o roz- Prezydium VIII Zjazdu Sprawozdawczego ŚlOIIB. odbył się w Katowicach VIII Zjazd Śląskiej Okręgowej Izby Inżynierów Budownictwa. że budownictwo jest branżą. w Katowicach przygotowywane są projekty inwestycyjne. natomiast pod względem roli. Rolę i silną pozycję Izby doceniają miejscowe władze oraz bratnie organizacje. ● podpisano umowę na budowę nowej sali koncertowej Narodowej Orkiestry Polskiego Radia (wartość 160 mln zł – miasto ma zapewnić 40 mln zł i ubiega się o resztę środków). ostatni zjazd sprawozdawczy w II kadencji Izby. członków i jest drugą co do wielkości Okręgową Izbą Inżynierów Budownictwa w kraju. zaprojektowany przez arch.PRAKTYKA BUDOWLANA VIII Zjazd Sprawozdawczy Śląskiej Okręgowej Izby Inżynierów Budownictwa 18 kwietnia br. Prezydent Miasta Piotr Uszok stwierdził. podpisał umowę o prace projektowe modernizacji Stadionu Śląskiego z Zakładem Projektowania i Wdrożeń TB Sp. organizacji samorządu zawodowego architektów i urbanistów. Jest na to szansa. General- 6 ’2009 (nr 442) . Stadion Śląski oddany do użytkowania w 1956 r. gdyż bardzo optymistycznie wyglądają np. jaką zajmuje w regionie. Znany architekt Henryk Buszko – Honorowy Prezes Śląskiej Organizacji Technicznej podkreślił w swoim wystąpieniu. stowarzyszeń naukowo-technicznych. Śląskiej Organizacji Technicznej i mediów.o. jaką pełni na rzecz swoich członków oraz pozycji. takich jak chociażby budowa autostrady A1 i przebudowa Stadionu Śląskiego. ● modernizacja Stadionu GKS i wiele małych inwestycji.

uznał te ekspertyzy za podstawę do dalszych działań. 78 – 79). Jest to ogromna krzywda moralna wyrządzona polskim projektantom – uważa pan Henryk Buszko.: ● przywrócenia szkolnictwa zawodowego i uprawnień budowlanych w niepełnym zakresie dla techników. Śląskie środowisko budowlane wystąpiło w obronie dobrego imienia polskich inżynierów oraz polskiej myśli technicznej. który odbędzie się 19 – 20 czerwca br. że w tej sprawie sąd zdezawuował moc prawną ekspertyz wykonanych na zlecenie inwestora. Delegaci przedstawili też listę wniosków do realizacji w najbliższym roku. podważając założenia obliczeniowe i sugerując zagrożenie konstrukcji awarią. Efektem integracji było powierzenie Śląskiej Okręgowej Izbie Inżynierów Budownictwa organizacji wspólnego „Śląskiego Dnia Budowlanych 2008”. Projekt ten uzyskał pozwolenie na budowę i był przedmiotem przetargów na roboty budowlano-montażowe. Radzie Izby oraz wszystkim członkom i delegatom na VIII Zjazd zaproszeni goście. Podczas obrad Zjazdu zostały przyjęte sprawozdania z działalności Rady Izby oraz organów statutowych w 2008 r. Obecny inwestor. ● ugruntowania pozycji inżyniera budownictwa. Krystyna Wiśniewska 6 ’2009 (nr 442) 77 . że jest to jedno z dwóch dominujących na świecie rozwiązań w konstruowaniu zadaszeń stadionów. Aleksander Skupin – Wiceprzewodniczący Śląskiej Okręgowej Izby Architektów. Jedną z dróg jest przyspieszenie procedur przywracających uprawnienia budowlane dla techników i inżynierów wg wcześniejszych uregulowań prawnych. że śląskie środowisko budowlane się integruje. która po wyjaśnieniu tej nieprawidłowo prowadzonej sprawy. określonej w ustawie o samorządzie zawodowym. w Warszawie. wysokiej klasy.in. gdyż w małych firmach często nie ma takiej funkcji. osób i 300 podmiotów gospodarczych. krzywdzącej polskich. opracowany został projekt zadaszenia widowni Stadionu pod nazwą Saturn 2005. ale niepełniące funkcji kierownika budowy. Opinia techniczna ITB dotycząca obciążenia śniegiem i wiatrem oraz opinie specjalistów od konstrukcji i architektury wykazały bowiem bezzasadność zarzutów zawartych w ekspertyzach. Obrady Zjazdu ● praktyk zawodowych dla kandydatów na uprawnienia budowlane. które mogłyby być potwierdzane również przez osoby posiadające uprawnienia. przekazał Andrzej Jaworski – Skarbnik PIIB. Powołane w lutym 2008 r. prof. Większość wniosków została skierowana do przedstawienia na VIII Krajowym Zjeździe Sprawozdawczym Polskiej Izby Inżynierów Budownictwa. jako osoby zaufania publicznego. Małgorzata Mazur – Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego. którym jest Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego. W jego imieniu działa Śląska Organizacja Techniczna. Ekspertyzy te zdyskwalifikowały pracę śląskiego zespołu projektowego. m. Dodał też. lekka konstrukcja cięgnowa z poszyciem z membrany PTFE. natomiast samorząd zawodowy inżynierów budownictwa powinien rozstrzygnąć sprawę odpowiedzialności zawodowej autorów ekspertyz.PRAKTYKA BUDOWLANA nym projektantem inwestycji został arch. jak Śląskiej Okręgowej Izby Inżynierów Budownictwa (wywiad z Prezesem Stefanem Czarnieckim na str. który odbył się 3 października ub.in. Wyniki obrad Dotychczasowych dokonań gratulowali Przewodniczącemu Śląskiej Okręgowej Izby Inżynierów Budownictwa Stefanowi Czarnieckiemu. Jest to nowoczesna. aby efekty działania Forum były tak dobre. Marek Tomaszewski – Przewodniczący Południowej Okręgowej Izby Urbanistów. Przewodniczący Rady ŚlOIIB Stefan Czarniecki w swojej wypowiedzi na Zjeździe podkreślił. w Katowicach. a konstrukcję opracowali Teodor Badora i Janusz Mach. Zdzisław Pelczarski. Niestety nowe władze regionalne (Urząd Marszałkowski) z niewiadomych przyczyn przerwały kontakty z zespołem projektowym oraz zleciły wykonanie dwóch ekspertyz projektu zadaszenia Saturn 2005. Forum Budownictwa Śląskiego zrzesza 40 tys. Eksperci uważają.r. Przewodniczący Czarniecki podziękował Tadeuszowi Wnukowi – Prezydentowi Śląskiej Izby Budownictwa w Katowicach za podjęcie się kierowania Forum Budownictwa Śląskiego i życzył. Dotyczą one m. projektantów wystąpiła do Marszałka Województwa Śląskiego i Wojewody z wnioskiem o rewizję decyzji dotyczących wykonania zadaszenia Stadionu Śląskiego – powiedział pan Henryk Buszko podczas Zjazdu. Pozdrowienia od Prezesa Polskiej Izby Inżynierów Budownictwa. Zbigniewa Grabowskiego. z których wyeliminował twórców projektu i zlecił wykonanie koncepcji zadaszenia firmie niemieckiej. W kolejnych punktach obrad udzielono absolutorium władzom Izby i zatwierdzono budżet na 2009 r. W ramach tej dokumentacji w 2005 r.

m. Jest to bardzo ważna rola naszej organizacji. gdyż w ten sposób mają udokumentowane podnoszenie kwalifikacji zawodowych. Dodatkowym atutem jest to. Przed Państwem ostatni rok pracy w drugiej czteroletniej kadencji. Organizacją imprez szkoleniowych dla naszych członków zajmują się więc stowarzyszenia naukowo-techniczne. Jest to młoda. Ja również jestem bardzo zadowolony ze współpracy ze stowarzyszeniami naukowo-technicznymi. która od 3 lat przekracza 7000 osób rocznie. a także proponuje tematykę kolejnych szkoleń. 160 zł/osobę do konferencji jednodniowej i warsztatów. szczególnie inżynierowie. Każdy czynny członek ŚlOIIB może otrzymać dofinansowanie w wysokości 400 zł/osobę do konferencji wielodniowej. Dofinansowanie do konferencji jest limitowane i przysługuje raz w roku w przypadku konferencji wielodniowych oraz 2 razy w roku – jednodniowych i szkoleń warsztatowych. Osiągnięciem Śląskiej Okręgowej Izby Inżynierów Budownictwa.PRAKTYKA BUDOWLANA Naszym priorytetem jest doskonalenie zawodowe członków Z Przewodniczącym Rady Śląskiej Okręgowej Izby Inżynierów Budownictwa Stefanem Czarnieckim rozmawia Krystyna Wiśniewska Krystyna Wiśniewska: Izba zakończyła kolejny rok działalności. bo zaledwie roczna inicjatywa. odbył się VIII Zjazd Sprawozdawczy. gdyż dobierają świetnych wykładowców i organizują szkolenia na wysokim poziomie. co znakomicie ułatwia naszym członkom udział w szkoleniach blisko miejsca zamieszkania. która go interesuje. czego zazdroszczą nam koledzy z innych regionów.in. jest duże zainteresowanie naszych członków prenumeratą czasopism technicznych. Obecnie na 12 384 czynnych członków ok. Śląski Dzień Budowlanych.in. Nakłady na doskonalenie zawo- Stefan Czarniecki: Samorząd zawodowy inżynierów budownictwa ma dbać o doskonalenie zawodowe swoich członków i my ten imperatyw wynikający z ustawy i zapisany w statucie Polskiej Izby Inżynierów Budownictwa realizujemy dosłownie. organizator przygotowuje materiały szkoleniowe dla uczestników oraz wydaje im odpowiednie zaświadczenia potwierdzające udział w szkoleniu. Wymagamy też. ale mamy już wiele rozpoczętych i zrealizowanych wspólnych przedsięwzięć. że mają kilka ośrodków szkoleniowych w województwie śląskim. w której ocenia materiały szkoleniowe. Nasi członkowie bardzo sobie cenią te zaświadczenia. na tle pozostałych izb okręgowych. wykładowców. o czym świadczy duża liczba uczestników. Jesteśmy m. W kwietniu br. lecz współpracować w tej dziedzinie ze stowarzyszeniami naukowo-technicznymi i wykorzystać istniejący już potencjał intelektualny oraz ich bazę materialną. Wykorzystujemy do tego celu naszą stronę internetową i wydawany „Informator ŚlOIIB”. sady finansowania są tak ustalone. starania o przywrócenie szkolnictwa zawodowego w budownictwie oraz uprawnień budowlanych w ograniczonym zakresie dla techników. a także by inżynierowie budownictwa mieli większe niż obecnie uprawnienia w wykonawstwie budowlanym. Za- 78 6 ’2009 (nr 442) . którzy starają się o tytuł rzeczoznawcy budowlanego. Obecnie działa w nim 300 jednostek gospodarczych i kilkadziesiąt tysięcy ludzi. Proszę o podsumowanie dotychczasowych osiągnięć. Przyjęta forma organizacji imprez szkoleniowych spotkała się z aprobatą naszych członków. Zgodnie z zasadami współpracy. że koszty bilansują się przy 30 uczestnikach. organizację szkolenia i wystawia ocenę ogólną. współorganizatorami Forum Budownictwa Śląskiego skupiającego samorząd zawodowy. które weryfikuje Komisja Doskonalenia Zawodowego działająca przy Izbie. z którymi ŚlOIIB zawarła stosowne porozumienia. 55% korzysta z prenumeraty. 80 zł/osobę do seminarium. aby każdy uczestnik wypełnił ankietę. gospodarczy i inne organizacje pozarządowe. Stowarzyszenia składają nam propozycje tematów szkoleń. Powierzenie organizacji imprez szkoleniowych stowarzyszeniom naukowo-technicznym przyczyniło się do ożywienia ich działalności i podniesienia prestiżu w środowisku zawodowym oraz do integracji z Izbą. ŚlOIIB umożliwia członkom udział w różnych formach szkolenia oraz zapewnia prenumeratę jednego wybranego czasopisma technicznego. Izba sprawuje opiekę i nadzór merytoryczny oraz pomaga w dotarciu z odpowiednią informacją do członków. która współuczestniczy w integracji całej branży budowlanej na Śląsku. a 40 zł/osobę do wykładu. Od początku działalności postanowiliśmy nie przejmować na swoje barki organizowania szkoleń. Jest Pan Przewodniczącym Rady od momentu powstania Śląskiej Okręgowej Izby Inżynierów Budownictwa.

a wręcz przeciwnie pomagamy. Życzę.Cz. Takie rozwiązanie sprawiło. którzy wejdą do władz ŚlOIIB w 2010 r. aby wszyscy członkowie podpisali ślubowanie. Miałem szczęście. To świadczy.: Życzę im. – 399 osób.Cz. Izba rozważa rozwiązanie. KW: Czy dzięki działalności Polskiej Izby Inżynierów Budownictwa zmieniła się ranga zawodu? S. Prosiłem jednak Rzecznika Odpowiedzialności Zawodowej. a także ze sprawami nurtującymi środowisko. 6 ’2009 (nr 442) 79 . Planujemy też zacieśnić współpracę z wyższymi uczelniami. składają ślubowanie. kilkuset interpretacji uprawnień budowlanych. KW: Czy młodzi inżynierowie budownictwa są dobrze przygotowani do zawodu? S. W związku m. a przede wszystkim z dziekanami wydziałów budownictwa. a także o tym. aby nawiązać lepszy kontakt ze studentami. uruchomiliśmy internetowy Serwis Budowlany. Śląska Okręgowa Izba Inżynierów Budownictwa postulowała również. w 2008 r.Cz.: Obecnie wiedza. a także prześledzić cały proces inwestycyjny krok po kroku. sygnalizowane przez pracowników wyższych uczelni. różnie się kształtuje. KW: Jak ocenia Pan poziom wykonywania samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie przez członków ŚlOIIB? S. a tym samym obniżenie poziomu nauczania tego przedmiotu w liceum. których dotyczyła ta sprawa. a w 2008 r.: Oprócz omówionych już form doskonalenia zawodowego. Szkoda.Cz. że po III roku studiów mogą rozpocząć praktykę zawodową. uprawnienia uzyskało 2215 osób. do Zjazdu Sprawozdawczo-Wyborczego? S. Są tym samym karani za swoje doświadczenie i kompetencje. tegoroczna Konferencja Krynicka będzie poświęcona kształceniu inżynierów budownictwa i mam nadzieję na zmiany w dobrym kierunku. aby jak najwięcej inżynierów budownictwa mogło zdać egzamin i uzyskać uprawnienia budowlane. Izba zajęła się też sprawą praktyk zawodowych. Rada Krajowa PIIB przyjęła rotę ślubowania i obecnie w momencie uroczystego wręczania postanowień o uzyskaniu uprawnień wszyscy.r. Kolejnym problemem w przygotowaniu do zawodu są praktyki. który umożliwia śledzenie zmian w ustawach dotyczących budownictwa.Cz. w postaci prenumeraty czasopism technicznych i licznego udziału członków Izby w różnego typu szkoleniach. sprawny przebieg obrad i niemal jednomyślne podejmowanie uchwał.? S. co zrobił działający dotychczas zespół ludzi. że błędem było wyeliminowanie matematyki z egzaminu maturalnego. na uwagę zasługuje wydanie w 2008 r. Na Zjazd przyjechali więc dobrze przygotowani. a więc Rada oraz przewodniczący i członkowie wszystkich statutowych organów Izby. że wielu młodych inżynierów mogło zaliczyć praktykę i przystąpić do egzaminu na uprawnienia budowlane. aby w przepisach nie było przedawnienia w przypadku katastrofy budowlanej. Dzięki naszym staraniom pojawiły się praktyki zawodowe na zasadzie wolontariatu. który rzekomo odbył tę praktykę. które odbyły się przed Zjazdem we wszystkich obwodach wyborczych. przez pracowników Okręgowej Komisji Kwalifikacyjnej. że w I i II kadencji we władzach ŚlOIIB pracowali znakomici fachowcy. Jako samorząd zawodowy uważamy. 130 zł na każdego czynnego członka ŚlOIIB.: Powstanie samorządu zawodowego przyczyniło się do podniesienia rangi zawodu inżyniera budownictwa. w wyniku której były ofiary śmiertelne.in. KW: Nawiązując do VIII Zjazdu ŚlOIIB. którzy je otrzymali.. tzn. KW: Obecnie działalność Śląskiej Okręgowej Izby Inżynierów Budownictwa wyróżnia się na tle pozostałych izb okręgowych i jest wzorem do naśladowania. że nie stawiamy barier w dostępie do zawodu. z tą sytuacją. wyniosły w 2008 r. gdyż absolwenci kierunków budowlanych nie mieli gdzie ich odbywać. Otrzymują także kodeks postępowania etycznego. ok. W końcu ub. KW: Jakie główne zadania do realizacji ma ŚlOIIB na najbliższy rok.: Jest to efekt wcześniejszych spotkań władz naszej Izby z delegatami. że decyzja dotycząca ograniczenia kadencyjności powinna być pozostawiona zjazdom okręgowym. Bardzo dziękuję za rozmowę.? S. z którymi wcześniej były problemy. aby nie zmarnowali tego. a więc szkolenia i prenumeratę czasopism. Z punktu widzenia odpowiedzialności zawodowej sprawa została umorzona ze względu na przedawnienie. a także ułatwiło dostęp do uzyskania uprawnień budowlanych. zaskoczył mnie wyjątkowo KW: Co uważa Pan za największe dokonania ŚlOIIB w 2008 r. aby ten poziom został utrzymany.Cz. że jest on wysoki. że ich postępowanie było naganne i uniknęli utraty uprawnień budowlanych tylko ze względów formalnych. Uważam. fatalne przygotowanie studentów I roku z matematyki. że zgodnie z przyjętymi wcześniej zasadami osoby te nie mogą kandydować do władz w III kadencji. Żeby podnieść ich rangę. chociaż zdarzają się uchybienia w ich działalności. którą wynoszą absolwenci kierunków budowlanych. ale bardzo nas niepokoi. w przypadku której prowadzone było postępowanie prokuratorskie i akt oskarżenia trafił do sądu.: Uważam. Podniesie to również standard pracy biura. nawet tak poważne jak w przypadku katastrofy hali targowej w Katowicach.PRAKTYKA BUDOWLANA dowe. S.: Chcemy przeprowadzić remont zajmowanych pomieszczeń i przekazać nowej Radzie Izby siedzibę na miarę XXI wieku. Delegaci zapoznali się z problematyką podnoszoną na Zjeździe. Zdarza się. że zawartość książki praktyk nie pokrywa się zupełnie z wiedzą przystępującego do egzaminu na uprawnienia budowlane. KW: Jakie ma Pan przesłanie dla tych. o czym dziś niewiele osób pamięta. W Śląskiej Okręgowej Izbie Inżynierów Budownictwa od 2003 r. W ramach przyjętego przez Polską Izbę Inżynierów Budownictwa programu mają oni dostęp w internecie do kilku tysięcy pytań ułatwiających przygotowanie do egzaminu. Przedstawiciel naszej Izby uczestniczy w immatrykulacji studentów I roku i wówczas dowiadują się oni o istnieniu samorządu zawodowego w budownictwie. Nasi członkowie mogą w nim również znaleźć wzory dokumentów i normy budowlane. aby poinformował osoby.Cz.

Patronat branżowy nad WPPK objęły: Krajowa Rada Polskiej Izby Inżynierów Budownictwa oraz Małopolska i Śląska Okręgowa Izba Inżynierów Budownictwa. Zbysław Kałkowski oraz mgr inż. Od lewej: Przewodniczący Śląskiej OIIB mgr inż. technologiami wzmacniania gruntu oraz zabezpieczaniem skarp. Lechowi Wysokińskiemu. dr hab. cyklu „Naprawy i wzmocnienia konstrukcji budowlanych” i dotyczyła: podłoża budowlanego. Stefan Czarniecki. Nad doborem tematyki wykładów oraz ich merytoryczną oceną pracował prof. dr. Tematyka tegorocznych Warsztatów była kontynuacją rozpoczętego w 2006 r. W uroczystym otwarciu Warsztatów uczestniczyli m. Zygmunt Rawicki. Organizatorem Warsztatów był Małopolski Oddział PZITB w Krakowie przy współpracy Oddziałów w Bielsku-Białej. dr hab. Stefan Czarniecki. Zygmunt Rawicki oraz Sekretarz Generalny mgr inż. TERRATECH i TITAN POLSKA. Przewodniczący Komitetu Organizacyjnego XXIV WPPK mgr inż. Wystąpienia wykładowców Warsztatów zostały pogrupowane w dziewięciu sesjach. Rektor Politechniki Krakowskiej prof. Na zakończenie poszczególnych sesji organizatorzy przewidzieli czas na dyskusję. Prezes Krajowej Rady PIIB prof. Zygmunt Rawicki Przy stole prezydialnym: Przewodniczący Małopolskiego Oddziału PZITB dr inż. Kazimierz Furtak oraz Dziekan BESKIDY KRAKÓW „Naprawy i wzmocnienia konstrukcji budowlanych” Przedstawiciele Patrona Branżowego. W pierwszych trzech sesjach wykładowych omówiony został Eurokod 7. Marian Płachecki. europejskimi normami geotechnicznymi. inż. głębokich wykopów. dr hab. Mirosław Boryczko i Przewodniczący Komitetu Naukowego XXIV WPPK prof. Janusz Kawecki.M. PK. w kompleksie hotelowym „Stok” XXIV Warsztaty Pracy Projektanta Konstrukcji. tematykę Warsztatów poszerzono o wymagania Eurokodu 7 wraz z jego praktycznym zastosowaniem. inż. W dalszych sesjach nie zabrakło również interesującego tematu fundamentowania 80 6 ’2009 (nr 442) . Tadeusz Tatara. Przewodniczący Małopolskiej OIIB dr inż. fundamentów i budowli podziemnych. a pieczę nad tą tematyką prof.PRAKTYKA BUDOWLANA XXIV WARSZTATY PRACY PROJEKTANTA KONSTRUKCJI 17 – 20 marca br. W dalszych wykładach poruszano tematy związane z problematyką głębokich wykopów. „Materiały Budowlane” oraz „Inżynier Budownictwa”. składowisk odpadów oraz wpływów środowiskowych w podłożu. Prezes Polskiej Izby Inżynierów Budownictwa prof. Radosław Jasiński. jak zwykle. inż. Przewodniczący Gliwickiego Oddziału PZITB dr inż. inż. J. Trudno nie wspomnieć o współpracy w tym zakresie z Sekcją Geotechniki i Infrastruktury Podziemnej Komitetu Inżynierii Lądowej i Wodnej Polskiej Akademii Nauk. którym przewodniczyli przewodniczący oddziałów PZITB oraz członkowie komitetu organizacyjnego. prof. Przewodniczący Śląskiej OIIB mgr inż. Uwzględniając oczekiwania środowiska inżynierskiego. dr hab. dr hab. projektowaniem oraz metodyką obliczeń. dr inż. Sesja szósta dotyczyła diagnostyki dynamicznej konstrukcji zagłębionych w gruncie. inż. inż. dr hab. Stefan Wójcik. Zarząd Główny PZITB reprezentowali Wiceprezesi: dr inż. W trakcie Warsztatów zajęto się szeroko rozumianą problematyką geotechniki. Elżbieta Janiszewska-Kuropatwa. Zbigniew Grabowski. Janusz Kawecki powierzył prof. natomiast patronat medialny: „Inżynieria i Budownictwo”. Janusz Kawecki Wydziału Inżynierii Lądowej Politechniki Krakowskiej dr hab. Wiceprezesi PIIB: mgr inż. Wszystkie wykłady były wygłaszane w skróconej formie. za mało i rozmowy kontynuowano w kuluarach. Niezależnie od tematów naukowo-technicznych przedstawiono możliwości uczestniczących firm oraz relacje bezpośrednio z realizacji i placów budów. Ireneusz Jóźwiak. hab. Sponsorami zostały firmy: KELLER POLSKA. wykopów i nasypów. inż. odbyły się w Wiśle. ale było go.in. PERI POLSKA. Pod nieobecność przewodniczącego. Zbigniew Grabowski i Przewodniczący Małopolskiej OIIB dr inż. inż. Gliwicach i Katowicach. wpływu drgań na budowle i ludzi oraz geotechnicznych problemów na terenach górniczych.

o. Umiejętnie połączyli teorię z praktyką.). Jacek Andrzejewski – BWL Projekt). ● współczesne metody wykonywania pali wierconych (Bolesław Kłosiński – Instytut Badawczy Dróg i Mostów. GEOTIM. Wszystkie referaty były niezwykle interesujące i pozwoliły kompleksowo omówić tematykę posadowienia obiektów. seminarium dotyczące ścian szczelinowych i obudów wykopów. firmy oraz przedstawicieli świata nauki. Wzięło w nim udział ponad 300 osób. zorganizowane przez Instytut Badawczy Dróg i Mostów we współpracy z Polskim Zrzeszeniem Wykonawców Fundamentów Specjalnych (PZWFS). z o. Na zakończenie przedstawiona została informacja o XXV jubileuszowych Warsztatach. opracowywaną na zlecenie Ministerstwa Infrastruktury. których zastosowanie stwarza „domniemanie spełnienia” wymagań sformułowanych w pierwszej części przepisów. Edward Marcinków – MOSTMARPAL). W XXIV Warsztatach Pracy Projektanta Konstrukcji udział wzięło 535 uczestników reprezentujących środowisko projektantów. z o. Więcej o Stadionie Narodowym na str. ● ściany oporowe na przykładzie obwodnicy miejscowości Lubień (Andrzej Kulawik – Arcadis Sp. a na marzec 2010 r. SOLETANCHE POLSKA. bezpieczeństwem tuneli i garaży podziemnych. Tradycją Warsztatów są wieczory inżynierskie. Seminarium podzielono na dwie części. Or. a wyróżniające się firmy uhonorowano pucharami za najlepsze przedstawienie swoich ofert i osiągnięć. Mirosław Boryczko ● wykorzystanie sondowań statycznych do obliczania nośności i osiadań pali (Kazimierz Gwizdała – Politechnika Gdańska. których tematyka obejmowała: ● wzmacnianie podłoża Stadionu Narodowego w Warszawie (Marcin Wesoły i Miłosław Matejko – Biuro Matejko i Partnerzy Biuro Konstrukcyjne. Matejko & Wesoły Biuro Projektowe S.). odbyło się w Warszawie seminarium „Fundamenty palowe 2009”. W kolejności otrzymały je firmy: TITAN POLSKA.). Ideą jest wydzielenie w przepisach techniczno-budowlanych dwóch części: pierwszej zawierającej tzw. Ireneusz Dyka – Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie). Spotkanie cieszyło się bardzo dużym zainteresowaniem.o). Na zakończenie seminarium wszyscy uczestnicy potwierdzili potrzebę kontynuowania tej tematyki i wyrazili chęć uczestniczenia w kolejnym spotkaniu. których organizacja przypada Oddziałowi Gliwickiemu PZITB we współpracy z Oddziałami w Bielsku-Białej. ● iniekcję podstaw pali wierconych (Czesław Szymankiewicz – Instytut Badawczy Dróg i Mostów). I. ● zastosowanie mikropali pod posadowienie i wzmocnienie fundamentów (Marcin Derlacz.. Teksty wszystkich wykładów zostały wydane w obszernym. Trudno nie wspomnieć o bardzo wysokim poziomie wygłaszanych podczas sesji referatów firmowych (TITAN POLSKA. GEOBRUGG i SPECBUD. HILTI. posadowieniem obiektów infrastruktury transportu lądowego oraz statecznością zboczy wysypisk odpadów komunalnych. Robert Sołtysik – Soley Sp.o.Rozmowy kuluarowe: Wiceprezes ganizatorzy zadbali rów. degustując swojskie jadło w stylowej karczmie. trzytomowym wydawnictwie zawierającym również prezentacje technologii i wyrobów firm.in.J. uczelni i instytutów naukowo-badawczych. Generalny PZITB mgr inż. DATACOMP. których tematyka nie zawsze jest bezpośrednio związana z zagadnieniami przedstawianymi w wykładach. Końcowe wykłady sesji ósmej i dziewiątej związane były z zabezpieczeniem antykorozyjnym. ale przede wszystkim trafne dobranie tematów i autorów referatów. z o. z o. Janusz Kubicki – Dyrektor ds. badaniami geotechnicznymi w drogownictwie. m. Realizacji Narodowego Centrum Sportu. KELLER.PRAKTYKA BUDOWLANA w aspekcie zarówno konstrukcji nowoczesnych. Zaplanowano więc je na 6 października br. PERI).. w tym: przedstawiciele biur projektowych. 52 w tym numerze. 22 kwietnia br.Polskiej Izby Inżynierów Budownictwa nież o wymiar estetyczny mgr inż. a drugą Piotr Rychlewski – Przewodniczący Komitetu Organizacyjnego seminarium. ● badanie pali testowych (Piotr Rychlewski – Instytut Badawczy Dróg i Mostów). Organizatorom należy się więc uznanie nie tylko za profesjonalne przygotowanie seminarium. Przygotowano 12 referatów. jak i wzmacniania zabytkowych. Katowicach i Krakowie. ● prefabrykowane żelbetowe pale wbijane (Dariusz Sobala – Aarsleff Sp. co pozwoliło na wymianę zawodowych doświadczeń. Wśród zaproszonych gości były również osoby odpowiedzialne za realizację I etapu budowy Stadionu Narodowego w Warszawie. ● posadowienie wieżowca Sky Tower we Wrocławiu (Bolesław Kłosiński – Instytut Badawczy Dróg i Mostów. Jerzy Czaplicki – Stump-Hydrobudowa Sp. IMB). Elżbieta Janiszewska-Kuropatwa Uczestnicy mieli okazję wysłuchać recitalu Andrzeja Sikorowskiego i Mai Sikorowskiej oraz obcować z beskidzkim folklorem. Maciej Stęczniewski – Politechnika Łódzka.o. ● kotwienie ścianek szczelnych na budowie Stadionu Narodowego w Warszawie (Rafał Czarnecki. wykonawców. (ek) 6 ’2009 (nr 442) 81 .C. Zbysław Kałkowski i Sekretarz posesyjnych wieczorów. ● zastosowanie pali FDP w budownictwie mostowym (Roman Rogowski i Piotr Fronczak – P. Pierwszą prowadził Ryszard Brzosko – Prezes PZWFS. Miłosław Matejko i Marcin Wesoły – projektanci konstrukcji Stadionu Narodowego oraz Paweł Tustanowski – kierownik budowy (Pol Aqua). wymagania podstawowe oraz drugiej zawierającej warunki techniczne. W tym roku przedstawiciele Instytutu Techniki Budowlanej zaprezentowali nową koncepcję przepisów techniczno-budowlanych (warunków technicznych) dla budynków. Tomasz Żorek – Prywatne Przedsiębiorstwo Inżynieryjne Gerhard Chrobok Sp. firm wykonawczych. W Centrum Wystawienniczym zorganizowanych zostało 46 stoisk. Fundamenty palowe 2009 mgr inż.).

5 art. Od czasu wprowadzenia instytucji opłaty legalizacyjnej do art. 49 ust. do których z kolei mają „odpowiednie” zastosowanie przepisy o zobowiązaniach podatkowych z Ordynacji podatkowej. o których mowa w art. uzgodnień. albo z tego. Podatnicy. Dopuszczalność odroczenia terminu płatności czy rozłożenia na raty opłaty legalizacyjnej może znaleźć uzasadnienie w aspekcie „odpowiedniego” stosowania przepisów działu III Ordynacji podatkowej. – Prawo budowlane (Dz. postan. kompletność projektu budowlanego i posiadanie wymaganych opinii. 49b ustawy z 7 lipca 1994 r. 59g. Z kolei umorzeniu. czyli ponad rok później. trudno jest jednak przyjąć. gdy nie stwierdza nieprawidłowości w wyżej wymienionym zakresie. podlegać mogą jedynie zaległości podatkowe. wyrok SN z 6 grudnia 2000 r. Innymi słowy sankcje nieuiszczenia opłaty legalizacyjnej w terminie określa nie prawo podatkowe – rozdziały 5 i 6 działu III Ordynacji podatkowej noszące tytuły „Zaległość podatkowa” oraz „Odsetki za zwłokę i opłata prolongacyjna” – ale przepisy ustawy – Prawo budowlane. poz. albo też wszczęte postępowanie umarza. a w szczególności z ustaleniami obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. że zastosowania danej normy nie dałoby się pogodzić ze specyfiką i odmiennością rozpoznawanego stanu (por. zm. przedstawiamy wyjaśnienia zgodne ze stanowiskiem Głównego Urzędu Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa wyrażonym w piśmie z 12. Z taką sytuacją mamy do czynienia w przypadku systemu odesłań w ustawie – Prawo budowlane. ustawy.. W sytuacji bowiem nieuiszczenia opłaty legalizacyjnej w oznaczonym terminie nie można przyjąć odpowiedniego zastosowania przepisów działu III ustawy – Ordynacja podatkowa. z modyfikacjami dotyczącymi stawek opłat. TK z 4 października 2006 r.01. że odesłanie do działu III Ordynacji podatkowej wprowadzone zostało dopiero 31 maja 2004 r.. z 2006 r. że właściwy organ wydaje decyzję. w zależności od okoliczności. organ nadzoru budowlanego. 59f ust.2009 r. skoro ustawodawca przewidział wprost w ustawie – Prawo budowlane rozwiązanie prawne takiego przypadku. Podkreślić przy tym trzeba. 1 brak jest odesłania do Ordynacji podatkowej. 3 ww. tj.III CZP 17/08. 49b. dotyczących umorzenia zaległości podatkowych. o których mowa w art. albo nie wszczyna postępowania podatkowego. że odpowiednie stosowanie przepisu może polegać na jego zastoso6 ’2009 (nr 442) Opłata legalizacyjna . W przypadku. że w stosunku do opłat legalizacyjnych rozwiązania przyjęte przez ustawodawcę w Ordynacji podatkowej (w tym również instytucja umorzenia zaległości podatkowych) mają zastosowanie przez podwójne oraz potrójne odesłanie do odpowiedniego stosowania wymienionych przepisów. 49 ust.U. dotyczącego odpowiedniego stosowania do opłaty legalizacyjnej przepisów dotyczących kar. Jedynie uiszczenie przedmiotowej opłaty w terminie powoduje. nie mogą skutecznie tego uzyskać. 7 ustawy – Prawo budowlane). z tym że stawka opłaty legalizacyjnej podlega pięćdziesięciokrotnemu podwyższeniu. że do 30 maja 2004 r. a także wykonanie projektu budowlanego przez osobę posiadającą wymagane uprawnienia budowlane. ust. Zastosowanie odpowiednio przepisu z określonymi modyfikacjami jest uzasadnione odmiennością stanu „podciąganego” pod dyspozycję stosowanego przepisu. 1 ustawy – Prawo budowlane. 5 widniało odesłanie do art. 5 ustawy – Prawo budowlane. 2). niż wprowadzono instytucję opłaty legalizacyjnej. 49b ust. 5 ustawy – Prawo budowlane odsyła do odpowiedniego stosowania działu III ustawy – Ordynacja podatkowa. Natomiast przepis art. 49 ustawy – Prawo budowlane (to jest od 11 lipca 2003 r. Ze względu na specyfikę opłaty legalizacyjnej. że w tamtym czasie w ogóle nie było możliwe rozłożenie na raty. że odesłanie takie pozwala na zastosowanie w pełnym zakresie przepisów działu III Ordynacji podatkowej. W literaturze i orzecznictwie sądowym przyjmuje się. organ nadzoru budowlanego ustala wysokość opłaty legalizacyjnej w drodze postanowienia. Natomiast odmowa stosowania przepisu może wynikać albo bezpośrednio z treści wchodzących w grę regulacji prawnych. jeżeli budowa została zakończona. w której nakazuje rozbiórkę obiektu budowlanego będącego w budowie albo wybudowanego bez wymaganego zezwolenia albo zgłoszenia (zob. którzy wnoszą o umorzenie podatku (przed upływem jego terminu płatności).). 48 nakazujący wydanie nakazu rozbiórki samowoli budowlanej. 59g ust. które dotyczą umorzenia zaległości podatkowej. wyrok SN z29kwietnia2008r. K 23/03 OTK 14/2A/2004. art. III CZP 41/00 OSNC 2001/4/57. jest zobowiązany zbadać. 49 oraz art. Oznacza to. Wynika z tego. pozwoleń i sprawdzeń. który otrzymał w wyznaczonym terminie dokumenty. z odpowiednimi modyfikacjami lub na odmowie jego zastosowania ze względu na określone różnice. 48 ust. 3 oraz 49b ust. postan. 1118 z późn. Z kolei przepis art. 5 ustawy – Prawo budowlane stanowi.. regulującego procedurę legalizacji samowoli budowlanej. 1 (tak jak w obecnym art. a nie kwoty podatku. art. 2 tego przepisu stanowi. a nawiązanie do tych regulacji następuje „za pośrednictwem” art. Organ bada zgodność projektu zagospodarowania działki lub terenu z przepisami o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. że do opłaty legalizacyjnej stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące kar. Organ podatkowy w takiej sytuacji..). że do opłaty legalizacyjnej stosuje się odpowiednio przepisy art. Nieuiszczenie opłaty legalizacyjnej w terminie powoduje. znak: KR-50-89/08/KLI/miz W/320/09. która jest warunkiem legalizacji samowoli budowlanej. Zaznaczyć jednak trzeba. Taki sposób regulacji wynika ze zbliżonej konstrukcji prawnej kar i opłat legalizacyjnych występujących w ustawie – Prawo budowlane oraz zobowiązań podatkowych. nr 156. 59g ust. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej.. o których mowa w art. K 31/06 OTK 135/9A/2006). 59f ust.INFORMATOR GŁÓWNEGO URZĘDU NADZORU BUDOWLANEGO Departament Prawno-Organizacyjny GUNB informuje: waniu wprost. TK z 25 lutego 2004 r. w tym tych.. Opłaty le- 82 W związku z pojawiającymi się wątpliwościami w sprawie możliwości umarzania opłat legalizacyjnych. co nie skutkuje wydaniem takiego nakazu. traktowane jako wniosek o zatwierdzenie projektu budowlanego i wydanie pozwolenia na wznowienie robót budowlanych albo wniosek o zatwierdzenie projektu budowlanego. w treści art. W art. 49 ust. 49b ust. że zostaje spełniony warunek legalizacji samowoli budowlanej. 59f ust. Zgodnie z treścią art. dotyczące kar. odroczenie płatności ani tym bardziej umorzenie opłaty legalizacyjnej. wynikającymi wprost z treści ust. 1. zgodnie z art. czy projekt budowlany spełnia trzy określone w tym przepisie przesłanki.

1 pkt 1 ustawy z 7 lipca 1994 r. że nie wnosi sprzeciwu. 3 § 1 ustawy z 17 czerwca 1966 r. Jednym z takich instrumentów jest konieczność uiszczenia opłaty legalizacyjnej. że ze względu na specyficzny charakter opłaty legalizacyjnej trudno przypisać jej wszystkie cechy wynikające z ustawowej definicji podatku.). nr 156. 6 ’2009 (nr 442) 83 . Natomiast jeśli osoba zobowiązana uchyla się od wykonania ciążącego na niej obowiązku. gdy inwestor wybudował na podstawie zgłoszenia tymczasowy obiekt budowlany. oświadczenia o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane i decyzji o pozwoleniu na budowę (Dz. określonymi w wymienionym rozporządzeniu. Egzekucji administracyjnej podlegają m. decyzje o pozwoleniu na budowę oraz oświadczenia o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane powinny w pełni odzwierciedlać treść wskazaną we wzorach. chyba że przepis szczególny zastrzega do tych obowiązków tryb egzekucji sądowej. województwa. służący jedynie zapewnieniu tzw. w szczególności pomijanie niektórych punktów. Podatkiem jest bowiem publicznoprawne. 1 pkt 12 ustawy – Prawo budowlane.. 2 § 1 pkt 10 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). Wzory wniosku o pozwolenie na budowę. nr 120. nr 229. 1127 z późn. Nie ma znaczenia fakt. niepołączony trwale z gruntem i przewidziany do rozbiórki lub przeniesienia w inne miejsce w terminie określonym w zgłoszeniu. Rozbiórki obiektów tymczasowych Wymienione argumenty przemawiają także za niemożliwością pogodzenia celów i funkcji rozwiązań prawnych wprowadzonych przez ustawodawcę w art. zm. Należy zwrócić uwagę na argumenty przedstawione przez Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroków: z 26 marca 2002 r. wyrok NSA z 28 grudnia 2007 r. że opłata legalizacyjna stanowi przymusowe świadczenie pieniężne. 48 i 49 ustawy – Prawo budowlane z przyjęciem dopuszczalności stosowania instytucji umorzenia zaległości podatkowych w stosunku do opłaty legalizacyjnej. z 2006 r.).U. ładu architektonicznego i przestrzennego w ogólnie pojętym porządku publicznym. Ponadto z jej nieuiszczeniem ustawa wiąże jednoznaczne skutki prawne. wprowadził możliwość legalizacji takiej samowoli po spełnieniu określonych warunków ustawowych przez podmiot naruszający prawo. o którym mowa w art. wynikające z ustawy podatkowej. Inwestor zobowiązany jest do dobrowolnego wykonania obowiązku. 30 ust. inwestor jest zobowiązany rozebrać tymczasowy obiekt budowlany po określonym w zgłoszeniu terminie albo po upływie 120 dni od rozpoczęcia jego budowy. Dz. Zgodnie z art. czy zgłoszenie stało się skuteczne przez tzw. W tym przypadku trudno twierdzić. które dopełniły wszystkich wymogów ustawowych związanych z realizacją inwestycji budowlanej. oświadczenia o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane oraz decyzji o pozwoleniu na budowę określone zostały w załącznikach nr 1-3 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 23 czerwca 2003 r. z wzorami. a jednocześnie nieuiszczający opłaty legalizacyjnej w stosownym terminie. nieodpłatne. w postaci samowoli budowlanej. obowiązki o charakterze niepieniężnym pozostające we właściwości organów administracji rządowej i samorządu terytorialnego lub przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie przepisu szczególnego (art. gdyż stałoby to w sprzeczności z konstytucyjną zasadą równości w stosunku do tych podmiotów. który przyjął zgłoszenie bez sprzeciwu (zob. w których przedmiotem rozstrzygnięcia były przepisy ustawy – Prawo budowlane. Wszystkie wnioski o pozwolenie na budowę. jak i strony postępowania. Dodatkowo podkreślić trzeba. przymusowe. 48 ustawy – Prawo budowlane ma charakter restytucyjny. nieekwiwalentne oraz bezzwrotne świadczenie pieniężne na rzecz Państwa. ale nie później niż w okresie 120 dni od dnia rozpoczęcia budowy określonego w zgłoszeniu (art. oświadczeń oraz decyzji musi być zgodna Stosowanie wzorów wniosku o pozwolenie na budowę i decyzji o pozwoleniu na budowę Zgodnie z art. albo – w zakresie administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego – bezpośrednio z przepisu prawa. Treść wniosków. regulujące instytucję legalizacji samowoli budowlanej i rozwiązania intertemporalne. 1 pkt 12 w zw. SK 2/01 oraz z 18 października 2006 r. P 27/05. 2.. Nieprawidłowe jest więc modyfikowanie wzorów przez organy administracji architektoniczno-budowlanej. a więc w rezultacie nie można rozważać jej umorzenia na podstawie przepisów podatkowych.U. Stosownie do art. jeżeli zgłoszenie przewidywało późniejszy termin rozbiórki lub tego terminu nie zawierało. z 2005 r. Podmiot naruszający prawo w postaci samowoli budowlanej i korzystający z uprawnienia jej legalizacji. Tym bardziej że nakaz rozbiórki przewidziany w treści art. 3 § 1 wymienionej ustawy. Trybunał Konstytucyjny podkreśla. gdy wynikają one z decyzji lub postanowień właściwych organów. wówczas organem właściwym do żądania wykonania obowiązku rozbiórki jest organ administracji architektoniczno-budowlanej I instancji. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. Organ ten jest w tego rodzaju sprawach zarówno wierzycielem. 1118 z późn.in. 29 ust. sygn. obowiązek rozbiórki przedmiotowego obiektu wynika bezpośrednio z przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. że ustawodawca poszukując optymalnych form przeciwdziałania naruszeniom prawa. poz. zm. powiatu lub gminy. bez konieczności podejmowania działań przez organy administracji. zmiana kolejności punktów czy modyfikacja ich treści. akt: II OSK 1746/06). w sprawie wzorów: wniosku o pozwolenie na budowę. wskazany organ powinien sporządzić tytuł wykonawczy. 27 § 1 wymienionej ustawy i wszcząć egzekucję bezpośrednio na podstawie przepisu prawnego. – Prawo budowlane. zm. poz. że w przypadku. 1954 z późn.INFORMATOR GŁÓWNEGO URZĘDU NADZORU BUDOWLANEGO galizacyjnej nie uiszcza się zatem po terminie płatności. Należy zaznaczyć. Nie można też mówić o powstaniu zaległości podatkowej. jak i organem egzekucyjnym i przepisy zobowiązują go do przeprowadzenia stosownego postępowania w trybie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. nie może liczyć na dalsze ulgi w postaci umorzenia opłaty legalizacyjnej. 29 ust. czy też organ pisemnie poinformował inwestora. milczącą zgodę organu. a nie represyjny.U.). poz. z art. egzekucję administracyjną stosuje się do obowiązków określonych w art.

oraz powiatowych inspektorów łalność inspekcyjną przebiegu procesu budowlanego oraz nadzoru budowlanego. wydał 330 decyzji i postanowień i samym zakresie rzeczowym oraz prowadzi postępowania przeprowadził 262 kontrole oraz oględziny w terenie.uw. „Bezpieczne Ferie”.katowice. Budowlanego. W 2008 r. troli.gov. w których zarównież działalność inspekcyjwww. śląskiego. (032) 207-79-39. W 2008 r. Od 7 listopada 2007 r. Powstańców 41a rytoryczne rozstrzygnięcia downictwa transportu i lotnisk tel. wydział wydał 1626 decyzji i postanostwa budowli hydrotechnicznych na terenie województwa wień. Grzegorz Skórka – naczelnik ryczne: Wydziału Wyrobów Budowlanych.pl 19 grodzkich.pl trudnionych jest 263 pracowną dotyczącą prawidłowości W Wojewódzki Inspektorat Nadzoru Budowlanego w Katowicach 84 6 ’2009 (nr 442) .uw.uw. które miały siedziby w Częstochowie i Bielsku-Białej. Małgorzata Mazur.winb. przeprowadził alizuje akcję „Bezpieczna Budowa”. Zdzisława Miniewska – naczelnik Wydziału Orzecznictwa W Wojewódzkim Inspektoracie Nadzoru BudowlaneAdministracyjnego. w tym hydrotechnicznych. WINB retora Nadzoru Budowlanego. utrzymania obiektów budowlanych w zakresie budownictwa Wykonuje w ciągu miesiąca średnio dwie kontrole powiatoobronności i bezpieczeństwa na terenach zamkniętych. Jolanta Bogacz – główna księ● Wydział Orzecznictwa Administracyjnego – jako orgowa. Obecnie trwa reorganizacja Inspektoratu polegająca na likwidacji delegatur. jako organów administracji arczeństwa – prowadzi postępowania administracyjne i dziachitektoniczno-budowlanej.gov.INFORMATOR GŁÓWNEGO URZĘDU NADZORU BUDOWLANEGO ojewódzki Inspektorat Nadzoru Budowlanego w Katowicach wchodzi w skład administracji zespolonej województwa działającej pod przewodnictwem Wojewody Śląskiego i wykonuje zadania przewidziane ustawą – Prawo budowlane w zakresie nadzoru budowlanego. przy czym większość ma wyższe wykształcenie inżynierskie i uprawnienia budowlane oraz wieloletnie doświadczenie w pracy w administracji. wyróżniając najlepsze wyroby budowla● Wydział Infrastruktury Technicznej – realizuje zadania ne nagrodą Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru związane z drogami kolejowymi i obiektami inżynierskimi.. wyrobów budowlanych – jako I instancja. w czasie których skontrolował 361 wyrorównież w wielu targach budowlanych organizowanych na tebów budowlanych. Wydział działa od lutego br. Śląskim Wojewódzkim Inspektorem Nadzoru Kierownictwo WINB w Katowicach. Sławomir Łabędź – naczelnik Wydziału Inspekcji i Konzastępcy pełni mgr inż. Coadministracyjne w trybie nadzwyczajnym jako organ I inrocznie opracowywany jest raport dotyczący bezpieczeństancji. wspólnie z Państwową Inspekcją Pracy. W 2008 r. Państwową In● Wydział Wyrobów Budowlanych – realizuje działaspekcją Sanitarną oraz innymi jednostkami administracji zenia kontrolne planowe i doraźne u producentów i sprzespolonej województwa w ramach corocznie organizowanych dawców wyrobów budowlanych oraz prowadzi postępowaprzez Wojewodę Śląskiego akcji.pl. Stworzenie jednolitej struktury organizacyjnej ma zapewnić prawidłowe funkcjonowanie Urzędu. W Inspektoracie jest zatrudnionych 45 osób. Bierze również „Bezpieczne Wakacje”. Ponadto udział w kontrolach prowadzonych przez Głównego Inspekw 2009 r. rozpatruje skargi i wnioski w tym budowlanych. współpracuje z Państwową Strażą Pożarną. a obowiązki – kierownik Zespołu do spraw Budownictwa Obronności i Bezpieczeństwa. bu40-024 Katowice. nadzoru budowlanego. polepszyć jakość i terminowość załatwiania spraw. renie województwa. „Bezpieczna Szkoła” itp. fax (032) 256-46-79 36 powiatowych inspektorów cywilnych oraz obiektów e-mail: winb@katowice. Od lewej: Adam Krześniak Budowlanego jest mgr inż. wych inspektorów nadzoru budowlanego i organów adminiŚląski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego stracji architektoniczno-budowlanej I stopnia. w tym 251 zaskarżono do WSA. ● Wydział Inspekcji i Kontroli – prowadzi kontrole kom● Zespół do spraw Budownictwa Obronności i Bezpiepleksowe i doraźne starostów.gov. koordynowanych przez nia administracyjne w sprawach wprowadzania do obrotu Centrum Zarządzania Kryzysowego np. Krzysztof Jaroczyński i Tadeusz Madera – Wydział Infragan II instancji prowadzi postępowania odwoławcze od rozstruktury Technicznej strzygnięć powiatowych inspektorów nadzoru budowlanego przebiegu procesu budowlanego oraz utrzymania obiektów w zakresie ich właściwości. Inspektorat uczestniczy 143 kontrole. Prowadzi winbsekretariat@katowice. Małgorzata Mazur – Śląski Wojewódzki go w Katowicach działają następujące wydziały merytoInspektor Nadzoru Budowlanego. budowlami i urządzeniami Wojewódzki Inspektorat Nadzoru Budowlanego w Katowicach Śląski WINB nadzoruje mena obszarach kolejowych. ul. Witold Sas-Nowosielski.

Powoduje to również duże miejscowe zagęszczenie zabudowy i to nie tylko mieszkaniowej. organ administracji architektoniczno-budowlanej prowadzący postępowanie 85 . urbanizacja – 78. Stosownie bowiem do art. a na Śląsku 379 osób/km2. powoduje konieczność dobrego zorganizowania i dużego zaangażowania powiatowych organów nadzoru budowlanego województwa. gęstość zaludnienia – 377 mieszkańców/km². Region śląski zajmuje pierwsze miejsce pod względem infrastruktury łączności. że Śląskie jest regionem przemysłowym i wysoko zurbanizowanym. którego stolicą są Katowice. wiejskie 96. W województwie śląskim użytki rolne stanowią 39. podczas gdy w kraju ta średnia wynosi 27%. Śląskie jest najgęściej zaludnionym województwem w Polsce. 1 pkt 4 ustawy z 7 lipca 1994 r. czy do wniosku o pozwolenie na budowę zostało dołączone zaświadczenie o przynależności projektanta do właściwej izby samorządu zawodowego. potwierdzony zaświadczeniem wydanym przez tę izbę. Ponadto organ administracji architektoniczno-budowlanej sprawdza.42 ha). co w przeliczeniu na jednego mieszkańca wynosi 0. wykonanie projektu przez osobę posiadającą wymagane uprawnienia budowlane i legitymującą się zaświadczeniem potwierdzającym wpis na listę członków właściwej izby samorządu zawodowego. 23 powiaty liczą powyżej 100 tys. właściwy organ administracji architektoniczno-budowlanej sprawdza m. z określonym w nim terminem ważności.U. 35% ludności pracuje w przemyśle i budownictwie. obejmuje historyczne ziemie Górnego Śląska i Małopolski.4%. 7 ustawy – Prawo budowlane.7%. że przed wydaniem decyzji o pozwoleniu na budowę lub odrębnej decyzji o zatwierdzeniu projektu budowlanego.) expressis verbis stwierdza. Znajduje się tu 68 miast.in. Podane informacje jednoznacznie wskazują na przemysłowy i mocno zurbanizowany charakter województwa. Śląski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego Departament Prawno-Organizacyjny GUNB informuje: Sprawdzanie uprawnień budowlanych osób pełniących funkcję projektanta w sprawie wydania decyzji o pozwoleniu na budowę. a średnia krajowa to 51. ludność – 4 654 115 mieszkańców (2008 r. a szczególnie ich zakresu. 6 ’2009 (nr 442) Małgorzata Mazur Ustawodawca w art. Specyfikę regionu stanowią obszary przemysłowe i poprzemysłowe z licznymi obiektami fabryk. Jest to liczba stanowczo zbyt mała do właściwej realizacji zadań ze względu na specyfikę zabudowy terenu i wysoką gęstość zaludnienia naszego województwa. w którym jest więcej powiatów grodzkich (19) niż ziemskich (17). że obowiązek podjęcia działań w wymienionym zakresie znajduje potwierdzenie w art. nr 156. poz. – Prawo budowlane (Dz. które nie zostały zabezpieczone na etapie budowy. Większość powiatów ziemskich jest silnie zurbanizowana. W związku z tym. zm.11 ha (średnia krajowa 0. 12 ust. Średnie zatrudnienie pracowników merytorycznych realizujących zadania nadzoru budowlanego to 5 inspektorów na powiat. ników razem z obsługą administracyjno-kadrowo-księgową. z 2006 r. zwłaszcza w skupiskach miejskich. Średnie zaludnienie wynosi 122 osoby/km2. mieszkańców. czy projekt budowlany został sporządzony przez osobę posiadającą uprawnienia budowlane do projektowania w odpowiedniej specjalności. kopalń i hut. dostępności komunikacyjnej oraz zaplecza przemysłowego – jest to najbardziej uprzemysłowiony region w Polsce i jeden z najbardziej uprzemysłowionych w Europie. ziemskie 17. co decyduje także o specyfice działania tutejszego WINB. Ponadto szczegółowej ocenie podlega również zakres uprawnień budowlanych. W przypadku wątpliwości dotyczących uprawnień budowlanych. Szkody górnicze stanowią również duży kłopot dla właścicieli istniejących obiektów. miejsko-wiejskie 22. Bardzo dużym problemem są tereny z czynną eksploatacją górniczą. 1118 z późn. zwłaszcza tych. Z tego powodu gęstość zaludnienia na Śląsku jest bardzo duża. powiaty – grodzkie 19. 81 ust. powinien zwrócić się do właściwej izby samorządu zawodowego o wyjaśnienie wszelkich nieścisłości. To.51 km². Jest jedynym województwem w Polsce. 35 ust. właściwy organ administracji architektoniczno-budowlanej powinien dokładnie sprawdzić. 3 ustawy – Prawo budowlane. zwłaszcza zabudową mieszkaniową i obiektami rekreacyjnymi dla mieszkańców dużych miast. gminy – miejskie 49 (miasta: 71). w tym Zagłębie Dąbrowskie. w myśl którego jednym z podstawowych zadań organów administracji architektoniczno-budowlanej jest kontrola posiadania przez osoby wykonujące samodzielne funkcje techniczne w budownictwie uprawnień do pełnienia tych funkcji. która zmusza inwestorów do stosowania kosztownych zabezpieczeń. W rozwiązywaniu tych problemów pomaga środowisko naukowe skupione wokół Politechniki Śląskiej oraz Głównego Instytutu Górnictwa w Katowicach. jedną z podstaw do wykonywania samodzielnych funkcji technicznych stanowi wpis na listę członków właściwej izby samorządu zawodowego.4% obszaru.INFORMATOR GŁÓWNEGO URZĘDU NADZORU BUDOWLANEGO Charakterystyka województa śląskiego Województwo śląskie.). Jednocześnie należy zaznaczyć. Podstawowe dane: powierzchnia – 12 333.

4 100. W Akademii zbudowano modelowy dom do nauki wykonywania systemów dociepleń.1 98.6 103. Kowałko 6 ’2009 (nr 442) .4%).3 104.7 87.0 99.4 99.9 99.5 87.0 98.8 91.1 94.5 100 100.3 93. narzędzia malarskie i tynkarskie oraz wyroby ze swojej oferty.9 100 101.4 115.5 98.8 80. Prezes Zarządu Caparol Polska. Firma Caparol wyposażyła akademię w specjalistyczne stanowiska do mycia narzędzi z odstojnikiem i filtrem wody.8 80.8 80. kleje BSO.9 87. izolacji termicznych (o 3. betonu komórkowego (o 2. (ek) Fot.3 96. przychody PSB S.2 94. tynki. Staniały też pokrycia i folie dachowe.1 97.5 90.3%) oraz chemii budowlanej (o 0.9 98. Uroczystego przecięcia wstęgi dokonali: Tomasz Kruppik – Prezes Zarządu Caparol Polska.0 100.4 94.6 96. farby. Saksoń- Akademia Umiejętności Praktycznych Caparol skiego Centrum Kształcenia Zawodowego w Dreźnie oraz Centrum Kształcenia Praktycznego w Radomiu.6 126.0 100. LACUFA GmbH.0 96.8 87.7 102.2 102.4 94.1 94.6 90.0 103. W sierpniu przeszkolono w Saksońskim Centrum Kształcenia Zawodowego w Dreźnie dwóch nauczycieli radomskiego Centrum. Dane Grupy PSB S.4 103.7 94.6 96. 28 kwietnia 2009 r.0 98.3 86.8 100 100.8 80. Ryszard Fałek – Wiceprezydent Radomia.7 111.8 99.5 106.7 95.6 97.7% cementu i wapna.3 102.9 74.5 100 99.3 96.0 Materiały ścienne – beton komórkowy Materiały ścienne – ceramiczne Pokrycia i folie dachowe. mających szkolić w przyszłości praktykantów Akademii i już zaplanowano kolejne.0 98. Gert Walther – Prezes Zarządu LACUFA GmbH.9 96.0 100.W maju 2009 r.8 87. Tak dobre efekty wynikają w dużym stopniu z realizowanych zamówień zawar- tych przez składy podczas Targów Grupy PSB.6 95. jakie dostawcy oferowali kupcom na kwietniowych Targach PSB w Kielcach.1 87.0 100.4 101. Rozmowy wstępne nad utworzeniem AUP rozpoczęto na początku 2008 r. rynny – o 1.2 123.8 80.4 92. uroczyście otwarto w Radomiu Akademię Umiejętności Praktycznych Caparol (AUP) przy Centrum Kształcenia Praktycznego (CKP).2%).9 102.6 93.8 91. w porównaniu z poprzednim miesiącem. rynny Materiały izolacji termicznej Chemia budowlana Drewno i materiały drewnopochodne Sucha zabudowa wnętrz Materiały izolacji wodochronnej Inne 100 102. Są tam także sale teoretyczne.0 102.8 80.6% ceny płytek ceramicznych.7 102.7 109.1 94.0 100. Gert Walther – Prezes Zarządu LACUFA GmbH..2 115.1 96.1 97.5 94.6 76. Ryszard Fałek – Wiceprezydent Radomia i Wolfgang Hübel – Prezes Saksońskiego Centrum Kształcenia Zawodowego Ochrony Środowiska i Przemysłu Chemicznego 86 a także osobiste zaangażowanie dyrektora tej placówki – Zdzisława Janiewskiego – dodał Tomasz Kruppik.7 101. parapety Narzędzia i sprzęt budowlany 100 100. W maju 2009 r. obniżek. Zadaniem Akademii jest kształcenie profesjonalnych malarzy i wykonawców systemów ociepleń posiadających wiedzę teoretyczną i umiejętności praktyczne.9 93. Spadły ceny w 7 grupach towarowych.9 94.2 102. z inicjatywy firm: Caparol Polska.4 75. szpachle. niezbędne do realizacji programu nauczania – grunty.in. izolacje wodochronne – o 0.8 80.0 87.3 oraz o 37% niż w kwietniu 2009 r.0 100.4 102.6 123. Największy spadek cen odnotowano w przypadku suchej zabudowy wnętrz (o 8.A. Analiza Grupy PSB asortymentowa Materiały ścienne – silikaty Grupa V VI VII VIII 2008 IX Trendy (V 2008 = 100) X XI XII I II 2009 III IV V 100 100 100 100 99.1%.6 101.6 86. Uroczyste przecięcie wstęgi (od lewej): Tomasz Kruppik – Prezes Zarządu Caparol Polska.7 115.8 80. ruch cen był wynikiem m.6 94.2 103.1 97.0 101.2 Stolarka otworowa.4 96.5 103. w 2 wzrosły.5 93.8 89.0 98.9 96.9 78.0 100.6 96. W kategorii „inne” spadły o 3.4 100 100. poszerzone o umiejętność prowadzenia firmy.1 94. żywice.1 94.8 106. O wyborze radomskiego CKP zadecydowało bogate doświadczenie dydaktyczne tego ośrodka oraz w zakresie współpracy ze znanymi firmami europejskimi.6 95.6 91.8 97.4 104.1%) i silikatów (o 2%). W innych grupach asortymentowych w tej kategorii ruch cen był mniej spektakularny.5 89.0 100. wyposażenia łazienek i kuchni oraz o 1.8 80. a wzrosły narzędzi i sprzętu budowlanego (o 2.8 79.8 111.5 99. ze sprzedaży materiałów budowlanych były wyższe o 31% niż przed rokiem Ceny materiałów budowlanych w maju 2009 roku Trendy zmiany cen materiałów budowlanych w maju 2009 r.1 98.6 95.6% oraz drewno i materiały drewnopochodne – o 0.6 86.1 102.9 102.2 84. E.8 80.0 95.8 103. a w 2 nie zmieniły się.7%).0 100. Wolfgang Hübel – Prezes Saksońskiego Centrum Kształcenia Zawodowego Ochrony Środowiska i Przemysłu Chemicznego w Dreźnie oraz Zdzisław Janiewski – Dyrektor Centrum Kształcenia Praktycznego w Radomiu.8 80.5%.7 89.0 97.1 94.2 88.7 111.3 91.0 102. w których będą się odbywały wykłady.A.4 102.5 100 102. Nie zmieniły się natomiast ceny ceramicznych materiałów ściennych oraz stolarki otworowej.

5 105.0 106.4 99.0 102. a w 24 grupach niższą niż przed miesiącem (tj.4 100.9 75.0 2 486 246 247 2 547 23 689 762 351 9 315 82 040 110. wyrobów izolacji termicznej z wełny mineralnej – o 22.] Szyby zespolone jednokomorowe [tys.3 80. roku.5 72.6 103.3 88. dodatnią dynamiką produkcji legitymowali się tylko producenci wodomierzy – wzrost produkcji o 11.7 93. m2] Wykładziny podłogowe z polimerów chlorku winylu [tys. rur stalowych – o 35. Znaczny spadek produkcji. z tworzyw sztucznych [tys.0 6 ’2009 (nr 442) 87 .1%.6%. m2] [tys. na str 89) Wyroby Tarcica [dam3] w tym: tarcica iglasta [dam3] Sklejka składająca się wyłącznie z arkuszy drewna [m3] Płyty wiórowe i podobne płyty drewnopodobne [dam3] Płyty pilśniowe z drewna lub innych materiałów drewnopodobnych [tys. materace i płyty z włókna szklanego [t] Cegły i elementy budowlane. pozostałe [hl] Farby i pokosty (łącznie z emaliami i lakierami) na bazie polimerów akrylowych lub winylowych. efekty produkcyjne przedsiębiorstw wytwarzających wyroby stosowane w budownictwie uległy dalszemu pogorszeniu (tabela). Pozostali wykazali spadek produkcji wytworzonej (w porównaniu z okresem czterech miesięcy 2008 r. ścienne lub sufitowe z tworzyw sztucznych [tys.3 97.9 101.). chociaż w 25 grupach był on mniejszy niż notowany w I kwartale 2009 r. była niższa o 10 – 20%. m2] Farby i lakiery (łącznie z emaliami i lakierami) na bazie polimerów akrylowych lub winylowych. raportowali również producenci bloków ściennych z betonu lekkiego – o 36.1 88.4 87.kwietniu 2009 r.3 110. (cd. ceramiczne [dam3] IV I – IV liczby bezwzględne 179 156 397 654 568 IV 2008 = 100 73.2% i gazomierzy – wzrost o 5.2 84. w których masa rozpuszczalnika organicznego przekracza 50% masy roztworu [hl] Farby i pokosty (łącznie z emaliami i lakierami) chlorokauczukowe. farb i pokostów na bazie poliestrów. których produkcja.5%.3 98. o liczbie pracujących 50 i więcej osób. szt. Liczną grupę stanowiły wyroby.9%. w tym autoklawizowanego betonu komórkowego – o 36.6 91.6%.9%.6 99.3 109.5 110.1 108. blachy walcowanej na zimno – o 55.9 IV III 2009 = 100 100.7 97.4% oraz betoniarek – o 32.2 65.8 819 4 706 1 400 120 87. dachówki ceramicznej – o 20. o ponad 40%. o 30 – 40%. wykazały w 40 grupach wyrobów (spośród 43 obserwowanych) niższą produkcję niż przed rokiem (tj.3 57.3 3 210 81.4 111.4 124. pozostałe [tys.). do podłóg mozaikowych [tys. okna i ich ościeżnice oraz progi. w marcu).0%.7%.0 87.6% mniej. W ciągu czterech miesięcy 2009 r.3 61. ceramiczne. m2] Szyby zespolone wielokomorowe [tys.3%.7 88. o masie rozpuszczalnika organicznego powyżej 50% – o 34.3 99. O 20 – 30% mniej niż przed rokiem wyprodukowano wapna – o 27.9%. w stosunku do kwietnia 2008 r. największy spadek produkcji. wypalane z gliny [dam3] w tym: cegła wypalana z gliny [dam3] pustaki ścienne.9 3 181 9 640 114. m2] Drzwi. wyrobów sanitarnych z porcelany – o 22. elementów ściennych silikatowych – o 35.1 107. m2] Okna i drzwi.5 RYNEK BUDOWLANY 9 318 33 017 40 305 127 723 1 476 987 819 129 3 714 3 399 9 695 498 98. w kwietniu 2008 r.9% oraz filców i płyt z włókna szklanego – o 42.2%.6% w tym rur bez szwu o 25. szt. Mniej wyprodukowano farb i pokostów chlorokau- W Produkcja materiałów budowlanych w kwietniu 2009 roku Produkcja ważniejszych wyrobów przemysłowych stosowanych w budownictwie w kwietniu 2009 r.9 8 306 8 883 29 449 1 343 29 002 3 153 80.1 107. Duże przedsiębiorstwa przemysłowe. chemoutwardzalne. m2] Płyty parkietowe z drewna.9 88. w porównaniu z kwietniem ub. przewody i węże sztywne z polimerów chlorku winylu [t] Wykładziny podłogowe.9 97. tarcicy – o 26. wykazali producenci ceramicznych pustaków stropowych – o 63. w których masa rozpuszczalnika organicznego przekracza 50% masy roztworu [hl] Rury. a ze szwem o 44.5 92.2 945 443 38 93.] Płyty parkietowe z drewna. epoksydowe oraz poliuretanowe. W kwietniu 2009 r. ościeżnice i progi drewniane [tys.8%.8 1 299 311 35 271 1 176 124 1 034 6 801 97.6 66.2%. m2] Filce. w środowisku wodnym [hl] Farby i pokosty (łącznie z emaliami i lakierami) na bazie poliestrów o masie rozpuszczalnika organicznego większej niż 50% masy roztworu [hl] Farby i pokosty (łącznie z emaliami i lakierami) na bazie poliestrów.

RYNEK BUDOWLANY Dynamika produkcji ważniejszych wyrobów przemysłowych używanych w budownictwie w kwietniu 2009 r. 88 6 ’2009 (nr 442) .

2%. filców i płyt z włókna szklanego – o 25.0%. m2] Wyroby izolacji termicznej z wełny mineralnej [tys. Główny Urząd Statystyczny 6 ’2009 (nr 442) mgr Małgorzata Kowalska 89 . Największy spadek.3% oraz gazomierzy – o 10.8 75.] Gąsiory dachowe.5 74.3%. t] Gazomierze [tys.1 93. t] [dam3] Elementy ścienne silikatowe [dam3] Bloki i płyty ścienne gipsowe [tys. płyt parkietowych do podłóg mozaikowych – o 15. cegły i ceramicznych elementów budowlanych. a drewnianych – o 1.6 162. a wiórowych – o 7. w tym cegły wypalanej z gliny – o 38. Znaczne obniżenie produkcji. rur stalowych – o 24.8%.0%. w tym autoklawizowanego betonu komórkowego – o 29. płyt parkietowych do podłóg mozaikowych – o 4. drzwi.0 91.2%.1%.7%.6 91.4 90.6%.1%. cementu – o 7. papy – o 33. ze str. t] Bloki ścienne z betonu lekkiego [tys. szt.9%.8 89.8 64. blachy walcowanej na zimno – o 22. wykazali również producenci ceramicznych pustaków stropowych – o 19.] Wodomierze [tys. o masie rozpuszczalnika organicznego powyżej 50% – o 39.5%. masy betonowej – o 6.1 89.2 IV III 2009 = 100 83.6%. a ze szwem o 22.2 228 328 67 94 2 314 7 310 czukowych. W ciągu czterech miesięcy 2009 r.0% w tym rur bez szwu o 26.4 26 14 12 28 49 245 1 003 1 443 256 371 6 443 14 556 pilśniowych – o 8. t] rury ze szwem [tys. tarcicy – o 34.5 89.9 143. płyt pilśniowych – o 19. roku (z wyjątkiem wodomierzy i gazomierzy). wypalanych z gliny – o 8. w tym wykładzin podłogowych o 4.9%.1% mniej.7 106.4% oraz farb i pokostów na bazie polimerów akrylowych lub winylowych. Więcej niż w kwietniu ub. wypalanych z gliny – o 16.] IV I – IV liczby bezwzględne 280 12 318 630 3 323 1 403 124 237 1 358 50 500 IV 2008 = 100 36. ceramicznych gąsiorów dachowych – o 16.6% w tym wykładzin podłogowych o 6.1 83. a drewnianych – o 13. elementów ściennych silikatowych – o 31.46 49. farb i pokostów na bazie poliestrów. w tym cegły wypalanej z gliny – o 40. ceramicznych pustaków ściennych – o 11.4% mniej.1 95. t] Papa [tys.4 65. wodorozpuszczalnych – o 0.9 130.4 68. ceramiczne [tys. ściennych lub sufitowych z PVC – o 19. sklejki z arkuszy drewna – o 12.7 55.] Wyroby sanitarne z porcelany [t] Cement [tys. t] Masa betonowa [tys.9%.1% oraz farb i lakierów na bazie polimerów akrylowych lub winylowych.3%.6%.9%.0%.3%. a farb i pokostów chlorokauczukowych. szt.0 64. chemoutwardzalnych. szyb zespolonych jednokomorowych – o 16. farb i pokostów na bazie polimerów akrylowych lub winylowych. szyb zespolonych jednokomorowych – o 18. wap- 10 708 90. o masie rozpuszczalnika organicznego powyżej 50% – o 19. ale wielokomorowych – tylko o 2. ściennych lub sufitowych z PVC – o 12. ceramicznych gąsiorów dachowych oraz boków i płyt ściennych gipsowych – o 10.5%. cementu – o 25.9% mniej.6 97.4%.3 92. Spadek produkcji nieprzekraczający 10% poziomu ubiegłorocznego wykazali producenci cegły i ceramicznych elementów budowlanych.8%.4 77. producenci wszystkich obserwowanych grup wyprodukowali mniej materiałów budowlanych niż w analogicznym okresie ub.8 105. (cd. farb i lakierów na bazie polimerów akrylowych lub winylowych. wykładzin podłogowych.9%. płyt 4 673 21.2%. wykładzin podłogowych. ościeżnic i progów z tworzyw sztucznych – o 15.3 108 49 59 179 193 962 77. a do podłóg niemozaikowych – o 3.9%.1%.4 74. a wielokomorowych – o 14. o masie rozpuszczalnika organicznego powyżej 50% – o 18. t] Blachy walcowane na zimno [tys. niektórych rodzajów farb i pokostów na bazie poliestrów – o 22.0% oraz wyrobów sanitarnych z porcelany – o 21.1 72. epoksydowych oraz poliuretanowych. 87) Wyroby Pustaki stropowe ceramiczne [tys.2%.0 81.1%. t] Rury stalowe [tys. t] w tym: autoklawizowany beton komórkowy [tys.5%.3% mniej. t] rury bez szwu [tys. O 20 – 30% mniej niż przed rokiem wyprodukowano wyrobów izolacji termicznej z wełny mineralnej – o 25. epoksydowych oraz poliuretanowych. bloków i płyt ściennych gipsowych – o 10. przewodów i węży sztywnych z PVC wyprodukowano – o 15.7%. o masie rozpuszczalnika organicznego powyżej 50% – o 18. rur. wodorozpuszczalnych – o 0.1 92.4%.7%.4% mniej. Rur.] Dachówki ceramiczne [tys. szt. o masie rozpuszczalnika organicznego powyżej 50% – o 14.2%. ale do podłóg niemozaikowych – tylko o 2. Spadek produkcji nieprzekraczający 10% poziomu ubiegłorocznego wystąpił u producentów sklejki z arkuszy drewna – o 9.1%. chemoutwardzalnych.0%. roku wyprodukowano jedynie papy – o 5.8 75.4 85.6%.4 44. o ponad 30%. ceramicznych pustaków ściennych – o 0.64 na – o 30. drzwi. szt.RYNEK BUDOWLANY Produkcja ważniejszych wyrobów przemysłowych stosowanych w budownictwie w kwietniu 2009 r. odnotowano w produkcji betoniarek – o 43. okien.7%.6%.5 94.0%. a wiórowych – o 14.8%.7 145. bloków ściennych z betonu lekkiego – o 30.3%.6%. Masy betonowej wyprodukowano – o 17.4%.2 70. o 10 – 20%.2 85.7%.6%.0 63. okien.] Betoniarki z wyłączeniem drogowych [szt.5%.3%.0% więcej.2%. przewodów i węży sztywnych z PVC wyprodukowano – o 12.4 79. wodomierzy – o 6.9 2 337 14 000 3 534 475 1 028 63. t] Wapno [tys. ościeżnic i progów z tworzyw sztucznych – o 11. szt.7%.0%.

9% w kwietniu ub.6% do 126.8 93.5 Tabela 2. W okresie styczeń – kwiecień br. wzrost odnotowano w działach. zrealizowana w okresie czterech miesięcy 2009 r.4 mln zł) i netto (wyniósł minus 128. Niższa była sprzedaż robót o charakterze remontowym (o 1. Pomimo że przychody rosły szybciej niż koszty (5.0 2 224. Województwa Polska dolnośląskie kujawsko-pomorskie lubelskie lubuskie łódzkie małopolskie mazowieckie opolskie podkarpackie podlaskie pomorskie śląskie świętokrzyskie warmińsko-mazurskie wielkopolskie zachodniopomorskie [mln zł] Produkcja sprzedana 108.2% wyższe niż przed rokiem. w zajmujących się głównie wznoszeniem budynków – o 2. Po wyeliminowaniu wpływu czynników o charakterze sezonowym produkcja zwiększyła się w ujęciu rocznym o 0.7% przed rokiem).1 103.8 735.6 103.6 807. a jej udział w ogólnej sprzedaży produkcji budowlano-montażowej wzrósł w niewielkim stopniu wobec poziomu sprzed roku i wyniósł 72.7 3 906.8%.2%.1 124.1 111.4 104.7 925.4 100.3 100.5 103.7 103.8 106. Produkcja sprzedana i przeciętne zatrudnienie w budownictwie w okresie styczeń – kwiecień 2009 r.9%.4 1 123. roku o 0.3 I – IV 2008 = 100 Ogółem budowa budynków budowa obiektów inżynierii lądowej i wodnej roboty budowlane specjalistyczne 37 564.4%. którego podstawowym rodzajem działalności są roboty związane z budową obiektów inżynierii lądowej i wodnej – o 39.3 113. a realizacją robót specjalistycznych – o 2. roku).5 99.1 107.2 I – IV 2008 = 100 Przeciętne zatrudnienie [tys. Dynamika (w cenach stałych) sprzedaży produkcji budowlano-montażowej w jednostkach budowlanych o liczbie pracujących powyżej 9 osób Wyszczególnienie 2008 r.4 2 921. w których liczba pracujących wynosi 50 i więcej osób) kształtowała się mniej korzystnie niż w analogicznym okresie ub.7 97. a spadek w dziale związanym ze wznoszeniem budynków.0%).8 102. tj.0 119.3 91.8 163.4% do minus 0.6 111. robót i usług. W okresie czterech miesięcy br.0 101.6 4 068.3%).1 656.5 126.4% do 99.9 116.4 117.5 108.7%) i netto (z 2.7%) oraz wskaźnik poziomu kosztów (z 96.3%). o 1. W odniesieniu do marca br.0%). a w porównaniu z marcem br. IV I – IV IV I – IV analogiczny okres roku poprzedniego = 100 120.4 107. wyższa o 27.7 104.8 100. Gorsze były wyniki finansowe brutto (spadek o 79.9 117.2 109. na terenie kraju przez przedsiębiorstwa budowlane o liczbie pracujących powyżej 9 osób była o 0.7 102. i o 20.4 90 6 ’2009 (nr 442) . przy czym w podmiotach zaklasyfikowanych do działu.6 927.1%. roku.8 121. Produkcja sprzedana budownictwa (tabela 2) obejmująca przychody z działalności budowlanej i niebudowlanej. Nieznacznie zmniejszyła się liczba przedsiębiorstw wykazujących zysk netto w ogólnej liczbie przedsiębiorstw (do 54.8 105.3 113. 2009 r.0 106.5 107. Wzrost zre- Tabela 1.6 455.0 mln zł).1 109.2 103.RYNEK BUDOWLANY przedaż produkcji budowlano-montażowej zrealizowana w kwietniu br. W porównaniu z kwietniem 2009 r.3%.6% przed rokiem do 0.8 1 544.7 107. Dynamikę (w cenach stałych) sprzedaży produkcji budowlano-montażowej w jednostkach budowlanych o liczbie pracujących powyżej 9 przedstawiono w tabeli 1. przeciętne zatrudnienie w budownictwie było o 5. Spadek sprzedaży odnotowano w podmiotach zajmujących się budową budynków. sytuacja finansowa przedsiębiorstw w budownictwie (dane dotyczą podmiotów gospodarczych prowadzących księgi rachunkowe.8 111.2% w marcu br.4 106. Wyższy niż przed rokiem był wskaźnik rentowności ze sprzedaży (4. Na poziomie ubiegłorocznym ukształtowała się natomiast sprzedaż robót o charakterze inwestycyjnym.3%.8 91.6% wobec 4. przy wzroście przeciętnych miesięcznych wy- S Sprzedaż produkcji budowlano-montażowej i produkcja sprzedana budownictwa w okresie styczeń – kwiecień 2009 roku nagrodzeń brutto o 5.2 118.4 119.3 95.1% wobec 2.2 2 304.1%. wzrost odnotowano we wszystkich działach budownictwa.5% wyższa niż przed rokiem (w analogicznym okresie 2008 r.8 1 545.9 100. przez przedsiębiorstwa budowlane o liczbie pracujących powyżej 9 osób była (w cenach bieżących) o 8.6 951.8 121. sprzedaż produkcji budowlano-montażowej zmniejszyła się w stosunku do analogicznego okresu ub. ze sprzedaży wyrobów własnej produkcji. W I kwartale br.] 426 33 20 16 8 21 38 87 7 17 8 25 62 12 14 45 13 105. pogorszeniu uległy wskaźniki rentowności obrotu brutto (z 3. w których głównym rodzajem działalności są roboty związane z budową obiektów inżynierii lądowej i wodnej oraz realizacja robót specjalistycznych.5% wyższa niż przed rokiem (wobec wzrostu o 1.2%). natomiast wzrost – w jednostkach zajmujących się głównie budową obiektów inżynierii lądowej i wodnej oraz robotami budowlanymi specjalistycznymi.1 12 465.

gorszy niż w analogicznym miesiącu ostatnich dziewięciu lat. roku zmniejsza się wykorzystanie mocy produkcyjnych zgłaszane przez przedsiębiorców. Zakupione zostały również niezbędne urządzenia do Zakładu Profili i Rur. 46) mgr Janusz Kobylarz W 2009 r. objęte planem na 2009 r. które chcą zaoferować inwestorom.7%. cele to: ● prywatyzacja spółki. Prywatyzacja *** Krystyna Wiśniewska 6 ’2009 (nr 442) 91 . kształtuje się ono na poziomie 75%. Największy wzrost przeciętnego zatrudnienia wystąpił w firmach z siedzibą na terenie województwa: dolnośląskiego – o 18. nie tylko krajowym.3% (przy wzroście przed rokiem o 20.7%) i lubelskiego o 13. została włączona do Grupy „Bumar”.3%) odnotowano w województwie podkarpackim.2%). poza trzema.2% (wzrost o 30.7%).8% (przed rokiem wzrost o 36..0% (wzrost o 34. ● poszerzanie asortymentu przez ulepszanie dotychczas produkowanych wyrobów z wykorzystaniem nowoczesnych technologii produkcji oraz wprowadzenie bardziej komplementarnych systemów. i w związku z tym jest jeszcze czas na podwyższenie majątku firmy. Najbardziej uciążliwymi barierami w prowadzeniu działalności budowlanej są konkurencja ze strony innych firm. ale mniej pesymistyczny niż w poprzednich miesiącach. z o. Najmniejszy wzrost – o 1.o. która odbyła się w pięknej leśnej scenerii. Wzrostowi przychodów ze sprzedaży wyrobów i usług towarzyszył także wzrost przeciętnego zatrudnienia w przedsiębiorstwach budowlanych (o 5. warmińsko-mazurskiego – o 24. Podkreślił. powodujące powstawanie odpadów przez nieszczelne dławice. który na dobrych warunkach przejmie spółkę – powiedział podczas konferencji prasowej w Gamracie Minister Grad. aby produkcja na dwóch liniach technologicznych przebiegała bezproblemowo.7% (przed rokiem wzrost o 32. Ponadto w ostatnich latach firma sprzedała zbędny majątek.7%).7% (wzrost o 37. w których odnotowano spadek: kujawsko-pomorskim – o 8. mając w ofercie nowoczesne wyroby o najwyższej światowej jakości.A. wobec 84% przed rokiem. Ponadto są problemy z eksploatacją tych urządzeń. Główny Urząd Statystyczny Gamrat wchodzi na rynek globalny (dokończenie ze str. Maksymalizacja wartości firmy. W maju br. Przedsiębiorcy przewidują niewielkie ograniczenie portfela zamówień na rynku krajowym. Prezes Czajka z dumą pokazywał wyremontowane i zmodernizowane obiekty oraz i ogromne tereny leśne należące jeszcze do firmy Gamrat. Prognozowany jest ponadto wolniejszy spadek cen realizacji robót budowlano-montażowych. lubuskiego – o 16.. W porównaniu z majem ub. i realizowanym w 2009 r.2% (przed rokiem wzrost o 25. ponieważ jest to spółka Skarbu Państwa.6%). Gamrat może konkurować z najlepszymi zagranicznymi firmami. Dzięki inwestycjom zakończonym w 2008 r. Poza zasięgiem firmy są fundusze europejskie. przy czym uciążliwość dwóch pierwszych barier zwiększyła się znacznie w skali roku. Zmniejszyła się natomiast dotkliwość barier związanych z niedoborem wykwalifikowanych pracowników i kosztami materiałów. ze struktury Gamrat S. Jest to spowodowane poprawą nadal pesymistycznych ocen bieżącego i przyszłego portfela zamówień. ● osiągnięcie silnej pozycji na globalnym rynku wykładzin obiektowych. Nakłady na inwestycje w 2009 r. i szuka inwestora. niedostateczny popyt i koszty zatrudnienia. to jeden z głównych celów strategicznych zarządu spółki Gamrat.1%. Obecnie. zostaną zrealizowane w Gamracie te inwestycje. Obecnie eksploatowanych jest 5 kneterów i wszystkie muszą być sprawne. W maju br. odnotowany we wszystkich województwach. w latach poprzednich oraz z bieżących środków pochodzących z odpisów amortyzacyjnych. Najwyższy wzrost odnotowano w przedsiębiorstwach z siedzibą na terenie województwa: zachodniopomorskiego – o 63. Planowany jest zakup mieszalnika ciśnieniowego (knetera) w Zakładzie Wykładzin. zadania inwestycyjne.RYNEK BUDOWLANY alizowanej sprzedaży odnotowano we wszystkich województwach.A.1% odnotowano w województwie podkarpackim. planowane do realizacji. ale również europejskim.2%) i lubuskim – o 3.5%).7%. Po zwiedzeniu zakładów produkcyjnych i konferencji prasowej dziennikarze udali się na „Majówkę z Gamratem”.0% (przed rokiem wzrost o 9. ● umacnianie dotychczasowej pozycji oraz ciągłe zwiększanie udziału w rynku systemów rurowych. Kolejną inwestycją do realizacji w 2009 r. opolskiego – o 26. jest modernizacja elektrociepłowni mająca na celu zwiększenie współczynnika kogeneracji energii elektrycznej przy wytwarzaniu energii cieplnej. że sprawa inwestora zostanie rozstrzygnięta do końca 2009 r. ● poszukiwanie nowych rynków zbytu poza granicami kraju. wskaźnik ogólnego klimatu koniunktury w budownictwie jest nadal ujemny. podlaskim o 4. wydzielono spółkę o nazwie Zakład Produkcji Specjalnej Gamrat Sp. Kolejne. Głównym punktem programu były zawody strzeleckie o Puchar Prezesa na strzelnicy Zakładu Produkcji Specjalnej. Ministerstwo Skarbu Państwa planuje prywatyzację Zakładów Tworzyw Sztucznych Gamrat S.9% i podlaskiego – o 11. która w 2008 r. Najmniejszy wzrost – o 0. dlatego też konieczna jest sukcesywna wymiana kneterów. świętokrzyskiego – o 11. wyniosą w Gamracie 17 078 300 zł. Jak podkreślił podczas konferencji prasowej Prezes Andrzej Czajka. które są niezbędne do efektywnego wykorzystania istniejących linii produkcyjnych. który zapewnia wstępne żelowanie mieszanki. zwiększyła się wartość przedsiębiorstwa. finansowane są z zysku wypracowanego Inwestycje do realizacji w 2009 r. a także jego pozycja na rynku.7%). Awaria któregoś z nich powoduje przerwanie produkcji. Nadal dużo częściej niż przed rokiem przedsiębiorcy wskazują na trudności z uzyskaniem kredytów. Cele strategiczne W 2003 r. produkcji budowlano-montażowej oraz sytuacji finansowej badanych przedsiębiorstw.

mieszanek bitumicznych i nawierzchni.in. było to już 936 402. szósty poziom wydobycia. Do czasu przejęcia zakładu. przenośniki taśmowe oraz instalacji odpylających i zraszających. Tarmac Czechy. Fot. Obejmowała budowę nowoczesnej linii technologicznej. Jerzy Janowicz – Dyrektor Okręgowego Urzędu Górniczego w Kielcach. Omówił historię kopalni oraz proces jej modernizacji. PN-EN 13383-1. jako podsypki i nadtorza w budownictwie kolejowym oraz do robót hydrotechnicznych. Zgodnie z opracowanym w 2008 r. a tym samym jej rentowność. do produkcji mas i betonów asfaltowych. Dyrektor kopalni Marek Motyka przywitał gości ciepłym słowem i lampką szampana.. W spotkaniu udział wzięło ponad 50 osób.. Aleksander Kabziński – Prezes Stowarzyszenia Producentów Kruszyw. Kowałko Kieleckie Kopalnie Kwarcytu w Wiśniówce 6 ’2009 (nr 442) Surowiec do produkcji kruszyw kwarcytowych jest pozyskiwany z pobliskich złóż metodą odstrzału i transportowany przenośnikami taśmowymi do kruszarek. Dzięki temu zwiększą się moce wydobywcze kopalni.o. Do 2012 r. jako podbudowy drogowe. na podsypki kolejowe oraz kamień do robót hydrotechnicznych) wytwarzane przez Kieleckie Kopalnie Kwarcytu w Wiśniówce spełniają postanowienia oceny zgodności zakładowej kontroli produkcji opisane w Załączniku ZA norm PN-EN 12620:2008. że wszystkie kruszywa (do betonu.66 t i wielkość ta stopniowo będzie się zwiększała. z o. Na terenie kopalni powstał też budynek biurowy i budynek sprzedaży wyposażony w nowoczesne wagi samochodowe i monitoring.5 t. których właścicielem od 2004 r. Jerzy Kuźniar – Dyrektor Delegatury Ministra Skarbu Państwa w Kielcach. w której skład wchodzą kruszarki. Jednocześnie wyposażenie kopalni będzie stopniowo rozbudowywane. a następnie silosów. która rozpoczęła działalność na rynku polskim w 1997 r.. przesiewacze.A. Dzięki modernizacji kopalni zwiększyły się jej moce wydobywcze. Kowałko 92 Ewelina Kowałko . E. II. Kruszywa kwarcytowe z Wiśniówki wykorzystywane są do utwardzaniu placów. a w 2008 r. czyli do 2004 r. piaski oraz grysy granitowe i kwarcytowe. IV i prowadzone są prace nad udostępnieniem poziomu V. wysiłek i wspaniały efekt. i Kopalnie Surowców Mineralnych KOSMIN Sp. należy do Grupy Tarmac Central Eastern Europe. PN-EN 13242:2008. zaprawy i zaczynu. wśród których byli m. do hydraulicznie związanych i niezwiązanych mieszanek. Inwestycja w Wiśniówce pochłonęła ponad 20 mln zł. niebawem zostanie otwarty kolejny. roczne moce wydobywcze wynosiły zaledwie 406 853. Tarmac Niemcy. Zdzisław Wrzałka – Wicemarszałek województwa świętokrzyskiego. Następnie Prezes zarządu Grupy Tarmac Central Eastern Europe Thomas Lehmann podziękował wszystkim zaangażowanym w pracę za trud. a także Wrocławskie Kopalnie Surowców Mineralnych S. Firma Tarmac Kruszywa Polska. skąd po przeróbce trafia do przesiewaczy. Potwierdza on. mają zostać również wyremontowane drogi dojazdowe do kopalni. PN-EN 13043:2004. uroczyście świętowano w Wiśniówce zakończenie prac nad modernizacją Kieleckich Kopalni Kwarcytu. Firma Tarmac Kruszywa oferuje doskonałej jakości żwiry. Wojciech Wójtowicz z Instytutu Mechanizacji Budownictwa i Górnictwa Skalnego wręczył Prezesowi Thomasowi Lehmannowi Certyfikat Zakładowej Kontroli Produkcji (1454-CPD-022-2).RYNEK BUDOWLANY 29 kwietnia br. w której skład wchodzą firmy Libet. jest firma Tarmac Kruszywa Polska. planem rozwoju kopalni do 2012 r. PN-EN 13450:2004. III. Zakończono modernizację Kieleckich Kopalni Kwarcytu Gości uroczyście witają: (od lewej) Marek Motyka – Dyrektor Kopalni Kieleckich i (od prawej) Thomas Lehmann – Prezes zarządu Grupy Tarmac Central Eastern Europe Fot. a ona sama stała się największą tego typu „odkrywką” w Polsce. obecnie zostały one rozszerzone na poziomy I. Powiedział: zastaliśmy kopalnię w bardzo zaniedbanym stanie górniczym – roboty wydobywcze prowadzono na poziomie III i IV. E.

a więc konieczne jest wykonanie obliczeń w podobnym zakresie jak w audycie na potrzeby termomodernizacji. jakie te wady wywołują w opracowywanych świadectwach. rozwój produkcji energii ze źródeł odnawialnych i poprawa efektywności energetycznej. JESSICA. Audyt remontowy jest nowym dokumentem o innej zawartości niż audyt energetyczny. 97) 6 ’2009 (nr 442) KONFERENCJE. oferujących programy komputerowe dla audytorów. PW). a także stoiska kilku redakcji czasopism technicznych. W referacie „Certyfikacja po polsku” Jerzy Żurawski (Dolnośląska Agencja Energii i Środowiska. Spodziewanym skutkiem unijnej polityki energetycznej. gdyż aktualna sytuacja stwarza ogromne trudności sporządzającym świadectwa. W ramach Forum zorganizowana była także prezentacja firm: produkujących wyroby termomodernizacyjne.dr inż. który ukierunkowany został głównie na dwa bardzo ważne. Stosowane są systemy wsparcia w formie dotacji bezpośrednich i w formie kredytów o złagodzonych kosztach finansowych (dopłata do oprocentowania lub do kapitału kredytu). a nowe normy i nowa baza danych klimatycznych wymagają stosowania zmienionego toku obliczeń. a także przykład modernizacji obiektu. ale podobnie jak w audycie energetycznym wymagane jest udowodnienie uzyskania oszczędności energetycznych. Obszerne omówienie perspektyw rozwoju energetyki w Polsce było przedmiotem wystąpienia Bolesława Jankowskiego (Badania Systemowe EnergySys). W ostatnich latach powstały nowe możliwości finansowania moder- * Fundacja Poszanowania Energii – Warszawa 93 . w Centrum EXPO XXI w Warszawie przy udziale ok. a także przedstawicieli banków. ZAE) przedstawił zasady wykonywania audytów energetycznych oraz audytów remontowych wg nowej ustawy i nowego rozporządzenia. ZAE) omówił problemy związane z weryfikacją audytów energetycznych i błędy. SEMINARIA olejne dziewiąte już Forum Termomodernizacja organizowane przez Zrzeszenie Audytorów Energetycznych (ZAE) odbyło się 29 kwietnia 2009 r. Dyrektywa przewiduje bardziej aktywne zaangażowanie sektora publicznego na rzecz osiągania wysokiej efektywności energetycznej w budynkach tego sektora jako wzoru do naśladowania. które były w nich najczęściej popełniane. Te systemy wsparcia są we wszystkich krajach UE niezbędnym elementem programów termomodernizacji budownictwa. 300 osób – audytorów energetycznych. Budownictwo niskoenergetyczne i pasywne było tematem referatu Szymona Firląga (Instytut Budynków Pasywnych NAPE. JASPERS). ZAE. zarządców budynków i pracowników naukowych. dwukrotny) wzrost cen energii. niespójności przepisów i skutki. (dokończenie na str. klimatycznej i ekologicznej będzie bardzo duży (np. omówiła Anna Sas-Micuń z Departamentu Rynku Budowlanego i Techniki Ministerstwa Infrastruktury. ZAE) przedstawił krytyczną opinię dotyczącą przepisów o sporządzaniu świadectw charakterystyki energetycznej budynków. w tym miesięcznika „Materiały Budowlane”. a także liczne przykłady niejasności. że w audycie energetycznym zmienia się metoda wyboru optymalnego wariantu modernizacji. w ramach której zastosowano zasady budownictwa pasywnego. Na przyszłość energetyki wpływa polityka energetyczna i klimatyczna UE. Porównanie finansowania modernizacji budynków w Polsce i innych krajach Unii Europejskiej było tematem referatu Andrzeja Rajkiewicza (NAPE. a prezes ZAE Aleksander Panek przedstawił założenia merytorycznej treści i program tegorocznej imprezy. dotyczącym efektywnego wykorzystania energii w budynkach i promuje. które znajdą zastosowanie w budownictwie. a inwestorów naraża na wiele kłopotów. Ewa Kosmala (Knauf Insulation) omówiła innowacyjne izolacje nowej generacji. Obrady Forum otworzył podsekretarz stanu w Ministerstwie Infrastruktury Piotr Styczeń. Nowelizacja Dyrektywy zmierza do podwyższenia wymagań dotyczących cech energetycznych budynków oraz świadectw energetycznych. Wprowadzone nowe warunki przyznawania premii termomodernizacyjnej i kredytowania powodują. a także dotyczy przeglądów systemów ogrzewania i klimatyzacji oraz niezależnych ekspertów. Poprawienie przepisów jest konieczne i bardzo pilne. opłacalną ekonomicznie. tj. w której głównymi kierunkami są: redukcja emisji gazów cieplarnianych w tym głównie dwutlenku węgla. projektantów. aktualne tematy. W drugiej części Forum dotyczącej świadectw energetycznych Aleksander Panek analizował przygotowywaną nowelizację Dyrektywy o charakterystyce energetycznej budynków. wprowadzenie nowych przepisów dotyczących wspierania termomodernizacji i remontów oraz pierwsze doświadczenia dotyczące systemu świadectw energetycznych budynków. Dariusz Koc (KAPE. Maciej Robakiewicz* K Forum Termomodernizacja 2009 nizacji budownictwa społecznego w formie wspierania ze środków Unii (programy JEREMIE. ZAE). Zmiany w przepisach dotyczących wspierania termomodernizacji oraz w przepisach dotyczących sporządzania audytów energetycznych i remontowych. a Maciej Robakiewicz (FPE. który przedstawił przykłady zrealizowanych budynków pasywnych. Dyrektywa ta jest głównym narzędziem prawnym UE. zawarte w nowym rozporządzeniu. a nawet na ponoszenie niepotrzebnych kosztów. poprawę ich charakterystyki energetycznej. W takiej perspektywie szczególnego znaczenia nabierają wszystkie działania na rzecz zmniejszenia zapotrzebowania na energię i poprawy efektywności jej użytkowania.

Na zakończenie obrad Dyrektor Instytutu Marek Kaproń podziękował za zaszczyt goszczenia członków Wydziału IV PAN i umożliwienie zaprezentowania działalności ITB. 94 Fot. Sekretarz Naukowy Instytutu – prof. Przewodniczący Wydziału IV PAN – prof. Dorobek Instytutu w obszarze eksperckim. że nie ma drugiej takiej dziedziny. W. odbyło się piąte w obecnej kadencji (2007 – 2010) zebranie plenarne Wydziału IV Nauk Technicznych PAN pod przewodnictwem prof.) Komitetów Naukowych V Sesja Wydziału Nauk Technicznych PAN odbyła się w ITB Fot. W. prof. Andrzej Borkowski – wiceprzewodniczący Wydz. prof. w jaki sposób ITB ukierunkowuje badania. Radomski – Przewodniczący KILiW PAN. W wystąpieniu podkreślano. w jaki sposób KILiW realizuje swoją statutową rolę eksperta władz rządowych lub samorządowych. ● prof. Ilustracją prowadzonych w ITB tematów badawczych było wystąpienie mgr. kreując podstawy naukowe wymagań podstawowych obiektu budowlanego i realizując zadania zawarte w postulacie zrównoważonego budownictwa. SEMINARIA 16 kwietnia 2009 r. Władysława Włosińskiego – Przewodniczącego Wydziału IV. W. Anita Blachani-Pawlikowska Po zakończeniu obrad. Czarnecki – Sekretarz Naukowy ITB Przewodniczący Wydz. IV. Na zebraniu plenarnym zostały przedstawione trzy referaty naukowe przez członków korespondentów PAN: ● prof. IV 6 ’2009 (nr 442) PAN. Lech Czarnecki wskazał. Prof. stanowisko w sprawie budownictwa na terenach ekologicznie cennych. Włosiński wyraził zadowolenie z organizacji i przebiegu obrad. reprezentowaną przez Komitet Inżynierii Lądowej i Wodnej PAN. naukowe wsparcie działań związanych z Euro 2012. który szczególnie podkreślił rolę Instytutu jako legislatora stanu wiedzy i techniki (Jednostka Notyfikowana w Komisji Europejskiej) oraz szerokę współpracę międzynarodową w Europie i na świecie. W. Kleiber – Prezes Polskiej Akademii Nauk. Wojciech Radomski – Przewodniczący KILiW PAN – przedstawił działalność tego Komitetu. Henryka Krawczyka – Przestrzeń inteligentna jako przykład implementacji algorytmów interaktywnych. który przedstawił elementy swojej pracy doktorskiej pt. Podał wiele przykładów. inż. prof. W. Zebrani podjęli uchwałę o powołaniu przy Wydziale IV Komitetu Problemowego Inżynierii Produkcji. w tym również bezpośrednio zaadresowanych do działalności ITB. Włosiński – Przewodniczący Wydz. która przetwarzałaby tak wielkie ilości masy i energii. ● prof. Andrzej Styczek – wiceprzewodniczący Wydz. Michał Kleiber. IV PAN – profesor Władysław Włosiński otwiera obrady. raporty o zawodności infrastruktury wodociągowej czy też o zabytkowym budownictwie drewnianym w Polsce. Grzegorza Sztarbały.KONFERENCJE. Od lewej: prof. aby trwałość obiektów inżynierskich była mierzona krotnością życia twórcy. jednego z najstarszych (istnieje od 1952 r. Radomski zakończył refleksją. np. Prof. Swoje wystąpienie prof. Stanowiło to okazję do zaprezentowania wielu aspektów związanych z dyscypliną naukową – budownictwo. W obradach uczestniczył Prezes Polskiej Akademii Nauk – prof. czyli inspirowania rozwoju budownictwa. Inicjatywa ta zostanie przedłożona do akceptacji Prezydium PAN. prof. że obszar działalności KILiW to częste przeplatanie nauki („odkrywania nowego”) i techniki („stosowanie i udoskonalanie znanego lub zwiększenie zakresu zastosowań już znanego”). a jednocześnie stawiała wymagania. W 65-letniej działalności Instytutu Techniki Budowlanej zebranie Wydziału Nauk Technicznych PAN w siedzibie Instytutu było wydarzeniem bez precedensu. Anita Blachani-Pawlikowska . Lech Czarnecki przedstawił kierunki badań stanowiące odczytanie statutowego zadania Instytutu. Ocena środowiska budynku w warunkach pożaru metodą numerycznej mechaniki płynów. a także obowiązek zajmowania stanowiska w sprawach społecznie doniosłych. Marek Kaproń – Dyrektor ITB. Tadeusza Burczyńskiego – Modelowanie wielkoskalowe: metodologia i zastosowania. Marek Kaproń – Dyrektor ITB. a także w dziedzinie aprobacji i certyfikacji wyrobów i technologii budowlanych oraz rozpowszechniania wiedzy przedstawił Dyrektor Marek Kaproń. L. który przekazał obszerną informację o przewidywanych zmianach legislacyjnych w obszarze nauki i zamierzeniach PAN. IV PAN. Józefa Modelskiego – Mikrofalowe anteny rekonfigurowane. Siedzą od lewej: prof.

.

.

w których wykonano obliczenia zapotrzebowania energii także na potrzeby chłodzenia i oświetlenia. (22) 620 44 15 | faks (22) 624 94 78 | info@targiwmonachium. Przedstawione przykłady i wnioski uzasadniają potrzebę uściślenia i poprawienia przepisów zawartych w rozporządzeniu. gdyż bez tej dodatkowej wiedzy określenie charakterystyki energetycznej budynku byłoby niemożliwe. CERAMITEC 2009 Nowe Tereny Targowe w Monachium 20-23. 93) Krytyczne opinie i wnioski prelegenta były poparte i rozszerzone w wypowiedziach uczestników w ramach dyskusji. co zmusza do posługiwania się wiedzą dotyczącą tych zagadnień oraz innymi aktami prawnymi i dokumentami technicznymi. pazdziernik 2009 ’ 11. bez klas energetycznych. sprze surowców i materiałów do produkcji ceramiki i ˛tu. obniża ich praktyczną przydatność. PW) przedstawiła przykłady kilku wykonanych świadectw charakterystyki energetycznej budynków niemieszkalnych. Mie ˛dzynarodowe targi maszyn.Forum Termomodernizacja 2009 (dokończenie ze str. metalurgii proszkowej obejmuja wszystkie segmenty branzy ˛ce ˙ sa obowia ˛ ˛zkowym punktem w kalendarzu decydentów. ZAE. Wprowadzenie obowiązku sporządzania świadectw energetycznych spotkało się z licznymi negatywnymi opiniami. Tadeusz Skoczkowski (KAPE) omówił rolę budynków użyteczności publicznej w działaniach na rzecz redukcji emisji CO2 zgodnie z Dyrektywą Unii Europejskiej. Prezes ZAE Aleksander Panek wyraził nadzieje. urza ’. że nie są one dokumentami o pełnej wiarygodności. natomiast podczas sprzedaży i wynajmu istniejących budynków i mieszkań sporządzanie świadectw nie jest na ogół wymagane. Ponadto obecna forma świadectwa. a kontrola spełnienia tego obowiązku dotyczy tylko budynków oddawanych do użytkowania. obejmujących cały kompleks działań na rzecz efektywności energetycznej.de Targi CERAMITEC oferuja coraz wie ˛ ˛cej! Wioda swiatowe targi ˛ce ’ maszyn. Na przykładzie tych świadectw przedstawione zostały problemy związane z nieścisłościami zawartymi w przepisach. co sprawia. czy przyjęte postępowanie jest zgodne z prawem. Maciej Robakiewicz Informacje i bilety: Biuro Targów Monachijskich w Polsce | 00-895 Warszawa tel. narze ˛dzen ˛dzi. Sporządzanie świadectw zostało jednak w ustawie sformułowane jako obowiązek. Ocenę działania systemu świadectw energetycznych na podstawie dotychczasowych doświadczeń przedstawił Maciej Robakiewicz. Krytyczne opinie wiążą się także z błędami popełnionymi w metodyce opracowania świadectw. wyjaśniającej cele i zadania świadectw oraz przedstawiającej korzyści dla nabywców i najemców. Te krytyczne opinie są rezultatem braku kampanii informacyjnej poprzedzającej wprowadzenie świadectw. Świadectwa ocenia się często jako zbędny dokument biurokratyczny i dodatkowe obciążenie finansowe. Pojawiają się jednak wątpliwości. Brak tych informacji jest w dalszym ciągu odczuwalny. Prelegent dokonał też przeglądu wielu dokumentów UE. gdyż może stanowić początek działań na rzecz podnoszenia efektywności energetycznej w użytkowaniu budynków. że przedstawione poglądy i opinie pomogą w rozwiązywaniu bieżących problemów oraz przyczynią się do wprowadzenia niezbędnych zmian w przepisach. W konsekwencji jedynie właściciele nowych budynków i deweloperzy przestrzegają wprowadzonego obowiązku. Wprowadzenie systemu świadectw jest ważnym i pozytywnym faktem. procesów i surowców do produkcji wyrobów CERAMICZNYCH i METALURGII PROSZKOWEJ dr inż. Joanna Rucińska (NAPE. Skorzystajcie Pan ’stwo z obecnos liderów rynku i z bogactwa ’ci mie ˛dzynarodowej oferty. the diversity ceramitec. ale bez sankcji za jego nierealizowanie.pl 97 . Zamykając obrady Forum.

Zasady te mają jednak zastosowanie tylko do momentu ode* Uniwersytet Technologiczno-Przyrodniczy w Bydgoszczy e-mail: macdut@utp. gdy wada wyszła na jaw dopiero później – jeżeli nie zawiadomił wykonawcy niezwłocznie po jej wykryciu. W przypadku gdy wady nie dadzą się usunąć albo gdy z okoliczności wynika. Jeżeli inwestor sam dostarczył materiał. inwestor powinien wykazać. To samo dotyczy wypadku. Oznacza to przeniesienie na wykonawcę ciężaru dowodu braku własnej winy. Wszystkie inne – uważa się za wady nieistotne. Jeżeli wykonawca wykonuje przedmiot umowy w sposób wadliwy albo sprzeczny z umową. utrata uprawnień z tytułu rękojmi następuje. zapewniającego kłamliwie mimo świadomości wadliwości). między podmiotami prowadzącymi działalność gospodarczą. w razie odstąpienia od umowy lub powierzenia wykonywania przedmiotu umowy innej osobie. że po bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu nie przyjmie naprawy. Termin przedawnienia roszczeń wynikających z prowadzenia działalności gospodarczej wynosi 3 lata. Uprawnienia z tytułu rękojmi za wady fizyczne budynku wygasają po upływie 3 lat. Uwarunkowania co do długości tego terminu są podobne jak w wypadku stwierdzenia wad podczas wykonywania przedmiotu umowy przed jego ukończeniem. Maciej Dutkiewicz* rzepisy kodeksu cywilnego w art. 471 i następnych regulują odpowiedzialność kontraktową za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania. Do zachowania terminów zawiadomienia o wadach wystarczy wysłanie przed upływem tych terminów listu poleconego. ani także od zaistnienia po stronie inwestora szkody czy od jej ewentualnej wysokości. jak i ewentualne utracone korzyści. że wykonawca ponosi winę za nienależyte wykonanie zobowiązania i wystarczy ustalenie choćby najniższego stopnia winy nieumyślnej w postaci niedbalstwa. Wykonawca może odmówić naprawy. jeżeli wykonawca podstępnie wadę zataił albo zapewnił inwestora. zbadania jakości przedmiotu umowy i zawiadomienia wykonawcy przez inwestora o występowaniu wady w odpowiednim terminie. jak za własne działanie lub zaniechanie. inwestor może od umowy odstąpić. Domniemywa się przy tym. Korzystając z tego przepisu. Jeżeli odebrany obiekt ma wady. Po bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu inwestor może od umowy odstąpić albo powierzyć poprawienie lub dalsze wykonanie przedmiotu umowy innej osobie na koszt wykonawcy. Udzielenie inwestorowi zapewnienia. Za podstępne zatajenie wady jest uważane takie umyślne działanie wykonawcy. tzn. stopień skomplikowania przedmiotu umowy. tj. wyznaczając w tym celu wykonawcy odpowiedni termin z zagrożeniem. Wadami istotnymi są te. może. Będzie to zatem ukrycie lub zamaskowanie wadliwości i inne podobne działania o znamionach oszustwa.edu. który jednak powinien uwzględnić charakter. Odpowiedzialność wykonawcy nie zależy od jego winy ani wiedzy o wadzie. Wykonawca może wówczas żądać wynagrodzenia lub jego odpowiedniej części. inwestor może żądać obniżenia wynagrodzenia w odpowiednim stosunku. iż poniósł szkodę. albo które sprzeciwiają się wyraźnej umowie. jak i w dobrej wierze. Jeżeli inwestor dochodzi wobec wykonawcy roszczeń niezwiązanych z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą. Jeżeli wady nie są istotne. Po zakończeniu prac stosuje się odmienne reguły. Niezachowanie przez inwestora aktów staranności nie powoduje utraty uprawnień z tytułu rękojmi za wady fizyczne.PRAWO W BUDOWNICTWIE dr inż. W takim wypadku wykonawca nie tylko poniesie związane z tym koszty. Upływ tego terminu nie wyłącza wyko- . kiedy został on wydany inwestorowi. Szczególnym przypadkiem jest zniszczenie lub uszkodzenie wykonanego obiektu wskutek wadliwych materiałów. żądać zwrotu materiału i wydania rozpoczętego przedmiotu umowy. W celu dochodzenia roszczeń wygodniejsze dla inwestora są przepisy kodeksu cywilnego regulujące instytucję rękojmi (art. maszyn czy urządzeń dostarczonych przez inwestora lub wykonania robót wg wskazówek inwestora. inwestor może żądać ich usunięcia. W praktyce najczęściej jest to termin od 7 do 14 dni. termin przedawnienia wg zasad ogólnych wynosi 10 lat. które czynią przedmiot umowy niezdatnym do zwykłego użytkowania. która pozostaje w związku przyczynowym z niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem prac przez wykonawcę. licząc od dnia. że wykonawca nie zdoła ich usunąć w odpowiednim czasie. ale i odpowiedzialność za ewentualne negatywne skutki. jeżeli uprzedził inwestora o niebezpieczeństwie zniszczenia czy uszkodzenia obiektu albo jeżeli mimo zachowania należytej staranności nie mógł stwierdzić wadliwości dostarczonych przez inwestora materiałów. może być dokonane zarówno przez wykonawcę pozostającego w złej wierze (tzn. że wady nie istnieją. jeżeli wady są istotne. jeśli zostanie dokonane w terminie do 3 dni. choć nie on dokonywał jej wyboru. jeżeli inwestor nie zbadał przedmiotu umowy w czasie i w sposób przyjęty przy rzeczach tego rodzaju i nie zawiadomił niezwłocznie wykonawcy o dostrzeżonej wadzie.pl 6 ’2009 (nr 442) P Rękojmia i gwarancja w umowie o roboty budowlane 98 brania obiektu. Szkoda oznacza zarówno rzeczywisty uszczerbek majątkowy. inwestor może wezwać go do zmiany sposobu wykonania i wyznaczyć mu w tym celu odpowiedni termin. Odpowiada on za tę inną osobę. gdy wykonawca nie usunął wad w terminie wyznaczonym przez inwestora. gdyby wymagała nadmiernych kosztów. maszyn i urządzeń. Długość tego terminu nie jest określona w przepisach i zależy od uznania inwestora. 656 § 1 kc). warunki atmosferyczne itp. że wady nie istnieją. że zawiadomienie ma charakter niezwłoczny. W stosunkach obustronnie profesjonalnych. które ma na celu utrudnienie wykrycia wady przez inwestora. Przyjmuje się w praktyce. Odpowiedzialność z tytułu rękojmi wymaga jedynie stwierdzenia istnienia wady i zachowania aktów staranności. a w wypadku.

materialybudowlane.: • faksem: (22) 891 13 74. który ma odtąd prawo do korzystania z utworu. otrzymają bezpłatny kod dostępu do archiwum elektronicznego z lat 2004 – 2008 na Portalu Informacji Technicznej www. Inwestor może podnosić zarzut z tytułu rękojmi np. Inwestor ma więc wiele możliwości realizacji roszczeń wobec wykonawcy. Wydawnictwo zastrzega sobie prawo do wystąpienia o dopłatę różnicy cen oraz prawo do realizowania prenumeraty tylko w pełni opłaconej. ul. Prenumerata roczna miesięcznika „Materiały Budowlane” jest możliwa w dwóch wariantach: • prenumerata wersji papierowej.pl. • pre nu me ra ta w pa kie cie (pa kiet za wie ra ca ło rocz ną pre nu me ra tę we rsji pa pie ro wej + rocz nik cza so pi sma na płycie CD. o przeniesieniu praw autorskich na wyłączność wydawcy. • e-mailem: kolportaz@sigma-not. W przypadku wystąpienia wad w okresie gwarancji.pl Prenumeratę można zamówić: za pośrednictwem redakcji „Materiały Budowlane”: • faksem: (22) 827 52 55. wysyłany po zakończeniu roku wydawniczego).materialybudowlane. • przez Internet: www.* Odbiorcy zagraniczni: cena rocznej prenumeraty 156 EUR dla prenumeratorów z Europy oraz 180 USD spoza Europy.materialybudowlane. z o. Świętokrzyska 14A. które wynikają z treści gwarancji i w terminie określonym w gwarancji.o. • przez Internet: www. W sytuacji gdy wykonawca udzielił inwestorowi gwarancji na wykonane przez siebie roboty. PESEL i adresem).pl za pośrednictwem Zakładu Kolportażu Wydawnictwa SIGMA-NOT Sp.pl.info. Z chwilą otrzymania artykułu przez redakcję następuje przeniesienie praw autorskich na Wydawcę. Ewentualną rezygnację z honorarium Autor powinien przesłać w formie oświadczenia (z numerem NIP. 10-let- Redakcja przyjmuje do publikacji tylko prace oryginalne. skr.pl. Inwestor może wykonywać uprawnienia z tytułu rękojmi za wady fizyczne. Po otrzymaniu zamówienia wystawiamy fakturę VAT. np. Artykuł przekazany do redakcji nie może być wcześniej opublikowany w całości lub części w innym czasopiśmie ani jednocześnie przekazany do opublikowania w nim. 840 35 89.pl. Dla tych prenumeratorów Wydawnictwo oferuje dodatkowo roczniki archiwalne miesięcznika „Materiały Budowlane” z lat 2004 – 2008 na płytach CD w cenie 20 PLN netto (+ 22% VAT) za każdy rocznik. Należność za prenumeratę miesięcznika „Materiały Budowlane” należy wpłacać na konto: BANK PEKAO S.o. Często terminy gwarancyjne są dłuższe niż ustawowy termin trzech lat przewidziany z tytułu rękojmi za wady fizyczne. z o. Cena 1 egzemplarza 18. oraz rozpowszechniania dowolnymi kanałami dystrybucyjnymi. 840 59 49. umowę licencyjną lub umowę o dzieło – do wyboru Autora. Okres gwarancji liczony jest zazwyczaj od daty odbioru końcowego. okres gwarancji na wadliwą część robót jest zwykle przedłużony o czas usunięcia wady. 6 ’2009 (nr 442) Prenumerata ulgowa – rabat 50% od ceny wersji papierowej (rabat dotyczy tylko tej wersji) Cena prenumeraty rocznej w pakiecie 246. 104. z powołaniem się na źródło cytatu. jeżeli przed jego upływem inwestor zawiadomił wykonawcę o wadzie. Informacje dla Autorów nia gwarancja na wszystkie elementy konstrukcyjne oraz na szczelność dachu. ul. WYDAWNICTWO SIGMA-NOT Członkowie stowarzyszeń naukowo-technicznych zrzeszonych w FSNT-NOT oraz uczniowie szkół i studenci wydziałów o kierunku budowlanym mają prawo do prenumeraty ulgowej – pod warunkiem przesłania zamówienia ostemplowanego pieczęcią koła SNT lub szkoły.50 PLN Cena (brutto) prenumeraty miesięcznika „Materiały Budowlane” na 2009 r. Mijałoby się to z celem gwarancji. chyba że publikacja jest zamawiana przez redakcję. jeżeli wykonawca podstępnie zataił wadę. Wybór konkretnego reżimu odpowiedzialności jest uzależniony od sytuacji dowodowej inwestora. niezależnie od uprawnień wynikających z gwarancji.info. Przed publikacją Autorzy otrzymują do podpisania umowę z Wydawnictwem SIGMA-NOT Sp.A.. w odpowiedzi na żądanie przez wykonawcę zapłaty ceny (zarzut częściowej bezzasadności w związku z jej obniżeniem stosownie do obniżenia wartości przedmiotu umowy w związku z jego wadliwością). • e-mailem: materbud@sigma-not.info.sigma-not. Ku Wiśle 7. rozporządzania nim i zwielokrotniania dowolną techniką. • listownie: Redakcja „Materiały Budowlane”.sigma-not. niepublikowane wcześniej w innych czasopismach ani materiałach z konferencji (kongresów.40 PLN Cena prenumeraty rocznej w wersji papierowej 222 PLN 99 . Fakt nadesłania pracy do redakcji uważa się za jednoznaczny z oświadczeniem Autora. 00-707 Warszawa. w tym elektroniczną. Zarzut z tytułu rękojmi może być podniesiony także po upływie powyższego terminu. jakim jest dalsze umocnienie inwestora i podniesienie jakości wykonawstwa. a także od ewentualnego terminu dochodzenia roszczeń. * W przypadku zmiany ceny w okresie objętym prenumeratą lub zmiany stawki VAT. 826 20 27. że warunek ten jest spełniony.o. 81 1240 6074 1111 0000 4995 0197 Więcej informacji na stronie www. Uwaga! Druk zamówienia na www. • listownie: Zakład Kolportażu Wydawnictwa SIGMA-NOT Sp. UWAGA! Wszyscy prenumeratorzy miesięcznika „Materiały Budowlane” na 2009 r. z o. 00-950 Warszawa.nania uprawnień z tytułu rękojmi. Gwarancji nie należy traktować jako umownej zmiany odpowiedzialności z tytułu rękojmi. Warunki prenumeraty na 2009 r. inwestor może realizować swoje roszczenia w ramach uprawnień. poczt.pl. Autorzy materiałów nadsyłanych do publikacji w czasopiśmie są odpowiedzialni za przestrzeganie prawa autorskiego – zarówno treść pracy. jak i wykorzystywane w niej ilustracje czy zestawienia powinny stanowić własny dorobek Autora lub muszą być opisane zgodnie z zasadami cytowania. sympozjów).

należy do europejskiej Grupy ViaCon. spoiwa i zaprawy do wykonywania jastrychów. poparte wieloletnim doświadczeniem. jak np. to firma chemii budowlanej działająca na polskim rynku od 1994 r. Hufgard i ViaCon oraz Stowarzyszeniu Producentów Betonów. która ma firmy w takich krajach. Oferta firmy obejmuje produkcję i sprzedaż: rur oraz konstrukcji podatnych z blach falistych i rur z tworzywa sztucznego do budowy oraz naprawy przepustów. Finlandia. środki do czyszczenia i pielęgnacji okładzin. Stowarzyszenie Producentów Betonów to ogólnokrajowa organizacja zrzeszająca producentów bogatego asortymentu wyrobów z betonu komórkowego oraz prefabrykatów betonowych. zbiorników retencyjnych. 100 6 ’2009 (nr 442) . wiaduktów. tynków itp. z o. Norwegii. EuroCret®. System SOLBET Perfekt – by budowało się lepiej.W 2009 r. Prenumerata dla szkół średnich Sopro Polska Sp. szpachle samopoziomujące. Prenumerata dla uczelni wyższych Grupa Kapitałowa SOLBET jest polską firmą skupiającą w swoich strukturach zakłady produkujące: • beton komórkowy. Wszystkie produkty charakteryzują się doskonałymi właściwościami. Sopro to silna marka dobrze znana i ceniona na polskim rynku budowlanym. przedstawiciel na polskim rynku niemieckiej firmy P&T Technische Mörtel.o. Dania. Oprócz rynku polskiego produkty SOLBET można kupić m. systemu kanalizacji deszczowej. Danii. geosiatek i geotkanin. Wszystko do siebie perfekcyjnie dopasowane. takich jak: Norma PRO i Norma STANDARD. projektantów. przejazdów gospodarczych. co jest potwierdzone certyfikatami niezależnych i uznanych instytutów naukowych. Estonia. a także sprzedaż geosyntetyków: geowłóknin. W bogatym asortymencie produktów jest wiele nowości. na Litwie. Norwegia. mostów. z o. zaprawy do murowania.o. Łotwie i Ukrainie. Firma Hufgard Polska Sp. Czechach. Czechy. Wszystkie wyroby Sopro oferowane na rynku charakteryzują się bardzo dobrymi parametrami. Wyroby te niczym nie ustępują jakością wyrobom renomowanych zakładów europejskich. Stowarzyszenie zostało założone w 1994 r. W br. znany producent najpopularniejszych i najnowocześniejszych programów do kosztorysowania. Oferta handlowa obejmuje: kleje i zaprawy do spoinowania okładzin z płytek ceramicznych i kamienia naturalnego. z o.o. Athenasoft Sp. Belgii.. miesięcznik „Materiały Budowlane” dociera do średnich szkół budowlanych w całej Polsce dzięki firmom Sopro Polska i Solbet. wspiera i realizuje projekty edukacyjne skierowane do szkół średnich i uczelni wyższych o profilu budowlanym oraz organizuje szkolenia w ramach Akademii Athenasoft. w Niemczech. oferuje bogaty asortyment suchych zapraw technicznych do naprawy i wzmacniania konstrukcji betonowych i żelbetowych. Topolit®.in. Jest to największy producent betonu komórkowego w Polsce. m. Obecnie firma poleca system SOLBET Perfekt. systemy uszczelnień tarasów. Słowacji. systemy renowacji betonu. Litwa i Łotwa. • chemię budowlaną. Topolan® oraz profesjonalne doradztwo techniczne. Szwecja. studenci wybranych wydziałów o profilu budowlanym otrzymują miesięcznik „Materiały Budowlane” dzięki firmom: Athenasoft. dodatki do zapraw. Prowadzi szeroką działalność w branży betonów i m. na który składają się elementy murowe z betonu komórkowego oraz chemia budowlana w postaci zapraw. preparaty gruntujące. Szwecji. basenów i innych pomieszczeń wilgotnych. szpachle do naprawy ścian i podłóg.in.in. ViaCon Polska Sp. a także producentów surowców. klejów. jest członkiem Europejskiego Stowarzyszenia Autoklawizowanego Betonu Komórkowego EAACA i Międzynarodowego Stowarzyszenia Prefabrykatów Betonowych BIBM.. z o. Z pięciu zakładów firmy na europejskie rynki trafia co roku prawie 2 mln m3 najwyższej jakości produktów z betonu komórkowego. wykorzystujących najnowsze osiągnięcia naukowe. szybkowiążące zaprawy montażowe. przejść dla zwierząt. Posiadamy dobre argumenty i jeszcze lepsze rozwiązania. Rosji. • urządzenia do produkcji betonu komórkowego. Z myślą o instytucjach edukacyjnych i ich słuchaczach firma wprowadziła program Norma PRO Edukacyjna. materiałów oraz maszyn i urządzeń do prefabrykacji. tuneli.o.