Skrypt do Prawa Karnego(nauka o przestępstwie)/B.

Migas/
(Skrypt obejmuje wykład prof. Witolda Kuleszy z 2008/2009, podręcznik prof. Indecki i prof. Liszewska wyd. z 2002, komentarz z ćwiczeń dr Wiciński oraz poprzedni skrypt z roku 2004 w zakresie poruszanym na wykładzie kursowym z prawa karnego materialnego 2008/2009)1
SKRYPT DO PRAWA KARNEGO(NAUKA O PRZESTĘPSTWIE)/B.MIGAS/..................................................1 POJĘCIE, FUNKCJE I ZASADY PRAWA KARNEGO.........................................................................................................................2 POJĘCIE PRAWA KARNEGO........................................................................................................................................................2 FUNKCJE PRAWA KARNEGO.......................................................................................................................................................2 ZASADY PRAWA KARNEGO.......................................................................................................................................................3 WYKŁAD DIETERA SHENKA(ZBRODNIA SĄDOWA).....................................................................................................................5 BUDOWA PRZEPISU I NORMY PRAWNOKARNEJ...........................................................................................................................8 SANKCJA PRAWNOKARNA.........................................................................................................................................................9 BUDOWA NORMY PRAWNOKARNEJ.............................................................................................................................................9 PRZEDMIOT OCHRONY PRAWNOKARNEJ..................................................................................................................................10 STRUKTURA PRZESTĘPSTWA..................................................................................................................................................11 TRÓJELEMENTOWA DEFINICJA PRZESTĘPSTWA(ERNST BELING). ...................................................................................................11 CZTEROELEMENTOWA DEFINICJA PRZESTĘPSTWA........................................................................................................................11 PIĘCIOELEMENTOWA STRUKTURA PRZESTĘPSTWA........................................................................................................................11 PODZIAŁY PRZESTĘPSTW......................................................................................................................................................12 CZYN W UJĘCIU PRAWNOKARNYM(I ELEMENT PRZESTĘPSTWA) ...............................................................................................14 POJĘCIE CZYNU....................................................................................................................................................................14 OKOLICZNOŚCI WYŁĄCZAJĄCE CZYN........................................................................................................................................17 TEORIE ZWIĄZKU PRZYCZYNOWEGO(CZYN A PRZYPISANIE SKUTKU)...............................................................................................20 KARALNOŚĆ CZYNU(II ELEMENT PRZESTĘPSTWA)...................................................................................................................23 BEZPRAWNOŚĆ CZYNU ZABRONIONEGO(III ELEMENT PRZESTĘPSTWA)......................................................................................23 OKOLICZNOŚCI WYŁĄCZAJĄCE BEZPRAWNOŚĆ CZYNU(KONTRATYPY - TEORIA)................................................................................24 KONTRATYPY(OPIS)..............................................................................................................................................................26 KARYGODNOŚĆ CZYNU(SPOŁECZNA SZKODLIWOŚĆ)(IV ELEMENT PRZESTĘPSTWA).....................................................................42 PODMIOT PRZESTĘPSTWA(SPRAWCA).....................................................................................................................................43 ODPOWIEDZIALNOŚĆ KARNA A WIEK........................................................................................................................................43 GWARANT W UJĘCIU PRAWNOKARNYM.....................................................................................................................................46 UMYŚLNOŚĆ I NIEUMYŚLNOŚĆ W OCENIE PRAWNOKARNEJ........................................................................................................49 UMYŚLNOŚĆ(ZAMIAR I POSTACIE ZAMIARU)..............................................................................................................................49 NIEUMYŚLNOŚĆ....................................................................................................................................................................52 CZYN ZABRONIONY KWALIFIKOWANY PRZEZ NASTĘPSTWO...........................................................................................................54 WINA(V ELEMENT PRZESTĘPSTWA)......................................................................................................................................55 TEORIE WINY.......................................................................................................................................................................56 OKOLICZNOŚCI WYŁĄCZAJĄCE WINĘ.........................................................................................................................................58 FORMY STADIALNE PRZESTĘPSTWA........................................................................................................................................71 ZAMIAR..............................................................................................................................................................................72 PRZYGOTOWANIE..................................................................................................................................................................72 USIŁOWANIE........................................................................................................................................................................74 POSTACIE ZJAWISKOWE PRZESTĘPSTWA.................................................................................................................................78 SPRAWSTWO........................................................................................................................................................................83 PODŻEGANIE........................................................................................................................................................................86 POMOCNICTWO.....................................................................................................................................................................87 KARALNOŚĆ ZA PRZESTĘPSTWA W POSTACI ZJAWISKOWEJ ...........................................................................................................88 ZBIEG PRZESTĘPSTW I ZBIEG PRZEPISÓW USTAWY...................................................................................................................91 ZBIEG PRZEPISÓW USTAWY.....................................................................................................................................................91 ZBIEG PRZESTĘPSTW..............................................................................................................................................................93
1

Skrypt ma charakter jedynie pomocy naukowej, jest niekomercyjny, autorzy nie ponoszą odpowiedzialności za jego używanie, rozpowszechnianie, powoływanie a w szczególności nie ponoszą odpowiedzialności za niezdany egzamin z prawa karnego lub z jakiegokolwiek zakresu poruszanego w niniejszym skrypcie. Skrypt stanowi interpretację tekstów i wykładów autorów podanych na wstępie, więc nie ponoszą oni odpowiedzialności za żadną z informacji zawartych w skrypcie. Autorzy niniejszego skryptu życzą powodzenia na egzaminie i zachęcają do samodzielnego badania dogmatyki prawa karnego.

1

NAUKA O KARZE/O.BĄCZYK/..............................................................................................................................97 KARA KRYMINALNA(POJĘCIE, TEORIE CELE)..............................................................................................................................97 KARY(RODZAJE)...................................................................................................................................................................99 ŚRODKI KARNE...................................................................................................................................................................103 ZASADY I DYREKTYWY WYMIARU KARY.................................................................................................................................110 NADZWYCZAJNE ZŁAGODZENIE I NADZWYCZAJNE OBOSTRZENIE KARY.........................................................................................115 WARUNKOWA REAKCJA KARNA.............................................................................................................................................121 UCHYLENIE I DAROWANIE KARY............................................................................................................................................126 ŚRODKI ZABEZPIECZAJĄCE....................................................................................................................................................133 CZĘŚĆ SZCZEGÓLNA /O.BĄCZYK/...................................................................................................................135 KRADZIEŻ(I JEJ ODMIANY).............................................................................................................................................135 ROZBÓJ(I JEGO ODMIANY)................................................................................................................................................139 OSZUSTWA..................................................................................................................................................................142 PASERSTWO................................................................................................................................................................146 ZAOSTRZENIE I ZŁAGODZENIE ODPOWIEDZIALNOŚCI KARNEJ.......................................................................................................147 PRANIE PIENIĘDZY I KORUPCJA..............................................................................................................................................148

Pojęcie, funkcje i zasady prawa karnego
Pojęcie prawa karnego
Prawo karne to zinstytucjonalizowana przemoc(kara), która jest reakcją na przemoc niezinstytucjonalizowaną (przestępstwo). Jest to reakcja państwa na przestępstwo. Prawo karne jako dziedzina prawa dzieli się na 3 podstawowe działy: • Prawo karne materialne(głównie k.k. ) • Prawo karne procesowe(głównie k.p.k.) • Prawo karne wykonawcze(głównie k.k.w.) Te trzy działy prawa operują w zakresie systemowej jedności, dotyczą całości procesu w jakim państwo reaguje na przestępstwo, czyli wskazuje zachowania, które są przestępstwami, opisuje procedurę w jakiej osądza się sprawcę takiego zachowania oraz sposób i wymiar reakcji prawnokarnej, a także reguluje sposób wykonania sądowego wyroku w danej sprawie(tzw. prawo karne sensu stricte) Poza naukami normatywnymi wchodzącymi w skład prawa karnego sensu stricte rozwijają się nauki pokrewne, które są bezpośrednio związane z tematyką prawa karnego( np. kryminologia, wiktymologia, kryminalistyka, polityka kryminalna, medycyna sądowa) Prawo karne sensu stricte poszerzone o nauki pomocnicze tworzą wspólnie prawo karne largissimo senso, które ma na celu zapobieganie i przeciwdziałania patologii społecznych.

Funkcje prawa karnego
Prawo karne jest częścią całego porządku prawnego, który ma na celu zapewnienie ładu społecznego, dotyczy przede wszystkim dóbr chronionych prawnie(najważniejszych dla danej społeczności: życie, zdrowie, własność) oraz sposobu postępowania z tymi dobrami. Jak każda dziedzina prawa, prawo karne zostało ustanowione by realizować pewne konkretne funkcje: Funkcja sprawiedliwościowa: Związana z rodzajem i wymiarem kary. Ta funkcja ma na celu zaspokojenie poczucia sprawiedliwości. Problem sprawiedliwości w prawie karnym dotyczy sprawiedliwości postrzeganej ze strony pokrzywdzonego, oskarżonego oraz społeczeństwo. W wypadku zachwiania tej funkcji następują negatywne skutki: 2

Gdy prawo karne jest zbyt łagodne dla przestępstw – spadek zaufania społeczeństwa i pokrzywdzonych do organów wymiaru sprawiedliwości co prowadzi do samodzielnego wymierzania sprawiedliwości poza gmachem sądu. (biznesmeni w sportowym stroju wymierzający kary cielesne) Gdy prawo karne jest zbyt surowe dla przestępstw – wywołuje litość i współczucie społeczeństwa do przestępców, co zaburza całą zasadność sankcji karnej, która powinna dotyczyć jedynie czynów karygodnych(np. konfiskata majątku za domową produkcję wysokoprocentowego alkoholu)

Funkcja ochronna: Prawo karne chroni dobra prawne szczególnie ważne dla danej społeczności i ma na celu zapobieganie naruszania tych dóbr. Związana jest z karą kryminalną, która składa się z istoty kary(dolegliwość) oraz celu kary(skutek wychowawczy, resocjalizacyjny).Z funkcji ochronnej wyprowadza się bezpośrednio: • Funkcja prewencyjna: jest realizowana poprzez wskazanie dóbr chronionych prawnie i czynów dotyczących tych dóbr, które podlegają karze(prewencja generalna), ma na celu odstraszyć i zniechęcić potencjalnych przestępców od dokonywania opisanych w ustawie karnej czynów(z punktu widzenia ustawodawcy najbardziej pożądane jest aby powstrzymywanie się od popełniania przestępstw wynikało z przekonania o słuszności o słuszności obowiązujących norm prawnych. Gdy jednak mimo to sprawca dopuści się naruszenia dobra prawnego nie stosując się do obowiązujących przepisów, państwo poprzez swoją prawnokarną reakcję ma na celu wpłynięcie na sprawcę tak aby nie popełnił ponownie przestępstwa(prewencja indywidualna)(związana z celem kary). • Funkcja represyjna(związana z istotą kary): Istotą kary kryminalnej jest wywołanie dolegliwości u sprawcy w ramach reakcji państwa(przemoc zinstytucjonalizowana) na przestępstwo(przemoc niezinstytucjonalizowana). Funkcja gwarancyjna: Jedna z najważniejszych funkcji prawa karnego. Prawo karne realizuje funkcję gwarancyjną wyznaczając granicę bezprawia, z jednej strony wskazując wszystkie zachowania, które będą skutkować reakcją w postaci kary kryminalnej, z drugiej zaś strony wskazuje, iż tylko i wyłącznie te zachowania, dokładnie opisane w ustawie będę skutkować karą, a więc gwarantuje z jednej strony karę za przestępstwa, a brak kary za czyny, które przestępstwami nie są. [Art. 1 k.k] Prawo karne ma zatem wskazywać które czyny są karalne, jaka i w jakiej wysokości grozi kara za dane czyny i kto i nijakiej podstawie będzie osądzał czy czyn miał miejsce i jaką zastosować karę. Z funkcji gwarancyjnej wypływają bezpośrednio zasady prawa karnego.

Zasady prawa karnego
W obrębie prawa karnego funkcjonują ustalone zasady, które znajdują odzwierciedlenie w ustawie karnej, a które towarzyszą prawu karnemu od początku jego istnienia. Zasady te są fundamentem funkcjonowania całej gałęzi prawa, więc ich naruszenie i osłabienie podważa zasadność funkcjonowania prawa karnego w ogóle. Lex retro non agit(w prawie karnym) Podstawą odpowiedzialności karnej mogą być jedynie przepisy zawarte w ustawie, która obowiązuje w chwili dokonania czynu przez sprawcę. Stosowanie tej zasady ma fundamentalne znaczenie nie tylko dla prawa karnego, ale dla całego systemu(L.L Fuller uważa, że przepisy przewidujące wsteczne działanie prawa nie są prawem, gdyż nieracjonalne i niewykonalne jest wymaganie stosowania norm, bez ich ogłoszenia). Wydawanie ustaw karnych z mocą wsteczną neguje funkcję gwarancyjną, gdyż doprowadza do sytuacji, gdzie nie wiadomo jakie zachowania będą karalne w przyszłości a jakie nie, a zatem nie są one żadną regulacją zachowań ludzkich(wg Fullera w ogóle nie jest to prawo). Ta zasada znajduje swoją gwarancję[Art. 1 k.k. oraz Art. 42 Konstytucji RP]. /naruszenie – 30 X 1944 dekret PKWN „o ochronie państwa” art. 18 – dekret wchodzi w życie z dniem ogłoszenia 3 XI 1944, z mocą obowiązującą od 15 VIII 1944. Art.1 kto zakłada związek mający na celu obalenie demokratycznego ustroju polskiego[…] Bezprawie tego zdarzenia oznacza, iż oskarżony w momencie popełnienia czynu nie ma i nie może mieć pojęcia o tym, że będzie to czyn zabroniony przez ustawę, a więc w żaden sposób nie działa sprzecznie z 3

k. dla młodzieży określenie ej stary! Nie jest zniewagą(taki zwyczaj) natomiast dla osób starszych może być to traktowane jako obraźliwe/. jest to gwarancja. które zostały należycie opisane i ogłoszone. • Analogia iuris – karanie za czyn. gdyż nie da się w sposób jednoznaczny opisać znamion tak. Nie może być to zwyczaj. Jest to oczywiście postulat. Podstawą odpowiedzialności karnej nie może być zwyczaj. ogłoszony w odpowiednim terminie. 4. 1997 Nullum crimen sine lege scripta(nie ma przestępstwa bez ustawy „pisanej”) Co do zasady przyjmuje się. austriacki z 1787) Podstawą karania może być tylko ustawa. co jest nakazane przez zwyczaj. że wykaże się przed sądem kryminalne bezprawie zawarte w zachowaniu sprawcy(np.: 1. Anzelm Feuerbach sformułował zasadę po łacinie w roku 1801. kaprys sędziego czy też zwyczaj. Jest to również zakaz stosowania wykładni rozszerzającej i analogii na niekorzyść oskarżonego. nie można ukarać nikogo za czyn. że podstawą odpowiedzialności nie będzie wola władcy. gdzie sędzia mógł ukarać za czyn. że oskarżony dopuścił się zniewagi. art. które znajdują się w ustawie karnej(w praktyce występuje niezmiernie rzadko i na granicy wykładni rozszerzającej przepisów karnych). aby nie pozostawić wątpliwości interpretacyjnych. zniewaga – poszkodowany twierdzi. Europejska Konwencja Praw Człowieka 1950 6. ale zgodnie z duchem narodu zasługiwał na karę lub prawo karne w Rosji 1917-1918 gdzie sędzia mógł ukarać za czyn nieopisany w ustawie jeśli było to zgodne z jego sumieniem rewolucyjnym. który nie był opisany w ustawie karnej. 42 Konstytucja RP 1997 7. Nullum crimen sine lege stricta Zakaz stosowania analogii legis. / zasada ta znalazła zastosowanie m. który nie jest dokładnie opisany w ustawie karnej. ale sędzia czując kryminalne bezprawie zawarte w zachowaniu sprawcy stosuje przepisy dotyczące podobnego zachowania. w Józefinie(k. Ponowna taka sytuacja miała miejsce w Polsce gdy dekret z 14 XII 1981 stał się podstawą ukarania uczestników strajku z dnia 13 XII 1981. który jest podobny do czynu karalnego. gdyż odmawiał mu uściśnięcia ręki. art.1 k. gdyż ustawa karna popadła by w nadmierną kazuistykę. w faszystowskiej III Rzeszy. 2. 4 . iż podstawą odpowiedzialności karnej może być przepis rangi co najmniej ustawowej. który nie jest opisany w ustawie. Nullum crimen sine lege(nie ma przestępstwa bez ustawy) Podstawą odpowiedzialności karnej mogą być jedynie przepisy zawarte w ustawie. /np. Nullum crimen sine lege praevia Jest to zakaz ustanawiania wstecznego działania przepisów tworzących nowe typy przestępstw lub zaostrzających odpowiedzialność karną w stosunku do typów już istniejących. Powszechna Deklaracja Praw Człowieka 1948 5.k. który został wydany w odpowiedniej procedurze. Nullum crimen sine lege certa(nie ma przestępstwa bez ustawy wyraźnie opisującej czyn zabroniony) Jest to obowiązek opisania typów czynów zabronionych w sposób wystarczająco precyzyjny. natomiast z w wyjątkowych okolicznościach dopuszcza się stosowanie z mocą wsteczną przepisów polepszających sytuację oskarżonego. aby nie dopuścić elementów ocennych.prawem. a nie wola władcy. Zabronione jest wsteczne działanie ustawy. a jest jedynie do niego podobny. jego zachowanie nie niesie ze sobą negatywnej oceny społecznej ani nieposłuszeństwa wobec władzy. Postulat ten zakłada formułowanie na tyle precyzyjnych przepisów na ile to możliwe bez uchybienia innym zasadom prawa karnego. Deklaracja Praw Człowieka i Obywatela (Rewolucja Francuska – 1789) 3. ale zwyczaj może wpływać na interpretację przepisów w taki sposób. in. karze podlegają tylko te zachowania. Zasada ta ogranicza nadmierną ingerencję państwa. Ustawa co prawda nie przewiduje odpowiedzialności karnej za czyn sprawcy. która pogarsza sytuacje oskarżonego. ale w ocenie sędziego zasługuje na karę(np. W tej zasadzie zawiera się również zakaz analogii w prawie karnym: • Analogia legis – karanie za czyn.

Liczba jest tak abstrakcyjna. że wręcz niepojęta. które nie są w żaden sposób uzewnętrznione przez sprawcę. Polscy pocztowcy zostali skazania na karę śmierci przez niemiecki sąd polowy jesienią 1939. umyślnie nagina prawo na szkodę lub na korzyść jednej ze stron postępowania. Zasada odpowiedzialności osobistej i indywidualnej. kar upokarzających oraz nakazuje stosowanie kar z uwzględnieniem zasad humanitaryzmu i z poszanowaniem godności człowieka. Poprzez prawomocne orzeczenie sądu Lubece skazanie obrońców polskiej poczty zostało uchylone. odpowiedzialność zbiorową(co prawda istnieje ustawa o odpowiedzialności karnej podmiotów zbiorowych. Wymiar Sprawiedliwości ). a nie tylko powzięcie zamiaru. a więc nie działania(lub zaniechanie). 5 . która została wydana z polecenia UE. Prof. Chcieli wydać wyrok skazujący za wszelką cenę. W niemieckim kk z 1987 pojęcie to opisane jest jako odrębny typ rodzajowy przestępstwa w § 399.pisarz. które są w większym niż znikomym zakresie szkodliwe społecznie mogą być podstawą do ponoszenia odpowiedzialności karnej.w ramach tego programu wymordowano na samym początku wojny 50. Doszło nie tylko do formalnego naruszenia sprawy. Jest to postulat.nie występuje jako osobne przestępstwo w polskim kk. lecz sędziowie w sposób umyślny naruszyli podstawowe obowiązki sędziowskie. Schenka.iż Polacy są winni przestępczej partyzantki. "Sędzia lub inny urzędnik. W uzasadnieniu przytoczono wszystkie argumenty prof. Podstawą odpowiedzialności karnej jest dokonanie czynu zabronionego. Temat wykładu napina łuk łączący rok 1939 i rok 2000. Zasada odpowiedzialności karnej za czyn. podlega karze pozbawienia wolności od 1 roku do lat 5. Wyklucza tzw. Chodzi o morderstwo sądowe obrońców polskiej poczty w ramach realizacji programu likwidacji polskiej inteligencji. Zasada winy(zasada subiektywizmu) Odpowiedzialności karnej podlegają tylko Ci sprawcy. PRZESTĘPSTWO NAGINANIA PRAWA (Zbrodni sądowej) . który ma ograniczyć ingerencję władzy państwowej w życie obywateli(np. Sędzia podczas wymierzania kary ma określony dokładnie wachlarz kar oraz dyrektywy w jaki sposób i w jakiej wysokości ma te kary wymierzać dostosowując je do sytuacji. którym można przypisać winę w czasie czynu. ale jest ona martwa i ze względu na jej konstrukcję/trudno przypisać winę osobie prawnej/ raczej nie będzie zastosowana w Polsce) oraz przejmowanie na siebie odpowiedzialności karnej za innych. Gestapo. Wykład Dietera Shenka(zbrodnia sądowa) POJĘCIE MORDERSTWA SĄDOWEGO na przykładzie wyroku skazującego obrońców poczty polskiej w Gdańsku. prawnik. Kara ma zatem stanowić indywidualną i osobistą dolegliwość dla sprawcy.60 tys. która nie jest opisana w ustawie karnej. W 1996 opublikował książkę o wyroku skazującym polskich pocztowców. Selbschutz. SS. Na podstawie tego sąd w Lubece wydał orzeczenie uznające skazanie za morderstwo sądowe. Nie podlegają odpowiedzialności karnej myśli i zamiary. ludzi ( Policja. historyk. który przy prowadzeniu sprawy lub wydawaniu orzeczenia w sprawie mającej znaczenie prawne. Nullum crimen sine periculo sociali(nie ma przestępstwa bez szkodliwości społecznej) Tylko takie zachowania. Dieter Schenk. Zarówno ówczesne jak i współczesne sądy zajmowały się tą samą sprawą. Zasada humanitaryzmu Ta zasada wyklucza stosowanie tortur. nie może być karalne nieopuszczanie deski klozetowej). kar cielesnych.Nullum poena sine lege(nie ma kary bez ustawy) Nikt nie może być skazany na karę.

przestrzega ustaw i zwyczajów wojennych. Szczegóły walki o pocztę. który działa na szkodę dobra publicznego lub prawnego przekraczając swe uprawnienia lub nie dochowując obowiązki ). nie mogą być uznani za partyzantów i nie mogą być sądzeni. chociaż nie zostały wypełnione znamiona przestępstwa. Kombatantów można było tylko wziąć do niewoli. Prawdziwy tytuł: "Polska poczta w Gdańsku". że wyrok był bezprawny.09.231 ( odpowiedzialność karna funkcjonariusza. a przecież napastnicy należeli do policji. gdyż otrzymali taki rozkaz z dowództwa.w czterech falach atakowały siły policyjne.Konwencja Haska o zasadach prowadzenia wojny lądowej-1907 wyraźnie określa. Prof. ale nie ponoszą odpowiedzialności karnej za zabójstwa dokonane w walce. Gdańska. Skazanie nastąpiło jednak za PRZESTĘPSTWO CZYNNEJ PARTYZANTKI. że obowiązywało w Gdańsku. co ma zasadnicze znaczenie w badanej sprawie.oficera Wehrmachtu. ale niemiecki wymiar sprawiedliwości nie chciał o nich wiedzieć. które decydują o tym. a nie na terenie operacyjnym III Rzeszy. Rozporządzenie regulowało odpowiedzialność karną za działania na szkodę Wehrmachtu. To napastnikom nie przysługiwał status kombatanta. Wszystkie te warunki spełniali polscy pocztowcy. to pozostaje wątpliwość czy w ogóle istniał stan wojenny. Spowodowała ponowne podjęcie procesu.nie jest przestępcą partyzantem. Gdańska do Rzeszy. Rozporządzenie o specjalnym wojskowym prawie karnym miało moc na terenie operacyjnym Wehrmachtu.11.III Rzesza nie 6 . Wzmocnieni przez SS.ustawo o włączeniu W. zlecając sądowi krajowemu w Lubece sprawdzenie procesu i uchylenie orzeczenia. Natomiast napastnicy nie byli ani żołnierzami ani wojskową milicją.nosi z daleka widoczne i jednolite z innymi odznaki. wg rozporządzenia o wojskowym prawie karnym. Na gruncie prawa polskiego przyjmujemy. a trwał od popołudnia do wieczora. który zawiera znamiona morderstwa. Nie byli strzelającymi w plecy ani też partyzantami. 2. . Znamy kryteria.1939 stanowiła. ten. Kuzyn matki profesora należał do obrońców poczty. Postanowił o tym sąd najwyższy w Karlshrure. komu przysługuje status kombatantów ( strony walczącej ).1939 prawo Rzeszy Niemieckiej zostało rozciągnięte na obszar W. Skazanie pomijało ust. Ust.nosi broń jawnie. które nie znały kary śmierci.jeśli osoby z bronią w ręku spełniają warunku.gospodarcza domu. iż nagięcie prawa mieści się w ramach przestępstwa nadużycia służbowego art. Schenk spotkał się w Polsce z poglądem. Naczelnik i kierownik zostali postrzeleni. sąd w ogóle o nim nie wspomniał. Z listu Gunthera Grassa do prof. wśród ofiar była również Emina. Podobnie jak morderstwa tych.Jeżeli wynikiem nagięcia prawa jest wydanie wyroki śmierci. A zatem obrońcy poczty mogli się powołać na obronę konieczną. To dobrze. Morderstwo te nie zostały zbadane. 6 zmarło w strasznych cierpieniach. który odmówili pomocy poparzonym. jednakże obrońców skazano na podstawie rozporządzenia o specjalnym wojskowym prawie karnym z 1938. Zbrodnia sądowa jest przedmiotem mojej książki.pozostaje pod jednolitym dowództwem. w końcu podpalono wpompowaną benzynę. że tymczasowo obowiązują na terenie Gdańska gdańskie ustawy. to proces trwałby kilka dni. A nawet gdyby przyjąć. Gdyby każdy z uczestników miał choć 15 minut na przedstawienie argumentów. że sędziowie ci w RFN mogli robić karierę. W czasie przesłuchania w 1965 w procedurze w Lubece Grass przekazał swą wiedzę do dyspozycji i z własnej inicjatywy wskazał trzech świadków.ów wyjątek odpowiedzialności za przestępstwo.01. a Gdańsk włączono do Rzeszy ustawą z 01. Znajdowały się tam bowiem dwa inne urzędy pocztowe. powołuje się do kwalifikacji prawnej czynu § 211. Schenka: "Nie dziwnego. a do obrony zostali zmuszeni przez napaść. M.11 letnia przybrana córka pary małżeńskiej. 2. kto: . a w Polsce w 1998 "Poczta Polska w Gdańsku". ponownie oskarżeni na podstawie prawa narodowosocjalistycznego. że pańska książka dostarcza dowodów na zatrucie wymiaru sprawiedliwości RFN". Ten akt prawny nie miał jednak w okresie zdarzeń żadnej mocy obowiązującej na obszarze Gdańska. był farsą. od których zależy status strony walczącej. która ukazała się w Niemczech w 1995. Po za tym mieli tylko jednego obrońcę. że Grass odnosił się obojętnie do wydarzeń w Poczcie Polskiej.09. Proces przeciwko 38 pocztowcom. 5 ludzi spłonęło. .został zamordowany. Obrońcy poczty bronili się. tylko policjantami. którzy przeżyli. Dopiero zarządzeniem z 14. Musieli zostać zakwalifikowani jako należący do milicji wojskowej. M. . Przestępstwo to ( Frei Schulderei ).

10. bo wymiar sprawiedliwości nie zadał sobie nawet trudu. Gorzej niż teraz nie będzie nam nawet pod bolszewikami". by go zidentyfikować. został później skazany przez sąd na 4 lata pozbawienia wolności. że nie mogło dojść do skazania zgodnie z prawem.09.1939. Skazywał na śmierć nieletnich. Z każdym strzałem Leon Fuss wiedział. dla majora zbrodnią było strzelać do umundurowanych Niemców.1939 dzwoniły dzwony.przeznaczono go na śmierć. którego chciał oskarżyć. c) trzeciego nie znamy. Werner Best był autorem został dostarczony. c) 05. Panujący wówczas klimat polityczny w Gdańsku stwarzał podstawy dla wydania wyroku. składał się z 3 sędziów. De iure stan wojny rozpoczął się 03. W tych warunkach było oczywiste. in. Stało się to 13. znajduje się w obozie internowania i zażądał wydania go od szefa Gestapo.09 zesłano do obozu internowania w Gdyni. Dr Bode będąc w rosyjskiej niewoli.1939. sam biorąc odpowiedzialność za swój czyn. pełne głodu i niebezpieczeństw. Obaj prawnicy byli fanatycznymi zwolennikami narodowego socjalizmu. chociaż było to zabronione. a 09. Ciała zostały zakopane i odnalezione je przypadkowo dopiero w 1991 podczas prac budowlanych. Los taki przeżywała również rodzina Fuss.wypowiedziała wojny. oficerów. a jego przełożony nie był w ogóle sądzony. Bode chciał zrobić karierę. że jako świadek tych wydarzeń musi umrzeć. że obrońca poczty.dr. jego wyroki były charakteryzowane w superlatywach. Bode wzbraniał się przed ułaskawieniem"zostawiam wolną drogę. ale obaj wnieśli wkład w celu zboczenia prawa. Poczta Polska była celem w oku nazistów. Gdy powrócił do Niemiec otrzymał już po 6 tygodniach "świadectwo persilowe" w którym uznano go za odciążonego od nazistowskiej przeszłości. by przeszła przez nią sprawiedliwość" b) 19. Uznawano go za surowego.45: a) sąd specjalny w Bydgoszczy skazał w lutym 1943 Stanisława Mikołajczaka za kradzież i ciężki uszkodzenie ciał na karę śmierci.04. Bode to ambitny technokrata. z czego odbył 2. 01. Poprzez naginanie prawa sędziowie chcieli osiągnąć wydanie wyroku śmierci. Przykłady z lat 1943. ale sprawiedliwego. który brał udział w tym procesie osobiście brał udział w rozstrzelaniu. W Gdańsku 05. Kurt Eichman.jeden z 3 tys. Oficer sądowy odkrył. ale w jego księgach można odnaleźć 34 wyroki śmierci ( m."zdecydowałem się nie czynić użytku z prawa do ułaskawienia.wyroki śmierci z powodu kradzieży trzody chlewnej i kur. ale już 05. policjantów. Bode donosił do Ministra Sprawiedliwości. Wysyłano go na różne teatry działań wojennych.09. Połowa jego dzienników wojennych został utracona. Lata do 1945 były dla rodzin pocztowców bardzo ciężkie. a) Dr Bode. aresztowano go.1944. Sąd polowy. Giesekel ze względu na swe przekonania. ten jednak tego nie zrobił.1939. Egzekucja nastąpiła 05.wyrok śmierci dla Edmunda Suwalskiego uzasadniony słowami oskarżonego "wojna skończy się za 14 dni. Dr Giesekel. Został zaliczony do 100 najwybitniejszych i wiodących jurystów. sędziów wojskowych.01. W wykazie czytelników akt figurują nazwiska prawników. Próbował on ukraść kurczaka. Dr Bode był od dawna określany jako najlepsza siła nazizmu. by wyrok został wykonany". Program wyniszczenia polskiej inteligencji.żaden z nich w okresie życia autora nie zawiadomił organów ścigania. za nielegalne sprowadzanie węgla do lokomotywy ). Urzędnik pocztowy Leon Fuss miał we wrześniu 1939 44 lata i udało mu się z 6 innymi obrońcami poczty zbiec. b) dr mjr Wolfgang Scherenfeig. Ale Leon Fuss został poddany szczególnemu traktowaniu. bo na pewno by tej niewoli nie przeżył. Jest to masowy morderca. który sądził pocztowców. że polscy pocztowcy nie mieli żadnej szansy.nieznana była jego funkcja jako prokuratora generalnego.07.bo Hitler odebrał w Warszawie paradę zwycięstwa. autor zbrodni.1945.1951 Bode został zatrudniony w służbie wymiaru sprawiedliwości. Początkowo został prezydentem wyższego sądu. Istniej zatem wiele względów.10. w 1960 przeszedł w stan 7 . W końcu przydzielono go do komanda grzebalnego. do którego odnosiło się rozporządzenie. Nigdy nie przyznano mu prawno-karnego rachunku za zbrodnie. które wskazują. Oskarżyciel.12.

Postępowanie toczono przez 12 lat. którzy odmówili polskim pocztowcom prawa do aktu łaski. Nie zadawano podejrzanym pytań: nie stawiano zarzutów tym. w 1979 umarł w wieku 84 lat. w oparciu o którą został zatrudniony w wymiarze sprawiedliwości. Z prokuratury można było przesłać akta śledztwa do Komisji Kryminalnej. w tym Gunthera Grassa. Roszczenie zostało nie uwzględniono. Nie chcieli prowadzić dalszego sporu co do wysokości odszkodowania. a nie wyrównanie czy zadośćuczynienie za zdarzenie dokonane aktem morderstwa". tłumacząc się. Sprawa odszkodowania: osoby. Ust. IV Izba Sądu Krajowego w Kolonii uznała roszczenie odszkodowawcze. że napaść na polski urząd pocztowy dlatego. Uczestniczyli w paradoksalnej zamianie ról. Tak był z dr Erikiem Ladchertem Bode i Giesekel w ogóle nie musieli się troszczyć o siebie. że ojciec należał do przeciwników narodowego socjalizmu nie da się ustalić". Nikt nie postawił w tych latach nasuwającego się pytanie: Ile zwłok musiał mieć w swej piwnicy prokurator generalny nazizmu? Giesekel. Naginanie prawa dokonywane przez prawników i urzędników. w którym okazało się. Tak było z urzędnikiem Dortmundu. Nie doczekał ostatecznego orzeczenia sądu we Frankfurcie: "To. Mówił. Ostatecznie jednak ze względu na solidarność. a drugi zasiadł w Urzędzie Ochrony Konstytucji. Zaskarżono wyrok do sądu w Kolonii. Musiało dojść do wystąpienia różnych osób. Wychodził z założenia. Ostatecznie każda córka i syn pocztowców otrzymali 5000 DM. (zakres podręcznikowy niniejszego rozdziału został okrojony w niniejszym opracowaniu. a później wyrok unieważnionoprzysługuje im prawo do odszkodowania na podstawie rozporządzenia z 1951 ze Skarbu Państwa. że Leon Fuss został zamordowany. że z powodów zdrowotnych nie mogą uczestniczyć w postępowaniu.z powodu panowania "ducha kastowego". że każdy sąd wojskowy wydałby wyroki śmierci. wszyscy się zgodzili. Właściwość ustalonoponieważ zadaniem jego jest uregulować wszystkie roszczenia odszkodowawcze związane ze skutkami wojny. Nie można ustalić. Podawano całkowicie nieprzydatne wyniki śledztwa. gdyż prof. W wieku 49 lat Fuss zmarł w USA. Współuczestniczył w postępowaniu karnym aż do momentu. byli urzędnicy. Nastąpiło pomocnictwo. Np. dysponującego skierowaniami do obozu koncentracyjnego w Stuthof. że ta wiedza nie obowiązuje na egzaminie) 8 . Ponadto wymogiem wypłacenia odszkodowania było zgoda wszystkich roszczących. Zapamiętać: przesłanki zbrodni sądowej! Budowa przepisu i normy prawnokarnej. jego zeznania oceniano jako wiarygodne. których członkowie rodzin zostali skazani. a wdowy. skazując 5 partyzantów. że była to kryjówka jego przeciwników. ale złożył skargę. gdzie referent wykazał całkowitą nieznajomość prawa. George Fuss habilitował się na doktora nauk prawnych i w 1964 złożył wniosek do Centrali Ścigania Zbrodni Narodowosocjalistycznych w Luisburgu dotyczący wyroku śmierci na pocztowców. Można było nie obejmować śledztwem osób ważnych tak długi. że wydał tylko 5 wyroków śmierci. że będący w tym budynku polscy urzędnicy zostali potraktowani jako przeciwnicy narodowego socjalizmu.w 1949 w postępowaniu denazyfikacyjnym został zakwalifikowany członek partii nazistowskiej. A wreszcie nastąpiło tzw. Złożył wniosek o odszkodowanie z tytułu uniemożliwienia wykształcenia w Polsce i szkód psychicznych oraz jako spadkobierca majątku. jak umarli albo zostało stwierdzone.10000 DM. Jedyny syn Leona Fussa po wojnie wyemigrował do USA i uzyskał obywatelstwo. ale mimo to do ostatniego słowo zeznań kłamał.spoczynku. Kulesza nie umieszcza tego w swoim wykładzie i istnieje niemal pewność. 2 o statusie kombatanta był przez sądy tak samo ignorowany jak w czasie jego stosowania. Zaniechania ścigania było kolejną metodą nie zbadania zbrodni nazistowskich. którzy prowadzili śledztwo przeciwko nim. Ale był to początek sporu z Wyższą Dyrekcją Finansową w Kolonii co do wysokości odszkodowania. Jedna z nich powiedziała: "To jest jak jałmużna. stali się ich najlepszymi obrońcami. Ci. ponieważ orzeczenie Sądu Krajowego w Lubece miało moc wiążącą. Za wszystkie zbrodnie został skazany przez sąd w Stuttgarcie na 2 lata więzienia. do tego czasu zdążył zostać dyrektorem Sądu Krajowego we Frankfurcie. "biologiczne przedawnienie". że jego ojciec należał do skazanych na karę śmierci pocztowców. Zostało to odebrane jako poniżające. W 1971 przeniesiono go w stan spoczynku. Nie można przyjąć.jeden stał się sędzią SN. który przesłuchiwał szefa Gestapo z Gdańska.

Kulesza umieścił ten fragment wykładu w miejscu dotyczącym struktury przestępstwa jako uzasadnienie do powstania koncepcji pięcioelementowej. art. więc sprawca zabójstwa z art. wskazywano czyny. art. / Sama koncepcja ta została jednak wykorzystana w sposób zbrodniczy. wykreowany przez cywilizację ludzką w toku jej rozwoju. zdrowie. kto nieumyślnie powoduje śmierć człowieka podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. który nie ukończył 18 lat nie orzeka się kary dożywotniego pozbawienia wolności. życie. • Sankcje bezwzględnie oznaczone(historyczne – choć nie do końca/niestety/).h. 148§1) b. ma ona chronić jakieś dobro prawne. niemieckiego prawnika z przełomu wieków XIX i XX. 54§2 wobec sprawcy. natomiast logika tego skryptu nakazuje umieścić to w tym miejscu). Ze względu na budowę sankcji: • Sankcje jednorodzajowe/ przewidują tylko jeden rodzaj kary (np. 155) • Sankcje wielorodzajowe/ przewidują dwa lub więcej rodzaje kary za dane przestępstwo(np. która wyrosła na podłożu myśli Carla Bindinga./ Normy sankcjonowane: Normy sankcjonowane to zespół nakazów i zakazów. art. Sankcje dzielimy: 1. Ze względu na sposób w jaki dokonano opisu grożących kar i środków karnych: • Sankcje bezwzględnie nieoznaczone(historyczne) Stosowane w epoce feudalnej. 585§1 k. które mają na celu chronić najważniejsze dobra. za przestępstwo zabójstwa w typie kwalifikowanym z art. to będą one opóźniać marsz całej grupy". kto zabija podlega karze więzienia). 148§2 grozi kara 25 lat pozbawienia wolności albo kara dożywotniego pozbawienia wolności. /W obecnym kodeksie karnym z 1997 po nowelizacji z 2005r. 2. natomiast na podstawie art. O charakterze alternatywnym/ sąd ma do wyboru rodzaj kary(np. Obecnie powszechnie uznaje się teorię. Ale jest przecież norma "nie zabijaj". a normami sankcjonującymi w prawie karnym. w obrębie którego mogą być one wymierzone. art. kto zabija podlega karze 25 lat pozbawienia wolności).148§2 podlega karze bezwzględnie oznaczonej 25 lat pozbawienia wolności/. takie jak wolność.241) a. Jeśli się uśmierca takie jednostki. który powinien być użyty przy wymiarze kary(np. Opublikował dzieło. opublikował pracę „O normach i ich naruszaniu”. (np. Ale norma to nie chroni "życia niewartego życia" (ein unwertiges Leben). "Jeżeli wśród uczestników górskiej wycieczki są osoby kalekie. Carl Binding w 1916 r. kto zabija podlega karze). które czyni rozróżnienie pomiędzy normami sankcjonowanymi. art. Binding stworzył bowiem dogmatyczne uzasadnienie dla eksterminacji "żyjących niewartych życia". Sankcja to zatem negatywne konsekwencje jakie ustawodawca wiąże z zachowaniem sprawcy wypełniającym znamiona czynu zabronionego. W narodzie niemieckim są takie jednostki i muszą być wyeliminowane. egzystują poza nim. która stanowi podstawę tej teorii.s. są samoistne i niezależne od 9 . to przepis 211 i 212 niemieckiego kk w ogóle nie mają zastosowania do takiej sytuacji. • Sankcje względnie oznaczone(obecnie powszechnie stosowane) Przewidują nie tylko rodzaje kary ale również i ich zakres. własność.) • Sankcje odsyłające(rzadko występujące w prawie karnym)/ nie określa rodzaju kary ani jej wysokości ale odsyła do innego przepisu prawnokarnego. Normy sankcjonowane są oderwane od kodeksu karnego. • Sankcje względnie nieoznaczone(historyczne) Przewidują jedynie rodzaj kary nie określając jej wysokości ani żadnych granic jej wymierzania(np. które podlegały karze. 290§1) Budowa normy prawnokarnej (prof. O charakterze kumulatywnym/ sąd wymierza wszystkie kary łącznie(np. ale nie określano ani jej rodzajów ani wysokości(np.Sankcja prawnokarna Opis sankcji w przepisie prawnokarnym składa się z opisu rodzaju kary oraz granic ustawowego zagrożenia. które zawierało dogmatyczne uzasadnienie dla mordowania osób dotkniętych kalectwem psychicznym i fizycznym ( EUTANAZJA ). Kara jest ściśle określona zarówno co do rodzaju jak i wysokości kary(np.

ale stosunek społeczeństwa rządzącego się pewnymi zasadami chroniącymi dobra do sprawcy. Kulesza) jest twierdzenie. zdrowie. KTÓRY NARUSZA NORMĘ SANKCJONOWANĄ W SPOSÓB I W OKOLICZNOŚCIACH PRZEWIDZIANYCH PRZEZ NORMĘ SANKCJONUJĄCĄ ZAWARTĄ W USTAWIE. nieformalną. czy odpowiada im norma sankcjonowana. ustawia je w pozycji przedmiotu przestępstwa. (nie zabijaj. dlatego. Nie można ich uchylić. WSZYSTKO CO NIE JEST ZAKAZANE PRZEZ KODEKS KARNY NIE JEST PRZESTĘPSTWEM. istnieją poza kodeksem bez względu na to. jest to pewien „worek” w którym znajdują się wszystkie normy prawnokarne i prokurator rozpoczyna ściganie publiczne sprawcy jeśli naruszy którą z tych norm. bez względu na to czy to dobro zostanie kiedykolwiek naruszone. • Normy sankcjonowane są bezwzględnie obowiązujące. który nieprzestrzegając zasad te dobra narusza. Indywidualny(szczególny przedmiot przestępstwa – to konkretne dobro chronione prawem karnym(np. kodeks karny nie przewiduje odpowiedzialności karnej za czyn kłamstwa(oprócz kłamstwa przy składaniu zeznań). Ogólny przedmiot przestępstwa – to zespół dóbr prawnie chronionych(chronionych przez prawo karne). bo nadal egzystuje pozakodeksowa norma. PRZESTĘPSTWEM JEST TYLKO TAKI CZYN CZŁOWIEKA. ani niczego nie nakazują. mimo iż prawo w oczywisty sposób stara się je bronić. który dopuścił się jego naruszenia. które przewidują sankcje prawnokarne za naruszenie pewnych norm sankcjonowanych w pewnych określonych przez prawo karne przypadkach(naruszenie innych norm sankcjonowanych skutkuje przeważnie sankcją obyczajową. ale nie pociąga za sobą odpowiedzialności karnej). że jest dozwolony. ostracyzmem społecznym. własność. Normy te to np. że godzi w porządek społeczny. Przedmiot ochrony prawnokarnej Przedmiotem przestępstwa jest dobro chronione prawem: • Z punktu widzenia sprawcy – jest to przedmiot zamachu • Z punktu widzenia ustawodawcy – jest to przedmiot ochrony prawnokarnej Sam fakt ustanowienia dobra chronionego prawem w ustawie karnej. „nie można kraść”). Normy te nie zakazują niczego. nie kradnij). Normy sankcjonujące: Przepisy prawnokarne to zbiór norm sankcjonujących. a jedynie przewiduje reakcję prawnokarną państwa wobec sprawcy takiego czy innego czynu („kto zabija podlega karze”). porządek publiczny). 10 . co nie oznacza. nie jest to stosunek prywatnoprawny pomiędzy ofiarą a sprawcą. które przewidują reakcję na nieprzestrzeganie norm sankcjonowanych. Dochodzimy więc do wniosku. że jeżeli coś nie jest zagrożone konsekwencją prawnokarną to jest to dozwolone. a więc ustawodawca wskazał w ustawie karnej zagrożenie ustawowe dla sprawcy. ale nie podlega karze w myśl kodeksu karnego. ze przedmiotem przestępstwa może być tylko takie dobro. co oznacza. ze kłamanie jest dozwolone. że jeżeli jakiś czyn nie wiąże ze sobą odpowiedzialności karnej to nie znaczy jeszcze. Dobra te mają zasadnicze znaczenie dla funkcjonowania wspólnoty dlatego są chronione przez państwo.przepisów prawnych. życie. • Nie wszystko co nie jest zakazane jest dozwolone! Pozakodeksowa norma „nie kłam” jest pewnym zaleceniem chroniącym wartość mówienia prawdy. czy też podręcznikiem korzystania z wolności. Żaden przepis prawnokarny nie brzmi(„zabijanie jest złe”. iż normy sankcjonowane są wynikiem rozwoju cywilizacji ludzkiej. które jest chronione prawnie. a jedynie zbiorem technicznych przepisów. Zalety tej koncepcji: • Świadomość. Czytanie cudzych listów już otwartych i podsłuchiwanie pod drzwiami jest niezgodne z normami sankcjonowanymi. Zatem błędem(szczególnie na niego wyczulony jest prof. Kodeks karny nie jest zbiorem wskazówek jak żyć.

Czyn człowieka zabroniony w ustawie Bezprawny Szkodliwy społecznie Zawiniony Pięcioelementowa struktura przestępstwa Kodeks karny z 1997 r. przy zabójstwie to ciało. /np. Art. Bezprawność takie czynu(sprzeczność z porządkiem prawnym). jeżeli nie można mu przypisać winy w czasie czynu”. Zgodnie z tą koncepcją należy wyróżnić trzy elementy przestępstwa: 1. recydywa. Ustawodawca korzysta z instytucji podobnych przestępstw do kreowania innych instytucji prawa karnego[np. gdyż brak jednego elementu wyklucza byt przestępstwa i dalsze badanie. Jest to kryterium. przewiduje w swoim art. Czteroelementowa definicja przestępstwa Czteroelementowa definicja przestępstwa powstała na skutek „wzbogacenia” trójelementowej definicji o kolejne kryterium jakie zachowanie musi spełnić. 3. zgodnie z koncepcją trójelementową należy kolejno rozpatrywać wyżej wymienione elementy. 2. odwieszenie wykonania kary są zależne od popełnienia podobnego przestępstwa przez sprawcę]. 11 . oskarżenie o przestępstwo „ona skradła mi serce” jest bezzasadne. „Przestępstwo to czyn człowieka odpowiadający opisowi czynu zakazanego w ustawie. Wina sprawcy(zarzut. 1 § 1 „Odpowiedzialności karnej podlega ten tylko. §2 „Nie stanowi przestępstwa czyn zabroniony. którego społeczna szkodliwość jest znikoma” §3 „Nie popełnia przestępstwa sprawca czynu zabronionego. głodujące dziecko zabiera kawałek chleba aby zaspokoić głód nie można przypisać mu winy. Przedmiot wykonawczy przestępstwa – jest to swojego rodzaju „nośnik” dobra prawnie chronionego(np. zabór samochodu osobowego dokonany przez komornika zapewniającego spełnienie zobowiązania nie jest działaniem bezprawnym. /np. iż mógł dochować wierności prawu). 1 pięcioelementową definicję przestępstwa.Rodzajowy przedmiot przestępstwa[art. kto popełnia czyn zabroniony pod groźbą kary przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia”. przy czym kolejność nie jest przypadkowa. przy kradzieży zegarek). 1. jest bezprawny i zawiniony przez sprawcę”. 4. Podczas badania danego czynu człowieka pod kątem odpowiedzialności karnej za przestępstwo. które odpowiada zasadzie prawa karnego. Powstała ona na gruncie teorii normy sankcjonowanej i sankcjonującej Carla Bindinga. 2. jeśli bezdomne. że nie dochował wierności prawu. które jest naruszane w konsekwencji popełnienia tych przestępstw. 3. 115§3 – przestępstwa podobne] – Dwa lub więcej przestępstw są do siebie podobne ze względu na dobro chronione. iż nie ma przestępstwa bez społecznej szkodliwości. a więc wyklucza byt przestępstwa. gdyż kradzież to zabór rzeczy ruchomej celem przywłaszczenia. którym jest społeczna szkodliwość. Zgodność czynu człowieka z ustawowym opisem czynu zabronionego /np. Struktura przestępstwa Trójelementowa definicja przestępstwa(Ernst Beling). a serce nie jest rzeczą ruchomą/. Przez długi czas była powszechnie przyjmowana w doktrynie.

Ustawodawca polski przewiduje jeszcze jedną kategorię czynów zabronionych. Według skutku[podział doktrynalny] na: • Formalne(w zespole znamion przestępstwa nie występuje skutek jako element konieczny. art. toteż podstawą odpowiedzialności karnej jest sam czyn]. że przestępstwo to jest przestępstwem materialnym. Karalny(Jest opisany w ustawie zawierającej normy sankcjonujące). Zagrożenie mniejsze niż 3 lata pozbawienia wolności)/np. co oznacza. art./np. działanie w konkretnym celu)/np. Przewaga doktryny uważa. Zawiniony(Sprawcy można przypisać winę w czasie czynu). aczkolwiek mają wpływ na stosowanie ustawy karnej praktyce. Łódzka szkoła prawa karnego uważa[i jest to votum separatum]że przestępstwo to jest przestępstwem formalnym. Czyn człowieka naruszający normę sankcjonowaną. Podziały przestępstw Niektóre podziały przestępstw zostały przeprowadzone przez ustawodawcę w ustawie karnym(podziały ustawowe). Bezprawny(Nie jest popełniony w okolicznościach wyłączających bezprawność). 7 – podział ustawowy] na: • Zbrodnie(zagrożenie min. /np. 2. Przestępstwa dzielą się: Według „wagi”[ art. że poszkodowany musi poczuć się znieważony. aby zawsze brać pod uwagę DOLNĄ GRANICĘ! zagrożenia ustawowego. / spór w doktrynie toczy się o przestępstwo zniewagi art. Karygodny(Jego społeczna szkodliwość jest większa niż znikoma). które nie są przestępstwami. 8 i 9 – podział ustawowy] na: • Umyślne(popełnione z zamiarem)/chodzi tutaj o zamiar zarówno bezpośrednio jak i ewentualny/ • Nieumyślne(popełnione bez zamiaru)/popełnione w wyniku naruszenia reguł ostrożności/ Według zamiaru[podział doktrynalny] na: • Kierunkowe(dla bytu przestępstwa wymagany jest bezpośredni zamiar sprawcy. 3 lata pozbawienia wolności)/np. 278§1/ /Należy pamiętać.148§1 śmierć człowieka jest niezbędna do postawienia zarzutu zabójstwa/. a nie same dobra jak twierdzą inni przedstawiciele doktryny/. art. 5. 272 wyłudzenie poświadczenia nieprawdy. 3. a więc dla bytu przestępstwa zniewagi nie jest wymagane poczucie znieważenia u pokrzywdzonego.278§1 kto zabiera cudzą rzecz ruchomą w celu przywłaszczenia/ • Inne(mogą być popełnione w zamiarze ewentualnym lub bez zamiaru). 12 . a więc musi dowiedzieć się o zniewadze.Przestępstwo to: 1. bez względu na to czy się udało czy nie/ • Materialne(w zespole znamion występuje skutek(warunkiem popełnienia przestępstwa jest wystąpienie skutku). 216. których karalność jest regulowana w kodeksie wykroczeń Ustawodawca z tym podziałem wiąże konkretne skutki. NATOMIAST WYSTĘPKI POPEŁNIONE NIEUMYŚLNIE MOGĄ PODLEGAĆ KARZE JEŚLI USTAWA TAK STANOWI[art. W ten sposób po raz kolejny objawia się pogląd łódzkiej szkoły. art. Szczegółowy opis poszczególnych elementów struktury przestępstwa będzie zawarty w dalszej części skryptu. Są to wykroczenia. ale wystarczy działanie sprawcy w celu wywołania takiego poczucia. samo wyłudzanie jest już wystarczające do bytu przestępstwa. 148§1/ • Występki(min. która wywoła u niego poczucie znieważenia niezbędne dla bytu przestępstwa. Według umyślności[art. bez względu na faktyczny skutek. 4. otóż ZBRODNIĘ MOŻNA POPEŁNIĆ TYLKO UMYŚLNIE. niektóre natomiast poprzez doktrynę. że prawo karne przede w pierwszym rzędzie chroni sposób postępowania z dobrami. art. 8]/.

art. że zagrożenie musi być bezpośrednie.148§1 w wyniku tego przestępstwa następuje zniszczenie dobra jakim jest ludzkie życie/. art. przewiduje iż tylko osoba pełniąca funkcje publiczne może dokonać łapownictwa biernego. a więc uniknie odpowiedzialności karnej/.162 nieudzielenie pomocy/. 13 . gdyż podmiot jest określony zaimkiem „kto”). • Z narażenia(nie jest koniecznie naruszenie dobra./np. jeżeli natomiast student otrzyma pieniądze za załatwienie jakiejś sprawy w urzędzie. sprawca w ogóle nie poniesie odpowiedzialności karnej). natomiast jeśli sprawca posiada pewną szczególną cechę opisaną w ustawie jego czyn zmienia kwalifikację na łagodniejszą bądź surowszą)/np. ani rodzaj dobra jakie ma być naruszone).150 zabójstwo eutanatyczne na żądanie ofiary i pod wpływem współczucia od 3 miesięcy do lat 5.1 zabójstwo ze szczególnym okrucieństwem. art. 212 zniesławienie. wystarczy jego zagrożenie: o Narażenie abstrakcyjne(formalne)(w opisie znamion nie jest uwzględniony ani skutek. a nie tylko abstrakcyjne). art. przestępstwa materialne)/np. art. i tylko w takich przypadkach można zakwalifikować czyn z art. 217§1 naruszenie nietykalności cielesnej. 148§1 może być to zarówno zabicie nożem jak i niepodanie wody i pokarmu powodujące śmierć człowieka/. na której ciąży szczególny obowiązek opieki nad osobą narażoną[posiada szczególną cechę szczególnego obowiązku] podlega surowszej odpowiedzialności karnej[art. ale osoba. a dobrem zagrożonym ma być życie i zdrowie człowieka. o Niewłaściwe(Każdy sprawca danego czynu ponosi odpowiedzialność karną.228§1 łapownictwo bierne. art. jeżeli tej cechy brakuje. o Właściwe(dla bytu przestępstwa wymagana jest szczególna cecha sprawcy. /np. gdyż student nie pełni funkcji publicznej. 148§2 pkt. o Narażenie konkretne(materialne)(ustawodawca wskazuje jakie dobra mają być zagrożone i to. 160/ Według cech sprawcy[podział doktrynalny]na: • Powszechne(ogólno sprawcze)(każdy może dokonać takiego przestępstwa./np. że zagrożenie musi być bezpośrednie. o Typ kwalifikowany(wyższe zagrożenie ustawowe)/np. • Zarówno z działania jak i zaniechania(przestępstwo może być dokonane zarówno poprzez działanie sprawcy jak i brak działania)/ np. /np. każdy kto naraża inną osobą na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia lub zdrowia podlega karze.160§1 narażenie na niebezpieczeństwo. a zabójstwo ze szczególnym okrucieństwem jako typ kwalifikowany zagrożone jest karą 25 lat pozbawienia wolności albo karą dożywotniego pozbawienia wolności/ o Typ uprzywilejowany(niższe zagrożenie ustawowe)/np. wystarczy abstrakcyjne istnienie takiej możliwości/. art. • Indywidualne(takie przestępstwo może popełnić tylko osoba posiadająca konkretną cechę wskazaną w treści przepisu). art. 25 albo dożywotnie pozbawienie wolności. 278§1 kradzież/. zabójstwo w typie podstawowym zagrożone jest karą nie mniej niż 8 lat. Według zachowania sprawcy[podział doktrynalny] na: • Z działania(dla bytu przestępstwa wymagane jest działanie sprawcy)/np. 160 „kto naraża człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu” W zespole znamion ustawodawca przewiduje. to nie będzie to łapownictwo bierne. ustawodawca penalizuje zachowanie zniesławiania bez względu na to czy i jakie dobra poszkodowanego zostały naruszone. Według wariantów[podział doktrynalny]na: • Typ podstawowy(podstawowy zespół znamion danego typu rodzajowego przestępstw)/np. art. 160§2]/. art. • Z zaniechania(dla bytu przestępstwa wymagany jest brak działania i tylko wtedy kiedy ustawodawca dokładnie to opisuje) / np.Według intensywności[podział doktrynalny] na: • Naruszające dobro(niszczące dobro. 148§1/. art. art. 148§1/ • Typy modyfikowane(Występuje dodatkowe znamię/znamiona które wpływają na wyższe albo niższe zagrożenie ustawowe).

art. by traktować to jako czyn” 14 . 148§1/. Art. Kulesza często podaje na wykładach teorię naród – zbrodniarz w kontekście czynu. 212§4 pomówienie. 1§1 „Odpowiedzialności karnej podlega ten tylko. który udowodniłby. które odpowiedzialności karnej powodować nie mogą. 17 k./ Według celu działania sprawcy[podział medialny – niespecjalnie udany] na: • Przestępstwa polityczne(ocenia się motywację sprawcy[kryterium podmiotowe] czy działa na szkodę państwa lub przeciw organom państwowym)/ np. to jest ono ścigane z oskarżenia publicznego/ np. Beling): „Czyn to spowodowane ludzką wolą zmiany w świecie zewnętrznym” „Czynem jest chciane działanie lub niechciane zaniechanie. „Odpowiedzialność za czyn(hitleryzm) dotyczy każdego dorosłego Niemca. 115§1 „ Czynem zabronionym jest zachowanie o znamionach określonych w ustawie karnej” Początkowo za czyn uważano każde zachowanie człowieka(w średniowieczu to i zwierzętom się dostawało za czyn). art. Media dzielą jeszcze przestępstwa na kryminalne i inne. to na podstawie art. kto popełnia czyn zabroniony pod groźbą kary przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia”. 278§4 kradzież na szkodę osoby najbliższej. art. 127 spisek/ • Powszechne(pospolite – cała reszta). Emil Rappaport(UŁ)/a nie prof. E.p. a dotyczy ona III Rzeszy. wola osoby pokrzywdzonej jest nieistotna w podjęciu decyzji o wszczęciu postępowania)(jeżeli przepis milczy o sposobie ścigania danego przestępstwa. Czyn w ujęciu prawnokarnym(I element przestępstwa) (prof. /np. bez względu na przydatność w kontekście wykładu z prawa karnego/ Pojęcie czynu Art. Ujęcie naturalistyczno – kauzalne(F.k. art. w którym istniała wola. Liszt. czy ukradłeś rower. a więc kryterium jest tu niejasne i warto spytać studenta dziennikarstwa o co chodzi jak się przypadkiem napatoczy. Habakort wymieniany często w poprzednich skryptach [sic!]/. mogący stanowić podstawę odpowiedzialności karnej od innych zachowań. /lepiej ją pamiętać. / np. • Z oskarżenia prywatnego(dla wszczęcia postępowania konieczne jest złożenie wniosku przez uprawniony podmiot – np. E. że nie miał możliwości nawet symbolicznie zaprotestować)”. którą stworzył prof. postępowanie nie będzie rozpoczęte. a rozpoczęte zostanie umorzone): o Ściganie publicznie(po złożeniu wniosku uprawnionego organu postępowanie toczy się z oskarżenia publicznego i wola uprawnionego jest już bez znaczenia). który przez zaniechanie(nawet w symboliczny sposób) udzielił pełnomocnictwa zbrodniom hitlerowskim(wyłączony spod odpowiedzialności miał być ten. ale zgodnie z dogmatyką prawa karnego każde przestępstwo jest kryminalne[idem per idem]. masz coś wspólnego z kradzionym rowerem) Na całe szczęście jurysprudencja na przestrzeni kilku wieków wykształciła bardziej wyrafinowane definicje czynu. poszkodowanego)(jeżeli takiego wniosku nie ma.Według sposobu ścigania[podział ustawowy] na: • Z oskarżenia publicznego(prokurator oskarża z urzędu i występuje przed sądem. wymagany wniosek okradzionego/ o Ściganie prywatne(oskarżony sam składa akt oskarżenia do sądu i popiera go przed sądem). które nosiło za sobą konkretny skutek przyrodzie(zgodnie z zasadą nieważne czy ukradli Ci rower. które pozwoliły odróżnić czyn.

iż zmiany w świecie zewnętrznym mogą być spowodowane zarówno ruchem mięśni jak i brakiem takiego ruchu. To kategoria obiektywnej rzeczywistości. powstawał pewien problem praktyczny – dróżniczka. gdyż w jej zachowaniu nie było elementu woli. Czyn jest to rzeczywiste zachowanie człowieka stanowiące kategorię ontologiczną(byt). a w konsekwencji świadome kierowanie przebiegiem zdarzeń tak aby zrealizować uprzednio zamierzony cel.Ujęcie to powstało w wyniku połączenia dwóch nurtów. Istotą czynu jako aktywności jest zdolność do przewidywania zdarzeń(i ich skutków). Niezależnie od nakazu moralnego jakim kierowała się ta kobieta. sprawca posiada świadomość celu i środków jakie są potrzebne do jego realizacji oraz posiada wolę dokonania). • Podjęcie decyzji(powzięcie zamiaru w znaczeniu prawnokarnym. więc taki w którym żyje wola(jest to pewna świadomość ontologiczna. że się zabije jeśli ona nie będzie chciała się z nim spotykać. Czyn z zaniechania – to bierność wobec prawnego(a nie żadnego innego) obowiązku narzucanego przez przepisy i wskazującego należyty sposób zachowania. odrzuca zaniechanie jako sferę myśli(zaniechanie to sfera myślenia. nie poniesie ona odpowiedzialności karnej za brak akceptacji tego mężczyzny. która nie zamknęła na czas przejazdu. któremu nie odpowiada obowiązek prawny). • Antycypacja celu(sprawca wybiera sobie cel. Czyn to zatem pasywność wobec prawnego nakazu działania(nie jest zatem przestępstwem złamanie nakazu moralnego. pewna konstrukcja abstrakcyjna nie istniejąca w „dotykalnej” rzeczywistości). / Mężczyzna zakochany w kobiecie mówi jej. gdyż człowiek zawsze poprzez działania chce osiągnąć jakiś cel. które występują w obiektywnej rzeczywistości. zgodnie z tą teorię. nie ponosiła odpowiedzialności karnej wtedy gdy zapomniała o tym. który chce osiągnąć swoim działaniem) • Wybór środków realizacji(kiedy cel jest już wykreowany sprawca ustala jakich środków użyje do jego osiągnięcia). 2. że czyn to ruch mięśni przy działaniu i brak ruchu mięśni przy zaniechaniu(było to kryterium czysto przedmiotowe. od którego uzależniony był byt czynu w ocenie prawnokarnej(uważano. 15 . Ujęcie czysto naturalistyczne zakładało. Początkowo ujęcie to nie przewidywało uznania zaniechania za czyn. że czyn to ruch mięśni poddany kontrolnej funkcji psychicznej. Warstwa subiektywna(podmiotowa – odnosząca się do przeżyć wewnętrznych i procesów psychicznych). KRYTYKA: • Ze względu na oparcie się tej teorii na elemencie woluntatywnym(woli działającego podmiotu). Koncepcja finalistyczna czynu(Hans Welzel). „Czyn to kategoria bytu(taka samo jak krzesło) a nie sfera myślenia. a mianowicie uważano. co prowadziło do niezaistnienia czynu w ocenie prawnokarnej. że wola jest czynnikiem sprawczym). Warstwa obiektywna – sprawca działający w zamiarze przewidując znaczenie swoich działań i ich skutki wpływa na otaczającą rzeczywistość tak aby spowodować konkretny cel. Stopniowo jednak wyklarował się pogląd. gdyż nie ma takiego obowiązku prawnego/ Władysław Wolter(krakowska szkoła prawa karnego) w swojej refleksji o czynie kładł nacisk na aktywność woli: „Czyn to kompleks ruchów ciała oraz kierunkowa bezczynność uzależniona od procesów psychicznych”. Ujęcie to zostało następnie „wzbogacone” o pewien element podmiotowy. która zbudowana jest z warstwy subiektywnej i obiektywnej. nie uwzględniało aspektu psychologicznego). Struktura czynu w koncepcji finalistycznej: 1.

to takie zachowanie jest czynem w rozumieniu prawa karnego. Mimo tego jednak zwolennicy tej teorii uznawali karalność zaniechania. a z niej nie skorzystał. W tej koncepcji traktujemy zaniechanie jako czyn. Operacyjna eklektyczna teoria czynu(sformułowana na potrzeby sądu): Ponieważ ustawodawca nie przesądził o teorii czynu jaką przyjmuje kodeks karny z 1997 sądy podczas rozpatrywania spraw sformułowały definicję eklektyczną. świadome i celowe. • Koncepcja finalna jest wysoce zindywidualizowana. dzięki której człowiek może rozwinąć osobowość poprzez integralność psychiczną jako „ja”. w zależności od kontekstu społecznego. czyny nieumyślne czy popełnione z zamiarem ewentualnym). Negatywna definicja czynu(Gunther Jacobs) Czyn to zdolność do uniknięcie skutku. Przy zachowaniach nieumyślnych. a więc istotą czynu jest ocena czy sprawca poddał działanie kontrolnej funkcji umysłu. KRYTYKA: • To samo zachowanie raz stanowi czyn. poddane kontrolnej funkcji jego świadomości. to jego zachowanie możemy określić jako czyn. Teoria socjologiczna O czynie nie decyduje zachowanie człowieka i jego cechy lecz społeczny kontekst tego zachowania.Koncepcja finalna czynu włącza zamiar w opis czynu zabronionego nie zaś(jak było wcześniej) do winy. według których dokonuje się oceny czy dane zachowanie było czynem czy też nie. który przyświecał działaniu sprawcy(np. jeśli miał taką możliwość. które nie wiedzie do z góry założonego celu nie jest czynem w rozumieniu prawnokarnym. • Koncepcja finalna nie znajduje uzasadnienia dla karalności czynów w których skutek nie pokrywa się z celem. zaniechanie zaś tylko konstrukcją abstrakcyjną ze sfery psychologicznej. Roxin uważa. badamy czy sprawca posiadał zdolność do uniknięcia skutku. Skutkiem w takim wypadku jest naruszenie dobra prawnie chronionego. że tylko zachowania opanowywalne mogą być uważane za czyn(wszystkie zachowania umyślne). jeśli sprawca mógł opanować zachowanie prowadzące do naruszenie reguł ostrożności. a mimo tego nie zrobił tego. jeżeli tylko ocena społeczna tak wskazuje. Istotą tej teorii jest stwierdzenie czy dane uzewnętrznienie było opanowane lub opanowywane. „Czynem jest zachowanie człowieka. tak aby na potrzeby rozpatrywania sprawcy możliwe było ujednolicenie kryteriów. gdyż tylko czyn jest bytem w rzeczywistości. polegające na działaniu a także zaniechaniu aktywności we wskazanym przez prawo kierunku. Celowość czynu jest jego cechą konstytutywną toteż zachowanie. Odbiera to pewność ocenie prawnokarnej i stanowi zaburzenie funkcji gwarancyjnej(sprawca nie wie co zostanie w sądzie uznane za czyn. To ocena społeczna decyduje czy zachowanie sprawcy będziemy traktować jako czyn. gdyż to zależy od kontekstu społecznego). powstałą w wyniku połączenia elementów wyżej wymienionych teorii. KRYTYKA: • Koncepcja finalna odrzuca zaniechanie jako czyn. gdyż jest wynikiem pewnego przewartościowania elementów subiektywnych czynu( w skład bytu czynu wchodzą przebiegi psychiczne). Czynem jest zatem wszystko co można przypisać człowiekowi jako centrum aktywności. posiadające wartość społeczną”(czyn jest zatem kategorią przedmiotowo – podmiotową(zawiera w sobie zarówno 16 . a raz nie. / mniej przydatna praktycznie – przypis autora skryptu/ Pojęcie czynu według Clausa Roxina Czyn człowieka to akt uzewnętrznienia jego osobowości.

Jest to wywołanie bólu poprzez nacisk na ciało. bo nie jest w stanie fizycznie bronić sejfu czy choćby włączyć alarmu. kto. w wyniku czego podarł rzeczoną kurtkę. tutaj opisany pokrótce na potrzeby przykładu => problematyka omówione szerzej w części poświęconej kontratypom i w części dotyczącej gwaranta) Art. jeżeli niebezpieczeństwa nie można inaczej uniknąć. Vis compulsiva(przymus fizyczny odporny – przymus fizyczny innego rodzaju)(NIE WYŁĄCZA CZYNU. które ma szczególny obowiązek chronić nawet z narażaniem się na niebezpieczeństwo osobiste” 17 . kto wbrew prawnemu. 26§1 „Nie popełnia przestępstwa. Należy jednak pamiętać o ujęciu podmiotowej strony tego kryterium. ratując dobro chronione prawem w warunkach określonych w §1. poświęca dobro. / Okoliczności wyłączające czyn Vis absoluta(przymus fizyczny nieodporny)(wyłącza czyn) Całkowite wyłączenie osoby poddanej przymusowi od wykonania jakiegokolwiek aktu zgodnego z jego wolą. Popełnił on czyn zabroniony w postaci pomocnictwa. gdyż ich zachowanie nie było celowe. jak poddanie zachowania kontrolnej funkcji świadomości) / do ilustracji tych teorii posłużę się przykładem zaczerpniętym z wykładu: 1. aby przymuszana osoba dokonała jakiegoś czynu. któremu nie jest w stanie się przeciwstawić w żaden sposób. szczególnemu obowiązkowi niedopuszczenia do popełnienia czynu zabronionego swoim zachowaniem ułatwia innej osobie jego popełnienie” Przymus nieodporny badamy obiektywnie. a dobro poświęcone przedstawia wartość niższą od dobra ratowanego” §2 „Nie popełnia przestępstwa także ten. napastnicy wdarli się do banku i biją strażnika aby ten otworzył sejf. • Na gruncie teorii C. kto działa w celu uchylenia bezpośredniego niebezpieczeństwa grożącemu jakiemukolwiek dobru chronionemu prawem. Roxina – ani mężczyzna A ani B nie popełnili czynu. a więc ustalamy czy sprawca miał obiektywną. strażnik banku zostaje związany przez napastników i nie jest w stanie w żaden sposób zapobiec obrabowaniu banku. gdyż w ich zachowaniu nie występuje wola jako element konstytutywny czynu. ale odpowiedzialność karna może być wyłączona na podstawie stanu wyższej konieczności/ Stan wyższej konieczności(dalej SWK. jak zaistnienie pewnego zachowania dostrzegalnego w rzeczywistości jak i ocenę przebiegów psychicznych podmiotu. • Na gruncie teorii finalistycznej – ani mężczyzna A ani B nie popełnili czynu. Nie ponosi zatem odpowiedzialności karnej za pomocnictwo: Art.elementy obiektywne. Mężczyzna A został popchnięty przez osobę trzecią na mężczyznę B i nabił mu guza. Osoba taka jest poddana przymusowi. fizyczną możliwość dokonania danego czynu. strażnik z własnej woli pozwolił się związać wtedy przymus nieodporny nie będzie okolicznością wyłączająca czyn. /np. przymuszany strażnik w końcu otwiera sejf. • Na gruncie teorii naturalistyczno – kauzalnej = ani mężczyzna A ani mężczyzna B nie popełnili czynu. ALE JEGO ZAISTNIENIE MOŻE WYŁĄCZYĆ ODPOWIEDZIALNOŚĆ KARNĄ!!!) Nie pozbawia możliwości zachowania się zgodnie ze swoją wolą. Mężczyzna A poślizgnął się i chwycił mężczyznę B za kurtkę co by nie wywinąć orła. bo jeżeli np. jeżeli sprawca poświęca dobro. 2. 18§3 „ […]Odpowiada za pomocnictwo także ten. / np. które nie przedstawia wartości oczywiście wyższej od dobra ratowanego” §4 „Przepisu §2 nie stosuje się. gdyż ich działanie nie było poddane kontrolnej funkcji świadomości.

że przymus fizyczny. natomiast jeśli z pistoletu ciekła woda. ale może wyłączyć odpowiedzialność karną. Okoliczność ta nie wyłącza czynu. jeśli sprawca groził. „W żadnym wypadku ustawodawca nie wymaga od adresata przepisu poświęcenia swojego życia(wymaga jednak narażenia się na niebezpieczeństwo. że groźba nie ma realnej możliwości zaistnienia.błąd co do okoliczności wyłączających bezprawność. W takiej sytuacji jeśli wyda pieniądze nie poniesie odpowiedzialności ze względu na działanie w SWK(poświęca mienie banku aby ratować własne życie – życie jest zawsze większej wartości niż mienie) co wyłącza bezprawność czynu. z uwagi na art. ale wisząca nad nią groźba utraty życia wpływa na jej zachowanie. Strażnik poddany torturom. że nie ma bezpośredniego zagrożenia życia. 26§2 jest opisem okoliczności. Uważa się powszechnie. pistolety na wodę) to okoliczności faktyczne wskazują. 26§4 to tzw. kiedy sprawca działając w stanie wyższej konieczności poświęca dobro. /napastnik przystawia kasjerce pistolet to głowy i żąda wydania pieniędzy z kasy. Jeżeli jednak napastnicy posługiwaliby się atrapami broni(np. to kasjerka uniknie odpowiedzialności karnej. może się zdarzyć również. W takich wypadkach jeżeli jest to usprawiedliwione przekonanie. jeżeli na takiej osobie ciąży szczególny prawny obowiązek)”. Oczywiście nie może powołać się na zaistnienie groźby kasjerka. że ratował swoje życie. że przekonanie nie było usprawiedliwione i sprawca poniesie odpowiedzialność karną.29 . ale wyłącza odpowiedzialność karną na podstawie SWK). Art. Jeżeli zatem strażnik ma szczególny prawny obowiązek ochrony mienia banku. Nie oznacza to jednak.Istotą SWK w tym wypadku jest kolizja dwóch dóbr chronionych prawem. że ma obowiązek poświęcić swoje życie aby chronić mienie banku. /np. Przymus psychiczny(groźba)(nie wyłącza czynu. broń. że zachodzi okoliczność wyłączająca bezprawność lub winę. Art. „klauzula wyłączająca” która przewiduje. ale nie będzie ponosił odpowiedzialności karnej. natomiast Art. Poza sytuacjami w których groźba powoduje wyłączenie bezprawności. przewiduje. 18 . który otworzy sejf dokona czynu zabronionego. które wyłączają odpowiedzialność karną za czyn z powodu braku winy. to nie może powołać się na wyłączenie winy z §2. że porysuje jej samochód lub poplami ręcznie robioną bluzkę atramentem(lub jeszcze inne barwne przykłady)/. powinien pozostać na miejscu. Jeżeli więc pistolety były atrapami wystarczająco podobnymi do oryginałów sąd uzna. że ze względu na szczególny obowiązek ochrony mienia strażnik nie może zbiec z banku podczas napadu argumentując. iż §2 nie stosuje się do osób. iż przekonanie było usprawiedliwione. nie będzie to co prawda okoliczność wyłączająca bezprawność czynu. gdyż np. Przymus psychiczny(groźba) ma wymusić zachowanie zgodne z wolą sprawcy przymusu na osobie podlegającej przymusowi. Jeżeli jednak zostanie poddany torturom i otworzy sejf to zgodnie z §1 nie poniesie odpowiedzialności karnej ze względu na wyłączenie bezprawności czynu działając w SWK. które nie jest oczywiście większej wartości niż dobro ratowane lub są to dobra o wartości podobnej. 26§1 wyłączający bezprawność czynu. więc nie można wykluczyć odpowiedzialności karnej na podstawie SWK. na których ciąży szczególny obowiązek ochrony danego dobra prawnego. ale będzie wyłączać winę. iż nie ponosi odpowiedzialności karnej ten kto był w usprawiedliwionym okolicznościami przekonaniu. /Oczywiście należy pamiętać. to sąd uzna. a więc element konieczny dla bytu przestępstwa. Na kasjerkę nie działa żaden przymus fizyczny. którą napastnicy posłużyli się do napadu na bank jest atrapą. że broń jest prawdziwa. życia i zdrowia strażnika oraz mienia banku. aby wyłączyć odpowiedzialność karną powinien mieć pewien stopień nasilenia => prztyczek w ucho(nawet najbardziej bolesny) nie będzie uznany przez sąd za vis compulsiva dla strażnika otwierającego sejf).

że było czerwone światło i samochód hamując wpadł w poślizg i uderzył w przystanek raniąc kilka osób. powtarzana dostateczną ilość razy. który się poślizgnął przed upadkiem próbował się chwycić kurtki nieznajomego idącego obok. sprawca. gdyż zgodnie z zasadami obsługi koparki we wszystkich niebezpiecznych sytuacjach należy najpierw opuścić łyżkę koparki. Możliwość odautomatyzowania czynności wynikać będziemy ze zbadania elementów subiektywnych. nie poddał tego działania kontrolnej funkcji świadomości. Operator zatem wykonał czynność zautomatyzowaną. Nie są one czynami. które zaistniały pod wpływem innej siły. sąd nie uzna za okoliczność wyłączającą czyn jeśli sprawca będzie argumentował. że łyżka zabiła dziecko. /np. to sprawca nie poniesie odpowiedzialności karnej. /np. czynności ruchowe związane z atakami serca. Ilekroć następuje percepcja bodźca to odruch nie jest czynem. wylewami itp. tak niefortunnie. Okazało się. że nie poddał tego działania bezpośrednio wcześniej kontrolnej funkcji świadomości. operator koparki usłyszał krzyk kobiety i natychmiast opuścił „łyżkę” do wykopu. • Zachowania niezgodne z wolą sprawcy. bo jeżeli sprawca spodziewał się bodźca. której sprawca nie mógł się przeciwstawić(np. aby uchronić się przed zderzeniem z ziemią. nie będzie okolicznością wyłączająca odpowiedzialność karną uderzenie w twarz. sprawia to. że zawsze jak widzi wystający z kieszeni portfel to automatycznie po niego sięga. to w psychice pojawia się łuk zachowań warunkowych. inni zaczęli przechodzić na drugą stronę więc i n zaczał przechodzić. czy też takiej możliwości nie miał. czy sprawca mógł poddać zachowanie kontrolnej funkcji świadomości. to nie jest to czyn) • Stan wysokiej gorączki • Ataki epileptyczne. Czynności odruchowe(Wyłączają czyn) Czynności odruchowe (odruchy) to zachowania człowieka na działanie zewnętrznego bodźca. doświadczenia. Słowem jeśli zachowanie jest reakcją na nieoczekiwany bodziec. /np. Inne okoliczności wyłączające czyn Niemalże wszystkie okoliczności wyłączające czyn sprowadzają się do ustalenia. to dojść możemy do wniosku. Operator koparki nie poniesie odpowiedzialności karnej. czy też nie. Inne okoliczności w których zachowanie nie może być poddane tej funkcji to: • Sen – /np. że jeśli uszczerbek na dobru spowodowany jest czynnością zautomatyzowaną.wyuczona. 19 . stan psychicznego w trakcie czynu. Jeśli pojawił się ten sam bodziec.Czynności zautomatyzowane(wyłącza czyn) Czynność zautomatyzowana. czy też nie – problem na razie nierozwiązany). gdyż zareagował odruchowo na niespodziewany bodziec. Odpowiedzialność karna jest uzależniona od tego czy sprawca mógł poddać swoje działnie kontrolnej funkcji świadomości. Sprawca nie dokonał czynu. Bodziec powinien też być niespodziewany. mężczyzna A został popchnięty na mężczyznę B i ten wpadł pod samochód. Sprawca tego zdarzenia nie poniesie odpowiedzialności karnej za sam czyn(automatyczne przejście przez ulicę za innymi ludźmi) ale za to. to nie jest to czynem. jeżeli osoba przez sen znieważa inną osobę. wiedzy. • Upośledzenie umysłowe głębokie(poniżej 20 IQ) • Hipnoza(doktryna obecnie prowadzi spór czy bycie zahipnotyzowanym wyłącza czyn. to mógł poddać zachowanie kontrolnej funkcji świadomości.wieku. a jeśli tak. zatem mężczyzna A nie dokonał czynu). sprawca patrzył w ziemię na przejściu dla pieszych. Aby sąd uznał czynność zautomatyzowaną za okoliczność wyłączającą czyn nie może być zautomatyzowany atak bezpośredni na dobro chronione prawem(np. które jest reakcją na potrącenie pieszego przez innego pieszego na chodniku. Oczywiście sąd bierze pod uwage jak taka reakcja na bodziec wyglądała(np. że jest poza kontrolą świadomości. zgodną z lege artis.

Zespół warunków nazywamy przyczyną skutku. Przy każdym czynie człowieka poprzedzającym skutek wszystkie te czyny. a zachowania te były kierowane emocjami skierowanymi ku Kleopatrze.Nie ulega wątpliwości. które w równym stopniu posiadają moc sprawczą. a więc jaki będzie zakres jego odpowiedzialności karnej). co powodowało pewna wątpliwości: /np. sprawca chciał śmierci swojego spadkodawcy żeby przyspieszyć objęcie spadku. Ograniczenie polega na cofaniu się od zdarzenia rozpatrywanego jako skutek. która przechodziła przez 20 . pozostając więc tylko te warunki bez których skutek by nie wystąpił(sine qua non). a ustalamy ją metodą warunków sine qua non – to znaczy. bo uderzenie pioruna nie jest czynem człowieka) Zaczynamy od czynów w czasie najbardziej przyległych do skutku i cofamy się następnie. mają taką samą moc sprawczą. „paradoks nosa Kleopatry” . Gdyby sprawca nie kupił tego biletu na pewno nie wystąpiłby skutek w postaci śmierci. Do odpowiedzialności karnej nie wystarczy zatem przypisanie skutku w sferze przyrodniczej. to sprawca z całą pewnością nie poniesie odpowiedzialności karnej. że „cofając się w czasie” po kolei usuwamy warunki składające się na przyczynę skutki. toteż sprawca nie poniesie odpowiedzialności karnej mimo przypisania skutku na płaszczyźnie przyrodniczej/ Teoria ekwiwalencji(równowartości warunków)(J. Związek przyczynowo-skutkowy jest to konstrukcja. że badamy tylko czyny poprzedzające skutek. Jeżeli bez danego warunku skutek i tak by wystąpił – usuwamy go. Czy emocje te kierowałyby zachowaniami Cezara i Antoniusza. zatem można mu przypisać skutek na płaszczyźnie przyrodniczej natomiast nie można mu przypisać skutku na płaszczyźnie normatywnej gdyż zakup biletu nie jest naruszeniem normy sankcjonowanej. gdzie zarówno czyn jak i skutek wchodzą do zespołu znamion danego typu rodzajowego przestępstw. gdyż musi temu towarzyszyć naruszenie normy sankcjonowanej. S. to katalog owych warunków ekwiwalentnych może być dość duży. Teoria ta odnosiła się do ogólnej teorii przyczynowości. to sprawca uniknie odpowiedzialności karnej mimo./Jeśli rozpatrujemy skutek jakim jest uszczerbek na zdrowiu ofiary wypadku drogowego. że zachowania Juliusza Cezara i Marka Antoniusza zdeterminowały bieg historii. to jego konstatacja pozostanie poza zainteresowaniem prawa karnego. która pozwala określonym działaniom przypisać konkretne skutki. Jeżeli nie jest możliwe połączenie czynu ze skutkiem ani w sferze przyrodniczej. Natomiast jeśli sprawcy nie da się przypisać związku przyczynowo-skutkowego jedynie na płaszczyźnie normatywnej. są one względem siebie ekwiwalentne. Mill) Na przyczynę składa się cały zespół warunków. a śmierć poprzedzało uderzenie pioruna. Przypisanie skutku i związanie go z czynem dokonuje się na dwóch płaszczyznach: • Przyrodniczej(fizyczne powiązanie) • Normatywnej(powiązanie prawne – konsekwencje prawne) Dla odpowiedzialności karnej sprawcy za przestępstwo skutkowe konieczne jest przypisanie mu skutku zarówno w płaszczyźnie przyrodniczej jak i normatywnej. ze da się przypisać taki związek na płaszczyźnie przyrodniczej. ani w sferze normatywnej. które umieścimy w katalogu warunków. (Jeśli skutkiem jest śmierć człowieka. Mimo teorii ograniczenia. a zatem przypisanie skutku na płaszczyźnie normatywnej. Pod wpływem doniesień prasowych o częstych porwaniach i katastrofach lotniczych sprawca kupuje spadkodawcy bilet lotniczy na podróż dookoła świata. gdyby Kleopatra miała inny nos?/ Na potrzeby prawa karnego należało tę teorię ograniczyć. /np. Spadkodawca rzeczywiście ginie w tej podróży. które odpowiadają przyjmowanemu przez nas pojęciu czynu człowieka.Teorie związku przyczynowego(czyn a przypisanie skutku) Zagadnienie związku przyczynowo-skutkowego pojawia się przede wszystkim w kontekście przestępstw materialnych. myślą w czasie od zdarzeń. Za pomocą określenia związku przyczynowo-skutkowego jesteśmy w stanie określić sprawstwo oraz zakres odpowiedzialności(możemy określić kto się dopuścił czynu i jakie skutki on wywołał.

iż na jego działce bawią się dzieci i któreś z nich może tam wpaść. o ile skutek ten jest wg doświadczenia powszechnego typowy. które uzasadniają przypisanie w płaszczyźnie przyrodniczej. Podstawą odpowiedzialności za przestępstwo stało się ustalenie związku przyczynowo. 21 . bo związek przyczynowo. który przekroczył prędkość swym superszybkim samochodemnie nastąpiłby skutek w postaci uszczerbku na zdrowiu.gdyby nie dół. Rzeczywiście jedno z dzieci wpadło do dołu i utonęło. Diler argumentuje: gdyby nie konstruktor. lecz społeczna. który podejmuje decyzje badając sprawę obiektywnie. społeczna szkodliwość czynu to nie kategoria przyrodnicza. to spadkobierca. Kierowca tłumaczy: to była moja pierwsza jazda. a nie uzasadniają przypisywania w płaszczyźnie normatywnej. jeśli wnioskodawca spełniał określone warunki. Reklamowanie pojazdu przez sprzedawcę czy wydanie zezwolenia na broń. W przypisaniu w płaszczyźnie normatywnej badać będziemy. Zgromadziła się w nim woda.chodzi o warunki w płaszczyźnie normatywnej a nie przyrodniczej.skutkowego.jezdnię i została potrącona przez kierowcę. który wg testu sine qua non dopuścił się warunku. Teoria normatywnego związku przyczynowo-skutkowego(teoria adekwatności) Zgodnie z uzasadnieniem przedstawionym do projektu tej ustawy ta teoria miała być obowiązująca w obecnym kodeksie karnym. które wynikają „normalnie” z danych zachowań(kryterium oceny będzie tutaj doświadczenie życiowe sądu. a więc przyrodniczo spowodował śmierć. to jednak za ów skutek nie poniesie odpowiedzialności karnej.w naszych warunkach chodzi o naruszenie reguł staranności przez kierowcę czy oddanie strzału. Ograniczenia przeprowadzać można przez pojęcie winy. Trzeba przypisania w płaszczyźnie normatywnej. który wypuścił nowy model. kupiłem samochód od dilera pod wpływem namowy. /sprawca czytając o wypadkach w komunikacji lotniczej z nadzieją.odwołanie się do kryterium społecznej szkodliwości. sprawca na swej działce wykopał dół. Spośród czynów wybieramy tylko te. Gdyby nie to. Mogą znajdować się warunki. nie istniej związek przyczynowo. bo przyrodnicze przypisanie nie wystarcza. Ograniczenie katalogu warunków na gruncie teorii ekwiwalencji. że bierzemy pod uwagę tylko te warunki. gdyby nie byłoby czynu. że diler mnie namawiał do kupna samochodu o dużej mocy. nie było czynem zawinionym.skutkowy między wykopaniem dołu a śmiercią dziecka/ Owo ograniczenie katalogu skutków jest błędne. Inne kryterium. Sprawca odpowiadał: pilnujcie dzieci. Ta teoria stała się podstawą do dalszych rozważań na temat przyczynowości w prawie karnym. które mają wpływ na odpowiedzialność karną za czyn lub jej brak – płaszczyzna normatywna. a nie tak jak ją widzi sprawca). była wielokrotnie komentowana i uzupełniani na potrzeby przydatności do prawa karnego. to bym go nie sprzedał. Leszek Lernell z UW). Nawet jeśli przewidywany skutek nastąpi. A konstruktor: nie skonstruowałbym nowego modelu. /Np. który spowodował skutek. który z czynów ludzkich wchodzących do zespołu warunków tworzących przyczynę narusza reguły postępowania z danym dobrem prawnym.skutkowy to przypisanie skutku w płaszczyźnie przyrodniczej. argumentując to sympatią i chęcią uatrakcyjnienia życia obdarowanego. Sąsiedzi ostrzegali sprawcę. że w podróży lotniczej jego spadkodawca zginie. między nim a skutkiem występuje związek przyczynowo.czyn. Jest więc potrzeba dalszego ograniczenia teorii ekwiwalencji na potrzeby prawa. w którym umieścić miał beczkę z przeznaczeniem na kiszenie ogórków.To samo dotyczy sytuacji związanej z użyciem broni palnej.skutkowy (prof. występujący z reguły. gdyby nie polecenie producenta. nie byłoby śmierci dziecka. które były zawinione . musiałby naruszać reguły postępowania z dobrem chronionym prawnie/ Ograniczenie polega na tym. sprawca sprezentował spadkodawcy bilet lotniczy na podróż dookoła świata. to prędkość samochodu byłaby mniejsza i zdążyłbym zahamować. by spowodować jego śmierć. Jednak wykopanie na swym gruncie dołu nie jest czynem społecznie szkodliwym. ale w swoim podstawowym założeniu ma ona przede wszystkim wykazać związek przyczyny ze skutkiem na płaszczyźnie przyrodniczej. W ocenie prawnokarnej zatem wiązane są tylko te skutki. Według teorii adekwatności sprawca ponosi odpowiedzialność za spowodowany przez ten czyn skutek.to moja nieruchomość i mogę robić na niej co chce.

to na gruncie teorii relewancji nie mieści się w granicach znaczenia słowa „zabija”(uderzenie w twarz ręką nie jest zasadniczo przyczyną śmierci.normalnym następstwem takiego zdarzenia jest szkoda. a więc mieści się w granicach pojęciowych czasownika „zabija” – jest związek. Jeżeli bowiem Mężczyzna A wiedział o schorzeniu na jakie cierpi mężczyzna B. a nie za zabójstwo człowieka. a zgodnie z drugą jest(w razie niemożności rozstrzygnięcia zasada in dubio pro reo).sprawca nie ponosi więc odpowiedzialności odszkodowawczej. Jeżeli np. ale oceniamy jakie okoliczności wpłynęły(lub mogły wpłynąć) obiektywnie na wystąpienie danego skutku. Jednakże sąd rozpatrując sprawę zastosuje teorię adekwatnego związku. a następstwem tego zniszczenia było odrzucenie zalotów poszkodowanego przez wybrankę jego serca. które są naruszeniem norm postępowania z dobrami prawnie chronionymi. a mężczyzna B chorował na chorobę objawiającą się zmiękczeniem kości(i akurat były dotknięte tym schorzeniem kości twarzy) i uderzenie powoduje śmierć B. poszkodowany może szkodę określić jako złożoną z wartości garnituru + wysokości utraconego majątku. Mężczyzna A uderza w twarz mężczyznę B. kierowca jechał po drodze z prędkością o 30km/h większą od dopuszczalnej. Nie wszystkie sytuacje są jednak łatwe do rozstrzygnięcia. a poszkodowany utracił posag. pozostawiając to decyzji sądu. Teoria obiektywnego przypisania skutku Teoria ta opiera się na obiektywnym przypisaniu skutku do zachowań. to jego zachowanie mieściło się w granicach czasownika „zabija” gdyż sprawca wiedział. dziecko wyszło na przejście dla pieszych i kierowca nie wyhamował(hamulce posiadały wadę fabryczną i nie działały – sprawca nie był tego świadom) i potrącił je powodując śmierć. Teoria relewancji Teoria relewancji opiera się na ocenie znamion czasownikowych zawartych w ustawie karnej(teoria dominująca w nauce niemieckiej – wszystko wskazuje na to. • Śpiewanie piosenki „Killing me softy” – nie jest przyczyną śmierci człowieka w granicach czasownika zabija – nie ma związku. że jest czynem zabronionym i jest przyczyną śmierci na płaszczyźnie przyrodniczej. ale obiektywną przyczyną śmierci dziecka nie jest przekroczenie prędkości przez kierowcę. czynie wyrządzającym ową szkodę. a wada fabryczna układu hamulcowego. Przyjmuje się jednak. Sprawca poniesie zatem odpowiedzialność za przekroczenie prędkości(np. Utrata posagu jest następstwem atypowym. występuje incydentalnie. bo uderzenie w twarz człowieka mimo.ten. W prawie cywilnym sprawca szkody ponosi odpowiedzialność odszkodowawczą tylko za szkodę typową. /np. że taka czynność często powoduje śmierć człowieka. sprawca czynu niedozwolonego zniszczył poszkodowanemu garnitur. to występując do sądu cywilnego o naprawienie szkody. że zgodnie z jedną teorią nie ma związku przyczynowo skutkowego. Jeśli np. która zazwyczaj występuje po wyrządzeniu. Nie bierzemy pod uwagę tylko tych skutków. przy art. że jego zachowanie może przynieść taki efekt. mandat) ale nie poniesie odpowiedzialności karnej za nieumyślne spowodowanie śmierci. sprawca nie mógł przewidzieć takiego skutku). Teoretycznie sprawca naruszył przepisy ruchu drogowego przekraczając dozwoloną prędkość. bo gdyby jechał prędkością zgodną z przepisami to przez wadę układu hamulcowego i tak by potrącił to dziecko i tak./np. odpowiada za następstwa typowe. • Student zaskakując wykładowcę odpowiedzią powoduje atak serca – nie mieści się w granicach „zabija” – nie ma związku. że interpretacja sądu nie może tak się różnić. Co do zasady sprawca nie poniesienie odpowiedzialności karnej. Należy jednak ocenić również kryterium subiektywne./ (teoria ta jest expressis verbis wskazana w prawie cywilnym jako obowiązująca)./ Podsumowanie Ustawodawca nie zadecydował expressis verbis o teorii jaką należy zastosować w prawie karnym. kto zniszczył. w skutek czego nie doszło do mariażu. że prof. ale przypisanie skutku następuje na podstawie teorii ekwiwalencji oznacza przypisanie skutku w płaszczyźnie 22 . a więc sprawca odpowie za uderzenie w twarz.wartość zniszczonego ubrania. /np. 148§1 kto zabija człowieka – badamy znaczenie i zakres pojęciowy czasownika zabija: • Dźganie nożem – jest powszechnie wiadomo. Kulesza też jest jej zwolennikiem – przypis autora skryptu/ . Na gruncie prawa polskiego najczęściej przyjmuje się teorię ekwiwalencji (równowartości warunków).

a co za tym idzie. czy czyn sprawcy. nie możemy przypisać mu uszczerbku. Odbywa się to przez ustalenie. iż kierowca w takim wypadku nie ponosi winy za spowodowanie wypadku. a nie naruszył reguł postępowania z danym dobrem prawnym. Sprawca będzie wolny od odpowiedzialności ze względu na brak przypisania mu uszczerbku!!!/ Karalność czynu(II element przestępstwa) Przedmiotem prawnokarnej oceny są tylko czyny karalne.gdyby nie czyn sprawcy. Owe reguły postępowania z dobrem chronionym prawnie wykształcone zostały i powszechnie zaakceptowane w wyniku praktyki dnia powszedniego. Badamy zatem. Nie jest spełniony warunek odpowiedzialności karnej. zachowując wszelkie reguły ostrożności. nie poniesie odpowiedzialności karnej. tzn. który opisują taką grupę zachowań. czy sprawca czynu przekroczył granice społecznie tolerowanego niebezpieczeństwa dla dóbr chronionych prawem. nie wskazując na konkretne przykłady. przy których znajdujemy tabliczkę „nie dotykać”. nie da się przypisać skutku w płaszczyźnie normatywnej. to nie można pytać o zachowanie zgodne z normą. czy też nie. Taki komentarz jest błędny. że biorą udział w obrocie wynikającym z realiów dnia powszedniego. prostytucja) sprawca nie poniesie odpowiedzialności karnej. a więc takie.przyrodniczej. nie nastąpiłby uszczerbek w dobru chronionym prawem. w przeciwnym wypadku. mimo. że możemy negatywnie oceniać zachowanie. Jeżeli sprawca normy nie naruszył. /np. Tylko twierdząca odpowiedź na tak postawione pytanie pozwala na przypisanie uszczerbku w dobru chronionym prawem w płaszczyźnie normatywnej(a więc zaistnienie w ocenie prawnokarnej związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy działaniem sprawcy a skutkiem w postaci naruszenia dobra chronionego prawem). które może mieć szkodliwość społeczną(np. 23 . Dobra te są w życiu codziennym w tym sensie. że taki czyn znajduje swój opis w ustawie karnej należy przeanalizować. czy wstanie z łóżka lewą nogą jest czynem w rozumieniu prawa karnego. czy czyn sprawcy był bezprawny(bo bezprawność jest jednym z warunków bytu przestępstwa). Sprawcy można przypisać czyn w płaszczyźnie przyrodniczej. że jego czyn naruszył reguły postępowania z dobrem chronionym prawnie. który przyrodniczo spowodował skutek. W gazetach często pisze się. ponieważ nie zdążył zahamować. które akceptowane jest w realiach dnia powszedniego. ale nie przypiszemy w płaszczyźnie normatywnej. albo też istniejące niebezpieczeństwo zwiększył tak. ale potrącił pieszego.w opisanym stanie faktycznym nie badamy winy. jakim jest przypisanie skutku w płaszczyźnie normatywnej. niebezpieczeństwo to stworzył wcześniej. jeśli takowe nie istniało.kierowca nie naruszył żadnych reguł. Pieszy zza słupa wyskoczył pod koła samochodu. Inaczej: ustalenie przypisania w płaszczyźnie normatywnej uszczerbku w dobru chronionym prawem sprawcy wymaga stwierdzenia. To ustawodawca decyduje o tym. że sprawca swoim zachowaniem naraził dobro chronione na większe niebezpieczeństwo aniżeli to. ustala to poprzez opisywanie znamion całego typu rodzajowego zachowań(pewnej grupy zachowań społecznie szkodliwych). który skutek przyrodniczo spowodował. Bezprawność czynu zabronionego(III element przestępstwa) Po ustaleniu. musimy stwierdzić czy w ustawie karnej znajduje się przepis. gdyby kierowca zachował się w sposób sprzeczny z prawem. które czyny człowieka są karalne. Odpowiedź przecząca oznacza. a to nie wystarcza. że sprawca dokonał czynu oraz faktu. które odpowiadają opisowi zawartemu w ustawie karnej. skoro takie zachowanie nie odpowiada opisowi żadnego z czynów zabronionych przewidzianych w ustawie karnej/. Aby czyn został zakwalifikowany jako karalny. Ustalenie karalności danego zachowania polega zatem na stwierdzeniu czy zachowanie realizuje wszystkie znamiona typu rodzajowego przestępstw. /nie ma zatem podstaw do rozważań. narusza reguły postępowania z danym dobrem. że przekroczyło ono granicę tolerowalną. że sprawcy. Przypisanie skutku w płaszczyźnie normatywnej wymaga ustalenia. Dobra chronione prawem nie są muzealnymi eksponatami. konieczne jest przypisanie skutku również w płaszczyźnie normatywnej. Pojawiłaby się ona wtedy. Jeżeli sprawca spowodował skutek przyrodniczo. Kierowca jechał zgodnie z przepisami.

„Aby czyn był bezprawny musi wypełniać wszystkie znamiona pozytywne(zawarte w części szczególnej) i nie wypełniać żadnych znamion negatywnych(wyłączających bezprawność)” Kontratyp według prof. że może on stanowić podstawę odpowiedzialności karnej). opisany w ustawie stan wyższej konieczności)(zatem kontratyp to wszystkie znamiona pozytywne i jedno negatywne)/np. że czyn naruszający normę nie został popełniony w okolicznościach. 24 . który popełniono w okolicznościach wyłączających bezprawność(w sytuacji kontratypowej np. Według powoływanego autora każdy typ rodzajowy przestępstwa składa się z wyraźnie opisanych w części szczególnej znamion przestępstwa./ Okoliczności wyłączające bezprawność czynu(kontratypy . wypełniając obowiązki służbowe. ale warunkiem stwierdzenia bezprawności jest ustalenie. zatem jeśli poniesie śmierć napotykając na obronę konieczną. a więc nie jest to obrona konieczna” KONTRATYPU nie stanowi sama obrona konieczna.naruszenie normy. W niektórych wypadkach mimo popełnienia czynu zabronionego ustawodawca wyłącza jego bezprawność ze względu na brak negatywnej oceny społecznej danego zachowania mimo jego społecznej szkodliwości(ujemny ocenny ładunek przestępstwa to według prof.Bezprawność dzielimy na: • Bezprawność formalną – znamiona czynu(czy czyn jest karalny) • Bezprawność materialną – podstawa odpowiedzialności(czy czyn został popełniony w takich okolicznościach. pomoc. Prawo karne nie jest po to aby naprawić całe zło tego świata. Woltera. wsparcie. napastnik zamierza się pałką./ Prof. działając na wojnie na rozkaz = (kontratyp) kto zabija człowieka w obronie koniecznej – nie popełnia przestępstwa. a broniący się łapie za jego kij i odrzuca – zachowanie atakowanego nie wypełnia znamion żadnego typu rodzajowego przestępstwa. Teoria ta zakłada. człowieka + (znamiona negatywne) w obronie koniecznej. które bezprawność wyłączają. natomiast nie wszystkie czyny społecznie szkodliwe są bezprawne / wiąże się to z celem prawa karnego. to czyn zabroniony(wypełnia wszelkie znamiona czynu zabronionego opisanego w ustawie). to kontra-typ dla przestępstwa. Uznaje się bowiem. że napastnik poprzez bezpośredni atak na inną osobą pozbawia się ochrony prawnej. kontratypem jest zabicie człowieka w obronie koniecznej! Pojęcie kontratypu[Władysław Wolter] Do polskiego języka prawniczego pojęcie kontratypu zostało na stałe wprowadzone za sprawą prof. żeby walczyć z tym zjawiskiem. które co prawda są społecznie szkodliwe.teoria) Mimo. Bezprawność pozostaje w konkretnym związku ze społeczną szkodliwością. narkomania – kara kryminalna nie pomoże w ograniczeniu tych patologii. terapia itp.materialny substrat bezprawności. to nie będzie to czyn bezprawny. ale nie są bezprawne(ich penalizacja nie przyniosłaby pozytywnych rezultatów) Są to: prostytucja. Bezprawność. zabija. że zniszczenie dóbr osobistych napastnika nie jest społecznie szkodliwe. potrzebne jest np. alkoholizm. Woltera. (znamiona pozytywne} kto. że dokonano czynu zabronionego(czyn spełnia wszystkie znamiona opisane w ustawie) nie zawsze taki czyn może być uznany za bezprawny. że wszystkie czyny bezprawne są społecznie szkodliwe(dlatego właśnie zostały opatrzone sankcją karną). Wolter uważał. który przedstawił własną teorię na temat budowy okoliczności wyłączającej bezprawność. przy braku takiej negatywnej oceny zachowanie człowieka nie podlega karze). Należy nadmienić. nie wystarczy czegoś opatrzyć sankcją karną. Dlatego istnieje pewna kategoria czynów. Jana Waszczyńskiego . leczenie. Szczegóły znamion pozytywnych oraz milcząco założonych przez ustawodawcę znamion negatywnych. ze kontratyp występuje wtedy i tylko wtedy gdy zachowanie wypełnia wszelkie znamiona czynu zabronionego!!! /np.

„Ten kto dokonuje bezpośredniego, bezpodstawnego zamachu na inną osobę, pozbawia się ochrony prawnej, a więc atakowany może naruszyć dobra osobiste napastnika w celu obrony” Krytyka: Najbardziej krytykuje się w koncepcji prof. Woltera jego przekonanie, że osoba dokonująca zamachu na dobro chronione prawem sama pozbawia się ochrony prawnej, a więc nie ponosi odpowiedzialności ten kto naruszy jego dobra osobiste. Prowadzi to nieuchronnie do wartościowania życia ludzkiego, promując twierdzenie, że życie przestępców jest mniej wartościowe od życia praworządnych obywateli, co powoduje pewne wątpliwości moralne(każde życie ludzkie jest ważne i podlega ochronie ze strony państwa, a jego naruszenie jest szkodliwe społecznie). Ogólna teoria kontratypów[Claus Roxin, Andrzej Zoll] Prof. Zoll wprowadził do polskiej doktryny teorię promowaną w nauce niemieckiej przez C. Roxina, profesora Uniwersytetu w Monachium. Teoria ta głosi, iż: „Istotą kontratypów jest kolizja dwóch dóbr prawnych z których każde ma wartość społeczną, której to kolizji nie da się rozwiązać w inny sposób niż poprzez ustawowe dozwolenie zniszczenia jednego z nich dla ratowania drugiego. Takie działanie musi przejawiać ‘społeczną opłacalność’, o której decyduje ustawodawca.” obrona konieczna – to dozwolenie ustawodawcy na poświęcenie dobra napastnika gdy inaczej nie można rozwiązać kolizji dóbr. Stan wyższej konieczności(SWK) jest zatem matką kontratypów, jest skuteczny tylko wtedy gdy dobro poświęcone jest mniejszej wartości niż dobro ratowane. Zasada ta ogranicza zatem wyłączenie bezprawności do zasady proporcjonalności, jeżeli więc w sytuacji kontratypowej sprawca zniszczył dobro wyższej wartości, wtedy przekroczył ustawowe dozwolenie. WARUNEK SUBSYDIARNOŚCI dozwolenie na społeczne poświęcenie 1 z 2 kolidujących ze sobą dóbr, dopuszczalne jest tylko wtedy, gdy zachodzi nierozwiązywalna kolizja między 2 dobrami i tylko wtedy, gdy nie można jej rozwiązać w sposób inny. WARUNEK PROPORCJONALNOŚCI(SPOŁECZNA OPŁACALNOŚĆ) Dozwala się na unicestwienie dobra pozostającego w nierozwiązywalnej innymi sposobami kolizji wtedy i tylko wtedy gdy przyniesie to społeczną opłacalność(dobro poświęcone będzie mniejszej wartości niż dobro ratowane). Krytyka: Opierając się na założeniu, że SWK jest matką wszelkich kontratypów dochodzimy do wniosku, że warunki jakie muszą być spełnione dla bytu SWK odnoszą się do wszystkich kontratypów(implikuje to tezę, że wszystkie inne kontratypy np. obrona konieczna nie są samoistnymi instytucjami). Obrona konieczna- według tego rozumowania: broniący się nie może zastosować obrony koniecznej, jeśli istnieje inny sposób obrony niż naruszenie dóbr napastnika- np. poprzez zwrócenie się do organów powołanych w państwie do ochrony dóbr prawem chronionym, ucieczkę czy też wystąpienie z ustną oracją do napastnika, które ma spowodować refleksję prawną. Prezentowana przez Zolla koncepcja wiedzie na stanowisko, że nie można poświęcić dobra napastnika jeśli istnieje inny sposób uniknięcia napaści. /Sprawca w miejscu publicznym dokonuje słownego zamachu na godność pokrzywdzonego znieważając go. Czy taki werbalny zamach daje prawo do naruszenia nietykalności osobistej znieważającego poprzez działanie obronne znieważanego? Jeśli obrona konieczna ma charakter posiłkowy, to nie można naruszyć dóbr napastnika, bo jeśli jest inny sposób- np. oddalenie się z miejsca na taką odległość, w której zniewaga nie będzie słyszana. Ale jeśli zaatakowany słowami w miejscu publicznym zdecyduje się zostać na miejscu, nie będzie to już obrona godności, ale obrona wolności osobistej pozostawania w miejscu publicznym, a dobra tego nie można już inaczej bronić jak czyniąc uszczerbek na zdrowiu napastnika. Ale jaka jest społeczna opłacalność poświęcenia dóbr napastnika? 25

Inny autor- Radecki- określa jakie dobra napastnika mają być naruszone w toku odpierania bezprawnego, bezpośredniego i rzeczywistego zamachu na mienie? Decyduje wartość zaatakowanego mienia. Jeśli jest niewielka- można naruszyć nietykalność cielesną, jeśli nieco większa- lekki uszczerbek na zdrowiu, itd. Gdyby pójść proponowaną drogą, to dojdziemy do absurdalnych sytuacji- np. ktoś zdecyduje się przyjść z pomocą kobiecie, której wyrwano torebkę. Powinien on zwrócić się do kobiety z pytaniem: na ile ocenia pani wartość mienia? Czy wolno mi spowodować ciężki uszczerbek na zdrowiu?/ Porównanie Aby porównać wyżej wymienione teorie należy posłużyć się pewnym przykładem: Małe dziecko idąc z mamą po ulicy w okresie świątecznych zakupów chce przebiec na drugą stronę ruchliwej ulicy aby dostać cukierka od św. Mikołaja. Mama widząc ten zamiar dziecka chwyta go za rękę i daje mu klapsa w pupę. [prof. Wolter] Dziecko usiłując przebiec przez jednię pozbawia się ochrony, nie jest więc penalizowane naruszenie jego nietykalności cielesnej przez matkę. [prof. Zoll] Następuje kolizja dóbr prawnych, nietykalność cielesna dziecka oraz jego życie i dobre wychowanie. Biorąc pod uwagę tę kolizję matka może dać dziecku klapsa, bo życie dziecka i jego dobre wychowanie jest większej wartości niż jego nietykalność cielesna, a więc spełnione zostały przesłanki kontratypu. Biorąc pod uwagę stan faktyczny można stwierdzić, że jest to zwyczajowy kontratyp karcenia małoletnich, a dodatkowo matka realizuje w ten sposób szczególny obowiązek ochrony dziecka przez rodzica, dlatego też nie poniesie odpowiedzialności karnej za naruszenie nietykalności cielesnej dziecka. Trudno dogmatycznie odróżnić, która koncepcja jest lepsza, czy też bardziej uzasadniona, gdyż obie mają swoją podstawę w dogmatycznych założeniach, których nie trzeba udowadniać, a należy je przyjąć a priori. / Oznacza to mniej więcej tyle, że problem nie jest rozstrzygnięty, a każda z koncepcji ma swoje wady i zalety – choć przesłanki każdej sytuacji kontratypowej są ukształtowane w orzecznictwie – przypis autora skryptu./ Kontratypy dzielimy na: 1. Ustawowe(mają swoje oparcie w ustawie): a. Kodeksowe(opisane w kodeksie karnym) i. Części ogólnej(Stan wyższej konieczności, obrona konieczna, dozwolony eksperyment) ii. Części szczególnej(np. dozwolona krytyka) b. Pozakodeksowa(opisane w innych ustawach karnych)(np. strajk) 2. Pozaustawowe(swoje oparcie znajdują w tradycji lub zwyczaju)(np. karcenie małoletnich)

Kontratypy(opis)
Stan wyższej konieczności(dalej SWK)/kontratyp ustawowy – część ogólna/
Art. 26 §1 „Nie popełnia przestępstwa, kto działa w celu uchylenia bezpośredniego niebezpieczeństwa grożącego jakiemukolwiek dobru chronionemu prawem, jeżeli niebezpieczeństwa nie można inaczej uniknąć, a dobro poświęcone przedstawia wartość niższą od dobra ratowanego” §2. „Nie popełnia przestępstwa także ten, kto, ratując dobro chronione prawem w warunkach określonych w §1, poświęca dobro, które nie przedstawia wartości oczywiście wyższej od dobra ratowanego” §3. „W razie przekroczenia granic stanu wyższej konieczności, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia. §4. Przepisu § 2 nie stosuje się, jeżeli sprawca poświęca dobro, które ma szczególny obowiązek chronić nawet z narażeniem się na niebezpieczeństwo osobiste”

26

§5. „Przepisy § 1-3 stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy z ciążących na sprawcy obowiązków tylko jeden może być spełniony.”

Polski ustawodawca w przepisie dotyczącym SWK przewidział jego dwie formy: • §1 – odnosi się do sytuacji kiedy dobro ratowane jest większej wartości od dobra poświęconego(taki stan wyższej konieczności wyłącza bezprawność czynu) • §2 – dotyczy sytuacji w której dobro ratowane nie jest oczywiście większej wartości od dobra poświęcanego(taki SWK nie wyłącza bezprawności!! Wyłącza jedynie winę – należy to traktować jako wyjątek!!) §1- jest to ustawowe dozwolenie wyrażone słowami "nie popełnia przestępstwa" na poświęcenie dobra niższej wagi aniżeli dobro ratowane w sytuacji, gdy dobru ratowanemu grozi bezpośrednie niebezpieczeństwo, którego nie można inaczej uniknąć, jak tylko poprzez uczynienie uszczerbku lub unicestwienie dobra poświęconego. Nie występuje wyłączenie bezprawności, jeśli sprawca odpowiada za działanie, które nie jest/nie weszło w kolizję z innym dobrem chronionym prawem(SWK odnosi się tylko do zachowań, które w innym wypadku uważane byłyby za czyn zabroniony. / SWK nie dotyczy sytuacji kiedy okłamujemy kolegę, że ma śliczny krawat mimo, że jest beznadziejny, tylko dla tego, że przyjaźń jest ważniejsza od prawdy o krawacie. Okłamanie kolegi co do jego krawatu nie jest czynem opisanym w ustawie karnej, a więc SWK nie stosuje się do tej sytuacji. / Przesłanki SWK: 1. Istnienie bezpośredniego niebezpieczeństwa grożącego uszczerbkiem lub unicestwieniem dobra chronionego prawem. Takie niebezpieczeństwo może pochodzić z różnych źródeł(inaczej niż w obronie koniecznej): - może być spowodowane działaniem sił przyrody, - atakiem zwierzęcia, - zachowaniem człowieka Niebezpieczeństwo to nie polega ocenie w kategoriach bezprawności, inaczej niż w konstrukcji obrony koniecznej. (Jeśli np. jest powódź, nie ma co pytać, czy zdarzenie jest bezprawne) Niebezpieczeństwo musi być bezpośrednie- grozić wprost dobru chronionemu prawem, stwarzając zagrożenie uszczerbku w tym dobru chronionym prawem lub niebezpieczeństwo jego unicestwienia. (Np. powódź we Wrocławiu- władze rozważały możliwość spowodowania zalania przez falę powodziową zabudowań wiejskich aby uchronić miasto przed zalaniem. Nie doszło do realizacji, ale był to przykład stanu wyższej konieczności. Jednakże w trakcie ratowania dóbr zagrożonych powodzią miały miejsce liczne sytuacje wyłączające bezprawność działań. Także inne żywioły- ogień- akcja ratownicza prowadzona przez straż pożarną- uzasadnia ze względu na stan wyższej konieczności spowodowanie uszczerbku w mieniu- np. uszkodzenie zaparkowanego na drodze pożarowej samochodu, ponieważ jest to konieczne dla prowadzenia akcji ratunkowej. Nie jest działaniem w SWK zachowanie sąsiada, który wybija szyby w samochodzie sąsiada, tak aby strażacy mogli tam przeciągnąć wąż gaśniczy, kiedy tylko zobaczył dym – nie ma bezpośredniego zagrożenia zniszczenia dobra chronionego prawem. 2. Niemożność uniknięcia tego niebezpieczeństwa w inny sposób(ZASADA SUBSYDIARNOŚCI) Na SWK można powołać się tylko i wyłącznie w momencie kiedy następuje kolizja dóbr chronionych prawem, ale tylko wtedy kiedy nie da się jej w żaden inny sposób uniknąć. SWK powinien być zatem traktowany jako wyjątek, kiedy nie ma innej możliwości rozwiązania sytuacji niż poprzez zniszczenie jednego dobra kosztem innego. 27

w którym znajduje się człowiek i telewizor. W takiej sytuacji obowiązują wszystkie zasady SWK. dużych upałach. z których w konkretnej sytuacji tylko jeden może być wypełniony. możliwie najmniejszą. jest to druga postać SWK. że może przeciągnąć wąż gaśniczy po masce samochodu wybija szyby żeby przeciągnąć go w środku/ /W SWK działa ten sprawca. jakim było życie dziecka? Jeśli pies był na smyczy. Czy uśmiercenie psa było jedynym sposobem ratowania dobra zagrożonego.jeśli ma wybór uratowania materaca i życia pływaka. która ma najmniejszą wartość). zapomniał.26 §5 przepisy §1 . który dla ratowania życia zwierzęcia zamkniętego w samochodzie wybija szybę po to. zaczynamy od §1: /Jeśli strażak w momencie akcji gaśniczej wchodzi do pomieszczenia zajętego ogniem. jeśli wybiją w samochodzie szyby. Kolizja obowiązków występuje. Dobro poświęcone musi PROPORCJONALNOŚCI) być większej wartości niż dobro ratowane(WARUNEK Działania podejmowane w SWK muszą być proporcjonalne do niebezpieczeństwa jakie grozi dobru chronionemu prawem. że może utrzymać tylko jednego z rozbitków. by go przeprowadzić przez wnętrze pojazdu. że istnieją dwa przepisy o stanie wyższej konieczności. który uśmierca psa atakującego dziecko. która co prawda nie wyłącza bezprawności czynu. Czy rozbitek może zepchnąć w odmęt towarzysza niedoli. a nie winę!/ Na podstawie art.skoro jest to stan wyższej konieczności.(Jeśli w trakcie akcji gaśniczej strażacy mogą doprowadzić wąż przez położenie go na dachu samochodu.§3 stosuje się odpowiednio do sytuacji kiedy z dwóch obowiązków osoba może wykonać tylko jeden(jest więc to nie tylko kolizja dwóch dóbr ale i kolizja szczególnych obowiązków).ratowania życia i ratowania mienia. gdy sprawca może wypełnić tylko jeden obowiązek. Ma to miejsce również wtedy 28 .§2: /Ratownik ma do wyboru uratowanie życia tylko jednego tonącego. Podobnie z działaniem policjanta. kto mnie spycha. należy wybić szybę boczną. stworzono §2. Jeżeli już nie ma innej możliwości. argumentując. Ratując plażowicza B i dopuszczając utonięcie plażowicza A działa w świetle §2. aby pies mógł przeżyć(przy np./ Problem rozpoczyna się gdy kolidujące ze sobą obowiązki dotyczą dóbr takiej samej wartości . Ratownik. Czy spychany z deski rozbitek ma przyjąć prawną argumentację. to należy z tych możliwości skorzystać(np. §2 wyłącza winę. a nie przednią(zasada proporcjonalności – jeśli już trzeba wybić szybę to najlepiej taką. / Nie działa w SWK strażak. jeśli poświęci telewizor dla ratowania życia widza. to strażak odwoła się do treści §1. Ciążyły na strażaku dwa obowiązki. to nie będzie spełniony warunek. Dlatego. który mimo tego. gdy na jednym i tym samym sprawcy ciążą co dwa obowiązki.kolizja dwóch dóbr. a nie bezprawnośćskazywanie na śmierć jest działaniem bezprawnym. Jej wyporność jest na tyle mała. §5 stanowi na wstępie. Jeżeli można tego niebezpieczeństwa(śmierci psa) uniknąć w inny sposób. powiadomić ochronę sklepu przed którym stoi samochód aby powiadomili właściciela i żeby przyszedł i otworzył drzwi). zatem można zastosować obronę konieczną w celu obrony własnego życia wolno zabić napastnika./ SWK §2 – okoliczność wyłączająca winę: SWK dotyczy również sytuacji kiedy w kolizji pozostają dobra prawne takiej samej wartości. / Zaczęło się od kazusu znanego jako deska Carneadesa. że jest to klasyczny stan wyższej konieczności. natomiast wyłącza winę.nie działa w sposób zawiniony. Obrona konieczna wyłącza bezprawność czynu. że do takiej sytuacji kolizji powinności stosuje się §1-3 tegoż artykułu. Rozstrzygając sytuację. Grecki prawnik Karreadeus zbudował kazus: dwaj rozbitkowie po zatonięciu statku w wyniku burzy dopłynęli do jednej deski. "Ten. Wszelkie inne działanie będzie uważane za przekroczenie SWK. to ratuje życie człowieka a nie ratuje mienia.życia A i życia B.nie popełnia przestępstwa. aby dać takiemu rozbitkowi szansę obrony koniecznej. więc uwalnia od odpowiedzialności karnej. to zabicie go nie odpowiadało warunkowi subsydiarności) 3.

oczywiście powinien uratować obraz Mona Lisa gdyż jest oczywiście większej wartości/. jeśli jest to konieczne dla ratowania życia danej osoby. /lekarz nie może odmówić zbadania/leczenia osoby chorej na chorobę zakaźną dlatego. żeby poświęcił swoje życie. która ma status gwaranta wymaga się narażenia własnego bezpieczeństwa. Prawo jednak nie może wymagać nawet od gwaranta. nie natomiast wyłączony klauzulą wyłączenia §2.] sytuacji kiedy do przeprowadzenia akcji ratowniczej konieczne jest przetoczenie krwi. Zoll] W świetle klauzuli wyłączenia ten przepis wydaje się wadliwie skonstruowany. kto nie udziela pomocy. Od osoby. Jeżeli sprawa dotyczy przedmiotów materialnych. in. może uratować albo Obra Mona Lisa albo haftowaną firankę. Ponieważ działanie lekarza pozostawiającego innego rannego bez pomocy jest bezprawne to bliski pozostawionego może wobec lekarza zastosować obronę konieczną w celu ratowania życia bliskiego(czyn lekarza jest bezprawny). dlatego w sytuacjach w których akcja jest „pewną śmiercią” gwarant ma prawo odmówić. Według niej gwarant(lekarz. w których możliwa jest niezwłoczna pomoc ze strony instytucji albo osoby do tego powołanej”.gdy lekarz uczestniczący w wypadku samochodowym ma do wyboru ratowanie poszkodowanego A i ratowanie poszkodowanego B. kiedy jest to konieczne do udzielenia komuś natychmiastowej pomocy./ • Poświęca dobro większej wartości niż dobro ratowane /wybija wszystkie szyby w samochodzie żeby uratować siedzącego w środku pieska mimo tego. /np. a temperatura jest tak wysoka. Prof. że ma szczególny prawny obowiązek ochrony tych dóbr. wybija szyby w samochodzie sąsiada. strażak) nie może się powołać na §2 dlatego. która wejdzie do środka z pewnością poniesie śmierć/. które stało się jeszcze nie bezpośrednie /np. Przepis ten dotyczy [m. Kwestie problematyczne w kontekście egzaminu: Art. /Strażak może odmówić wejścia do płonącego domu. tak samo strażak nie może odmówić brania udziału w akcji powołując się na SWK §2. która ma większe szanse na przeżycie). Klauzula wyłączenia [§4]: Klauzula wyłączenia jest bezpośrednio związana ze statusem gwaranta i §2 przepisu o SWK. Gwarant ma obowiązek narazić własne życie w celu ratowania dobra chronionego prawem. jeśli dom ten się zawala. Kulesza zwraca również uwagę na ocenę wartości dóbr chronionych prawnie. Można zatem wymagać od rodzica lub osoby najbliższej(opiekuna itp. do której konieczne jest poddanie się zabiegowi lekarskiemu albo w warunkach. Na podstawie tego przepisu można odmówić przetoczenia krwi nawet w sytuacji. Jeżeli natomiast kolizja dotyczy dobra materialnego i życia. to oczywiście większą wartość należy przypisać życiu(nawet życiu zwierzęcia). Przekroczenie granicy SWK[§3]: Przekroczenie granicy SWK ma miejsce gdy sprawca: • Uchyla grożące niebezpieczeństwo. ale ma tutaj zastosowanie SWK z §1. W takich wypadkach sąd biorąc pod uwagę wszelkie okoliczności sprawcy może nadzwyczajnie złagodzić karę albo odstąpić od jej wymierzenia. żeby strażacy mogli przeciągnąć wąż w momencie kiedy tylko zobaczył dym. ze względu na brak winy(miał możliwość uratowania tylko jednej osoby – w tym wypadku lekarz powinien kierować się rozsądkiem i doświadczeniem i wybrać tę osobę. 29 . że osobą. strażak wpada do płonącego muzeum.). Właśnie na podstawie §2 jego działanie mimo że bezprawne nie będzie pociągało odpowiedzialności karnej. którego ma szczególny obowiązek bronić/. 162 §2 „Nie popełnia przestępstwa. [A. że boi się o własne życie i zdrowie. to wartość dobra prawnego oceniamy według jego wartości materialnej. że mógł wybić tylko szybę boczną.

że ratownik mógłby uratować psa i obronić się przed sądem powołując na SWK wyłączający winę §2/ Obrona konieczna(dalej OK)/kontratyp ustawowy – część ogólna/ Art. nawet jeśli dotyczy zwierzęcia.to kieruje się zawsze na dobra napastnika! Natomiast stan wyższej konieczności pozwala na unicestwienie dóbr chronionych innych niż dobra osoby. (Obie te przesłanki muszą być spełnione łącznie abyśmy mogli mówić o zaistnieniu w danej sytuacji okoliczności wskazujących na obronę konieczną) • Zamach: Źródłem zamachu może być tylko zachowanie człowieka i to zachowanie bezprawne. ratownik może ratować albo człowieka albo psa. że przemoc możemy odeprzeć przemocą(vim vi repelle licet) Jeśli jest obrona konieczna. może także bronić dóbr innych. bo w ustawie karnej nie ma przepisu „kto wyrywa drugiemu kij z ręki podlega karze” • Zamach napastnika musi być bezprawny. stwarzające bezpośrednie niebezpieczeństwo dla dobra chronionego prawem broniącej się osoby. kto w obronie koniecznej odpiera bezpośredni. Sprawca w tym wypadku działał w SWK i może się na niego skutecznie powołać przed sądem. mienia. gdy sprawca wyrwał napastnikowi kij z ręki. Strażak wpada do płonącego muzeum i może ratować albo kotka albo obraz Mona Lisa – strażak powinien uratować życie kotka./np./Strażak wpada do mieszkania i ma do wyboru ratować człowieka albo telewizor. gdy w kolizji jest życie ludzkie i życie zwierzęcia: /mężczyzna z psem wpada do wody. Broniący się nie musi jednak odpierać ataku wymierzonego w jego osobę. gdyż życie nie jest mierzalne materialne. 25 §1 „Nie popełnia przestępstwa. a nawet odstąpić od jej wymierzenia” §3 „Sąd odstępuje od wymierzenia kary. że nie działa bezprawnie ten kto dokonuje uszczerbku w dobrach innej osoby broniąc się. mężczyzna atakuje napastników próbujących wypchnąć kobietę z pociągu – jest to obrona konieczna mimo. od której niebezpieczeństwo pochodzi. Wątpliwości budzi sytuacja. jeżeli przekroczenie granic obrony koniecznej było wynikiem strachu lub wzburzenia usprawiedliwionych okolicznościami zamachu” Obrona konieczna jest jednym z najstarszych kontratypów w historii prawa. zdrowia)/nie ma OK. bezprawny zamach na jakiekolwiek dobro chronione prawem” §2 „W razie przekroczenia granic obrony koniecznej. Już starożytni odczuwali.ratuje człowieka. Cyceron: „ Jest takie prawo naturalne niepisane. wolności. W drugim wariancie uderza właściciela psa. Uznaje się. bezpośredni i rzeczywisty. zaatakowane przez psa szczutego przez napastnika zabija psa (w stanie wyższej konieczności). życia. naruszenie nietykalności cielesnej. niedopuszczalne jest mierzenie wartości zwierzęcia poprzez mierzenie jego ceny rynkowej. że mężczyzna nie odpierał ataku na swoje dobro. sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary. by ten zaprzestał szczucia (obronie koniecznej)/ 30 . a na dobro osoby trzeciej/ Przesłanki: Broniący się wypełnia zespół znamion przestępstwa opisanego w ustawie(np. Zamach człowieka: /Napastnik szczuje psem inną osobę. w szczególności gdy sprawca zastosował sposób obrony niewspółmierny do niebezpieczeństwa zamachu.

rzeczywisty i bezpośredni KONIECZNA – Gdy nie ma innej możliwości uniknięcia zagrożenia uszczerbku w dobrach chronionych prawem. która jest oceniania przez kryterium probabilistyczne. a dostaje pałką w głowę. nie stosuje się obrony koniecznej w stosunku do funkcjonariusza działającego w ramach porządku prawnego. tak samo jak policjant zatrzymuje nie tą osobę. Mężczyzna nie może go gonić żeby odebrać swoje mienie. a dobrem napastnika. który tylko w jego mniemaniu(subiektywnie) jest atakiem. jeżeli komornik zabiera mienie nie tej osoby co trzeba to nie można zastosować OK.Zamach rzeczywisty: Atak musi być rzeczywisty(obiektywnie). to jest to atak urojony i mamy w tym wypadku do czynienia z urojoną obroną konieczną(wchodzą w grę przepisy o błędzie co do kontratypu [art. Jak każdy kontratyp. Jeśli broniący się odpiera atak. że powinna istnieć racjonalna proporcja. bo kasjerka myślała. że będzie chciał okraść sklep/ Zamach bezpośredni: Zamach musi grozić zniszczeniem lub narażeniem dobra bez potrzeby uruchamiania przez napastnika dodatkowych czynności przyczynowych(nie jest to jednak równoznaczne z jednością czasu –np. nie można zatem stosować OK wobec komornika prowadzącego egzekucję. także OK wymaga pewnej proporcji pomiędzy dobrem chronionym. rów pełen zaostrzonych bali drewna żeby złodziej nadział się jak wejdzie na podwórko) ponieważ nie ma bezpośredniego zamachu/ Zamach bezprawny: Zamach musi być sprzeczny z normą zakazującą czynienia uszczerbku w danym dobru chronionym prawem(powinien być sprzeczny z prawem). gdzie naruszone dobro napastnika jest niewspółmiernie więcej warte niż chronione dobro broniącego się. ponieważ uszczerbek powstały w wyniku tego działania nie jest nieodwracalny. a zanim wezwie odpowiednie służby. JAKI JEST NIEZBĘDNY DO ODPARCIA ATAKU. Granice obrony koniecznej wyznaczane są również przez samo znaczenie słów. Oznacza to. podłożenie bomby jest atakiem bezpośrednim(nie wymaga dodatkowych czynności) mimo. /np. ale nie może być uznawane za działanie w obronie koniecznej zachowanie. który chce zatrzymać osobę podejrzaną o popełnienie przestępstwa. wtedy można mówić o obronie koniecznej wobec działań policjanta. z których stworzona jest ta konstrukcja: OBRONA – tylko w wypadku kiedy atak jest bezprawny. Co prawda dobro poświęcone nie musi być oczywiście mniejszej wartości niż dobro chronione. Międzywojnie /Napastnikiem jest dziecko. które wkrada się do ogrodu chromego(kulawego) mężczyzny i kradnie jabłka. czyli kryterium spodziewanej korzyści. czy też policjanta. gdy jego uprawnione działanie jest błędne i grozi nieodwracalnym uszczerbkiem w dobru chronionym prawem lub zniszczeniem tego dobra. Natomiast jeśli policjant wycelowałby broń z zamiarem użycia nie do tej osoby co trzeba. Np. gdyż potencjalny uszczerbek byłby nieodwracalny/ GRANICE OBRONY KONIECZNEJ(!!!): W GRANICACH OBRONY KONIECZNEJ WOLNE DOKONAĆ USZCZERBKU W DOBRACH NAPASTNIKA CHRONIONYCH PRAWEM W TAKIM STOPNIU. WYJĄTEK: Wolno stosować obronę konieczną wobec funkcjonariusza wtedy. gdy uszczerbek w dobrach napastnika jest konieczny do odparcia ataku /np.29]) /Motocyklista w kominiarce wchodzi do sklepu żeby kupić papierosy. że jej wybuch jest oddalony w czasie o kilka godzin) /Nie jest obroną konieczną instalowanie pułapek na złodzieja (np. to dziecko 31 .

ani wzniosłą oracją próbować zniechęcić napastnika do podjęcia ataku. każda rozprawa sądowa jest ponownym wyznaczaniem granicy pomiędzy tym co dozwolone. gdy ktoś stracił życie. to nie musi wbijać go w serce żeby odeprzeć atak. że broniący się powinien był napastnika uprzedzić. /Dwaj maturzyści przygotowywali się do egzaminów. przekroczeniem OK. że do obrony koniecznej wymagana jest świadomość broniącego się o zamachu oraz świadomość i wola podjęcia obrony koniecznej – przypis autora skryptu. nawet gdy napastnik atakuje jedynie siłą gołych rąk. przeważnie przez wszystkie instancje. które zostaje zabite/ Zdaniem doktryny prawa karnego takie zachowanie godzi w „ludzkość” takiego postępowania. broniący się nie musi zatem najpierw próbować ucieczki(działania pasywnego). • W niektórych orzeczeniach sąd wskazuje. ilekroć sąd widzi na ławie oskarżonych "obrońcę" zdrowego. Problem polega na tym.zdąży zbiec i zjeść jabłka. powinien więc mieć to na uwadze(tak samo jeżeli ktoś włamał się do naszego domu i na nasz widok ucieka. Obrona konieczna jest problemem. Dyskusja praktyków . Mężczyzna oddaje więc strzał z broni palnej do dziecka. niepracującej młodzieży postanowiła im "dać szkołę". bezpośredni i bezprawny. że będzie stosował obronę konieczną. powodując śmierć napastnika. Przeciął tętnicę udową. Leżący wyjął scyzoryk z kieszeni i zadał cios na wysokości pachwiny. dlatego też orzecznictwo dotyczące obrony koniecznej jest tak samo obszerne jak niespójne.jeśli nie będziemy ograniczająco traktować obrony koniecznej w sytuacji. a tym co bezprawne. • Działania podjęte w obronie koniecznej powinny być proporcjonalne do ataku i potrzeby odparcia go. może posłużyć się niebezpiecznym narzędziem. Skoro kodeks o tym nie wspomina. Jeżeli broniący wyciągnie nóż i broni się przed atakującym. Grupa nie uczącej się. Sprawcy bili maturzystów i jeden z nich nadbiegał z zamiarem kopnięcia w głowę pokrzywdzonego. OK. nie musi go powiadamiać o podjęciu obrony koniecznej. Sąd uznał. co weekend po dyskotekach będą dziesiątki ofiar .Waszczyński . który jest bardzo często rozstrzygany przed sądem. Na ocenę sądu wpływają bardzo różne czynniki. a więc dozna on nieodwracalnego uszczerbku.J.Buchała . ustawodawca nie wprowadził obowiązku uprzedzenia napastnika o obronie. w której sąd uznał. to samo nasze obudzenie było wystarczającą reakcją do odstąpienia od zamachu.w praktyce stosowania prawa. a napastnik nie żyje(sędziowie widzą go tylko na zdjęciach dołączonych do akt sprawy)./ Zamach był rzeczywisty. kiedy to broniący się prowokuje bójkę(sprowokowana obrona konieczna) tak aby powstała sytuacja w której mógłby zabić swojego przeciwnika. Praktyka sądowa: • Broniący się przed zamachem i odpierający go nie musi stosować reguł rycerskiej walki. Wyrok ten został uchylony dopiero w wyniku kasacji. w zależności od specyfiki sprawy. • OK. co oczywiste. Maturzysta został jednak skazany za zabójstwo przez przekroczenie granic obrony koniecznej. że nie ma sztywnej. sądy tworzą „kwiatki” dla skazania.praktyka sądowa dąży do ograniczania stosowania kontratypu. który zabił. kiedy może zwrócić się o pomoc do funkcjonariuszy policji? 32 .np. będzie pogoń za napastnikiem i zabicie go nożem – to broniący się w takiej sytuacji dopuszcza się bezprawnego zamachu. który po poprzednim ciosie leżał na kolanach. obiektywnej granicy obrony koniecznej. że do obrony koniecznej. Czy zagrożony napaścią człowiek może naruszyć dobra napastnika. K. wymaga proporcji pomiędzy dobrem unicestwianym a dobrem chronionym. skoro obrońca zabił tego. sądy rozumieją. głośno powtarzając fragmenty podręcznika na ławce w parku. • Obrona konieczna odnosi się do działania aktywnego. że napaść nie była taka poważna. także w sytuacji. a dopiero potem stosować obronę konieczną. nie może być powołana kiedy broniący się poprzez unicestwienie życia atakującego realizuje swój interes(odnosi się do porachunków. obowiązek uprzedzenia o obronie. obronił się skutecznie i sądy skłonne są poszukiwać racji do skazania tego obrońcy.

za które ustawa przewiduje taką karę” ust. można stosować OK. Praktyka jednak uznaje. pieniądze umieściła w torebce na siedzeniu samochodu i wyjechała rozpocząć nowe życie na południu kraju. z wyjątkiem przypadku gdy osoba działa w sposób zamierzony i pragnie śmierci napastnika(musi być świadomość. Wolter – jeśli można uniknąć zamachu nie przysługuje obrona konieczna. a więc tylko wtedy gdy jest konieczna. Problem bójki: Problem pojawił się w praktyce sądowej. Wyjątek: Prawo do OK. W żadnej sytuacji nie jest dozwolone pozbawienie życia napastnika(przy ataku na mienie). przysługuje tylko temu uczestnikowi bójki. który powoduje śmierć człowieka. 2 „Pozbawienie życia nie będzie uznane za sprzeczne z tym Artykułem. nawet jeśli byłoby to konieczne dla skutecznego odparcia zamachu na mienie (Kazimierz Buchała). Autor odrzuca koncepcję karania za zamiar ewentualny i nieumyślne spowodowanie śmierci: /obywatelka Francji spieniężyła cały swój majątek. że ten kto bierze udział w bójce nie może powołać się na okoliczność. Powołany autor opiera się na anglojęzycznym tekście konwencji. Obrona konieczna. i tylko na zasadzie wyjątku. a broniący się zdając sobie z tego sprawę zaniecha takiego działania. Ponieważ w demokratycznym państwie prawie istnieją odpowiednie organy. Inaczej interpretuje ten przepis Hans-Heinrich Jescheck: Nie wykracza poza granice OK. 1 „Prawo każdego człowieka do życia jest chronione przez ustawę. kiedy nie ma innego sposobu uniknięcia naruszenia dóbr. zwłaszcza wtedy gdy w jej wyniku może być unicestwione życie ludzkie. zamanifestował to. czy chroniąc dobra broniący może spowodować śmierć atakowanego. dobra chronionego prawem jakim jest mienie obrońca. Jeśli jest możliwe zwrócenie się o pomoc do odpowiednich organów. że sprawca nie atakuje osoby tylko rzecz). Kulesza często o to pyta). Często pojawia się pytanie. że odpierał zamach. to obrona konieczna jest swojego rodzaju „ostateczną ostatecznością” kiedy nie ma absolutnie innej możliwości uniknięcia naruszenia dóbr. który z bójki się wycofał. gdyż Polska ratyfikowała tę umowę) pozbawienie życia może nastąpić w obronie jakiejkolwiek osoby przed grożącą jej bezprawną przemocą. Kuleszy problem ten rozstrzyga Europejska Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności: Art. to jeśli naruszy dobra napastnika. gdzie sprawcy biorący udział w bójce powoływali się na OB. Kiedy w wyniku bójki jeden uczestników poniósł śmierć. a pomimo tego został przez jedno z walczących zaatakowany ponownie. PROBLEM SKUTKU OBRONY KONIECZNEJ W POSTACI ŚMIERCI NAPASTNIKA(prof. powinna być sytuacją ostateczną i absolutnie wyjątkową. a jeśli tak czy dozwolone jest aby broniący się działał z zamiarem bezpośrednim czy ewentualnym. które mają chronić obywateli. Według prof. natomiast w polskim prawie karnym działanie w zamiarze obejmuje także zamiar ewentualny. W trakcie drogi podjechał do niej motocyklista. będzie to uznane za przekroczenie granic obrony koniecznej. może być stosowana wtedy. jeżeli nastąpi w wyniku bezwzględnego koniecznego użycia siły: a) W obronie jakiejkolwiek osoby przed bezprawną przemocą b) W celu wykonania zgodnego z prawem zatrzymania lub uniemożliwienia ucieczki osobie pozbawionej wolności zgodnie z prawem c) W działaniach podjętych zgodnie z prawem w celu stłumienia zamieszek lub powstania” Biorąc pod uwagę przepisy zawarte w konwencji(które są częścią polskiego porządku prawnego. wybił 33 .Obrona konieczna powinna respektować zasadę subsydiarności. 2 ust. Nikt nie może być umyślnie pozbawiony życia. który odnosi się do zamiaru(rozumuje – zamiar bezpośredni). wyjąwszy przypadki wykonania wyroku sądowego skazującego za przestępstwo. a więc a contrario zabronione jest zabicie w obronie mienia.

powodując jego śmierć.nie jest to przekroczenie granic obrony koniecznej/ Przekroczenie granic obrony koniecznej: Obrona konieczna powinna być przede wszystkim współmierna do zamachu. że ją zabije. a ona wyciąga pistolet i zaczyna do niego strzelać/ Problem przekroczenia granic obrony koniecznej powstaje wtedy. 34 . Zabicie napastnika.art. Należy zatem przyjąć. Nie jest przekroczeniem zabójstwo napastnika atakującego mienie. a jeśli silne wzburzenie. a ona wtedy rzuca się na niego z nożem/ Eksces intensywny(niewspółmierność intensywności – zbyt intensywne działanie) Broniący się działa zbyt intensywnie w porównaniu do sprawcy. kiedy w wyniku przekroczenia broniący się popełnia przestępstwo określone w ustawie karnej(np. mąż krzyczy do żony.ustawodawca nie stopniuje strachu lub wzburzenia. 25. która zamach na cudze mienie odpiera z zamiarem bezpośrednim pozbawienia życia napastnika. sprawczyni nie działała z zamiarem zabicia złodzieja.śmierć napastnika nie była spowodowana intencjonalnie. że ją zabije. /np. uderzył głową o chodnik i zmarł. 148§4 (zabicie pod wpływem silnego wzburzenia usprawiedliwionego okolicznościami). Kobieta dogoniła motocyklistę i potrąciła go. torebkę odebrała. który nie jest jeszcze bezpośredni. potem odkłada broń do sejfu i mówi.tylko łagodzi karę. .tylko zwykłe wzburzenie z art. Polski ustawodawca rozwiązał ten problem umieszczając dodatkowy przepis: §3 „Sąd odstępuje od wymierzenia kary.szybę i zabrał torebkę. gdzie broniący się odpiera zamach. a nie obywateli. Jest to więc pewna niekonsekwencja. i biegnie w kierunku broni. że kryteria strachu i wzburzenia z art. że zabije ją następnym razem. ekscesy: Eksces ekstensywny(niewspółmierność czasowa – obrona zbyt wczesna lub zbyt późna): odnosi się do takich zachowań. kiedy broniący się działa zbyt późno /np. mąż celował do żony z pistoletu krzycząc. oznacza to: • Współmierność czasową • Współmierność intensywności Jakiekolwiek naruszenie tych reguł stanowi przekroczenie granic obrony koniecznej. ten upadł. choć istnienie realnie. Jeśli więc sprawca. Czy jej zachowanie było sprzeczne z Konwencją? Wg Jeschecka. Jeśli sięgniemy do przepisu o zabójstwie człowieka w postaci uprzywilejowanej. że chroniąc mienie. zabójstwo przy przekroczeniu obrony koniecznej). (w kilku orzeczeniach sądów znajduje się twierdzenie. to brak odpowiedzialności karnej. Kulesza proponuje następujące rozwiązanie: „Obrona konieczna nie legitymuje działania osoby. jeśli zostało dokonane z zamiarem ewentualnym lub bez zamiaru(nieumyślnie)” /Sprawca broniąc portfela uderzył napastnika. jeżeli towarzyszy mu zamiar bezpośredni jest zawsze przekroczeniem granic obrony koniecznej. sprawca powodując śmierć napastnika wykracza poza granice obrony koniecznej tylko wtedy gdy działa z zamiarem bezpośrednim. 25 §3 są podobne do tych z 148§4 – przypis autora skryptu) Prof. złodziej chce wyrwać babci torbę. czyli tzw. jeżeli przekroczenie granic obrony koniecznej było wynikiem strachu lub wzburzenia usprawiedliwionych okolicznościami zamachu” 1) Sformułowanie przepisu zawiera jednak błąd: . /Np. a ona rzuca się na niego z nożem/ Oraz do sytuacji. ale jej działanie nie było nakierowane na śmierć – zamiar ewentualny/ Ponadto powołany autor argumentuje.odstąpienie jest obligatoryjne. że przepisy konwencji wiążą jedynie państwa członkowskie.

” Podobnie jak przy innych kontratypach. należycie poinformowanego o spodziewanych korzyściach i grożących mu ujemnych skutkach oraz prawdopodobieństwie ich powstania. „Eksperyment jest niedopuszczalny bez zgody uczestnika. technicznego lub ekonomicznego.k. § 1. b) Eksperyment medyczny(ma polepszyć stan zdrowia człowieka dotkniętego chorobą.” § 3. Nie odwołujemy się wtedy. tragedia promu Columbia) Zamierzony skutek powinien mieć doniosłe znaczenie i w sposób znaczny poprawiać stan wiedzy w danej dziedzinie. że niepotrzebnie znajduje się w k. Eksperymenty: a) Eksperyment poznawczy(ma powiększyć ogólną wiedzę – np. c) Eksperyment techniczny(powinien sprawdzać skuteczność założeń technicznych np. odwołujemy się do tej konstrukcji tylko wtedy kiedy działanie podjęte w ramach eksperymentu wypełniło znamiona przestępstwa opisanego w ustawie karnej. Tymczasem nie ma potrzeby odwoływać się do kontratypu. jeżeli spodziewana korzyść ma istotne znaczenie poznawcze. plan Balcerowicza. d) Eksperyment ekonomiczny(prof. podlega karze".” § 2. Buchały eksperymentem nazwano np. na którym jest przeprowadzany. 27. a ten wyciąga nóż i go zabija – na pewno będzie to przekroczenie OK. Nie było przepisu: "Kto przeprowadza reformę finansów.) powinien mieć na celu przyniesienie korzyści podmiotowi gospodarującemu i mieć zastosowanie w gospodarce. 25§2 §2 „W razie przekroczenia granic obrony koniecznej. gdy zachowanie nie wypełnia znamion przestępstwa. medyczne lub gospodarcze. sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary. że np: • 15-letni pijany chłopak biegnie z pięściami do dorosłego postawnego mężczyzny. W komentarzu do kk A. • Mąż celuje do żony z pistoletu. okrutna dziewczynka wyrywająca pająkowi 35 . Kulesza uważa.W takim wypadku odpowiedzialność karna broniącego się za eksces obrony koniecznej wyznaczana jest przez art. w szczególności gdy sprawca zastosował sposób obrony niewspółmierny do niebezpieczeństwa zamachu. medycznego. jak również o możliwości odstąpienia od udziału w eksperymencie na każdym jego etapie. „Nie popełnia przestępstwa. jeśli nie są spełnione znamiona typu. Zolla i K. bo trudno wymagać od niej aby czekała z obroną konieczną aż padnie strzał/ Eksperyment(kontratyp ustawowy – część ogólna) Art. Przepisy o eksperymencie stosujemy wtedy gdy eksperymentator jest uprawniony do przeprowadzenia tego rodzaju eksperymentu(posiada odpowiednie kwalifikacje) /np. a jakie nie. kto działa w celu przeprowadzenia eksperymentu poznawczego. jakie ekscesy będą wiązać się z odpowiedzialnością karną. jeśli natomiast eksperyment dotyczy ogólnej wiedzy medycznej to jest to eksperyment poznawczy) Celem działania powinno być poważne polepszenie stanu zdrowia pacjenta. „Zasady i warunki dopuszczalności eksperymentu medycznego określa ustawa. / nie ma jednak wątpliwości. a oczekiwanie jej osiągnięcia. co wynika z tego. a ona rzuca się na niego z nożem – na pewno uniknie odpowiedzialności karnej. że ustalenie granic obrony koniecznej i powodów jej przekroczenia są zawsze dostosowane do danej sytuacji i muszą być zawsze wyznaczane na nowo. celowość oraz sposób przeprowadzenia eksperymentu są zasadne w świetle aktualnego stanu wiedzy. a nawet odstąpić od jej wymierzenia” Trudno określić jednoznacznie i obiektywnie. której nie da się wyleczyć inaczej. eksperyment budowlany) osiągnięte skutki powinny posiadać znaczną wartość w świetle gospodarki.

Także sam sposób jego przeprowadzenia.konkretnych. jest to zwykłe zabójstwo. Hańbiący zarzut postawiony był publicznie. który wypełnił znamiona typu rodzajowego przestępstwa i chcemy zbadać.k. Owa zgoda musi być poprzedzona poinformowaniem uczestnika o spodziewanych korzyściach i ujemnych skutkach.nogi by zbadać jego odruchy i poszerzyć wiedzę o tych stworzeniach nie działa w ramach eksperymentu. 212 k. Ktoś. powinny spełniać dwa warunki: 1. Jeśli oceniamy eksperymentatora. dotyczy przestępstwa pomówienia art. Ofiary poddane zostały działaniu sprawców. Uczestnik eksperymentu musi mieć możliwość odstąpienia od eksperymentu w każdym momencie eksperymentowania. Nie ma przestępstwa określonego w art. Eksperymentator musi przed podjęciem eksperymentu zapoznać się z aktualnym stanem wiedzy. Nie jest eksperymentem działanie. aby być traktowane jako okoliczności wyłączające bezprawność. 212 § 1. to musimy zbadać stan wiedzy: . czy odnoszą się do niego słowa "nie popełnia przestępstwa". 2. 213. nie może podejmować eksperymentu medycznego. Jeśli eksperyment stwarza zagrożenie dla osób uczestniczących muszą one wyrazić zgodę na narażenie dóbr chronionych prawem (§2). kto nie jest medykiem. /Eksperymentem przyszło się niekiedy określać zbrodnie popełniane w obozach koncentracyjnych. kto publicznie podnosi lub rozgłasza prawdziwy zarzut służący obronie społecznie uzasadnionego interesu.nie może pochodzić ze źródeł niepowszechnych. jest prawdziwy i został postawiony w obronie interesu społecznego(za wyjątkiem sfery życia prywatnego i rodzinnego) 36 . Nie popełnia przestępstwa określonego w art.nie może on pochodzić z przypadków indywidualno. jak dzięki eksperymentom wcześniejszym./ Dozwolona krytyka(kontratyp ustawowy – część szczególna. . Dozwolona krytyka odnosi się do dwóch rodzajów sytuacji: 1. Wszystkie rodzaje eksperymentu. Spodziewana korzyść ma istotne znaczenie poznawcze. gdyż nie jest do tego rodzaju badań uprawniona/ Punktem wyjścia dla kontratypu eksperymentu jest wskazanie podmiotu uprawnionego do jego dokonywania. jeśli eksperyment przynosi informacje takie same. jeżeli zarzut uczyniony niepublicznie jest prawdziwy. w której ofiara nie ma szans przeżycie. gdy zarzut ma zapobiec niebezpieczeństwu dla życia lub zdrowia człowieka albo demoralizacji małoletniego. Eksperyment musi być zgodny z aktualnym stanem wiedzy. Eksperyment ma odzwierciedlać celowość i racjonalność przeprowadzenia. z góry miały zostać uśmiercone. dowód prawdy może być przeprowadzony tylko wtedy. Przy ocenie czy zachodzą okoliczności wyłączające bezprawność należy zbadać: a) Kwalifikacje osoby przeprowadzającej eksperyment b) Celowość eksperymentu c) Spodziewaną istotną korzyść d) Sposób przeprowadzenia e) Ogólny stan wiedzy z danej dziedziny uznany powszechnie. to nie jest dopuszczalny. jeżeli zarzut dotyczy życia prywatnego lub rodzinnego. medyczne. § 1. § 2. 212 § 1 lub 2. gospodarcze 2. Stan wiedzy musi być powszechnie uznany.) Art. Hańbiący zarzut postawiony był niepublicznie i okazał się prawdą.

k. czy powinniśmy wybrać go ponownie? – jeżeli dziennikarz dowiedzie prawdziwości zarzutu nie poniesie odpowiedzialności karnej” Nie wyłączy jednak odpowiedzialności karnej za zniewagę. czyli naruszenia miru pomieszczenia. brał łapówki. Czy powinniśmy wybrać ponownie tego łajdaka? – nawet jeśli dziennikarz dowiedzie prawdziwości zarzutu odpowie za przestępstwo zniewagi. Wyłączenie bezprawności zniewagi wobec łamistrajków(ustalone w drodze zwyczaju) 2. 193 k. 37 . ten półgłówek. jeżeli zarzut kwestionujący kompetencje intelektualne i moralne został postawiony w formie słownej zniewagi np. nie dotyczy jednak przestępstwa zniewagi!!! Art. 193 k. artykuł w gazecie „burmistrz miasta. gdyż kontratyp strajku nie został opisany przy użyciu „Nie popełnia przestępstwa”. Strajk okupacyjny wypełnia w istocie znamiona przestępstwa art. zarzut kwestionujący kompetencje intelektualne i moralne danej osoby do prowadzenia konkretnej działalności – np. Ograniczenie możliwości dowodzenia prawdy zarzutów dotyczących życia rodzinnego i prywatnego występuje tylko wtedy kiedy zarzut przedstawiony jest publicznie(co do zasady zabronione jest prowadzenie dowodu prawdziwości takiego zarzutu) Wyjątek => można dowodzić prawdziwości zarzutu postawionego publicznie. unika odpowiedzialności karnej. Wyłączenie bezprawności naruszenia miru budynków przedsiębiorstwa(legalny strajk) Strajk legalny(strajk okupacyjny) Opisany został w ustawie z 1991r. Art. /np. Dotyczy to jednak tylko osób pełniących funkcje publiczne(w przeciwnym wypadku sprawca musi udowodnić iż działa w interesie społecznym).. 213 nie wyłącza odpowiedzialności sprawcy za zniewagę ze względu na formę podniesienia lub rozgłoszenia zarzutu” Kontratyp ten dotyczy tylko wypowiedzi. Kontratyp ten wyłącza odpowiedzialność karną za przestępstwo pomówienia. domniemywa się.k. „O rozwiązywaniu sporów zbiorowych”. jednak inaczej niż w przypadku kontratypów k. które nie zawierają słownych zniewag/ np. Kontratyp strajku wyłącza bezprawność naruszenia miru zakładu pracy w sytuacji gdy strajk przybiera postać. artykuł w gazecie „burmistrz miasta brał łapówki. • Zarzut ma na celu zapobieżenie demoralizacji małoletniego. strajku okupacyjnego. 214 „Brak przestępstwa wynikający z przyczyn określonych w art. Kontratyp strajku dedukujemy z przepisów powyższej ustawy. więc jeśli dowiedzie prawdziwości zarzutu. że sprawca działa w interesie publicznym.Trybunał Konstytucyjny: Gdy chodzi o publiczne pomawianie osób pełniących funkcje publiczne. gdyż słowa „półgłówek” i „łajdak” to czysta zniewaga i nie da się udowodnić przed sądem ich prawdziwości” Kontratyp strajku(kontratyp ustawowy – pozakodeksowy) W nauce polskiej rozróżnia się dwa rodzaje kontratypów strajku(odnoszą się do wyłączenia bezprawności dwóch różnych czynów zabronionych opisanych w ustawie karnej) 1.k. "półgłówek" (obraza intelektualna) i "łajdak" (obraza moralna). a dotyczącego życia rodzinnego i prywatnego gdy: • Zarzut ma na celu zapobieżenie naruszenia życia i zdrowia człowieka.

Rok 1980r. karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku” W momencie wezwania strajkującej załogi do opuszczenia pomieszczenia. Strajk okupacyjny był jednak często negowany w orzecznictwie i piśmiennictwie RFN. Zakładano. gdyż środki produkcji należą do ludu pracującego miast i wsi.„Kto wdziera się do cudzego domu.VIII w Gdańsku podpisano „porozumienia sierpniowe” między MKS a przedstawicielami władz. lokalu. One były przez władzę tolerowane a reakcja na strajk z użyciem oddziałów Milicji Obywatelskiej następowała wtedy gdy załoga opuszcza zakład formując pochód np. Ewolucja historyczna powyższego zagadnienia: • Średniowiecze . kapitalistów. podlega grzywnie.z: Art.r.VIII w Szczecinie i 31. W dniach 30. Strajk nie występuje w gospodarce socjalistycznej. którzy nie mogą w czasie strajku ograniczać uprawnień kierownika. 21 ustawy o rozwiązywaniu sporów zbiorowych „Kierownik zakładu pracy nie może być ograniczany w czasie pracy w wykonywaniu swych uprawnień lub obowiązków w stosunku do swych pracowników” Skoro ustawa zawiera wyrażone ograniczenie zachowań strajkujących.strajk polegał na ustalonym działaniu czeladników. Uznano per facta concludentia. że strajk okupacyjny wypełnia znamiona przestępstwa Lata powojenne – brak pojęcia strajku z przyczyn ideologicznych. Jednak w tychże porozumieniach nie zdefiniowano czy strajk obejmuje również strajk okupacyjny. które wypełnia zespół znamion przestępstwa naruszenia miru pomieszczeń zakładu pracy. Pracownicy na mocy tych porozumień uzyskali prawo do strajku. Strajk określono jak „przerwy w pracy”. przepis ten ma sens tylko wtedy gdy załoga pozostaje w pomieszczeniach zakładu i czyni nic co by ograniczałoby możliwość wykonywania uprawnień i obowiązków kierownika. wstawanie od warsztatu).s. którzy odmawiali swym mistrzom pracy (tzw. 38 . którzy świadcząc pracę wytwarzają wartość dodatkową przywłaszczaną przez właścicieli środków produkcji. co powoduje brak przyczyn do strajkowania. że strajk jest formą protestu pracowników. że słowo strajk odnosi się do wydarzeń na wybrzeżu czyli do strajku typu okupacyjnego. Lud pracujący nie może sam siebie wyzyskiwać. – strajk na wybrzeżu. • • • Strajk okupacyjny nie jest bezprawnym zachowaniem. którego prowadzenie nie ogranicza uprawnień i obowiązków kierownika. Przyjęto w nim nawet określenie „strajk polski” do określenia strajku okupacyjnego. jeśli pozostanie ona w pomieszczeniu zakładu pracy. który następnie znalazł swoje odzwierciedlenie na terenie całej Polski. wypełni znamiona przestępstwa z art. mieszkania. strajk w Poznaniu 1956r. Reakcja mistrzów polegała na chwytaniu i przymuszeniu ich do pracy bądź wypędzaniu ich z miasta Międzywojnie – strajk okupacyjny był czynem bezprawnym! W orzecznictwie SN II RP przyjęto. Ich zachowanie nie jest bezprawne ze względu na kontratyp strajku opisany w art. 21 u. 193 kk. Nie popełnia przestępstwa naruszenia miru zakładu pracy ten kto uczestniczy w strajku okupacyjnym. pomieszczenia albo ogrodzonego terenu albo wbrew żądaniu osoby uprawnionej miejsca takiego nie opuszcza..

zaniechania lub znoszenia. które przemawiałyby za tezą. W zależności od tego czy blokada drogi publicznej tworzona jest jedynie z ciał demonstrantów czy też przy użyciu środków technicznych będziemy ją dwojako kwalifikować! W 1 przypadku będzie to wykroczenie bezprawnego zajęcia pasa ruchu. Sąd stwierdził.jest czynem bezprawnym uczestników b) blokada drogi publicznej przy użyciu środków technicznych takich jak maszyny rolne. niemieckiego. Sparaliżowało to wolę pokrzywdzonego – motorniczego. do zaniechania przemieszczania się w miejscu publicznym wcześniej przez siebie zaplanowanym!!!! Tego typu zachowania demonstrantów. ustawione w poprzek drogi. że siła przymusu psychicznego była tak wielka jak użycie przymusu fizycznego. Łódzkie włókniarki postanowiły. że bierne siedzenie na jezdni należy poczytywać jako akt przemocy. – wypełniają znamiona przestępstwa opisanego w art. Bezprawności nie wyłącza blokada drogi publicznej. 191. zaniechania lub znoszenia Art. Orzeczenie to dało początek całej linii orzecznictwa. Strajk zwykły nie dawał żadnych rezultatów. w którym potwierdzono powyższą argumentację!!! Zdaniem prof.” „Ustawa o zgromadzeniach” wyłącza bezprawność tylko takich zachowań. że blokada utworzona z „żywej przeszkody” jest przestępstwem zmuszenie nie zaś wykroczeniem!!! Kazus Leplee: Student na znak protestu przeciwko podwyżkom cen biletów studenckich na środki komunikacji miejskiej usiadł na torach tramwajowych demonstrując swoje stanowisko. 240 k. § 1. że siedzący na torach student uruchomił w psychice motorniczego proces myślenia. 191 kk. W praktyce i piśmiennictwie RFN w pewnym okresie czasu przyjęto. Kontratyp ograniczenia swobody poruszania się obywateli w miejscu publicznym(kontratyp ustawowy – pozakodeksowy) Ograniczenie to nie jest bezprawne ze względu na dedukowany z „ustawy o zgromadzeniach” z 1990r. 191 kk gdyż posłużenie się przez demonstrantów środkami technicznymi uznać należy za użycie przemocy. że brak jest dogmatycznych racji. w którym motorniczy wyobraził sobie straszne skutki nie zatrzymania tramwaju. „Kto stosuje przemoc wobec osoby lub groźbę bezprawną w celu zmuszenia innej osoby do określonego działania. 39 . którzy blokując pochodem bądź przez udział w zgromadzeniu w miejscu publicznym mogą być zakwalifikowane jako zmuszenie innej osoby do określonego zachowania. Uznano tą okoliczność za przestępstwo zmuszenia w myśl art. To właśnie w Łodzi po raz pierwszy w historii walki pracowników przybrały w swym natężeniu tak szeroką skalę. w 2 przypadku będzie to przestępstwo zmuszenia do wyboru innej trasy jazdy w rozumieniu art.k. że akcja strajkowa będzie polegać na blokowaniu miejsc pracy i to właśnie te zdarzenia określono mianem „strajku polskiego”. stwierdzono. Wyłączenie bezprawności takich zachowań . więc gromadzenie się przed zakładem nie przynosiło żadnych zmian. Kuleszy rozumowanie sądu niemieckiego było całkowicie błędne w tym sensie. podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. Wyróżniamy 2 różne postacie blokady drogi publicznej: a) blokada drogi publicznej w postaci „muru ciał demonstrantów”.Według piśmiennictwa niemieckiego strajk wymyśliły kobiety zatrudnione w łódzkim przemyśle tekstylnym. panowało w Łodzi duże bezrobocie i w każdej chwili pracodawca mógł bardzo łatwo znaleźć nową załogę. kontratyp zgromadzeń publicznych. które zmuszają osoby przebywające w miejscu publicznym i nie uczestniczą w zgromadzeniu. które wynikają z istoty zgromadzeń publicznych i jeżeli są podejmowane przez uczestników tego zgromadzenia.

k. operacja plastyczna w celu powiększenia biustu. Zolla nie należy zabiegów leczniczych usprawiedliwiać kontratypowo. Dlatego traktujemy je jako pierwotnie legalne czyli nie wypełniające znamion typów przestępstw przeciwko życiu i zdrowiu. Istniej zakaz uczestnictwa w zgromadzeniach publicznych w zamaskowaniu. w przypadku braku jego zgody. 40 . odrzucił kontratyp uzasadnienia legalności czynności leczniczych. które przybierają przebieg przestępczy.Pojęcie przemocy psychicznej prowadzi do uduchowienia samego pojęcia przemocy i wieść musi myślenie prawnika karnisty na manowce. zgromadzeni zakładają maski w celu uniknięcia odpowiedzialności karnej. godząc w zdrowie lub życie pacjenta. jako związany z naruszeniem dobra prawnego. Podał następujące argumenty: 1) czynność lecznicza zmierzająca do ratowania zdrowia lub życia pacjenta nie może być traktowana jako „atak” na to dobro prawne. poprawy zdrowia lub umniejszenia cierpień pacjenta. rozumiana w tym wypadku jako prawo do samostanowienia!!!! Zabieg leczniczy traci jednak walor pierwotnej legalności. którego bezprawność zostaje wyłączona. Zachowanie lekarza. Czynność lekarska może być traktowana w kategoriach kontratypu. jeżeli lekarz w trakcie jego wykonywania postąpił w sposób sprzeczny z regułami wiedzy i praktyki medycznej. W demonstracjach. które podejmowane są dla ratowania życia. bez którego nie może być mowy o zabiegu Nielecznicze (nieterapeutyczne) – takie. w wypadku kontratypu ciężar dowodu spoczywa na osobie powołującej się na okoliczność wyłączającą bezprawność (czyli na lekarza) w przypadku wykonania zabiegu lege artis i w celu leczniczym. że samo siedzenie potencjalnego sprawcy mogło wywrzeć w umyśle potencjalnego pokrzywdzonego wyobrażenie o gwałcie. Wymieniano tu następujące znamiona: a) cel leczniczy b) wykonanie zabiegu zgodnie z zasadami sztuki lekarskiej(zgodnie z lege artis) c) zgoda pacjenta Z krytyką tej koncepcji wystąpił A. Ratio legis tego zakazu – uczestnicy zakładają maski w celu uniemożliwienia identyfikacji ich twarzy wtedy gdy osoby zgromadzone dokonują gwałtu na osobach lub mieniu. godzi jedynie w jego wolność. który powoduje bezprawność podjętej czynności. 197 k. jednak wymaga to tego by czyn lekarza wypełnił znamiona typu czynu zabronionego skierowanego przeciwko życiu lub zdrowiu. Kontratyp czynności leczniczych(kontratyp pozaustawowy) Rozpoczynając rozważania na ten temat legalności czynności medycznych podziału ich na: • • należ wstępnie dokonać Lecznicze (terapeutyczne) – takie. które podejmowane są w innym celu niż leczenie np. Istotny jest cel leczniczy. lekarz powinien odpowiadać za przestępstwo przeciwko życiu lub zdrowiu. wymaga usprawiedliwienia na podstawie kontratypu. zdrowia i życia pacjenta.Zoll. Mówimy wówczas o błędzie w sztuce medycznej. zgodnie z którym każdy zabieg leczniczy . ale bez zgody pacjenta. Przykładowo art. skoro zabieg leczniczy wypełnia znamiona typów przestępstw skierowanych przeciwko zdrowiu lub życiu 2) 3) Zgodnie z koncepcją A. Do niedawna w doktrynie polskiej panował pogląd. w związku z tym sytuacja ta nie jest objęta kontratypem. przestępstwo zgwałcenia czyli zmuszenie przemocą do obcowania płciowego wiodło by do rozumowania. podejmującego swoje czynności w celu ratowania życia lub zdrowia pacjenta. Jako czynności zmierzające do ratowania życia i zdrowia ludzkiego nie zmierzają jednocześnie do naruszenia tych właśnie dóbr.

tzn. że jeśli ściganie zależy od woli pokrzywdzonego (np. przyjmując. Podsumowując.Inna zupełnie sytuacja występuje przy zabiegach nieleczniczych. zgoda rodziców. Zgoda(zgoda powinna odpowiadać wszystkim wymogom oświadczenia woli. zdrowie. „ustawa o pobieraniu i przeszczepianiu komórek”. gdy pokrzywdzony jest dysponentem dobra prawnego i może decydować o jego naruszeniu. w wypadku braku zgody(osoba nieprzytomna) występują tzw. swoim zachowaniem wypełnia znamiona przestępstwa przeciwko zdrowiu lub zdrowiu.) 2. W przypadku zabiegów nieleczniczych bez zgody nie może przeprowadzić zabiegu. który wymaga wtórnej legalizacji – zgody. Żaden lekarz nie podejmie się przeprowadzenia zabiegu jeśli nie uzyska zgody na niego. czy nieleczniczy. mienie). Zatem społeczeństwo jest zainteresowane ochroną tych dóbr tylko w takim stopniu. Jako kryterium pomocnicze możemy tu wskazać tryb ścigania przestępstw. lecz o osiągnięcie innego celu. jakie wywoła jego 41 . Największy problem w tym zakresie sprawia ustalenie granic dopuszczalności zabiegów kosmetycznych. zawsze dla legalności zabiegów nieleczniczych wymagana jest zgoda pacjenta. w jakim sam zainteresowany życzy sobie. odpowiednio poinformowanego o wszystkich możliwych skutkach i ryzyku związanym z takim zabiegiem. Komentarz: Co do zasady zawsze wymagana jest zgoda na zabieg. bez przymusu itp. to zgodę taką może wyrazić sąd – sędzia sądu rodzinnego pod telefon na dyżurze/ Zgoda pokrzywdzonego(kontratyp pozaustawowy) Zgoda pokrzywdzonego pełni w prawie karnym 3 funkcje: 1) jest znamieniem innego kontratypu 2) brak zgody stanowi znamię czynu zabronionego uprzywilejowującym typ przestępstwa 3) stanowi samoistną okoliczność wyłączającą bezprawność bądź też zgoda jest znamieniem Z punktu widzenia samodzielnego kontratypu interesuje nas wariant zgody przedstawiony w 3 punkcie. dzieci. penalizacja określonego zachowania następuje przede wszystkim w celu ochrony praw podmiotowych jednostki. decyzja podjęta po konsultacji z innym lekarzem d. który bez zgody pacjenta wykonuje zabieg nieleczniczy. skoro nie chodzi o leczenie. Jego zachowanie jest wymierzone bowiem w zdrowie lub życie człowieka. Lekarz. /jeśli osobą wymagającą natychmiastowego zabiegu jest dziecko. w wyjątkowych okolicznościach samodzielne podjęcie decyzji. a rodzice nie wyrazili zgody na zabieg. czy to leczniczy. Zgoda pokrzywdzonego wywołuje skutki prawne tylko wtedy gdy jest wyrażana: • • świadomie i dobrowolnie uprzednio albo najpóźniej w chwili czynu Świadomość i dobrowolność zachodzą wtedy gdy wyrażający zgodę w pełni zdaje sobie sprawę ze wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla podjęcia decyzji woli oraz skutków. We wszystkich przypadkach. bo w wypadku błędu poniesie odpowiedzialność karną. Zgoda może wyłączać bezprawność tylko wtedy gdy. decyzja consilium lekarskiego c. powinna być złożona na serio. aby były one chronione. zgoda tego podmiotu jest okolicznością wyłączającą bezprawność czynu sprawcy naruszającego owo dobro. Zabiegi lecznicze: 1. najbliższych b. Granice zabiegów nieleczniczych są w każdym przypadku inaczej określone np. surogaty zgody(coś co zgodę zastępuje): a.

Uprawianie sportu(kontratyp pozaustawowy) Czynności podejmowane przez podmioty w czasie brania udziału w zawodach sportowych co do zasady są okolicznościami wyłączającymi odpowiedzialność karną. ponieważ jednak wślizgi zdarzają się w piłce nożnej sprawca uniknie odpowiedzialności karnej. Zgodnie z art. które naruszają dobra o większej wartości(życie. Należy jednak zwrócić uwagę. a potem zacznie go kopać. ani nie jest dozwolone w tej dyscyplinie/ Karygodność czynu(społeczna szkodliwość)(IV element przestępstwa) Karygodność czynu człowieka określamy badając czy ten czyn posiadał społeczną szkodliwość większą niż znikoma. Karcenie małoletnich(kontratyp pozaustawowy) Karcenie małoletniego mimo. Zgody nie można również wymusić. Na tej podstawie też usiłowanie będzie zawsze łagodniej karalne od dokonania. Po pierwsze przestępność takich zachowań wyłączona jest przez kontratyp obowiązku karcenia małoletnich ale tylko wobec rodziców i opiekunów. /Np. której celem jest uświadomienie innej osobie naganności jej zachowania po to. oraz w zakresie w jakim takie zachowania w danym sporcie występują. co wynika wprost z art. że zgoda nie jest oświadczeniem woli w rozumieniu prawa cywilnego. co determinuje kryterium dobrowolności. który doznaje bolesnej kontuzji. Świadome wyrażenie zgody wymaga posiadania wszystkich istotnych informacji. to czyny te na gruncie prawa karnego nie są oceniane jako przestępstwa. by wpłynąć na zachowanie tej osoby w przyszłości 2) karcenie musi być podjęte w celu wychowawczym 3) na kontratyp ten mogą się powołać wyłącznie osoby sprawujące władzę rodzicielską. gdyż nie mieści się to w ryzyku uprawiana piłki nożnej. ryzyku sportowym. bo ryzyko doznania kontuzji w wypadku wślizgu jest wliczone w ryzyko uprawiania piłki nożnej. Znamiona kontratypu obowiązku karcenia małoletniego: 1) działanie musi mieć cechy karcenia czyli wyrządzenia dolegliwości . Jeśli jednak sprawca uderzy przeciwnika pięścią w twarz. Trzeba przy tym mieć na uwadze. 115§2 sąd decydując o stopniu społecznej szkodliwości danego czynu bierze pod uwagę: a) rodzaj i charakter naruszonego dobra(czyny. b) rozmiary wyrządzonej i grożącej szkodę(W wypadku kradzieży im droższa rzecz tym większa szkodliwość społeczna/np. zdrowie) są bardziej szkodliwe społecznie od czynów naruszających dobra mniejszej wartości(własność). e) postać zamiaru(zamiar ewentualny będzie zawsze łagodniej karalny niż bezpośredni) 42 . tym samym nie jest tu istotne kryterium pełnej zdolności do czynności prawnych. którego społeczna szkodliwość jest znikoma”. że takie działania muszą się mieścić w tzw.oświadczenie. Najważniejszą kwestia jest udzielenie odpowiedzi na pytanie jaki podmiot uprawniony jest do takich zachowań oraz gdzie leży granica między nieprzestępnym karceniem małoletnich a przestępnym. c) sposób i okoliczności popełnionego czynu(np. 4) podmiotem karconym może być osoba niepełnoletnia 5) karcenie nie może przybierać postaci wielokrotnego bicia powodującego sińce na ciele niepełnoletniego. Piłkarz robiący wślizg nie trafia w piłkę i kopie pokrzywdzonego. jak dopuści się przestępstwa publicznie to będzie surowiej karane) d) wagę naruszonych obowiązków. .1§2. to nie będzie to wyłączało bezprawności zachowania. Po drugie drobne naruszenia lub narażenia na niebezpieczeństwo dóbr małoletniego. że wypełnia znamiona przestępstw znajdujących się kk.„Nie stanowi przestępstwa czyn zabroniony. kradzież mienia znacznej wartości[przekracza 200x najniższe wynagrodzenie miesięczne] jest typem kwalifikowanym kradzieży.

jeśli sprawca działał żeby się wzbogadzić to wyższa karalność. że art. 134. 252§1 lub 2 oraz w art. Jan Waszczyński słusznie podnosił. kto popełnia czyn zabroniony po ukończeniu 17 lat” §2 „Nieletni. może odpowiadać na zasadach określonych w tym kodeksie. art. własności). jeżeli okoliczności sprawy oraz 43 . 10 §1 „Na zasadach określonych tym kodeksie odpowiada ten. Przedstawiciele łódzkiej szkoły mówią często. art. 1§2 wyłączający przestępstwo ze względu na brak społecznej szkodliwości ilustruje takie podejście: „nie wolno kraść. 173§1 lub 3. że kodeks karny chroni w pierwszym rzędzie sposób postępowania z dobrami prawnie chronionymi [dostrzega się jednak problem czynów zabronionych niskiej szkodliwości. Funkcjonuje zatem domniemanie. ŻE MINIMALNA SZKODLIWOŚĆ CZYNU UNIEWAŻNIA NORMĘ PRAWNOKARNĄ!!! Podmiot przestępstwa(sprawca) Strona podmiotowa czynu zabronionego obejmuje zjawiska psychiczne towarzyszące zachowaniu się człowieka i odzwierciedlające jego stosunek do popełnionego czynu. czy też stany umysłu w momencie popełniania czynu zabronionego wpływają na odpowiedzialność karną za przestępstwo.f) motywacja sprawcy(np. zdrowia.156§1 lub 3. 53 Sąd wymierza karę według swego uznania bacząc by [m.] Założenie łódzkiej szkoły prawa karnego: „Prawo karne nie chroni w pierwszym rzędzie dóbr prawnych lecz normy. 197 §3. Otóż prof. bo narusza normy zawarte w ustawie. 163§1 lub 3. że kradniesz mało”. iż każde zachowanie opisane w ustawie karnej jest społeczne szkodliwie. NIE JEST ZATEM TAK. gdyż na podstawie art. Prawo karne to prawo do praw(do prawa do życia. h) stopień ich naruszenia O karalności czynu decyduje zatem ustawodawca poprzez zawarcie opisu danego zachowania w ustawie karnej. / Łódzka szkoła prawa karnego odbiega nieznacznie od poglądu reszty doktryny[swoiste votum separatum].p. 148§1.k. Nie ma zatem różnicy czy przedmiotem kradzieży jest drogi przedmiot czy bardzo tani. in. 280.2 lub 3. Byt przestępstwa wynika z naruszenia przez czyn człowieka normy. art. natomiast stopień społecznej szkodliwości jest każdorazowo mierzony przez sąd w konkretnym stanie faktycznym. według przedstawicieli łódzkiej doktryny takie przestępstwo z punktu widzenia dogmatyki ma miejsce. W obrębie tej kategorii mieści się osoba przestępcy jako sprawcy czynu i w jaki sposób indywidualne cechy. że każdy czyn zabroniony jest społecznie szkodliwy. Z punktu widzenia dogmatyki prawa karnego byt przestępstwa nie jest uzależniony od społecznej szkodliwości. jest to przestępstwo kradzieży. bo właśnie ze względu na swą szkodliwość zostało opatrzone sankcją karną. art. Określenie stopnia społecznej szkodliwości ma konkretny wpływ na wymiar kary. który po ukończeniu 15 lat dopuszcza się czynu zabronionego określonego w art. art. chyba. 166. jeśli po to by zaspokoić głód to niższa) g) rodzaj naruszonych reguł ostrożności. Odpowiedzialność karna a wiek Nieletni(<17lat) Art. ale ze względu na znikomą społeczną szkodliwość postępowanie powinno być niewszczynane(lub umarzane) na podstawie stosownego przepisu k. Tu po raz kolejny objawia się przekonanie łódzkiej szkoły prawa karnego. art. art.] nie była ona większa niż stopień winy i społecznej szkodliwości działań sprawcy.

wielokrotne zabójstwo c) Art. g) Art. 252 §1. 3 – sprowadzenie katastrofy. orzeczona kara nie może przekroczyć dwóch trzecich górnej granicy ustawowego zagrożenia przewidzianego za przypisane sprawcy przestępstwo. który popełnił występek po ukończeniu lat 17. może odpowiadać jak nieletni(z UPN) jeśli spełni łącznie przesłanki/§4/: 44 . Nie stosuje się wobec nich kar. Odpowiedni wiek(ukończone lat 15 w chwili popełnienia czynu) b. a orzeka się środki poprawcze. wychowawcze lub lecznicze. Co do zasady nieletni odpowiadają na podstawie ustawy „o postępowaniu w sprawach nieletnich”(Ustawa prawo nieletnich – UPN) Nieletni: Popełniają czyny karalne. sprowadzenie katastrofy ze skutkiem śmiertelnym lub ciężkim uszkodzeniem ciała wielu osób.stopień rozwoju sprawcy. moralnego i świadomość konieczna do przypisania winy. a w szczególności. Dopuszczenie się przynajmniej jednego czynu zabronionego wskazanego w ustawie(katalog zamknięty!): a) Art. Przesłanki formalne: a. Nie podlegają odpowiedzialności karnej. nie gwałt w typie podstawowym– krytyka!) h) Art. jego właściwości i warunki osobiste za tym przemawiają. Nieletni może podlegać odpowiedzialności karnej (zgodnie z §2) jeżeli spełni łącznie przesłanki: 1. 148 §1. 280 – rozbój c. 2. 197 §3 – gwałt wspólnie z inną osobą(ale np. jego właściwości i warunki osobiste za tym przemawiają” Nieletni to osoba. lecznicze albo poprawcze przewidziane dla nieletnich. branie lub przetrzymywanie zakładnika ze skutkiem śmiertelnym lub ciężkim uszczerbku na zdrowiu. W szczególności(a więc niekoniecznie) jeśli wcześniej były stosowane wobec sprawcy środki wychowawcze lub poprawcze(jeżeli osoba odpowiadała już z UPN). zabójstwo kwalifikowane. jeżeli poprzednio stosowane środki wychowawcze lub poprawcze okazały się bezskuteczne” §3 „W wypadku określonym w §2. 2. 163 §1. badania psychologiczne. pedagogiczne i lekarskie/ Osoba. d) Art. sprowadzenie katastrofy w ruchu ze skutkiem śmiertelnym lub ciężkim uszkodzeniem ciała wielu osób. sytuacja rodzinna – wywiad środowiskowy. 166 – przejęcie kontroli na statku f) Art. Warunki i cechy sprawcy(ocenia się indywiduum sprawcy. środowisko w którym przebywa. w szczególności jego stopień rozwoju – czy sprawca rozpoznawał znaczenie swojego czynu i mógł pokierować swoim postępowaniem – czy można mu przypisać winę w czasie czynu)/konieczność ustalenia rozwoju intelektualnego. 134 – zamach na Prezydenta RP b) Art. stan zdrowia. ciężkie uszkodzenie ciała ze skutkiem śmiertelnym. ponieważ ze względu na zbyt niski wiek nie można im przypisać winy w czasie czynu. stopień demoralizacji. 3 – ciężkie uszkodzenie ciała. Przesłanki materialne: a. 2 – branie lub przetrzymywanie zakładnika. e) Art. 3 – sprowadzenie katastrofy w ruchu. sąd może zastosować także nadzwyczajne złagodzenie kary” §4 „W stosunku do sprawcy. Okoliczności sprawy na to wskazują(ocena czynu) b. lecz przed ukończeniem lat 18. 156 §1. a nie ukończyła jeszcze 18 lat. 173 §1. Jeżeli okoliczności sprawy oraz stopień rozwoju sprawcy. która w czasie popełnienia czynu zabronionego nie ukończyła 17 lat. i) Art. sąd zamiast kary stosuje środki wychowawcze. a także cechy osobowości. która w chwili popełnienia czynu zabronionego miała ukończone 17 lat. 3 – zabójstwo.

że picie alkoholu jest bardziej groźne społecznie niż seks – złośliwość/ 45 . aby sprawcę wychować. który w czasie popełnienia czynu nie miał ukończonych lat 21. 208 „Kto rozpija małoletniego. Małoletni z 200 => przed ukończeniem lat 15 Małoletni z 208 => przed ukończeniem lat 18 /zatem okazuje się. Okoliczności sprawy na to wskazują(ocena czynu) b. podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 12” Co do zasady małoletni to osoba. stan zdrowia. Przesłanki materialne: a. pedagogiczne i lekarskie/ Młodociany Art. nawet jeśli będzie to kradzież o niskiej wartości” Małoletni(ofiara przestępstwa) Art. która nie ukończyła 18 lat(nie ma tutaj znaczenia zdolność do czynności prawnej. jeśli sprawca kradzieży popełnił przestępstwo by zdobyć pieniądze bo nie ma pracy. nieukończone 18 b. 200 §1 „Kto obcuje płciowo z małoletnim poniżej 15 lat lub dopuszcza się wobec takiej osoby innej czynności seksualnej lub doprowadza ją do poddania się takim czynnościom albo do ich wykonania. środowisko w którym przebywa. badania psychologiczne. ani to czy małoletni pozostaje w związku małżeńskim czy nie – prawo cywilne) i jest ofiarą przestępstwa. Popełnienie występku 2. który w chwili popełnienia czynu zabronionego nie ukończył 21 lat i w czasie orzekania w pierwszej instancji 24 lat. gdzie zostanie nauczony zawodu.1.” Art. stopień demoralizacji. w szczególności jego stopień rozwoju – czy sprawca rozpoznawał znaczenie swojego czynu i mógł pokierować swoim postępowaniem – czy można mu przypisać winę w czasie czynu)/konieczność ustalenia rozwoju intelektualnego. a także cechy osobowości. to sąd może osadzić sprawcę w zakładzie karnym. Sąd przy wymiarze kary powinien kierować się przede wszystkim tym. karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2” Art. podlega grzywnie. Ukończone lat 17. sąd kieruje się przede wszystkim tym. sytuacja rodzinna – wywiad środowiskowy. ułatwiając jego spożycie lub nakłaniając go do spożycia takiego napoju. 115 §10 „Młodocianym jest sprawca. a w chwili orzekania w pierwszej instancji nie miał ukończonych lat 24. nie oznacza to jednak zawsze mniejszej kary(np. Warunki i cechy sprawcy(ocenia się indywiduum sprawcy. moralnego i świadomość konieczna do przypisania winy. dostarczając mu napoju alkoholowego. 54 §1 „Wymierzając karę nieletniemu albo młodocianemu. Przesłanki formalne: a. aby sprawcę wychować” Młodociany to sprawca czynu zabronionego.

mamy obowiązek pomóc potrąconemu leżącemu na drodze jeśli nie narazimy się tym samym na uszczerbek/ Jeżeli nie zadośćuczynimy temu obowiązkowi to popełniamy przestępstwo nieudzielenia pomocy opisane w art. dających się wyobrazić zagrożeń/np. rodzice mają szczególny prawny obowiązek chronić własne dziecko od wszelkich zagrożeń na podstawie kodeksu rodzinnego i opiekuńczego/ 2. co oznacza. ale ogólny obowiązek udzielenia pomocy człowiekowi. nad którą sprawuje kontrolę/ 3./np. który znajduje się w bezpośrednim niebezpieczeństwie grożącym zdrowiu lub życiu. aby wszędzie spełnione były przepisy bhp chroniące ich zdrowie i życie/ 46 . to jego definicja znajduje się w kodeksie karnym: Art. gwarant poniesie odpowiedzialność karną za przestępstwo skutkowe. Gwarant odpowie zatem za coś więcej niż każdy inny obywatel/ Kazus: Ratownik medyczny wezwany telefonicznie na miejsce wypadku postanawia ułożyć ofiarę na trawie i poczekać aż jej przejdzie bo ma inne zajęcia. to odpowie za nieumyślne spowodowanie śmierci. Gwarant ma obowiązek chronić wszystkie możliwe dobra prawne zagrożone przez konkretne źródło niebezpieczeństwa nad którym to gwarant sprawuje pieczę/np. to jeśli ta osoba zaniecha działania. Każdy z nas ma obowiązek pomocy takiej osobie jeżeli nie narażamy się tym samym na osobisty uszczerbek. 162. 2 „Odpowiedzialności karnej za przestępstwo skutkowe popełnione przez zaniechanie podlega ten tylko. na kim ciążył szczególny prawny obowiązek zapobiegnięcia skutkowi” Gwarant to osoba na której ciąży szczególny prawny obowiązek zapobiegnięcia skutkowi. Jeśli na naszym miejscu znajdzie się osoba. że gwarant działał w zamiarze to poniesie odpowiedzialność karną za przestępstwo skutkowe zabójstwa. Postaci w jakich występuje gwarant: 1. to odpowie za nieumyślne spowodowanie śmierci. ale naruszając reguły ostrożności. na której ciąży szczególny prawny obowiązek zapobiegnięcia skutkowi. osoba sprawująca pieczę nad pracownikami budowy. a jeśli dokonał tego bez zamiaru. że jeśli ofiara wypadku utraci życie w wyniku nieudzielenia jej pomocy przez gwaranta. to gwarant w wypadku jeśli działał umyślnie to odpowie za zabójstwo. nie moralny czy religijny) • Szczególny(chodzi o szczególny. który ma szczególny prawny obowiązek ochrony konkretnego dobra prawnego od wszelkich możliwych.Gwarant w ujęciu prawnokarnym Choć ustawodawca nie używa pojęcia gwaranta w przepisach prawno karnych. Nieudzielenie pomocy jest przestępstwem formalnym. /np. a jeżeli nieumyślnie. a nie każdy prawny obowiązek) Na każdym z nas ciąży prawny. właściciel przerażającej bestii(psa rasy jamnik) wychodzi z psem na spacer i ciąży na nim szczególny prawny obowiązek chronić wszelkie możliwe dobra prawne przed bestią. to poniesie odpowiedzialność karną za przestępstwo skutkowe/np. (spór w doktrynie) Gwarant ma obowiązek ochrony pewnej generalnie określonej grupy osób przed źródłem niebezpieczeństwa wyraźnie wskazanym przez prawo. a po odjechaniu osoba umiera. Gwarant. Obowiązek ciążący na gwarancie: • Prawny(nie żaden inny. więc do zespołu znamion nie należy skutek(skutek nie jest konieczny dla bytu przestępstwa). Jeśli okaże się przed sądem.

obowiązek ten wynika wprost z przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. chwyta je za rękę i mówi. Co do szczególnego obowiązku małżonków wobec siebie nie ma żadnego orzecznictwa./np. Już w prawie karnym Rzymu przewidywano odpowiedzialność karną za zagrożenie. stawi się na dyżurze. więc jeśli dziecko dozna uszczerbku podczas odprowadzania go do domu. ale tylko w momencie dyżuru. lekarze czy pielęgniarki – gwarant może podjąć akcję strajkową. ale jest zobowiązana w momencie kiedy faktycznie przystępuje do wykonywania obowiązków. 160 narażenie na bezpośrednie niebezpieczeństwo. sprawca naprawia swój samochód na drodze publicznej i doprowadził do wycieku oleju na powierzchnię drogi.Źródło obowiązków gwaranta: I. Przyjęcie na siebie obowiązku Gwarant może przyjąć na siebie obowiązek ochrony dobra. bo drogi były nierówne. Przepis ustawy(niekwestionowane w doktrynie) Rodzice mają obowiązek wobec swoich dzieci ochrony ich zdrowia i życia od wszelkich zagrożeń. właściciel gospody napoił swoich klientów winem. np. współmałżonek zamknął drugiego współmałżonka w pomieszczeniu bez żywności. dorosły mężczyzna zauważył. Powstał szczególny obowiązek usunięcia plamy oleju./np. a pijani przewracali się i doznawali złamań. a jeżeli dziecko będzie martwe sprawca poniesie odpowiedzialność karną za zabójstwo z art. W tym celu gospodarz wywieszał lampę oliwną przed gospodą. np. sprawca zamyka dziecko w pomieszczeniu bez jedzenie. a policjanci go uwolnili. Prawnicy rzymscy zadawali sobie pytania dalej – co w sytuacji kiedy gospodarz lampę wywiesił. Jeśli policjanci po otwarciu pomieszczenia odnajdą dziecko żywe. jako na tym kto zagrożenie stworzył ciążył szczególny obowiązek prawny zapobiec naruszeniom dóbr. że dziecko stoi samotne na ulicy. który to obowiązek może wynikać z umowy o pracę lub umowy zawartej indywidualnie lub też może być przyjęty poprzez faktyczne przejęcie na siebie obowiązków gwaranta. która z własnej woli przyjmuje na siebie taki obowiązek poprzez swoje działanie. Kulesza: Na takie stwierdzenie wskazuje wykładnia historyczna. pielęgniarka zatrudnia się na podstawie umowy o pracę i zobowiązuje do chronienia i pielęgnacji powierzonych jej pacjentów/ W takim wypadku jednak pielęgniarka nie jest odpowiedzialna za pacjentów przez 24 h jak rodzice za dzieci. a zagrożenie takie stworzył. czy gospodarz ma obowiązek ponownego wywieszenia lampy??/ Współcześnie: /np. aby oświetlała drogę wracającym do domu. ale nie w momencie kiedy rozpoczęły już dyżur przy pacjentach/ Status gwaranta uzyskuje także osoba. W tym momencie sprawca dobrowolnie przyjmuje szczególny prawny obowiązek. kiedy to faktycznie przystępuje do wykonywania obowiązków gwaranta. a pierwszy z klientów zabrał ją ze sobą. /powstało pytanie czy gwarant może podjąć akcję strajkową. 148. Co prawda źródłem jej obowiązków jest umowa. które w jakikolwiek sposób potwierdza istnienie takiego obowiązku. że odprowadzi je do domu. ale nie jak przystąpił już do faktycznego wykonywania obowiązku gwaranta – zatem pielęgniarki mogą zastrajkować. to mężczyzna ten poniesie odpowiedzialność karną jak gwarant/ III Uprzednie działanie stwarzające niebezpieczeństwo(spór w doktrynie – Kulesza jest na tak) Na osobie. Czy jednak jeden z współmałżonków ma szczególny prawny obowiązek wobec drugiego małżonka? Praktyka sądowa: Szczególny obowiązek prawny rodziców wobec dzieci jest niekwestionowany/np. Zatem na gospodarzu. po czym zaniepokojeni sąsiedzi po kilku dniach gdy wciąż słyszeli płacz dziecka alarmują policję./np. to sąd zazwyczaj kwalifikuje to jako znęcanie fizyczne lub psychiczne. którego skutkowi sprawca nie zapobiegł. to rodzic poniesie odpowiedzialność z art. II. gdyż sprawca stworzył to 47 . która poprzez uprzednie działanie stworzyła niebezpieczeństwo dla dóbr chronionych prawem ma szczególny prawny obowiązek zapobiegnięcia skutkowi w postaci naruszenia tych dóbr. a więc stworzył zagrożenie na dla ich bezpieczeństwa. /np.

zagrożenie. nie może być to norma funkcjonująca poza prawem pozytywnym. /Np. który znał dobrze tę jaskinię. gdy gwarant miał faktyczną możliwość wypełnienia swego obowiązku./ IV Elementarna norma międzyludzkiej solidarności(krytykowane przez doktrynę. Sposób wykonania obowiązków gwaranta: Niezależnie od źródeł jego niedopełnienie rodzi odpowiedzialność karną za przestępstwo skutkowe zawsze i tylko wtedy. jeśli gwarant nie miał możliwości podjęcia działania. a jeśli tak. który wkrótce znalazł się w niebezpieczeństwie. że prawo karne chroni w pierwszym rzędzie norm postępowania z dobrami prawnymi. Zwrócili się do doświadczonego grotołaza. Może w końcu jak ktoś tam umrze to przestaną tam łazić. Wiem jak dostać się do tego miejsca. Kulesza twierdzi jednak. Ratownicy nie wiedzieli jak dostać się inną drogą do zagrożonego grotołaza. Nie wymagamy od gwaranta działania w sytuacjach. Gwarant nie może odmówić udzielenia pomocy powołując się na ochronę własnych dóbr osobistych. to tym źródłem może być także elementarna norma międzyludzkiej solidarności. a ten odpowiedział: „Postawiłem przed wejściem do jaskini napis niebezpieczeństwo. tj. Sprawca poniesie odpowiedzialność karną za przestępstwo formalne nieudzielenia pomocy(jak każdy obywatel) Sprawca poniesie odpowiedzialność karną za przestępstwo skutkowe zabójstwa popełnione w zamiarze(odpowie tak jak gwarant). że jeśli uznamy. nie wchodzić. 48 . Kulesza twierdzi. które określane są jako nieuchronnie prowadzące do uszczerbku w dobru chronionym prawem lub do zniszczenia dobra. chyba że przez swe własne zachowanie tej możliwości się pozbawił. jest jedyną osobą. Prof. Nie powstaje odpowiedzialność. które nie zostaną wyraźnie opisane przez ustawodawcę. że podstawą odpowiedzialności karnej może być tylko obowiązek wynikający wprost z prawa. bo poszedł do sąsiada obejrzeć mecz. dotycząca sytuacji odmowy działania przez gwaranta. ale nie powiem. Nie wymaga się natomiast podejmowania zabiegów nie rokujących żadnych szans na uratowanie dobra chronionego prawem. Ma to szczególne znaczenie przy odpowiedzialności lekarza. ale ta teoria zakłada. bo może jak wiadomość o wypadku śmiertelnym pójdzie w świat to przestaną tam wchodzić” Akcja ratownicza się nie powiodła i uwięziony w jaskini grotołaz poniósł śmierć. że wszystko co nie jest zabronione prawem jest dozwolone.dróżnik nie miał możliwości opuszczenia szlabanów. Doktryna krytykuje ten pogląd. które w racjonalny sposób zmierza do zapobiegnięcia skutkowi. zwłaszcza gdy sprawca może pomóc drugiej osobie w sposób niewymagający poświęcenia intelektualnego i fizycznego. kto według elementarnej reguły międzyludzkiej solidarności powinien skutkowi zapobiec. działań. Okazuje się. Np. a ciągle wchodzą tam jacyś ludzie. oparte są na wiedzy i doświadczeniu medycznym. a więc będzie to znacząca degeneracja myśli prawniczej. że nie istnieją normy.[za tym rozwiązaniem opowiada się prof. Kulesza] Słaby punkt teorii: Gwarant to ten na kim ciąży szczególny prawny obowiązek./ Od gwaranta wymagamy działania. i samochód wpadł w poślizg na danej plamie i wpadł w grupę przechodniów raniąc ich dotkliwie. któremu to zniszczeniu według wiedzy powszechnej zapobiec nie można. która zna topograficzny układ danej groźnej jaskini. Kulesza jest na tak) Szczególny prawny obowiązek spoczywa również na tym. że do tej jaskini wszedł niedoświadczony grotołaz. to sprawca wycieku oleje poniesie odpowiedzialność za przestępstwa skutkowe. tak jak gwarant. uwaga.zabiegi zmierzają do ratowania zdrowia i życia pacjenta. Jeśli sprawca nie zapobiegł skutkowi. że podstawą może być elementarna norma. które zapobiegłoby skutkowi. to dojdziemy do konstatacji. wprawny i doświadczony grotołaz. twierdząc. . Wówczas dróżnik jako gwarant ponosi odpowiedzialność za przestępstwo skutkowe. W przepisach dotyczących SWK zawarta jest klauzula wyłączenia.

8 „Zbrodnię można popełnić tylko umyślnie. nieumyślne spowodowanie śmierci zamiast zabójstwa – niższa odpowiedzialność karna) Przestępstwa kierunkowe natomiast. iż polski ustawodawca przyjął. w którym wskazuję się wybór sprawcy. że to co czyni jest czynem zabronionym. który popełnia czyn z zamiarem(umyślność obejmuje dwa rodzaje zamiaru): • Zamiar bezpośredni(dolus directus) • Zamiar ewentualny(dolus eventualis) Istotą zamiaru jest połączenie dwóch elementów: 1. ze działał nieumyślnie. jeżeli sprawca ma zamiar jego popełnienia. kradzież wymaga zamiaru bezpośredniego. to jest chce go popełnić albo przewidując możliwość jego popełnienia. nie powinieneś był zabijać/ Umyślność i nieumyślność obok winy są ważnymi obszarami określenia odpowiedzialności karnej od strony podmiotowej przestępstwa. który podlega negatywnej ocenie i stanowi podstawę odpowiedzialności karnej/np. w którym na pewno by nie przeżył. to nie będzie to nie poniesiemy odpowiedzialności karnej) Na określeniu umyślności i nieumyślności opiera się również zarzut stawiany oskarżonemu w procesie karnym(umyślność albo nieumyślność są istotą zarzutu) /np. iż działa umyślnie ten sprawca. ale mimo to zabiłeś. a więc jeśli sprawca działał nieumyślnie nie poniesie odpowiedzialności karnej za swój czyn w ogóle(np. na to się godzi” Z tego przepisu wynika. ale sąd uzna. jeśli nieumyślnie zabierzemy z teatru cudzy płaszcz. Konsekwencje takiego ustalenia są dosyć poważne i mają ogromny wpływ na odpowiedzialność karną. Sprawca świadom jest. Świadomość(element statyczny)(jej treścią jest odbicie się w postrzeganiu sprawcy znamion danego czynu jako czynu zabronionego. to będzie ponosił odpowiedzialność za swój czyn tylko wtedy. kiedy przewidziana jest karalność za nieumyślny występek(np. który odmówił wejścia do płonącego domu. Jego świadomość obejmuje cechy czynu zabronionego zwanego znamionami) 2. 9 §1 „Czyn popełniony jest umyślnie. Różne formy zarzutu: zamiar bezpośredni – nie powinieneś był chcieć zamiar ewentualny – nie powinieneś był się godzić nieumyślność – nie powinieneś naruszać reguł ostrożności/ Zarzut formułuje się zatem w postaci pewnego wyboru.Wymagamy od gwaranta aby podjął wszelkie działania zmierzające do zapobiegnięcia skutkowi nawet z narażeniem swoich dóbr osobistych. ale nie wymagamy od gwaranta aby poświęcił swoje własne życie. Mogłeś nie zabijać. mogą być popełnione jedynie umyślnie. /Strażak. i to tylko w formie zamiaru bezpośredniego. Wola(element dynamiczny)(chęć zachowania się w dany sposób) 49 . Art. występek można popełnić także nieumyślnie. Umyślność(zamiar i postacie zamiaru) Art. jeżeli ustawa tak stanowi” Jeżeli zatem sprawca popełnił zbrodnię. nie poniesie odpowiedzialności karnej za niespełnienie obowiązków na nim ciążących/ Umyślność i nieumyślność w ocenie prawnokarnej Jednym z elementów strony podmiotowej przestępstwa jest określenie czy sprawca dokonując czynu zabronionego działał umyślnie czy też nie.

sprawca zachowuje się w konkretny sposób. 278 kradzież – zamiar bezpośredni znajduje się w zespole znamion danego typu rodzajowego przestępstw/ Zamiar bezpośredni podlega zawsze najwyższej karalności./np. ale w środku jest jego rodzina. ani chce by „nie”. strzela i nie wie czy trafi) 3. że się z tym nie godził(wola sprawcy jest zawieszona do czasu wystąpienia skutków. ani nie chce by „nie” to czemu ma odpowiadać za pomocnictwo? Koncepcja Jana Waszczyńskiego Zamiar ewentualny to chcenie narażenia dobra chronionego prawem na niebezpieczeństwo oraz obojętność na to co wyniknie z takiego działania. zamiar ewentualny – godzi się/ Zamiar bezpośredni(dolus directus) Zamiar bezpośredni to odbicie w świadomości sprawcy przesłanek czynu zabronionego(tzn.Skoro istotą zamiaru jest świadomość i wola. Sprawca świadom jest nieuchronności popełnienia czynu zabronionego i na tę nieuchronność się godzi(w tym wypadku godzenie się jest równoznaczne z chceniem)np. iż jego działanie jest zabronione)/np. a świadomość jest elementem statycznym(albo sprawca jest czegoś świadom. uważa się. 2. który ani chce by „tak”. są de facto różnicami wynikającymi z woli/np. sprawca wie. choć wie. gdyż godził się na nieuchronność popełnienia czynu zabronionego/ Przestępstwa kierunkowe można popełnić tylko z zamiarem bezpośrednim/np. który chce popełnić przestępstwo jeśli zostanie ono popełnione. sprawca bije po całym ciele swoją ofiarę i chce narazić jej życie 50 . że się z tym godził. które decydują o bycie przestępstwa). że jego czyn jest przestępstwem i chce go dokonać. art. albo nie) to różnice pomiędzy poszczególnymi rodzajami zamiarów. Zamiar ewentualny(dolus eventualis) Zamiar ewentualny opiera się na godzeniu się na możliwość popełnienia danego czynu zabronionego • Świadomość – sprawca przewiduje. Wola jest zatem zawieszona. Krytyka: Koncepcji tej zarzuca się brak kryteriów według których można określić z jakim zamiarem sprawca faktycznie działał. czy jego zachowanie wypełni znamiona przestępstwa i chce tego(np. sprawca zdaje sobie sprawę. że nie jest to jego płaszcz/ Wyróżniamy 3 rodzaje zamiaru bezpośredniego: 1. jeśli nie zostało popełnione. Sprawca nie jest pewien. że popełni przestępstwo Teoria woli warunkowej(Juliusz Makarewicz) Godzenie się to chcenie warunkowe – godzi się na popełnienie czynu zabronionego ten sprawca. Sprowadza również karnistę na manowce – nie oddaje całej istoty zamiaru ewentualnego(sprawca chciał jak zabił i nie chciał jak nie zabił). Sprawca wie. zamiar bezpośredni – chce. że na pewno zginą. ale mimo to dokonuje tej zbrodni – sprawca zabija rodzinę ofiary z zamiarem bezpośrednim. gdyż jest największym zagrożeniem dla dobra chronionego prawem i jest najbardziej ujemnie oceniany ze względu na swoją społeczną szkodliwość. jeśli przestępstwo zostanie popełnione uważa się. Teoria obojętności woli(Władysław Wolter) Godzenie się to stan woli obojętnej opisany jako ani chcenie popełnienia czynu. że może dokonać czynu zabronionego • Wola – sprawca chce zachować się w określony sposób i godzi się na to. sprawca zabiera z teatru płaszcz. ani nie chcenie(działa cum dolo eventuali ten sprawca. Krytyka: (Jan Waszczyński) Jeśli przyjmiemy tą teorię niemożliwe jest racjonalne wytłumaczenie karalności pomocnictwa z zamiarem ewentualnym – skoro sprawca ani nie chce by „tak”. sprawca wysadza samochód by zabić jego kierowcę.

sporządza notatki dotyczące zabezpieczeń domu. iż sprawca przewidując możliwość popełnienia czynu zabronionego wykazał rażącą obojętność na skutki jakie może spowodować jego działanie. 51 . podjąć decyzję. które wskazują na okoliczności ważne dla określenia społecznej szkodliwości danego czynu. ale sprawca to akceptuje(uważa to jakby za „cenę” dotarcia do celu) Krytyka: Działa z zamiarem ewentualnym(umyślnie) ten kto działa akceptując możliwość popełnienia czynu zabronionego(nawet jeśli jest bardzo małe prawdopodobieństwo wystąpienia skutku)/np. potencjalny spadkobierca idzie zarażony grypą do swojego spadkodawcy żeby zakaszleć na niego. kupuje odpowiedni sprzęt i wreszcie dokonuje przestępstwa kradzieży z włamaniem). Manifestacja woli Działa z zamiarem bezpośrednim ten kto przewidując możliwość popełnienia czynu zabronionego nie uczynił niczego co byłoby manifestacją tego. Polska praktyka sądowa Sąd ustalił. za zwyczaj na skutek jakiś gwałtownych wydarzeń w otaczającej go rzeczywistości. dzieląc godzenie się na wolę narażenia i obojętność wobec skutków. o wysokim prawdopodobieństwie spełnienia się czynu zabronionego i na owe wysokie prawdopodobieństwo się godzi(postulat wprowadzenia do zamiaru ewentualnego element prawdopodobieństwa). które wskazywałoby wolę uniknięcia popełnienia czynu zabronionego) Sprawca zawsze czegoś chce. zamiar ewentualny występuje wtedy gdy sprawca zdaje sobie sprawę. a potem odchodzi od nieprzytomnej ofiary i jest obojętny. Tak jak niemalże przy wszystkich elementach natury podmiotowej należy dostosować ocenę do konkretnego sprawcy.na niebezpieczeństwo. / takie proste porównanie dla zobrazowania różnicy pomiędzy zamiarem bezpośrednim a ewentualnym: • Zamiar bezpośredni – sprawca wyrzuca ofiarę przez okno z 10 piętra • Zamiar ewentualny – sprawca zrzuca ofiarę z 10 piętra po schodach/ Inne postaci zamiaru: W dogmatyce prawa karnego wymienia się jeszcze inne postacie zamiaru. sprawca obserwuje dom ofiary. spowodować zarażenie grypą. czy ofiara przeżyje czy też nie – jeżeli np. z konkretną świadomością. przygotować się do popełnienia przestępstwa(zazwyczaj jest surowiej oceniany)/np. że nie chce by czyn zabroniony został przez niego popełniony(godzenie się to brak zachowania. a w konsekwencji śmierć spadkodawcy i szybsze wejście w posiadanie spadku – sprawca działa zatem z zamiarem ewentualnym/ Koncepcja Kazimierza Buchały Zamiar ewentualny ma miejsce kiedy sprawca przewiduje realną możliwość. więc korzysta z okazji i zabiera/ • Zamiar przemyślany(dolus praemeditatus) – sprawca miał czas żeby przemyśleć sytuację.(praktyka sądowa kładzie nacisk na wolę). że ktoś zostawił komórkę na stole i jest odwrócony. sprawca widzi. a więc mają wpływ na określenie odpowiedzialności karnej za czyn: • Zamiar nagły(dolus repentinus) – sprawca decyduje się na popełnienie czynu zabronionego pod wpływem chwili. działającego w konkretnych okolicznościach. jest to rodzaj reakcji lub wykorzystania nadarzającej się okazji(zazwyczaj oceniany łagodniej)/np. bo pozostawił poważnie pobitą ofiarę wykazując obojętność/ Krytyka:(Kazimierz Buchała) Waszczyński rozbija pojęcie zamiaru ewentualnego na dwie części. ofiara umrze po kilku godzinach w szpitalu można postawić sprawcy zarzut popełnienia zabójstwa z zamiarem ewentualnym. że cel można osiągnąć tylko poprzez stworzenie możliwości popełnienia czynu zabronionego.

• • Zamiar afektywny(dolus affectus) – Sprawca podejmuje decyzję w sposób nagły i pod wpływem silnego wzburzenia czy też silnych emocji(łagodniejsza ocena gdy jest to uczucie społecznie nienaganne np. sprawca zasnął z papierosem i spowodował pożar. że zaśnie i spowoduje pożar. że jego działanie nie doprowadzi do popełnienia czynu zabronionego(ja jestem wyjątkiem) /np. popełnia go jednak na skutek niezachowania ostrożności wymaganej w danych okolicznościach. choć elementy obu tych konstrukcji są zachowane w obecnym unormowaniu. że możliwość popełnienie tego czynu przewidywał albo mógł przewidzieć” Nieumyślność występuje wtedy i tylko wtedy. który dostał awans zamiast niego. w którym zginęli jego sąsiedzi. która była wymagana w danych okolicznościach a została naruszona(jeśli sprawca bez zamiaru dokonał czynu zabronionego. ale czyn jest dodatkowo zabarwiony chęcią zemsty/ Nieumyślność Art. gdy uprzednio wyeliminujemy umyślność sprawcy(czyn jest nieumyślny jeżeli sprawca nie ma zamiaru popełnienia czynu). Reguły ostrożności – sąd w wyroku skazującym musi wskazać jakie reguły ostrożności były naruszone przy popełnianiu czynu zabronionego. 52 . chęć zemsty) Zamiar kierunkowy. jeżeli sprawca nie mając zamiaru jego popełnienia. ale wydaje mu się. troska. Wcześniejsze kodeksy rozróżniały dwa rodzaje nieumyślności: Lekkomyślność(luxuria) – Sprawca przewidywał możliwość popełnienia czynu zabronionego(doświadczenie powszechne wskazywało. które jest dodatkowo zabarwione ze względu na przedmiot przestępstwa albo jego ofiarę(wpływ na odpowiedzialność karną jest zależny od rodzaju zabarwienia)/np. chociaż taką możliwość powinien i mógł przewidzieć/np. Do odpowiedzialności karnej za przestępstwo popełnione nieumyślnie sąd musi w wyroku wskazać: • Brak zamiaru sprawcy • Regułę ostrożności. a powinien/ Obecny kodeks karny odszedł od tego podziału na rzecz jednolitej nieumyślności. 9 §2 „Czyn zabroniony popełniony jest nieumyślnie. że większość przeciętnych obywateli popełniłaby w tym miejscu czyn zabroniony) połączona z bezpodstawnym mniemaniem. to nie poniesie odpowiedzialności karnej za nieumyślne spowodowanie śmierci/ • Sprawca przewidywał lub mógł przewidzieć możliwość popełnienia czynu zabronionego. oraz sprawca popełnił czyn zabroniony z powodu naruszenia reguł ostrożności obowiązujących w danych warunkach. który wyjechał wprost pod koła i zginął na miejscu. a surowsza ocena gdy jest to zawiść. strach. mimo. a nie naruszył żadnych reguł ostrożności to nie ma odpowiedzialności karnej)/np. Sprawca nie przewidział. Reguły ostrożności jakie naruszył sprawca muszą być odpowiednie do zaistniałej sytuacji. sprawca okrada dom kolegi z pracy. Warunkiem odpowiedzialności karnej za czyn jest nie tylko naruszenie reguły ostrożności ale również określenie czy sprawca przewidział lub mógł przewidzieć popełnienie czynu zabronionego. jeśli kierowca samochodu miał w pełni sprawny pojazd. był trzeźwy i jechał zgodnie z przepisami ruchu drogowego. kierowca tira wyjeżdża z bazy z niesprawnym układem hamulcowym. że uniknie wypadku na drodze – dam radę/ Niedbalstwo(neglegentia) – Sprawca nie przewidywał możliwości popełnienia czynu zabronionego. o szczególnym zabarwieniu(dolus coloratus) – sprawca popełnia przestępstwo. miłość. jest to nie tylko bezpośredni zamiar przywłaszczenia rzeczy. sprawca potrącił samochodem rowerzystę.

to z pewnością można było wymagać od niego więcej doświadczenia. np. kierowca samochodu dostał wiadomość. Stażystka naruszyła regułę ostrożności. Ustalenie odpowiedzialności karnej zależy od odpowiedzi na pytanie czy w danej sytuacji można było(z punktu widzenia społecznego) wymagać od sprawcy elementu. młodsza osoba jest mniej doświadczona. pytamy co było przyczyną takiego działania. kiedy trafił mu się pierwszy raz w życiu trudny przypadek sąd może uznać. wzięła pierwszą lepszą z brzegu z szafki. jest on zawsze dostosowany do konkretnej sytuacji. nie zasypiać z zapalonym papierosem) • Dotyczące pracy lub wykonywanej czynności(działanie zgodne ze sztuką(lege artis) – np. a nie odnoszenie się do abstrakcyjnej konstrukcji przeciętnego obywatela/przeciętny obywatel(reasonable person) w prawie anglosaskim – przypis autora skryptu/. nie trzaskać drzwiami. 53 . Jeśli natomiast jest to lekarz dopiero wyrabiający specjalizację. przestrzeganie przepisów ruchu drogowego) Nie ma uniwersalnego standardu ostrożności. spowodował pogorszenie stanu zdrowia człowieka. W powołanym stanie faktycznym doszło do śmierci pacjentki.Standardy ostrożności: • Dotyczące życia codziennego(np. tak jak zaleciła jej oddziałowa. Przewidywanie popełnienia czynu zabronionego lub możliwość przewidzenia Sąd oceniając możliwość przewidzenia możliwości popełnienia czynu zabronionego ocenia elementy subiektywne: • Wiek(sąd ocenia proporcję wieku do wymaganego doświadczenia. że był zbyt młody żeby przewidzieć popełnienie czynu. a osoba starsza powinna to już przewidzieć) • Wiedza(wykształcenie)(od lekarza prowadzącego operację lub kierowcy autobusu wymaga się aby posiadali odpowiednią wiedzę potrzebną do realizowania przez nich konkretnych zadań) • Doświadczenie(jest związane zarówno z wiekiem sprawcy jak i doświadczeniem w danym zawodzie czy przy pełnieniu danej funkcji. sprawca wykazał się brakiem doświadczenia – pyt. od lekarza z wieloletnią praktyką. bo jest ona od niego wymagana społecznie/np. że na danym wykładzie akurat spał/ Jeśli brak doświadczenia – Jeżeli jest to ordynator. lekarz nie może powołać się na okoliczność. nie wyrzucać niebezpiecznych przedmiotów przez okno. więc sąd może uznać. nie sprawdzając zawartości. że jego żona miała ciężki wypadek i w wyniku niezachowania bezpiecznej odległości uderzył w samochód jadący przed nim – sąd morze wziąć pod uwagę stan emocjonalny w czasie czynu) Prof. przeprowadzenie operacji w odpowiedni sposób. że nie miał możliwości przewidzenia popełnienia czynu zabronionego ze względu na brak doświadczenia. „Czy można było wymagać doświadczenia od tego sprawcy?”) Kazus 1: Lekarz w wyniku błędnie przeprowadzonego zabiegu operacyjnego. Sprawca nie może powołać się na brak wiedzy. Kulesza: Określenie czy sprawca mógł przewidzieć popełnienie czynu zabronionego w następstwie naruszenia reguł ostrożności wymaga ustalenia cech subiektywnych i dostosowania oceny do konkretnego stanu faktycznego i do konkretnej osoby(przewaga indywidualizmu. którego zabrakło(np. czy brak wiedzy? czy brak doświadczenia? Jeśli brak wiedzy – W kategoriach społecznych zawsze można wymagać od lekarza wiedzy potrzebnej do wykonywania przez niego zawodu. który pracuje w swojej specjalizacji przez 30 lat i wykazał się działaniem sprzecznym z lege artis. zaś stażystkę skazano za nieumyślne zabójstwo. który dopiero się uczy) • Stan emocjonalny i psychiczny w czasie czynu(np. Na półce znajdował się płyn nie przeznaczony do kroplówki lecz płyn służący do mycia narzędzi chirurgicznych. działanie zgodnie z zasadami bhp w miejscu pracy. Kazus 2 : Pielęgniarka oddziałowa wydała polecenie stażystce zaniesienia płynu infuzyjnego na oddział położniczy. którego nie można było wymagać od tak młodego lekarza. który w swoim życiu przeprowadził już setki operacji wymaga się większego doświadczenia od stażysty.

śmierć jednego z mężczyzn biorących udział w bójce. art. Wyróżnić można dwa rodzaje znamion jakie ustawodawca wprowadza do przestępstwa decydując o jego wyższej karalności: • Znamiona statyczne(znamię to jest spełnione już w chwili popełniania czynu)/np. a następstwo zaostrzające odpowiedzialność może być objęte zamiarem ewentualnym) /np. ale nie miała odpowiedniego doświadczenia i nie można było tego doświadczenia wymagać od stażystki(sąd powinien uwolnić ją od odpowiedzialności karnej) Natomiast siostra oddziałowa nadzorująca staż miała zarówno wiedzę jak i wymagane doświadczenie. jeżeli następstwo to przewidywał albo mógł przewidzieć” Okoliczności kwalifikujące(powodujące surowszą odpowiedzialność karną) muszą wystąpić po spełnieniu przesłanek przestępstwa i musi istnieć związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy przestępstwem. Zarzut powinien być zatem postawiony siostrze oddziałowej od której można było wymagać zapobiegnięcia popełnienia czynu zabronionego. Powstaje pytanie jak interpretować sytuacje. którą ustawa uzależnia od określonego następstwa czynu zabronionego. a dodatkowo naruszyła regułę ostrożności(powinna sprawdzić jaki płyn przyniosła stażystka). Kulesza: Sąd w podanych okolicznościach popełnił błąd. 9 §3 „Sprawca ponosi surowszą odpowiedzialność. a jego następstwem. W obrębie czynów kwalifikowanych przez następstwo wyróżnia się 3 warianty: Umyślno – umyślny(czyn umyślny + umyślne następstwo) Zarówno czyn jaki i jego następstwo musi być objęte umyślnością jako warunek zaostrzenia odpowiedzialności karnej poprzez typ kwalifikowany(przyjmuje się jednak. Art. bez względu czy sprawca zdaje sobie z tego sprawę czy też nie/ • Znamiona dynamiczne(znamiona powstają w chwili popełnienia czynu)/np. Stażystka co prawda posiadała odpowiednią wiedzę potrzebną do wykonywania zawodu i naruszyła regułę ostrożności jaką jest sprawdzenie zawartości buteleczki przed podaniem. Czyn zabroniony kwalifikowany przez następstwo Czyny zabronione kwalifikowane przez następstwo składają się ze złożonej strony podmiotowej. że podstawowe znamiona typu rodzajowego przestępstwa muszą być popełnione z zamiarem bezpośrednim. Ta konstrukcja dotyczy przede wszystkim przestępstw. kradzież mienia o znacznej wartości. Art. mienie jest znacznej wartości już w chwili czynu. a skutek decydujący o wyższej karalności wystąpił nieumyślnie. sprawca dokonuje czynu umyślnie i umyślnością musi obejmować również skutek/ Umyślno – nieumyślny(czyn umyślny + nieumyślny skutek) 54 . 182§1 zanieczyszczanie środowiska w sposób zagrażający życiu i zdrowiu wielu osób i może powodować wielkie zniszczenia w świecie przyrody(kara od 3 miesięcy do lat 5). Poprzez wprowadzanie do zespołu znamion przestępstw znamion statycznych i dynamicznych ustawodawca wprowadza konstrukcję czynów kwalifikowanych przez następstwo.Prof. kiedy sprawca dokonał czynu umyślnie. 185 Jeżeli następstwem jest zniszczenie w świecie przyrody(kara od 6 miesięcy do 8 lat) lub śmierć człowieka lub uszczerbek na zdrowiu wielu osób(kara od 2 do 12 lat) – jest to przykład przestępstwa umyślno-umyślnego. które podlegają surowszej odpowiedzialności karnej jeśli ich wystąpienie powoduje pewien określony skutek.

/Np. W Polsce nie funkcjonują obiektywne warunki wyższej karalności. ale nie wiedzieli. Sprawcy jednak nie odpowiedzą surowiej za wywołanie skutku śmiertelnego. że okoliczności występujące obiektywnie. Nieumyślno – nieumyślne(czyn nieumyślny + nieumyślne następstwo) Czyn popełniony nieumyślnie wywołuje nieumyślne następstwo. nie ma przestępstwa) 55 . /np. gdyż nie byli w stanie przewidzieć. że naruszył normę postępowania. 158§3 poniosą tylko ci sprawcy. że jeden z uczestników jest chory na hemofilię. powszechnie ścierają się najbardziej popularne teorie. 163§2 nieumyślne sprowadzenie pożaru(od 3 miesięcy do lat 5) skutkuje nieumyślnym spowodowaniem śmierci lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu wielu osób(od 6 miesięcy do lat 8). jeśli nawet stwierdzi się. 9 §3. Sprawcy umyślnie biorą udział w bójce niebezpiecznej dla zdrowia i życia. Zasada subiektywizmu przy ustalaniu winy: • Sensu stricte – sprowadza się do zarzutu winy(nie ma winy. Polski ustawodawca nie przesądził jednoznacznie o obowiązującej teorii winy. Obiektywne warunki wyższej karalności Są to okoliczności. że okoliczność kwalifikująca czyn wystąpiła należy stwierdzić czy sprawcy powinni przewidzieć i mogli przewidzieć wystąpienie tego skutku /przykładem niestosowalności obiektywnych warunków wyższej karalności jest przywołany wcześniej przykład z mężczyzną chorym na hemofilię. art. z których wystąpieniem ustawodawca wiąże surowszą odpowiedzialność karną bez względu na to czy sprawca mógł je przewidzieć czy też nie. spór toczy się również w doktrynie./ Kazus: Sprawcy brali umyślnie udział w bójce niebezpiecznej dla zdrowia i życia. którzy działali nieumyślnie powodując śmierć. który ginie w bójce oraz wykładnia art. Uczestnik ten doznał krwotoku z nosa i w obliczu niemożności jego zatamowania zmarł. natomiast następstwo danego czynu może wystąpić nieumyślnie(ale będzie powodowało surowszą odpowiedzialność karną tylko wtedy kiedy sprawca przewidział lub mógł przewidzieć powstanie skutku). pomimo. a więc poniosą odpowiedzialność karną za bójkę. ale nie za skutek śmiertelny. 1 §3 „Nie popełnia przestępstwa sprawca czynu zabronionego. na które nie rozciąga się wina sprawcy wpływają na surowszą odpowiedzialność karną. w której śmierć ponosi jeden z uczestników. jeśli nie można mu przypisać winy w czasie czynu” Wina to personalny zarzut stawiany przez sędziego konkretnemu sprawcy. 158§1 dotyczy bójki grożącej utratą życia lub zdrowia(kara do 3 lat)§3 jeśli następstwem jest śmierć człowieka(kara od 1 roku do 10 lat). to poniosą odpowiedzialność karną za zabójstwo z art. Surowszą odpowiedzialność karną z art. 148. a nie za pobicie ze skutkiem śmiertelnym. Art. Powstaje pytanie o odpowiedzialność karną. którego treścią jest stwierdzenie. Sprawcy nie realizuję więc warunków z art. że w sytuacji w której się znajdował można było od niego wymagać dochowania wierności prawu. Niemożliwe logicznie jest popełnienie nieumyślnego czynu z umyślnym jego następstwem. Wina(V element przestępstwa) Art. którą ustawa uzależnia od określonego następstwa czynu zabronionego. W tej konstrukcji sprawca przewiduje surowszą odpowiedzialność karną za nieumyślny czyn jeżeli wystąpi nieumyślny skutek.Czyn zabroniony musi być popełniony umyślnie. że po doznaniu niewielkich obrażeń(złamanie nosa w bójce – nic specjalnego) wystąpi skutek w postaci śmierci. bo jeżeli wystąpienie skutku śmiertelnego obejmowali umyślnością. 9 §3 „Sprawca ponosi surowszą odpowiedzialność. jeżeli następstwo to przewidywał albo mógł przewidzieć” Istotą obiektywnych warunków wyższej karalności jest fakt.

• Prawo karne czynu(wina czynu)/sądy odmierzają ilość „złej woli” zawartej w czynie biorąc pod uwagę te cechy sprawcy. a nie tylko przeżycia psychicznego. Ta teoria łączy w sobie ocenę(zarzut) i przedmiot tej oceny(umyślność albo nieumyślność)(ocena przebiegów psychicznych). Wina wymaga oceny czynu sprawcy z uwzględnieniem wszystkich elementów. Teoria normatywna Wina nie wyczerpuje się w samej tylko umyślności albo nieumyślności(przeżycia psychicznego). Na gruncie ewolucji teorii psychicznej zbudowano koncepcję winy umyślnej i winy nieumyślnej(lekkomyślność. /zwolennicy tej teorii uznawali karalność niedbalstwa. Teoria uznawała podział winy na: • Wina umyślna(związana z zamiarem) 56 . Winą jest zatem „zła” wola towarzysząca czynowi zabronionemu. sprawca jest winny. bo jej istotą jest nastawienie i decyzje w sytuacji i w sposób jaki jest to zabronione. sądy skupiają się na negatywnej ocenie sprawcy i jego osobowości(niezwiązanej z czynem) do określenia stopnia winy. które pozostają w związku z dokonanym czynem. że dokonał naruszenia normy(umyślnie albo nieumyślnie) mimo.• Sensu largo – okoliczności które podczas wymierzania kary wpływają na ocenę stopnia zawinienia(np. motywacja. Jeśli brak jest zamiaru to wina jest lekkomyślnością lub niedbalstwem w podejściu do czynu. teoria woli – wina realizuje się w nastawieniu do skutku czynu. niedbalstwo) Sędzia podczas oceny prawnokarnej zachowania sprawcy dekoduje to co sprawca ma w swojej świadomości i to co jest objęte jego wolą. ale na jej gruncie nie da się go logicznie uzasadnić – niekonsekwencja dogmatyczna/ • Samo nastawienie człowieka i decyzje nie mogą stanowić winy. teoria wyobrażenia – świadomość sprawcy. Kompleksowa teoria winy: Obok zarzucalności niezastosowania się do normy również umyślność albo nieumyślność(charakteryzują przeżycia sprawcy zgodnie z teorią psychologiczną). litość itp. bo jest elementem przewrotowym. iż mógł tego uniknąć. że podjęte przez niego działanie może doprowadzić do przestępnego skutku(bardziej represyjna w stosunku do teorii woli. Można postawić zarzut sprawcy. bo podstawą odpowiedzialności karnej jest już sama świadomość). silne wzburzenie. czy w danej sytuacji można było domagać się od sprawcy zachowania zgodnego z prawem. Występuje w dwóch wersjach: 1.) Ze względu na „umieszczenie” winy rozróżniamy: • Prawo karne sprawcy(wina osobowości)/głównie w systemach totalitarnych. Teorie winy Teoria psychologiczna(najstarsza) Wina to psychiczny stosunek sprawcy do czynu(powstała na gruncie klasycznej nauki prawa karnego oddzielającej stronę przedmiotową(czyn) od strony podmiotowej(wina). Zgodnie z tą teorią wina leży „w głowie” sprawcy. Krytyka: • Brak uzasadnienia niedbalstwa(brak przeżycia psychicznego. ale wymaga oceny. zatem sąd przy stawianiu oskarżenia tylko wydobywa te elementy. zarówno świadomości jak i woli w sytuacji kiedy powinno takie nastąpić) jako winy nieumyślnej. 2.

znajduje się zatem w głowie sędziego. Wina jest zatem wartościującym osądem opartym na odpowiednich przesłankach(poczytalność. Otóż wiele zależy od sytuacji motywacyjnej sprawcy w czasie dokonywania czynu zabronionego. • Motywacja in plus – motywacją jest np. Np. a mimo tej możliwości popełnił czyn zabroniony. • Motywacja przewidziana przy projektowaniu przepisu/sprawca jest obojętny wobec zagrożenia życia innego człowieka. świadomość bezprawności czynu. jej podatność na działanie przestępcze zarówno w formie umyślnej jak i nieumyślnej(odpowiedni wiek sprawcy. i tym bardziej jego zachowanie będzie adekwatne do przepisu o nieudzieleniu pomocy. Capacitas doli vel culpa – zdolność danej osoby do bycia sprawcą przestępstwa. którzy wykazują się obojętnością wobec życia bliźniego. że w danych okolicznościach można było od niego wymagać dochowania wierności prawu. Zarzucalność – elementy zarzutu winy stawianego przez sędziego sprawcy przestępstwa(w teorii normatywnej): 1. bo nigdy go nie lubił. Stwierdzenie sędziego. nie udziela mu pomocy i takie zachowanie podlega karze. dojrzałość. to wina jest negatywną oceną przebiegów psychicznych przez sędziego. gdyż nienawidzi takich ludzi albo nie udziela pomocy sąsiadowi. nienawiść /Sprawca nie udziela pomocy czarnoskóremu. Należy przyjąć. poczytalność itp. ale potem pozwala bratu umrzeć. W takich wypadkach sytuacja motywacyjna działa jeszcze bardziej na niekorzyść sprawcy. działa z premedytacja i w zamiarze bezpośrednim.) 2. a wina staje się personalnym zarzutem stawianym sprawcy. kto zostanie uznany za winnego przed sądem)/Władysław Wolter uważa. Sprawca kierował się miłością do cierpiącego brata i uszanował jego decyzję o samobójstwie z miłości i szacunku. a zatem głównie do nich kieruje ten przepis. personalny zarzut stawiany sprawcy. a nie sprawcy/ Sytuacja motywacyjna dotyczy motywacji i okoliczności w jakich sprawca dokonał danego czynu zabronionego. Skoro zatem przebiegi psychiczne dotyczą czynu. natomiast trzeci element zależy od oceny sędziego. miłość /{kazus oparty na fabule filmu „Skazany”) Sprawca miał nieuleczalnie chorego brata. nieudzielenie pomocy – ustawodawca przewidział. Taka motywacja 57 . że mógł postąpić w inny sposób. a mimo to unika odpowiedzialności karnej. Sytuacja motywacyjna – czym kierował się sprawca podczas dokonywania czynu zabronionego. Ustawodawca bowiem projektując przepis zakładał wobec jakich sprawców będzie on kierowany. zachowanie zgodnie z prawem). że na gruncie polskiego prawa karnego obecnie dominuje kompleksowa normatywna koncepcja winy z dużym „ukłonem” w kierunku czystej normatywnej koncepcji winy. Skoro czyn jest celowy i sterowany przez człowieka pozwoliło to na przeniesienie umyślności i nieumyślności do pojęcia czynu. sprawca widzi to. że koncepcja ta powinna być ograniczona przez ustawodawcę w drodze wyliczenia warunków/ Czysta normatywna koncepcja winy(nauka niemiecka): Jest ściśle powiązana z finalną koncepcją czynu(nauka niemiecka)(stanowią systemową jedność). 3. gdyż umyślność i nieumyślność są wyraźnie przeniesione do znamion czynu(znajdują się w zespole znamion typów rodzajowych przestępstw). Pytamy dlaczego sprawca zdolny dokonać przestępstwa. /Pierwsze dwa elementy są ściśle związane z osobą sprawcy i to w nim się znajdują.• Wina nieumyślna(wadliwy sposób podjęcia decyzji – negatywna ocena przebiegów psychicznych) Krytyka: • Upatrując winy w ocenie zachowania teoria normatywna przenosi winę „na zewnątrz” sprawcy • Upatrując winy w zarzucalności nie określa kryteriów wymagalności zgodnego z prawem zachowania(co narusza funkcję gwarancyjną – winny jest ten. a mimo tego naruszył normę prawnokarną. że będzie karał przede wszystkim tych. a wina stała się samym zarzutem(negatywną oceną). początkowo chce go ratować. który zażywa śmiertelną dawkę leków. • Motywacja in minus – motywacją jest np.

że studia prawnicze. z uwagi na to. natomiast §2 przewiduje. Krytycy uważają. sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary” §3 „Przepisów §1 i 2 nie stosuje się. Polski ustawodawca nie definiuje poczytalności. Nie jest normalny ten kto takie wartości odrzuca. nie wymienia żadnego katalogu anormalnych sytuacji motywacyjnych i okoliczności w których sąd mimo jawnie bezpośredniemu działaniu sprawcy nie przypisze mu winy. które decydują o uznaniu danej jednostki za normalną. wyjątkowej. Ustawodawca nie przesądza także o normie psychicznej. Prof. Teoria normatywna spotyka się z krytyką ze strony części doktryny. która potrafi nawiązać relacje z innymi jednostkami. z powodu choroby psychicznej. Podnosi się. Kulesza ma nadzieję. Okoliczności wyłączające winę Niepoczytalność Art. gdyż istnieje zagrożenie. wchodzić w interakcje społeczne i przyjmować na siebie wykonywanie ról społecznych. kto. szczególnej. że przez pięć lat uczą nie tylko wiedzy. Nie można w takim wypadku wymagać od niego dochowania wierności prawu. że godzi to w funkcję gwarancyjną. że ograniczona poczytalność nie wyłącza winy. nie mógł w czasie czynu rozpoznać jego znaczenia lub pokierować swoim postępowaniem” §2 „Jeżeli w czasie popełnienia przestępstwa zdolność rozpoznania znaczenia czynu lub kierowania postępowaniem była w znacznym stopniu ograniczona. Teoria zdolności nawiązywania relacji społecznych i wchodzenia w społecznych interakcje: Normalną jest ta jednostka. Krytyka: w takim stanie rzeczy nienormalni są wszyscy ludzie wybitni i wyjątkowi. że pozostawia ona zbyt wiele możliwości i wolności do oceny sędziemu. Krytyka: W takim wypadku przeciwnicy komunizmu w ZSRR i nazizmu w III Rzeszy byli jednostkami nienormalnymi. którzy nie odpowiadają wzorcowi przeciętnego obywatela. 58 . upośledzenia umysłowego lub innego zakłócenia czynności psychicznych. Sprawca znajdował się bowiem w sytuacji anormalnej. że dysputy na temat nieuczciwości i niesprawiedliwości sędziów będą jedynie sporami akademickimi bez odniesienia do rzeczywistości. Na tej podstawie sprawca powinien uniknąć odpowiedzialności karnej ze względu na wyjątkową sytuację motywacyjną. ale i pewnych wartości i postaw doprowadzą do tego. a sąd może w takich wypadkach zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary. gdzie ten wzorzec ukształtowany jest przez różne warunki społeczne. a ocena prawnokarna opiera się na teoriach zbudowanych przez psychologię i psychiatrię: Teoria wartości: Normalny jest ten. która nie jest moralnie negatywnie oceniana. działał z motywacją. gdy sprawca wprawił się w stan nietrzeźwości lub odurzenia powodujący wyłączenie lub ograniczenie poczytalności. z której można a contrario wyprowadzić definicję poczytalności. 31 §1 „Nie popełnia przestępstwa. Teoria przeciętności: Normalny jest ten kto odpowiada wzorcowi przeciętnego człowieka. który przyjmuje powszechnie przyjęty przez społeczeństwo system wartości. że sędziowie mogą niesłusznie uwalniać od odpowiedzialności karnej każdego przestępcę. tylko ją ogranicza. że przyszli praktycy prawa będą mieli na tyle sztywny kręgosłup moralny. które przewidywał albo mógł przewidzieć” Zgodnie z §1 niepoczytalność wyłącza winę. wskazuje jedynie na niepoczytalność.nie leżała u podstaw projektowania przepisu o nieudzieleniu pomocy.

występuje w danym zakresie przez cały czas) • Stan nieuleczalny(można częściowo usprawniać) • Może być to stan wrodzony. Kryterium psychiatryczne: W praktyce do ustalenia poczytalności powołuje się biegłego specjalistę. które wyłączają winę. który po zbadaniu sprawcy wydaje opinię. • Może być otępienie starcze powstałe na skutek mniejszego dokrwienia mózgu ze względu na wady układu krwionośnego. a następnie stan manii gdzie powstaje pragnienie gwałtownego działania wypaczone przez chorobę(tutaj najczęściej popełniane są czyny zabronione) c) Paranoja(obłęd) – omamy w czasie których sprawca rozpoznaje grożące mu niebezpieczeństwo i popełnia czyny zabronione w ataku agresji. multiplex => kilka osobowości. ale sąd.) Za choroby psychiczne nie są uznawane psychopatie! Upośledzenie umysłowe: • Element statyczny(jest albo go nie ma. podczas którego następuje znaczne otępienie przez długi okres czasu. oparte na nauce.Krytyka: Nienormalni są samotnicy.) • Można ją leczyć i uleczyć • Może mieć różne natężenie(np. głównie psychiatrii i psychologii). o którym mówi kryterium psychologiczne tzn. inne zakłócenie czynności psychicznych)(pojęcie nieprawnicze. b) Cyklofrenia(choroba maniakalno-depresyjna) – stan depresji. czy wystąpiły u niego zaburzenia psychiatryczne. dokonuje oceny jak w przypadku każdego środka dowodowego. czy też nie. to sprawca uznawany jest za niepoczytalnego i nie można przypisać mu winy w czasie czynu. 59 . d) Epilepsja e) Nerwica f) Psychozy reaktywne(długotrwały stres itp. sprawca nie miał w chwili czynu możliwości rozpoznania znaczenia czynu. że do wyłączenia odpowiedzialności karnej konieczne jest spełnienie dwóch kryteriów: • Kryterium psychiatryczne(składa się z trzech elementów: choroba psychiczna. Opinia sprowadza się do ustalenia czy wystąpił element kryterium psychiatrycznego oraz czy zaistniał stan. samotnik malarz W polskim prawie karnym przyjęto. upośledzenie umysłowe. • Kryterium psychologiczne(niemożność rozpoznania znaczenia swojego czynu lub niemożność pokierowania swoim postępowaniem)(termin prawny) Jeżeli łącznie spełnione są przesłanki z obu kryteriów. Sąd nie jest związany opinią biegłego psychiatry. zakres itp. może i musi wyciągnąć tylko sąd(to nie biegły decyduje o niepoczytalności sprawcy. którzy nie nawiązują relacji np. które na podstawie opinii biegłego dokonuje oceny poczytalności sprawcy) Choroba psychiczna: • Nie jest to definicja prawna(opiera się na psychiatrii i psychologii) • Jest zjawiskiem dynamicznym(może zmieniać swój stan. a może powstać na skutek urazu mózgu. a więc nie podlega odpowiedzialności karnej. Zatem wniosek co do okoliczności niepoczytalności. okresy choroby i remisji) a) Schizofrenia(rozpad osobowości) – Simplex => tylko dwie osobowości.

• Jeśli mógł./ To czy upośledzenie umysłowe stanowi okoliczność wyłączającą odpowiedzialność zależy również od powagi naruszenia. ale co do zasady nie jest okolicznością wyłączającą winę. jeśli zabierze cudzą rzecz znalezioną. Alzheimer) • Choroby spowodowane używkami(np. Idiotyzm(najpoważniejszy)[IQ poniżej 20] – jest to okoliczność wyłączająca czyn. ale odpowie za zabójstwo/ Inne zakłócenie czynności psychicznych: • Psychopatie(powodują zakłócenie sfery emocjonalnej. czy z powodów wymienionych w kryterium psychiatrycznym sprawca był w stanie rozpoznać znaczenie swojego czynu lub pokierować swoim postępowaniem: • Jeśli nie mógł – brak winy. / Jednak Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) wskazała na konieczność zmiany tej terminologii. nie ma nic wspólnego z upiciem fizycznym. 3. woluntatywnej i sfery popędów. 2. dlatego też obecnie używa się określeń: głębokie upośledzenie. ale sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary. masowe akcje przeciw Cyganom inspirowane przez system/ Poddanie się instynktowi stadnemu nie ma wpływu na odpowiedzialność karną! Kryterium psychologiczne(pojęcie prawne): Niezdolność rozpoznania znaczenia swojego czynu lub niemożność pokierowania swym postępowaniem(jeżeli osoba jest niezdolna do rozpoznania znaczenia swojego czynu to nie jest też zdolna pokierować swym postępowaniem). Członkowie partii tracą podmiotowe myślenie na rzecz adoracji przywódcy(Stalina. a w konsekwencji czy może wyłączyć poczytalność sprawcy czynu zabronionego. imbecylizm(średni)[IQ od 20 do 34] – Wyłączenie winy sprawcy. Kulesza dowcipnie proponuje nazwę omamica emocjonalna/ Psychoza wyindukowana – zakłócenie czynności psychicznych wytworzone na podstawie oddziaływania otoczenia. ale był w tym ograniczony – ograniczona wina. znaczące upośledzenie. • Choroby wieku starczego(np. gdyż powyższe terminy weszły do języka codziennego jako terminy znieważające. gdyż sprawca ze względu na upośledzenie nie jest w stanie poddać swoich zachowań kontrolnej funkcji umysłu. lekko upośledzony nie zostanie oskarżony o kradzież. ale nie umie zapanować nad patologiami innych sfer. Pojawia się w społeczeństwach opartych na władzy totalitarnej. że tak nie wolno. a duża agresja. Hitlera)/np. Sąd ocenia. Głuptactwo. jeśli ograniczenie było znaczne. bo nie będzie wiedział. jeśli czyn zabroniony został popełniony w okresie remisji kiedy osoba była zdolna rozpoznać znaczenie swojego czynu i pokierować swoim postępowaniem/ 60 . ale bardzo wpływa na psychikę sprawcy) • Pomroczność jasna Doktryna prowadzi spór czy hipnoza może być traktowana jako zakłócenie czynności psychicznych. • Jeśli mógł – bez względu na spełnieniu przesłanki psychiatrycznej sprawca odpowie karnie za czyn(np. lekkie itp. wyłączenie odpowiedzialności karnej.Wyróżnia się 3 najważniejsze stopnie niedorozwoju(terminologia łacińska): 1. /np. gdyż nie jest on w stanie rozpoznać znaczenia swojego czynu i pokierować swoim postępowaniem. ale żeby można było ją zakwalifikować jako okoliczność ograniczającą poczytalność. Wątpliwości budzi również miłość. Debilizm(lekki)[IQ 35 – 50] – ogranicza poczytalność sprawcy. upojenie patologiczne – mała ilość alkoholu. przestępstwo popełnione przez osobę chorą psychicznie w czasie remisji)/może paść pytanie: Czy osoba chora psychicznie może popełnić przestępstwo i iść odbyć karę pozbawienia wolności? Tak. Psychopatia nie upośledza intelektu) Sprawca jest świadom czynu i jego znaczenia. podlega odpowiedzialności karnej. to należałoby ją uznać za chorobę /prof.

zarządzenie nie może być wydane po upływie 5 lat od zwolnienia z zakładu” Warunki umieszczenia sprawcy w szpitalu psychiatrycznym(muszą być spełnione łącznie): • Popełnienie przez sprawcę czynu zabronionego o znacznej społecznej szkodliwości • Zachodzi wysokie prawdopodobieństwo. 31 § 1. popełnił czyn zabroniony o znacznej społecznej szkodliwości i zachodzi wysokie prawdopodobieństwo. upośledzeniem umysłowym lub uzależnieniem od alkoholu lub innego środka odurzającego. natomiast zdolność do rozpoznania znaczenia swojego czynu lub pokierowania swoim postępowaniem nie była wyłączona. 2b) obowiązek powstrzymania się od przebywania w określonych środowiskach lub miejscach. leczeniem. 93 „Sąd może orzec przewidziany w tym rozdziale środek zabezpieczający związany z umieszczeniem w zakładzie zamkniętym tylko wtedy. 93. przed orzeczeniem tego środka sąd wysłuchuje lekarzy psychiatrów oraz psychologa” Art. który ma dużą szkodliwość społeczną.Reakcja sądu na czyn zabroniony w oparciu o opinię biegłego. że sprawca ponownie dokona czynu zabronionego. które może później uchylić jeśli ustała przyczyna ich ustanowienia. edukacją małoletnich lub z opieką nad nimi. która stwierdza niepoczytalność sprawcy. jeżeli jego dalsze pozostawanie w zakładzie nie jest konieczne” §3 „Sąd może zarządzić ponowne umieszczenie sprawcy określonego w § 1 w odpowiednim zakładzie psychiatrycznym. 94 §1 „Jeżeli sprawca. 4) przepadek . gdy jest to niezbędne. 61 . 39 „Środkami karnymi są: 1) pozbawienie praw publicznych. a jedynie ograniczona. 5) obowiązek naprawienia szkody. 3) zakaz prowadzenia pojazdów. Czas pobytu w szpitalu lub innym ośrodkiem nie jest określany z góry. 8) podanie wyroku do publicznej wiadomości. gdy sprawca spełnił któryś z elementów kryterium psychiatrycznego. Sąd przy orzeczeniu niepoczytalności może również zasądzić zakazy i nakazy. 6) nawiązka. sąd orzeka zwolnienie sprawcy. Art. może polegać na zastosowaniu środka zabezpieczającego w postaci umieszczenia sprawcy w zakładzie psychiatrycznym: Art. 2a) zakaz prowadzenia działalności związanej z wychowaniem. jeżeli przemawiają za tym okoliczności wymienione w § 1 lub w art. że popełni taki czyn ponownie.” Poczytalność ograniczona Poczytalność ograniczona występuje. sąd orzeka umieszczenie sprawcy w odpowiednim zakładzie psychiatrycznym” §2 „Czasu pobytu w zakładzie nie określa się z góry. aby zapobiec ponownemu popełnieniu przez sprawcę czynu zabronionego związanego z jego chorobą psychiczną. sąd orzeka o zwolnieniu sprawcy jeśli jego pobyt w takiej placówce nie jest dłużej konieczny. zakaz kontaktowania się z określonymi osobami lub zakaz opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu. wykonywania określonego zawodu lub prowadzenia określonej działalności gospodarczej. 7) świadczenie pieniężne. 2) zakaz zajmowania określonego stanowiska. w stanie niepoczytalności określonej w art.

bo jak mógł realizować zamiar popełnienia przestępstwa w takim stanie? Koncepcja pełnego upicia oparta na rauschdelikt – nauka niemiecka(Vollrausch) art. gdyż wykazał rażącą lekkomyślność. podejmuje ją na podstawie opinii biegłego. że nie pamięta w ogóle bójki – przypis autora skryptu oparty na komentarzu z ćwiczeń/ Actio libera in causa (skarga wolna w przyczynie): Przyjmowana przez polski k. Konstrukcje sformułowane przez doktrynę są bardziej uzasadnieniem karalności tych czynów ze względu na ich społeczną szkodliwość niż podstawą do ich karania. • Czyny nieumyślne – pijany kierowca powoduje wypadek w którym ginie jedna osoba. Krytyka: Koncepcji często zarzucano brak konsekwencji. 323niemiecki k. koncepcja broniona przez Juliusza Makarewicza. 62 . /Odpowiedzialność karna za czyny popełnione w stanie odurzenia alkoholowego odbiegają od klasycznego pojęcia winy zawartego w §1 k. z 1932 r. Można założyć. upicie fizjologiczne). że sprawca w celu popełnienia przestępstwa wprawiał się w stan odurzenia alkoholowego aż do takiego stopnia. Sprawca nie miał zamiaru popełnienia czynu wcześniej. może jedynie w wypadkach kiedy ograniczenie było znaczne zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary. ponieważ z powodu rauschu. ale nie może całkowicie uwolnić sprawcy od odpowiedzialności karnej. Trudno jest bowiem uznać. w którym się znajdował nie można mu przypisać winy” 2. Odpowiedzialność karna za czyn popełniony w stanie odurzenia lub nietrzeźwości Problem odnosi się do sytuacji w której sprawca jest odurzony alkoholem w takim stopniu. by wprawić się w stan braku świadomości i wyrzuca dziecko przez okno. odpowie za zabójstwo w formie umyślnej. że nie jest w stanie rozpoznać znaczenia swojego czynu lub pokierować swoim postępowaniem(tzw. „Kara nie może być jednak surowsza aniżeli. Sytuacja taka z jednej strony jest znaczącym ograniczeniem poczytalności sprawcy. że niemalże wyłączał poczytalność. Ustawodawca zawsze starał się uzasadnić penalizację czynów dokonanych w stanie silnego upojenia alkoholowego. natomiast od strony szkodliwości społecznej nie można sobie pozwolić na to. ale odpowie za czyn w formie nieumyślnej. choć czasem odbiegało to pojęcia winy. W tym celu łyka odpowiednie pigułki psychotropowe.. że przy czynie popełnionym w stanie bardzo silnego upojenia mamy niemalże do czynienia z elementami obiektywnej odpowiedzialności karnej niezależnej od winy(stricte liability w krajach anglosaskich) Trudno bowiem przypisać kompletnie pijanemu sprawcy winę za pobicie ze skutkiem śmiertelnym jeśli był tak pijany.k.k. ta którą zagrożony jest czyn faktycznie popełniony przez sprawcę działającego w stanie rauschu” Sama koncepcja zwana jest jako rauschdelikt. by była łagodniej traktowana przez ustawodawcę. Sprawca odpowiadał za czyn popełniony w stanie upojenia jeśli w momencie pełnej poczytalności powziął zamiar popełnienia czynu zabronionego i w tym celu wprawił się w stan odurzenia. czyli przestępcze upicie. „Kto wprawia się umyślnie lub nieumyślnie za pomocą alkoholu lub innych środków odurzających w stan upicia (rauschu) .§2 zakłada milcząco wystąpienie przesłanek psychiatrycznych z §1 !!! Do oceny sądu należy w jakim stopniu była ograniczona zdolność sprawcy do rozpoznania znaczenia swojego czynu lub pokierowania swoim postępowaniem. za który nie może być ukarany. 1. Koncepcja ta dopuszczała karalność za czyny popełnione w stanie upojenia alkoholowego zarówno w formie umyślnej jak i nieumyślnej: • Czyny umyślne – matka postanawia zabić własne dziecko.k. podlega karze pozbawienia wolności do lat 5 lub karze grzywny jeżeli w tym stanie popełnia czyn zabroniony.

Rozkaz wydany przez starszego stopniem do podległego żołnierza jeżeli prowadzi do dokonania czynu zabronionego nie wyłącza bezprawności! Rozkaz nie jest prawem dla żołnierza dlatego też nie wyłącza bezprawności. który faktycznie popełnił. że w tym stanie popełni czyn zabroniony. a mógł to przewidzieć lub przewidywał. może jedynie wyłączyć winę. gdy sprawca wprawił się w stan nietrzeźwości lub odurzenia powodujący wyłączenie lub ograniczenie poczytalności. że dla odpowiedzialności karnej sprawcy niepoczytalnego z powodu odurzenia alkoholem nie ma znaczenia czy wprowadzający się w stan odurzenia przewidywał albo mógł przewidzieć. czyli chorobliwa reakcja człowieka na niewielką dawkę alkoholu. jeśli spożyje go ponownie). Sąd bada w takiej sprawie tylko czy sprawca znał działanie tego środka lub powinien je znać i przewidział lub mógł przewidzieć. najczęściej w postaci zaatakowania innej osoby. ani o nadzwyczajnym złagodzeniu kary. który dokonuje je na rozkaz żołnierza wyższego stopniem. Znaczenie ma tylko to czy przewidywał albo mógł przewidzieć to. Reakcja patologiczna występuje po spożyciu niewielkiej ilości alkoholu np. Do objaw zewnętrznych należy zaliczyć przede wszystkim. zaś po przebudzeniu nie pamięta nic.(nie może się jednak powołać na upicie patologiczne ten. że pod wpływem tego środka człowiek traci zdolność oceny swojego postępowania. Rozkaz Problem rozkazu dotyczy czynów zabronionych popełnionych przez żołnierza w czynnej służbie wojskowej. 50 ml wódki 40%. że wprowadzenie się w stan odurzenia spowoduje utratę zdolności rozpoznania znaczenia czynu i kierowania swym postępowaniem lub zdolność tą będzie miał ograniczoną. że tak zareaguje na alkohol. nie można do niego zastosować przepisów ani o wyłączeniu winy. Dokonuje czynu zabronionego. silne. Po tej okoliczności zapada w długi sen. „upicie patologiczne”. 31§3 wynika. że wprowadził się w stan odurzenia. Jeżeli czyn zabroniony objęty jest karą niższą niż rauschdelict stosuje się karę niższą przewidzianą za ten czyn!!! Koncepcja winy na przedpolu(obecnie stosowana w Polsce): art. która to reakcja powoduje utratę zdolności rozpoznawcze czynu i kierowania swym postępowaniem. czy sprawca był odurzony w czasie czynu też nie. Karzemy go za fakt upicia i w tym stanie dokonanie czynu zabronionego. za który nie może być oskarżony gdyż nie można mu przypisać winy w chwili popełnienia czynu. Sąd uwolni tylko takiego sprawcę. wręcz „fontannowe” pocenie się sprawcy. kto już wcześniej wprawił się w taki stan i wiedział. W praktyce sprawca nie poniesie odpowiedzialności karnej jedynie za tzw.Sprawca ponosi odpowiedzialność karną za to. w którym to stanie popełnił jakikolwiek czyn zabroniony. Upojenie patologiczne występuje bardzo rzadko i tylko u osób nie uzależnionych od alkoholu. nie mających częstego kontaktu z alkoholem. 63 . gdyż przewidywana jest odpowiedzialność karna w takim samym zakresie. pierwszy raz wprowadził się w stan upojenia i działania tego nie przewidział i nie mógł przewidzieć. które przewidywał albo mógł przewidzieć. Na gruncie tej teorii bez znaczenia dla odpowiedzialności karnej jest.31 §3 „Przepisów § 1 i 2 nie stosuje się. Z treści komentowanego art. Odpowiedzialność występuje za popełnienie czynu zabronionego w stanie odurzenia. który udowodni(co jest niemalże niemożliwe) że nie zna działania alkoholu. a sprawca działa w stanie podobnym do paranoi. w który to stan sprawca wprawił się świadomie lub nieświadomie.” Sprawca odpowiada za czyn.

dopuszcza się zabójstwa[…] 4) ludności cywilnej obszaru okupowanego[…]” Jest to zarówno czyn zabroniony w myśl polskiego prawa karnego jak i wiążących Polskę umów międzynarodowych takich jak: 64 . politycznej lub religijnej). /np. który dopuszcza się czynu zabronionego będącego wykonaniem rozkazu. jest bezrozumny. dowódca rozkazuje użycie w transporcie jakiegoś pojazdu opancerzonego. iż odmowa wykonania rozkazu byłaby równoznaczna ze śmiercią. Jednak ponosi odpowiedzialność karną ten kto działa z zamiarem popełnienia przestępstwa toteż sprawcy często powołują się na SWK.k.W kwestii rozkazu jako okoliczności wyłączającej winę powstały dwie rywalizujące teorie: Teoria ślepych bagnetów Żołnierz podwładny jest tylko narzędziem realizującym wolę rozkazodawcy. W historii nie jest znany jednak ani jeden przypadek żeby odmawiający rozkazowi popełnienia zbrodni został dotknięty bezpośrednim zagrożeniem życia. 334 §1 „Nie popełnia przestępstwa określonego w art. który odmawia wykonania rozkazu polecającego popełnienie przestępstwa albo nie wykonuje go” W procesach zbrodniarzy wojennych XX wieku często powołują się oni na wykonywanie rozkazu. czy w takiej sytuacji może prowadzić taki pojazd czy też jest to zabronione/ Unormowanie polskie: Art. wykonuje bezwzględnie rozkaz przełożonego. toteż nie ponosi odpowiedzialności karnej za czyn będący treścią rozkazu z powodu braku winy. że wykonując rozkaz umyślnie popełnia przestępstwo” Sprawca nie ponosi odpowiedzialności karnej za czyn zabroniony będący przedmiotem rozkazu. W wypadku incydentu w Nangar Khel sprawcy mogą być oskarżeni: [oskarżenie]Podwójna bezprawność: Art. [ zabójstwo ludności cywilnej niezgodne z prawem międzynarodowym] §1 „Kto naruszając prawo międzynarodowe. Sprawa Nangar Khel: W sytuacji kiedy popełniono zbrodnię wojenną działa zasada aut dedere aut punie(wydaj albo ukarz) Podczas polskiej misji w Afganistanie żołnierze ostrzelali afgańską wioskę Nangar Khel gdzie zginęło kilku cywili. /np. chyba. a więc starają się uniknąć odpowiedzialności karnej. żołnierze wykonują ten rozkaz. 318 „Nie popełnia przestępstwa żołnierz. Art. natomiast żołnierze są wolni ze względu n a brak winy/ Teoria myślących bagnetów Obowiązkiem żołnierza jest refleksja prawna nad treścią rozkazu. jeśli nie popełnił tego czynu umyślnie(zarówno z zamiarem bezpośrednim jak i ewentualnym). Media niesłusznie rozpowszechniały wiadomość. 343 żołnierz. że zostali oni oskarżeni o ludobójstwo(jest to zupełnie inna kwalifikacja prawnokarna. ludobójstwo dotyczy mordowania w celu wyniszczenia grupy etnicznej. Natomiast poniesie odpowiedzialność karną jeśli umyślnie popełni przestępstwo. że samochód nie posiada świateł drogowych. dowódca w czasie ćwiczeń wydaje rozkaz podpalenia okolicznej wioski pełnej ludności cywilnej dla podniesienia realizmu manewrów. twierdząc. ale żołnierz twierdzi. toteż ponosi on odpowiedzialność karną za treść rozkazu jeżeli jest to czyn zabroniony. Odpowiedzialności karnej podlega dowódca. więc musi się skontaktować z prawnikiem. 123 k.

albo też w ogóle nie dotyczy jego działania. że staje się on nieistotny w ocenie prawnokarnej. któremu swojemu działaniu przypisywał w świadomości wywołanie skutku w postaci śmierci. kiedy to na skutek błędu sprawcy podejmują działanie. gdy tożsamość ofiary wchodzi w zespół znamion danego typu rodzajowego przestępstw. Error in personam(błąd co do osoby) – sprawca oddaje strzał aby zabić osobę A. Może wystąpić w dwóch postaciach(albo w obu naraz): • Nieświadomość – sprawca nie jest świadom jakiegoś elementu. Następnie wrzucił ciało do wody. ale okazuje się. a dokładniej. 148§2 (kto zabija człowieka) Błąd co do tożsamości ofiary nie wpłynie na zakres odpowiedzialności karnej. a odbiciem tej rzeczywistości w świadomości sprawcy. to znaczy. 226] ale za zniewagę [Art. Error in faciendo(błąd co do sposobu działania) – Sprawca błędnie przypisuje skutek jakiejś części swego działania choć w rzeczywistości ten skutek jest spowodowany innym działaniem sprawcy/np. W praktyce występują często sytuacje. a potem okazuje się. bez względu na to. Na gruncie dogmatyki prawa karnego wyróżnia się zatem: • Błędy istotne – wpływają na odpowiedzialność karną sprawcy • Błędy nieistotne – pozostają bez wpływu na ocenę prawnokarną czynu sprawcy Błędy nieistotne: Błędy nieistotne nie wpływają na ocenę prawnokarną zachowania sprawcy. uczestnik polowania słyszy ruch w krzakach i błyska mu kawałek brązowego futra. że na skutek błędu zabił kobietę w futrze zbierającą grzyby – czy sprawca poniesie odpowiedzialność karną za zabójstwo?” Nie wszystkie jednak momenty. choć nie istnieje on obiektywnie w rzeczywistości. mogą wystąpić w formie nieświadomości. 216]. sprawca bez względu na to jaką tożsamość miała ofiara odpowie za zbrodnię morderstwa z art. Sprawca w takim wypadku nie odpowie za zniewagę urzędnika[Art. że strzela do dzika. kiedy można złagodzić ocenę prawnokarną takiego zachowania lub nawet nie przypisać odpowiedzialności karnej za czyn zabroniony popełniony w warunkach błędu z powodu braku winy po stronie sprawcy. 2. a okazuje się. w których świadomość sprawcy rozmija się z obiektywną rzeczywistością traktowane są jako błąd w rozumieniu prawnokarnym. błąd jest na tyle nie dotyczy zawartości kryminalnego bezprawia działania sprawcy. sprawca bił swoją ofiarę do utraty przytomności i był pewien.• • Konwencja dotycząca praw i zwyczajów wojny lądowej (1907) IV Konwencja genewska o ochronie osób cywilnych podczas wojny(1948) Błąd Błąd to rozbieżność pomiędzy rzeczywistością. że to urzędnik. który obiektywnie występuje w rzeczywistości • Urojenie – sprawca wyobraża sobie w swojej świadomości. 65 . a zabija B). którego nie podjęliby gdyby nie znajdowali się w błędzie. że to był zwykły petent. Sekcja zwłok wykazała. Problem polega na wyznaczeniu granicy odpowiedzialności karnej dla takich osób. że istnieje pewien element. Zdarzają się bowiem sytuacje kiedy. oddaje strzał w tamtym kierunku sądząc. Jest to błąd nieistotny dla oceny prawnokarnej. sprawca znieważa w ZUSie jakiegoś człowieka myśląc. że to nie A tylko B i w efekcie sprawca zabija B/chciał zabić A. ze ofiara już nie żyje. że można popełnić to przestępstwo tylko na określonej osobie/np. że bezpośrednią przyczyną śmierci było utonięcie. Np. • WYJĄTEK: Błąd co do osoby będzie miał znaczenie wtedy. urojenia lub w obu formach jednocześnie: 1. W tym stanie rzeczy błąd będzie istotny(błąd co do faktu). Pozostaje to bez wpływu na odpowiedzialność karną sprawcy. gdyż zrealizował on przesłanki przepisu kto zabija człowieka.

ale nie trafia i w efekcie powoduje ciężki uszczerbek na zdrowiu siedzącego obok B/ W tym stanie rzeczy dochodzimy do wniosku. /np. podczas gdy powinien tego błędu uniknąć/ np. gdyż trudno sobie wyobrazić dogmatycznie poprawne uzasadnienie do argumentacji: „Wysoki sądzie. że byłem w błędzie” – przypis autora skryptu” 4. że był w błędzie. sprawca strzela do A z zamiarem zabicia. a zabija siedzącego obok B. a właściwie o braku możliwości przypisania mu zamiaru(bo jeżeli miał mylne wyobrażenie o rzeczywistości. Art. ona powołuje się na błąd co do kontratypu. bo bez względu na zboczenie działania dokonał on zabójstwa. jest więc winny temu. 11§1 jeden czyn możne stanowić tylko jedno przestępstwo. Abberatio ictus(zboczenie działania) – Występuje wtedy i tylko wtedy. bo pistolet był na pierwszy rzut oka zabawkowy i kapała z niego woda – powinna to zauważyć” Niezawiniony – sprawca w sposób niezawiniony znajdował się w błędzie. a. Jednak zgodnie z Art. 11 §2 „Jeżeli czyn wyczerpuje znamiona określone w dwóch albo więcej przepisach ustawy karnej. stan emocjonalny sprawcy – Sprawca znajduje się w błędzie co do swojego stanu emocjonalnego. która jest atrapą. Nie jest to błąd w rozumieniu prawa karnego. ale teraz doszedłem do wniosku.3. kasjerka oddaje pieniądze bandycie grożącemu jej bronią. ale jest wierną repliką autentycznej broni i kasjerka nie mogła się domyślić. że jest fałszywa. Samo stwierdzenie błędu nie wystarczy do uwolnienia od odpowiedzialności karnej. a więc nie jest też błędem nieistotnym! Błędy istotne: Błędy istotne. Błąd: • • Świadomy – sprawca zdaje sobie sprawę. Sprawca strzela do A. Ponieważ czyn może stanowić tylko jedno przestępstwo. Błąd co do znamion podmiotowych charakteryzujących np. należy jeszcze ocenić czy błąd był usprawiedliwiony czy też nie. gdyż sprawca zdaje sobie sprawę z różnicy pomiędzy jego świadomością a rzeczywistością!!! Nieświadomy – jeżeli zakwalifikujemy jakąś okoliczność jako błąd w rozumieniu prawa karnego zawsze mówimy o nieświadomości sprawcy. Sprawca chciał dokonać morderstwa na A. w chwili kiedy dokonywałem zabójstwa eutanatycznego wydawało mi się. gdy skutek zamierzony i niezamierzony mają inną kwalifikację stosują się zasady dotyczące zbiegu przepisów ustawy(o czym mowa dalej – przypis autora skryptu) Takie działanie nie będzie więc traktowane jako abberatio ictus. Sprawca wywołuje inny skutek niż zamierzony. zatem sprawca odpowie jedynie za zabójstwo. w pewien sposób wpływają na ocenę prawnokarną takiego zachowania. to odpada z zamiaru świadomość – zamiar to świadomość i wola) Zawiniony – okoliczności towarzyszące czynowi nie usprawiedliwiają sprawcy w jego błędnym przekonaniu. iż sprawca dokonał dwóch przestępstw: usiłowanie zabójstwa A i dokonanie zabójstwa B. Tylko taka sytuacja jest oznaczana mianem abberatio ictus! 2. Sprawca wywołuje inny skutek niż zamierzony. ale podlegający takiej samej klasyfikacji prawnokarnej. w takim wypadku sprawca nie poniesie odpowiedzialności karnej. ale błąd był nieusprawiedliwiony. a wywołał inny skutek. Art. że byłem pod wpływem żalu. morderstwo na B. nie ma to wpływu na ocenę prawnokarną /moim zdaniem nie można tutaj w ogóle mówić o błędzie. co usprawiedliwia jego zachowanie w danych okolicznościach. więc jej błąd jest usprawiedliwiony/ 66 • • . ale ich ocena prawnokarna jest różna. kasjerka oddała pieniądze bandycie. że sprawca swoim zachowaniem dokonał dwa przestępstwa: usiłowanie zabójstwa A i ciężki uszczerbek na zdrowiu B. to w wypadku. że jest w błędzie. ale o takiej samej prawnokarnej ocenieni/np. gdy działanie sprawcy wywołuje skutek różny od zamierzonego. jeśli zostaną stwierdzone po stronie sprawcy podczas procesu sądowego. sąd skazuje za jedno przestępstwo na podstawie wszystkich zbiegających się przepisów” W przypadku abberatio ictus należy wyraźnie rozróżnić dwie sytuacje: 1. 11 §1 „Ten sam czyn może stanowić tylko jedno przestępstwo” b. który groził jej pistoletem na wodę. ale w ocenie prawnokarnej oba skutki(zamierzony i niezamierzony) mają taką samą kwalifikację/ W pierwszym momencie wydawałby się mogło. /np.

O tym czy błąd jest usprawiedliwiony czy tez nie decyduje sąd biorąc pod uwagę obiektywne kryterium jakim jest uśrednione pojęcie oparte na doświadczeniu. 28 §1 „Nie popełnia umyślnie czynu zabronionego. /np. że zbrodnię można popełnić tylko umyślnie. KAZUS 1: Myśliwy na polowaniu oddaje strzał do dzika biegnącego po polu. że zachodzi okoliczność stanowiąca znamię czynu zabronionego. 8 k. Skoro więc art. Ponieważ nie można popełnić przestępstwa kradzieży nieumyślnie.k. oddając strzał z broni palnej. ze jest w błędzie czy też nie. natomiast przedmiotem przestępstwa może być w tym wypadku jedynie osoba ludzka. Jeśli ustawa karna nie przewiduje nieumyślnego występku zgodnego z działaniem sprawcy działającego w błędzie co do faktu. to będzie on uwolniony od odpowiedzialności karnej ze względu na brak winy. • Błąd nieusprawiedliwiony – jeśli dany rodzaj przestępstwa przewiduje formę nieumyślną to sprawca odpowie za czyn w formie nieumyślnej. 148 §1 przewiduje odpowiedzialność karną dla tego kto zabija człowieka. 148§1. ze można mu przypisać winę w czasie czynu i gdy naruszył regułę bezpieczeństwa(gdy spełni kryteria dla przestępstwa w formie nieświadomej). to dedukujemy. Jeśli więc sprawca był w błędzie co do swego celu. Sprawca zdecydowanie zrealizował znamię czasownikowe zabija. po czym okazuje się. aby błąd był usprawiedliwiony. ze to jego. Konsekwencji przyjęcia danej oceny są różne: • Błąd usprawiedliwiony – nie ma odpowiedzialności karnej bez względu na to czy przestępstwo przewiduje formę nieumyślną czy też nie. gdyż jest konstytutywny dla odpowiedzialności karnej/ Pozostając w istotnym błędzie sprawca nie może popełnić czynu w formie umyślnej. przewiduje. Ustawodawca nie wymaga tutaj tego. że jego działanie w warstwie obiektywnej rzeczywistości realizuje znamiona przestępstwa. jeżeli zatem istnieje wariant nieumyślny danego przestępstwa. to sprawca nie poniesie odpowiedzialności karnej” Taka sytuacja występuje gdy sprawca nie jest świadom. czy błąd w którym znajdował się sprawca jest istotny czy też nie /art. Błąd co do ustawowych znamion(Error facti – błąd co do faktu) Art. że ten dzik to człowiek kradnący z pola ziemniaki ubrany w futro. A contrario należy stwierdzić. mężczyzna wracający z teatru zabrał cudzy płaszcz myśląc. który dopuszcza się czynu w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu. czy można było wymagać od sprawcy żeby się zorientował. Czy sprawca poniesie odpowiedzialność karną?” Najpierw badamy. jeśli zostanie wykazane. a więc jeśli ustawa karna nie przewiduje penalizacji danego czynu w postaci nieumyślnej. a odpowiedzialność karną może ponieść jedynie. jeśli zrealizował swym zachowaniem znamiona nieumyślnego występku. ale uwalnia od odpowiedzialności tylko za czyn umyślny. kto pozostaje w błędzie co do okoliczności stanowiącej jego znamię” §2 „Odpowiada na podstawie przepisu przewidującego łagodniejszą odpowiedzialność sprawca. a działanie sprawcy spełni wymagania odpowiedzialności za przestępstwo nieumyślne(niezachowanie ostrożności) to sprawca odpowie za czyn w wariancie nieumyślnym. od którego taka łagodniejsza odpowiedzialność zależy” Sprawca znajdujący się w błędzie nie odpowiada za czyn umyślny. to sprawca uniknie odpowiedzialności karnej. że musi istnieć nieumyślny wariant czynu zabronionego aby można było mówić o odpowiedzialności karnej osoby działającej w błędzie co do faktu!!! 67 . to jest to błąd istotny. który ginie na skutek postrzału. że sprawca nie mógł popełnić zbrodni z art.

Obok umyślnego wariantu przestępstwa w ustawie karnej penalizowany jest także wariant nieumyślny. to jest czy naruszył regułę ostrożności: • Sprawca nie naruszył reguł ostrożności – nie poniesie odpowiedzialności karnej. 3. ofiara powiedziała „zabij mnie a sobie nie przypomnę” a sprawca potraktował to jako żądanie i był pełen współczucia wobec słabej pamięci ofiary] to sprawca poniesie odpowiedzialność karną za czyn w wariancie podstawowym/ Błąd co do znamienia kontratypu(Error facti – błąd co do faktu) Art. jeśli nie widzi się jego głowy. obrona konieczna – sprawca uroił sobie nieistniejący zamach ze strony napastnika(który napastnikiem de facto nie jest). podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5” Skoro więc myśliwy wywołał skutek w postaci śmierci człowieka. sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary” Błąd co do kontratypu odnosi się tylko i wyłącznie do kontratypu istniejącego w systemie prawa karnego. Sprawca naruszył tę regułę. że ofiara wcale nie żądała uśmiercenia. to można było od niego wymagać zarówno wiedzy jak i odpowiedniego doświadczenia toteż poniesie odpowiedzialność karną/ Odpowiedzialności karnej za czyn popełniony w warunkach błędu co do ustawowych znamion przestępstwa podlega sprawca. 29 „Nie popełnia przestępstwa. Występuje w sytuacji kiedy sprawca uroił sobie. bezpośredniości. kto dopuszcza się czynu zabronionego w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu. że zniszczył on nie swój samochód lecz cudzy. Sprawca naruszył reguły ostrożności. 2. a potem okazało się. który znajdował się w błędnym mniemaniu. jeżeli błąd sprawcy jest nieusprawiedliwiony. że błąd sprawcy był usprawiedliwiony[np. Na podstawie §2 powołanego przepisu łagodniejszą odpowiedzialność karną poniesie ten sprawca. że koszt naprawy będzie wielokrotnie przekraczał wartość samochodu. Sprawca nabył samochód na giełdzie po okazyjnej cenie. ze próbowała złapać powietrze] to sprawca poniesie łagodniejszą odpowiedzialność karną. to sprawca nie poniesie odpowiedzialności karnej/ Odnośnie spowodowania skutku śmiertelnego istnieje jednak występek w formie nieumyślnej: Art. Okazało się. /np. Omawiany artykuł dotyczy błędu co znamienia stanowiącego kontratyp. /Sprawca zabił chorego mężczyznę pod wpływem współczucia i na jego żądanie. rzeczywistości zamachu/ 68 . ofiara kiwnęła głową na pytanie sprawcy i ponagliła go ruchami ręki. a w rzeczywistości tak nie jest. 155 „Kto nieumyślnie powoduje śmierć człowieka. jeśli zaś błąd był nieusprawiedliwiony[np. że okoliczność łagodząca zachodzi i błąd w którym się znajdował jest usprawiedliwiony. czyniąc uszczerbek w jego zdrowiu. tej samej marki i tego samego koloru – ponieważ zniszczenie cudzej rzeczy nie przewiduje wariantu nieumyślnego. odpierając owy zamach. a więc jeśli sprawca uroił sobie kontratyp. który dokonywał w warunkach błędu co do okoliczności stanowiących znamię przestępstwa. a ponieważ był długoletnim myśliwym. jeśli sąd orzeknie. W złości sprawca wziął pręt metalowy i zniszczył samochód stojący przed budynkiem firmy dokonującej przeglądu. czy spełnił przesłanki odpowiedzialności karnej za czyn nieumyślny. Można przypisać sprawcy winę w czasie czynu. po czym okazuje się. Auto wymagało rejestracji./np. to należy przeanalizować. Okazało się. że działa w sytuacji kontratypowej. Sprawca uroił sobie także istnienie bezprawności. po uprzednim wykonaniu przeglądu technicznego. • Sprawca naruszył regułę ostrożności – ponosi odpowiedzialność karną za czyn w wariancie nieumyślnym /Myśliwy naruszył reguły ostrożności mówiące o tym. W takim wypadku. że nie można oddawać strzału do zwierzęcia. jeśli łącznie zostały spełnione warunki: 1. ale błędem co do prawa(omawiany dalej). to błąd sprawcy nie jest błędem co do kontratypy. którego nie ma w systemie prawa karnego. że zachodzi okoliczność wyłączająca bezprawność albo winę.

jeśli uznamy. jest określenie czy błąd ten był usprawiedliwiony czy też nie. Słysząc pewnego wieczoru pukanie do drzwi. Istotą odpowiedzialności karnej. podszedł do drzwi i spytał: „Kto tam?” usłyszał odpowiedź: „Swój. Okazało się.213 k.). Aby uchronić się przed potencjalnym zamachem.Kazus 1: Sprawca mieszkał na obrzeżach wsi i docierały do niego informacje o zamachach rabunkowych dokonywanych na mieszkańcach wsi. W tym celu stosujemy test rozważnego obywatela. który jest abstrakcyjnym standardem zachowań dla danego społeczeństwa. że po 2 stronie drzwi stał listonosz mający paczkę dla adresata. Błąd będzie usprawiedliwiony wtedy gdy sprawca działa w ochronie interesu publicznego. że wystąpiła okoliczność kontratypowa. Czy sprawca na podstawie zgromadzonych przez siebie przesłanek doszedłby do wniosku. Jeżeli zatem sąd uzna. 29 k. że sprawca rzeczywiście działał w błędzie. Urojenie bezprawności (delictum tutativum) pozostaje poza 69 .” Otwierając drzwi sprawca zadał cios intruzowi. nie mogąc zobaczyć jego twarzy. jeśli jednak błąd nie będzie usprawiedliwiony sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary. Czy sprawca odpowie za ciężki uszczerbek na zdrowiu? Odpowiedzialności karnej nie odpowiada ten kto popełnia czyn zabroniony w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu. urojenie bezprawności. Błąd co do prawa(Error iuris) Art. błędne wyobrażenie.k. że popełnia się przestępstwo. jeżeli zarzut okaże się obiektywnie nieprawdziwy badamy zaistniałą sytuację zgodnie z art. sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary” Występuje gdy sprawca realizuje swoim zachowaniem znamiona typu rodzajowego przestępstw nie mając świadomości. kto dopuszcza się czynu zabronionego w usprawiedliwionej nieświadomości jego bezprawności.k./ Sprawca uniknie odpowiedzialności karnej jeśli błąd będzie usprawiedliwiony. Aby sprawdzić czy był to błąd usprawiedliwiony należy odwołać się do wzorca roztropnego i rozważnego obywatela. to błąd będzie uznany za usprawiedliwiony. Sprawca tłumaczył się. Przedmiotem błędu może być znamię kontratypu: • Obrony koniecznej • Stanu wyższej konieczności(zarówno wyłączającej bezprawność jak i winę) • Dozwolonego eksperymentu • Dozwolonej krytyki • Kolizji obowiązków • Rozkazu /W przypadku kontratypu dozwolonej publicznej krytyki (art. Czyn w ramach obrony koniecznej – wyłączenie bezprawności Czyn w usprawiedliwionym błędzie co do okoliczności stanowiących kontratyp obrony koniecznej – wyłącza winę. 30 „Nie popełnia przestępstwa. Dopuszczenie się pewnego zachowania w świadomości. jeżeli błąd sprawcy jest nieusprawiedliwiony. że nie był wstanie rozpoznać twarzy pokrzywdzonego. że zarzut przez niego stawiany jest zarzutem prawdziwym. że ustawodawca wiąże z takim zachowaniem odpowiedzialność karną. że konkretne zachowanie jest czynem zabronionym. Nie jest błędem co do prawa w ustalonym wyżej rozumieniu. zatem sprawca uniknie odpowiedzialności karnej ze względu na brak winy. że rozsądny obywatel postąpiłby w ten sam sposób. zaopatrzył się w metalowy pręt.

A contrario: Można od sprawcy wymagać posłuszeństwa prawu jeżeli nieświadomość prawa była nieusprawiedliwiona. sprawca wstał z łóżka lewą nogą myśląc. niemożności wymagania od niego dochowania wierności prawu w sytuacji gdy pozostawał w usprawiedliwionej nieświadomości bezprawności swego zachowania. Krytyka: • W sytuacjach gdy ustawa nie przewiduje wariantu przestępstwa nieumyślnego to sprawca nie poniesie odpowiedzialności karnej. ze nie można kraść. jeśli ustawa karna penalizuje czyn w wariancie nieumyślnym. że sprawca znajdował się w błędzie co do prawa. Według niej sprawca działający w błędzie co do prawa ponosi odpowiedzialność karną zarówno za przestępstwo umyślne jak i za przestępstwo nieumyślne jeżeli mógł zapoznać się z treścią naruszonej przez siebie normy a tego nie uczynił. Jeśli zatem sprawca nie jest świadom. lecz od XIX wieku doznała pewnych ograniczeń. czy też błąd ten jest nieusprawiedliwiony. czy sprawca działał w błędnym usprawiedliwionym przekonaniu. ze nigdy nie czytał kodeksu karnego i nie wiedział. który stwierdzi. stanowi. Sprawca nie poniesie odpowiedzialności karnej. • Sprawca ponosi odpowiedzialność karną tylko za przestępstwa umyślne.1 k.zainteresowaniem prawa karnego z tego względu./ o Ograniczona teoria winy – Odpowiedzialność karna sprawcy działającego bezprawnie zależy od tego. posiadanie miękkich narkotyków/ Nie da się skutecznie przed sądem dowieść. Teoria winy: • Podstawą jest określenie. a jego wyobrażenie nie podlega ocenie prawnokarnej/ Co do zasady funkcjonuje Ignorantia iuris nocet – nieznajomość prawa szkodzi(nie uwalnia od odpowiedzialności karnej) Zasada ta ma dalej mocne zastosowanie. że jego czyn jest bezprawny. że odpowiedzialności karnej podlega ten tylko. Polski ustawodawca przyjął ograniczoną teorię winy: Zwrot „Nie popełnia przestępstwa” należy interpretować jako brak przestępstwa z powodu niemożności przypisania sprawcy winy. nie uwolni się od odpowiedzialności karnej sprawca. który naruszył. W istocie łączy się to z podziałem czynów zabronionych na: • Mala in se(zło samo w sobie)/np. /krytyka: bardzo szkodliwy pogląd. • Nawet gdy sprawca nie mógł uniknąć błędu. Teoria zamiaru: • Warunkiem popełnienia przestępstwa jest dolus malus(zła wola) • Jeżeli sprawca działał w nieświadomości bezprawności swego czynu to nie mógł działać z zamiarem i złą wolą. który implikuje ignorantia iuris non nocet. a więc nie mógł dokonać przestępstwa umyślnego. • Błąd co do prawa wyłącza zatem odpowiedzialność karną za przestępstwa w formie umyślnej. że nie popełnia przestępstwa. a zatem jeżeli sprawca powinien był i mógł poznać treść przepisu. czyli nieznajomość prawa nie szkodzi(problem dowodowy.k. wiele czynów byłoby niekaralnych itp. czy błąd sprawcy jest zawiniony czy też nie. bo jak ustalić czy sprawca był świadom czy nie. że czyn podlega karze to nie poniesie odpowiedzialności. ani włamywać się do domów/ 70 . że jest to zabronione. o Skrajna teoria winy – sprawca odpowiada za przestępstwo tylko wtedy kiedy zdawał sobie sprawę. zabójstwo/ • Mala in prohibita(zło zabronione)/np. to sprawca poniesie odpowiedzialność karną za przestępstwo w formie umyślnej. a mimo to z treścią przepisu się nie zapoznał. że art. jeśli chodzi o czyn zły sam w sobie(mala in se)/n[. kto popełnił czyn zabroniony przez ustawę obowiązującą w chwili jego popełnienia./np.

że jego błąd był usprawiedliwiony. a więc jego błąd jest nieusprawiedliwiony/ To czy błąd był usprawiedliwiony bada się również za pomocą testu roztropnego obywatela.1981r. bez względu na to. powiemy. a mimo to sprawca nie rozpoznał bezprawności swego zachowania. a jego cel leżał gdzie indziej). Może powołać się na błąd co do prawa.1981r. kiedy bezprawność danego zachowania wynika tylko i wyłącznie z tego. to na pewno sąd stwierdzi. Oskarżeni na jego podstawie powoływali się na błąd co do prawa. W historii Polski. nie mieli możliwości zapoznania się z jego postanowieniami w dniu 13. że został on zabroniony. Formy stadialne przestępstwa dotyczą oczywiście jedynie przestępstw umyślnych(przy przestępstwach nieumyślnych nie badamy tej drogi. Jednak jeśli obywatel zachowuję się tak jak profesjonalistą bądź jeśli znajduję się sytuacji dla niego charakterystycznej wymaga się od niego znawstwa przepisów z tej szczególnej dziedziny. • Obywatel ma obowiązek znajomości zakazów odpowiadających znamionom przestępstw pospolitych (powszechna znajomość przestępstw pospolitych) Jednakże od dobrego obywatela nie wymaga się znajomości przepisów. czyli droga przestępstwa(lub pochód przestępstwa).Można natomiast skutecznie powołać się na błąd co do prawa w sytuacji. ” przewidywał odpowiedzialność karną za organizowanie strajków. których treść jest obliczona na działanie profesjonalistów np. Nawet dobry obywatel nie był wstanie zapoznać się z treścią dekretu gdyż możliwe to było dopiero po czynie!! Tylko sąd w Olsztynie miał odwagę uniewinnić człowieka za udział w strajku w dniu 13.XII. w okresie stanu wojennego wystąpiły okoliczności pogwałcające prawo karne. w których sprawca powoli realizuje dane przestępstwo. która w Holandii jest dozwolona. Ustawodawca wyróżnił poszczególne etapy. Pytanie: Co uczyniłby w konkretnej sytuacji dobry obywatel by poznać treść danego przepisu a czego nie uczynił sprawca powołujący się na błąd co do prawa? Jeżeli sprawca uczynił wszystko co na jego miejscu poczyniłby dobry obywatel. Wyróżniamy dwa rodzaje iter delicti: 71 . by w niektórych przypadkach penalizować już przygotowanie do dokonania danego czynu. /przepis ten ma niewielkie zastosowanie praktyczne i jest stosowany absolutnie wyjątkowo – przypis autora skryptu/ Formy stadialne przestępstwa Przed dokonaniem przez sprawcę przestępstwa dochodzi do wielu procesów myślowych i faktycznych. że młody holender.XII. gdyż został opublikowany on dzień później. Wymaga to uściślenia i namysłu nad tym jaki zakres znawstwa prawa powinien cechować obywatela? • Na pewno dobry obywatel powinien znać zakazy. /np. Określane jest to mianem iter delicti. jeśli będzie on usprawiedliwiony(np. Sprawca przechodzi przez kolejne etapy w procesie realizacji znamion czynu zabronionego zbliżając się do jego dokonania. a więc nie kierował się świadomie w kierunku jego realizacji. zwłaszcza przy przestępstwach o dużym ciężarze gatunkowym.XII. przejeżdżał akurat przez Polskę i został zatrzymany. przepisy o publicznym obrocie papierów wartościowych. a miał przy sobie małą dawkę narkotyku. Dlatego też ustawodawca zezwala sądowi na nadzwyczajne złagodzenie kary. gdyż sprawca nie popełnił czynu celowo. Jeśli jednak np. choćby w formie ogólnej oraz znamiona określonych czynów zabronionych. inaczej mówiąc stopień jego winy jest zdecydowanie mniejszy niż sprawców działających w świadomości bezprawności popełnianego czynu. ze powinien był zapoznać się z prawem. można sobie wyobrazić. Otóż „Dekret o wprowadzeniu stanu wojennego z 14. Dopuszczając się czynu nie popełnił przestępstwa z powodu braku winy.1981r. czy czyn sam w sobie jest zły(mala in prohibita – zło zabronione). tylko przez Polskę przejeżdżał. był już w Polsce wiele razy i studiował tutaj rok czasu.

2. dlatego też racjonalny ustawodawca nie tworzył przepisów. który przechodzi sprawca popełniając czyn. natomiast psychologia z pewnością opisałaby dokładnie etapy tego pochodu/ • Zewnętrzny – to pochód. bo niedopuszczalne jest w państwie demokratycznym. Powstaje pytanie dlaczego ustawodawca nie penalizuje przygotowania do jakiekolwiek przestępstwa? 1. że sprawca znalazł się na etapie przygotowań do np. cienia zamiaru”/ Zgonie z art. którego skutki i działania podjęte w jego obrębie widać w otaczającej rzeczywistości. gdyż nie ma to wpływu na odpowiedzialność karną. Uznał. nie występuje co do zasady w momencie kiedy czyn zabroniony jest popełniany w zamiarze nagłym. karze podlega jedynie czyn człowieka.k. gdy ustawa tak stanowi” Przygotowanie jest kolejnym etapem na drodze przestępstwa. które w ogromnej większości pozostałyby martwe. 1 k. Przygotowanie Art. /Została ona skrytykowana przez dogmatyków prawa radzieckiego. uzyskuje lub przysposabia środki. zbiera informacje lub sporządza plan działania” §2 „Przygotowanie jest karalne tylko wtedy. aby karano za myśli. • Zamiar Zamiar popełnienia czynu zabronionego nigdy nie jest karalny. Od przygotowania do dokonania jest jeszcze długa droga przed przestępcą. to już przygotowanie może podlegać karze. który wskazuje podstawy odpowiedzialności karnej. które zachodzą w świadomości sprawcy. Względy praktyczne – trudno jest udowodnić. że w prawie karnym ZSRR wystarczy chociażby „cień zamiaru” by pociągnąć osobę do odpowiedzialności karnej. Dotyczy oczywiście jedynie przestępstw w zamiarze przemyślanym. a których zakończeniem jest powzięcie zamiaru(jest to również początek pochodu zewnętrznego) /np. kradzieży. W późniejszych latach popadł nawet w mistycyzm mówiąc. w tym czasie może zrezygnować. Ten pogląd wyraża łacińska premia: cogitationis poenam nemo patitur – nikt nie ponosi odpowiedzialności za swoje myśli. ale jeśli ustawa tak stanowi. w szczególności w tymże celu wchodzi w porozumienie z inną osobą.Wewnętrzny – to zespół procesów myślowych. kto powziął zamiar popełnienia czynu zabronionego. a nie zamiar jego popełnienia. Wyszyński wykazał wyższość prawa karnego radzieckiego nad prawem karnym burżuazyjnym. gdy sprawca w celu popełnienia czynu zabronionego podejmuje czynności mające stworzyć warunki do przedsięwzięcia czynu zmierzającego bezpośrednio do jego dokonania. że wystarczy nawet „cień. 72 . zapobiec zaistnieniu przestępstwa. co do zasady doktryna prawa karnego nie bada procesów myślowych poprzedzających powzięcie zamiaru. Przygotowanie co do zasady nie jest karalne. Nie podlega odpowiedzialności karnej ten. Od ustawodawcy zależy w którym momencie zaczyna penalizować zachowanie sprawcy podążającego drogą przestępstwa: o Zamiar o Przygotowanie o Usiłowanie o Dokonanie Pochód wewnętrzny nie jest karalny. 16 §1 „Przygotowanie zachodzi tylko wtedy. odstąpić od jego dokonania. Prokurator Generalny ZSRR A. W praktyce pojawia się to przy najcięższych gatunkowo czynach zabronionych. a pochód zewnętrzny może być karalny w przypadkach określonych przez ustawę.

W latach 70-tych sprawcy przygotowywali się do fałszowania 5 złotówek przy pomocy patelni aluminiowych. 258 udział w gangu/ 73 . starej osobie. które mimo niewątpliwie dużego ciężaru gatunkowego. dopiero próba wejścia do mieszkania jest karalnym usiłowaniem. gdzie sprawcy mieli dokonać rozboju. Gardocki: • Zamiar kradzieży z włamaniem na dom (jest to tylko zamiar. natomiast przygotowanie jest czynione w celu stworzenia warunków do dokonania. nie jest karalne. Czy w takich wypadkach możemy mówić o przygotowaniu?/ Przygotowanie może polegać na: 1. Prokurator prowadzący śledztwo w tej sprawie chciał zakwalifikowania działań sprawców jako usiłowanie popełnienia przestępstwa rozboju. które to przygotowanie według k. nieświadomie zbiera informacje) • Sprawca działa aby utworzyć warunki do przedsięwzięcia czynu zmierzającego bezpośrednio do dokonania czynu zabronionego./Ciekawym przykładem jest zabójstwo. to usiłowanie. funkcjonariusze zatrzymali sprawców przed drzwiami domu staruszki. Wejściu w porozumienie z inną osobą(przygotowanie grupowe)/od przygotowania grupowego należy odróżnić wejście do grupy. gdyż jest to już przestępstwo opisane w art. nie jest karalne na etapie przygotowania. które jest karalne – wyrok SN) Buchała: To rozumowanie SN idzie zbyt daleko. Sprawcy działali z zamiarem bezpośrednim dokonania rozboju na samotnie mieszkającej. że usiłowanie zmierza bezpośrednio do dokonania czynu zabronionego. Zatem sprawcy powinni być uwolnieni od odpowiedzialności karnej/ Problem polega zatem na oddzieleniu przygotowania od usiłowania. Listonosz powiadomił jednak Policję. Powodem tego stanu rzeczy jest przede wszystkim trudność w przeprowadzenia dowodu/ Karalne przygotowanie: • Sprawca działa w celu popełnienia czynu zabronionego o Działa z zamiarem bezpośrednim! o Jeśli nie działa z zamiarem bezpośrednim nie będzie ponosił odpowiedzialności za przygotowanie(jeżeli np. a jedynie tworzy warunki do jego dokonania). że istotą przygotowania jest stworzenie warunków do podjęcia czynu zmierzającego bezpośrednio do dokonania czynu zabronionego. Obrona podniosła. że zachowanie sprawców nie wykroczyło poza etap niekaralnego przygotowania.k. która cechuje się stałością celów i zorganizowaniem. /W praktyce powstało również pytanie czy karalne jest przygotowanie do przestępstwa nieopłacalnego. zaś drugi miał zaczaić się pod ścianą i w momencie gdy ofiara uchyli drzwi wtargnąć do mieszkania. /Dwóch sprawców przygotowywało się do dokonania przestępstwa rozboju. nie ponosi odpowiedzialności karnej) • Przyszły sprawca kradzieży z włamaniem czeka za drzewem aż ofiara wyjdzie z domu(przygotowanie. podkreśliła fakt. (Przygotowanie nie zmierza bezpośrednio do czynu zabronionego. Argumentując. L. Przygotowanie różni się od usiłowania właśnie tym. gdyż granica ta podczas pochodu przestępstwa często zaciera się. Jedne ze sprawców miał przebrać się za listonosza. niekaralne) • Sprawca wychodzi zza drzewa żeby zobaczyć gdzie jest ofiara(usiłowanie – karalne!) Dogmatycy krakowscy: • Przyszli sprawcy kradzieży z włamaniem udali się pod dom ofiary z potrzebnymi narzędziami(jest to coś więcej niż przygotowanie. Sprawcy podzielili się swoimi planami ze znajomym listonoszem od . gdzie patelnia była droższa niż spodziewane korzyści z przestępstwa. którego pożyczyli strój. nie jest to jednak zadanie proste.

) były jedynie dopełnieniem. zbieranie informacji. że usiłowanie to początek dokonania. zawalenia budowli itp. Uzyskanie lub przysposobienie środków. morskim lub powietrznym • Art. nie podlega karze ten. Skonstruował teorię obiektywnego karania za usiłowanie. 17 §1 „Nie podlega karze za przygotowanie. ale wykazać działanie zmierzające do zapobiegnięcia dokonania czynu zabronionego(samo odstąpienie nie wystarczy). która odstąpiła od usiłowania dokonania przestępstwa nie będzie odpowiadać za przygotowanie. kto nadto podjął istotne starania zmierzające do zapobieżenia dokonaniu” §2 „Nie podlega karze za przygotowanie osoba. Na gruncie nauki niemieckiej przyjęło się twierdzenie. w szczególności zniszczył przygotowane środki lub zapobiegł skorzystaniu z nich w przyszłości. Teoria ta kładła duży nacisk na kryterium przedmiotowe. 252 §3 przygotowania do przestępstwa wzięcia lub przetrzymywania zakładników • Art. który ma posłużyć jako transport. sprawcy w ramach przygotowania do napadu na bank kradną samochód. 270 §3 przygotowanie do przestępstwa podrobienia dokumentów • Art. o Art. 74 • . Jeżeli ustawodawca nie przewidział karalności przygotowania do danego przestępstwa. Zatrzymani sprawcy nie odpowiedzą za przygotowanie do napadu. 15 §1(odstąpienie od usiłowania)” Nie podlega odpowiedzialności za przygotowanie ten kto: • W przypadku przygotowania rzeczowego zniszczył rzeczy potrzebne do tego przestępstwa lub zapobiegł. 127 § 2 zdrada państwa polskiego (spisek) • Art. Usiłowanie • • XV w. zagrożenie epidemiologiczne o Art. a elementy podmiotowe(zamiar itp. 167 umieszczenie na statku powietrznym lub morskim ładunku wybuchowego. glosatorzy – usiłowanie to bliskość popełnienia przestępstwa. • Osoba. 166 akt porwania statku powietrznego lub morskiego o Art. Anzelm Feuerbach – usiłowanie stwarza niebezpieczeństwo dla dobra chronionego prawem. które będą realizowały samodzielnie znamię czynu zabronionego opisanego w ustawie karnej/np. lub sporządzanie planu działania(przygotowanie rzeczowe) Przykłady karalności przygotowania: • Art. w razie wejścia w porozumienie z inną osobą w celu popełnienia czynu zabronionego. kto dobrowolnie od niego odstąpił. 168 wymienia 4 przestępstwa do. których przygotowanie podlega karze: o Art. do której stosuje się art. czyli jeżeli istniało zagrożenie dla działania sprawcy. ale poniosą odpowiedzialność za kradzież/ Czynny żal sprawcy przygotowania: Art. 175 podjęcie czynności przygotowawczych do sprowadzenia katastrofy w ruchu lądowym.2. 163 sprowadzenie powszechnego niebezpieczeństwa w postaci pożaru. by były w przyszłości użyte(zamanifestowanie odstąpienia) • W przypadku wejścia w porozumienie z innymi osobami nie tylko musi odstąpić od porozumienia. a więc uzależniało odpowiedzialność karną od obiektywnie ocenionego zagrożenia dla dobra. to podstawą był stopień zagrożenia dla dobra chronionego prawem. to sprawca odpowie tylko za takie czyny związane z przygotowaniem. 165 sprowadzenie niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia wielu osób poprzez np. 128 §2 zbrodnia zamachu stanu • Art.

sprawca włożył uzbrojoną bombę do paczki i wysłał pocztą. którą chce dokonać aby urzeczywistnić swój zamiar” Zatem bezpośredniość to zachowanie sprawcy stwarzające obiektywne zagrożenie dla dobra chronionego prawem także wtedy gdy uzyskanie zamierzonego skutku uzależnione jest od postępowania innych osób. pod którym to pojęciem rozumie się stworzenie obiektywnego zagrożenia dla dobra chronionego prawem bez potrzeby włączenia się dodatkowych elementów przyczynowości. że bomba ma wybuchnąć parę dni później i w miejscu odległym o setki kilometrów/ Usiłowanie zostało podzielone w doktrynie na: • Zaniechane – sprawca dobrowolnie odstąpił od dokonania czynu(czynny żal) • Zatamowane – przerwane z przyczyn niezależnych od sprawcy /np. 13 §1 „Odpowiada za usiłowanie. a podjęte w celu urzeczywistnienia zamiaru sprawcy” „Bezpośredniość to ostatnia forma działalności sprawcy.Obecnie w polskim prawie karnym stosowana jest teoria subiektywna: Odpowiedzialność karna za usiłowanie oparta jest na uzewnętrznionym zamiarze naruszenia normy sankcjonującej. że dokonanie jest niemożliwe ze względu na brak przedmiotu nadającego się do popełnienia na nim czynu zabronionego lub ze względu na użycie środka nie nadającego się do popełnienia czynu zabronionego” Warunki bytu usiłowania: 1. Jest to działanie bezpośrednie mimo.sprawca uczynił wszystko by spowodować uszczerbek w dobru chronionym prawem. Istotą usiłowania jest bezpośrednie zmierzanie ku dokonaniu czynu zabronionego. policjant wytrącił broń z ręki/ • Ukończone . kto w zamiarze popełnienia czynu zabronionego swoim zachowaniem bezpośrednio zmierza do jego dokonania. usiłowaniem jest nadanie przesyłki. /np./ Na bezpośredniość nie ma wpływu także odległość czasowa i miejscowa od czynności mających na celu spowodowanie uszczerbku w dobru chronionym prawem. jednak zauważyć należy. Zachowanie bezpośrednio zmierzające do dokonania(element obiektywny) 3. Uzewnętrzniony zamiar(występujący w obu postaciach. które jednak nie następuje” §2 „Usiłowanie zachodzi także wtedy. Jeżeli zatem sprawca dokonał wszelkich czynności potrzebnych do dokonania czynu zabronionego i nie jest już potrzebne uruchamianie przez niego żadnych dodatkowych czynności. Mianowicie to pracownicy obsługi lotniska umieszczą paczkę na pokładzie samolotu. a skutek ten jednak nie nastąpił. która ma być umieszczona na pokładzie samolotu. które może być popełnione jedynie z zamiarem bezpośrednim. zwierającej materiał wybuchowy. to usiłowanie aby było karalne musi być popełnione także w zamiarze bezpośrednim). usiłowanie można popełnić zarówno w zamiarze bezpośrednim jak i zamiarze ewentualnym(jeżeli natomiast do bytu przestępstwa wymagane jest działanie w zamiarze bezpośrednim. Występuje tylko przy przestępstwach materialnych(przy 75 . choćby sprawca nie był wstanie sam zrealizować tego czynu. Dokonanie nie nastąpiło. że w odróżnieniu od przygotowania. które są zbliżone do dokonania czynu zabronionego. Usiłowanie może być popełnione jedynie przy przestępstwach umyślnych. to mamy do czynienia z usiłowaniem. uruchamianych przez samo zachowanie sprawcy. bez względu na obiektywne zagrożenie dla dobra chronionego prawem. zarówno bezpośrednim jak i ewentualnym) (element subiektywny) 2. Znalazło to swój wyraz w kodeksowej regulacji: Art. Orzecznictwo SN: „Bezpośredniość jako kryterium usiłowania należy oceniać na podstawie takich czynności. /np. gdy sprawca nie uświadamia sobie.

148 k. powstaje usiłowanie popełnienia przestępstwa nie udzielenia pomocy./ Karalność usiłowania: Art. 115 §2 wskazującym 76 . a nawet odstąpić od jej wymierzenia” Za usiłowanie udolne sprawca poniesie odpowiedzialność karną w granicach ustawowego zagrożenia. że usiłowanie np. ale okazało się. Kazus: /Lekarz dyżurny otrzymał wiadomość. ale chybił/ • Usiłowanie nieudolne[§2] – Bez względu na to. ratując życie ofiary wypadku. nieudzielenia pomocy człowiekowi. sprawca strzelił do ofiary. że można dokonać usiłowania przestępstwa formalnego z zaniechania. że nie była uzbrojona/ Usiłowanie kwalifikowane – Sprawca dokonywał czynu zabronionego. co znajduję swoją podstawę w art. Z chwilą gdy sprawca sam pozbawi się możliwości wypełnienia obowiązku. Podział kodeksowy: • Usiłowanie udolne[§1] – Wszystkie czynności konieczne do wystąpienia skutku zostały dokonane. /np. sprawca oddaje strzał z broni palnej. lekarz. więc na tym etapie zachodzi już dokonanie). który oglądał skoki poniesie odpowiedzialność karną za usiłowanie. gdyż bardzo chciał zobaczyć konkurs skoków narciarskich./np. a okazało się. sprawca włamuje się do magazynu żeby go okraść. czy wszystkie czynności zostały dokonane czy też nie skutek nie może obiektywnie wystąpić(sprawca nie jest tego świadom) ze względu na: o Brak przedmiotu przestępstwa/np. a magazyn okazuje się pusty/ o Użycie nieodpowiedniego środka/Sprawca dosypał ofierze do jedzenia cyjanek potasu. ale po drodze dokonał innego czynu zabronionego. ale nie trafia/ Nieukończone – Sprawca na jakimś etapie nie dokonał pewnej czynności lub nie zaistniał pewien element konieczny dla dokonania /np. nie jest usiłowaniem nieudolnym jeśli kobieta chwyta za zabezpieczony pistolet i próbuje strzelać do męża. Tym samym pozbawił się możliwości wykonania ciążącego na nim obowiązku ustawowego. że jest to cukier puder(obiektywnie nieodpowiedni)/ Nie jest jednak usiłowaniem nieudolnym użycie narzędzia z którego sprawca nie potrafi korzystać/np. ale mimo to skutek nie wystąpił. Usiłowanie przestępstw formalnych z zaniechania Część doktryny uważa. Nakazał on pielęgniarce zamknięcie izby przyjęć i włączenie TV. Gdyby ofiara zmarła poniósłby odpowiedzialność karną za przestępstwo umyślne zabicia człowiek z art. Jeśli karetka zawiezie ofiarę wypadku do innego szpitala i inny lekarz przeprowadzi skutecznie operację. w czasie jego trwania dobrowolnie odstąpił(czynny żal udały). sprawca wysłał bombę pocztę.• • przestępstwach formalnych skutek nie wchodzi w znamiona przestępstwa. gdyż do znamion przestępstw formalnych nie jest włączony skutek. że do izby przyjęć zmierza karetka z ofiara wypadku. a nie potrafi go odbezpieczyć/ Przy przestępstwach formalnych usiłowanie równoznaczne jest z dokonaniem. będzie miało miejsce wtedy gdy sprawca pozbawia się sam swoim własnym czynem możliwości wypełnienia obowiązku nakazanego przez prawo.k. Przyjmuje się. 14 §1 „Sąd wymierza karę za usiłowanie w granicach zagrożenia przewidzianego dla danego przestępstwa” §2 „W wypadku określonym w art. 13 §2 sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary. jednak powinna ona być niższa niż za dokonania.

społeczną szkodliwość w związku z art. 53 §1 wymieniającym społeczną szkodliwość jako podstawę wymierzenia kary(usiłowanie jest zawsze mniej społecznie szkodliwe niż dokonanie). Przy usiłowaniu nieudolnym sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia. Sama możliwość karalności usiłowanie nieudolnego wskazuje wyraźnie na koncepcję subiektywną karania za usiłowanie, gdyż karanie za usiłowanie nieudolne to w praktyce wymierzanie kary za czyn nie powodujący obiektywnego zagrożenia dla dobra chronionego prawem. (kolejny argument do twierdzenia, iż prawo karne w pierwszej kolejności broni norm postępowania z dobrami chronionymi prawem)

Odstąpienie od usiłowania(czynny żal): Art. 15 §1 „Nie podlega karze za usiłowanie, kto dobrowolnie odstąpił od dokonania lub zapobiegł skutkowi stanowiącemu znamię czynu zabronionego” §2 „Sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary w stosunku do sprawcy, który dobrowolnie starał się zapobiec skutkowi stanowiącemu znamię czynu zabronionego” Tak długo jak dobro prawne nie zostało naruszone ustawodawca stara się „przekonać” sprawcę, by nie dopuścił do naruszenia tego dobra, zapewniając mu w takim wypadku uniknięcie odpowiedzialności karnej(w myśl zasady – nigdy nie jest za późno dopóki nie zniszczysz dobra) Odstąpienie może wystąpić w dwóch postaciach: 1. Dobrowolne odstąpienie od dokonania Dobrowolne wyrażenie woli o odstąpieniu od dokonania czynu w sytuacji gdy usiłowanie nie zostało zatamowane, wtedy kiedy istnieje obiektywna możliwość dokonania czynu zabronionego(sprawca z własnej woli nie przymuszonej okolicznościami odstępuje od usiłowania czynu). Z punktu widzenia tej konstrukcji bez znaczenia pozostaje motywacja sprawcy/np. dobrowolność występuje gdy sprawca zrozumiał swój błąd, stwierdził, że jest to nieopłacalne, boi się kary, nie wystąpił dobry moment do zamachu na dobro, a nawet pchany motywami, które są potępiane społecznie – np. mężczyzna napada kobietę i usiłuje ją zgwałcić, ale w pewnym momencie mówi jej, że jak mu odda pieniądze to jej nie zgwałci, a ona oddaje te pieniądze. Sprawca nie poniesie odpowiedzialności karnej za usiłowanie gwałtu, bo dobrowolnie odstąpił od jego dokonania/ Nie będzie jednak dobrowolnym odstąpieniem od usiłowania kradzieży z włamaniem sytuacja kiedy sprawca ucieka na widok policjanta. 2. Dobrowolne zapobiegnięcie skutkowi stanowiącemu znamię czynu zabronionego(czynny żal) Sprawca dobrowolnie zapobiega skutkowi wchodzącemu w skład znamion czynu zabronionego i udaje mu się to(tzw. czynny żal udały). /np. sprawca podłożył bombę pod samochód żony, ale po pewnym czasie zanim ona wsiadła do samochodu rozbraja ją/ Usiłowanie kwalifikowane: Usiłowanie kwalifikowane ma miejsce gdy sprawca działając w zamiarze popełnienia danego przestępstwa zapobiega skutki wchodzącemu w zespół znamion tego przestępstwa, jednak jego działanie wypełnia znamiona innego przestępstwa. W takim wypadku sprawca nie poniesie odpowiedzialności karnej za przestępstwo zamierzonego, którego skutkowi dobrowolnie zapobiegł, a poniesie odpowiedzialność karną za przestępstwo dokonane./np. sprawca z zamiarem zabójstwa dźga nożem swoją ofiarę, po czym udziela jej pomocy i ofiara zostaje uratowana, ale doznaje ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. Sprawca nie poniesie odpowiedzialności karnej za usiłowanie zabójstwa, ale poniesie odpowiedzialność karną za spowodowanie ciężkiego uszczerbku na zdrowiu/ Czynny żal nieudały[§2]: 77

Sprawca starał się zapobiec skutkowi swojego działania wchodzącego do zespołu znamion przestępstwa, ale nie udało mu się temu skutkowi zapobiec. W takiej sytuacji sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, ale nie może odstąpić od jej wymierzenia. Kazus: Doktorant składa pracę doktorską – plagiat. Czy jeżeli dobrowolnie przerwie proces nadania doktoratu to czy uniknie odpowiedzialności karnej? Art. 272 „Kto wyłudza poświadczenie nieprawdy przed podstępne wprowadzenie w błąd funkcjonariusza publicznego lub innej osoby upoważnionej do wystawienia dokumentu podlega karze pozbawienia wolności do lat 3” Różne spojrzenia na ten problem: 1. Przestępstwo wyłudzenia poświadczenia nieprawdy jest przestępstwem formalnym, więc jest popełnione już gdy przedstawiamy pracę do podpisu(z chwilą wyłudzenia już jest przestępstwem bez względu na skutek) /rezygnacja nie wyłącza odpowiedzialności karnej/ 2. Przestępstwo wyłudzanie poświadczenia nieprawdy jest przestępstwem materialnym, a więc ma miejsce dopiero gdy nieprawda zostanie poświadczona przez odpowiedni organ. /rezygnacja wyłączy odpowiedzialność karną/ Promotor, który nie przeczyta pracy magistranta, a wystawi opinię pozytywną działa cum dolo eventuali jako pomocnik do przestępstwa wyłudzenia poświadczenia nieprawdy. DOKONANIE PRZESTĘPSTWA NASTĘPUJE: • W WYPADKU PRZESTĘPSTW FORMALNYCH – W CHWILI ZREALIZOWANIA PRZESŁANEK BEZ WZGLĘDU NA SKUTEK WYWOŁANY CZYNEM ZABRONIONYM. • W WYPADKU PRZESTĘPSTW MATERIALNYCH – KIEDY WYSTĄPI SKUTEK ZNAJDUJĄCY SIĘ W ZESPOLE ZNAMION CZYNU ZABRONIONEGO, KTÓRY JEST ZMIANĄ W ŚWIECIE MATERIALNYM.

Postacie zjawiskowe przestępstwa
Problem ma swoje źródło w sytuacji kiedy przy dokonaniu czynu zabronionego mamy do czynienia z większą liczbą osób, które się do tego przyczyniły. Powstało pytanie o odpowiedzialność karną tych, którzy mimo tego, że nie zrealizowali znamion przestępstw to jednak wydatnie przyczynili się do jego popełnienia. W procesie ewolucji prawa karnego powstało wiele teorii uzasadniających karalność dla osób, które brały udział w popełnianiu czynu zabronionego: Odpowiedzialność zbiorowa: Karze podlegają nie tylko Ci, którzy fizycznie realizowali znamiona czynu zabronionego, ale również Ci, którzy są ze sprawcą związani(podstawą odpowiedzialności jest więź): • Więź krwi – wróżda, krwawa zemsta. Zemsta za popełnienie przestępstwa dotyka nie tylko sprawcę ale i jego ród, gdyż w pewnym sensie domniemuje się, że mu pomagali. • Więź terytorialna – np. jeśli ciało zostało znalezione w Opolu, to wszyscy mieszkańcy Opola mieli obowiązek wydania sprawcy, jeśli tego nie zrobili to narażali się na odpowiedzialność karną/mieli również np. obowiązek gonić z krzykiem sprawcę nocnej kradzieży/ Generalnie traktuje się odpowiedzialność zbiorową za relikt prawa karnego, ale w niektórych typach rodzajowych przestępstw zachowały się pewne elementy odpowiedzialności oparte na „braniu udziału”. [udział w przestępczym zbiegowisku] Art. 254 78

§1 „Kto bierze czynny udział w zbiegowisku wiedząc, że jego uczestnicy wspólnymi siłami dopuszczają się gwałtownego zamachu na osobę lub mienie, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3” §2 „Jeżeli następstwem gwałtownego zamachu jest śmierć człowieka lub ciężki uszczerbek na zdrowiu, uczestnik zbiegowiska określony w § 1, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5” Znajdujący się w obrębie zbiegowiska ponoszą odpowiedzialność karną za branie udziału w zbiegowisku jeżeli zachowują się czynnie(biją brawo, wznoszą okrzyki) w momencie gdy inni uczestnicy zbiegowiska dokonują gwałtownego zamachu na osoby lub mienie(podstawą odpowiedzialności karnej jest pozostawanie w obrębie zbiegowiska i czynne okazywanie poparcia i solidarności z innymi uczestnikami zbiegowiska).

Art. 158 [udział w bójce lub pobiciu] §1 „Kto bierze udział w bójce lub pobiciu, w którym naraża się człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo nastąpienie skutku określonego w art. 156 §1 lub w art. 157 §1,podlega karze pozbawienia wolności do lat 3” §2 „Jeżeli następstwem bójki lub pobicia jest ciężki uszczerbek na zdrowiu człowieka, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy d o lat 8” §3 „Jeżeli następstwem bójki lub pobicia jest śmierć człowieka, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10” Według orzecznictwa nie tylko zadawanie ciosów jest uznawane za branie udziału w bójce, również okrzyki, bicie brawa, zachęcanie uczestników do bójki jest uznawane za branie w niej udziału (nawet stwierdzenie „ale fajnie się biją”) Trzeba pamiętać, że na gruncie art. 1 k.k. odpowiedzialności karnej podlega ten tylko, kto dokonał czynu zabronionego, a więc można odpowiadać jedynie za swój czyn(odpowiedzialność indywidualna) Ustawodawca pozostawił jednak w niektórych przestępstwach elementy odpowiedzialności zbiorowej, ale trzeba to traktować zawsze w kategoriach wyjątku!. Koncepcja spisku(komplott) Odpowiedzialność karną ponoszą wszyscy uczestniczący w porozumieniu przestępczym(ograniczenie w stosunku do kręgu karanych przy odpowiedzialności zbiorowej). Współcześnie ta forma funkcjonuje głównie w prawie amerykańskim w postaci spisku „conspiracy” (odp. Karna powstaje gdy jest on związany w celu popełniania czynów zabronionych i działania bezpośrednio do tego zmierzają nawet jeśli środki są legalne – np. wzięcie kredytu(osiągnięcie celu przestępczego nieprzestępczymi metodami). Odpowiedzialność karna powstaje już na etapie podziału ról przestępczych. W Polsce mamy do czynienia z tą koncepcją przy przestępstwie udziału w gangu lub prowadzenia gangu: Art. 258 §1 „Kto bierze udział w zorganizowanej grupie albo związku mającym na celu popełnianie przestępstw, w tym i przestępstw skarbowych, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3” §2 „Jeżeli grupa albo związek określony w §1 ma charakter zbrojny, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5” §3 „Kto grupę albo związek określony w §1 lub 2 zakłada lub taką grupą albo takim związkiem kieruje, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8” 79

Sprawca główny nie poniesie odpowiedzialności karnej za czyn. Fojnicki. Podżegacz i pomocnik odpowiedzą nie tylko za kradzież z włamaniem. która posługuję się osobą nie podlegającą odpowiedzialności karnej(głownie dzieckiem) w celu zrealizowania swego własnego przestępczego zamiaru. według tej teorii zostaje popełnione tylko 1 przestępstwo. a jeżeli sprawca dokona czyn mniejszej wagi niż nawoływali. Na gruncie takiej krytyki powstała koncepcja sprawcy pośredniego: Sprawca pośredni – to osoba. Sam fakt przynależności do takiej grupy stanowi podstawę odpowiedzialności karnej. to nie poniosą również odpowiedzialności karnej podżegacz i pomocnik. mimo. a co za tym idzie ich odpowiedzialność jest akcesoryjna(jest całkowicie zależna od odpowiedzialności karnej sprawcy głównego): • Jeżeli zatem sprawca dokona czynu zabronionego. /np. a jaki został dokonany. w tym wypadku pomocnik. ale również za zabójstwo. bez względu na to do jakiego czynu nawoływali lub udzielali pomocy. w takim wypadku podżegacz i pomocnik mieli uniknąć odpowiedzialności karnej.Uczestnicy takiego związku mającego na celu popełnianie przestępstw ponoszą odpowiedzialność karną za samo uczestnictwo w tym spisku. a nie będzie można przypisać mu winy w czasie czynu i nie poniesie odpowiedzialności karnej. Jednak sprawca zastrzelił strażnika. to odpowiedzialność ta przechodziła na sprawcę pośredniego. jak podżegacz(nawołujący do popełnienia przestępstwa) czy pomocnik(udzielający pomocy przy przestępstwie). które było celem takiej grupy. Popełnia przestępstwo jedynie sprawca główny. to również poniosą mniejszą odpowiedzialność. Z największym oporem spotkała się ta teoria w przypadku sprawcy. że teoria udziału w cudzym przestępstwie ściśle trzyma się schematu iż niezależnie od ilości osób biorących udział w popełnianiu przestępstwa. Zwrócili oni uwagę. a udział w tym przestępstwie biorą inne osoby. Są w pełnym zakresie odpowiedzialni za eksces sprawcy. a więc podżegacz i pomocnik również nie poniosą odpowiedzialności/ • Podżegacz i pomocnik odpowiadają w takim samym zakresie za czyn zabroniony jak sprawca główny. namówiony przez dorosłych 12-latek bierze nóż i zabija wskazanego mężczyzny przy użyciu noża. który nie popełnił przestępstwa. jak narzędzie w rękach innych/ Z takim rozwiązaniem nie zgodziło się również 3 wybitnych prawników: Nikolanoi. która podważała uzasadnienie dogmatyczne takiego założenia. podżegacz i pomocnik nawołują i pomagają mężczyźnie do kradzieży z włamaniem. Getz. który dostał od starszego mężczyzny. Teoria udziału w cudzym przestępstwie(akcesoryjność) Teoria ta zakłada. nawet jeśli nie dokonano przestępstwa. niezależnie od intencji. Pani adwokat. o którym nie mieli pojęcia i którego nie planowali/ Kazus: Adwokatka została poproszona przez swego mandanta o udzielenie pomocy w postaci dostarczenia mu nabitego pistoletu. 80 . Według tej koncepcji jeśli sprawca główny dokonał czynu zabronionego nie podlegającego odpowiedzialności karnej. zaś adwokatka jako pełnomocnik oskarżonego wzięła udział w przesłuchani. że nie działali w okolicznościach wyłączających winę. Krytyka: Ta koncepcja spotkała się z szeroką krytyką. zamiaru udzielenia pomocy poniesie odpowiedzialność karną za przestępstwo faktycznie popełnione. /Sprzeciwiał się temu zwłaszcza Juliusz Makarewicz. Mężczyzna w czasie dokonywania kradzieży napotyka właściciela domu i zabija go. a jedynie czyn zabroniony. /np. natomiast podżegacz i pomocnik biorą w nim udział. Mandant był przesłuchiwany przez policję. przekazując mu wtedy broń. że istnieje jedno popełnione przestępstwo dokonane przez sprawcę głównego(sprawca sensu stricte). Adwokatka została skazana za nieumyślny udział w umyślnym przestępstwie zabójstwa. który uważał za degenerację myśli prawniczej traktowanie sprawcy czynu zabronionego niezdolnego do dokonania przestępstwa jak psa. Jej intencją było udzielenie pomocy do sterroryzowania policjanta i samouwolnienia.

pomagała mi cieszyć się każdym nowo rozpoczętym dniem”. Stwierdził w liście. czy teoria ta nie idzie za daleko w wyznaczaniu odpowiedzialności karnej. z 1932. że jego życie stało się gehenną z powodu teścia.Takie rozwiązanie jest sprzeczne z zasadą odpowiedzialności za własny czyn. które w równym stopniu są realizacją przestępstwa: Sprawstwo(sprawca sensu stricte). która została przyjęta w polskim k. Pytanie: Czy nadawca listu ze zwrotem „zabij starca” poniesie odpowiedzialność karną?/ 81 . Wypełnia on swoim zachowaniem określone znamię występujące w ustawowym opisie przestępstwa. podżeganie. bądź też podżega do popełnienia czynu zabronionego. zakładał. to podżegacz i pomocnik taką odpowiedzialność poniosą. Wyraża to łacińska premia: QUOD DELIQUENTES QUENTA TOT DELICTO – Ile przestępstw tylu sprawców Teoria postaci zjawiskowych przestępstwa(Juliusz Makarewicz): Juliusz Makarewicz stworzył własną autorską koncepcję. • Sprawcy sensu largo(podżegacz i pomocnik) odpowiedzą za zabójstwo nawet wtedy. sprawca napisał kolejny list. • Traci sens konstrukcja sprawcy pośredniego.k. Norweski prokurator Getz zaproponował zmianę opisów przestępstw rodzajowych w k. Napisał list do swego przyjaciela po pewnym okresie trwania małżeństwa. za konieczne. nawet jeśli sprawca nigdy tego czynu nie dokonał. Krytyka: Powstało poważne pytanie. Sprawca spytał co ma robić? Uzyskał odpowiedź: „Zabij starego”. nie zrealizowałem go. podżegacz ponosi odpowiedzialność karną już w momencie kiedy skutecznie nakłonił sprawcę do popełnienia przestępstwa. że może go zabije. ale myśl o tym. żeby w każdym przepisie części szczególnej opisywać poszczególne formy.k.(W takiej sytuacji sprawca pośrednio poniesie odpowiedzialność za czyn sprawcy głównego. pomocnik Konsekwencje: • Każde przestępstwo można popełnić w 3 równorzędnych formach. co kłóci się z zasadą. w którym stwierdził: „Dziękuje Ci za dobrą radę. List przyjaciela ze stwierdzeniem „zabij” wpadł jednak ręce organu prowadzącego śledztwo w tej sprawie. skoro np. pomocnictwo(sprawcy sensu largo). Nie uważał. Teść zmarł w końcu w wyniku śmierci naturalnej. a więc nawet jeśli zostanie on uwolniony od odpowiedzialności karnej. Po 10 latach od owej wymiany listów. albo pomaga w jego popełnieniu podlega karze”/ Każdy ze współdziałających popełnia własne przestępstwo. Sprawca sensu stricto – sprawca Sprawca sensu largo – podżegacz. Zakłada ona. że podżegacz i pomocnik powinni ponosić odpowiedzialność za własny czyn. gdyż każdy odpowiada za własny czyn będący odrębnym przestępstwem. ale podżeganie i pomocnictwo /np. kiedy sprawca sensu stricte faktycznie go nie popełni. „Kto zabiera w celu przywłaszczenia cudzą rzecz ruchomą. Kodeks norweski opisywał nie tylko zachowanie sprawcy głównego. iż każdy biorący udział w przestępstwie popełnia własne przestępstwo. że za każdy czyn zabroniony odpowiedzialny jest także podżegacz i pomocnik. Sprawca sensu stricto(nie doszły) zawarł związek małżeński. ze każdy odpowiada za swój czyn/ Uważali. /np. • Podżegacz i pomocnik odpowiadają niezależnie od odpowiedzialności sprawcy. podjąłem zamiar zabicia teścia. który nie ustanie inwigilował jego postępowanie. iż wystarczy „wyjąć przed nawias”(do części ogólnej).

Sprawca B nie chcąc samemu dokonać owego czynu zabronionego. 155§2 w związku z 53 §1 będzie to zawsze niższa odpowiedzialność karna niż za dokonanie). nie dokonał czynu zabronionego. Krytyka: Owy odblask akcesoryjności nie rozwiązuje problemu(ale znacząco łagodzi teorię zjawiskową) 1) Występuje jedynie możliwość odstąpienia od wymierzenia kary 2) Przepis wskazuje. 19). gdyż widząc kobietę. typy rodzajowe przestępstwa. Ostatecznie zdjęcie ofiary trafiło do sprawcy C. a nawet odstąpić od jej wymierzenia[ w stosunku do podżegacza i pomocnika]” W tym stanie rzeczy podżegacz i pomocnik do przestępstwa.k. na której opiera się prawo karne. Potencjalny wykonawca czynu zabronionego . zrobiło mu się przykro. a nawet odstąpić od jej wymierzenia.Jeżeli podżeganie i pomocnictwo to równoważne ze sprawstwem. humanitaryzmu. a więc wymierzane w granicach ustawowego zagrożenia przewidzianego dla dokonania(oczywiście ze względu na art. Jak zbadać tutaj ową płaszczyznę aksjologiczną? Czy z faktu iż w sprawcy C odezwały się ludzkie instynkty. aby ten pobił kobietę ciężarną. któremu zagwarantował ekwiwalent pieniężny w zamian za popełnienie czynu. Prowadzi to do zbyt dalekich skutków (sprawca poniósłby karę 8 lat pozbawienia wolności!!!!). znalazł sprawcę C. §2 – w wypadku pomocnictwa sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary Tym samym bardzo nieudolnie ustawodawca polski sformułował przepis w §2. sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary. to czy z tego faktu sprawca A i B mają uzyskać korzyści? Przecież mogliby ponownie próbować dokonać czynu zabronionego. żal przyszłej matki i nawet nie usiłował popełnić przestępstwa. ale sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary. Jednak kobieta zdecydowanie odmawiała. to nadawca listu poniesie odpowiedzialność karną za przestępstwo w postaci zjawiskowej podżegania do zabójstwa. 82 . Art. Wystąpiła tu sytuacja przestępstwa typu zjawiskowego podżegania do podżegania. zatem owy sprawca popełnia przestępstwo!!! Kazus: Łódzki są rozważał kwestię odpowiedzialności karnej sprawcy A . w celu złagodzenia tak daleko idących skutków wprowadził „odblask” akcesoryjności: Odblask akcesoryjności: Art. 22 §2 „Jeżeli czynu zabronionego nie usiłowano dokonać. Zatem sprawca A znalazł sprawcę B. który nakłaniał swoją przyjaciółkę do poddania się zabiegowi przerwania ciąży. Trzeba więc zawsze wziąć pod uwagę płaszczyznę aksjologiczną. popełniają własne przestępstwo. w celu aby ta ostatnia poroniła. na to że w owej sytuacji trzeba przeprowadzić całe postępowanie karne i sądowe 3) Sąd może sprawce sensu largo uwolnić od odpowiedzialności karnej ale tylko w wyroku skazującym. którego sprawca sensu stricto nawet nie próbował dokonać. otóż obecny k. 19 §1 „Sąd wymierza karę za podżeganie lub pomocnictwo w granicach zagrożenia przewidzianego za sprawstwo” §2 „Wymierzając karę za pomocnictwo sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary” §1 – wyraża dokładnie koncepcję J. że każde przestępstwo ma być traktowane samoistnie i jest równoważne wobec innych. wymieniając w nim jedynie pomocnictwo a zapominając całkowicie o podżeganiu!!!(w stosunku do podżegania sąd nie może zastosować nadzwyczajnego złagodzenia kary na podstawie art. postąpił zgodnie z zasadami prawa. Makarewicza.

nawet jeśli dokonał tylko części znamion przestępstwa. ale także ten.k. dokonuje go samodzielnie. 18 k. Kulesza twierdzi. Tak samo działa to przy kradzieży mienia znacznej wartości. które to porozumienie w pewien sposób łączy sprawców czynu zabronionego. Powołany art. /np. bez porozumienia. 2. 18 §1 „Odpowiada za sprawstwo nie tylko ten.Sprawstwo Art. kto wykonuje czyn zabroniony sam albo wspólnie i w porozumieniu z inną osobą. Istotą współsprawstwa jest działanie w porozumieniu. teoria subiektywna / Sprawcą jest ten kto działa cum animo actoris(ten kto jest autorem intelektualnym czynu zabronionego) Poprzez czyn realizuje on własną wolę popełnienia czynu mimo. ale nie ma między nimi porozumienia(każdy działa samodzielni i na własną rękę). razem realizują znamiona przestępstwa. Uczestnicy zamieszek wchodzą do sklepu i każdy bierze co mu się podoba. Kradzież z włamaniem. mogą być to gesty lub milcząca zgoda. może być dorozumiane) • wspólnie – dokonują czynu razem. działają oddzielnie. Współsprawstwo Jest dokonanie czynu zabronionego wspólnie i w porozumieniu: • porozumienie(łączy sprawców) . a drugi tylko okrada ofiary. /np. że pewne czynności popełnione są przez kogoś innego. Jednak zabrana przez niego drewniana pałka. jest podstawą działania wspólnego.000 zł. wybuchły zamieszki i ktoś wybił szybę do sklepu RTV. /np. gdy wielu sprawców realizuje znamiona przestępstwa w tym samym miejscu i czasie. sprawca pragnął obrabować pewien sklep. Następnie wraz z 2 sprawcą wyniósł towar ze sklepu/ Każdy współsprawca odpowiada w całości za czyn zabroniony. mimo.000 zł i następnie podzielili się łupem. natomiast w dalszej części wymienia postaci sprawstwa przewidziane przez teorię subiektywną. gdy sprawca samodzielnie realizuje wszystkie znamiona czynu zabronionego. które ma miejsce wtedy. na której mieścił się sklep. wielosprawstwo). ale prof. przy przestępstwie rozboju. to poniosą wspólnie odpowiedzialność za kradzież mienia znacznej wartości. że taka postać mieści się już w kodeksowym ujęciu sprawstwa/ Jednosprawstwo Jednosprawstwo ma miejsce wtedy. nie była wstanie rozbić szyby. kto kieruje wykonaniem czynu zabronionego przez inną osobę lub wykorzystując uzależnienie innej osoby od siebie. a mijają się tylko w drzwiach/ Eksces współsprawcy 83 . każdy po 100. Jeżeli zatem dwóch sprawców ukradło mienie znacznej wartości 200. że dochód z przestępstwa każdego z nich nie mieścił się w pojęciu mienie znacznej wartości/ Współsprawstwem nie jest natomiast działanie koincydentalne(tzw. wybijając szybę wystawową w tym celu.nie musi być wyrażone dosłownie. teoria formalno – obiektywna / Wykonuje własnoręcznie sprawstwo ten kto wykonuje wszystkie znamiona czynu zabronionego samodzielnie. poleca jej wykonanie takiego czynu” Sprawstwo w polskim prawie karnym to: • Jednosprawstwo • Współsprawstwo • Sprawstwo kierownicze • Sprawstwo polecające /Niektórzy przedstawiciele doktryny postulują dodanie sprawstwa na zlecenie(np. Istnieją dwie teorie wskazujące na istotę Jednosprawstwo: 1. zabójstwa na zlecenie). zatrzymał się i rozbił szybę kluczem francuskim. w pierwszej części wskazuje na teorię subiektywną. Odpowiedzą razem za całe przestępstwo rozboju. Jednak współsprawca przejeżdżający samochodem ową ulicą. jeden tylko używa siły fizycznej.

które nie są objęte porozumieniem(porozumieniem objęte jest tylko naruszenie reguł ostrożności). że współsprawcy mogą odpowiadać za czyny popełnione nieumyślnie. Jeden z nich zabija jednak właściciela. co oznacza. który realizuje kwalifikowaną formę przestępstwa lub inne przestępstwo niż to wobec. Leon Tyszkiewicz: Współsprawca jest odpowiedzialny za eksces. którego sprawcy byli w porozumieniu. 280§2 znamię porozumienia jest milcząco założone. Wyrok SN zanegował pogląd Jana Waszczyńskiego. dwaj pracownicy budowy porozumieli się co do wyrzucania cegieł z rusztowania na chodnik. bo nie chciało im się schodzić. a istotą współsprawstwa jest działanie w porozumieniu. /np./np. Należy przyjąć. że co do zasady jeden współsprawca nie odpowiada za eksces drugiego współsprawcy. iż w treści art. Jeden z nich spowodował ciężki uszczerbek na zdrowiu trafiając cegłą przechodnia. gdyż istniało pomiędzy nimi porozumienie dotyczące naruszenia reguł ostrożności. a podczas jego dokonywania jeden z nich zabił ofiarę/ Uznaje się. dwóch sprawców włamuje się do mieszkania w nocy. Kulesza podtrzymuje pogląd Jana Waszczyńskiego dotyczący odpowiedzialności współsprawcy za eksces jeśli nie odstąpił od dokonywania przestępstwa. że dalsze dokonywanie przestępstwa jest milczącym porozumieniem wobec zmieniających się okoliczności czynu. podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3” /Przyjęty został pogląd. że odpowiedzą za czyn w formie nieumyślnej. Jeżeli ten drugi nie zwróci na to uwagi i będzie dalej okradał mieszkanie to poniesie odpowiedzialność karną za eksces. gdy jeden ze współsprawców dokonuje czynu nieobjętego porozumieniem. Art. jeśli eksces taki mógł przewidzieć. nożem lub innym podobnie niebezpiecznym przedmiotem lub środkiem obezwładniającym albo działa w inny sposób bezpośrednio zagrażający życiu lub wspólnie z inną osobą. sprawcy porozumieli się w sprawie dokonania rozboju. że współsprawstwo w kwestii zbrodni rozboju opiera się na działaniu wspólnym/ Kulesza: Tę wykładnie należy odrzucić. że granicą odpowiedzialności karnej współsprawcy jest porozumienie. a więc sprawcy odpowiadają za przestępstwa umyślne objęte porozumieniem. jeśli natomiast zostawi łup i ucieknie z mieszkania. które są podstawą odpowiedzialności karnej za czyn nieumyślny/ Różnica pomiędzy współsprawcą a pomocnikiem: 84 . która posługuje się taką bronią. przedmiotem. żeby je okraść. • Przedmiotem może być również naruszenie reguł ostrożności. Prof. Powstaje pytanie o odpowiedzialność współsprawcy za eksces innego współsprawcy. środkiem lub sposobem. /np. Należy przyjąć również.Ma miejsce wtedy. Należy przyjąć. gdyż uważa. 280[rozbój] §2 „Jeżeli sprawca rozboju posługuje się bronią palną. iż: • Przedmiotem porozumienia może być czyn zabroniony. to nie poniesie odpowiedzialności karnej/ Krytyka: Ta teoria przypisuje odpowiedzialność karną za czyny wykraczające poza świadomość współdziałającego co do umówionych wcześniej działań. Jan Waszczyński: Współsprawca odpowiada za eksces jeśli w czasie ekscesu nie odstąpi od realizacji czynu objętego porozumieniem. Praktyka sądowa: W praktyce sądowej przyjęło się.

18 §1 „Odpowiada za sprawstwo nie tylko ten. • Współsprawca realizuje pewne znamiona czynu zabronionego. /W praktyce często trudno wyznaczyć granicę pomiędzy współsprawstwem. Czyn zabroniony jest realizacją jego własnej woli dokonania tego przestępstwa. w jakim zakresie i przez kogo. sprawca kierowniczy wyda polecenie rozpoczęcia akcji. iż kierowca podlega odpowiedzialności karnej z chwilą wyjścia współsprawców w kierunku banku(usiłowanie). Sprawcy zostają jednak ujęci przed wejściem do banku. poleca jej wykonanie takiego czynu” • 85 . kiedy sprawcy sensu stricte nie przystąpią do usiłowania. Gdy sprawcy udają się już do budynku. jeden z nich zostaje w samochodzie jako kierowca podczas ucieczki. pomaga on jedynie przy realizacji woli innej osoby. a fizycznie wykonują te znamiona inni sprawcy zależni od sprawcy kierowniczego. Ma miejsce nawet wtedy gdy sprawca znajduje się setki kilometrów od miejsca przestępstwa(jeśli tylko ma kontakt ze sprawcami i może koordynować ich działania). ale także ten. które przedmiotem jest dokonanie czynu zabronionego. a nie jako pomocnik. podczas gdy pomocnik jest obojętny wobec czynu. decyduje o tym kiedy się rozpoczyna. a pomocnik nie. Ponosi odpowiedzialność karną za usiłowanie nawet wtedy. Sprawstwo kierownicze: Art. Czy kierowca poniesie odpowiedzialność karną?/ Należy przyjąć. iż nie realizuje on swoim zachowaniem znamion przestępstwa. 18 §1 „Odpowiada za sprawstwo nie tylko ten. Odpowiedzialność sprawcy kierownicze powstaje w momencie. kto wykonuje czyn zabroniony sam albo wspólnie i w porozumieniu z inną osobą. przygotuje całą akcję i wyda polecenie jej rozpoczęcia). Istotą sprawstwa kierowniczego jest jego dominujący wpływ na przestępstwo. dlatego bardzo często jest to przedmiotem rozważań sądu/ Kazus: /Sprawcy umawiają się co do napadu na bank i dzielą między siebie role. kto kieruje wykonaniem czynu zabronionego przez inną osobę lub wykorzystując uzależnienie innej osoby od siebie. Mimo. Art. powinien być zatem traktowany jako współsprawca. który nie realizując samodzielnie żadnego znamienia czynu zabronionego(„rąk sobie nie brudząc”) panuje nad przebiegiem realizacji znamion przestępstwa. gdzie będzie dokonywane. a pomocnictwem. a w drodze na miejsce przestępstwa sprawcy zostaną ujęci/ Sprawstwo polecające Występuje wtedy gdy sprawca korzystając ze stosunku zależności wydaje polecenie sprawcy sensu stricte. kończy. to poprzez realizację tego czynu wypełnia się jego przestępcza wola jego dokonania. Sprawcy realizują jego wolę.Współsprawca ma wolę animus actoris popełnienia przestępstwa. /np. ale także ten. poleca jej wykonanie takiego czynu” Sprawca kierowniczy to ten. /w praktyce chodzi tu przede wszystkim o hersztów grup przestępczych/ Sprawca kierowniczy: • Panuje nad przebiegiem akcji przestępczej(kontroluje ją) • Rozdziela role przestępcze i koordynuje działania pomiędzy sprawcami • Ma wpływ na rozpoczęcie i zakończenie akcji przestępczej. kto kieruje wykonaniem czynu zabronionego przez inną osobę lub wykorzystując uzależnienie innej osoby od siebie. kiedy wykona wszelkie działania kierownicze(np. kto wykonuje czyn zabroniony sam albo wspólnie i w porozumieniu z inną osobą.

która nakłania. gestem strzelania w głowę z broni kolega namawia Franka do zabicia babsztyla”) Podżeganie ukończone – ma miejsce w sytuacji kiedy u osoby. do nieokreślonej grupy osób. Podżeganie czynione jest publicznie. że część wojskowa kodeksu karnego nie przewiduje zasad odpowiedzialności karnej dla dowódców. których rozkazy były poleceniem dokonania czynu przestępnego. Sprawca polecający odpowie za usiłowanie nawet wtedy. sms. jaki osoba dokonała. /np. Franek zabij babsztyla!”) • Gest . W takim wypadku sprawca nie poniesie odpowiedzialności karnej za przestępstwo do którego nawoływał. komentarz na naszej klasie /np. W takim wypadku sprawca odpowie za taki czyn w formie podżegania. Art. Nie jest możliwe zatem popełnienie podżegania z zamiarem ewentualnym. gdy sprawca sensu stricto nawet nie przystąpił do usiłowania(analogicznie do sprawcy kierowniczego).Istotą sprawstwa polecającego jest stosunek zależności pomiędzy sprawcą polecającym a sprawcą sensu stricto. to podżegacz odpowie za podżeganie do zabójstwa/ 2. Prof. mówię Ci”) • Pisemna – list skierowany do konkretnego adresata. zabij babsztyla. sprawca polecający nie kontroluje całej akcji dokonywania czynu. Podżeganie może mieć formę: • Słowna – słowna enuncjacja pod adresem danej osoby. nakłania ją do tego” Podżeganie to podjęte z zamiarem bezpośrednim(cum dolo directo) nakłanianie innej osoby do popełnienia czynu zabronionego. mail. W odróżnieniu od sprawstwa kierowniczego. karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2” §2 „Kto publicznie nawołuje do popełnienia zbrodni. jeśli Franek zabije babsztyla. kto chcąc. Podżegacz oddziałuje na psychikę osoby w taki sposób aby wywołać zamiar popełnienia czynu zabronionego u osoby. 255[podżeganie czynione publicznie] §1 „Kto publicznie nawołuje do popełnienia występku lub przestępstwa skarbowego podlega grzywnie. Podżeganie jest skierowane do konkretnej osoby oznaczonej indywidualnie w celu wywołania u niej zamiaru popełnienia czynu zabronionego. Powoduje to. Kulesza uważa. aby inna osoba dokonała czynu zabronionego. wobec której kierowana jest namowa. informacja na gg. /np. podlega karze pozbawienia wolności do lat 3” Odpowiedzialność prowokatora Art. 18 §2 „Odpowiada za podżeganie. ale odpowie za przestępstwo sui generis jakim jest nawoływanie do zbrodni. 24 86 . a jedynie „wprawia maszynę w ruch” wydając polecenie dokonania czynu. Podżeganie Art./np. Franek. Nie jest natomiast konieczne aby osoba ta kiedykolwiek podjęła się usiłowania dokonania czynu zabronionego. S. powstaje zamiar dokonania czynu zabronionego. iż dowódcy Wojska Polskiego zostali niejako „wrzuceni do jednego worka” z hersztami grup przestępczych i odpowiadają na takich samych zasadach na podstawie przepisów dotyczących sprawstwa kierowniczego i sprawstwa polecającego. że smutnym faktem dla myśli prawniczej w Polsce jest to. Karalność podżegania: 1. słowa w liście „P.

choć istnieje rzetelna wiedza/ Możliwe jest podjęcie takiej operacji w sytuacji w której istnieją uzasadnione podejrzenia popełnienia przestępstwa. ze zostanie ujęta na gorącym uczynku. • Pomoc intelektualna – udzielanie rady lub informacji(np. który ułatwia tym samym dokonanie czynu zabronionego. która ma na celu potwierdzenie wiarygodnych informacji uzyskanych o przestępstwie. kto w zamiarze. CBA:[czynności o charakterze prowokacji] Są to czynności operacyjno – rozpoznawcza. Nie jest prowokatorem ten kto nakłania inną osobę do dokonania czynu zabronionego nie w celu skierowania przeciw niemu postępowania. swoim zachowaniem ułatwia jego popełnienie. w szczególności dostarczając narzędzie. Jeżeli w treści złożonej propozycji będzie zamieszczona działalność mająca na celu nakłonienie do popełnienia przestępstwa. 23 /artykuły te zostaną opisane w dalszej części wywodu/ Pomocnictwo Art. a nie ma na to dowodów. środek przewozu. środka przewozu. kto wbrew prawnemu. 87 . Prowokator – dąży swym działaniem do ujęcia sprawcy. które zostały pozyskane w sposób nielegalny. Polska – działanie nielegalne funkcjonariusza CBA nie unicestwi wartości takich dowodów przed sądem. a w pojęciu „złożyć propozycję” nie może być zawarte działanie mające na celu wywołanie zamiaru u osoby poddanej prowokacji. ale funkcjonariusz naraża się na odpowiedzialność karną. Do prowokatora nie stosuje się: • Art. 22 • Art. kto w celu skierowania przeciwko innej osobie postępowania karnego nakłania ją do popełnienia czynu zabronionego. ale nie dają się przełożyć na dowody procesowe. USA – teoria owoców z zatrutego drzewa(fruits of the poisonous tree theory) Zgodnie z tą koncepcją nie można przed sądem powoływać dowodów. udzielając rady lub informacji. 22 i 23” Prowokator nie podżega innej osoby do faktycznego popełnienia przestępstwa. ale wie. a ponosi odpowiedzialność jak za podżeganie jeśli ma na celu ujęcie osoby do której kieruje swoje nakłanianie. tak aby zgromadzić dowody i ująć sprawców. W tak wypadku można „złożyć propozycję” uzyskania korzyści. aby inna osoba dokonała czynu zabronionego. szczególnemu obowiązkowi niedopuszczenia do popełnienia czynu zabronionego swoim zaniechaniem ułatwia innej osobie jego popełnienie” Pomocnictwo może być udzielone zarówno w zamiarze bezpośrednim jak i ewentualnym(w zamiarze – polski ustawodawca obejmuje tym pojęciem obie postacie zamiaru) Istotą pomocnictwa jest ułatwienie popełnienia przestępstwa: • Pomoc techniczna – dostarczenie narzędzi. kto ma np. 18 §3 „Odpowiada za pomocnictwo.„Odpowiada jak za podżeganie. • (nowość w prawie karnym) Zaniechanie wbrew szczególnemu prawnemu obowiązkowi zapobieżenia skutkowi przez pomocnika. udzielenie informacji o zabezpieczeniach). w tym wypadku nie stosuje się art. iż jest wysokie prawdopodobieństwo. /może być zatem stosowana wobec tego. Podżegacz – dąży swym działaniem do popełnienia przestępstwa. odpowiada za pomocnictwo także ten. wtedy agent CBA usiądzie na ławie oskarżonych. opinię łapówkarza.

czyn może być popełniony nieumyślnie. 22 §1 „Jeżeli czynu zabronionego tylko usiłowano dokonać. Spadła na kogoś. Kazus: Robotnicy postanowili. w warunkach. 19 §1 „Sąd wymierza karę za podżeganie lub pomocnictwo w granicach zagrożenia przewidzianego za przestępstwo” §2 „Wymierzając karę za pomocnictwo. matka. pomocnik wywiesza na drzwiach nielubianego sąsiada informacje o tym. Jeśli natomiast czynu nie usiłowano dokonać. a podżegacz i pomocnik z zamiarem. gdyż istotą kradzieży jest wyjęcie rzeczy ruchomej spod władztwa osoby uprawnionej i rozporządzenie rzeczą jak właściciel/ Pomocnictwo może być kierowane do indywidualnie nieokreślonej osoby. iż postacie zjawiskowe są wobec siebie równorzędne. a tam ekipa sprzątająca wywozi bezużyteczne rzeczy. że nie zabezpieczą chodnika. Sprawca sensu stricto może działać nieumyślnie.Kazus: /Sprawca wynosi z przedpokoju rower sąsiada na dół. sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary a nawet odstąpić od jej wymierzenia(odblask akcesoryjności). 88 . Jeżeli został zraniony. w jakich dniach go nie będzie i jakie są zabezpieczenia drzwi. która przygląda się jak konkubent zabija jej dziecko podlega odpowiedzialności karnej za pomocnictwo do zabójstwa/ Karalność za przestępstwa w postaci zjawiskowej Zakres odpowiedzialności karnej Art. sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary” W związku z tym. a za kradzież. 18§2 i §3[podżegacz i pomocnik] odpowiada jak za usiłowanie” §2 „Jeżeli czynu zabronionego nie usiłowano dokonać. Wyjątkiem jest tutaj art. wspólnie i w porozumieniu popełnione przestępstwo ciężkiego uszkodzenia ciała. Umyślność i nieumyślność współdziałających Przy współsprawstwie możliwe jest popełnienie wspólnie i w porozumieniu przestępstwa nieumyślnie.nieumyślnie. podmiot określony w art. który przewiduje możliwość nadzwyczajnego złagodzenia kary za pomocnictwo/widocznie ustawodawca traktuje pomocnictwo jako najmniej szkodliwą społecznie formę zjawiskową przestępstwa/ Art. ale do kogokolwiek kto zechciałby okraść sąsiada/ Pomocnictwo może być dokonane przez zaniechanie. /np. których współsprawcy podjęli zagrażające dobru chronionemu prawem. Nie jest to kierowane do konkretnej osoby. a nawet odstąpić od jej wymierzenia” Zgodnie z powyższym podżegacz i pomocnik odpowiadają za podżeganie i pomocnictwo w postaci usiłowania wtedy kiedy czynu zabronionego tylko usiłowano dokonać. bo była ciężka. gdy będą naprawiać dach. Treścią porozumienia staje się wspólne naruszenie reguł ostrożności. W tym wypadku jednak sprawca odpowie nie za pomocnictwo. sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary. /np. 19 §2. to sąd wymierza karę w granicach zagrożenia ustawowego. zrzucili belkę z dachu razem.

Powstaje pytanie o odpowiedzialność karną sprawcy, który daje osobie odurzonej alkoholem kluczyki do samochodu. /np. mąż daje pijanej żonie kluczyki, a ona potrąca przechodnia powodując jego śmierć/ Lech Gardocki: Kto przekazuje osobie odurzonej alkoholem kluczyki ten odpowiada za nieumyślne spowodowanie śmierci z powodu bycia sprawcą pośrednim. Andrzej Zoll: Ten kto przekazuje kluczyki pijanemu ten odpowiada za sprawstwo jako ten, który wykonał czyn zabroniony samodzielnie(posiadał animus actoris dokonania przestępstwa). Kazus: Sprawca udostępnia kluczyki do samochodu osobie odurzonej alkoholem. Jest to pomocnictwo ale nie do popełnienia czynu zabronionego, nie było zamiaru, by wykonawca dokonał czynu zabronionego lecz by ten naruszył reguły ostrożności. Pomocnik nie może ponieść odpowiedzialności karnej, bo nie chciał i nie godził się by sprawca czyn zabroniony popełnił. Nie ma nieumyślnego pomocnictwa i podżegania! Podżegacz odpowiada, gdy namówił inną osobę chcąc, by wykonawca popełnił czyn zabroniony, a pomocnik, gdy w zamiarze bezpośrednim lub ewentualnym ułatwia innej osobie popełnienie czynu zabronionego. Art. 20 „Każdy ze współdziałających w popełnieniu czynu zabronionego odpowiada w granicach swojej umyślności lub nieumyślności niezależnie od odpowiedzialności pozostałych współdziałających” Zgodnie z teorią postaci zjawiskowych Juliusza Makarewicza każdy ze współdziałających odpowiada oddzielnie i samoistnie w granicach swojej umyślności albo nieumyślności – umyślność jednego ze współdziałających nie przesądza umyślności innych. Współdziałający – to zarówno sprawca, jak i podżegacz czy pomocnik. • • • Podżeganie może być popełnione tylko z zamiarem bezpośrednim. Pomocnictwo tylko umyślnie(zamiar bezpośredni i ewentualny). Nie można odpowiadać za nieumyślne pomocnictwo lub nieumyślne podżeganie.

Kazus: Pracownicy naprawiając dach działając w porozumieniu zrzucali ciężką belkę z dachu, w momencie gdy przechodził przechodzień. Odpowiadają oni za współsprawstwo ciężkiego uszkodzenia ciała choć nieumyślnego. Mogło być także tak, że jeden ze współsprawców widział przechodnia, a pozostali czekali na znak, kiedy będą mogli zrzucić belkę. Ten, mimo, iż widział przechodnia, dał znak do zrzutu. Przypiszemy mu umyślne spowodowanie ciężkiego uszczerbku ciała, pozostali - nieumyślnie. Kazus II: Sprawca wykorzystując podległość pozostałych członków grupy, polecił jednemu z członków zabójstwo drugiego, gdyż podejrzewał, że jest on informatorem policji. Miał on wsypać truciznę do napoju ofiary. Zdecydował się jednak na akt czynnego żalu. Po wypiciu przez ofiarę zawiadomił policję i pogotowie. Szef grupy przestępczej wyjaśniał, że sprawdzał lojalność swej grupy, podał nie cyjanek, a cukier puder. Za co odpowiada szef grupy przestępczej? Nie odpowiada on ani za podżeganie ani za pomocnictwo – brak zamiaru!!. Bezpośredni wykonawca poniesie odpowiedzialność za nieudolne spowodowanie zabójstwa człowieka, gdyż użył środka, który nie mógł spowodować śmierci człowieka. Czy będzie miało to wpływ na odpowiedzialność karną to, że dokonał aktu czynnego żalu? Zgodnie z treścią art. 15 nie powinien podlegać karze - aczkolwiek sprawca nie zapobiegł skutkowi przestępnemu, gdyż skutek ten nie mógł nastąpić ze względu na użycie niewłaściwego środka. Zgodnie z art. 89

15 §2 sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary. Można też zastosować art. 14 §2 – nadzwyczajne złagodzenie kary przy usiłowaniu nieudolnym. Zasada indywidualizacji odpowiedzialności karnej Art. 21 §1 „Okoliczności osobiste, wyłączające lub łagodzące albo zaostrzające odpowiedzialność karną, uwzględnia się tylko co do osoby, której dotyczą” §2 „Jeżeli okoliczność osobista dotycząca sprawcy, wpływająca chociażby tylko na wyższą karalność, stanowi znamię czynu zabronionego, współdziałający podlega odpowiedzialności karnej przewidzianej za ten czyn zabroniony, gdy o tej okoliczności wiedział, chociażby go nie dotyczyła” §3 „Wobec współdziałającego, którego nie dotyczy okoliczność określona w §2, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary” Kazus: Sprawca stawiając pierwsze kroki w swym przestępnym życiorysie namówił wielokrotnego recydywistę do współdziałania w przestępstwie kradzieży z włamaniem, bo chciał wykorzystać doświadczenie recydywisty. Dokonali czynu. Art. 64 przewiduje surowszą odpowiedzialność karną recydywistów. §2 tego artykułu mówi o tzw. recydywie wielokrotnej, przy której sąd wymierza karę pozbawienia wolności powyżej dolnej granicy ustawowego zagrożenia a może ją zwiększyć do górnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonego o połowę. W przypadku kradzieży z włamaniem ( art. 279 ) sąd może wymierzyć karę pozbawienia wolności do lat 15. Jak będzie odpowiadał sprawca wcześniej nie karany? Według art. 21 §1 okoliczności osobiste zaostrzające odpowiedzialność karną będą uwzględniane tylko w odniesieniu do recydywisty. Sprawca wcześniej nie karany nie poniesie surowszej odpowiedzialności karnej. §1 stanowi, ze okoliczności osobiste, które dotyczą danej osoby, a nie są okolicznościami stanowiącymi znamię danego typu rodzajowego przestępstwa stosuje się tylko w odniesieniu do danej osoby: Te okoliczności to: • Małoletniość/sprawca posłużył się dzieckiem do włamania. Sprawca poniesie odpowiedzialność, a dziecko nie). • Niepoczytalność/ Jeśli dziennikarz publikuje informacje zniesławiające pokrzywdzonego, które uzyskał od osoby niepoczytalnej, nie uwolni się od odpowiedzialności karnej. Ten współdziałający, który jest niepoczytalny, nie będzie natomiast podlegał odpowiedzialności karnej/ • Działanie w usprawiedliwionym błędzie • Dokonanie czynnego żalu. §2 Dotyczy przypadku kiedy jedna z osób współdziałających posiada szczególną cechę znajdującą się w zespole znamion przestępstwa(decyduje o bytności danego przestępstwa – przestępstwa indywidualne właściwe) lub ta szczególna cecha wpływa na zaostrzenie odpowiedzialności karnej(jej posiadanie nie warunkuje, ale zaostrza odpowiedzialność karną – przestępstwa indywidualne niewłaściwe). Przepis ten nie odnosi się do sytuacji, które dotyczą cech łagodzących odpowiedzialność karną. EKSTRANEUS – osoba, która nie posiada szczególnej cechy INTRANEUS – osoba, która szczególną cechę posiada Powstaje pytanie, czy extraneus ponosi odpowiedzialność karną lub ta odpowiedzialność jest zaostrzona za współdziałanie z intraneusem? Kazus I: Sekretarka posła przyjmuje za niego łapówkę i później mu przekazuje. Sekretarka nie pełni funkcji publicznej. Czy poniesie odpowiedzialność karną za pomocnictwo przy łapownictwie biernym[art. 228]? 90

Kazus II: Każdy obywatel ponosi odpowiedzialność karną za nieudzieleni pomocy[art. 160 §1]. Jeżeli sprawca jest podżegaczem do nieudzielenia pomocy przez matkę w stosunku do dziecka, na której ciąży szczególny prawny obowiązek związany z wyższą odpowiedzialnością karną w przypadku naruszenia, to czy podżegacz odpowie za nieudzielenie pomocy w typie podstawowym czy kwalifikowanym? Ekstraneus poniesie odpowiedzialność karną jak intraneus za współdziałanie z intraneusem wtedy, gdy o szczególnej cesze intraneusa wiedział, choćby go nie dotyczyła. Kazus 1: Sekretarka wiedziała, że poseł sprawuje funkcję publiczną, a więc posiada szczególną cechę wpływającą na zaistnienie odpowiedzialności karnej, zatem zostanie postawiony jej zarzut pomocnictwa do łapownictwa biernego. Kazus II: Jeżeli dany sprawca podżegania wiedział o tym, że ta osoba jest matką i ciąży na niej szczególny prawny obowiązek ochrony dziecka, to poniesie odpowiedzialność karną za podżeganie do typu kwalifikowanego, a jeżeli nie wiedział, ze jest to matka, odpowie za podżeganie do typu podstawowego. Na podstawie §3 sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary w stosunku do extraneusa współdziałającego z intraneusem przy dokonaniu czynu zabronionego. Czynny żal współdziałającego Art. 23 §1 „Nie podlega karze współdziałający, który dobrowolnie zapobiegł dokonaniu czynu zabronionego” §2 „Sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary w stosunku do współdziałającego, który dobrowolnie starał się zapobiec dokonaniu czynu zabronionego” Jeżeli współdziałający dokona aktu: • Czynnego żalu udałego(dobrowolnie zapobiegł dokonaniu czynu zabronionego) – uniknie odpowiedzialności karnej. • Czynnego żalu nieudałego(starał się zapobiec dokonaniu, ale mu się nie powiodło) – sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary. Czynny żal stosuje się tylko i wyłącznie do osoby, która podjęła takie działania i nie ma wpływu na odpowiedzialność karną innych współdziałających. Przepisów o czynnym żalu nie stosuje się do prowokatora, który nie może powołać się na dobrowolne zapobiegnięcie skutkowi.

Zbieg przestępstw i zbieg przepisów ustawy
Zbieg przepisów ustawy – Do jednego czynu konkurują dwa lub więcej przepisy ustawy karnej(różne możliwości kwalifikacji za ten sam czyn zabroniony) Zbieg przestępstw – ten sam sprawca popełnił dwa czyny i zastanawiamy się czy są to oddzielne przestępstwa, czy jedno przestępstwo.

Zbieg przepisów ustawy
Art. 11 91

II. które to jest przepisem pierwotnym chroniącym dane dobro prawne. przepis pierwotny – łapówkarstwo bierne[art. 148 §1 – błąd logiczny. /np. które narusza tę samą normę. Lex primaria derogat legi subsidiariae(przepis pierwotny uchyla przepis posiłkowy) Jeśli mamy przepis o charakterze pierwotnym i posiłkowym. Narażenie dobra chronionego prawem jest subsydiarne wobec naruszenie tożsamego dobra prawnego. to tym samym nie podlega odpowiedzialności karnej z art. 148 §. lecz używając reguły wyłączania wielości ocen prawno karnych sprowadzamy czyn do jednego przepisu. Witold Kulesza: [Złośliwość wobec argumentów Zolla] Skoro tak to dochodzimy do wniosku. Przepis szczegółowy jest tylko dopełnieniem do pełnego zakresu.§1 „Ten sam czyn może stanowić tylko jedno przestępstwo” §2 „Jeżeli czyn wyczerpuje znamiona określone w dwóch albo więcej przepisach ustawy karnej. 148 §2 . 231 §1]. który należy usunąć regułą specjalności. 231 §4 „Przepisu §2[nadużycie służbowe w celu osiągnięcia korzyści majątkowych] nie stosuje się. sprawca został uznany ze niewinnego dokonania. sprawca spychał z dachu(narażając na bezpośrednie zagrożenie życia)i zepchnął(zabił) – sprawca odpowie za zepchnięcie/ 92 . jeśli osoba odpowiada za usiłowanie. gdyż to jest przepis posiłkowy. to jego zachowanie nie będzie zakwalifikowane jako nadużycie służbowe w celu uzyskania korzyści majątkowej. to nie podlega odpowiedzialności za usiłowanie. sąd wymierza karę na podstawie przepisu przewidującego karę najsurowszą. Lex specialis derogat legi generali(zasada specjalności) Przepis szczegółowy uchyla przepis ogólny. co nie stoi na przeszkodzie orzeczeniu innych środków przewidzianych w ustawie na podstawie wszystkich zbiegających się przepisów” Zbieg pozorny przepisów ustawy – Jeden czyn tego samego sprawcy wypełnia dwa lub więcej przepisów. jeśli zabronione działanie sprawcy nie mieści się w zakresie przepisu pierwotnego. 228 §1] i przepis posiłkowy – nadużycie służbowe w celu osiągnięcia korzyści majątkowej[art. że w takich wypadkach nie ma zbiegu przepisów. kiedy nie stosuje się przepisu pierwotnego. to przepis posiłkowy stosujemy wtedy i tylko wtedy. jeśli odpowiada za dokonanie. przepis szczególny opisuje zachowanie. że sprawca zabił w art. jeżeli czyn wyczerpuje znamiona czynu zabronionego określonego w art. /np. który stanowi podstawę oceny prawnokarnej(zgodnie z art. a nie zabił w art. która stanowi podstawę przepisu ogólnego. Zoll uważa. sąd skazuje za jedno przestępstwo na podstawie wszystkich zbiegających się przepisów” §3 „W wypadku określonym w §2. Jeśli zakwalifikujemy czyn sprawcy jako łapówkarstwo bierne. /np. jest zbieg przepisów. Reguły(wyłączanie wielości ocen prawno karnych): I. Jeśli sprawca dopuszcza się zabójstwa ze szczególnym okrucieństwem. Art. 148 §2. 11 jeden czyn może stanowić tylko jedno przestępstwo). 228[łapownictwo bierne]” Odpowiedzialność karna za pewien etap na iter delicti jest formą subsydiarną w stosunku do formy bardziej zaawansowanej na drodze przestępstwa. Andrzej Zoll(komentarz krakowski): Ta reguła to błędne rozumowanie. a nie zabójstwa w typie podstawowym z art. Jeśli odpada odpowiedzialność karna na pewnym etapie iter delicti to nie wznawia to odpowiedzialności karnej za etap poprzedni – np. to nie bada się jego odpowiedzialności za usiłowanie. to nie będzie odpowiadać za przygotowanie.

ale nie stoi to na przeszkodzie. że doprowadził do ciężkiego uszczerbku na zdrowiu/ Jeżeli czyn wypełnia znamiona dwóch lub więcej przepisów to sąd skazuje za jedno przestępstwo na podstawie wszystkich zbiegających się przepisów ustawy. Przyjmuje się. W sytuacji zbiegu przestępstw sąd tworzy „nowy” typ rodzajowy przestępstwa posługując się znamionami zawartymi w dwóch lub więcej przepisów. 11 §3] Sąd wymierza karę na podstawie przepisu przewidującego najsurowszą odpowiedzialność karną. art. że czyn odpowiada wszystkim pięciu elementom przestępstwa. wobec zniewag czy naruszenia nietykalności cielesnej) Zbieg rzeczywisty przepisów ustawy Zbieg rzeczywisty ma miejsce wtedy. jest procesem poprzedzającym. a nie rzeczy skradzionej. O społecznej szkodliwości tego czynu decyduje wartość zniszczonej rzeczy. w przypadku rozboju z ciężkim uszczerbkiem sąd wymierzy karę w granicach surowszych przewidzianych dla uszczerbku od 2 lat do 12/ Zbieg przestępstw Sytuacja ta zachodzi. gdyż wartość mienia zniszczonego znacznie przewyższa wartość kradzieży. stworzonego z połączenia znamion. /np. czy też jako oddzielne przestępstwa. włamywacz aby dostać się do wnętrza starego kościoła wybił XV wieczny witraż. 11 §1] /Sąd uzna. Regułę tę stosujemy gdy przepis konsumujący oddaje całą zawartość kryminalnego bezprawia czynu. /np. sprawca podczas rozboju tak intensywnie używał przemocy wobec swojej ofiary. który stwierdza. zatem przepis kradzieży z włamaniem nie zawiera odpowiedniej ilości kryminalnego bezprawia. Podstawą odpowiedzialności karnej jest wtedy przepis konsumujący.. 288 – uszkodzenie mienia]. czy też 100 kradzieży jednego cygara?/ W kodeksie karnym z 1932 istniała konstrukcja przestępstwa ciągłego. /klasyczny przykład: kamerdyner co wieczór zabierał jedno drogie cygaro z gabinetu swego pracodawcy i wypalał je przed pójściem do domu. że przepis dotyczący kradzieży z włamaniem oddaje cały zakres kryminalnego bezprawia zawartego w czynie zniszczenia mienia przez włamywacza/ Wyjątek(z orzecznictwa): Nie zachodzi zbieg pozorny(nie działają zasady wyłączenia wielości ocen) gdy wartość zniszczonego przy kradzieży zabezpieczenia jest znacznie wyższa niż łup włamywacza. aby zastosował inne środki reakcje przewidziane w innych przepisach stanowiących podstawę skazania. /np. która w obecnym uregulowaniu z 1997 została zastąpiona dwoma pojęciami: • Czyn ciągły • Ciąg przestępstw 93 . które „nazwiemy” rozbojem ze skutkiem w postaci ciężkiego uszczerbku na zdrowiu/ Skazanie: Skazanie oznacza. który wypełnia znamiona przepisu konsumowanego. gdy z dwóch lub więcej przepisów konkurujących nie da się wybrać jednego stanowiącego podstawę do odpowiedzialności karnej. /np. Czy sprawca dopuścił się jednego przestępstwa kradzieży 100 cygar. ze czyn dokonany przez sprawcę jest przestępstwem i sprawca ten podlega karze. po czym skradł 200 zł z pojemniczka z darami na kwiaty – nie będzie to pozorny zbieg przepisów. gdyż jeden czyn może stanowić tylko jedno przestępstwo[art. Skazanie dogmatycznie nie zawiera wymierzenia kary. 207[znęcanie się] jest konsumujący wobec działań które składają się na znęcanie się{np. że sprawca dokonał jednego przestępstwa.III Lex consumens derogat legi consumptae Przepis konsumujący uchyla przepis konsumowany. którego dopuścił się sprawca/ Np. Kara: Zgodnie z [art. sprawca włamuje się do mieszkania w celu kradzieży[art. 279] i dopuszcza się przy tym zniszczenia zamków w drzwiach mieszkania[art. gdy powstaje pytanie czy wielość zachowań sprawcy mających miejsce w krótkim odstępie czasu traktować jako jeden czyn.

to nastąpi przerwanie czynu ciągłego i powrót do dokonania będzie stanowił odrębny czyn zabroniony. Jest związana z rzeczywistym zbiegiem przestępstw. Jeżeli zatem przerwa trwała dłużej./np. ale codziennie wynosi jedną część. chociażby nieprawomocny. potem drugie. więc odpowie za czyn ciągły kradzieży do maksymalnej wysokości kary przewidzianej za kradzież od 3 miesięcy do lat 5/ Ciąg przestępstw Jest to kolejna konstrukcja. w krótkich odstępach czasu. Art. /np. Wąsek)/zwolennik przestępstwa ciągłego z 32): Warunkiem przyjęcia czynu ciągłego jest z góry powzięty zamiar sprawcy(np. Konstrukcja czynu ciągłego nie łączy się z ustawowym zaostrzeniem wymiaru kary!!! Sąd wymierzając karę za zachowania jednostkowe wchodzące w skład jednego czynu ciągłego nie może przekroczyć ustawowego zagrożenia przewidzianego dla przestępstwa tego rodzaju. gdy sprawca postanawia dokonać jedno przestępstwo „na raty”. Krytyka(A./ Aby uznać wielość czynów za jedno przestępstwo należy wykonać test usiłowania(czy jedno działanie sprawcy było usiłowaniem dokonania całego przestępstwa?) /np. jeśli urzędnik przerwał ten zamiar. to każdy kolejny czyn nie jest już podjęty ze z góry powziętym zamiarem. najpierw koło. gdzie wiele zachowań uważane jest za oddzielne przestępstwa popełniane w ciągu. pracownik salonu samochodowego postanawia ukraść samochód. bo mimo wielu zachowań przestępczych odpowie jak za jeden czyn( w kodeksie z 1932 zaostrzało to odpowiedzialność karną – w obecnym tej odpowiedzialności nie zaostrza). Słabość tej koncepcji: Dwa artykuły zniesławiające tę samą osobę zostały wydane w krótkim czasie i ze z góry podjętym zamiarem zniesławienia tej osoby. która zastąpiła znane z wcześniejszych uregulowań przestępstwo ciągłe. a więc zostaną zakwalifikowane jako jeden czyn ciągły. a więc to nowe przestępstwa. warunkiem uznania wielości zachowań za jeden czyn zabroniony jest tożsamość pokrzywdzonego” Czyn ciągły – Warunki: • Z góry powzięty i ciągle odnawiający się zamiar • Dwa lub więcej czyny tego samego rodzaju • Krótki odstęp czasu • Jeżeli to przestępstwo przeciw osobie(naruszające dobra osobiste) to musi być to ta sama osoba W obecnym kodeksie karnym uznanie zachowań sprawcy za jeden czyn ciągły jest dla niego korzystniejsze. co do któregokolwiek z tych 94 . zanim zapadł pierwszy wyrok. dwa lub więcej przestępstw.Czyn ciągły (pojęcie łączy się z pozornym zbiegiem przestępstw – wiele zachowań. 12 „Dwa lub więcej zachowań. jedno przestępstwo) Art. ze miał na celu kradzież całego pojazdu to będzie to zakwalifikowane jako czyn ciągły/ Wymagany jest również krótki odstęp czasu pomiędzy poszczególnymi zachowaniami składającymi się na dany czyn ciągły(uznaje się kilka do kilkunastu dni). jeżeli zostanie zatrzymany sprawca kradzieży koła do samochodu i udowodnimy. potem kierownice itp. uważa się za jeden czyn zabroniony. podjętych w krótkich odstępach czasu w wykonaniu z góry powziętego zamiaru. sprawca codziennie kradł z domu ofiary jedno cygaro warte 300 PLN przez 100 dni. Najczęściej ma to miejsce wtedy. 91 §1 „Jeżeli sprawca popełnia w podobny sposób. jeżeli przedmiotem zamachu jest dobro osobiste.

sąd orzeka jedną karę na podstawie przepisu. że nie jest to handel ludźmi. ze podlega karze ten kto uprawia handel ludźmi. który tylko jeden raz sprzedał jedną osobę – sąd uznał. mimo wielości jednostkowych przestępstw. sąd orzeka karę łączną. takich jak zniewagi czy naruszenie nietykalności cielesnej. którego znamiona każde z tych przestępstw wyczerpuje” Ciąg przestępstw – Warunki: • Ten sam sprawca • Czyny dokonane w podobny sposób • Krótkie odstępy czasu(kilka. każde z tych jednostkowych przestępstw wyczerpuje. Sąd wymierza karę w wysokości do górnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonego o połowę (nadzwyczajne obostrzenie kary) za jeden ciąg przestępstw. gdyż to zachowanie człowieka nie miało charakteru wieloszynowego/ Sąd oczywiście popełnił błąd. przewidzianego w przepisie. którego znamiona. wskazując na przestępstwo wieloczynowe. II – przestępstwo dwuaktowe: Opis przestępstwa zawiera dwa czyny(dwie przesłanki)które muszą być spełnione łącznie. przypalenie dziecka papierosem/ Wyjątkiem jest także przepis dotyczący handlu ludźmi[art. art. który może być dokonany jednym czynem mimo. gdyż był to niewątpliwe handel ludźmi. że z treści przepisu wynika wieloszynowość. stosując odpowiednio przepisy tego rozdziału” §3 „Jeżeli sprawca został skazany dwoma lub więcej wyrokami za przestępstwa należące do ciągu przestępstw określonego w § 1. Ma to miejsce zawsze wtedy. sąd orzeka 1 karę. którego znamiona każde z tych przestępstw wyczerpuje. by łącznie zakwalifikować je jako znęcanie się/ Przy znęcaniu się wyjątkowo jeden czyn może stanowić o bycie przestępstwa wieloszynowego/np. że wynika bez wątpliwości. / Sąd Okręgowy miasta „L” stanął przed pytaniem jak zakwalifikować czyn człowieka. 253] Przepis przewiduje. /np. sprawca włamał się do kilku samochodów po kolei kradnąc z nich radia i znaleziono je w trakcie przeszukania w jego mieszkaniu/ Pozorny zbieg przestępstw Możemy mieć także do czynienia z pozornym zbiegiem przestępstw. że ustawodawca objął opisem wielość jednostkowych zachowań. /np. kilkanaście dni) • Przestępstwa popełniane zanim zapadł wyrok skazujący za któreś z tych przestępstw(choćby był to wyrok nieprawomocny) Jeżeli 4 powyższe warunki są spełnione.przestępstw. w wysokości do górnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonego o połowę” §2 „Jeżeli sprawca w warunkach określonych w art. kiedy dwa lub więcej zachowania sprawcy traktujemy jak jeden czyn zabroniony. zbiorowe): Wiele czynów może być potraktowane jako jedno przestępstwo gdy w ustawie opis tego zachowania jest tak sformułowany. na podstawie przepisu. I – przestępstwo wieloczynowe(kolektywne. aby powstała odpowiedzialność karna. 207[znęcanie się] – ustawodawca projektując ten przepis objął przestępstwem znęcania się wielość zachowań sprawcy. 95 . 85 popełnia dwa lub więcej ciągów przestępstw określonych w §1 lub ciąg przestępstw oraz inne przestępstwo. orzeczona w wyroku łącznym kara nie może przekroczyć górnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonego o połowę.

chociażby nieprawomocny. Odstęp czasu był niewielki Jeśli te wymogi nie będą spełnione to zbieg przestępstw będzie rzeczywisty i sprawca poniesie odpowiedzialność karną za dwa oddzielne przestępstwa. facet strzela do żona – nie trafia. przestępstwo płatnej protekcji[art. a potem go zniszczył. 96 . 2. z którego każde jest oddzielnie penalizowane w ustawie karnej /np. 177] kiedy sprawca następnie ucieka z miejsca zdarzenia. Sprawca dopuszcza się jednym czynem podżegania lub pomocnictwa. w którym będzie zawierać się kara za usiłowanie – warunki: a. Sądy traktują kwalifikowaną formę wypadku drogowego spowodowaną ucieczką sprawcy jako współukaranie nieudzielenia pomocy. a nie za późniejsze zniszczenie cudzego mienia/ Współukaranie czynów następczych nie ma zastosowania przy przestępstwie spowodowania wypadku drogowego[art. jednak przyjmujemy. to kara zostanie wymierzona w graniach od dolnej granicy zwiększonej o połowę do górnej granicy zwiększonej o połowę. przestępstwo rozboju – ustawodawca zadecydował. 230] ustawodawca dla zaistnienia tego przestępstwa wymaga aby sprawca: • Powołał się na wpływy • Podjął się pośrednictwa w załatwieniu sprawy Występuje także wtedy. /np. kiedy ustawodawca przewiduje dwa zachowania składające się na dane przestępstwo. Odpowie za kradzież. ale jest to rozumowanie błędne dogmatycznie: • Spowodowanie wypadku(nieumyślne) • Nieudzielenie pomocy(umyślne) /nie da się dogmatycznie uzasadnić współukaranie za dane przestępstwa/ Rzeczywisty zbieg przestępstw Art. biorąc za podstawę kary z osobna wymierzone za zbiegające się przestępstwa” Rzeczywisty zbieg przestępstw ma miejsce gdy ten sam sprawca popełnia 2 lub więcej przestępstw. a następnie dopuszcza się drugiego czynu na następnej stacji iter delicti. z których każde jest oddzielne i podlega karze tego samego rodzaju i nie jest to pozorny zbieg przestępstw i nie zapadł wyrok co do któregokolwiek z tych przestępstw. sąd orzeka karę łączną. 85 „Jeżeli sprawca popełnił dwa lub więcej przestępstw zanim zapadł pierwszy wyrok.(ukaranie za następny etap będzie zawierało również karę za etap poprzedni). Ten sam sprawca b. Wtedy gdy sprawca dopuszcza się czynu na określonym etapie iter delicti. a owo korzystanie lub zacieranie śladów stanowi odrębne przestępstwo. a następnie wspólnie ze sprawcą dokonuje czynu zabronionego. co do któregokolwiek z tych przestępstw i wymierzono za nie kary tego samego rodzaju albo inne podlegające łączeniu. jeździł nim przez jakiś czas. IV – współukarane czyny następcze: Sprawca korzysta z owoców przestępstwa lub zaciera ślady. a za parę dni próbuje jeszcze raz i tym razem ją zabija. Jeżeli sprawca zbiegł z miejsca przestępstwa lub był pod wpływem alkoholu./np. że do zaistnienia przestępstwa rozboju wymagane jest zarówno użycie siły fizycznej jak i kradzież/ III – współukarane czyny uprzednie: Dwa czyny traktujemy jako pozorny zbieg przestępstw: 1. ukradł samochód./np. Odpowie za jedno zabójstwo. Działa w tym samym miejscu(lub wobec tej samej osoby) c. że ukaranie za czyn poprzedni będzie uznane za współukarane za czyny następcze.

gdy zostaną spełnione wszystkie warunki odpowiedzialności karnej. Cechy kary kryminalnej: • może być wymierzana tylko w razie popełnienia przestępstwa • dolegliwość.W takich okolicznościach sąd wymierza karę za każde z tych przestępstw. Ich katalog wymienia art. Nauka o karze/O. zagrożenie karne zawarte w ustawie 2. 88] Jeżeli najsurowszą karą orzeczoną za zbiegające się przestępstwa jest kara 25 lat pozbawienia wolności albo kara dożywotniego pozbawienia wolności. kara orzeczona w wyroku skazującym 3.) [Art. J. 39 K. jaką ma wyrządzać sprawcy przestępstwa • osobisty charakter kary – musi być ona wymierzona w sprawcę przestępstwa (tu wątpliwości budzi kara grzywny) • jest środkiem przymusu państwowego – wymierzać ją może tylko państwo. Kara łączna[Art. Waszczyński) jest środkiem przymusu państwowego stosowanym przez sąd wobec sprawcy przestępstwa. to sąd wymierza karę łączną pozbawienia wolności przyjmując. Jeśli zbiegają się dwie lub więcej kar 25 lat pozbawienia wolności sąd może orzec jako karę łączną karę dożywotniego pozbawienia wolności. czyli ustalenia kryteriów. Środki karne stosowane są obok kary i mają na celu wyrządzenie dodatkowej dolegliwości dostosowanej do charakteru popełnionego przestępstwa. 87] Jeżeli zbiega się kara pozbawienia wolności z karą ograniczenia wolności.Bączyk/ Kara kryminalna(pojęcie. kara wykonana Odpowiedzialność karna zawsze wiąże się z koniecznością wymierzenia sankcji za popełnienie przestępstwa. a każda próba wymierzenia jej na własną rękę traktowana jest jako działanie bezprawne • powszechność – może być stosowana do każdego. współmiernej do wagi popełnionego czynu przestępnego i wyrażającej potępienie jego sprawcy. polegającym na wyrządzeniu określonej dolegliwości o charakterze osobistym. teorie cele) POJĘCIE KARY KRYMINALNEJ Można wyróżnić 3 aspekty kary: 1. to orzeka się tą karę jako karę łączną. na podstawie których jest ona wymierzana przez sąd Kara kryminalna (def. a następnie orzeka karę łączną. że miesiąc ograniczenia wolności to 15 dni pozbawienia wolności.k.: • pozbawienie praw publicznych • zakaz zajmowania określonego stanowiska • zaraz wykonywania określonego zawodu lub prowadzenia określonej działalności gospodarczej • zakaz prowadzenia pojazdów 97 . [Art. 86]: • (minimum) najwyższa z kar wymierzonych za popełnione przestępstwa • (maximum) suma wymierzonych kar(nie może być więcej niż suma poszczególnych) • (maximum) 15 lat pozbawienia wolności (i odpowiednia stawka grzywny itp. kto dopuszcza się przestępstwa • współmierność do wagi popełnionego czynu oznacza konieczność racjonalizacji kary. Jest ona jednak wymierzana tylko wtedy.

nie ma żadnych innych celów. Hegla. którym z powodu niepoczytalności nie można przypisać winy. Teorie te wynikały z klasycznej szkoły prawa. które stosowane są wobec sprawców. Jej zwolennikiem był Liszt. dlatego najważniejsze jest przywrócenie człowieka społeczności. Makarewicz. by „odechciało mu” się popełniać przestępstwa w przyszłości. Karę wymierza się tylko po to. <patrzenie wstecz> Teorie względne (utylitarne) – kara to środek oddziaływania na sprawcę przestępstwa. Związane z socjologiczna szkołą prawa karnego. ale też na resztę społeczeństwa. Środki związane z poddaniem sprawcy próbie – należą do nich: • warunkowe umorzenie postępowania karnego • warunkowe zawieszenie wykonania kary • warunkowe przedterminowe zwolnienie 2. Związana z socjologiczną szkołą prawa. Beccarii. które generuje przestępców spośród siebie. Celem finalnym wszystkich teorii jest ograniczenie przestępczości. Początków tej myśli doszukiwać się można u Seneki. Współczesne teorie kary: 98 . Zwolennikiem tej teorii był m. Benthama.in. Ma służyć również przywróceniu ładu i porządku społecznego. jakie wyrządził sprawca. Wg tej teorii kara powinna być dostosowana do indywidualnych cech i właściwości sprawcy i w optymalnym zakresie prowadzić do jego resocjalizacji. Filozoficznie uzasadniane przez poglądy Kanta. by sprawca odpokutował. Przestępczości winne jest społeczeństwo. Wyróżniane są 3 rodzaje poglądów uzasadniających sens karania: Teorie absolutne (retrybutywne) – kara jest reakcja państwa na popełnione przestępstwo oraz jednym z warunków skuteczności prawa karnego. Ma ona naprawić moralne zło. Kodeks z 1997 roku bliższy jest modelowi resocjalizacyjno-represyjnemu. Sensem kary jest sprawiedliwa odpłata. Ma na celu nie tylko wymierzenie kary sprawcy. Różnią się od kary tym. Sprawca powinien być tak ukarany. który został naruszony wraz z popełnieniem przestępstwa. Teorie kary są bardzo ściśle powiązane z teoriami przestępstwa.• • • • • przepadek przedmiotów obowiązek naprawienia szkody nawiązka świadczenie pieniężne podanie wyroku do publicznej wiadomości Środki zabezpieczające są to środki penalne. która ma spełniać cele prewencyjne. ale też powodować. RACJONALIZACJA KARY Racjonalizacja kary to uzasadnienie dla stosowania przez państwo określonych środków reakcji na przestępstwo. że ich celem nie jest wyrządzenie dolegliwości sprawcy. Kara to odpłata. Kodeks z 1969 roku bliższy był modelowi represyjno-resocjalizacyjnemu. by nie powrócił on do popełniania przestępstw oraz by inni powstrzymali się od tego typu działań. J. <patrzenie w przód> Teorie mieszane – elementy moralne jak i utylitarne.

potencjalnych sprawców. W drobnych sprawach jest to bardzo dobre rozwiązanie. Jest szeroko stosowana we współczesnych systemach prawnych. Przeciwnicy podnoszą zarzut. Kary(rodzaje) Art. Model sprawiedliwości naprawczej – w modelu tym ważną rolę pełni pojednanie. gdyż tylko taka może prowadzić do prewencji indywidualnej i generalnej. poprzez resocjalizację. Sąd zawsze bierze pod uwagę pojednanie się poszkodowanego ze sprawcą. 3 K. prace na rzecz lokalnej społeczności. Jest to tzw. lecz również zadośćuczynienie moralne. a dopiero w ostateczności surowszej.k. że prawo jest egzekwowane. Prewencja indywidualna – działanie zapobiegawcze i wychowawcze na sprawcę. 32 K. Przedstawiciel: prof. Składa się na nie nie tylko wymiar finansowy. Cel zapobiegawczy zostaje spełniony. jako kształtowanie świadomości prawnej społeczeństwa poprzez zagrożenie karą oraz jej wymierzanie. prewencja negatywna. gdy inna kara lub środek karny nie może spełnić celów kary. Osiągnięcie celu zapobiegawczego. bez wychowawczego nazywane jest poprawą jurydyczną. iż sprawca nie powróci na drogę przestępstwa daje realizacja zarówno celu zapobiegawczego. Naprawienie szkody (kompensacja) – domena prawa cywilnego. Zalety: 99 .k. jaka jest współmierna do jego winy i wagi (stopnia społecznej szkodliwości) popełnionego czynu. Prewencja generalna – początkowo oznaczała odstraszanie potencjalnych sprawców poprzez zagrożenie karą oraz jej orzekanie i wykonanie. a kara ma na celu jedynie odstraszenie innych. Jest jednym ze środków karnych (art. GRZYWNA Kara majątkowa. Duże znaczenie mają tu środki karne. jak i celu wychowawczego. – za przestępstwo mogą być wymierzone następujące kary: • grzywna • ograniczenie wolności • pozbawienie wolności (dla żołnierzy – może być areszt wojskowy) • 25 lat pozbawienia wolności • dożywotnie pozbawienie wolności Kolejność ważna. zadośćuczynienie wyrządzonym krzywdom. Sąd orzeka karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania tylko wtedy. 46 K. Wg tego modelu kara powinna być celowa i surowa. Dziś przez prewencję generalną należy rozumieć pozytywnie.). że prowadzi on do braku rozgraniczenia między prawem karnym a prawem cywilnym CELE KARY I ŚRODKÓW KARNYCH Cel sprawiedliwościowy – kara powinna wyrządzać sprawy tylko taką dolegliwość. Mącior. gdy sprawca nie powraca na drogę przestępstwa.k.Model sprawiedliwości retrybutywnej – związany z neoklasycyzmem prawniczym. Dolegliwość: uszczuplenie majątku skazanego. sprzeczna z zasadami humanitaryzmu (art. Przejawem tego jest mediacja. tj. gdyż sąd powinien najpierw rozważyć możliwość wymierzenia kary łagodniejszej. W tym ujęciu celem jest kształtowanie postaw i poczucia. wspólne ustalenie odszkodowania.). Większą pewność.

W każdym sąd rozważa inne przesłanki decydujące o wymiarze kary: I ETAP: o ustalenie liczby stawek dziennych. 115 §4 – korzyść dla siebie. demoralizacją) wykonanie tej kary nie wiąże się z kosztami ze strony państwa. Grzywna kumulatywna – wymierzana obok kary pozbawienia wolności. a wręcz powiększa jego dochody Wady: • brak osobistego charakteru dolegliwości (może zapłacić ktoś inny) • każde uszczuplenie majątku skazanego stanowi dolegliwość dla jego rodziny Grzywna samoistna – wymierzana jako jedyna dolegliwość (+ ewentualnie środek karny). Ustalenie ostatecznego wymiaru grzywny odbywa się w 2 etapach.• • kara wolnościowa (nie wiąże się z izolowaniem sprawcy od rodziny i społeczeństwa. • nie orzeka się w grzywny obok kary ograniczenia wolności -> wyjątek: w razie warunkowego zawieszenia wykonania kary ograniczenia wolności. Grzywna samoistna – orzekanie: • przestępstwo zagrożone wyłącznie kara grzywny lub karą grzywny alternatywnie z innymi karami • w razie stosowania art. jeśli sprawca dopuścił się czynu w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub taką korzyść osiągnął. 1969 oraz niektóre ustawy zawierające ustawy karne)!!! SYSTEM STAWEK DZIENNYCH Zastosowany po raz pierwszy w krajach skandynawskich. W obecnym systemie karnym funkcjonują 2 systemy wymiaru grzywny – stawek dziennych (K. koniecznością przerwania pracy. zarobkowe i osobiste W systemie kwotowym nie ma praktycznie możliwości dopasowania grzywny do wagi czynu ze względu na konieczność jednoczesnego dopasowania sytuacji majątkowej i osobistej skazanego. 1997) oraz system kwotowy (K. jednostki organizacyjnej nie mającej osobowości prawnej oraz grupy osób prowadzącej zorganizowaną działalność przestępczą. Korzyść majątkowa – art.k.k. Nie dotyczy to orzeczenia kary 25 lat lub dożywotniego pozbawienia wolności). 33 §2 – sąd może wymierzyć grzywnę obok pozbawienia wolności. 60 §6 pkt 2 i 3) Grzywna kumulatywna: • ma na celu zwiększenie represji karnej • orzekana fakultatywnie (art. dopasowując ją do wagi czynu oraz winy sprawcy (bierze się pod uwagę dyrektywy wymiaru kary) o nie bierze się pod uwagę sytuacji majątkowej skazanego II ETAP o ustalenie wysokości jednej stawki dziennej o sąd bierze pod uwagę sytuację indywidualne możliwości majątkowe. 58 §3 (pozwala sądowi na zrezygnowanie z kary pozbawienia wolności i orzeczenie grzywny. innej osoby fizycznej lub prawnej. 100 . jeżeli przestępstwo jest zagrożone karą nie przekraczająca 5 lat pozbawienia wolności) • w razie zastosowania nadzwyczajnego złagodzenia kary (art.

po wyrażeniu zgody przez skazanego. art. Najniższa liczba stawek dziennych może wynosić 10. Sąd może odroczyć ściągnięcie grzywny. 297 §1 (oszustwo kredytowe) lub art. Wymierza się w miesiącach – od 1 do 12 (art. Obowiązki: • z mocy prawa: o zaniechanie zmiany miejsca stałego pobytu bez zgody sądu o wykonywanie pracy wskazanej przez sąd o udzielania wyjaśnień dotyczących przebiegu odbywania kary • na mocy decyzji sądu 101 . z których najważniejszy to obowiązek pracy. a największa 360. 35 §1. Praca ta trawa min. 299 (pranie brudnych pieniędzy) – zwiększenie do 2000 stawek dziennych 2. Dolegliwość: nałożenie na skazanego szeregu obowiązków. skazanie za przestępstwo z art. Jeśli termin ten upłynie bezskutecznie. sąd może zmienić grzywnę (nie przekraczającą 100 stawek dziennych) na pracę społecznie użyteczną. 33 §3): • dochody sprawcy • warunki osobiste. 12 miesięcy. gdy ściągnięcie grzywny przyniosłoby zbyt ciężkie skutki dla jego rodziny. miesiąc. a max. okoliczności wskazują. Orzekając wysokość sąd bierze pod uwagę (na podstawie art. Gdy nie można zastosować ww. gdy dochody sprawcy i inne ww. 296 §3. Nie ma charakteru izolacyjnego. rodzinne • stosunki majątkowe • możliwości zarobkowe • zobowiązania względem innych osób (np. Granice obowiązku pracy wyznacza przepis art. grzywnę ściąga się w drodze egzekucji.Grzywnę określa się poprzez określenie jednej stawki dziennej oraz ilość stawek. lub rozłożyć ją na raty (na rok). KARA OGRANICZENIA WOLNOŚCI Alternatywa dla krótkoterminowego pozbawienia wolności. wariantów (brak zgody na pracę) sąd orzeka wykonanie zastępczej kary pozbawienia wolności: 1 dzień = 2 stawki dzienne grzywny Kara zastępcza nie może przekraczać 12 miesięcy pozbawienia wolności lub górnej granicy kary pozbawienia wolności za to przestępstwo. alimenty) Grzywny nie orzeka się. Skazany jej wzywany do dobrowolnego uiszczenia kary grzywny w terminie 30 dni. że nie uiści on grzywny i nie będzie można jej ściągnąć w drodze egzekucji. grzywna wymierzana w związku z warunkowym zawieszeniem wykonania kary pozbawienia wolności oraz jako kara łączna z takich grzywien – nie może przekroczyć 180 stawek dziennych 4. Gdy egzekucja okaże się bezskuteczna. Górna granica liczby stawek dziennych może ulec modyfikacji: 1. a jeśli ustawa nie przewiduje pozbawienia wolności za to przestępstwo – nie więcej niż 6 miesięcy. 34 §1). W szczególnych wypadkach grzywnę można rozłożyć na 3 lata. grzywna wymierzana w związku z warunkowym zawieszeniem wykonania kary ograniczenia wolności oraz łączna kara z takich grzywien nie może przekroczyć 90 stawek dziennych Wysokość jednej stawki dziennej nie może być niższa od 10 zł ani przekraczać 2000 zł. nadzwyczajne obostrzenie kary lub wymierzenie kary łącznej do 540 stawek dziennych 3.

Skazany podlega w czasie jej odbywania szkoleniu wojskowemu. stowarzyszenia. dożywotnie pozbawienie wolności Jakościowo się nie różnią. pozbawienie wolności 2. Wymierzana jest w miesiącach i latach (wyjątek stanowi zastępcza kara pozbawienia wolności). „grozi kara pozbawienia wolności do lat 3” należy rozumieć „od miesiąca do lat 3”. Miejsce. a najdłużej 15 lat. 25 lat pozbawienia wolności 3. opieki społecznej itp. instytucji albo organizacji społecznej Obowiązek pracy (dwa warianty – art. czas. Uchylanie się od tej kary skutkuje orzeczeniem zastępczej kary grzywny: 1 dzień ograniczenia wolności = 1 stawka dzienna Jeżeli orzeczenie zastępczej kary grzywny jest niecelowe sąd orzeka zastępczą karę pozbawienia wolności: 2 dni pozbawienia wolności = 1 dzień ograniczenia wolności Jeśli ustawa nie przewiduje za dane przestępstwo kary pozbawienia wolności. Dolegliwość: godzi w podstawowe prawo każdego obywatela – wolność. Np. Wymierzana jest żołnierzom na czas nie krótszy niż 2 miesiące i nie dłuższy niż 2 lata. kara zastępcza nie może przekraczać 6 miesięcy. Pełni funkcje ochronna i odstraszającą. Jedyną karą bezwzględnie oznaczoną jest kara 25 lat pozbawienia wolności. dozorowanej pracy na cele społeczne. Kara dożywotniego pozbawienia wolności ma głównie cel prewencyjny – odizolowanie sprawcy najcięższych zbrodni od społeczeństwa. Stosuje się odpowiednio przepisy o karze pozbawienia wolności. KARA POZBAWIENIA WOLNOŚCI (art. wykonywanie nieodpłatnej. 37) Najsurowsza sankcja karna. W tym czasie skazany nie może bez zgody sądu rozwiązać stosunku pracy. gdy każda z nich polega na umieszczeniu skazanego w zakładzie karnym. 35): 1. W podstawowym rodzaju kara pozbawienia wolności trwa najkrócej miesiąc. wskazane przez sąd w odpowiednim zakładzie pracy. potrącenie od 10 do 25% wynagrodzenia miesięcznego na rzecz skarbu państwa albo na cel społeczny wskazany przez sąd. rodzaj i sposób wykonywania pracy określa sąd po wysłuchaniu skazanego. Odmiennością charakteryzuje się jedynie kara aresztu wojskowego (art. 322). 3 rodzaje: 1. 102 . placówce służby zdrowia.o o o o o przeproszenie pokrzywdzonego łożenie na rzecz innej osoby powstrzymywanie się od nadużywania alkoholu lub innych środków odurzających naprawienie szkody w całości lub w części ponadto może oddać skazanego pod nadzór kuratora lub osoby godnej zaufania. jednak jego zgoda nie jest dla sądu wiążąca. od 20 do 40 godzin 2.

52) Środki karne stosowane wobec żołnierzy wymienia art. obowiązek naprawienia szkody 6. a także utraty orderów. 45) 2. 39 znajdują się: 1. Art. odznaczeń i tytułów honorowych przyznawanych przez uprawnione do tego podmioty (Prezydenta RP. podanie wyroku do publicznej wiadomości Poza treścią art. 103 . Środki karne wymienione w art. wykonywania zawodu. prowadzenia działalności gospodarczej lub prowadzenia pojazdów stanowi występek zagrożony karą pozbawienia wolności do lat 3. 39 mogą być używane również jako środki zabezpieczające (art. zakaz zajmowania określonego stanowiska lub prowadzenia określonej działalności gospodarczej 3. 2. 39 wymienia następujące środki karne: 1. Sejmu. świadczenie pieniężne 8. arbitra. 3. samorząd terytorialny. sędziego TK. Jest to zakaz wykonywania funkcji sędziego (także TK i TS). Może nastąpić w stosunku do podmiotów sprawujących taką władzę (Prezydenta RP. organów samorządu zawodowego lub gospodarczego. Mogą być orzekane obok kary zasadniczej lub zamiast niej. rad gmin i ich komisji. Krajowej Rady Sądownictwa. zwrot korzyści majątkowej (art. Utrata czynnego i biernego prawa wyborczego do organów władzy publicznej. POZBAWIENIE PRAW PUBLICZNYCH Szeroki zakres stosowania. ławnika.Środki karne Środki karne – w kodeksie z 1969 roku znane jako kary dodatkowe. Utrata posiadanego stopnia wojskowego i powrót do stopnia szeregowego. fundacji itp. 324 §1: • obniżenie stopnia wojskowego • wydalenie z zawodowej służby wojskowej • degradacja Niestosowanie się do orzeczonych przez są zakazów zajmowania stanowiska. przepadek korzyści majątkowych uzyskanych z popełnienia przestępstwa (art. Nie można pozbawić czynnego i biernego prawa wyborczego do partii politycznych.) oraz w stosunku do podmiotów takiej władzy nie sprawujących. 39 znajdują się środki karne o charakterze probacyjnym. Senatu. przepadek przedmiotów 5. sędziego TS. zakaz prowadzenia pojazdów 4. władze wyższej uczelni) oraz utraty zdolności do ich uzyskania w okresie trwania tego środka karnego. pozbawienie praw publicznych 2. 1. członka KRRiTV. Poza art. izb lekarskich itp. Dotyczy to też członkowstwa w komisjach orzekających w sprawach dyscyplinarnych. notariusza itp. Utrata prawa do udziału w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości oraz do pełnienia funkcji w organach i instytucjach państwowych i samorządu terytorialnego i zawodowego. nawiązka 7. 99).

244. a zakaz był wykonywany przynajmniej przez rok. gdy: • przestępstwo. na który środek ten został orzeczony. 104 . na który środek ten został orzeczony. Naruszenie orzeczonego przez sąd zakazu wykonywania zawodu. z zemsty). zajmowania stanowiska lub prowadzenia określonej działalności gospodarczej stanowi przestępstwo z art. Okazanie (np. które sprawca posiadał w chwili orzeczenia. „Okazanie. brak wiedzy. muszą być spełnione warunki: • Wykazanie. Zakaz zajmowania określonego stanowiska lub wykonywania określonego zawodu. Nie musi to oznaczać zakazu wykonywania zawodu – zakresy tych znamion nie pokrywają się. jeżeli sprawca przestrzegał porządku prawnego. magistra). zagrożone karą pozbawienia wolności do lat 3. stanowiska lub wykonywanego zawodu (między nadużyciem stanowiska/zawodu a przestępstwem istnieje związek przyczynowy oraz gdy uprawnienia sprawcy umożliwiły mu lub ułatwiły dokonanie przestępstwa) Zachowania te mogą być objęte umyślnością lub nieumyślnością. odporności na stres) też musi mieć związek z popełnionym przestępstwem! 2. Po terminie. przy popełnieniu przestępstwa. na jaki został ten środek orzeczony. nie biegnie czasie odbywania kary pozbawienia wolności. Pozbawienie praw publicznych orzeka się w latach od roku do 10 lat. Środek ten orzeka się fakultatywnie w przypadku skazania na karę pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3 za przestępstwo popełnione w wyniku motywacji zasługującej na szczególne potępienie (pojecie szersze niż „niskie pobudki” – z chęci uzyskania korzyści majątkowej. By sąd orzekł ten środek karny. popełnione zostało w związku z prowadzeniem takiej działalności • jej dalsze prowadzenie zagraża istotnym dobrom chronionym prawem. Zakaz prowadzenia określonej działalności gospodarczej. że dalsze zajmowanie stanowiska lub wykonywanego zawodu zagraża istotnym dobrom chronionym prawem” – zazwyczaj chodzi tu o niedołożenie należytych starań w ich wykonywaniu.Można pozbawić skazanego tytułu dr honoris causa. chyba że ustawa daje możliwość orzeczenia w innym wymiarze. WYKONYWANIA OKRESLONEGO ZAWODU LUB PROWADZENIA OKREŚLONEJ DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ Trzy różne zakazy: 1. ZAKAZ ZAJMOWANIA OKREŚLONEGO STANOWISKA. za które nastąpiło skazanie. Zakaz ten orzeka się fakultatywnie w latach. Sąd po upływie połowy okresu. nie przywrócenia!! Przedmiotem orzeczenia mogą być tylko prawa. uznać. Orzeczony jedynie wtedy. wykonywany po odbyciu kary pozbawienia wolności. od roku do 10 lat. że środek ten został wykonany. że sprawca nadużył. nabywa się zdolność do ponownego uzyskania praw publicznych. Obowiązuje od uprawomocnienia się wyroku. nie przyszłe! Okres. lecz nie można pozbawić stopni naukowych i tytułów zawodowych (profesora.

Sąd po upływie połowy okresu. jeżeli zaistniała choć jedna z przesłanek: • Sprawca dopuściło się przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji. Orzeka się obligatoryjnie. będąc w stanie nietrzeźwości . uznać. będąc w stanie nietrzeźwości . wodnym lub powietrznym. jeżeli sprawca przestrzegał porządku prawnego. 3. że środek ten został wykonany. Zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych określonego rodzaju. a zakaz był wykonywany przynajmniej przez rok. że środek ten został wykonany. iż prowadzenie pojazdów określonego rodzaju zagraża bezpieczeństwu w komunikacji z powodu. na który środek ten został orzeczony. ZAKAZ PROWADZENIA POJAZDÓW (art. a zakaz był wykonywany przynajmniej przez rok. barku poczucia odpowiedzialności. Zakaz ten można orzec. na który środek ten został orzeczony. np. pod wpływem środka odurzającego. wodnej lub powietrznej. do sprowadzenia bezpośredniego niebezpieczeństwa takiej katastrofy lub zbiegł z miejsca wypadku. Zakaz prowadzenia pojazdów określonego rodzaju. do sprowadzenia bezpośredniego niebezpieczeństwa takiej katastrofy lub zbiegł z miejsca wypadku. wodnym lub powietrznym. Orzeczenie następuje na czas od roku do 10 lat (do lat 2 w związku z warunkowym umorzeniem postępowania) oraz tytułem środka zabezpieczającego. Pojazdy mechaniczne (m. 42) 1. LUB Zbiegł z miejsca zdarzenia. Może być orzeczony (fakultatywnie) w razie skazania osoby uczestniczącej w ruchu za przestępstwo przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji. 2. leśne • Maszyny szynowe. Może być orzeczony: 105 . istotnej wady wzroku kierującego. uznać.): • Pojazdy silnikowe • Maszyny samobieżne • Maszyny rolnicze. Przesłanki: • • Sprawca dopuściło się przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji.Sąd po upływie połowy okresu. Zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych.in. w którym doszło do sprowadzenia katastrofy w ruchu lądowym. tramwaje • Łodzie motorowe • Samoloty Zbiec z miejsca zdarzenia – oddalić się bez zamiaru powrotu. pod wpływem środka odurzającego. Przez „pojazd” należy rozumieć wszelki pojazd przystosowany do poruszania się po drodze publicznej. jeżeli okoliczności popełnionego przestępstwa wskazują na to. LUB • Zbiegł z miejsca zdarzenia. jeżeli sprawca przestrzegał porządku prawnego. w którym doszło do sprowadzenia katastrofy w ruchu lądowym.

Jeśli ten środek karny orzeczony zostaje jako środek zabezpieczający to orzeczenie następuje bez określenia terminu. uzyskane w drodze:  Kradzieży  Rozboju  Paserstwa  Łapownictwa  Fałszerstwa o Przedmioty wytworzone w drodze przestępstwa o Dotyczy to też pieniędzy. wówczas sąd może orzec obowiązek uiszczenia kwoty stanowiącej równowartość tej rzeczy. pod wpływem środka odurzającego lub zbiegł z miejsca zdarzenia. PRZEPADEK PRZEDMIOTÓW Ma na celu pozbawienie sprawcy przestępstwa korzyści z niego osiągniętych. które służyły lub były przeznaczone do popełnienia przestępstwa (instrumenta sceleris). ją spali). nieruchomości Przepadek nie ma miejsca. którego następstwem była śmierć innej osoby lub ciężki uszczerbek na jej zdrowiu. na czas od roku do 10 lat (do lat 2 w związku z warunkowym umorzeniem postępowania) oraz tytułem środka zabezpieczającego Na zawsze (fakultatywnie). Jeśli sprawca świadomie spowoduje niemożność orzeczenia przepadku rzeczy (np. 173 lub 174 (katastrofa komunikacyjna i sprowadzenie zagrożenia katastrofą komunikacyjną). Przepadek orzeka się niezależnie od tego czy rzeczy są własnością sprawcy. np. Na zawsze (obligatoryjnie) w razie ponownego skazania osoby prowadzącej pojazd mechaniczny w warunkach wymienionych wyżej (patrz: na zawsze. Jeżeli nie można pieniędzy zwrócić pieniędzy poszkodowanemu przechodzą na rzecz Skarbu Państwa.:  Noże  Wytrychy 106 . 177 §2 (wypadek komunikacyjne ze skutkiem śmiertelnym lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu) lub 355 §2 (wojskowy wypadek komunikacyjny ze skutkiem śmiertelnym lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu) był w stanie nietrzeźwości. jeśli przedmioty te podlegają zwrotowi pokrzywdzonemu lub innemu podmiotowi. Przepisów tych nie można stosować do przypadków nieświadomej utraty tych przedmiotów. po uprawomocnieniu się wyroku stają się własnością Skarbu Państwa. Orzekany: • Obligatoryjnie – przedmioty pochodzące bezpośrednio z przestępstwa („owoce przestępstwa”): o Nie stanowiące własności sprawcy. ALBO w czasie popełnienia przestępstwa z art. • Fakultatywnie – może dotyczyć: o Przedmiotów stanowiących mienie ruchome . jeżeli sprawca w czasie popełnienia przestępstwa z art. Jeśli nie można ich zwrócić.• • • Obligatoryjnie. fakultatywnie) Sąd nakłada obowiązek zwrotu dokumentu uprawniającego do prowadzenia pojazdu. Mogą to być przedmioty codziennego użytku.

100) przepadek rzeczy jeśli społeczna szkodliwość jest znikoma. jeśli orzeczenie tego środka karnego byłoby niewspółmierne do wagi popełnionego czynu. Oczywiści jeśli nie podlega zwrotowi przechodzi na rzecz Skarbu Państwa • Obligatoryjnie w razie skazania sprawcy: o Który uczynił z przestępstwa stałe źródło dochodu (art. że zachodzi okoliczność wyłączająca ukaranie sprawcy czynu zabronionego. jeśli zostały one zwrócone poszkodowanemu lub innemu podmiotowi. Zamiast przepadku sąd może orzec nawiązkę na rzecz Skarbu Państwa. obrotu lub przewozu w razie skazania za przestępstwo polegające na naruszeniu tych zakazów. że korzyści pochodzą pośrednio z przestępstwa. 139). jeżeli osiągnięta została chociażby pośrednio z popełnienia jakiegokolwiek przestępstwa. chyba że nastąpił jej zwrot pokrzywdzonemu lub innemu podmiotowi. można orzec ich przepadek tylko jeśli wskazuje na to ustawa (np. Sąd może orzec (art. Ma to charakter zarówno zabezpieczający (uniemożliwia sprawcy ponowne użycie przedmiotu). gdyż dochodzi do przepadku korzyści majątkowych. „Równowartość mienia” budzi wiele kontrowersji – czy ma to być kwora pieniężna. jak i wyrządzający sprawcy określoną dolegliwość. Przepisów tych nie można stosować do przypadków nieświadomej utraty tych przedmiotów. gdyż nie zostaje wymierzona kara. art. W wypadku współwłasności – orzeka się przepadek części należącej do sprawcy albo obowiązek uiszczenia kwoty pieniężnej. gdy czyn nie stanowi przestępstwa lub gdy stanowiłby przestępstwo. przedmioty nie są własności sprawcy podlegają zwrotowi poszkodowanemu. Przepadek orzeka się w przypadku skazania za pranie brudnych pieniędzy. 107 . wytwarzania. czy rzecz o podobnej wartości należąca do sprawcy (powrót do konfiskaty mienia). PRZEPADEK KORZYŚCI MAJATKOWYCH OSIĄGNIĘTYCH Z POPEŁNIENIA PRZESTEPSTWA Przepadek korzyści majątkowych osiągniętych z popełnienia przestępstwa (lub ich równowartość) może być orzeczony: • Fakultatywnie. lub przy jego braku Skarbowi Państwa. ale nie można wymierzyć środka karnego. by można było orzec przepadek rzeczy w wypadku. Jeśli przedmioty stanowią własność sprawcy. wówczas sąd może orzec obowiązek uiszczenia kwoty stanowiącej równowartość tej rzeczy. w razie warunkowego umorzenia postępowania albo gdy zostanie stwierdzone. 65) o Który osiągnął z popełnienia przestępstwa korzyść majątkową znacznej wartości Jest to względna obligatoryjność. Przepis jest ważny. Ciężko jest udowodnić. Jeśli ww. o Przedmiotów objętych zakazem posiadania. Środki transportu Nie orzeka się przepadku instrumenta sceleris. Jeśli sprawca świadomie spowoduje niemożność orzeczenia przepadku rzeczy użytej do popełnienia przestępstwa.

47) • W części ogólnej. Sąd wnioskiem nie jest związany! Szkoda naprawiona może być np. pomówienie) sąd może orzec nawiązkę na rzecz pokrzywdzonego. 174) 3.OBOWIĄZEK NAPRAWIENIA SZKODY Może być orzeczony w całości lub w części w postępowaniu karnym po uprzednim złożeniu wniosku przez pokrzywdzonego lub inną osobę uprawniona. 46 §2 (patrz: wyżej) o Art. 173) 2. Podobna sytuacja jest przy skazaniu za zniewagę (art. Nawiązka od 3x do 100X najniższego miesięcznego wynagrodzenia w czasie orzekania w pierwszej instancji. więc nie podlega terminom przedawnienia prawa cywilnego. odszkodowania dochodzić na zasadach ogólnych prawa cywilnego. Sprowadzenie niebezpieczeństwa katastrofy komunikacyjnej (art. Sprowadzenie katastrofy w ruchu (art. Wojskowy wypadek komunikacyjny (art. Powstaje na podstawie przepisów prawa karnego. która nie może przekroczyć 10x najniższego miesięcznego wynagrodzenia w czasie orzekania w pierwszej instancji. NAWIĄZKA (art. przestępstwo przeciwko mieniu. na podstawie: o Art. 212 (zniesławienie.za przestępstwo z art. środowisku itp. Sąd może wtedy orzec nawiązkę na wskazany cel społeczny związany z ochroną zdrowia w wysokości nie przekraczającej 10x najniższego miesięcznego wynagrodzenia w czasie orzekania w pierwszej instancji. 47a – nawiązkę orzeka się wobec sprawcy jednego z wymienionych przestępstw: 1. naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia. o Art. ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. PCK. W razie skazania za przestępstwo przeciwko środowisku można wyznaczyć nawiązkę na cel społeczny związany z ochroną środowiska w wysokości od 3x do 20x najniższego miesięcznego wynagrodzenia w czasie orzekania w pierwszej instancji.). 47 (§1 i 2) – możliwość orzeczenia nawiązki w razie skazania za umyślne przestępstwo przeciwko życiu lub zdrowiu albo za inne przestępstwo umyślne. ciężki uszczerbek na zdrowiu. pokrzywdzony (lub inna uprawniona osoba) może dochodzić roszczeń w postępowaniu karnym jako oskarżyciel posiłkowy lub w drodze powództwa cywilnego. spowodowanie śmierci. 216) czy za wyrąb drzewa albo za kradzież drzewa wyrąbanego czy powalonego (art. przez nawiązkę (substytut obowiązku naruszenia szkody). 355) jeśli był w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego albo zbiegł z miejsca zdarzenia. którego skutkiem jest śmierć człowieka. Orzeczenie tego środka jest uzależnione od możliwości skazania za określone przestępstwo (np. albo inny cel społeczny wskazany przez pokrzywdzonego. na rzecz organizacji społecznej pomagającej osobom poszkodowanym w wypadkach komunikacyjnych. Jeśli wniosek taki nie zostanie złożony. Gdy czyn nie okaże się bezprawny. 290 §1 – podwójna wartość drzewa) Nawiązkę można orzec: 108 . Do jej orzeczenia nie jest wymagany wniosek! • W części szczególnej .

46) o Obok innych nawiązek – każda wobec tego samego sprawcy na rzecz różnych podmiotów (tu sąd powinien kierować się dyrektywami wymiaru kary. • W inny sposób – sąd wydaje odpowiednie polecenie „komu należy”. Możliwe jest łączne orzekanie świadczenia pieniężnego z obowiązkiem naprawienia szkody i nawiązką. przesyłając jednocześnie egzemplarz w którym zamieszczono ogłoszenie.o Samoistnie o Obok innych środków karnych w tym obok obowiązku naprawienia szkody (art. 67 §3 – zezwala na orzeczenie świadczenia pieniężnego w wypadku warunkowego umorzenia postępowania karnego c. przesyłając jednocześnie odpis wyroku lub wyciąg z niego z ze wzmianką o prawomocności. którym może być osoba fizyczna lub prawna. Świadczenie takie nie może przekraczać 10X najniższego miesięcznego wynagrodzenia w czasie orzekania w pierwszej instancji. 50) Stosowane w wypadkach wskazanych w ustawie (np. art. „w wypadkach przewidzianych w ustawie”: a. Orzekane jest na rzecz instytucji państwowej lub organizacji społecznej. który ze sposobów publikacji jest najbardziej pożądany. który wskazuje. by zachować kompensacyjną funkcje tego środka karnego) ŚWIADCZENIE PIENIĘŻNE (art. Termin „inny sposób” wskazuje. że powinno to być miejsce merytorycznie związane ze skazaniem (np. 52) 109 . Sposób wykonania tego polecenia ma być „niezwłoczny”. Buchała. Sprzeciwia się temu K. w przypadku odstąpienia od wymierzenia kary 2. 36 §2 – zezwala na orzeczenie świadczenia pieniężnego wobec sprawcy skazanego na karę ograniczenia wolności b. redakcja zaś ma zawiadomić sąd o wykonaniu polecenia. zakład pracy). 215) Środek względnie obligatoryjny – wymaga wniosku pokrzywdzonego. Sąd rozważa. 49) Dwie przesłanki orzekania: 1. że podanie wyroku może nastąpić w jakimkolwiek miejscu. 72 §2 – zezwala na orzeczenie świadczenia pieniężnego w wypadku zawieszenia wykonania kary Orzeka się je fakultatywnie na cel społeczny w wysokości nie przekraczającej 3x najniższego miesięcznego wynagrodzenia w czasie orzekania w pierwszej instancji. z poleceniem jego wydrukowania w jednym z najbliższych numerów. Ustawa z 14 kwietnia 2000 roku – wprowadziła obligatoryjne świadczenie pieniężne w razie skazania sprawcy za przestępstwo z art. by sąd miał ewentualnie możliwość usunięcia nieprawidłowości. ZWROT KORZYŚCI MAJĄTKOWEJ (art. do której zadań należy świadczenie pomocy osobom poszkodowanym w wypadkach komunikacyjnych. Art. Art. Możliwe jest przez: • Ogłoszenie w czasopiśmie – sąd wysyła odpis wyroku lub wyciąg z niego ze wzmianką o prawomocności do redakcji czasopisma. 178a (prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwości). PODANIE WYROKU DO PUBLICZNEJ WIADOMOŚCI (art. w którym wyrok ma być wydrukowany. Art.

k. 110 . został skazany. powinien kierować się dyrektywami sądowego wymiaru kary. Stosowanie kar (i innych środków) podlega dwojakim ograniczeniom: • Wynikającym z ustawy – zespół przepisów zawartych zarówno w części ogólnej jak i szczególnej K. o którym tu mowa jest orzekany wobec podmiotu. chyba że korzyść ta podlega zwrotowi innemu podmiotowi. 39!! Zwrot. ograniczenia wynikające z zasad ogólnoustrojowych i kodeksowych. o którym mowa w art. że sprawca popełnił przestępstwo. Nie dotyczy to sprawcy przestępstwa. za które sprawca.. Polega on na orzeczeniu kary zasadniczej i ewentualnie środka karnego lub probacyjnego wobec sprawcy przestępstwa uznanego winnym zarzucanego mu czynu. Sędzia. Zawarte są w Konstytucji RP i przepisach K. jeżeli czyn ten podjęty był w ich interesie. 52!! Do sprawcy środki karne orzeka się według ogólnych zasad. prawną lub jednostkę organizacyjną nie mającą osobowości prawnej w wyniku przestępczych działań jej przedstawicieli. Zwrot następuje na korzyść Skarbu Państwa. ustawach dodatkowych. linie orzecznictwa i piśmiennictwo przedmiotu. który uzyskał korzyść majątkową przez inną niż sprawca osobę fizyczną. 53 §1) „Sąd wymierza karę według swojego uznania w granicach przewidzianych przez ustawę” Wynika z niezawisłości sędziowskiej i niezależności sądów. ZASADA WZGLĘDNEJ SWOBODY SĄDU (Art. Zasady i dyrektywy wymiaru kary „Wymiar kary” – to termin techniczny prawa karnego. by niwelować wątpliwości przy jej wymierzaniu. • Wynikającym z zasad swobody sędziowskiej – jest to pewna swoboda w wymierzaniu kary przez sędziego. Wykonywany jest przez sąd i mówimy wtedy o sądowym wymiarze kary. W Konstytucji zawarte są 2 zasady: praworządności i równości wobec prawa. „W granicach przewidzianych przez ustawę”: • Sędzia nie jest związany żadnymi katami prawnymi o randze niższej niż ustawa lub mu równorzędnym. mimo iż nie podlega żadnym wpływom. kształtowana przez zasadę ograniczonej swobody sędziów ZASADY WYMIARU KARY Podporządkowany jest im wymiar kary. Muszą być uwzględniane przy wymierzaniu kary. Nie jest wymieniony w art. Dla nich punktem jest sankcja grożąca za dany typ przestępstwa. • Granice te wyznaczane są przez rodzaj i granice sankcji. Niezbędne jest stwierdzenie.Zobowiązanie podmiotu. do zwrotu korzyści majątkowej uzyskanej przez ten podmiot w wyniku tych działań. który uzyskał korzyść majątkową z przestępstwa. działający w imieniu lub interesie tego podmiotu. które przyniosło korzyść majątkową podmiotom w tym przepisie wymienionym.k. dyrektyw szczególnych oraz granice wyznaczone sądowi w procesie indywidualizacji kary i środków karnych.

ZASADA ZALICZENIA ARESZTU TYMCZASOWEGO NA POCZET ORZECZONEJ KARY ORAZ ŚRODKÓW KARNYCH NA POCZET ORZECZONYCH ŚRODKÓW (art. 3) Kary oraz inne środki przewidziane w K. ograniczenie wolności 3. a szkodliwość społeczna czynu jest niewielka. pozbawienie wolności Wzmocnieniem tej zasady jest art.k. że działanie przepisu jest wyłączone). grzywna 2. stosuje się z uwzględnieniem zasad humanitaryzmu. ZASADA INDYWIDUALIACJI KAR I ŚRODKÓW KARNYCH (art. Sprowadza się do przeciwdziałania kierowaniu się w procesie wymiaru kary prewencja ogólną w sensie negatywnym. ZASADA WYBORU W PIERSZEJ KOLEJNOŚCI KAR I ŚRODKÓW NIE ZWIĄZANYCH Z POZBAWIENIEM WOLNOŚCI Kodeks z 1969 roku „sugerował” by sąd w pierwszej kolejności orzekał karę pozbawienia wolności (kolejność wymienionych kar odwrotna niż w dzisiejszym kodeksie). 32): 1. 63) Obligatoryjnie zalicza się okres tymczasowego aresztowania w zaokrągleniu do jednego pełnego dnia wg następujących zasad: 1 dzień rzeczywistego pozbawienia wolności = 1 dzień kary pozbawienia wolności = 2 dni ograniczenia wolności = 2 dni dziennej stawki grzywny Wlicza się również czas zatrzymania i przymusowego doprowadzenia osoby podejrzanej w trybie art. Obligatoryjnie zalicza się również środki zapobiegawcze. Zasada ta umożliwia zróżnicowanie odpowiedzialności karnej wobec osób współdziałających w popełnieniu przestępstwa. 58 §1 – ilekroć ustawa przewiduje możliwość wyboru rodzaju kary.k. 247 K.„Według swojego uznania”: • Swoboda wyboru dyrektywy wymiaru kary • Swoboda wyboru instytucji do tego wymiaru prowadzących ZASADA HUMANITARYZMU (art. §3 tegoż artykułu pozwala zamiast kary pozbawienia wolności nie przekraczającej 5 lat orzec karę grzywny albo ograniczenia wolności (chyba. sąd może odstąpić od 111 . (?) Okres zatrzymania nie pokrywa się z okresem tymczasowego aresztowania. gdy inna kara lub środek karny nie może spełnić celów kary. sąd orzeka karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania tylko tedy. 55) Okoliczności wpływające na wymiar kary uwzględnia się co do osoby. 59 – gdy przestępstwo zagrożone karą do 3 lat pozbawienia wolności albo alternatywnie: grzywna lub karą ograniczenia wolności.p. Dzisiejszy kodeks wymienia kary w następującej kolejności (art. które rodzajowo odpowiadają środkom karnym. której dotyczą. Art. w szczególności współsprawców oraz podżegacza. w szczególności z poszanowaniem godności człowieka.

k. jeżeli orzeczono równocześnie środek karny i uznano.wymierzenia kary. probacyjnych albo zabezpieczających (tu wyjątkiem jest niepoczytalność sprawcy). DYREKTYWA WSPÓŁMIERNOŚCI KARY DO STOPNIA WINY. Na stopień winy wpływają: • • • • • Okoliczności popełnienia czynu Subiektywna strona realizacji znamion typu Stopień i rodzaj naruszenia ciążących na sprawcy obowiązków Poziom rozwoju intelektualnego Błąd sprawcy Nie wpływają na stopień winy: • Sposób życia przed popełnieniem przestępstwa i zachowanie się po jego popełnieniu • Uprzednia karalność • Zapobiegnięcie skutkowi • Naprawienie szkody • Zachowanie się pokrzywdzonego • Poddanie się mediacji • Ugoda b. Są to wskazówki. DYREKTYWA STOPNIA SPOŁECZNEJ SZKODLIWOŚCI.1 §3) Wina jest podstawą odpowiedzialności karnej. 53 §1 – dolegliwość kary nie może przekraczać stopnia winy -> kara musi być współmierna do winy. DYREKTYWY OGÓLNE Dotyczą stosowania kar i środków karnych wobec każdego sprawcy przestępstwa. DYREKTYWY WYMIARU KARY Należy wiązać e z celami karania. jakimi powinien kierować się sąd wydając wyrok wg swego uznania w granicach przewidzianych w ustawie. Art. chyba że ma miejsce ułaskawienie. Uwzględniana musi być również przy wymierzaniu środków karnych. że w ten sposób cele kary zostaną spełnione. Dwie funkcje winy – legitymuje odpowiedzialności karną oraz limituje karę. bezwarunkowe zwolnienie z odbycia części kary lub środka karnego. ZASADA OZNACZONOŚCI ŚRODKÓW KARNYCH Sąd musi wskazać rodzaj i wysokość kary i środków karnych. Jest jednym z elementów konstytuujących przestępstwo. a. Uniemożliwia to ich późniejszą modyfikację po uprawomocnieniu się orzeczenia. 112 . ZASADA WINY (Art. warunkowe przedterminowe zwolnienie. orzeczenia kary zastępczej. wynikającymi z przepisów K.

e. osiągany przez działanie wymiaru sprawiedliwości • Budowanie zaufania do działalności wymiaru sprawiedliwości (społeczeństwo widzi. Miarą osiągnięcia celu zapobiegawczego jest to. Zapobieganie – ochrona społeczeństwa przed zagrożeniami ze strony sprawcy (ponownym popełnieniem przez niego przestępstwa). DYREKTYWA PREWENCJI INDYWIDUALNEJ. c. Prewencja negatywna – taki sposób orzekania kar.takie sformułowanie stymulowało możliwość kształtowania wymiaru kary zgodnie z potrzebami kryminalno-politycznymi. ich przyswajanie przez społeczeństwo. aby można go było ponownie be nadmiernego ryzyka włączyć do społeczeństwa). szczególnie poprzez przekonanie o nieuchronności kary. orzekając zakaz prowadzenia pojazdów określonego rodzaju. który poprzez surowość i nieuchronność wpływa na psychikę potencjalnych sprawców. d.Kodeks z 1969 roku – kara współmierna do stopnia społecznego niebezpieczeństwa. Art. np. Dyrektywa ta wraz z dyrektywą współmierności kary do stopnia winy wzajemnie się uzupełniają: Dyrektywa stopnia społecznej szkodliwości nie pozwala wymierzyć kary zbyt łagodnej. Okolicznościami tymi są: • Motywacja i sposób zachowania sprawcy 113 . zaś celu wychowawczego – moralna poprawa osobowości sprawcy. Jest to prewencja pozytywna – wprowadza konieczność kształtowania postaw proprawnych. DYREKTYWA PREWENCJI OGÓLNEJ. Wychowanie – dążenie do resocjalizacji sprawcy (przekształcenie osobowości skazanego. Dyrektywa współmierności kary do stopnia winy nie pozwala wymierzyć kary zbyt surowej. że prawo zwycięża) • Kształtowanie świadomości prawnej. Obecnie – społeczna szkodliwość czynu jest brana pod uwagę przy określaniu wymiaru kary i środków karnych. że sprawca nie popełnia ponownie przestępstwa. Art. przyczyniając się do powstrzymania się przez nich od popełniania przestępstw. Szczegółowe cele: • Socjologiczno-pedagogiczny – motywowany efekt przyjmowania norm prawa karnego. zadośćuczynienie poczuciu sprawiedliwości społeczeństwa (każdy sprawca karany jest wg stopnia winy) Orzeczona kara przede wszystkim powinna wywierać wpływ na osoby związane ze sprawcą lub na jego środowisko. 53 §1 – przy wymiarze kary sąd musi brać pod uwagę cele zapobiegawcze i wychowawcze. OKOLICZNOŚCI MAJĄCE WPŁYW NA WYMIAR KARY I ŚRODKA KARNEGO (art. 53 §1 – „kształtowanie świadomości społecznej” Przy wymiarze kary należy uwzględnić potrzeby społeczeństwa w zakresie kształtowania świadomości prawnej. Można to osiągnąć przez odstraszanie sprawcy wysokimi karami za pewne rodzaje przestępstw lub uniemożliwienie sprawcy popełnienia przestępstwa. 53 §2 i 3) Katalog ten należy rozpatrywać w powiązaniu z dyrektywami ogólnymi.

Dotyczy więc nieletnich oraz młodocianych. 10 §3 – wobec nieletniego. Obecnie orzekając wysokość grzywny sąd bierze pod uwagę (na podstawie art. DYREKTYWA WYMIARU KARY WOBEC NIELETNICH ALBO MŁODOCIANYCH Art. która pozwoli wychować sprawcę. 60 – sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary wobec młodocianego. co oznaczało wymierzanie grzywny bez brania pod uwagę realnej sytuacji majątkowej sprawcy. jeśli przemawia za tym cel wychowawczy. 114 . kara nie może przekroczyć 2/3 górnej granicy ustawowego zagrożenia przewidzianego za to przestępstwo. który w czasie popełnienia przestępstwa nie osiągnął 18 lat. a zwłaszcza staranie się o naprawienie szkody lub zadośćuczynienie w innej formie społecznemu poczuciu sprawiedliwości Zachowanie się pokrzywdzonego Poddanie się mediacji Ugoda Nie maja jednolitego charakteru (niektóre są obciążające. Art. Możliwe jest więc orzekanie kary dożywotniego pozbawienia wolności wobec młodocianych (dyrektywa z art. rodzinne • stosunki majątkowe • możliwości zarobkowe • zobowiązania względem innych osób (np. Czynnikiem wiodącym są warunki i właściwości osobiste sprawcy. który po ukończeniu 15 lat dopuszcza się czynu zabronionego wymienionego w §2 tego artykułu. nauczyć go zawodu i wdrożyć do przestrzegania porządku prawnego.• • • • • • • • Popełnienie przestępstwa wspólnie z nieletnim Rodzaj i stopień naruszenia przez sprawcę ciążących obowiązków Rodzaj i rozmiar ujemnych następstw przestępstwa Właściwości i warunki osobiste sprawcy Sposób życia przed popełnieniem przestępstwa i zachowanie się po jego popełnieniu. praktykom. Art. 54 §2 – zakaz orzekania kary dożywotniego pozbawienia wolności wobec sprawcy. Sąd może też zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary. DYREKTYWY SZCZEGÓLNE a. innego łagodzące. b. którzy nie ukończyli 18 roku życia. alimenty) Ma to na celu przeciwdziałaniu ww. Gdy dyrektywy ogólne i szczególne prowadzą do rozbieżnych rozwiązań pierwszeństwo należy dać karze. DYREKTYWA ORZEKANIA GRZYWNY Pod rządami kodeksu z 1969 roku sądy przy wymierzaniu kary grzywny kierowały się głównie stopniem społecznego niebezpieczeństwa czynu i innymi dyrektywami ogólnymi. a jeszcze inne z kolei albo obciążające albo łagodzące). 33 §3): • dochody sprawcy • warunki osobiste. W rezultacie często orzekano karę pozbawienia wolności za nieziszczone grzywny. Art. 54 §1 nie jest stosowana). 54 §1 – cel wychowawczy wysuwa się tu przed cele kary Nie musi to jednak oznaczać wymierzenia kary łagodniejszej niż dorosłemu.

gdy czyn przestępny zagrożony jest wyłącznie karą grzywny! PIERWSZEŃSTWO DYREKTYW WYMIARU KARY I ŚRODKÓW KARNYCH Ciężko rozpatrywać kwestie prymatu dyrektywy in abstracto. 54 §1 (art. K.Na wymiar grzywny powinno mieć wpływ orzeczenie środków karny (np. Katalog przypadków dających taką możliwość jest otwarty. okoliczności wskazują. wprowadził dyrektywę nieorzekania grzywny niecelowej oraz dyrektywę nieorzekania grzywny. gdy sprawcą nie jest osoba wyjątkowo zdemoralizowana. 60 §1) Wskazane w przepisach ogólnych i szczególnych K. 60 §1) Ustawodawca podaje powody. Zawsze zależy to od konkretnego przypadku i stopnia winy sprawcy. Może też być jedynie możliwość odstąpienia od jej wymierzenie – wtedy będzie to traktowane jako nadzwyczajne złagodzenie kary. 3. Nie dotyczy to nieletnich!! – w stosunku do nich podstawą nadzwyczajnego złagodzenia kary jest art. jeżeli przemawiają za tym cele wychowawcze. że nie uiści on grzywny i nie będzie można jej ściągnąć w drodze egzekucji. Istnieją dwa rodzaje nadzwyczajnego złagodzenia kary – fakultatywne i obligatoryjne. dla których nadzwyczajne złagodzenie kary jest stosowane. Nie ma podanych powodów.k. w stosunku do młodocianego. w szczególnie uzasadnionych wypadkach. 60 §) Możliwe. dla których nadzwyczajne złagodzenie kary jest stosowane. gdy dochody sprawcy i inne ww. 10 §3 (pozwala na nadzwyczajne złagodzenie kary. FAKULTATYWNE NADZWYCZAJNE ZŁAGODZENIE KARY Sąd może je zastosować: 1. nawiązki). nie uzależniając tego od dodatkowych okoliczności. o których mowa w art. sąd ex lege wymierza nieletniemu karę nie przekraczającą 2/3 górnej granicy ustawowego zagrożenia). 2.k. Uniemożliwia to wymierzenie kary. np. W przepisach części szczególnej nadzwyczajne złagodzenie kary może nastąpić wraz z odstąpieniem od jej wymierzenia. jeżeli przemawiają za tym względy wychowawcze. o ile będą spełniać kryterium zawarte w tym przepisie – będzie to 115 . że nawet najniższa kara wskazana w ustawie za dany czyn jest niewspółmiernie surowa. Nadzwyczajne złagodzenie i nadzwyczajne obostrzenie kary NADZWYCZAJNE ZŁAGODZENIE KARY Polega na wymierzeniu kary poniżej dolnej granicy zagrożenia ustawowego albo kary łagodniejszego rodzaju w wypadkach wskazanych w ustawie oraz w stosunku do młodocianego. Jest ich 13 w części ogólnej i 8 w szczególnej. a ponadto w szczególnie uzasadnionych wypadkach. kiedy nawet najniższa kara przewidziana za przestępstwo byłaby niewspółmiernie surowa (art. kiedy nawet najniższa kara przewidziana w ustawie byłaby „niewspółmiernie surowa”. Są to względy wychowawcze. w wypadkach wskazanych w ustawie (art. położenie nacisku na cel wychowawczy. Sąd musi uznać. gdy inne przepisy części ogólnej czy szczególnej tego nie przewidują.

Naprawienie szkody – wyrównanie strat poniesionych przez pokrzywdzonego w skutek uprzedniego zniszczenia lub uszkodzenia mienia. 4. nie zaś skuteczność podjętych działań. zwłaszcza gdy czynił on starania o naprawienie szkody lub jej zapobieżenie Powinno się brać po uwagę głównie postawę sprawcy. których ujawnienie przyczyniło się do ustalenia sprawstwa lub okoliczności popełnienia czynu. może przybrać każdą postać. Istotne okoliczności – takie. a także faktu ewentualnego orzeczenia innych środków karnych. Ujawnienie nie musi być dobrowolne – może nastąpić ustnie lub pisemnie. że nawet najniższa kara przewidziana za to przestępstwo byłaby niewspółmiernie surowa. który. W zależności od konkretnego stanu faktycznego zależeć może od podjęcia działań mających na celu naprawienie szkody. „Poważny uszczerbek” – nie tylko efektywnie poniesiona szkoda. sąd może warunkowo zawiesić jej 116 . niezależnie od wyjaśnień złożonych w swojej sprawie. ujawnił przed organem ścigania i przedstawił istotne okoliczności. „Szczególnie uzasadnionymi wypadkami” są zdarzenia. Wymierzając karę pozbawienia wolności do lat 5. która mogłaby być uznana przez sąd (sąd może dopuścić dowód z przesłuchania świadków. że pojednanie miało miejsce). który da pretekst do przypuszczenia. Chodzi tu więc o takie okoliczności jak: • zły stan zdrowia sprawcy • wyjątkowe pobudki działania sprawcy W takich wypadkach nadzwyczajne złagodzenie kary stosuje się wg zasad ogólnych. 177 (wypadek komunikacyjny). szkoda została naprawiona albo pokrzywdzony i sprawca uzgodnili sposób naprawienia szkody Pojednanie nie jest regulowane. czasu jej trwania. niemożność wykonywania pracy). • przemawia za tym postawa sprawcy. przestępstwa zagrożonego kara powyżej 5 lat pozbawienia wolności (art. Kwestia innych nie wymienionych wyżej przypadków pozostaje otwarta – w tym celu należy odwołać się do orzecznictwa SN. 60 §4) Stosowanie nadzwyczajnego złagodzenia kary podlega podwójnej ocenie – prokuratora (składa wniosek) i sędziego. Ocena kary „nadmiernie surowej” wymaga uwzględnienia rodzaju kary. lecz także inne straty (np. w których „zdecydowanie przeważają ważkie okoliczności tak dalece łagodzące winę. nieznane dotychczas temu organowi. Przykładowy katalog takich przypadków: • pokrzywdzony pojednał się ze sprawcą. • sprawca przestępstwa nieumyślnego lub jego najbliższy poniósł poważny uszczerbek w związku z popełnieniem przestępstwa Stosowane głównie przy popełnieniu przestępstwa z art. w przypadkach złożenia wniosku przez prokuratora w stosunku do sprawcy przestępstwa. że nawet najniższa kara przewidziana za przestępstwo będzie niewspółmiernie surowa.przypadek „szczególnie uzasadniony”.

nie później niż przed zamknięciem rozprawy głównej Ujawnienie nie musi być dobrowolne. Ważne jest przekonanie sądu. a. jeżeli wymierzono karę pozbawienia wolności do lat 5. że pomimo niewykonania kary sprawca nie popełni ponownie przestępstwa. a także zbrodni zagrożonych jedynie kara dożywotniego pozbawienia wolności. Nie ma zastosowania do zbrodni. jeżeli uzna. 60 §3). 117 . Ta sama okoliczność może być tylko raz uwzględniania w wymiarze kary. w których jedynym zagrożeniem jest kara 25 lat pozbawienia wolności lub dożywotniego pozbawienia wolności. Nadzwyczajne złagodzenie kary może prowadzić do warunkowego zawieszenia jej wykonania. ZBIEG PODSTAW DO NADZWYCZAJNEGO ZŁAGODZENIA KARY Sąd może tylko raz nadzwyczajnie karę złagodzić. OBLIGATORYJNE NADZWYCZAJNE ZŁAGODZENIE KARY Stosuje się wobec sprawcy. forma dowolna. że sprawca nie powróci na drogę przestępstwa. Osoby współdziałające: • współsprawca • sprawca kierowniczy • sprawca polecający • podżegacz • pomocnik Muszą ujawnić: • informacje dotyczące osób uczestniczących w popełnieniu przestępstwa • istotne okoliczności jego popełnienia niezbędne do ukończenia postępowania. Okres próbny będzie wynosić 10 lat. jeżeli ujawni on wobec organu ścigania informacje dotyczące osób uczestniczących w popełnieniu przestępstwa oraz istotne okoliczności jego popełnienia (art. Jeżeli takie podstawy zbiegają się – decyzja o wyborze należy do sądu.wykonanie na okres próby wynoszący lat 10. ZBRODNIE Wymierzenie kary pozbawienia wolności w wymiarze co najmniej równym 1/3 dolnej granicy ustawowego zagrożenia. liczy się współpraca z wymiarem sprawiedliwości. SPOSOBY NADZWYCZAJNEGO ZŁAGODZENIA KARY Nadzwyczajne złagodzenie kary – wymierzenie kary poniżej dolnej granicy ustawowego zagrożenia albo kary łagodniejszego rodzaju. który współdziałał z innymi osobami w popełnieniu przestępstwa. Informacje te mogą być znane organom. a rola sprawcy była niewielka – sąd może odstąpić od wymierzenia kary i środków karnych. Gdy informacje przyczyniły się do zapobieżenia innemu przestępstwu.

-> K. . RECYDYWA SPECJALNA Wyróżniamy: 1) recydywę kryminologiczną – fakt popełnienia przez tego samego sprawcę przestępstwa po raz drugi. niezależnie czy był on za to pierwsze ukarany czy nie 2) recydywa penitencjarna – ponowne znalezienie się tego samego sprawcy w zakładzie karnym w związku z ponownym skazaniem go na bezwzględną karę pozbawienia wolności 3) recydywę ustawową (jurydyczną). kara ograniczenia wolności albo kara pozbawienia wolności (od 1 miesiąca do 11 miesięcy) • Niższą niż rok -> grzywna albo kara ograniczenia wolności Zagrożony alternatywnie grzywną. Podstawą do wymierzania jest sankcja tego typu czynu zabronionego. 60 §7) (samoistne orzekanie środka karnego). 65) • Nietrzeźwości • Działaniu pod wpływem środka odurzającego • Zbiegnięciu z miejsca zdarzenia CIĄG PRZESTEPSTW Wymierzanie kary w wysokości do górnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonego o połowę. NADZWYCZAJNE OBOSTRZENIE KARY Może dotyczyć zarówno górnej jak i dolnej granicy ustawowego zagrożenia. 1997 r. 64) • Uczynieniu z popełnienia przestępstwa stałego źródła dochodu lub popełnienia przestępstwa w związku z działaniem w zorganizowanej grupie albo związku mającym n celu popełnianie przestępstw (art. którego znamiona wypełniają przestępstwa pozostające w ciągu. rozbój kwalifikowany zagrożony karą od 3 do 15 lat pozbawienia wolności -> przy nadzwyczajnym złagodzeniu kary sad może wymierzyć karę od 1 roku (1/3) do 2 lat 11 miesięcy pozbawienia wolności). RECYDYWA SPECJALNA PODSTAWOWA Spełnione kumulatywnie następujące przesłanki (znamiona): 118 .w tym: K. Przewidziana przy: • Ciągu przestępstw (art.k.Zawsze jest to kara poniżej dolnej granicy ustawowego zagrożenia (np. 91) • Recydywie specjalnej (art. 1969 r. karą ograniczenia wolności i kara pozbawienia wolności (orzekaną samoistnie) -> odstąpienie od wymierzenia kary i wymierzenie środka karnego (art. b.: • Recydywa ogólna • Recydywa specjalna: o Recydywa specjalna podstawowa o Recydywa specjalna wielokrotna (multirecydywa) a.k. WYSTĘPKI Zagrożony karą pozbawienia wolności: • Nie niższą niż 1 rok -> grzywna.

w ciągu 5 lat po odbyciu w całości lub w części ostatniej kary. licząc od dnia upływu kary pozbawienia wolności wymierzonej za poprzednie przestępstwo umyślne. 64 §2): • Miało miejsce uprzednie skazanie w warunkach recydywy specjalnej podstawowej Sprawca popełnia co najmniej trzecie przestępstwo. którą skazany odbył w wymiarze co najmniej 6 miesięcy Nie dotyczy przestępstw popełnionych nieumyślnie oraz wykroczeń. dopuścił się umyślnego przestępstwa przeciwko życiu lub zdrowiu. • Skazany ponownie. MULITERCYDYWA Spełnione kumulatywnie następujące przesłanki (art. ale o przestępstwo objęte skazaniem!! 119 . Nie można warunkowo umorzyć postępowania w warunkach recydywy specjalnej podstawowej!! Można warunkowo zawiesić wykonanie kary. za które wymierzono karę Przestępstwa podobne – (art. Są też nimi przestępstwa dokonane z użyciem przemocy lub groźby jej użycia albo przestępstwa popełnione w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. kradzieży z włamaniem lub innego przestępstwa przeciwko mieniu popełnionego z użyciem przemocy lub groźba jej użycia Chodzi nie o jakiekolwiek popełnione wcześniej przestępstwo. oraz odbyło dwukrotnie kary pozbawienia wolności. Nie dotyczy zakładów poprawczych! • Popełnienie w ciągu przynajmniej 5 lat po odbyciu co najmniej 6 miesięcy kary pozbawienia wolności umyślnego przestępstwa podobnego do tego. Gdy czyn stanowi zbrodnię – kara wymierzana w granicach ustawowego zagrożenia. a także warunkowo przedterminowo zwolnić skazanego z odbycia reszty kary po odbyciu minimum 2/3 kary. czyli naruszające tę samą normę sankcjonowaną lub różne normy sankcjonowane. b. Za skazanie w warunkach recydywy specjalnej podstawowej sąd może wymierzyć karę przewidzianą za przypisane przestępstwo w wysokości do górnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonego o połowę. kary te sąd może orzec jedynie w takim wymiarze. Przedawnienie recydywy – 5 lat. przy czym dwa poprzednie były umyślnymi przestępstwami podobnymi. popełnionymi przed upływem 5 lat od odbycia kary pozbawienia wolności. • Skazany odbył łącznie co najmniej 1 rok kary pozbawienia wolności Sprawca musiał odbyć dwie kary zasadnicze pozbawienia wolności (każda w wymiarze co najmniej 6 miesięcy). 6 miesięcy – łączny okres odbywania kary w zakładzie karnym i tymczasowego aresztowania (w tej samej sprawie). Jeśli sprawa tyczy się kary 25 lat pozbawienie wolności albo dożywotniego pozbawienia wolności. 115 §3) przestępstwa należące do tego samego rodzaju. przestępstwa zgwałcenia. rozboju. ale godzące w to samo dobro prawne.• Uprzednie skazanie za przestępstwo umyślne na karę pozbawienia wolności.

Sąd wymierza karę powyżej dolnej granicy ustawowego zagrożenia, a może ją wymierzyć do górnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonego o połowę (podwyższanie granicy ustawowego zagrożenia nie dotyczy zbrodni!). Jeśli sprawa tyczy się kary 25 lat pozbawienie wolności albo dożywotniego pozbawienia wolności, kary te sąd może orzec jedynie w takim wymiarze. Nie można warunkowo umorzyć postępowania. Można warunkowo zawiesić wykonanie kary (ale tylko w szczególnych okolicznościach), a także warunkowo przedterminowo zwolnić skazanego z odbycia reszty kary po odbyciu minimum ¾ kary, ale nie mniej niż 1 roku. STAŁE ŹRÓDŁO DOCHODU JAKO PRZESŁANKA NADZWYCZAJNEGO OBOSTRZENIA KARY (art. 65) „Stałe źródło dochodu” – subiektywna ocena, czy sprawca przekonany jest, że popełnianie przestępstw stanowi dla niego „stałe źródło dochodu”. Popełnienie co najmniej kilku przestępstw, które nie muszą być popełnione w warunkach recydywy, zbiegu przestępstw, ciągu przestępstw. Dochód nie musi pochodzić wyłącznie z przestępstwa, ważne by miał charakter trwały.

POPEŁNIENIE PRZESTĘPSTWA W ZORGANIZOWANEJ GRUPIE ALBO W ZWIĄZKU MAJACYM NA CELU POPEŁNIANIE PRZESTEPSTW JAKO PRZESŁANKA NADZWYCZAJNEGO OBOSTRZENIA KARY „Grupa zorganizowana” i „związek mający na celu popełnianie przestępstw” nie mają normatywnego wyjaśnienia. Ich wykładnia dokonywana na podstawie doktryny i judykatury. Zasady wymierzania kary i środków karnych – jak przy multirecydywie. Art. 258 – kara na przynależność do ww. struktur bez względu na pełnioną w nich rolę. „Grupa zorganizowana”- konstrukcja podstawowa do karania przestępców działających w ramach przestępczości zorganizowanej, obejmująca swoim zakresem dwu lub więcej sprawców , których celem działania jest popełnienie przestępstwa. „Grupa zorganizowana” a współsprawstwo – stopień zorganizowania grupy może być niski byleby zapewniał dokonywanie przestępstw i posiadanie stałego źródła dochodu; grupa taka ma swojego przywódcę. Czy mamy do czynienia z grupą zorganizowaną? : • • • Czy dany czyn popełniony został w jakiejś formie współdziałania? Czy stopień zorganizowania osób współdziałających był wyższy niż w przypadku współdziałania przestępnego (kryterium subiektywne, np.: przynależność do grupy)? Czy istnieje przywódca grupy (musi wykazywać cechy wykraczające poza zwykłe kierowanie czy organizowanie grupy)?

Jest to kwalifikowana postać współdziałania przestępnego. 120

„Związek” – (wyrok SN) porozumienie co najmniej 3 osób, w którym istnieją rygory organizacyjne, a osoby zobowiązane do wykonania polecenia w przypadku nie wykonania go spotykają się z określonymi konsekwencjami. ZBIEG PODSTAW DO NADZWYCZAJNEGO OBOSTRZENIA KARY Sąd może tylko raz nadzwyczajnie karę obostrzyć. ZBIEG PODSTAW DO NAZWYCZAJNEGO ZŁAGODZENIA I OBOSTRZENIA KARY Np. młodociany recydywista. Sąd dokonuje wyboru czy karę nadzwyczajnie złagodzić czy zaostrzyć. ZAOSTRZENIE USTAWOWEGO WYMIARU KARY W PRZYPADKU POPEŁNIENIA PRZESTEPSTWA PRZECIWKO BEZPIECZEŃSTWU W KOMUNIKACJI (art. 178) Szczególne nadzwyczajne zaostrzenie kary. Przepis ten obliguje sąd do wymierzenia kary pozbawienia wolności nie niższej od dolnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonego o połowę, dopuszcza zaś, by wymierzona kara pozbawienia wolności była orzeczona do górnej granicy tegoż zagrożenia zwiększonego o połowę. Kara w tych granicach może być orzekana wyłącznie wobec sprawcy przestępstwa: • spowodowania katastrofy • bezpośredniego niebezpieczeństwa katastrofy albo • wypadku w komunikacji znajdującego się w chwili czynu w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego, czy wobec sprawcy, który zbiegł z miejsca zdarzenia.

Warunkowa reakcja karna
Są to tzw. instytucje probacyjne. Mają na celu poddanie sprawcy próbie, od wyniku której zależą jego dalsze losy. Można rozróżnić 3 systemy probacji: • Anglo-amerykański – po przeprowadzeniu postępowania i wydaniu wyroku skazującego sąd wstrzymuje się z orzeczeniem kary na okres próby, w czasie którego skazany jest poddany dozorowi kuratora. Wina sprawcy potwierdzona jest wyrokiem, sad zawiesza jednak orzeczenie o wymiarze kary. • Francusko-belgijski – polega na wydaniu wyroku, w którym sąd nie tylko stwierdza winę, ale wymierza także karę, zawieszając warunkowo jej wykonanie. Dominuje w ustawodawstwie europejskim. Norwesko-duński – zawieszenie nie dotyczy ani wymierzenia kary, ani też jej wykonania, lecz samego postępowania karnego. Pozytywny przebieg okresu próby powoduje, że nie dochodzi w ogóle do wydania wyroku skazującego za przestępstwo.

W polskim systemie prawa środkami probacyjnym są: • Warunkowe umorzenie postępowania karnego • Warunkowe zawieszenie wykonania kary 121

Warunkowe przedterminowe zwolnienie (nie jest to środek probacyjny sensu stricto ze względu na to, że może być stosowany dopiero po obyciu przynajmniej części orzeczonej prawomocnej kary)

WARUNKOWE UMORZENIE POSTEPOWANIA KARNEGO (art. 66) W stosunku do sprawców pewnej kategorii przestępstw, którzy spełniają dodatkowe ustawowo określone przesłanki można podjąć decyzję o umorzeniu postępowania karnego, która staje się ostateczna dopiero po pozytywnym przebiegu okresu próby. Decyzje zawsze podejmuje sąd, z reguły jednak na wniosek prokuratora. Art. 66 – przesłanki war4unkowego umorzenia postępowania karnego: • Zarzucany czyn zbrodnią, gdy jednak pokrzywdzony pojednał się ze sprawcą, sprawca naprawił szkodę lub pokrzywdzony i sprawca uzgodnili obowiązek naprawienia szkody, warunkowe umorzenie może być zastosowane nawet wtedy, gdy zarzucany czyn jest zagrożony karą nie przekraczającą 5 lat pozbawienia wolności • Wina i społeczna szkodliwość czynu nie są znaczne • Okoliczności popełnienia czynu nie budzą wątpliwości • Sprawca nie był wcześniej karany za przestępstwo umyślne (tzw. recydywa ogólna) • Właściwości i warunki osobiste sprawcy oraz jego dotychczasowy sposób życia uzasadniają przypuszczenie, że pomimo umorzenia postępowania będzie przestrzegał porządku prawnego, w szczególności nie popełni przestępstwa (pozytywna prognoza) Umarzając warunkowo sąd wyznacza okres próby i zakłada na sprawcę określone obowiązki. Okres próby może trwać najkrócej 1 rok – najdłużej 2 lata i biegnie od uprawomocnienia się orzeczenia. Obligatoryjnie sąd zobowiązuje sprawcę do: • Naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem w całości lub w części. Fakultatywnie sąd zobowiązuje sprawcę do: • Przeproszenia pokrzywdzonego • Wykonywania ciążącego na nim obowiązku łożenia na utrzymanie innej osoby • Powstrzymywania się od nadużywania alkoholu lub używania innych środków odurzających Sąd może orzec świadczenie pieniężne oraz zakaz prowadzenia pojazdów na okres do 2 lat, a także oddać sprawce pod dozór kuratora lub osoby godnej zaufania, stowarzyszenia, instytucji albo organizacji społecznej, do której działalności należy troska o wychowanie, zapobieganie demoralizacji lub pomoc skazanym. Czas i sposób wykonania nałożonych obowiązków sąd określa po wysłuchaniu skazanego. W okresie próby sąd może ustanawiać, rozszerzać lub zmieniać nałożone obowiązki albo zwolnic od ich wykonywania, jak również oddać sprawcę pod dozór, albo od dozoru zwolnić. Możliwość zwolnienia nie dotyczy obowiązku naprawienia szkody oraz uiszczenia świadczenia pieniężnego. Sąd wydaje decyzję o podjęciu postępowania: • Obligatoryjnie: o Jeżeli sprawca w okresie próby popełnił przestępstwo umyślne, za które został prawomocnie skazany • Fakultatywnie, jeżeli sprawca: 122

karą ograniczenia wolności albo grzywna samoistną • Samo orzeczenie kary nie jest wystarczające do określenia jej celów a w szczególności zapobieżenia powrotowi do przestępstwa • Istnieje pozytywna prognoza w stosunku do sprawcy. a w szczególności w tym czasie popełnia przestępstwo Warunkowo umorzonego postępowania nie można podjąć później niż w ciągu 6 miesięcy od zakończenia okresu próby. WARUNKOWE ZAWIESZENIE WYKONANIA KARY Zawsze poprzedzone jest skazaniem sprawcy za przestępstwo oraz orzeczeniem w stosunku do niego kary określonego rodzaju oraz w określonej wysokości. Zawieszając wykonanie kary sąd może skazanego zobowiązać do: • Informowanie (sądu lub kuratora) o przebiegu okresu próby • Przeproszenia pokrzywdzonego • Wykonania ciążącego na nim obowiązku łożenia na utrzymanie innej osoby • Wykonywania pracy zarobkowej • Do nauki lub przygotowania się do zawodu • Powstrzymania się od alkoholu lub innych środków • Poddania się leczeniu.k. lecz przed jego uprawomocnieniem się rażąco narusza porządek prawny. chyba że zachodzą wyjątkowe okoliczności Okres próby na jaki następuje zawieszenie zależy od rodzaju kary i wynosi od 2 do 5 lat (kara pozbawienia wolności) oraz od 1 roku do 3 lat (kara ograniczenia wolności oraz grzywna). w szczególności odwykowemu. Po upływie tego terminu postępowanie uważa się za umorzone bezwarunkowo (ostatecznie). którą sąd ocenia na podstawie jego postawy. gdyby przesłanki podjęcia postępowania zaistniały pod koniec okresu próby. za które został prawomocnie skazany o Uchyla się od dozoru o Uchyla się od wykonania nałożonego obowiązku lub orzeczonego środka karnego o Nie wykonuje zawartej z pokrzywdzonym ugody o Po wydaniu orzeczenia o warunkowym umorzeniu p. Jeżeli jednak kara pozbawienia wolności orzeczona jest w stosunku do młodocianego lub multirecydywisty okres próby wynosi od 3 do 5 lat. w szczególności gdy popełni inne przestępstwo niż umyślne.o W okresie próby rażąco narusza porządek prawny. właściwości i warunków osobistych dotychczasowego sposobu życia oraz zachowania się popełnieniu przestępstwa • Sprawca nie jest recydywistą szczególnym wielokrotnym. chyba że w wyroku został orzeczony środek karny w postaci obowiązku naprawienia szkody • Uiszczenia świadczenia pieniężnego na określony cel społeczny 123 . Art. lub rehabilitacyjnemu (potrzebna zgoda skazanego) • Powstrzymania się od przebywania w określonych środowiskach lub miejscach • Naprawienia w całości lub w części szkody. 69 – przesłanki: • Orzeczona kara jest kara pozbawienia wolności nie przekraczającą 2 lat. Okres próby zaczyna biec od uprawomocnienia się wyroku. Daje on możliwość działania sądowi w sytuacji.

darowaniem lub przedawnieniem (nie dotyczy naprawienia szkody). Dozór – obowiązkowy wobec sprawcy młodocianego i multirecydywisty. wykonania nałożonych obowiązków lub orzeczonych środków karnych o Skazany po wydaniu wyroku. lub środek karny.Sąd może oddać sprawce pod dozór kuratora lub osoby godnej zaufania.do 90 stawek dziennych (ograniczenie wolności) Jeśli sąd zarządzi wykonanie kary pozbawienia lub ograniczenia wolności – kary grzywny się wykonuje się. Czas i sposób wykonania nałożonych obowiązków sąd określa po wysłuchaniu skazanego. Skutkiem pozytywnego przebiegu okresu próby jest zatarcie skazania z mocy prawa z upływem 6 miesięcy od zakończenia tego okresu. rozszerzać lub zmieniać nałożone obowiązki (oprócz informowania o przebiegu. Grzywna – do 180 stawek dziennych (pozbawienie wolności) . o ile jej orzeczenie na innej podstawie nie jest możliwe. Pojawiła się w XIX w. przeproszenia oraz łożenia na utrzymanie innej osoby) albo od ich wykonania zwolnić. stowarzyszenia. zapobieganie demoralizacji lub pomoc skazanym. do której działalności należy troska o wychowanie. W okresie próby sąd może ustanawiać. to zatarcie skazania nie może nastąpić przed ich wykonaniem . Skazanie z tą chwilą uważa się za niebyłe. Zarządzenie wykonania kary: • Obligatoryjnie: o Jeżeli skazany popełnił w okresie próby podobne przestępstwo (dotyczy tego. Jeśli została wpłacona – nie podlega zwrotowi. Z zawieszeniem wykonania kary pozbawienia wolności i ograniczenia wolności wiąże się możliwość wymierzenia grzywny (aby nie zmniejszać zanadto dolegliwości kary). instytucji albo organizacji społecznej. ale kara ulega zwróceniu. Może oddać pod dozór albo z dozoru zwolnić. Gdy orzeczono grzywnę. WARUNKOWE PRZEDTERMINOWE ZWOLNIENIE Idea: w miarę postępów w resocjalizacji skazanego powinno następować łagodzenie warunków odbywania kary. (położenie nacisku na resocjalizację). za które skazany z zawieszeniem oraz popełnionego w okresie próby) umyślne (tylko czyn popełniony w okresie próby) za które został prawomocnie skazany na karę pozbawienia wolności • Fakultatywnie: o Skazany w okresie próby rażąco narusza porządek prawny (popełnia inne przestępstwo) o Uchyla się od uiszczenia grzywny lub dozoru. Wcześniejsze zwolnienie skazanego – przesłanki: 124 . włącznie z zezwoleniem odbycia jej ostatniego etapu na wolności. lecz przed jego uprawomocnieniem się rażąco narusza porządek prawny (popełnia inne przestępstwo) Zarządzenia wykonania kary nie można podjąć później niż w ciągu 6 miesięcy od zakończenia okresu próby. a wpis usuwa się z rejestru skazanych.

gdy przestrzegała porządku prawnego. to przesłanki formalne stosuje się do innych popełnionych przez niego przestępstw.¾ (nie mniej niż rok) W wypadku skazania na 25 lat pozbawienia wolności skazany może ubiegać się o warunkowe zwolnienie po odbyciu 15 lat.sąd może zaostrzyć ograniczenia dotyczące warunkowego zwolnienia (nigdy na odwrót!). max 5 lat). Przesłanki odwołania warunkowego zwolnienia: • Obligatoryjne: o Jeżeli zwolniony w okresie próby popełnił przestępstwo umyślne. dożywotnie – 5 lat). Kara odbyta – czas próby + 6 miesięcy. Multirecydywista – minimalny okres próby – 3 lata Zwolnienie z dożywotniego pozbawienia wolności – zawsze 10 lat. Art. instytucji albo organizacji społecznej. Art. Ponowne zwolnienie nie jest wykluczone (po roku od osadzenia skazanego. za które orzeczono prawomocna karę pozbawienia wolności. spełniła nałożone obowiązki. W okresie próby sąd może oddać skazanego pod dozór kuratora lub osoby godnej zaufania. zapobieganie demoralizacji lub pomoc skazanym. 77 §2 . a jedno przestępstwo popełnione w warunkach recydywy. multirecydywista . Można przedterminowo zwolnić osobę skazaną na ograniczenie wolności. skazanych na karę dożywotniego pozbawienia wolności. recydywista szczególny podstawowy – 2/3. ile jeszcze kary skazany ma do odbycia (min. warunków zwolnic po odbyciu kary 15 lat pozbawienia wolności. 2 lata. do której działalności należy troska o wychowanie. a przy skazaniu na dożywocie po odbyciu 25 lat Pozytywna prognoza kryminologiczna Przesłanki te dzielimy na: • Formalne – wskazanie części kary.• • • Skazany odbył co najmniej połowę kary (nie mniej niż 6 miesięcy). która musi być odbyta • Materialne – szeroko rozumiana pozytywna prognoza kryminologiczna Prognoza – sąd bierze pod uwagę: • Postawę sprawcy • Cechy osobiste • Sposób życia i zachowania się przed popełnieniem przestępstwa • Jego zachowanie się w trakcie odbywania kary • Możliwość oddziaływania na niego w okresie próby • Czy nastąpiły pożądane zmiany w postawie skazanego (najważniejsze!). np. po połowie upływy. bez warunkowego zawieszenia jej wykonania. 79 §2 – skazanego można niezależnie od ww. o Jeżeli zwolniony w okresie próby rażąco narusza porządek prawny (popełnia przestępstwo) o Gdy uchyla się od dozoru. Obowiązkowy dozór wobec – recydywistów szczególnych. potrzeba przestrzegania porządku prawnego Gdy skazany ma orzeczone dwie kary. 125 . którzy popełnili przestępstwo umyślne. młodocianych. wykonania nałożonych obowiązków. stowarzyszenia. środków karnych Odwołanie – w ciągu trwania próby i 6 miesięcy po. Okres próby – tyle.

zniesławienie) wobec: • Drugiej strony • Pełnomocnika. zniesławienie) wobec: • Drugiej strony • Pełnomocnika.nie mogą być pociągnięci do odpowiedzialności za swoją działalność wchodzącą w zakres sprawowania immunitetu poselskiego ani w czasie jego trwania ani po jego wygaśnięciu 126 . Posłowie/senatorowie. a.Środki karne – tak samo. • w których ustawa stanowi o niepodleganiu karze • w zasadzie – śmierć skazanego lub oskarżonego Darowanie kary: • amnestia • abolicja • odstąpienie od wymierzenia kary IMMUNITETY Istota – zapewnienie możliwości prawidłowego wykonywania swojej funkcji. obrońcy • Świadka • Biegłego • Tłumacza • Kuratora Podlega jedynie odpowiedzialności dyscyplinarnej. obrońcy • Świadka • Biegłego • Tłumacza • Kuratora Podlega jedynie odpowiedzialności dyscyplinarnej. • przedawnienia.z powodu: • immunitetu. podlega odpowiedzialności dyscyplinarnej i karnej. Uchylenie i darowanie kary Uchylenie kary . Gdy znieważy lub zniesławi osobę nie należącą do kręgu ww. Wyłącza karalność sprawcy typu czynu zabronionego Adwokat – w wykonywaniu zawodu korzysta z wolności słowa i pisma w granicach określonych przez zadania adwokatury i przepisy prawa. W przypadku jej nadużycia (zniewaga. gdy dotyczą pozbawienia praw i zakazów (oprócz prowadzenia pojazdów). • w wyniku abolicji. MATERIALNY Wyłącza możliwość pociągnięcia do odpowiedzialności karnej i nie może być to uchylone. Prokurator – za nadużycie wolności słowa podczas wykonywania obowiązków służbowych (zniewaga. zwłaszcza ochrony przed szykanami z powodu jej wykonywania. • w przypadkach.

który może nakazać natychmiastowe zwolnienie zatrzymanego. za popełnienie przestępstwa. który może nakazać natychmiastowe zwolnienie zatrzymanego. RPO nie można zatrzymać lub aresztować. b. Nie mogą być pociągnięci do odpowiedzialności za działalność za zakresie wykonywania mandatu ani w czasie trwania mandatu. który może nakazać natychmiastowe zwolnienie zatrzymanego. chyba że ujęty został na gorącym uczynku i jeżeli zatrzymanie jest niezbędne do prawidłowego toku postępowania. O zatrzymaniu niezwłocznie powiadamia się Marszałka Sejmu. chyba. Do wydania zezwolenia można podejmować tylko czynności nie cierpiące zwłoki. Nie może być pociągnięty do odpowiedzialności karnej bez zgody Sejmu. ani po jego wygaśnięciu. Nie dotyczy to zatrzymania na gorącym uczynku. Postawienie go w stan oskarżenia możliwe jest uchwałą Zgromadzenia Narodowego. ustawy. Nie może być postawiony w stan oskarżenia przed żadnym innym sądem. Za wykroczenia sędzia odpowiada wyłącznie dyscyplinarnie (immunitet materialny). O zatrzymaniu niezwłocznie powiadamia się prezesa właściwego miejscowo sądu. to zostaje ono zawieszone na żądanie Sejmu do czasu wygaśnięcia mandatu. FORMALNY Uchyla karalność czynu wypełniającego znamiona typu tylko w czasie trwania tego immunitetu. chyba że ujęty został na gorącym uczynku i jeżeli zatrzymanie jest niezbędne do prawidłowego toku postępowania. RPO – nie może być bez uprzedniej zgody sejmu pociągnięty do odpowiedzialności karnej ani pozbawiony wolności. Prokurator – nie może być pociągnięty do odpowiedzialności karnej lub administracyjnej bez zezwolenia właściwego sądu dyscyplinarnego ani zatrzymany bez zgody przełożonego dyscyplinarnego. Jeśli czyn przestępny popełniony został przed dniem wyboru i wszczęto postępowanie przed dniem ogłoszenia wyborów. chyba że ujęty został na gorącym uczynku i jeżeli zatrzymanie jest niezbędne do prawidłowego toku postępowania. Bez zgody sejmu posła nie można zatrzymać lub aresztować. że narusza prawa osób trzecich.Odpowiadają wyłącznie przed parlamentem. Odnosi się tez do działalności posła poza sejmem. z którą jest on związany. Poseł może wyrazić zgodę na pociągnięcie go do odpowiedzialności. Sędziego nie można zatrzymać lub aresztować. Do czasu wydania wniosku sąd dyscyplinarny może polecić niezwłoczne zwolnienie 127 . Zawieszeniu ulega też przedawnienia w posterowani karnym. do dnia wygaśnięcia mandatu. Poseł/senator – immunitet obowiązuje od dnia ogłoszenia wyborów. Sędzia – nie może być bez uprzedniej zgody sądu pociągnięty do odpowiedzialności karnej ani pozbawiony wolności. Do czasu wydania uchwały zezwalającej na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej sądowej lub administracyjnej wolno podejmować tylko czynności nie cierpiące zwłoki. Przysługuje: • Prezydentowi • Posłowi • RPO • Sędzia • Prokurator • Pracownik NIK-u Prezydent – odpowiada przed TS za naruszenie Konstytucji. w którym nie został on uchylony przez upoważniony do tego organ lub dana osoba przestaje pełnić funkcje. O zatrzymaniu niezwłocznie powiadamia się Marszałka Sejmu. O zatrzymaniu prezes sądu apelacyjnego niezwłocznie zawiadamia Krajową Radę Sądownictwa i Ministra Sprawiedliwości. Czas obowiązywania to czas.

Wiceprezesi.. jeśli pozostają z nimi we wspólnocie domowej Inne osoby korzystające z immunitetów dyplomatycznych Jurysdykcja polskich sądów jest wyłączona.k. 101 §1 i 2) • • Zbrodnie: o Zabójstwo – przedawnienie karalności – po upływie 30 lat o Inne zbrodnie – 20 lat Występek – terminy zależą: 128 .k. albo dane przestępstwo nie podlega przedawnieniu • Kara Brak możliwości efektywnego oddziaływania na sprawcę. Im waga przestępstwa większa. Pracownik NIK – Prezes NIK nie może być bez uprzedniej zgody sejmu pociągnięty do odpowiedzialności karnej ani pozbawiony wolności. dyrektor generalny oraz pracownicy nadzorujący lub wykonujący czynności kontrolne nie mogą być pociągnięci do odpowiedzialności karnej z powodu swoich czynności służbowych bez uprzedniej zgody Kolegium NIK (Prezes – Sejmu). c. osób. PRZEDAWNIENIE KARALNOŚCI Terminy przedawnienia karalności zależą od tego czy czyn stanowi zbrodnię (i jaką) czy też występek (art. tym okres przedawnienia bardziej odległy. W przypadkach. Od orzeczenia sądu dyscyplinarnego przysługuje odwołanie do odwoławczego sądu dyscyplinarnego. z 1997 roku. PRZEDAWNIENIE Elementy leżące u podstaw przedawnienia: • Przestępstwo Przestępstwo i jego waga nie mogą pozostać bez wpływu na okresy przedawnienia. • • • • • Szefowie przedstawicielstw dyplomatycznych państw obcych Osoby należące do personelu dyplomatycznego tych przedstawicielstw Osoby należące do personelu technicznego i administracyjnego tych przedstawicielstw Członkowie rodzin osób ww. z 19696 roku terminy przedawnienia określa się według zasad wskazanych w K. chyba że ujęty został na gorącym uczynku i jeżeli zatrzymanie jest niezbędne do prawidłowego toku postępowania. oraz zwyczaje międzynarodowe. IMMUNITET DYPLOMATYCZNY I KONSULARNY Regulowany przez k.prokuratora zatrzymanego na gorącym uczynku. chyba że termin przedawnienia już upłynął.p. w których termin przedawnienia uległ wydłużeniu w stosunku do terminu przedawnienia określonych w k.k. jeśli państwo wysyłające nie zrzeknie się immunitetu w stosunku do ww. także po ustaniu stosunku pracy. Prezesa NIK nie można zatrzymać lub aresztować. jeżeli między przestępstwem a chwilą orzeczenia i wykonania kary upływnie zbyt długi okres • Cele kary Po upływie określonego czasu nie mogą być już osiągnięte.

Czas zakończenia przestępstwa. PRZEDAWNIENIE WYKONANIA KARY Uzależnione jest od czasu wymiaru kary i rodzaju środka karnego za popełnione przestępstwo. Art. jeśli w okresach liczonych jako termin przedawnienia karalności dla poszczególnych rodzajów zbrodni i występków wszczęto postępowanie przeciwko osobie karalność popełnionego przez nią przestępstwa ustaje z upływem 5 lat od zakończenia tego okresu. a także jeśli orzeczono środek karny w postaci naprawienia szkody • 10 lat – skazanie na inną karę (ograniczenie wolności/grzywna) oraz w przypadku orzeczenia środka karnego w postaci pozbawienia praw publicznych. Przestępstwa z zaniechania – decyduje czas. nawiązki i świadczenia pieniężnego. zakazu zajmowania określonego stanowiska. 101 §1 i 2 – względne terminy przedawnienia Art. • W przypadku orzeczenia grzywny obok karty pozbawienia wolności termin przedawnienia wykonania kary pozbawienia wolności nie musi pokrywać się z terminem przedawnienia wykonania grzywny. 101 i 102 – bezwzględne terminy przedawnienia ( z ich upływem możliwość ukaranie sprawcy przestępstwa jest wyłączona ex lege) Jest negatywna przesłanka procesową – w razie jest stwierdzenia postępowanie karne powinno być umorzone. nie później jednak niż z upływem 3 lat od czasu jego popełnienia Terminy mogą ulec wydłużeniu nawet o 5 lat. w którym sprawca był zobowiązany do działania lub zaniechania. materialne). lub z chwilą nastąpienia Funku (p. 94 i 95 (brak związku – ze względu na upływ czasu między czynem a przesłanką zastosowania tych środków jaką jest „poważne zagrożenie dla porządku prawnego”). do którego podżegano lub udzielano pomocy jest początkiem biegu przedawnienia dla czyny podżegacza i pomocnika.p. albo surowszą (także 25 lat i dożywotniego pozbawienia wolności) • 15 lat w razie skazania na karę pozbawienia wolności nie przekraczającą 5 lat. Bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się z chwilą popełnienia (zakończenia) przestępstwa (p. • Kara łączna (spór – 2 stanowiska): 129 .o Od ustawowego zagrożenia tych czynów:  Zagrożonych karą: • Pozbawienia wolności przekraczającą 3 lata – 10 lat • Nie przekraczająca 3 lat – 5 lat • Ograniczenie wolności/grzywna – 3 lata  Trybu w jakich są ścigane: • Z oskarżenia prywatnego – z upływem 1 roku od czasu. zakazu prowadzenia pojazdów. gdy pokrzywdzony dowiedział się o osobie sprawcy przestępstwa. Po upływie terminu przedawnienia nie można orzec środków zabezpieczających. Gdy nawet nie usiłowano rozpocząć realizacji przestępstwa decyduje czas działania lub zaniechania podżegacza lub pomocnika. Mimo upływu terminy przedawnienia k. formalne). Terminy te biegną.k. wykonywani określonego zawodu lub prowadzenia określonej działalności gospodarczej. dopuszcza wniesienie kasacji lub wznowienie postępowania. Może być orzeczony przepadek rzeczy. Tak samo w odniesieniu do przygotowania lub usiłowania. przepadku przedmiotów. o których mowa w art. jeśli od uprawomocnienia się wyroku skazującego upłynęło: • 30 lat – skazanie na karę pozbawienia wolności przekraczającą 5 lat.

ciężkie uszkodzenie ciała. ludzkości i przestępstwa wojenne Źródła w prawie międzynarodowym i prawie wewnętrznym. Przedawnienie nie biegnie. ciężki uszczerbek na zdrowiu lub pozbawienie wolności połączone ze szczególnym udręczaniem popełnione przez funkcjonariusza publicznego w związku z pełnieniem obowiązków służbowych 130 .01. Bieg terminu przedawnienia umyślnych przestępstw przeciwko życiu.12. Nie ulegają przedawnieniu zbrodnie (nie zaś występki) przeciwko pokojowi i ludzkości oraz zbrodnie i występki (przestępstwa wojenne). Bieg przedawnienia w stosunku do przestępstw nie ściganych z przyczyn politycznych popełnionych przez funkcjonariuszy publicznych lub na ich zlecenie ulega zawieszeniu do czasu ustania tych przyczyn. 1989 roku w czasie lub w związku z pełnieniem ich funkcji rozpoczyna się od 1. 1944 roku do 31. Konwencja o niestosowaniu przedawnienia wobec zbrodni wojennych i zbrodni przeciw ludzkości z 1968 roku. wolności lub wymiarowi sprawiedliwości zagrożonych karą pozbawienia wolności powyżej 3 lat popełnionych przez funkcjonariuszy publicznych w okresie od 1.01. WYŁĄCZNIE BIEGU PRZEDAWNIENIA Art.01. • Umyślne przestępstwa zabójstwa. W demokratycznym państwie należeć będzie do rzadkości. Do 1.o Przedawnienie wykonania dotyczy kar wymierzonych za poszczególne przestępstwa o Przedawnienie wykonania następuje w terminach zależnych od wysokości w jakiej kara łączna została orzeczona SPOCZYWANIE BIEGU PRZEDAWNIENIA W przypadku zaistnienia okoliczności wskazanych w ustawie przedawnienie nie biegnie do czasu ustania tych okoliczności. Art. Spoczywanie dotyczy przedawnienia karalności (art. immunitet formalny) – charakter prawny. zdrowiu. 105 §1 i 2 – obejmuje 2 kategorie przestępstw: • Zbrodnie przeciwko pokojowi.1990 roku. jeżeli przepis ustawy nie pozwala na wszczęcie lub dalsze prowadzenie postępowania karnego (np. Ustalenie czy przestępstwo nie było ściganie z przyczyn politycznych oparte być musi wyłącznie na ocenach. 101) jak i wykonania kary (art. W przypadku przestępstw ściganych na wniosek lub z oskarżenia prywatnego brak stosownego wniosku albo oskarżenia prywatnego nie powoduje spoczywania biegu przedawnienia w odniesieniu do tych przestępstw. Art.. 105 §1 ma szerszy zakres – obejmuje bowiem zbrodnie przeciwko pokojowi. 43 Konstytucji RP – zbrodnie wojenne i zbrodnie przeciwko ludzkości nie podlegają przedawnieniu. 103). Nie przerywa spoczywania biegu przedawnienia także odbywanie kary pozbawienia wolności orzeczonej innym wyrokiem.1990 roku termin przedawnienia za wskazane w nim przestępstwo spoczywa.

niekoniecznie zaś w czasie ich pełnienia. 148 §2. natomiast nie obejmuje przestępstwa określonego w art. Polega na darowaniu lub złagodzeniu orzeczonej wcześniej kary kryminalnej. 131 . a wszczęte umarza” – bezwzględna negatywna przesłanka procesowa • „przebacza się i puszcza w niepamięć” – zakaz toczenia postępowania karnego jak i zatarcie skazania jeżeli kara została prawomocnie orzeczona (abolicja pełna) W gestii ustawodawcy pozostaje decyzja co do zakresu przestępstw objętych abolicja. A. UŁASKAWIENIE Akt o charakterze indywidualnym skierowany zawsze do określonej osoby. 150 §1 (eutanazja). 105 §2 – nie ma wyraźnego oparcia w normach konstytucyjnych. podjęcie pracy). Charakterystyczne zwroty: • „nie wszczyna się postępowania. Prawny zakaz wszczęcia postępowania karnego lub nakaz jego umorzenia. Po II wojnie światowej akty amnestyjne uchwalane były przeważnie z powodów: • politycznych (uczczenie rocznic) • kryminalno-politycznych i pragmatycznych (zniwelowanie efektów zbyt surowych skazań w okresie poprzedzającym amnestie po to by doprowadzić do zmniejszenia liczby osadzonych) Amnestia z roku 1989 – celem było złagodzenie represyjnej polityki karnej okresu PRL. Ustawodawca może uzależnić stosowanie abolicji od pewnych szczególnych ustawowo określonych warunków (np. Brak innych postanowień regulujących zakres ułaskawień -> przedmiot ułaskawień jest nieograniczony. ABOLICJA Zaniechanie ścigania i orzekania w sprawach o przestępstwa wskazane w akcje abolicyjnym (ranga ustawy). a w przypadku prawomocnego skazania jego zatarcie z mocy prawa. Prezydent RP stosuje prawo łaski (nie dotyczy to skazań przez TS). Zoll: przestępstwo zabójstwa obejmuje przestępstwo określone w art. 148 §4 (afekt) i art. Przestępstwa określone w tym przepisie zostały popełnione przez funkcjonariusza publicznego w związku z pełnieniem obowiązków służbowych. Zazwyczaj są to motywy polityczne. Ułaskawienie dotyczyć może kar: o skrócenie czasu na jaki je orzeczono o darowanie kar w całości o zatarcie skazania o warunkowe zawieszenie wykonania kara o przedterminowe zwolnienie. AMNESTIA Wprowadzana aktem normatywnym rangi ustawy.Art.

a żaden organ czy instytucja nie może ograniczyć jego praw z powołaniem się na karalność. że nie był karany. • (5 lat)[§4]/z mocy prawa/ . zatarcie skazania następuje z mocy prawa z upływem 10 lat od uznania jej za wykonaną. W razie skazania na karę pozbawienia wolności wymienioną w art. zatarcie skazania następuje z mocy prawa z upływem roku od wydania prawomocnego orzeczenia. • (3 lata)[§4]/orzeczenie sądu/ . Jeżeli orzeczono środek karny. i w ciągu 5 lat przestrzegał porządku prawnego. darowaniem albo przedawnieniem jego wykonania.Nie dotyczy to rozstrzygnięć o charakterze cywilno-prawnym. § 4. Od tego momentu skazany ma prawo twierdzić.skazanie na grzywnę lub ograniczenie wolności – licząc od jej wykonania. § 5. jego sytuacji rodzinnej lub podeszłego wieku. Nie znosi skutków wykonanej już kary (nie ma charakteru restytucyjnego). W razie odstąpienia od wymierzenia kary. W razie skazania na grzywnę albo karę ograniczenia wolności. § 3. • (1 rok)[§5]/z mocy prawa/ . z powodu złego stanu zdrowia skazanego. a wymierzona kara pozbawienia wolności nie przekraczała 3 lat.skazanie na grzywnę lub ograniczenie wolności – licząc od jej wykonania. przewinień i wykroczeń dyscyplinarnych. § 2. W razie skazania na karę dożywotniego pozbawienia wolności. zatarcie skazania nie może nastąpić przed jego wykonaniem. 132 . Sąd może na wniosek skazanego zarządzić zatarcie skazania już po upływie 5 lat. Terminy po których następuje zatarcie skazania: • (10 lat)[§1]/z mocy prawa/ – przy karach pozbawienia wolności.W razie pomyślnego zakończenia okresu próby orzeczonego w związku z warunkowym zawieszeniem wykonania kary. § 6. Art. 107. 76 §2]/z mocy prawa/ . 76 § 2. na nie orzekaniu kary ani środków karnych za popełnione przestępstwo. że formalnoprawne skutki powstają niezależnie od usunięcia wpisu. 94. 32 pkt 3 lub karę 25 lat pozbawienia wolności. Może polegać na abolicji indywidualnej. lub darowania albo przedawnienia jej wykonania. • (10 lat)[§3]/z mocy prawa/ – w razie orzeczenia kary dożywotniego pozbawienia wolności – licząc od uznania za wykonaną. Usunięcie wpisów dotyczących skazania jest jedynie aktem deklaratoryjnym. • (6 miesięcy)[art. § 1. lub darowania albo od przedawnienia jej wykonania. Wszelkie oświadczenia o niekaralności nie mogą być w takim wypadku traktowane jako oświadczenie nieprawdy. 25 lat pozbawienia wolności – licząc od dnia jej wykonania. od darowania kary albo od przedawnienia jej wykonania. co oznacza. zatarcie skazania następuje z mocy prawa z upływem 5 lat od wykonania lub darowania kary albo od przedawnienia jej wykonania. albo od przedawnienia jej wykonania. z zastrzeżeniem art. np.W razie odstąpienia od wymierzenia kary licząc od dnia prawomocnego wyroku w tej sprawie. od darowania. jeżeli skazany w tym okresie przestrzegał porządku prawnego. lub darowania albo przedawnienia jej wykonania. co w praktyce oznacza zakaz wszczęcia lub nakaz umorzenia postępowania karnego wobec sprawcy przestępstwa. na wniosek skazanego sąd może zarządzić zatarcie skazania już po upływie 3 lat. ZATARCIE SKAZANIA Zatarcie skazania polega na uznaniu skazania za niebyłe i usunięciu wpisu o skazaniu z Krajowego Rejestru Karnego. a także uchylania środków zabezpieczających orzeczonych w trybie art. • (5 lat)[§2]/orzeczenie sądu/ – kara pozbawienia wolności nie dłużej niż 3 lata. od 1 miesiąca do lat 15. zatarcie skazania następuje z mocy prawa z upływem 10 lat od wykonania lub darowania kary albo od przedawnienia jej wykonania.

który dotyczy wszystkich. darowaniem lub przedawnieniem jego wykonania(nie dotyczy art. Zatarcie skazania w takich wypadkach może nastąpić tylko jednocześnie. Najczęściej na wniosek skazanego.IZOLACYJNYM Art. wykonanie. ze zaszły przesłanki uzasadniające zatarcia skazania. 108. Konieczne jest natomiast popełnienie czynu zabronionego ze strony sprawcy(choćby będącego w stanie niepoczytalności) gdyż niedopuszczalne jest stosowanie środków zabezpieczających z powodu samego zagrożenia jakie osoba stwarza dla społeczeństwa(środki o charakterze predeliktualnym). 133 . Przesłanki są zróżnicowane(rodzaj i wymiar orzeczonej kary. dopuszczalne jest tylko jednoczesne zatarcie wszystkich skazań. pomyślny przebieg próby). 39 pkt. ŚRODKI O CHARAKTERZE LECZNICZO . darowanie. środek może być stosowany aż do ustania przyczyny jego orzeczenia. nie może nastąpić przed jego wykonaniem. • Kara musi być ściśle oznaczona. • Skazany po rozpoczęciu lecz przed upływem terminu wymaganego do zatarcia skazania. okresu wymaganego do zatarcia skazania ponownie popełnił przestępstwo. ze jedna z kar zostało w całości wykonana przed orzeczeniem kary łącznej). ponownie popełnił przestępstwo. a środkami zabezpieczającymi: • Kara to reakcja na przestępstwo. 5 – obowiązek naprawienia szkody). • Celem środka zabezpieczającego w przeciwieństwie do kary nie jest wyrządzenie osobistej uciążliwości. Różnice pomiędzy karami. • Na mocy postanowienia sądu – jest zawsze fakultatywne. • W drodze aktu łaski – poprzez akt łaski wydany przez Prezydenta RP. Jeżeli natomiast była kara łączna. lecz przed upływem. przedawnienie wykonania kary. a środek zabezpieczający może być orzeczony już przy czynie zabronionym. Wyróżnia się: środki o charakterze leczniczo – izolacyjnym. bez względu na rodzaj i wymiar kary. Jeżeli sprawcę skazano za dwa lub więcej nie pozostających w zbiegu przestępstw. Jednoczesne zatarcie skazań: Art. za które został prawomocnie skazany. • Środki zabezpieczające Ich celem jest (nie jak kary realizacja wymiaru sprawiedliwości) ochrona społeczeństwa przed osobami zagrażającymi porządkowi prawnemu – więc ich stosowanie nie opiera się na zasadzie winy. Sprawca został skazany za dwa lub więcej przestępstwa za które nie można było wymierzyć kary łącznej. to za każde przestępstwo zatarcie następuje oddzielnie(chyba. • Wymiar kary powinien uwzględniać stopień winy i społecznej szkodliwości czynu. W takim wypadku zatarcie skazania ma miejsce na mocy postanowienia sądu. a środek zabezpieczający ma być proporcjonalny do zagrożenia. rodzaj orzeczonego środka karnego. które sprawca stanowi dla społeczeństwa. 93. jeśli zachodzą pewne przesłanki określone w ustawie karnej.Zatarcie w przypadku orzeczenia środka karnego lub kary grzywny. jak również jeżeli skazany po rozpoczęciu. środki o charakterze administracyjnym. Tryb dokonywania zatarcia skazania: • Z mocy prawa(ipso iure) – zatarcie skazania dokonuje się po uprzednim ustaleniu.

jeśli może on znów popełnić przestępstwo. Okres próby trwa od 6 miesięcy do 2 lat i sprawca jest oddany pod dozór kuratora. Umieszczenie sprawcy w zamkniętym zakładzie leczenia odwykowego[art. zakaz wykonywania określonego zawodu. gdy jest to niezbędne. jednak dopiero po upływie 5 lat od zwolnienia. Są to: zakaz zajmowania określonego stanowiska. 94] – szpital psychiatryczny: • Sprawca popełnił czyn zabroniony o znacznej szkodliwości społecznej • W chwili czynu znajdował się w stanie niepoczytalności • Zachodzi wysokie prawdopodobieństwo. że popełni czyn ponownie Fakultatywne orzeczenie leczenia psychiatrycznego[art. ale czas spędzony na leczeniu zalicza się na poczet przyszłej kary pozbawienia wolności. przed orzeczeniem tego środka sąd wysłuchuje lekarzy psychiatrów oraz psychologa. Po odbyciu tego leczenia skazany przystępuje do odbycia kary. Jeżeli skazany wykazuje duże postępy. O zwolnieniu rozstrzyga sąd na podstawie przebiegu leczenia. można wyznaczyć mu próbę i nakazać odbywanie tego leczenia w wariancie wolnościowym. Orzeczone zostaje zawsze po wysłuchaniu opinii biegłych psychiatrów i psychologa. Leczenie nie może być krótsze niż 3 miesiące i dłuższe niż 2 lata. Przymusowe leczenie psychiatryczne(orzekane obligatoryjnie jeśli)[art. upośledzeniem umysłowym lub uzależnieniem od alkoholu lub innego środka odurzającego. Rodzaje leczniczych środków zabezpieczających: • Umieszczenie w odpowiednim zakładzie psychiatrycznym • Umieszczenie w zakładzie leczenia odwykowego • Umieszczenie w zakładzie karnym. w którym stosuje się szczególne środki lecznice oraz rehabilitacyjne Użycie tego środka jest stosowane wtedy i tylko wtedy gdy jest to niezbędne aby zapobiec ponownemu dokonaniu czynu zabronionego i aby zapewnić poprawne leczenie. 96](zawsze fakultatywne): • Sprawca dopuścił się przestępstwa w związku z uzależnieniem od alkoholu lub innego środka odurzającego • Został za to skazany na karę pozbawienia wolności nie przekraczającą 2 lat bez warunkowego zawieszenia jej wykonania • Zachodzi wysokie prawdopodobieństwo ponownego popełnienia przestępstwa związanego z tym uzależnieniem. Jeśli pobyt w zakładzie nie jest konieczny sąd orzeka zwolnienie. Sprawca może być ponownie umieszczony w zakładzie. aby zapobiec ponownemu popełnieniu przez sprawcę czynu zabronionego związanego z jego chorobą psychiczną. 95] – zakład karny stosujący szczególne środki lecznicze i rehabilitacyjne: • Sprawca popełnił przestępstwo w stanie ograniczonej poczytalności • Został za przestępstwo skazany na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania.Sąd może orzec przewidziany w tym rozdziale środek zabezpieczający związany z umieszczeniem w zakładzie zamkniętym tylko wtedy. Sąd może ponownie zarządzić umieszczenie w zakładzie zamkniętym jeśli oskarżony w czasie próby: • Uchyla się od obowiązkowego leczenia • Popełnia przestępstwo lub rażąco narusza porządek prawny • Narusza regulamin placówki leczniczo – rehabilitacyjnej. 134 . a sąd może warunkowo zwolnić z pozostałej do odbycia kary. ŚRODKI ZABEZPIECZAJĄCE O CHARAKTERZE NIELECZNICZYM (środki administracyjne) Środki te polegają na orzeczeniu pozbawienia praw (zakaz) lub przepadku przedmiotów.

Jeżeli kradzież popełniono na szkodę osoby najbliższej. Poniżej tej kwoty jest to wykroczenia i podlega jurysdykcji sądu grodzkiego.Bączyk/ KRADZIEŻ(i jej odmiany) KRADZIEŻ ART. którzy dopuścili się czynu zabronionego w stanie niepoczytalności. gdy ustały przyczyny jego orzeknięcia. przepadek rzeczy. podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. Teoria zawładnięcia: Kradzież ma miejsce. Przepadek przedmiotów jako środek zabezpieczający może być także orzeczony w razie umorzenia postępowania z powodu znikomej szkodliwości czynu. Część szczególna /O. Kradzież ma miejsce. Zakazy odnosi się do sprawców. § 1. warunkowego umorzenia postępowania a także. gdy sprawca rzecz porwał i uniósł ją poza sferę. Kto zabiera w celu przywłaszczenia cudzą rzecz ruchomą. 135 . zakaz prowadzenia pojazdów. Przykład: Sprawca wypił drogiego szampana na terenie sklepu – dopuścił się kradzieży. że właściciel stracił możliwość wykonywania swoich praw. Przepisy § 1. 3 i 4 stosuje się odpowiednio do kradzieży energii lub karty uprawniającej do podjęcia pieniędzy z automatu bankowego. 278. kto bez zgody osoby uprawnionej uzyskuje cudzy program komputerowy w celu osiągnięcia korzyści majątkowej.zakaz prowadzenia określonej działalności gospodarczej. § 5. Jak wskazuje przepis sprawca dokonuje czynu „w celu przywłaszczenia” – rozporządzania jak swoją własnością: • Pobierania pożytków • Użytkowania • Zniszczenia Gdy kradzież dokonywana jest „dla sportu” – nie jest kradzieżą – nie jest dokonywana w celu przywłaszczenia. ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego. sprawca podlega grzywnie. Gdy do rzeczy skradzionej lub do dokonania przestępstwa kradzieży trzeba dołożyć z własnych środków – nadal jest to kradzież. 278 Art. gdy zachodzi okoliczność wyłączająca karalność sprawcy. W wypadku mniejszej wagi. w której właściciel może wykonywać prawo własności. gdy wartość skradzionego mienia przekracza 250 zł. § 2. Teoria uniesienia: Kradzież ma miejsce. Tej samej karze podlega. karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. § 3. Kradzież jest przestępstwem kierunkowym. gdy sprawca wyjmuje rzecz spod władztwa osoby uprawnionej i przejmuje nad nią władzę tak. mimo iż sklepu nie opuścił. § 4. Pozbawienie praw lub zakazy orzeka się bezterminowo – sąd uchyla zakaz.

uruchamia na cudzy rachunek impulsy telefoniczne. KRADZIEZ NA SZKODĘ OSOBY NAJBLIŻSZEJ – art. WYPADEK MNIEJSZEJ WAGI – art. 285 Art. Postępowanie wszczyna się na wniosek pokrzywdzonego. kto bez zgody osoby uprawnionej uzyskuje cudzy program komputerowy w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. § 1. INNE Kradzież domu – zdemontowany domek letniskowy jest „cudzą rzeczą ruchomą”. Przepisy § 1. 3 i 4 stosuje się odpowiednio do kradzieży energii lub karty uprawniającej do podjęcia pieniędzy z automatu bankowego. 278 §5 § 5. 218 §4 § 4. KRADZIEŻ IMPULSÓW TELEFONICZNYCH – art. KRADZIEŻ PROGRAMU KOMPUTEROWEGO – art. Zagrożona karą od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności. Wartość karty bankomatowej jako przedmiotu jest bardzo niska – tyle. 285. lecz na uzyskaniu programu bez zgody osoby uprawnionej. Również na jego wniosek wszczęte postępowanie się umarza. 278 §3 § 3. Ważne są również okoliczności. włączając się do urządzenia telekomunikacyjnego. 136 . co kawałek plastiku. Jeżeli kradzież popełniono na szkodę osoby najbliższej. sprawca podlega grzywnie. Kto. Odnosi się do uzyskania programu w celu osiągnięcia korzyści majątkowej (dotyczy to również chęci zaoszczędzenia sobie wydatku).Działanie – cum dolo directo. Zamiar wyklucza błąd co do okoliczności (znamienia: „cudza rzecz ruchoma”). W wypadku mniejszej wagi. Zamieszkanie w cudzym domu – nie jest kradzieżą. lecz naruszeniem miru domowego. Tej samej karze podlega. KRADZIEŻ ENERGII LUB KARTY BANKOMATOWEJ – art. Z wypadkiem mniejszej wagi mamy do czynienia. Dotyczy zarówno rzeczy ruchomej jak i programu komputerowego. gdy wartość skradzionego mienia przekracza nieznacznie 250 zł. karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. motywacja. sposób zachowania sprawcy. Nie polega na wyjęciu przedmiotu kradzieży spod władztwa osoby uprawnionej. 278 §2 § 2. Zagrożony karą do 1 roku pozbawienia wolności. ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego.

która została powierzona sprawcy – karane jest jak kradzież! (Przykład: przywłaszczenie auta przez właściciela komisu) Przywłaszczenie cudzej rzeczy znalezionej – traktowane jak przywłaszczenie mniejszej wagi (chyba że właściciel się wyraźnie owej rzeczy pozbył). Jeżeli przywłaszczenie nastąpiło na szkodę osoby najbliższej. że właściciel nie może sprawować władztwa. KRADZIEŻ Z WŁAMANIEM – art. którą przywłaszcza (a nie zabiera). § 3. np. podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. Kto przywłaszcza sobie cudzą rzecz ruchomą lub prawo majątkowe. Jeżeli czyn określony w § 1 popełniono na szkodę osoby najbliższej. podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. Jeżeli kradzież z włamaniem popełniono na szkodę osoby najbliższej. 284. Zagrożone kara pozbawienia wolności do 3 lat. Przykład: Przyłączenie aparatu z budki telefonicznej do cudzego telefonu i dzwonienie na cudzy koszt (niezależnie od tego jak to wygląda technicznie . • • Sprawca znajduje się w posiadaniu rzeczy ruchomej. § 2. Przedmiotem przywłaszczenia może być też prawo majątkowe. podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10. sprawca podlega grzywnie. 279 Art. 284 Art. Dysponuje rzeczą tak. ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego. ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego. Kto przywłaszcza sobie powierzoną mu rzecz ruchomą. Również na jego wniosek wszczęte postępowanie się umarza. § 1. 279. nie ma przywłaszczenia). § 2. W wypadku mniejszej wagi lub przywłaszczenia rzeczy znalezionej. 137 . Nie jest to kradzież impulsów telefonicznych. § 4. Zagrożona karą do 3 lat pozbawienia wolności. Przywłaszczenie rzeczy. § 1. Kto kradnie z włamaniem.).§ 2. Jeżeli kradzież impulsów popełniono na szkodę osoby najbliższej postępowanie wszczyna się na wniosek pokrzywdzonego. Uruchomienie impulsów telefonicznych na cudzy rachunek nie jest tym samym co korzystanie z telefonu bez zgody uprawnionego dysponenta.: na podstawie umowy użyczenia rzeczy. Przykład: Pracownice dzwoniące na audio-tele z telefonu firmy ponoszą odpowiedzialność pracowniczą. KRADZIEŻ A PRZYWŁASZCZENIE – art. ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego. Przywłaszczenie następuje w momencie zadysponowania rzeczą jak swoją własnością (gdy sprawca zapomniał oddać rzecz na czas.

289. w której sprawca zamiar kradzieży rzeczy powziął dopiero po pokonaniu przeszkody.Art. krótkie spodnie i kolorowe skarpetki. § 4. Dotyczy również sytuacji. Przepis o kradzieży jest w tym wypadku równoczesny z wypełnieniem znamion przestępstwa o zniszczeniu cudzej rzeczy. kodu komputerowego. zrywa plomby z drzwi. Typ podstawowy: 1) sprawcą może być każdy 2) zabór cudzego pojazdu mechanicznego 3) w celu krótkotrwałego użycia. ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego. Jeżeli czyn określony w § 1 popełniono używając przemocy lub grożąc natychmiastowym jej użyciem albo doprowadzając człowieka do stanu nieprzytomności lub bezbronności. Kradzież z włamaniem + sprowadzenie pożaru = łączna kara.to jak przywłaszczenia. 278.Sytuacja. Jeżeli czyn określony w § 1-3 popełniono na szkodę osoby najbliższej. w celu kradzieży kilku złotych „z tacy”. § 3. Jeżeli sprawca czynu określonego w § 1 pokonuje zabezpieczenie pojazdu przed jego użyciem przez osobę nieupoważnioną.tych. Zagrożenie: pozbawienie wolności od 3 miesięcy do 5 lat + fakultatywna grzywna. W wypadkach określonych w § 1-3 sąd może wymierzyć grzywnę obok kary pozbawienia wolności. podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. sprawca podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10. § 1. ZABÓR POJAZDU W CELU KRÓTKOTRWAŁEGO UŻYCIA . WYJĄTEK: gdy zniszczone mienie ma większą wartość od skradzione rzeczy! Przykład: Włamanie do świątyni przez wybicie cennego witraża. Jest to kradzież z włamaniem ze zniszczeniem cudzej rzeczy. § 5. że zachodzi niebezpieczeństwo utraty lub uszkodzenia pojazdu albo jego części lub zawartości. więc nie jest to zbieg przepisów ustawy). gdyż oddaje całą zawartość bezprawia znajdującego się w przepisie o zniszczeniu cudzej rzeczy. Kto zabiera w celu krótkotrwałego użycia cudzy pojazd mechaniczny. W Polsce przestępstwo to pojawiło się w latach 50.i kradzież z Art.bikiniarzymieli oni kolorowe marynarki.popełniane przez młodych mężczyzn. A więc tak jak za kradzież! Typy kwalifikowany: a) §2 138 .przedmiotem zaboru były skuterynajchętniej włoskie niż polski. podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8. w której sprawca pokonuje szyfr zamka elektronicznego. Podpalenie pomieszczenia do którego włamał się sprawca w celu zatarcia śladów -> rzeczywisty zbieg przestępstw (2 czyny. 289 Art. pojazd stanowi mienie znacznej wartości albo sprawca następnie porzuca pojazd w stanie uszkodzonym lub w takich okolicznościach. Sprawcy nie działają z zamiarem przywłaszczenia lecz krótkotrwałego użycia Bo jeśli w celu długotrwałego. Przepis o włamaniu „konsumuje” przepis o zniszczeniu cudzej rzeczy. § 2.

pogłaskanie psa stojącego "na straży" samochodu nie wypełnia znamion tego typu rodzajowego przestępstwa. 280 §1 139 . . właściciel pojazdu obudził się. . wybiegł. środkiem lub sposobem. na oczach innych wyrwał kobiecie torebkę (tzw. zabrali mu kluczyki i odjechali. że zachodzi niebezpieczeństwo utraty lub uszkodzenia pojazdu albo jego części lub zawartości Zagrożenie: pozbawienie wolności od 6 miesięcy do 8 lat + fakultatywna grzywna. Np. z 1969 roku jeszcze istniała. ceną odpowiadające samochodowi marki Mikrus. Sprawczyni wyglądająca na bogatą osobę poprosiła ekspedientkę o podanie jej futra do przymierzenia..sprawca następnie porzuca pojazd w stanie uszkodzonym lub w takich okolicznościach. Nie jest zabezpieczeniem pojazdu zostawienie w samochodzie członka rodziny ani umieszczenie przez zapalonego kierowcę haczyka do łowienia ryb. sprawcy uruchomili alarm nocą.sprawca pokonuje zabezpieczenie pojazdu przed jego użyciem przez osobę nieupoważnioną lub. alarm.k.pojazd stanowi mienie wielkiej wartości albo . Sąd zastanawiał się. Zagrożenie: pozbawienie wolności od 1 do 10 lat + fakultatywna grzywna. o ile nie użyto przemocy. która posługuje się taką bronią.użycie przemocy lub. Zachowania kiedyś kwalifikowane jako zuchwałe. jeśli pokrzywdzonym jest osoba najbliższa ( wszystkie typy ). podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3. Przy drzwiach rzuciła jeszcze „dziękuję”. . kradzież na wyrwę). W centrum handlowym wystawione w gablocie było cenne futro. nożem lub innym podobnie niebezpiecznym przedmiotem lub środkiem obezwładniającym albo działa w inny sposób bezpośrednio zagrażający życiu lub wspólnie z inną osobą. Gdy przemoc została użyta kwalifikowane są jako rozbój. Kto kradnie. dziś traktowane są jako zwykła kradzież.doprowadzenie człowieka do stanu nieprzytomności lub bezbronności Np. 280 Art. przedmiotem. 280. czy w tym przypadku miejsce miała kradzież zuchwała. Przykład: Sprawca w miejscu publicznym w akcie zuchwalstwa. • • Typu podstawowego (zagrożony karą pozbawienia wolności od 2 do 12 lat – występek) Typu kwalifikowanego (od 3 lat – zbrodnia) *** Obowiązujący kodeks karny nie zna pojęcia kradzieży szczególnie zuchwałej. W K. Jeżeli sprawca rozboju posługuje się bronią palną. Po założeniu powiedziała: „biorę je” i wyszła.grożenie jej natychmiastowym użyciem albo. § 1. Przestępstwo ścigane na wniosek. używając przemocy wobec osoby lub grożąc natychmiastowym jej użyciem albo doprowadzając człowieka do stanu nieprzytomności lub bezbronności. § 2. ROZBÓJ(i jego odmiany) ROZBÓJ – art. ROZBÓJ TYPU PODSTAWOWEGO – art. b) §3 ( ROZBÓJNICZY ZABÓJ POJAZDU W CELU KRÓTKOTRWAŁEGO UŻYCIA ) . blokada kierownicy. a sprawcy pobili go. Pokonanie innego zabezpieczenia np. podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 12.

Na rozbój składają się 2 zachowania sprawcy: 1. Wypełnia znamiona rozboju. podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 12. no podstawie ustawy z 1999 roku) • Nożem • Innym podobnie niebezpiecznym przedmiotem • Innym podobnie niebezpiecznym środkiem obezwładniającym • ALBO działa w inny sposób bezpośrednio zagrażający życiu • Wspólnie z inną osobą. Kradzież 2. 280 §2 § 2. narkotyków. przedmiotem. a po wypiciu znacznej ilości sprawca postanawia okraść ofiarę. Z rozbojem typu kwalifikowanego mamy do czynienia. jednak skradziona rzecz ma wartość poniżej 250 zł. przedmiotem. Bez znaczenia jest czy sprawca obejmuje zamiarem rzeczywiste spełnienie groźby (np. alkoholu. która posługuje się taką bronią. Kto kradnie. gestu. który paraliżuje u pokrzywdzonego wolę obrony.§ 1. Nie musi być to osoba. Doprowadzenie do nieprzytomności może być dokonane za pomocą środków odurzających. środkiem lub sposobem Zagrożony pozbawieniem wolności na czas nie krótszy od lat 3 (zbrodnia). – kradzież) Przykład: Sprawca wykręcił ofierze rękę i ukradł fotografię. 191 §1). podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3. środkiem lub sposobem. powierzchnia tnąca). przez związanie. Doprowadzenie do bezbronności np. Sprawca naruszył nietykalność cielesną ofiary. który doprowadził ją do nieprzytomności. które stwarzają niebezpieczeństwo śmierci człowieka. gdy sprawca razem z ofiarą piją. gdy sprawca rozboju posługuje się: • Bronią palną (również gazową. Dla bytu przestępstwa rozboju nie jest istotna wartość rzeczy!!! (por. Dopuścił się przestępstwa zmuszenia do określonego zachowania (art. która ma się zamiar okraść. nożem lub innym podobnie niebezpiecznym przedmiotem lub środkiem obezwładniającym albo działa w inny sposób bezpośrednio zagrażający życiu lub wspólnie z inną osobą. Jeżeli sprawca rozboju posługuje się bronią palną. Do rozboju doszło. czy ofiara sama ja oddaje. 140 . zakneblowanie. nasennych. używając przemocy wobec osoby lub grożąc natychmiastowym jej użyciem albo doprowadzając człowieka do stanu nieprzytomności lub bezbronności. … • Użycie przemocy • Grożenie natychmiastowym użyciem przemocy • Doprowadzenie człowieka do stanu nieprzytomności • Doprowadzanie człowieka do stanu bezbronności LUB ALBO LUB Użycie przemocy dotyczy użycia siły fizycznej przeciwko osobie. Przemoc wobec rzeczy nie jest wystarczająca by wypełnić znamiona rozboju! Grożenie natychmiastowym użyciem przemocy może mieć postać słowa. Nie wypełnia znamion rozboju takie zachowanie. grozi atrapa pistoletu) oraz czy sam zabiera rzecz ofierze. gdy sprawca powziął zamiar kradzieży zanim zaczął podawać ofierze środek. która posługuje się taką bronią. ROZBÓJ TYPU KWALIFIKOWANEGO – art. Nóż – przedmiot o takich właściwościach (kształt.

Stosowanie przemocy. Kto. podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10. 281 Art. Obaj odpowiadają za rozbój typu kwalifikowanego. zaciskanie szalika na szyi ofiary. w celu utrzymania się w posiadaniu zabranej rzeczy. groźbą zamachu na życie lub zdrowie albo gwałtownego zamachu na mienie. Przykład: Sprawcy grożą. Doprowadzenie do rozporządzenia mieniem – np. nie musi prowadzić do uszkodzenia ciała człowieka. często dochodziło do wymuszania haraczy oferując tzw. środki chemiczne. Przemoc – użycie siły fizyczne. Ważna jest forma groźby: Zamach na mienie – ważne by przedmiotem groźby była zamach gwałtowny na mienie (np.Inne niebezpieczne przedmioty: materiały wybuchowe. a że masa ich ciała jest znaczna zapewne w krótkim czasie poniszczą krzesełka – zamach niegwałtowny! Nie jest to forma groźby należąca do znamion przestępstwa wymuszenia rozbójniczego. WYMUSZENIE ROZBÓJNICZE – art. poprzez wysłanie do rodziców listu z groźbą pobicia dziecka. używa przemocy wobec osoby lub grozi natychmiastowym jej użyciem albo doprowadza człowieka do stanu nieprzytomności lub bezbronności. Czyni to w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. glany. żyletki. podłożenie bomby. siekiery. przemocą. Przykład: Dwóch sprawców napada na bank. Kto. Przykład: W latach 90. doprowadza inną osobę do rozporządzenia mieniem własnym lub cudzym albo do zaprzestania działalności gospodarczej. w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. mimo iż drugi nie miał broni w ręce. Zagrożona karą pozbawienia wolności od roku do 10 lat. Zagrożone karą pozbawienia wolności od roku do 10 lat. podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10. Jeden trzyma broń. 282 Art. Ma to na celu utrzymanie się sprawcy w posiadaniu rzeczy. bezpośrednio po dokonaniu kradzieży. Przykład: Ochroniarz w sklepie próbuje zatrzymać złodzieja. „ochronę”. a ten go bije by zachować swój łup. grożenie natychmiastowym jej użyciem albo doprowadzenie do stanu nieprzytomności lub bezbronności bezpośrednio PO dokonaniu kradzieży. 281. że będą codziennie przychodzić i spożywać w nim posiłki. 282. podpalenie. drugi kradnie (według założonego przez nich planu). Środki obezwładniające: ręczny miotacz gazu. 141 . KRADZIEŻ ROZBÓJNICZA – art. lecz doprowadza ofiarę do rozporządzenia swoim własnym lub cudzym mieniem albo do zaprzestania działalności gospodarczej pod wpływem groźby lub przemocy. zdemolowanie lokalu). Sprawca nie zabiera rzeczy. stłuczone butelki (tulipanów).. paralizator.

kradzieży rozbójniczej oraz wymuszenia rozbójniczego. Jeżeli nie dojdzie do rozporządzenia mieniem przez osobę pokrzywdzoną – usiłowanie wymuszenia rozbójniczego. § 3. że za życie ukochanej to niewiele” To. chociaż go nie posiadał. Wypadek mniejszej wagi określa się na podstawie motywacji sprawcy. W wypadku mniejszej wagi. Kto. w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. § 1. 283 Dotyczy sprawców kradzieży z włamaniem. Sposoby działania sprawcy: • Oszustwo czynne – wprowadzenie w błąd. podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8. 286. karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. Ale z okazji Walentynek postanowiłem zorganizować dla Pana promocję i chcę tylko 50 000 zł za oszczędzenie Pana żony.!! Przykład: Sprawca groził ofierze użyciem granatnika przeciwpancernego RPG 7. Tej samej karze podlega.Uwaga: Nadawca dla bytu przestępstwa nie musi posiadać realnej możliwości spełnienia groźby. 142 . 286 Art. jeśli przekaże mi Pan 100 000 zł. ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego. kto żąda korzyści majątkowej w zamian za zwrot bezprawnie zabranej rzeczy. sposobu działania. § 4. OSZUSTWA OSZUSTWO – art. Do znamion przestępstwa wymuszenia rozbójniczego NIE NALEŻY niekorzystne rozporządzenie mieniem!! Ważne jest by rozporządzenie było wymuszone!! Przykład: „Nie zabiję Pana żony. § 2. sprawca podlega grzywnie. Sprawca działa w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. pojęć składających się na społeczną szkodliwość czynu. wartości skradzionego lub wymuszonego mienia. Liczy się. rozboju typu podstawowego. że takie rozporządzenie będzie wymuszone. że 50 000 zł za życie ukochanej nie ma żadnego znaczenia. Jeżeli czyn określony w § 1-3 popełniono na szkodę osoby najbliższej. Sam Pan musi przyznać. WYPADEK MNIEJSZEJ WAGI – art. Doprowadzenie osoby poszkodowanej do niekorzystnego rozporządzenia mieniem swoim lub cudzym. doprowadza inną osobę do niekorzystnego rozporządzenia własnym lub cudzym mieniem za pomocą wprowadzenia jej w błąd albo wyzyskania błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania.

że wie gdzie znajduje się skradziona rzecz w celu otrzymania korzyści majątkowej. gdyż wprowadziła właścicielkę futra w błąd z zawiści i nie otrzymała żadnej korzyści majątkowej. 286 §3 . utrzymującą. musi mieć miejsce!! Przykład: Właścicielka futra gronostajowego została wprowadzona w błąd przez przyjaciółkę. Dla bytu przestępstwa nie ma znaczenia czy sprawcy sami ukradli rzecz! Może to być np. 286 §4 . Przykład: Podsunięcie pijanemu poszkodowanemu weksla do podpisania. Oszustwo bierne – nieświadomość istnieje bez udziału sprawcy. ze świadomością.• Oszustwo bierne – wyzyskanie błędu osoby poszkodowanej lub jej niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania. która wie o kradzieży i wprowadza w błąd właściciela utrzymując. mówiąc. Zagrożone karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat. Nie popełnia przestępstwa osoba. Kuleszy. Również na jego wniosek wszczęte postępowanie się umarza. 143 . Zagrożone karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat. Art. że z futra można by zrobić piękny dywanik. Przykład: Sprawcy ukradli samochód. Oszustwo czynne – wszelkie zachowanie wytwarzające u pokrzywdzonego fałszywe wyobrażenie o stanie rzeczy. pod wpływem którego osoba niekorzystnie rozporządza swoim mieniem. OSZUSTWO POKRADZIEŻOWE – art. iż jest to podróbka. jeśli nie robi tego w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lecz z zawiści. że jest to rachunek za alkohol. a następnie dzwonili do właściciela z „ofertą” wykupienia auta. Chęć osiągnięcia korzyści majątkowej jest jednym ze znamion tego przestępstwa. że jest to tandetna podróbka i sugerującą. 286 §2 § 2.wypadek mniejszej wagi.jeżeli oszustwa pokradzieżowego dopuszczono się na szkodę osoby najbliższej postępowanie wszczyna się na wniosek pokrzywdzonego. „Przyjaciółka” nie dopuściła się oszustwa w rozumieniu kodeksu karnego. która wprowadza poszkodowanego w błąd. Żądanie korzyści majątkowej w zamian za zwrot bezprawnie zabranej rzeczy. Tej samej karze podlega. Określenie to razi smak stylistyczny Prof. Często dotyczy osób starszych i braku u nich świadomości co do wartości ich mienia. Przykład: Oferowanie ROLEXA po okazyjnej cenie z zapewnieniem o jego oryginalności. pod którego wpływem pokrzywdzony dokonuje niekorzystnego rozporządzenia mieniem. osoba. kto żąda korzyści majątkowej w zamian za zwrot bezprawnie zabranej rzeczy. Art.

144 . § 1.OSZUSTWO UBEZPIECZENIOWE – WYŁUDZNIE ODSZKODOWANIA – art. § 1. określonych w § 1. Kto. przerobiony. Jedyną podstawą do odpowiedzialności sprawców był przepis o zwykłym oszustwie. pożyczki pieniężnej. Przykład: Sprawca sprzedał samochód cudzoziemcowi. Nie podlega karze. dotacji. akredytywy. ustawą o ochronie obrotu gospodarczego. przedkłada podrobiony. w celu uzyskania odszkodowania z tytułu umowy ubezpieczenia. Nie jest to przestępstwo w rozumieniu art.kredytu. 286) oraz za bezpodstawne zgłoszenie kradzieży. 298 Art. § 2. 298 §2 – instytucja czynnego żalu. lub zamówienia publicznego albo na możliwość dalszego korzystania z elektronicznego instrumentu płatniczego. elektronicznego instrumentu płatniczego lub zamówienia publicznego. Nie podlega karze. kto przed wszczęciem postępowania karnego dobrowolnie zapobiegł wypłacie odszkodowania. § 2. powoduje zdarzenie będące podstawą do wypłaty takiego odszkodowania. pisemne oświadczenie dotyczące okoliczności o istotnym znaczeniu dla uzyskania wymienionego wsparcia finansowego. potwierdzenia przez bank zobowiązania wynikającego z poręczenia lub z gwarancji lub podobnego świadczenia pieniężnego na określony cel gospodarczy. 298.Art. od banku lub jednostki organizacyjnej prowadzącej podobną działalność gospodarczą na podstawie ustawy albo od organu lub instytucji dysponujących środkami publicznymi . kto przed rozpoczęciem postępowania karnego dobrowolnie zapobiegł wypłaceniu odszkodowania. gdyż sprawca nie spowodował zdarzenia będącego podstawą do wypłaty ubezpieczenia. 297. Odpowiadać będzie jedynie za oszustwo (art. kto wbrew ciążącemu obowiązkowi. Często dotyczy wyłudzenia odszkodowania AC Dla bytu przestępstwa sprawca sam musi wywołać zdarzenie będące podstawą do wypłaty odszkodowania. Art. gdy na początku lat 90. podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. określonego w § 1. Kto. Wprowadzone do k. 298. 297 Art.k. poświadczający nieprawdę albo nierzetelny dokument albo nierzetelne. w celu uzyskania dla siebie lub kogo innego. subwencji. zrezygnował z dotacji lub zamówienia publicznego albo zaspokoił roszczenia pokrzywdzonego. Należy do przestępstw kierunkowych. podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. nie podlega karze. Przykład: Umyślne rozbicie samochodu. a potem zgłosił firmie ubezpieczeniowej kradzież pojazdu. gwarancji.tych pojawiły się zachowania sprawców. w celu wyłudzenia odszkodowania. OSZUSTWO KAPITAŁOWE ( KREDYTOWE ) . § 3. kto przed wszczęciem postępowania karnego dobrowolnie zapobiegł wykorzystaniu wsparcia finansowego lub instrumentu płatniczego. poręczenia. którzy zaciągali kredyt. instrumentu płatniczego lub zamówienia. nie powiadamia właściwego podmiotu o powstaniu sytuacji mogącej mieć wpływ na wstrzymanie albo ograniczenie wysokości udzielonego wsparcia finansowego. Tej samej karze podlega.

b) zaspokoił roszczenia pokrzywdzonego. jeśli w chwili popełnienia czynu ma zamiar zwrotu kredytu. uszkadza lub czyni niezdatną do użytku. . który działa w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. § 4.dotacji. 288 Art. . karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. ( §1 ) 1) sprawcą może być każdy 2) przedkładanie bankowi lub innej jednostki dysponującej środkami publicznymi a) fałszywych lub stwierdzających nieprawdę dokumentów albo b) pisemnych oświadczeń dotyczących okoliczności mających istotne znaczenie dla uzyskania ( zob. . dodając jedno zero. udzielając im kredytu. § 1. pożyczki bankowej. Karze określonej w § 1 podlega także ten. A. doprowadzając do niekorzystnego rozporządzenia własnym lub cudzym mieniem (zaciągnięcie kredytu). W wypadku mniejszej wagi. 288. że kredyt zwróci i transakcja dojdzie do skutku.wyobraźmy sobie groteskową sytuację sprawcy. w których pracownicy banku współdziałali z nieuczciwymi kredytobiorcami.kredytu. którzy przedkładają fałszywe informacje o powierzchni gruntu. Ściganie przestępstwa określonego w § 1 lub 2 następuje na wniosek pokrzywdzonego. działając w wierze. CZYNNY ŻAL ( §3 ) 1) sprawca. ( §2 ) 1) sprawcą może być gwarant. • • Zniszczenie rzeczy Uszkodzenie rzeczy 145 . § 3. zrezygnował z zamówienia publicznego lub dotacji uzyskanych w sposób określony w §1 lub 2 albo.pożyczki bankowej. ZNISZCZENIE MIENIA – art.nie musi być udzielony kredyt. § 2. B. 3 ) Przestępstwo formalne. Nawet.zamówienia publicznego. 2) dobrowolnie a) zapobiegł wykorzystaniu kredytu. wystarczy już samo złożenie dokumentów czy oświadczeń! Np. . . Na gruncie obowiązującego prawa.gwarancji kredytowej. 3) w celu uzyskania dla siebie lub innej osoby: . Takiego czynu nie da się zakwalifikować jako zwykłe oszustwo. 3) przed wszczęciem postępowania karnego.Przysparzało to duże problemy. gwarancji kredytowej. 2) zaniechanie powiadomienia właściwego organu lub instytucji o powstaniu okoliczności mogących mieć wpływ na wstrzymanie lub ograniczenie wysokości udzielonego Zagrożenie: pozbawienie wolności od 3 miesięcy do 5 lat Przepis powstał jako odpowiedź na stan faktyczny.także zaniechania o powiadomieniu organów ścigania. gdyż będzie budował promy kosmiczne pod ulicą Piotrkowską. sprawca podlega grzywnie. podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. Nie podlega karze.subwencji. Kto cudzą rzecz niszczy. rolnicy. kto przerywa lub uszkadza kabel podmorski albo narusza przepisy obowiązujące przy zakładaniu lub naprawie takiego kabla.

PASERSTWO PASERSTWO – art. § 1. gdy sprawca nie miał zamiaru. sprawca podlega grzywnie. W wypadku znacznej wartości rzeczy. części samochodowe. gdyż za to przestępstwo nie ma wariantu nieumyślnego. sprawca podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.• Uczynienie jej niezdatną do użytku Istnieje tylko wariant umyślny (jak w innych przestępstwach przeciw mieniu. 291. podlega grzywnie. Odpowie ze nieumyślne spowodowanie uszkodzenia ciała człowieka. że została uzyskana za pomocą czynu zabronionego. 291 i 292 Art. Przykład: Nabywca samochodu za okazyjnie niską cenę słyszy od sprzedawcy. Kto rzecz. Z wariantem nieumyślnym paserstwa mamy do czynienia. § 2. Paserstwa dopuszcza się osoba. a „dowód rejestracyjny pokazywał nie w pełnym słońcu”. Przykład: Sprawca jedzie autobusem nie trzymając się uchwytów lub poręczy. 146 . jedyny wyjątek stanowi paserstwo) Przykład: Sprawca jedzie autobusem nie trzymając się uchwytów lub poręczy. Przy gwałtownym hamowaniu wpada na wózek z dzieckiem. 292. Dopuszcza się wariant nieumyślnego paserstwa. karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. lecz mógł i powinien na podstawie towarzyszących okoliczności domyślić się pochodzenia rzeczy. o której na podstawie towarzyszących okoliczności powinien i może przypuszczać. która świadoma pochodzenia rzeczy: • Nabywa ją • Pomaga ją zbyć • Rzecz taką przyjmuje • Pomaga do jej ukrycia Korzyść majątkowa nie należy do znamion tego przestępstwa! PASERSTWO NIEUMYŚLNE[art. że samochód wolny jest od wad prawnych. 292] Art. Przy gwałtownym hamowaniu wybija szybę. Nie ponosi odpowiedzialności karnej. W wypadku mniejszej wagi. § 2. Przedmiotami paserstwa nieumyślnego często stają się radia. podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. Ustawodawca penalizuje paserstwo. o której mowa w § 1. § 1. Kto rzecz uzyskaną za pomocą czynu zabronionego nabywa lub pomaga do jej zbycia albo tę rzecz przyjmuje lub pomaga do jej ukrycia. karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. nabywa lub pomaga do jej zbycia albo tę rzecz przyjmuje lub pomaga do jej ukrycia. gdy sprawcy nie można przypisać świadomości przestępnego pochodzenia rzeczy. lecz lepiej by nie wyjeżdżał na zachód.

285 §1) • Oszustwa (art. § 2. 293. 287) • Zniszczenia lub uszkodzenia mienia (art. 289) • Paserstwa umyślnego (art. a karalność tego zachowania nie pokrywa się z przekonaniem o karygodności. przestępstw dokonał aktu czynnego żalu. 295 §1 147 . Mienie znacznej wartości – 200 x najniższa pensja krajowa NADZYCZAJNE ZŁAGODZENIE KARY – art. lub dobra o szczególnym znaczeniu dla kultury i wynosi od roku pozbawienia wolności do 10 lat. 291 i 292. 293 Art. 284 §1 lub2) • Kradzieży impulsów elektronicznych (art. 278 §1) • Kradzieży programu komputerowego (art. 291 §1) Kara zostaje zaostrzona. jeśli sprawca po dokonaniu jednego z ww. chociażby nie stanowiła ona własności sprawcy. 278) • Przywłaszczenia (art. 291 i 292 stosuje się odpowiednio do programu komputerowego.PASERSTWO PROGRAMU KOMPUTEROWEGO – art. 285) • Oszustwa (art. 286) • Oszustwa komputerowego (art. 286 §1) • Oszustwa komputerowego (art. gdy dopuszczono się przestępstwa w stosunku do mienia znacznej wartości. Możliwe orzeczenie przepadku programu komputerowego. również gdy nie stanowi własności sprawcy. § 1. 278 §2) • Przywłaszczenia (art. 294) Sąd może nadzwyczajnie złagodzić karę albo odstąpić od jej wymierzenia (ujęcie fakultatywne). 292) LUB • Przestępstwa przeciwko mieniu o znacznej wartości lub dobru o szczególnym znaczeniu dla kultury (art. 288 §1 lub 3) • Paserstwa umyślnego (art. Przestępstwo to spotyka się z dużą tolerancją społeczną. Zaostrzenie i złagodzenie odpowiedzialności karnej ZAOSTRZENIE ODPOWIEDZIALNOŚCI KARNEJ Dotyczy: • Kradzieży (art. 284) • Kradzieży impulsów elektronicznych (art. Przepisy art. 291) • Paserstwa nieumyślnego (art. 295 Dotyczy: • Kradzieży (art. 287 §1) • Zniszczenia lub uszkodzenia mienia (art. Sąd może orzec przepadek rzeczy określonej w § 1 oraz w art. 288) • Zaboru pojazdu mechanicznego w celu krótkotrwałego użycia (art. „PEŁNY” CZYNNY ŻAL – art.

§ 7. przyjmuje.Naprawienie szkody w całości. Nie ocenia się motywów sprawcy. kto w banku. nie czyni tego niezwłocznie w formie przewidzianej przepisami prawa. § 5. Kto środki płatnicze. podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8. zwrócenie pojazdu. Nie podlega karze za przestępstwo określone w § 1-4. Wtedy stawały się „czyste”. prawa majątkowe albo mienie ruchome lub nieruchome. § 4. § 3. 299. ich wykrycie. jeżeli sprawca czynił starania zmierzające do ujawnienia tych informacji i okoliczności. nie wartościuje się ich moralnie. pochodzące z korzyści związanych z popełnieniem czynu zabronionego. 295 §2 Gdy sprawca naprawił szkodę w znacznej części sąd może nadzwyczajnie złagodzić karę. przyjmuje w gotówce. kto dobrowolnie ujawnił wobec organu powołanego do ścigania przestępstw informacje dotyczące osób uczestniczących w popełnieniu przestępstwa oraz okoliczności jego popełnienia. sąd orzeka przepadek przedmiotów pochodzących bezpośrednio albo pośrednio z przestępstwa. Kto. Kiedyś by wprowadzić pieniądze w obieg wpłacano je jako utarg za działalność pralni. jeżeli dopuszczając się czynu określonego w § 1 lub 2.. Przepadku nie orzeka się w całości lub w części. korzyść lub jej równowartość podlega zwrotowi pokrzywdzonemu lub innemu podmiotowi. na którym z mocy przepisów prawa ciąży obowiązek rejestracji transakcji i osób dokonujących transakcji. a także korzyści z tego przestępstwa lub ich równowartość. 148 . W obu przypadkach sprawca musi dokonać tego dobrowolnie. podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. § 2. że stanowią one przedmiot czynu określonego w § 1. Pranie pieniędzy i korupcja PRANIE PIENIĘDZY – art. osiąga znaczną korzyść majątkową. § 8. Jeżeli sprawca dopuszcza się czynu określonego w § 1 lub 2. pieniądze lub inne wartości dewizowe. sąd stosuje nadzwyczajne złagodzenie kary. Karze określonej w § 3 podlega. § 6. § 1. „NIEPEŁNY” CZYNNY ŻAL – art. podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10. które mogą udaremnić lub znacznie utrudnić stwierdzenie ich przestępnego pochodzenia lub miejsca umieszczenia. W razie skazania za przestępstwo określone w § 1 lub 2. lub udzielania ich osobie uprawnionej. wbrew przepisom. albo świadczy inne usługi mające ukryć ich przestępne pochodzenie lub usługi w zabezpieczeniu przed zajęciem. kto będąc pracownikiem banku. jeżeli zapobiegło to popełnieniu innego przestępstwa. przekazuje lub wywozi za granicę. mimo że okoliczności przeprowadzenia operacji finansowej wzbudzają uzasadnione podejrzenie. że chodzi o źródło ich pochodzenia określone w § 1. potem je opodatkowywano. instytucji finansowej lub kredytowej. dokonuje ich transferu lub konwersji albo przyjmuje je w innych okolicznościach wzbudzających uzasadnione podejrzenie. instytucji finansowej lub kredytowej albo innego podmiotu. zajęcie albo orzeczenie przepadku. rzeczy ważnej dla kultury w stanie nieuszkodzonym (skuteczny i pełny akt czynnego żalu). Karze określonej w § 5 podlega sprawca. chociażby nie stanowiły one własności sprawcy. nie czyni zadość obowiązującym przepisom. będąc odpowiedzialny w banku. Karze określonej w § 1 podlega. będąc odpowiedzialny za wyznaczenie osoby uprawnionej do przyjmowania informacji. instytucji finansowej lub kredytowej za informowanie zarządu lub organu nadzoru finansowego o przeprowadzeniu operacji finansowej. lecz nie może odstąpić od jej wymierzenia. pomaga do przenoszenia ich własności lub posiadania albo podejmuje inne czynności. jeżeli przedmiot. działając w porozumieniu z innymi osobami. papiery wartościowe lub inne wartości dewizowe. Pod pewnymi względami konstrukcyjnie zbliżone do paserstwa. o których mowa w § 3. 299 Art.

które mogą udaremnić lub utrudnić stwierdzenie ich przestępnego pochodzenia. Poprzez pranie brudnych pieniędzy rozumie się: • Przyjmowanie • Przekazywanie • Pomaganie do przenoszenia własności lub posiadania • Podejmowanie innych czynności. pochodzących z korzyści związanych z popełnieniem czynu zabronionego. że chodzi o źródło ich pochodzenia określone w § 1. Art. Będzie to raczej akt paserstwa. Jest to legalizacja pozorna pieniędzy pochodzących z czynu zabronionego. Przykład: Producenci amfetaminy w Polsce dostarczali pieniądze dla kontrahentów z krajów Europy zachodniej. Celnicy domyślili się o co chodzi. instytucji finansowej lub kredytowej albo innego podmiotu. dokonuje ich transferu lub konwersji albo przyjmuje je w innych okolicznościach wzbudzających uzasadnione podejrzenie. pieniądze lub inne wartości dewizowe. zajęcie albo orzeczenie przepadku Środków płatniczych. a pieniądze przekazał dalej. § 2. Zakupili sztuki odzieży i pod przykrywką eksportu otrzymywali pieniądze. przyjmuje w gotówce. albo świadczy inne usługi mające ukryć ich przestępne pochodzenie lub usługi w zabezpieczeniu przed zajęciem. wbrew przepisom. kto będąc pracownikiem banku. że stanowią one przedmiot czynu określonego w § 1. mimo że okoliczności przeprowadzenia operacji finansowej wzbudzają uzasadnione podejrzenie. Tajemnica bankowa uniemożliwia cofnięcie się do początkowych transakcji. Nie popełnia przestępstwa. Karze określonej w § 1 podlega. słupy składające się z mniejszych sum pieniędzy.Dzisiaj odbywa się to na ogół poprzez transferowanie pieniędzy z banku do banku. Płacono setki tysięcy Euro za wystawienie opinii dotyczącej rynku polskiego na pytania: „czy w Polsce jest miejsce na kolejny proszek do prania?”. ich wykrycie. Zagrożone karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat. Przepis sformułowany jest ogólnikowo. nie czyni tego niezwłocznie w formie przewidzianej przepisami prawa. na którym z mocy przepisów prawa ciąży obowiązek rejestracji transakcji i osób dokonujących transakcji. które zostaną wymyślone. ale również te. papierów wartościowych lub innych wartości dewizowych. 149 . miejsca umieszczenia. podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. Przykład: Tworzenie biur konsultingowych. § 3. praw majątkowych albo mienia ruchomego lub nieruchomego. będąc odpowiedzialny w banku. by łatwiej było je wpłacić do banku. Odzież następnie była odsyłana i tak w kółko. 299 §2 – odpowiedzialność pracowników banków nie dopełniających obowiązku rejestracji transakcji i osób ich dokonujących wpłat gotówki. kto dopuścił się kradzieży. by obejmowanie tylko znane już techniki prania brudnych pieniędzy. Kto. jako „naprawy błędu”. instytucji finansowej lub kredytowej za informowanie zarządu lub organu nadzoru finansowego o przeprowadzeniu operacji finansowej. gdy odkryli. że odzież jest już bardzo zniszczona. By ominąć ten przepis pieniądze dzielono na tzw. Art. 299 §3 – odpowiedzialność pracowników banku nie zgłaszających niezwłocznie zarządowi lub organowi nadzoru finansowego operacji finansowych budzących podejrzenia.

Typ podstawowy: 1) sprawcą może być tylko A. senator. . kto. albo uzależnia wykonanie czynności służbowej od jej otrzymania. w związku z pełnieniem funkcji publicznej w państwie obcym lub w organizacji międzynarodowej. wręczanie. bezpośrednio lub pośrednio. Kto.sędzia. • Nie będzie przestępstwem w rozumieniu ustawy o CBA art. podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8. w związku z pełnieniem funkcji publicznej. proponowanie. podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 12. § 4. § 5. przyjmuje korzyść majątkową lub osobistą albo jej obietnicę za zachowanie stanowiące naruszenie przepisów prawa. 228. przyjmuje korzyść majątkową lub osobistą albo jej obietnicę lub takiej korzyści żąda. . 150 . 228 (łapownictwo bierne) Art. 228). ławnik. Kto. notariusz. Definicja legalna (ustawa o CBA z 2006 roku): „Korupcją. dla niej samej lub jakiejkolwiek innej osoby. kto. komornik. osoba orzekająca w sprawach o wykroczenia lub w organach dyscyplinarnych działających na podstawie ustawy. Ta definicja nie poddaje się wykładni a contrario (dochodzi do sprzeczności z art. przyjmowanie przez jakąkolwiek osobę. 115 §19 a) funkcjonariusz publiczny ( Art. podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10. karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. w związku z pełnieniem funkcji publicznej. którzy nie dopełnili swoich obowiązków. że bank nie oczekuje działania lub zaniechania: • Będzie to przestępstwo w rozumieniu K.poseł. lub przyjmowanie propozycji lub obietnicy takich korzyści w zamian za działanie lub zaniechanie działania w wykonywaniu funkcji publicznej lub w toku działalności gospodarczej”. kurator sądowy. radny. prokurator. Karze określonej w § 3 podlega także ten. W wypadku mniejszej wagi.k. 115 §13 ): . § 2. przyjmuje korzyść majątkową lub osobistą albo jej obietnicę. osobistej lub innej. Karom określonym w § 1-5 podlega odpowiednio także ten. uzależnia wykonanie czynności służbowej od otrzymania korzyści majątkowej lub osobistej albo jej obietnicy lub takiej korzyści żąda. § 1. Przykład: Po wyborach do PE wybrany otrzymuje od banku list gratulacyjny z zawiadomieniem o umorzeniu kredytu. w związku z pełnieniem funkcji publicznej. § 6. KORUPCJA Pojęcie korupcji jest niedookreślone.Pozwala to objąć odpowiedzialnością karną nie tylko sprawcę.Prezydent RP. osoba pełniąca funkcję publiczną. sprawca podlega grzywnie. jakiejkolwiek nienależnej korzyści majątkowej. Kto. Jeśli nie zostanie dodane. OSOBA PEŁNIĄCA FUNKCJĘ PUBLICZNĄ. ale też pracowników. przyjmuje korzyść majątkową znacznej wartości lub jej obietnicę.Art. w związku z pełnieniem funkcji publicznej.k. w rozumieniu ustawy. jest obiecywanie. żądanie. Ponadto uznane za korupcję są zachowania nie ścigane przez K. § 3.

231 – nadużycie służbowe • art. . OBIETNICA KORZYŚCI MAJĄTKOWEJ LUB OSOBISTEJ. namalowany obraz ).żołnierz b) członek organu samorządowego ( nie jest równoznaczne z pojęciem pracownik ). Świadczenie natury seksualnej – nie jest to łapówka. i musi być przyjęta ( nawet per facta concludentia ). KORZYŚĆ OSOBISTA.osoba zajmująca kierownicze stanowisko w innej instytucji państwowej. Kulesza jest temu rozwiązaniu przeciwny). 191 – zmuszanie innej osoby do kreślonego zachowania • art.każde polepszenie sytuacji osobistej osoby pełniącej funkcję publiczną. że wykonuje wyłącznie czynności usługowe. która udzieliła mu pomocy. a także zmniejszenie pasywów ( np. KORZYŚĆ MAJĄTKOWA. na rzecz której takie świadczenie miało miejsce Przedmiotem łapownictwa biernego może być sama obietnica – może mieć charakter ogólnikowy (prof.wręczenie przedmiotu wyrażającego wdzięczność. a także inna osoba.funkcjonariusz organu powołanego do ochrony bezpieczeństwa publicznego albo funkcjonariusz Służby Więziennej. lecz inne przestępstwo (wg prof.. 3) w związku z pełnieniem tej funkcji.wręczenie przedmiotu własnoręcznie wykonanego ( np.osoba będąca pracownikiem organu kontroli państwowej lub organu kontroli samorządu terytorialnego. gdy protegowany obiecuje dzielić się pensją z osoba. nie dotyczy to własnoręcznie wykonanej biżuterii. Kuleszy). Nie jest korzyścią majątkową ani osobistą . B.osoba będąca pracownikiem administracji rządowej. chyba. . że pełni wyłącznie czynności usługowe. Zagrożenie: pozbawienie wolności od 6 miesięcy do 8 lat. której uprawnienia i obowiązki w zakresie działalności publicznej są określone lub uznane przez ustawę lub wiążącą RP umowę międzynarodową. chyba. przyjęcie odznaczenia państwowego. innego organu państwowego lub samorządu terytorialnego. przyjęcie dziecka bez egzaminu na studia dzienne. w którym uprawniona jest do wydawania decyzji administracyjnych. Dla bytu przestępstwa nie jest konieczne konkretne świadczenie ze strony osoby pełniącej funkcję publiczną. kwiaty ). osoba pełniąca funkcję publiczną w państwie obcym lub w organizacji międzynarodowej.: • art.musi być ona konkretna co do rozmiaru korzyści. że pełni wyłącznie czynności usługowe. d) inna osoba. np. . np. DZIENNIKARZE TAKŻE PEŁNIĄ FUNKCJĘ PUBLICZNĄ 2) przyjęcie korzyści majątkowej lub osobistej albo jej obietnicy. c) osoba zatrudniona w jednostce organizacyjnej dysponującej środkami publicznymi. umorzenie długu ).każde zwiększenie aktywów stanu majątkowego osoby pełniącej funkcję publiczną. której nie da się określić w kategorii korzyści majątkowej. w zakresie. Przykład: „I w zamian jestem w stanie zaoferować górę złota” „Będę dozgonnie wdzięczny” „Będę zobowiązany” 151 . 199 – nadużycie stosunku zależności i doprowadzenie do czynności seksualnej o osoba udzielająca takiego świadczenia nie podlega karze!! o karze podlega tylko osoba. chyba. pudełko cukierków. Protekcja – jest łapownictwem. jeżeli wartość symboliczna jest większa niż materialna ( np. . . przyjęcie zaproszenie na wakacje na Majorce.

w związku z pełnieniem tej funkcji. iż podmiot gospodarczy uzyska zezwolenie na działalność gospodarczą w specjalnej sferze ekonomicznej.przyjęcie korzyści majątkowej lub osobistej albo jej obietnice następuje w zamian za zachowanie stanowiące naruszenie przepisów prawa albo: Np. że wręczanie alkoholu. Nie jest karalne: • gdy wartość majątkowa jest mniejsza niż symboliczna – np. § 3. patchwork) *** nie dotyczy zawodowego jubilera O własnoręczności może świadczyć podpisanie przedmiotu (dedykacja imienna – wyklucza zarzut korupcji). Kto udziela albo obiecuje udzielić korzyści majątkowej lub osobistej osobie pełniącej funkcję publiczną w związku z pełnieniem tej funkcji. pozbawienie wolności do 2 lat.: lekarzowi po fakcie nie jest łapownictwem. ograniczenie wolności. w związku z pełnieniem tej funkcji. będąc do tego nieuprawnioną. np. Zagrożenie: grzywna. Karom określonym w § 1-4 podlega odpowiednio także ten. aby skłonić osobę pełniącą funkcję publiczną do naruszenia przepisów prawa lub udziela albo obiecuje udzielić takiej osobie korzyści majątkowej lub osobistej za naruszenie przepisów prawa podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10. która chce obdarować w ramach wdzięczności (obraz. Niekonkretne nie są obietnicą korzyści majątkowej lub osobistej. b) §4 . Przykład: Policjant. butelka alkoholu – jako wyraz wdzięczności – przyjmuje się. wręczenie alkoholu. Jeżeli sprawca czynu określonego w § 1 działa.uzależnienie wykonania czynności służbowej od otrzymania korzyści majątkowej lub osobistej albo jej obietnicy lub żądanie takiej korzyści. Zagrożenie: kara pozbawienia wolności od 1 do 10 lat. której wartość w chwili popełnienia czynu zabronionego przekracza 200. laurka własnoręcznie malowana. § 2. Kto osobie pełniącej funkcję publiczną. 115 §5. jeśli wartość trunku równa się wartości bukietu (tylko po zachowaniu lekarza wobec pacjenta) Typ uprzywilejowany. osoba pełniąca funkcję publiczną wystawia zaświadczenie. Typy kwalifikowane a) §3 . podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do lat 12. karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. który za pieniądze nie wypisuje mandatu osobie. Zagrożenie: kara pozbawienia wolności do 2 do 12 lat.§2: . .korzyść majątkowa. art. kwiaty • przedmioty wytworzone przez osobę. § 5.korzyść majątkowa jest znacznej wartości KORZYŚĆ MAJĄTKOWA ZNACZNEJ WARTOŚCI ( Art. 152 . 229. § 1. udziela albo obiecuje udzielić korzyści majątkowej znacznej wartości. kto udziela albo obiecuje udzielić korzyści majątkowej lub osobistej osobie pełniącej funkcję publiczną w państwie obcym lub w organizacji międzynarodowej. § 4. 229 (łapownictwo czynne) Art.krotną wartość najniższego miesięcznego wynagrodzenie ). W wypadku mniejszej wagi sprawca podlega grzywnie. gobelin.wypadek mniejszej wagi Np. podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.Wszystkie podane wyżej przykłady są za mało konkretne. która złamała prawo drogowe.

pozbawienie wolności do 2 lat.ten.§2: . kto korzyść lub obietnicę korzyści przyjmuje. Zagrożenie: pozbawienie wolności od 6 miesięcy do 8 lat. Typ podstawowy: 1) sprawcą może być każdy 2) udzielenie lub obietnica udzielenia korzyści majątkowej lub osobistej osobie pełniącej funkcję publiczną lub osobie pełniącej funkcję publiczną w państwie obcym lub organizacji międzynarodowej. Uwaga: jeśli ktoś wręczył łapówkę w celu.korzyść majątkowa jest znacznej wartości.wypadek mniejszej wagi Zagrożenie: grzywna. to prowokacja ( Art. Zauważmy. a sprawca zawiadomił o tym fakcie organ powołany do ścigania przestępstw i ujawnił wszystkie istotne okoliczności przestępstwa. b) korzyść majątkowa lub osobista lub ich obietnica zostały już przyjęte przez osobę pełniącą funkcję publiczną. b) §4 . CZYNNY ŻAL ( Art. 60 (nadzwyczajne złagodzenie kary.przy łapownictwie biernym. c) sprawca zawiadomił o tym fakcie organ powołany do ścigania przestępstw i d) sprawca ujawnił wszystkie okoliczności przestępstwa . 228 §6 ) a) tylko sprawca łapownictwa czynnego. ograniczenie wolności. zanim dowiedział się o tym organ upoważniony do ścigania. a w zawiadomieniu zawrze wszystkie istotne okoliczności popełnienia przestępstwa. W wypadku przyznania się funkcjonariusza publicznego: • może być to okoliczność łagodząca • może skorzystać z treści art. RÓŻNICA: Tylko sprawca łapownictwa czynnego korzysta z gwarancji nie podlegania karze. że przestępstwa łapownictwa czynnego i biernego są skonstruowane tak samo i zagrożone takimi samymi karami. jeżeli korzyść majątkowa lub osobista albo ich obietnica zostały przyjęte przez osobę pełniącą funkcję publiczną. aby skierować przeciw osobie pełniącej funkcję publiczną postępowanie karne. kto jej udziela lub obiecuje udzielić.ten. e) organ powołany do ścigania przestępstw o tych okolicznościach nie dowiedział się wcześniej. 24 )!. jeśli zawiadomi o tym fakcie organ powołany do ścigania przestępstw. przy łapownictwie czynnym. Nie stosuje się czynnego żalu. Typ uprzywilejowany.sprawca działa aby skłonił osobę pełniącą funkcję publiczną do naruszenia przepisów prawa lub udziela albo obiecuje udzielić takiej korzyści majątkowej lub osobistej za naruszenie przepisów prawa. Typy kwalifikowane: a) §3 . 3) w związku z pełnieniem tej funkcji. Sprawca dopuszczający się czynnego żalu nie podlega karze.§ 6. Prokuratura nie będzie wszczynała postępowania Korzyść lub jej obietnica musi zostać przyjęta! Jest to swego rodzaju czynny żal. inny jest tylko podmiot ukarany. Nie podlega karze sprawca przestępstwa określonego w § 1-5. zanim organ ten o nim się dowiedział. „mały świadek koronny” 153 . Zagrożenie: pozbawienie wolności od 1 do 10 lat. §3 i 4 – tzw. Musi się to odbyć. W praktyce bardzo trudno to odróżnić.

Dziękujemy za lekturę Autorzy: Olga Bączyk Bartosz Migas 154 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful