You are on page 1of 26

OLGA STEFKO

Wydział Ekonomiczno-Społeczny Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu stefko@up.poznan.pl

Kryzys finansowy a możliwości rozwoju działalności windykacyjnej w polskim sektorze spożywczym przy wykorzystaniu analizy STEEPVL
słowa klucz owe: kryzys finansowy, rozwój, windykacja, sektor spożywczy streszczenie: Przemysł spożywczy pełni ważną rolę w rozwoju gospodarczym kraju. Skutki światowego kryzysu finansowego dotknęły wiele sektorów polskiej gospodarki. W artykule dokonano oceny oddziaływania kryzysu finansowego na sytuację sektora na podstawie zmian wybranych wskaźników płynności i zadłużenia. Zbadano prawdziwość tezy, że istnieją duże możliwości rozwinięcia działalności windykacyjnej wśród firm przemysłu spożywczego. Założenie to poddano weryfikacji przy użyciu metody steepvl.

Financial crisis versus development opportunities of vindicatory activity in the Polish food sector on the base of STEEPVL analysis
keywords: financial crisis, development, vindication, food sector abstract: e food industry performs an important role in the economic development of the country. e results of the world`s financial crisis have effected many of the Polish economic sectors. e article presents the assessment of the financial crisis’ impact on situation in the sector, based on the analysis of the changes of selected liquidity and debt rates. e paper includes a discussion with the thesis about great possibilities of developing vindicatory activity among enterprises of the food sector. is assumption has been examined using steepvl analysis.

262

Olga Stefko WPROWADZENIE

Rozwój, czyli wprowadzanie zmian na lepsze, udoskonalanie, towarzyszy nieodłącznie działalności ludzkiej, zarówno w sferze teoretycznej, jak i w praktyce gospodarczej. Jest zagadnieniem bardzo złożonym, wieloaspektowym, stąd w opracowaniach dotyczących rozwoju z wielu dziedzin autorzy poświęcają uwagę tylko wybranym jego elementom (zobacz m.in.: Korol 2007, Brodzińska 2010, Ste o 2010, Ste o 2011, Cieślewicz 2012, Urban 2012). W sposób bardziej kompleksowy plany, założenia, jak i wprowadzenie konkretnych działań rozwojowych w odniesieniu do regionów, sektorów gospodarki czy nawet poszczególnych przedsiębiorstw można opracowywać i realizować z wykorzystaniem metod foresightu, w tym steepvl. Mając na uwadze ciągłe zmiany jakim podlega otaczająca nas rzeczywistość gospodarcza, zwłaszcza w świetle kryzysu finansowego, analiza możliwości rozwoju działalności określonych grup podmiotów gospodarczych w oparciu o metodę steepvl wydaje się zatem słuszna, uzasadniona i potrzebna. W dobie ogólnoświatowych i ogólnokrajowych kłopotów finansowych firmy windykacyjne mają szansę na skuteczny i dynamiczny rozwój nie tylko w dotychczas obsługiwanych przez nie sektorach gospodarki, ale i na nowych rynkach. Stąd celem opracowania uczyniono eksplorowanie przyszłych możliwości wejścia na nowy rynek przez firmy zajmujące się ściąganiem zaległych należności i rozszerzenia dotychczasowej działalności o obsługę podmiotów wchodzących w skład sektora spożywczego.
MATERIAŁY I METODY

Do analiz przeprowadzonych w artykule wykorzystano zarówno materiały pierwotne, jak i wtórne. Oprócz dostępnych opracowań statystycznych i literatury przedmiotu do określenia relacji między kryzysem finansowym a możliwością rozwoju działalności windykacyjnej w przemyśle spożywczym wykorzystano dane pierwotne zgromadzone i udostępnione przez firmę Notoria Serwis sa. Zawierały one indywidualne, roczne zestawienia bilansowe 20 czołowych firm przemysłu spożywczego, których identyfikacja, ze względu na

ekonomiczne (Economic). w której za Mendonca. Trzcielińska. Za Borodako (2009. którzy poddali je klasyfikacji i weryfikacji pod względem ważności i niepewności tak. aby w ostatecznym wnioskowaniu być w stanie podać dwa kluczowe. 2011) do przeprowadzonych analiz użyto metodę Kluczowych Czynników Sukcesu. ale niewystarczające dla zdobycia przewagi konkurencyjnej czynniki. KRYZYS FINANSOWY A DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA Zjawisko kryzysu finansowego przybiera zazwyczaj różne formy i odmiennie oddziałuje na różne sektory gospodarki (Roubini i Mihm 2011). Przy realizacji celu. a także inwestycji (roi = ebit x 100/aktywa ogółem). Obliczono również wskaźniki płynności – bieżącej i przyspieszonej dla okresu między 2007 a 2010 r. wchodzących w skład metod foresightowych. warunkujące możliwości rozwoju działalności windykacyjnej w sektorze spożywczym. za pomocą której określono najważniejsze. Canwell (2007) wyodrębniono czynniki społeczne (Social). W 2008 r. technologiczne (Technological). Utworzone grupy przedstawiono ekspertom z branży spożywczej. jak i jakościowe. Jako materiały pierwotne wykorzystano również niepublikowane dane branżowe gus pochodzące z 1526 przedsiębiorstw wchodzących w skład przemysłu spożywczego.Działalność windykacyjna w polskim sektorze spożywczym 263 ochronę danych osobowych. jakim uczyniono określenie możliwości rozwoju działalności windykacyjnej w sektorze spożywczym w dobie kryzysu finansowego skorzystano również za Pacholski. Na podstawie zebranego materiału policzono wskaźniki rentowności aktywów (roa = zysk ne o x 100%/aktywa ogółem). międzynarodowe kłopoty finansowe odczuwalne były . nie była możliwa. Cuhna. ekologiczne (Ecological). polityczne (Political). Wykorzystano przy tym zarówno metody ilościowe. Następnie przeprowadzono analizę steepvl. uwzględniające oba wymienione kryteria. Kaivo-oja (2004). Ruff. Wyrwicka (2008) z metod eksploratywnych („skierowanych na zewnątrz”) i normatywnych („skierowanych do wewnątrz”). a także Sutherland. kapitałów własnych (roe = zysk ne o x 100/kapitał własny). czynniki odnoszące się do wartości (Values) oraz czynniki prawne (Legal) – które wpływają na rozwój danego obszaru badawczego. Ringland (2007).

Wskazywano na handel (hurtowy i detaliczny) jako na tę część gospodarki. b). 1 Wybrane. roczne stopy wzrostu w przemyśle spożywczym a PKB kraju (w %) 15 10 produkcja  sprzedana 5 0 2006 2007 2008 2009 produkcja przemysłowa   sprzedaż detaliczna 2010 spożycie PKB -5 -10 -15 y = -1. poziom pkb (o 1.264 Olga Stefko przez polskich przedsiębiorców głównie z powodu coraz większych trudności z uzyskaniem kredytu. w tym Urbana (2010). Przemysł spożywczy jako w miarę samodzielny wskazywany jest przez wielu. .7 punktu procentowego) oraz wzrosła natomiast inflacja (o 1. Wysoko notowano również produkcję i wydobycie metali (Ste o 2012a. za najszybciej rozwijający się dział gospodarki żywnościowej naszego kraju (podczas okresu transformacji produkcja przemysłu spożywczego rozwijała się w średnim tempie 2. czyli jednak nieco tylko wolniej niż cała polska gospodarka). zwłaszcza w ostatnich latach (wykres 1). polski eksport (o około 14% w stosunku do roku poprzedniego).2993 Linear  (sprzedaż detaliczna) Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS. Dobre ogólne notowania dla handlu detalicznego nie potwierdziły się jednak przy sprzedaży detalicznej produktów spożywczych.66% rocznie.96 R² = 0.6 punktu procentowego). W kolejnych latach (2009-2011) nastąpiła poprawa warunków gospodarowania i systematyczne wychodzenie Polski z kryzysu finansowego. czego przyczyną była recesja u naszych głównych partnerów handlowych. Spadł. która najszybciej rozwija się i osiąga najlepsze wyniki.64x  + 3. jak podaje gus. Było to jednak tempo trzykrotnie szybsze niż tempo produkcji Wykres. Wyraźnie spadł również w 2008 r.

co wskazuje.5-1. Im gorszą sytuację odnotowują poszczególne przedsiębiorstwa.58% rocznie. powołując się na występujący w nim niski udział upadłości w stosunku do innych branż. Z danych zamieszczonych na wykresie 2 wynika. podobnie jak poziom zadłużenia długoterminowego (specjaliści wskazują tu bezpieczny przedział 0. Zadłużenie kapitału własnego (zalecane przez banki na poziomie 1:1) daje poczucie bezpieczeństwa inwestorom. że przedsiębiorstwa wchodzące w skład branży spożywczej skutecznie opierają się kryzysowi. tym zwiększa się potencjalnie grupa zainteresowanych świadczonymi przez nich usługami. Wskazywali oni na względnie stabilną sytuację w tym sektorze w latach 2008–2009. POZIOM ZADŁUŻENIA I PŁYNNOŚCI FINANSOWEJ W SEKTORZE SPOŻYWCZYM Firmy zajmujące się windykacją należności w  czasie kryzysu finansowego i gospodarczego są w stanie teoretycznie zwiększyć w znacznym stopniu własne przychody. jednak kolejne obliczenia nie potwierdzają złych rokowań.Działalność windykacyjna w polskim sektorze spożywczym 265 rolnej oraz prawie dwukrotnie szybsze od tempa wzrostu krajowego spożycia żywności. Optymistycznie sytuację w polskim przemyśle spożywczym ocenili Czyżewski i Grzelak (2011) za Raport i prognozy… (2010) i Kowalczyk (2009). poziom tego wskaźnika kształtował się poniżej zalecanego przedziału. w większości analizowanych okresów osiąga wartości większe (świadczy to o sporym zadłużeniu). a także całe branże czy sektory gospodarki. Może to sugerować doraźne kłopoty z płynnością finansową i możliwość znalezienia przez firmy windykacyjne miejsca dla siebie na rynku produktów spożywczych. który powinien się mieścić między 0. Co prawda wskaźnik ogólnego zadłużenia.67.0). że odnotowane wcześniej ogólne zadłużenie ma raczej charakter krótkoterminowy. napojów i wyrobów tytoniowych. Świadczy on o dużych możliwo- . które odnotowano na poziomie 1.57 – 0. W sektorze spożywczym między 2006 a 2010 r. Właściciele przedsiębiorstw spożywczych są jednak nadal interesującymi klientami instytucji finansowych ze względu na poziom wskaźnika pokrycia zobowiązań długoterminowych rzeczowymi składnikami majątku.

33 zadłużenie ogółem zadłużenie kapitału własnego zadłużenie długoterminowe pokrycie zobowiązań długoterminowych rzeczowymi składnikami majątku Źródło: Opracowanie własne na podstawie niepublikowanych danych GUS. Mimo zróżnicowań interpretacyjnych związanych ze specyfiką poszczególnych branż.10 1.29 1.18 3.2 – 2. .00 1.17 0. W polskim przemyśle spożywczym między 2007 a 2010 r.00 3.00 4. adekwatny w tym przypadku wydaje się zalecany w interpretacji optymalny przedział bieżącej płynności mieszczący się między <1.37 1.28 2. Płynność przyspieszona. Zmiany zadłużenia w polskim przemyśle spożywczym 5.55 3.75 4.50 4.27 1.42 3.62 0. której głównym zadaniem jest określenie udziału najmniej płynnych aktywów bieżących ogółem posiadanych wykazała występowanie w  przedsiębiorstwach przemysłu spożywczego sporych zapasów.24 0.00 0.19 0.50 1. Ze względu na okres sprawozdań finansowych Wykres 2. ale również o posiadaniu przez przedsiębiorstwa spożywcze niewielkich rezerw gotówkowych.89 1.27 0.29 0. nie zauważono kłopotów z płynnością finansową.50 0.22 1.00 2.0>.07 1.56 1.50 2. Wykonane obliczenia wskazują na poprawny poziom płynności przedsiębiorstw sektora.02 1.00 2005 2006 2007 2008 2009 2010 1.72 2.50 3. Świadczy to nie tylko o braku kłopotów z regulowaniem bieżących zobowiązań. nawet na lekką nadpłynność.53 1.99 0.266 Olga Stefko ściach zabezpieczenia posiadanym majątkiem ewentualnych działań inwestycyjnych finansowanych ze środków zewnętrznych.

jak i przemysłem spożywczym. może nastręczyć pewne trudności. w jakich okolicznościach ewentualnie można by zdecydować się na ekspansję na nowy rynek i jakie czynniki powinny towarzyszyć temu procesowi. że średnia bieżąca płynność oscylowała w granicach 1. Z przedstawionych zestawień wynika zatem. Brak kłopotów z regulowaniem bieżących zobowiązań potwierdziły także wykonane przez nich obliczenia długości cyklu kapitału obrotowego (32 dni) i konwersji gotówki (36 dni). Jest to dla przedsiębiorstw przemysłu spożywczego zjawiskiem naturalnym. stwierdzili. dla których jest to nowy rynek. że między 1989 a 2008 r. szybka 0.2. w tym 23 grup przedsiębiorstw produkujących artykuły spożywcze i 5 grup. MOŻLIWOŚCI ROZWOJU DZIAŁALNOŚCI WINDYKACYJNEJ Do oceny możliwości rozwoju działalności windykacyjnej na nowym dla przedsiębiorstwa rynku spożywczym postanowiono wykorzystać analizę steepvl. Do podobnych wniosków doszli również inni ekonomiści analizujący poziom płynności w sektorze spożywczym. Płynność gotówkowa natomiast wynosiła 0. sięgając w poszczególnych okresach 1. na podstawie literatury związanej zarówno z analizą finansową. Warto chyba zatem zastanowić się. Obliczenia wykonane przez Urbana (2010) wykazały. iż różnice między wskaźnikiem bieżącej i przyspieszonej płynności wynikały z posiadania przez firmy dużych zapasów wyrobów gotowych. ogólnobranżowy wskaźnik płynności nie spadał poniżej poziomu 1.3. poprawnym i gwarantującym zapewnienie ciągłości podaży w następnych okresach. w ramach których przedsiębiorcy wytwarzali napoje (na podstawie wpisów z pkd 2007) w okresie między 2005 r. a 2007 r. że rozpoczęcie działalności windykacyjnej w sektorze spożywczym przez przedsiębiorstwa.92.22. na podstawie których przeprowadzono analizy (ze względu na ich dostępność) kończą się na 2010 r. kiedy to przedsiębiorstwa zaczynały wchodzić w nadpłynność. W tym celu. a także własnych . na podstawie których wykonano analizy. z dużym prawdopodobieństwem stwierdzić można.4. Przedstawione ogólne dane.Działalność windykacyjna w polskim sektorze spożywczym 267 (grudzień danego roku). Bieniasz i Gołaś (2012) analizując parametry płynności dla 28 klas branży spożywczej.

Tabela 1. po trzy najważniejsze w ramach poszczególnych obszarów (tabela 1). wybierając z nich następnie. metodą wskazań. Wybór czynników głównych w poszczególnych obszarach analizy STEEPVL Oznaczenie czynników Rodzaj czynników STEEPVL Społeczne (S) S1 S2 S3 Poziom skłonności do ryzyka przedsiębiorców z branży spożywczej Poziom zaufania społecznego do instytucji finansowych Gotowość do współpracy między przedsiębiorcami Technologiczne (T) T1 T2 T3 Efektywność systemu transferu i oceny wiedzy z zakresu finansów i bankowości Poziom rozwoju infrastruktury informatycznej Poziom zaawansowania technologicznego przedsiębiorstw w korzystaniu z bankowości elektronicznej Ekonomiczne (Ekn) Ekn1 Ekn2 Ekn3 Dostępność funduszy krajowych i unijnych Kłopoty z płynnością i wypłacalnością branży spożywczej Poziom zadłużenia przedsiębiorstw spożywczych Ekologiczne (Ekl) Ekl1 Ekl2 Ekl3 Bariery rozwojowe związane z ochroną środowiska Aktywność organizacji ekologicznych Poziom wsparcia publicznego dla wdrożenia technologii środowiskowych Polityczne (Pl) Pl1 Pl2 Pl3 Preferencje w kredytowaniu małych i średnich przedsiębiorstw Stosowanie się do regulacji unijnych Wsparcie publiczne dla określonych rodzajów przedsiębiorstw spożywczych .268 Olga Stefko obserwacji i doświadczeń badawczych wygenerowano listę czynników.

w politycznych „wsparcie publiczne dla określonych rodzajów przedsiębiorstw spożywczych” (Pl3). natomiast jako „7” bardzo ważne dla realizacji celu. Ekl2. .2. W grupie czynników ekonomicznych najwyższe noty otrzymał czynnik „kłopoty z płynnością i wypłacalnością branży spożywczej” (Ekn2).Działalność windykacyjna w polskim sektorze spożywczym Oznaczenie czynników Rodzaj czynników STEEPVL Wartości (W) W1 W2 W3 Poziom gotowości do współpracy Potrzeba konkurowania Potrzeba kreatywności Prawne (Pr) Pr1 Pr2 Pr3 Szybkość procedur prawnych Dostęp do wsparcia prawnego Przewidywalność systemu podatkowego 269 Źródło: Opracowanie własne. Ekl3). gdzie jako „1” oznaczono czynniki bardzo mało ważne lub nieważne. dla których sektor ten był do tej pory obszarem nowym. Jako najmniej ważne dla możliwości ekspansji na nowy rynek wskazano czynniki ekologiczne (Ekl1. natomiast wśród czynników reprezentujących określone wartości – „poziom gotowości do współpracy” (W1). Wykorzystano przy tym 7-stopniową skalę oceny Likerta. Okazało się. Średnia ocena wszystkich czynników wypadła na poziomie 5. Wśród czynników społecznych najważniejszym okazała się skłonność przedsiębiorców z sektora spożywczego do ponoszenia ryzyka (S1). Wyodrębnione czynniki poddano następnie ocenie pod kątem siły ich wpływu na możliwości rozpoczęcia działalności windykacyjnej przez przedsiębiorstwa. że najważniejsze dla realizacji zadania wejścia na nowy rynek są czynniki społeczne. ekonomiczne. a także z grupy czynników prawnych „przewidywalność systemu podatkowego” (Pr3). polityczne i należące do grupy reprezentowanych wartości (wykres 3).

Dębkowska 2012) wydawało się ono bardziej zrozumiałe niż pytanie o niepewność. a w tym czynniki: „poziom skłonności do ryzyka przedsiębiorców . Czynniki determinujące możliwość rozwoju działalności windykacyjnej w sektorze spożywczym S1 Pr3 Pr2 Pr1 7 6 5 4 S2 S3 T1 W3 3 2 T2 W2 1 0 T3 W1 Ekn1 Pl3 Pl2 Pl1 Ekl3 Ekl2 Ekl1 Ekn3 Ekn2 Źródło: Opracowanie własne. natomiast „7” – bardzo przewidywalnym. Aby ocenić stopień przewidywalności przyszłego stanu czynników charakteryzujących się różną siłą oddziaływania na zdarzenia w przyszłości również zastosowano 7-stopniową skalę oceny Likerta. Na tej podstawie otrzymano zróżnicowaną pod względem niepewności listę czynników (wykres 4).270 Olga Stefko Wykres 3. Tym razem jednak „1” przypisano wskazaniom oznaczonym jako bardzo mało przewidywalne. przekształcono następnie skalę oceny w następujący sposób: (1→7) (2→6) (3→5) (4→4) (5→3) (6→2) (7→1). Największą niepewność wykazały obszary społeczne i prawne. gdyż (za Nazarko. Opierając się na zaleceniach Wieczorkowskiej i Wierzbińskiego (2007). Przeprowadzającym analizę zadano pytanie o przewidywalność czynników. Ejdys.

Na podstawie danych zawartych na wykresie 7 za takie uznano czynniki zaliczane do grupy społecznych (S1 – „poziom skłonności do ryzyka przedsiębiorców z branży spożywczej” i S2 – „poziom zaufania społecznego do instytucji finansowych”) ze względu na fakt. a jednocześnie charakteryzują się najwyższym stopniem . Poziom średniej wartości czynników niepewności osiągnął poziom 4. z branży spożywczej” (S1). „poziom zaufania społecznego do instytucji finansowych” (S2) – grupa czynników społecznych oraz „przewidywalność systemu podatkowego” (Pr3) – grupa czynników prawnych. Wyniki badania niepewności czynników w zestawieniu z oceną siły ich wpływu na możliwość rozwoju działalności gospodarczej w sektorze spożywczym były podstawą do wstępnego wyodrębnienia kluczowych czynników niezbędnych do realizacji zadania (wykres 5).Działalność windykacyjna w polskim sektorze spożywczym Wykres 4. iż w najwyższym stopniu determinują one możliwość rozwoju działalności windykacyjnej w sektorze spożywczym.0. Ocena niepewności czynników związanych z możliwością rozwoju działalności windykacyjnej w sektorze spożywczym S1 Pr3 Pr2 Pr1 271 7 6 5 4 S2 S3 T1 W3 3 2 T2 W2 1 0 T3 W1 Ekn1 Pl3 Pl2 Pl1 Ekl3 Ekl2 Ekl1 Ekn3 Ekn2 Źródło: Opracowanie własne.

ZAKOŃCZENIE Ogólnoświatowy kryzys finansowy jest faktem. . aby skutecznie rozwijać działalność polegającą na skutecznym ściąganiu zaległych należności. ale i poszczególne sektory wraz z pojedynczymi ich przedstawicielami. niepewności. z którego konsekwencjami zmierzyć się muszą nie tylko całe gospodarki czy państwa. „efektywność systemu transferu i oceny wiedzy z zakresu finansów i bankowości” (T1).272 Olga Stefko Wykres 5. „dostęp do wsparcia prawnego” (Pr2). wspomagającej poprawę płynności finansowej poszczególnych podmiotów gospodarczych.  Ekl2 T3 Pl2 Ekn3 Ekn2 Ekl3 Ekn1 Pr3 Pl1 S2 S3 S1 W1 T1. Podstawę kłopotów stanowią trudności finansowe sprowadzające się do nadmiernego zadłużenia i problemy z regulowaniem bieżących i  długoterminowych zobowiązań.  Pr1. „szybkość procedur prawnych” (Pr1). W3 Pl3 Źródło: Opracowanie własne. Sytuacja ta stanowi idealne środowisko do rozwijania działalności windykacyjnej. Poza nimi. takie jak „gotowość do współpracy między przedsiębiorcami” (S3). Czynniki kluczowe dla możliwości rozwoju działalności windykacyjnej w sektorze spożywczym 8 7 6 5 4 3 2 1 0 0 1 2 3 4 5 6 7 8 Ekl1. jak również: „poziom gotowości do współpracy” (W1). trzeba również brać pod uwagę pozostałe czynniki społeczne.  Pr2 W2.

Ruff F. ale pod warunkiem. Gospodarka lokalna w teorii i praktyce.  Mendonca S. s. Brodzińska K. Beck. Wild cards....Białystok. Wydawnictwo sgh. Borodako K.Poznań . Bariery wykorzystania i rozwoju. LITERATURA Bieniasz A. (2007). Gołaś Z. 3. po analizie kluczowych czynników wchodzących w skład steepvl wydaje się jednak możliwa. które wydają się wręcz odporne na kryzys. Kowalczyk S. iż działający w sektorze zaczną się bardziej zadłużać.Działalność windykacyjna w polskim sektorze spożywczym 273 Jak się jednak okazuje problemy finansowe dotykają nie wszystkich w jednakowym stopniu. 21-31. 36. Toruń. (2009). Przeprowadzone analizy przedsiębiorstw wykazały bezpieczny poziom zadłużenia i płynności. seria G. Kaivo-oja J.).. (2012). skutkujące tym.H. Korol J. Borodako K. (2010). Zróżnicowanie i kierunki zmian płynności finansowej w przemyśle spożywczym w Polsce. No. Wskaźniki zrównoważonego rozwoju w modelowaniu procesów regionalnych. rn seria. Nie dowodzi to jednak całkowitego braku możliwości rozwinięcia działalności windykacyjnej na tym obszarze. Wydawnictwo C. Analizy branżowe. Wrocław. Rozwój rolnictwa ekologicznego w Polsce na tle uwarunkowań przyrodniczych i systemu wsparcia finansowego. Beck. 1. Warszawa. Sztando (red. Foresight w turystyce. Warszawa. Wydawnictwo C. t. z. z. weak signals and organizational improvisation „Futures”. ue we Wrocławiu. Warszawa . Wydawnictwo Adam Marszałek. (2012). Mączyńska (red. s. (2009). „Problemy Rolnictwa Światowego” zn sggw. Cuhna M. 98. Co więcej. 46-50. nadal istnieją obszary działalności gospodarczej. A. Czyżewski A. [w:] R. Cieślewicz W. 10 (xxv). Procesy upadłościowe w agrobiznesie – siły przeciwdziałające i przyspieszające. 201-217. t. Roczniki Nauk Rolniczych. (2004). Warszawa. s.H. Ekspansja tej działalności na nowy rynek. xiv.. Klęska czy druga szansa?. Rozwój specjalnych stref ekonomicznych w Polsce. t. z. [w:] E. (2011). Foresight w zarządzaniu strategicznym. że wzrośnie poziom skłonności do ryzyka przedsiębiorców z branży spożywczej oraz że podwyższeniu ulegnie zaufanie społeczne do instytucji finansowych. Brol.). Meandry upadłości przedsiębiorstw. W Polsce należy do nich między innymi sektor spożywczy. P. Rolnictwo w Polsce na tle sytuacji ogólnoekonomicznej kraju w okresie kryzysu 2007 – 2009. . Grzelak A. Warszawa. (2011). Warszawa. 2.

(2011). Wieczorkowska G. Kryzys finansowy a zmiany poziomu płynności finansowej przedsiębiorstw przemysłu spożywczego. Warszawa.. Ste o O. s. Roubini N. Oficyna Wolters Kluwer Polska. 1. Model oraz wyniki pilotażowego badania typu foresight w obszarach wzrost gospodarczy. 86-93. Wyrwicka M. .  Urban R. „Zagadnienia Ekonomiki Rolnej”. Warszawa... Warszawa. (2007). „Postępy Nauk Rolniczych”. Dębkowska K. Kryzys finansowy a rentowność polskiego przemysłu spożywczego. (2011)..K. Mihm S. ierigż-pib. Wierzbiński J. Metodologia foresightu regionalnego dla województwa wielkopolskiego. pojęcia. Poznań Ringland G. Politechnika Poznańska. t. Roczniki Naukowe (Stowarzyszenie Ekonomistów Rolnictwa i Agrobiznesu). (2011). Kuźniar (red. Najważniejsze teorie. 1. (2007). Uwarunkowania rozwoju polskiego ogrodnictwa. Trzcieliński S.). 2.. Warszawa. UNIDO Technology Foresight for Practitioners. (2010). Urban R. Ste o O. 1. innowacyjność mazowieckich przedsiębiorstw. (2010).. Politechnika Białostocka. Ocena spójności procesów rozwojowych rolnictwa i przemysłu spożywczego. Warszawa. (2012). Białystok. Canwell D. Prague. s. s. Ejdys J. . xiv. Wydawnictwo Naukowe Scholar. Sutherland J. Warszawa. Warszawa. Ekonomia kryzysu. Kierunki rozwoju polskiego ogrodnictwa. cz. pan. „Zeszyty Naukowe sggw” nr 84. „Zeszyty Naukowe sggw”. Kryzys finansowy a pozycja Zachodu. z. sprawozdanie finansowe F-02. (2008). postaci. Warszawa 2011. (2007). M. Polski przemysł spożywczy w UE – konkurencyjność i szanse rozwojowe. „Zeszyty Naukowe sggw” . Warszawa. Kryzys a pozycja międzynarodowa Zachodu. t. 5-8. Ste o O. Stan i możliwości rozwojowe polskiego przemysłu spożywczego. Niepublikowane dane statystyczne gus. (2012b). Statystyka. z.(2005).. Problemy rolnictwa światowego. (2012a). 483-485. Warszawa. Roczniki Statystyczne Przemysłu gus 2002-2010. Klucz do zarządzania strategicznego. Problematyka rolnictwa światowego. xxvi. 12 (xxvii). [w:] R. Pacholski L. Orłowski W. Roczniki Statystyczne gus 2002-2010. z. 1. z. Wydawnictwo Naukowe Scholar. nr 2. Warszawa. t. A Specialised Course on Scenario Building. rozwój lokalny. Ste o O. Urban R.274 Olga Stefko Nazarko J. Wydawnictwo Naukowe pwn. Analiza badań społecznych. (2012). gus. Warszawa – Poznań – Białystok.

rozwój przedsiębiorstwa streszczenie: Celem artykułu jest wskazanie kluczowych czynników wpływających na rozwój przedsiębiorstwa branży transportowej korzystającego z rynku zamówień publicznych. analizę swot oraz metodę scenariuszową. e paper demonstrates that using the public procurement market in the horizon of 2020. the company has a chance to obtain a leading position in the region. W artykule dowiedziono. firma ma szansę uzyskać czołową pozycję w regionie. literature studies.poznan. the author applied a network thinking methodology. enterprise development abstract: e aim of the article is to identify the key factors affecting the development of the transport industry company benefiting from public procurement market. Poznań 2012 . In order to determine the factors. a także studia literatury przedmiotu. że wykorzystując rynek zamówień publicznych w perspektywie 2020 r.Borowiec@put. W celu ich określenia wykorzystano metodykę myślenia sieciowego. Analizy i studia przypadków Krzysztof Borodako.) Instytut Zachodni.ARKADIUSZ BOROWIEC Wydział Inżynierii Zarządzania Politechnika Poznańska Arkadiusz. swot analysis and scenario method. Studium przypadku słowa kluczowe: zamówienia publiczne. Poznań 2012 © by Instytut Zachodni.pl Perspektywy rozwoju przedsiębiorstwa poprzez zamówienia publiczne na przykładzie firmy branży transportowej. Prospects for the enterprise development through public procurement on the example of the entity from a transport industry – case study keywords: public procurement. Michał Nowosielski (red. Foresight w praktyce zarządzania przedsiębiorstwem.

W toku tego procesu poszczególne całości łączą się w bardziej skomplikowane układy. które z niego korzystają w dużym stopniu poprawiają swoje wyniki finansowe oraz zwiększają przewagę konkurencyjną wobec innych podmiotów. W związku z tym w artykule podjęto próbę określenia perspektyw rozwoju przedsiębiorstwa branży transportowej uczestniczącego w przetargach publicznych do 2020 r. Jak wykazują wyniki badań (Borowiec 2010) przedsiębiorstwa. Szeroko jednak opisywany jest problem rozwoju organizacji. s. który ma charakter relatywny i trudno mierzalny (Białasiewicz 2002. inni natomiast podkreślają komplementarny charakter zmian jakościowych i ilościowych. W literaturze przedmiotu nie ma jednoznacznej definicji rozwoju przedsiębiorstwa. s. s. Pierścionek rozwój traktuje jako zjawisko jakościowe.111). STUDIA LITERATUROWE Z ZAKRESU ANALIZ Problematyka dotycząca perspektyw rozwoju przedsiębiorstw branży transportowej w związku z korzystaniem przez nie z rynku zamówień publicznych nie jest podejmowana w literaturze polskiej. Wielu autorów traktuje to pojęcie jako zjawisko wyłącznie jakościowe. które odznaczają się nowymi właściwościami i prawidłowościami dotychczas niespotykanymi (Pszczołowski 1978. s. Poza autorskimi badaniami dotyczącymi wpływu zamówień publicznych na wyniki finansowe i rozwój przedsiębiorstwa można w niej znaleźć bardzo nieliczne wzmianki na ten temat. 212). Aby osiągnąć ten cel posłużono się metodami wykorzystywanymi w badaniach foresightowych do których należą analiza swot i metoda scenariuszowa. Przykładowo Z. które polega na wprowadzaniu różnego rodzaju innowacji (Pierścionek 1996. natomiast . 11).276 Arkadiusz Borowiec WPROWADZENIE Rynek zamówień publicznych jest jednym z największych i najbardziej dynamicznie rozwijających się rynków w polskiej gospodarce. 14). Najczęściej jest on definiowany jako zachodzący w czasie proces zmian (Machaczka 1998. Wykorzystano także metodykę myślenia sieciowego pozwalającą na wyodrębnienie kluczowych czynników warunkujących kreowanie przez firmę skutecznej polityki na rynku zamówień publicznych.

Ich specyfikację przedstawiono w  analizie swot zawartej w  dalszej części artykułu. które wcześniej zostały już zakończone lub wyprzedzająco sięgać do kolejnych (Zimniewicz 1999). Wójczik-Karpacz 2007). Umożliwia ono przykładowo spojrzenie na problem z punktów widzenia różnych interesariuszy związanych z funkcjonowaniem systemu. Problematyką tą od strony zagadnień ekonomicznych zajmuje się jednak w Polsce niewielu badaczy. jak i ilościowym. że jest to proces zmian ilościowych i jakościowych. s. służąca do rozwiązywania przede wszystkim problemów systemowych i z powodzeniem dająca się zastosować w projektach foresightowych. Jednym z ciekawszych czynników. Można zaliczyć je do istotnych instrumentów makroekonomicznych. Lissowski. Za jej twórców uznaje się trzech szwajcarskich profesorów: P. Rutka. do których należy badany w niniejszym artykule podmiot. Koleśnikow. które mogą wpłynąć w znacznym stopniu na przyspieszenie rozwoju przedsiębiorstwa. Składa się ona z sześciu faz przedstawionych na rysunku 1. które sprzyjają przetrwaniu i stabilności przedsiębiorstwa (Penc 1997. aby w procesie jej wykorzystywania nawiązywać do faz.Zamówienia publiczne na przykładzie firmy transportowej 277 J. Pieróg i M. 381). Penc twierdzi. są zamówienia publiczne. Dotyczy to także sektora małych i średnich przedsiębiorstw. odpowiednie zdefiniowanie problemu czy też zbadanie siły i charakteru wzajemnych . które wspomagają jego rozwój. Może on tak jak inne firmy tej wielkości wykorzystywać różne czynniki. J. które odzwierciedlają popyt rynkowy i pozwalają na stabilne finansowanie działalności podmiotu gospodarczego. Ulricha. Probsta oraz H. Należą do nich przede wszystkim O. Rzadko wykorzystywana jest także metodyka myślenia sieciowego. G. że przez rozwój przedsiębiorstwa można rozumieć zwiększenie sprawności jego działania zarówno w aspekcie jakościowym. Gomeza. Na gruncie badań literaturowych rozwój przedsiębiorstwa jawi się jako konieczny warunek przetrwania przedsiębiorstwa. Myślenie sieciowe można zastosować w wielu sytuacjach. Wydaje się więc. Z rysunku 1 wynika pewna sekwencyjność poszczególnych etapów działania. niemniej jednak autorzy metodyki postulują. Czynniki te pochodzą z wnętrza lub z zewnątrz organizacji (Nogalski.

114). METODYKA BADAŃ W artykule wykorzystano metodykę myślenia sieciowego wspartą analizą swot oraz metodą scenariuszową w celu wskazania perspektyw rozwoju przedsiębiorstwa branży transportowej biorącego udział w przetargach publicznych. Fazy metodyki myślenia sieciowego 1 Ustalanie celów i modelowanie sytaucji problemowej 6 Wprowadzenie rozwiązania problemów w życie 2 Analiza oddziaływań 5 Planowanie strategii i działań 3 Ujęcie i interpretacja możliwości zmian sytuacji 4 Objaśnienie możliwości kierowania Źródło: Probst. s. 6) oraz Ulrich. Probst (1990. Gomez (1989. s. Metodykę można także stosować w celu lepszego poznania i zrozumienia całości systemu oraz jego części. oddziaływań części stanowiących jego całość. Natomiast na podstawie przeprowadzonej analizy sieciowej stworzono scenariusze rozwoju przedsiębiorstwa w trzech .278 Arkadiusz Borowiec Rysunek 1. sformułowania reguł dla jego funkcjonowania oraz zwrócenia uwagi na proces niezbędnych zmian. Analiza swot pozwoliła na wyodrębnienie kluczowych czynników niezbędnych w procesie tworzenia sieci powiązań wpływających na rozwój przedsiębiorstwa poprzez instrument zamówień publicznych.

pierwszym krokiem związanym z określeniem perspektyw rozwoju przedsiębiorstwa branży transportowej korzystającego z zamówień publicznych było przeprowadzenie analizy swot. W efekcie stworzono tabelę zawierającą mocne i słabe strony przedsiębiorstwa. w skład którego wchodzą: dwóch ratowników i kierowca.: ▶ transport specjalistyczny typu „S”. ▶ transport międzynarodowy. Dane do przeprowadzenia badań zebrano w trakcie trzymiesięcznego stażu naukowego. Firma ta działa na rynku od 2000 r. ▶ transport sanitarny. Badany przedmiot badań dysponuje flotą 13 pojazdów spełniających wszystkie wymogi Narodowego Funduszu Zdrowia. które przed nim stoją (tabela 1). ▶ zabezpieczenie imprez masowych. WYNIKI BADAŃ Jak już wspomniano. Aby prawidłowo ją przeprowadzić. w skład którego wchodzą: lekarz specjalista. a także poznać jej pozycję na tle konkurencji działającej na rynku. Należą do nich m. pesymistycznym i prawdopodobnym. należało zapoznać się z całą dokumentacją prowadzoną przez firmę. W ofercie badanego podmiotu znajdują się różne rodzaje usług transportowych. ▶ transport podstawowy typu „P”. posiadającą homologację sanitarną oraz spełniającą normę pn en 17 89. W swojej działalności kładzie duży nacisk na wysoki poziom świadczonych usług oraz na wyspecjalizowany i doświadczony personel medyczny. a także szanse i zagrożenia.Zamówienia publiczne na przykładzie firmy transportowej 279 ujęciach: optymistycznym. . i świadczy usługi z zakresu transportu i ratownictwa medycznego wykonywane przez 24 godziny na dobę przez 7 dni w tygodniu. dwóch ratowników i kierowca. CHARAKTERYSTYKA PRZEDMIOTU BADAŃ Badania zaprezentowane w niniejszym artykule zostały przeprowadzone w przedsiębiorstwie branży transportowej.in.

a co za tym idzie poprawa komfortu jazdy. Od wielu lat analizowane przedsiębiorstwo uczestniczy w rynku zamówień publicznych w charakterze wykonawcy. Na rynku znajduje się bowiem kilku konkurentów. W ostatnim czasie dzięki wygranym przetargom nastąpił dynamiczny jego wzrost. Szeroki udział w przetargach publicznych nie jest jednak pozbawiony problemów. którzy także dynamicznie starają się rozwijać. wyrażający się przede wszystkim takimi ilościowymi wskaźnikami jak liczba zatrudnionych osób czy konieczność zakupu dodatkowych samochodów. Badane przedsiębiorstwo . Na bazie przeprowadzonej analizy swot sformułowano sytuację problemową zgodnie z metodyką myślenia sieciowego.280 Arkadiusz Borowiec Tabela 1. Nowe pojazdy. W związku z tymi działaniami pozyskuje nowe zlecenia oraz rozwija swoją działalność. poprawiły także w znaczący sposób parametry jakościowe działalności przedsiębiorstwa. Analiza SWOT badanego przedsiębiorstwa Silne strony • Wysokie kwalifikacje i umiejętności personelu • Poprawiająca się cyklicznie rentowność • Utrzymywanie kosztowej przewagi konkurencyjnej nad większością przewoźników na rynku • Bardzo nowoczesny tabor samochodowy spełniający normy • Wysoka zdolność przewozowa Szanse • Duże możliwości korzystania z pomocy finansowej UE • Wzrost zapotrzebowania na transport • Wykorzystanie w większym stopniu rynku zamówień publicznych • Wejście na nowe rynki w całej Polsce Słabe strony • Brak pełnej znajomości przepisów ustawy Prawo zamówień publicznych i wykwalifikowanego personelu w tym zakresie Zagrożenia • Wysoki poziom wypadków drogowych • Niskie standardy jakościowe infrastruktury • Wzrost konkurencji na rynku przewozów samochodowych • Konkurencja ze strony transportu lotniczego i kolejowego Źródło: Opracowanie własne.

Zamówienia publiczne na przykładzie firmy transportowej Rysunek 2. Według metodyki myślenia sieciowego . Intensywność wpływów oszacowano za pomocą macierzy wpływów (tabela 1) w skali 4-stopniowej (0 – brak oddziaływania. Każdy z czynników został następnie zaklasyfikowany jako kierowalny lub niekierowalny z punktu widzenia właściciela przedsiębiorstwa. Sieć zależności wpływających na rozwój firmy w oparciu o zamówienia publiczne Przychód firmy Terminowość K Dotacje Zaufanie 281 cena usług K Korzystne dla MSP przepisy prawne Rozwój w oparciu o zamówienia publiczne K Dobra organizacja pracy w firmie K Przedsiębiorczość Biurokracja Kompetencje załogi K Liczba konkurentów Szara strefa Źródło: Opracowanie własne. które mają wpływ na rozwój firmy w oparciu o zamówienia publiczne. Czynniki te decydują przede wszystkim o perspektywach rozwoju badanego przedsiębiorstwa poprzez efektywniejsze wykorzystanie rynku zamówień publicznych w horyzoncie 2020 r. nie ma również specjalisty znającego system zamówień publicznych i potrafiącego prawidłowo interpretować przepisy prawne. Na podstawie obserwacji funkcjonowania badanego przedsiębiorstwa zbudowano sieć zależności pomiędzy najważniejszymi elementami występującymi w jego wnętrzu i otoczeniu. Sieć przedstawiono na rysunku 2. Elementy te to kluczowe czynniki. 3 – bardzo duża intensywność oddziaływania). Czynniki kierowalne oznaczono na rysunku dużą literą K.

Tabela 2. podlegając silnym wpływom). która w bardzo prosty sposób pozwala na szybką identyfikację charakteru czynników. . podlegając słabym wpływom). Macierz wpływów 1 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 P Rozwój w oparciu o zamówienia publiczne (K) Cena usług (K) Przychód firmy Terminowość (K) Dotacje Zaufanie Korzystne dla MŚP przepisy prawne Dobra organizacja pracy w firmie (K) Biurokracja Kompetencje załogi (K) Liczba konkurentów Szara strefa Przedsiębiorczość Suma P X 3 0 1 1 3 2 1 2 3 1 1 2 20 2 3 X 2 0 0 0 0 0 0 0 2 0 0 7 3 3 3 X 0 3 0 1 2 0 3 2 0 2 19 4 0 0 0 X 0 0 0 3 1 1 0 0 1 6 5 0 0 0 0 X 0 2 1 0 0 0 0 1 4 6 2 0 0 0 0 X 0 0 2 2 0 3 0 9 7 0 0 0 0 0 0 X 0 0 0 0 0 0 0 8 0 0 0 2 0 1 0 X 0 2 0 0 0 5 9 0 0 0 0 0 2 0 0 X 0 0 0 1 3 10 1 0 0 0 0 0 0 0 0 X 0 0 0 1 11 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 X 0 0 0 12 0 0 0 0 0 2 3 1 3 0 0 X 0 9 13 2 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 X 2 A 11 6 2 3 4 8 8 8 8 11 5 4 7 X Źródło: Opracowanie własne.282 Arkadiusz Borowiec czynniki zawarte w macierzy można sklasyfikować jako aktywne (bardzo silnie wpływają na inne elementy. pasywne (w małym stopniu działają na inne. Wszystkie czynniki przedstawiono następnie na mapie intensywności (rysunek 3). same niepodlegają wpływom). krytyczne (silnie wpływają na inne. podlegając również silnym wpływom) oraz leniwe (słabo oddziałują na inne.

krytyczne.jak już zostało podkreślone . Warto też podkreślić. Czynniki te są o tyle interesujące dla właściciela firmy. To właśnie za pomocą tych czynników przedsiębiorstwo powinno zdobywać rynek. Uzyskane w ten sposób wartości to A = 5. biurokracja (9). zaufanie (6).istotnie wpływają na inne. Bardzo ważne jest obiektywne poprowadzenie granicy podziału pomiędzy kategoriami czynników uzyskanych w macierzy wpływów tak. Mapa intensywności 25 20 15 10 4 5 0 0 2 4 12 5 11 6 6 13 8 8 9 7 10 12 10 1 3 283 2 Źródło: Opracowanie własne. Z mapy intensywności wynika. wzrostem zaufania. gdyż . biorąc udział w przetargach publicznych. że do czynników. którymi można aktywnie działać w celu rozwoju przedsiębiorstwa poprzez system zamówień publicznych należą: cena usług (2). że czynniki te wsparte właściwą polityką państwa w stosunku do firm sektora mśp.Zamówienia publiczne na przykładzie firmy transportowej Rysunek 3. a także ograniczeniem . dobra organizacja pracy w firmie. które powstają w wyniku podzielenia maksymalnej wartości A oraz P przez 2. jednocześnie same nie podlegając silnym wpływom. korzystne dla mśp przepisy prawne (7). kompetencje załogi).5 oraz P = 10. aby uzyskać czynniki aktywne. kompetencje załogi (10) oraz przedsiębiorczość (13). że linie podziału będą przebiegać w miejscach. Co ważne wśród wymienionych czynników wspierających rozwój przedsiębiorstwa znalazły się trzy kierowalne (cena usług. Przyjęto. pasywne i leniwe. dobra organizacja pracy w firmie (8).

Z perspektywy przedsiębiorstwa możliwe są trzy scenariusze: optymistyczny. pesymistyczny oraz realistyczny. w których będzie brało udział przedsiębiorstwo. Właściciel nadal nie będzie zatrudniał żadnego specjalisty z zakresu znajomości ustawy Prawo zamówień publicznych Przy zwiększającej liczbie postępowań przetargowych. Kompetencje załogi Nic się nie zmieni. Tabela 3. Scenariusze rozwoju aktywnych czynników sterowalnych Czynniki Scenariusze optymistyczny Dzięki regularnemu uczestnictwu w postępowaniach przetargowych ceny będą mogły być utrzymywane na relatywnie niskim poziomie. właściciel będzie konsultował wybrane decyzje ze specjalistami o dużych kompetencjach .284 Arkadiusz Borowiec biurokracji mogą pozwolić badanemu przedsiębiorstwu na uzyskanie miana lidera w swojej branży w horyzoncie 2020 r. co doprowadzi do zwiększenia częstotliwości wygrywanych przetargów Poprawiająca się organizacja pracy w firmie pozwoli na lepsze zagospodarowanie czasu i zwiększy uczestnictwo w przetargach publicznych. Scenariusze rozwoju kluczowych czynników kierowalnych przedstawiono w tabeli 3. Pozwoli także na stopniowe obniżenie kosztów i cen usług pesymistyczny Dzięki wysokim kosztom udziału w postępowaniach przetargowych i niezbyt skutecznym praktykom przedsiębiorstwa na rynku zamówień publicznych ceny utrzymywane będą na wysokim poziomie realistyczny Po kilku wygranych postępowaniach przetargowych ceny usług będą utrzymywały względnie stabilny poziom co pozwoli na skuteczną konkurencję cenową względem innych firm transportowych na rynku W związku z brakiem przekonania ze strony właściciela organizacja firmy będzie nadal zdeterminowana jego indywidualnymi decyzjami hamującymi dostęp do rynku zamówień publicznych Cena usług Dobra organizacja pracy w firmie Brak dobrej organizacji pracy w zakresie przygotowywania ofert przetargowych doprowadzi do wzrostu liczby przegrywanych postępowań i docelowo zwiększy koszty działalności przedsiębiorstwa Właściciel zatrudni osobę zawodowo zajmującą się przygotowywaniem ofert przetargowych oraz właściwie interpretującą przepisy ustawy Prawo zamówień publicznych Źródło: Opracowanie własne.

Zachowując umiarkowany optymizm można przypuszczać. Nie wydaje się także. spowodowany stopniową poprawą kompetencji pracowników (przy stabilnym zatrudnieniu można założyć. by analizowana firma w celu zwiększenia liczby wygrywanych postępowań przetargowych miała zamiar zatrudniać specjalistów z tego zakresu. że przy dostosowaniu cen usług do potrzeb rynku. w artykule wskazano perspektywy rozwoju przedsiębiorstwa branży transportowej wykorzystującego w swojej działalności instrument zamówień publicznych. nieprzemyślaną polityką cenową dotyczącą świadczonych usług. Zebrane fakty i argumenty wskazują na możliwość wykorzystania wspomnianego instrumentu w codziennej działalności podmiotu w celu rozwoju organizacji oraz poprawienia pozycji konkurencyjnej . które będą konkurencyjne wobec cen innych podmiotów. Na tym tle wykorzystano metody foresightowe. jak i organizacyjnych) przedsiębiorstwo w horyzoncie 2020 r. że uczą się oni na własnych błędach) oraz polityką cenową uwzględniającą działania konkurencji. analiza swot. którymi są analiza literatury. jak również scenariusze rozwoju. a także brakiem troski o aspekty proceduralne wywołane uczestnictwem w przetargach publicznych o perspektywach rozwoju przedsiębiorstwa na bazie udziału w rynku zamówień publicznych można wypowiedzieć się pesymistycznie.Zamówienia publiczne na przykładzie firmy transportowej 285 Z analizy aktywnych czynników kierowalnych wynikają całościowe scenariusze związane z perspektywami rozwoju badanego przedsiębiorstwa transportowego w horyzoncie 2020 r. ma szanse stać się liderem na rynku usług transportowych. ZAKOŃCZENIE Korzystając z metodyki myślenia sieciowego. Najbardziej realistycznym jednak scenariuszem dotyczącym rozwoju firmy wydaje się być taki. W przypadku jednak zaniedbań związanych z podnoszeniem kwalifikacji pracowników. dobrej organizacji pracy związanej z zatrudnieniem osób znających przepisy ustawy Prawo zamówień publicznych oraz ciągłym podnoszeniu kompetencji zatrudnionych w firmie osób (zarówno zawodowych. który zakłada powolny wzrost udziału w rynku zamówień publicznych.

Udział w postępowaniach przetargowych wymusza bowiem działania w oparciu o wytyczne instytucji publicznej. (2007). Vernetztes Denken. Współczesne koncepcje i metody zarządzania. a co za tym idzie całe społeczeństwo. J. niejednokrotnie spotkał się z koniecznością selekcji uzyskiwanych rezultatów. Na działalności takiej zyskać może wielu interesariuszy.. [w:] B. Gomez P. Warszawa. Wydawnictwo Naukowe pwn. Penc J. Rozwój przedsiębiorstw. Wydawnictwo Naukowe pwn.. Gdańsk. Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego. Agencja Wydawnicza Placet. Szczecin. Wydawnictwo Ossolineum. Nogalski B. (red. Rybicki (red. Nogalski. a co za tym idzie prowadzi do poprawy ilościowych i jakościowych parametrów funkcjonowania organizacji. (2010). które bez wątpienia wykorzystać można w innych publikacjach naukowych. Strategie rozwoju firmy. do których nie tylko należy właściciel firmy. . Wójcik-Karpacz A. a tym samym do jego harmonijnego. strategie. (1999). Pszczołowski T. czynniki. Modele.. Poznań. Rutka R. (1996). Machaczka J. Zimniewicz K. że ramy niniejszego opracowania nie wyczerpują w pełni podjętej problematyki. Probst G (1990). Leksykon biznesu. Borowiec A. Wrocław. że wyniki przedstawionych analiz przyczynią się do poprawy efektywności działania podmiotu na rynku zamówień publicznych. Fundacja Rozwoju Uniwersytetu Gdańskiego. Ulrich H. Prowadząc badania w analizowanym przedsiębiorstwie. Wiesbaden. Mała encyklopedia prakseologii i teorii organizacji. Warszawa. ale również zamawiający. Ma on jednak nadzieję. Warszawa – Kraków. Zamówienia publiczne jako instrument wspierania małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce. (1978). Czynniki dynamizujące rozwój małych przedsiębiorstw.286 Arkadiusz Borowiec na rynku w horyzoncie 2020 r. (1989). (1998). Anleitung zum ganzheitlichen Denken und Handeln. Unternehmen ganzheitlich führen.) (2002). LITERATURA Białasiewicz M. Wydawnictwo Politechniki Poznańskiej. Pierścionek Z. Ein Brevier für Führungskräfte. Bern–Stu gart. a przy tym dynamicznego rozwoju w przyszłości. (1997). pwe. Autor ma świadomość..). Probst G. Zarządzanie rozwojem organizacji. Kształtowanie konkurencyjności małych i średnich przedsiębiorstw na rynkach Unii Europejskiej.