You are on page 1of 13

ANNA SCHEIBE Wydział Prawa i Administracji Uniwersytet im A. Mickiewicza w Poznaniu scheibe@amu.edu.

pl

Foresight korporacyjny na przykładzie firmy sektora IT
słowa kluczowe: Foresight korporacyjny, PEST, sektor IT, strategia, analiza SWOT streszczenie: Artykuł opisuje sytuację jednej z firm działających w sektorze it na tle przemian w otoczeniu. Celem analizy jest opisanie przyszłych zmian w otoczeniu firmy. W opracowaniu przedstawia się wyniki przeprowadzonych badań foresightowych, uwzględniających sektor it oraz analizę czynników makrootoczenia – pest. Na podstawie uzyskanych rezultatów, uzupełnionych o dane pozyskane z przedsiębiorstwa, przeprowadza się także analizę swot. Całość informacji pomocna być może w opracowaniu ogólnych założeń strategicznych dla badanego przedsiębiorstwa.

Corporate foresight – the example of IT sector company
keywords: corporate foresight, PEST analysis, IT sector, strategy, SWOT analysis abstract: e article presents a case study of one of the it sector companies on the background of environment changes. e aim of the analysis is to describe possible future changes in the macro-environment of the company, using it sector foresight analysis and pest analysis. Obtained results complemented by the company’s data analysis and swot analysis can be useful to develop the company’s strategy.

Foresight w przedsiębiorstwach. Nauka – technologia – wdrożenie Krzysztof Borodako, Michał Nowosielski (red.) Instytut Zachodni, Poznań 2012 © by Instytut Zachodni, Poznań 2012

228

Anna Scheibe ISTOTA FORESIGHTU KORPORACYJNEGO

Foresightem korporacyjnym nazywa się zachodzący w przedsiębiorstwie systematyczny, partycypacyjny proces, którego celem jest wspieranie decyzji strategicznych poprzez antycypację, analizę i interpretację długookresowych kierunków rozwoju otoczenia społecznego, ekonomicznego i technologicznego, jak również aktywne kształtowanie alternatywnych wizji i wyobrażeń o przyszłości (Müller 2008, s.25; za: Safin). Jego celem jest ułatwienie kierownictwu podejmowania decyzji o strategicznym znaczeniu dla przedsiębiorstwa. Ma on ułatwiać określenie wizji firmy oraz długoterminowej strategii rozwoju (Badecka, Skonieczny). Ponadto dostarcza on wiedzy antycypacyjnej, pomaga ustalać kierunki działań i  priorytety, formułować strategię, oraz stymulować innowacje (Foresight technologiczny. Podręcznik). Foresight korporacyjny z reguły obejmuje okres 5-15 lat. Motywy jego podejmowania dzielone są na wewnętrzne – związane z firmą oraz zewnętrzne - związane z otoczeniem firmy. Cechą badań foresightowych jest wielość metod w nich wykorzystywanych. Ich wybór zależny jest od różnych czynników, jak na przykład dostępnych środków finansowych, czasu trwania badań, horyzontu czasowego badań, ich celu, kontekstu ekonomiczno-społecznego czy zaangażowania i liczebności ekspertów i interesariuszy. Celem niniejszego opracowania jest przeprowadzenie foreseightu korporacyjnego, w małym przedsiębiorstwie sektora it z wykorzystaniem wybranych metod badawczych.
METODYKA BADAŃ

Firma, w której prowadzono badania, powstała na początku lat 90. ubiegłego stulecia i obecnie zatrudnia 11 osób. Specjalizuje się ona w kompleksowej obsłudze przedsiębiorstw w sferze it, dystrybucji sprzętu it, doradztwie it oraz wdrażaniu systemów erp. Swą działalność koncentruje głównie w Wielkopolsce. Firma otrzymała wiele nagród i wyróżnień, a także jest certyfikowanym partnerem liczących się marek globalnych. Wśród odbiorców ceniona jest przede wszystkim za profesjonalizm i jakość obsługi. Od kilka lat firma oferuje na rynku własną markę produktów. Wobec szybkich przemian zachodzących

Foresight korporacyjny w firmie sektora IT

229

w otoczeniu, charakterystycznych dla sektora it, pojawiła się potrzeba podjęcia decyzji o strategicznym znaczeniu dla przedsiębiorstwa. Podjęto więc próbę wykorzystania narzędzi foresightu korporacyjnego (okres 3-5 lat), w celu ułatwienia podejmowania decyzji strategicznych. Z uwagi na różnorodność metod i ograniczone możliwości czasowe zdecydowano się na triangulację danych, wykorzystując dane ze źródeł pierwotnych i wtórnych, zbieranych przez różnych badaczy. Działania te miały na celu zwiększenie wiarygodności scenariuszy przyszłości oraz uzyskanie bardziej wyczerpujących wyników, co miało też pozwolić na formułowanie wniosków poprawnych pod względem metodycznym i logicznym. W pierwszym etapie badań analizie poddano dostępne wyniki badań foresightowych, dla sektora itc. Kolejny etap badań koncentrował się na analizie literatury przedmiotu oraz publikacji dotyczących oceny potencjału sektora itc w Polsce. Jego celem jest wyznaczenie ogólnych trendów, jakie pojawiają się w sektorze oraz dokonanie oceny wpływu poszczególnych czynników makrootoczenia na firmę. W ostatnim etapie badań przeprowadzono analizę potencjału strategicznego firmy oraz analizę swot, mającą na celu ułatwienie podejmowania kluczowych decyzji strategicznych. W przeprowadzonych badaniach wykorzystano wyniki przeprowadzonych projektów foresightowych, literaturę naukową i prasę tematyczną, dane statystyczne, informacje firm rynku it (dane sprawozdawcze, strony internetowe), wewnętrzne dane firmy oraz wywiady z zarządem i pracownikami. Wykorzystane metody badawcze to: studia literatury, benchmarking, studia baz danych, analiza swot, analiza pest, wywiady bezpośrednie, analiza trendów oraz punktowa ocena atrakcyjności sektora.
SEKTOR IT W WYNIKACH BADAŃ FORESIGHTOWYCH

Sektor it opisywany jest w wielu publikacjach foresightowych jako ten, który wywierać będzie ogromny wpływ na społeczeństwo w przyszłości. Jego dużą rangę podkreśla się choćby w Narodowym Programie Foresight „Polska 2020”, akcentując jego wpływ na edukację (w sferze e-learningu i personalizacji), business (e-business; dostęp do informacji); media (nowe media zmieniające życie kulturalne, społeczne i gospodarcze) i administrację (e-administracja). Wsparcie technologiczne dla zasobów ludzkich, kapitału społecznego, kulturowego i edukacji

230

Anna Scheibe

będzie rozstrzygające dla optymalizacji rozwoju kraju i przyniesie jakościową zmianę cywilizacyjną. Jednak krytycznym obszarem dla rozwoju społeczeństwa informacyjnego jest nadal rozwój infrastruktury teleinformatycznej (Wyniki Narodowego Programu Foresight 2009). Rozwój informatyki znajduje się też wśród technologii kluczowych dla przemysłu, opisanych w wynikach projektu Foresight Technologiczny Przemysłu „Insight 2030”. Zauważyć można tu wyraźne tendencje do personalizacji oferowanych rozwiązań oraz tworzenia systemów zintegrowanych. Wśród głównych trendów w sektorach it wymienia się wzrost mocy obliczeniowej zgodnie z prawem Moore’a, przechodzenie do komputerów kwantowych i optycznych oraz zwiększanie mobilności sprzętu. W sferze oprogramowania zamiany dotyczą inżynierii wirtualnej, symulacji zachowań grupowych i networkingu. Duże znaczenie przywiązuje się do rozwoju sieci sensorycznych i wzrostu możliwości kompleksowej analizy danych niezbędnych do podejmowania decyzji. W obszarze ict za priotytetowe kierunki badawczo-rozwojowe uznaje się sieci sensoryczne, medycynę spersonalizowaną, oraz bezpieczeństwo systemów komputerowych (Foresight technologiczny przemysłu, s. 69 – 94). Zdaniem uczestników Światowego Forum Ekonomicznego wśród dziesięciu technologii, które wywierać będą największy wpływ na rozwój ludzkości wymienia się aż trzy związane z środowiskiem it (Pielesiek 2012). Duże znaczenie sektora itc oraz jego szybki rozwój wskazują także wyniki programu „Foresight kadr nowoczesnej gospodarki”. Zawody związane z branżą informatyczną wymieniane są jako te, którym przypisywać się będzie w przyszłości szczególne znaczenie (Matusiak, Kuciński, Gryzik 2009).
ANALIZA MAKROOTOCZENIA (PEST)²²

Czynniki polityczne Polska należy do krajów o stabilnej sytuacji politycznej. Członkostwo w organizacjach międzynarodowych (eu, nato) jest czynnikiem
²²  Z uwagi na ograniczenia objętościowe w publikacji pominięto wiele wskaźników ekonomicznych, które posłużyły za podstawę oceny .

Foresight korporacyjny w firmie sektora IT

231

wspomagającym bezpieczeństwo i przewidywalność sytuacji politycznej. Choć wśród czynników utrudniających prowadzenie działalności gospodarczej nadal wymienia się głównie polityczne, np. regulacje prawne, restrykcyjne prawo pracy, niewydajną biurokrację państwową, system podatkowy (Schwab 2012), to sytuacja nieustannie zmienia się na korzyść przedsiębiorców.
Tabela 1. Wpływ czynników politycznych
L.p. Czynnik 1. 2. Krótka charakterystyka Ocena 3 4

System finansowo- Trudny dostęp do finansowania małych bankowy i średnich firm. Interwencjonizm państwowy Prawo pracy Malejąca ingerencja rządów w gospodarkę, postępujące procesy prywatyzacji. Restrykcyjne prawo pracy, możliwe wprowadzenie restrykcji dotyczących innych form zatrudniania. Regulacje podatkowe wymieniane są wśród głównych problemów w prowadzeniu działalności gospodarczej Dobra ocena regulacji prawnych w tym zakresie, a także instytucji zajmujących się ochroną konkurencji i konsumentów (UOKiK 2009). Polska na 41. miejscu na 182 krajów biorąc pod uwagę Corruption Perception Index w 2011 r. (Corruption Perception Index 2012), jednak w gronie 30 państw regionu Europy Zachodniej i Środkowej zajmujemy 28. pozycję (Global Corruption Report 2009). Dane te pokazują, że choć nie znajdujemy się w światowej czołówce pod względem poziomu korupcji, to pozostaje jeszcze wiele do zrobienia na tym polu. Członkostwo w wielu organizacjach międzynarodowych.

3.

3

4.

Prawo podatkowe

3

5.

Ochrona konsumenta

4

6.

Prawo antykorupcyjne

3

7.

Współpraca międzynarodowa Łączna ocena

5 3,57

Źródło: opracowanie własne.

232

Anna Scheibe

Otoczenie ekonomiczne Ogólnie sytuację ekonomiczną w Polsce można ocenić jako dobrą. Choć odczuwamy efekty kryzysu światowego, to na tle innych państw Unii Europejskiej sytuacja w Polsce jest relatywnie dobra. Znaczącym atutem jest utrzymujące się od wielu lat wysokie tempo wzrostu gospodarczego (przekraczające średnie tempo rozwoju krajów Europy Środkowo-Wschodniej) i wysokie miejsce (41) w  rankingu konkurencyjności wg World Economic Forum (Schwab 2012). Wśród pozytywnych czynników wymienić można duży potencjał rozwojowy, względną stabilność ekonomiczną i otwartość gospodarki. Zagrożenie mogą zaś stanowić nieprzewidywalne skutki kryzysu w strefie euro.
Tabela 2. Wpływ czynników ekonomicznych
L.p. Czynnik Krótka charakterystyka Kształtuje się na poziomie 9,64% (dane IMF), jednak w ostatnim czasie jego poziom wzrasta z uwagi na kryzys ekonomiczny. Wskaźnik aktywności zawodowej w 2012 r. wyniósł 56,3% (Mały rocznik statystyczny 2012). Dochód na mieszkańca w Polsce wyniósł w 2011 r. 13,539.8 dolara (IMF) i wykazuje tendencję wzrostową. Poziom inflacji w 2011 r. wynosił 4.26% i od paru lat kształtuje się na względnie ustabilizowanym poziomie. Wymieniane w rankingach konkurencyjności jako główny atut naszego kraju. Według prognoz w 2012 r. tempo wzrostu gospodarczego ma kształtować się na poziomie ok. 2,5%, jednak odczuwalne mogę stać się tu skutki kryzysu, które spowodują spowolnienie tempa wzrostu w najbliższych latach. Pomimo zawirowań, jakie miały miejsce na rynkach światowych w 2011 r., powiedzieć można, że na przestrzeni kilku ostatnich lat Polska cieszy się względną stabilnością w tym zakresie. Ocena

1.

Bezrobocie

4

2.

Poziom dochodów

4

3. 4.

Inflacja Wielkość rynku

4 5

5.

Tempo wzrostu gospodarczego

4

6.

Kursy walut

4

Foresight korporacyjny w firmie sektora IT
L.p. Czynnik 7. Koszty pracy Łączna ocena
Źródło: opracowanie własne.

233

Krótka charakterystyka Nadal relatywnie niskie, z tendencją wzrostową.

Ocena 4 4,17

Czynniki społeczne Dla firm działających w sektorze it wśród czynników społecznych największe znaczenie będzie niewątpliwie miał wzrost znaczenia i stopnia wykorzystania technologii informatycznych w życiu codziennym. Przemiany takie widoczne są już w odniesieniu do pokolenia Y, czyli osób w wieku 14-34 lat, dla których korzystanie z Internetu stało się nieodłącznym elementem dnia codziennego. Rewolucja informacyjna zwiększa siłę przetargową konsumentów i zmienia sposoby funkcjonowania firm. W efekcie wykorzystanie technologii informatycznych i telekomunikacyjnych wywiera wpływ na wszystkie sfery życia.
Tabela 3. Wpływ czynników społecznych
L.p. Czynnik 1. Poziom wykształcenia Krótka charakterystyka 17,5% osób z wyższym wykształceniem, wyraźna tendencja wzrostowa w ciągu ostatnich kilku lat. Relatywnie duża otwartość, jednak problemem w ich rozpowszechnianiu mogą być małe zasoby finansowe firm i konsumentów oraz niski poziom przedsiębiorczości w tym zakresie. Ósme miejsce w Europie pod kątem liczby użytkowników Internetu. Polak spędza w Internecie 24,9 godz./mies. przy średniej europejskiej 28,9 (comScore Media Metrix 2011). Pomimo relatywnie niskich wskaźników, wyraźnie zauważalny jest wzrost zakresu wykorzystania Internetu. Ocena 5

2.

Otwartość na nowe technologie

3

3.

Wykorzystanie technologii komputerowych

3

234

Anna Scheibe
L.p. Czynnik Krótka charakterystyka Problem starzenia się społeczeństwa. Liczba osób w wieku produkcyjnym w 2011 r. wynosiła 24,739 mln osób, jednak w kolejnych latach ma się ona zmniejszyć (GUS 2011). Liczba ludności Polski to 38,58 mln (GUS), co plasuje nas w gronie największych krajów UE. Ocena

4.

Struktura wieku

2

5.

Liczba ludności Łączna ocena

4 3,25

Źródło: opracowanie własne.

Czynniki technologiczne Wśród czynników technicznych największe znaczenie ma szybka cyfryzacja społeczeństwa i próby budowy społeczeństwa informacyjnego. Choć zauważyć można wyraźny wzrost liczby osób posiadających dostęp do Internetu, to jednak problemem pozostaje tu dostęp do szybkich łącz internetowych (Poznański 2010). Niekorzystnym zjawiskiem są także niskie nakłady na badania i rozwój.
Tabela 4. Wpływ czynników technologicznych
L.p. Czynnik Krótka charakterystyka Polska znajduje się w końcówce krajów Europy pod względem nakładów na badania i rozwój (wyniosły ok. 0,65% PKB). Choć następuje systematyczny powolny wzrost w zakresie wysokości nakładów na mieszkańca. Wysoki poziom inwestycji w cyfryzację. Choć w kraju działa wiele dobrych uczelni wyższych, zaledwie 4 zajęły miejsce w rankingach światowych (QS World University Rankings), problem to także niewielka liczba patentów – w 2010 r. Polska zajmowała 31 miejsce na 163 krajów. Ocena

1.

Nakłady na badania i rozwój

1

2.

Rozwój społeczeństwa informacyjnego

3

3.

Zaplecze badawcze

3

Foresight korporacyjny w firmie sektora IT
L.p. Czynnik 4. Tempo postępu technicznego Łączna ocena
Źródło: opracowanie własne.

235

Krótka charakterystyka Nadrabianie zaległości w sferze dostępu do nowych technologii

Ocena 3 2,5

ANALIZA OTOCZENIA KONKURENCYJNEGO PRZEDSIĘBIORSTWA

Metoda punktowej atrakcyjności sektora pozwoliła ocenić sektor it jako atrakcyjny dla przedsiębiorców²³.
Tabela 5. Ocena punktowa atrakcyjności sektora IT (sprzedaż sprzętu, oprogramowania i usług IT) (Gierszewska, Romanowska 1997)
Kryterium Marże zysku - malejące Stopa wzrostu rynku Udziały liderów w rynku – postępująca konsolidacja Pewność zaopatrzenia – łatwy dostęp Ryzyko substytucji - niewielkie Bariery wejścia – niskie Łączna ocena sprzyjającą.
Źródło: opracowanie własne.

Waga 0,4 0,3 0,15 0,05 0,05 0,05

Ocena* 1,5 2,5 2,5 3 3 1

Wartość ważona 0,6 0,75 0,375 0,15 0,15 0,05 2,075

*Ocena w skali trzypunktowej, gdzie 0 oznacza sytuację niekorzystną, 3 – maksymalnie

Przeprowadzona ocena atrakcyjności pozwoliła ocenić warunki konkurowania w sektorze. Do głównych pozytywnych cech zaliczyć tu należy:
²³ Przedstawione badania stanowią jedynie fragment szerszej analizy otoczenia konkurencyjnego, jaka została przeprowadzona w ramach analizy sytuacji firmy.

236

Anna Scheibe

▶ utrzymujące się wysokie tempo wzrostu - w sferze oprogramowania 11,4%, hardware 5,7% (PMR Publications 2012), ▶ wysoki poziom inwestycji w it, ▶ istnienie regionów o dużym potencjale rozwoju it, ▶ popyt restytucyjny, ▶ szybkie tempo postępu technicznego, otwierające możliwości sprzedaży nowych produktów; ▶ planowany wysoki poziom inwestycji dużych przedsiębiorstw w kluczowych branżach (energetyka, telekomunikacja, finansowa) (PMR Publications 2012) ▶ kryzys ekonomiczny, zmuszający firmy do zwiększania efektywności Wśród negatywnych zjawisk wymienić należy: ▶ niższe tempo wzrostu sprzedaży sprzętu komputerowego, ▶ kryzys gospodarczy, zmuszający firmy (szczególnie mśp) do ograniczania wydatków na it, ▶ rosnące nasycenie rynku sprzętem komputerowym, ▶ wydłużenie okresu użytkowania zakupionego sprzętu, ▶ niskie bariery wejścia i malejące marże, ▶ postępujące procesy konsolidacyjne. Ogólnie sektor it ocenić należy jako atrakcyjny i stwarzający duże możliwości rozwoju firmom, które będą potrafiły wykorzystać pojawiające się szanse.
ANALIZA SWOT

Zebrane na wcześniejszym etapie badań informacje pozwoliły na przygotowanie analizy swot²⁴. Przygotowany został on nie tylko na podstawie analizy stanu obecnego, lecz również z uwzględnieniem możliwych zmian zarówno w otoczeniu, jak i samej organizacji, w perspektywie najbliższych 3-5 lat.
²⁴ Ze względu na poufność danych udostępnionych przez firmę, analiza potencjału strategicznego firmy (wykorzystana do opracowania silnych i słabych stron firmy), nie zostanie przedstawiona w niniejszym opracowaniu.

Foresight korporacyjny w firmie sektora IT Tabela 6. Analiza SWOT
Szanse:
1. wysokie tempo wzrostu rynku IT 2. długoterminowy wzrost dochodów konsumentów 3. niepełne nasycenie rynku sprzętem IT (większe w odniesieniu do gospodarstw domowych niż firm) 4. tempo postępu technicznego 5. restytucyjny popyt

237

Zagrożenia:
1. kryzys gospodarczy mogący skutkować niestabilnością rynków walutowych, załamaniem popytu i utrudnieniami w dostępach do źródeł finansowania 2. nacisk na obniżkę marż 3. postępująca konsolidacja rynku 4. spadek płynności finansowej związany z obecną sytuacją rynkową

Silne strony:
1. stabilna pozycja i długa tradycja na rynku 2. grono lojalnych nabywców 3. wysoka jakość obsługi i profesjonalizm 4. lojalna wykwalifikowana kadra, niski współczynnik rotacji 5. szeroka oferta produktów umożliwiająca kompleksową obsługę firm 6. stabilne źródła zaopatrzenia 7. stabilna sytuacja finansowa

Słabe strony:
1. niski udział w rynku 2. słabo rozbudowana sieć dystrybucji 3. mały stopień świadomości marki i brak jasnej strategii jej rozwoju, skutkujący niskim stopniem pozyskania nowych klientów, 4. duży stopień koncentracji w jednym regionie, 5. małe zaangażowanie w sprzedaż produktów i usług o dużej szansie wzrostu w przyszłości

Źródło: opracowanie własne.

Analiza swot wykazała, że w przedsiębiorstwie przeważają mocne strony, a w jego otoczeniu pojawiają się szanse. Sugerowaną strategią mogłaby być strategia agresywnej ekspansji firmy. Firma powinna skupić się na sposobach użycia swych zasobów do wykorzystania szans w szybko rozwijającym się sektorze.
PODSUMOWANIE I WNIOSKI

Przeprowadzona analiza makrootoczenia, sektora oraz wnętrza firmy pozwoliła na stworzenie kilku scenariuszy jej rozwoju. W scenariuszu pozytywnym założono, że firma maksymalne korzysta ze swych silnych stron w celu wykorzystania szans w otoczeniu. Firma posiada duży potencjał rozwojowy, który mogłaby wykorzystać w celu uzyskania maksymalnych korzyści w szybko rozwijającym się sektorze.

238

Anna Scheibe

Optymistyczny scenariusz zakłada, że firma, wykorzystując scenariusze przyszłości, inwestuje w technologie i produkty o największych perspektywach rozwoju, dzięki czemu nieustannie umacnia swą pozycję na szybko rozwijającym się rynku. W scenariuszu pesymistycznym firma podejmuje działania niedostosowane do zmian w otoczeniu. Kryzys gospodarczy przynosi dotkliwe skutki w postaci znaczącego ograniczenia popytu na produkty it, co powoduje znaczące zwolnienie tempa wzrostu całego sektora. Wydaje się jednak, że nawet w sytuacji bardziej dotkliwych skutków kryzysu firma ma szanse przetrwania. Przyszłość zależna będzie od podejmowanych już dziś decyzji strategicznych.
LITERATURA
Badecka I., Skonieczny J., Corporate foresight jako narzędzie badania przyszłości przedsiębiorstwa, h p://www.ptzp.org.pl/files/konferencje/kzz/artyk_ pdf_2009/005_Badecka_Skonieczny.pdf [dostęp 27.10.2010]. comScore Media Metrix Corruption Perceptions Index 2011, h p://archive.transparency.org/publications/ publications/other/corruption_perceptions_index_2011 [dostęp 27.10.12]. Foresight technologiczny. Podręcznik, Tom 2: Foresight technologiczny w praktyce, h p://www.parp.gov.pl/index/more/2059, [dostęp 27.10.2012]. Foresight technologiczny przemysłu, Insight 2030, Streszczenie, analizy końcowe (2011), Warszawa h p://www.mg.gov.pl/files/upload/15048/Steszczenie%20 analizy%20ko%C5%84cowej.pdf. p:// p.cordis.europa.eu/pub/foresight/docs/st_corporate_foresight_040109.pdf. Gierszewska G., Romanowska M., Analiza strategiczna przedsiębiorstwa (1997), pwe, Warszawa. Global Corruption Report 2009, h p://archive.transparency.org/publications/gcr/ gcr_2009 [dostęp 27.10.12]. Główny Urząd Statystyczny: Ludność – bilans opracowany w oparciu o wyniki NSP 2011: 31.12.2011 r., h p://www.stat.gov.pl/gus/5840_13399_plk_html.htm [dostęp 27.10.12]. http://www.comscore.com/Insights/Press_Releases/2011/7/comScore_ Releases_Overview_of_European_Internet_Usage_for_May_2011. imf, h p://www.imf.org/external/pubs/ /weo/2012/01/weodata/index.aspx [dostęp 27.10.12]. Mały rocznik statystyczny Polski 2012, h p://www.stat.gov.pl/gus/5840_737_plk_ html.htm.

Foresight korporacyjny w firmie sektora IT
Matusiak K., Kuciński J., Gryzik A., (red.), Foresight kadr nowoczesnej gospodarki, Warszawa 2009, www.parp.gov.pl/files/74/81/305/5266.pdf, [dostęp 27.10.12]. Müller A. W. (2008), Strategic Foresight – Prozesse strategischer Trend- und Zukunftsforschung in Unternehmen, Zürich, za: Safin K., Foresight strategiczny jako narzędzie kształtowania przyszłości, h p://www.qol.ue.wroc.pl/p/_/65/ foresight_strategiczny_jako_narzedzie.pdf, [dostęp: 27.10.2012]. Pielesiek K., Światowe Forum Ekonomiczne o 10 najbardziej obiecujących technologiach roku 2012, h p://technologie.gazeta.pl/internet/1,104530,11170986,Swiatowe_Forum_Ekonomiczne_o_10_najbardziej_obiecujacych.html. pmr Publications, Overview and structure of the IT market in Poland, September 2012. Poznański P. (2010), Trudno o dostęp, niskie prędkości. Internet w Polsce wciąż luksusem, h p://wyborcza.biz/biznes/1,101562,8532658,Trudno_o_dostep__ niskie_predkosci__Internet_w_Polsce.html [dostęp 27.10.21]. QS World University Rankings, h p://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2012. Schwab K. (2012), The Global Competitiveness Report, h p://www3.weforum.org/ docs/wef_GlobalCompetitivenessReport_2012-13.pdf. uokiK (2009) Raport: Znajomość prawa o ochronie konkurencji i zasad przydzielania pomocy publicznej wśród polskich przedsiębiorców, www.uokik.gov.pl/download. php?id=198, [dostęp 27.10.12]. Wyniki Narodowego Programu Foresight, Polska 2020 (2009), Warszawa, http://foresight.polska2020.pl/export/sites/foresight/pl/news/files/ Wyniki_npf-Polska_2020.pdf, [dostęp 27.10.12].

239