You are on page 1of 3

Metafora – Wikipedia, wolna encyklopedia

http://pl.wikipedia.org/wiki/Metafora

Metafora
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Metafora (gr. µεταφορά), inaczej przenośnia – językowy środek stylistyczny, w którym obce znaczeniowo wyrazy są ze sobą składniowo zestawione, tworząc związek frazeologiczny o innym znaczeniu niż dosłowny sens wyrazów np. "od ust sobie odejmę", lub "podzielę się z wami wiadomością". "Metafory i analogie, poprzez zestawienie razem różnych kontekstów, prowadzą do powstawania nowych sposobów patrzenia. Prawie wszystko to, co wiemy, łącznie z poważną nauką, opiera się na metaforze. I dlatego nasza wiedza nie jest absolutna" – profesor Joseph Weizenbaum[1]. Ponieważ metafory pojawiają się w różnych rodzajach wypowiedzi, dzieli się je na metafory poetyckie i metafory potoczne, zwane też językowymi. Różni je stopień konwencjonalności – metafory potoczne są wielokrotnie powtarzanymi zestawieniami słownymi, których znaczenie jest powszechnie rozumiane przez użytkowników języka. Natomiast metafory poetyckie powstają na skutek indywidualnych zabiegów twórczych, mają za cel zaskakiwać albo zachwycać odbiorcę. Jednakże granice między metaforami językowymi a poetyckimi są płynne: wszakże te pierwsze pojawiają się również w indywidualnych powiedzeniach, dowcipach. Z kolei metafory występujące w poezji mogą mieć charakter skonwencjonalizowany, banalny i być tym samym pozbawione pierwiastka twórczego. Używane powszechnie w mowie potocznej metafory poetyckie z czasem zasilają zasób związków frazeologicznych danego języka. Pojęciem dopełniającym jest metonimia. Dualizm metafora-metonimia po raz pierwszy został zaproponowany przez neuropsychologa Romana Jakobsona w 1957 roku, a w tak ogólnym znaczeniu spopularyzowany przez antropologa Claude'a Lévi-Straussa. Zdaniem socjologa Garetha Morgana postrzeganie świata społecznego odbywa się właśnie przede wszystkim przy użyciu metafor, a także sensemakingu.

Spis treści
1 Metafora w ujęciu kognitywnym 1.1 Domeny pojęciowe 1.2 Funkcja metafor 1.3 Zastosowanie teorii 2 Zobacz też 3 Przypisy 4 Bibliografia

Metafora w ujęciu kognitywnym
W roku 1980 George Lakoff wraz z Markiem Johnsonem opublikowali pierwsze wydanie swojej książki Metafory w naszym życiu, w którym ustanawiają metaforę w centrum międzyludzkiej komunikacji, odrzucając tym samym generatywistyczne teorie Noama Chomskiego oraz językoznawczy strukturalizm, które marginalizowały wyrażenia metaforyczne.

Domeny pojęciowe

1z3

2011-04-11 15:14

W ten sposób X rozumiana jest jako Y. użytkownik ma tym samym do wyboru konwencjonalne zwroty metaforyczne typu 'przebita opona kosztowała mnie godzinę'. Metodologia kognitywnej teorii metafory polega na "rekonstrukcji" metafor pojęciowych z dostępnego materiału językowego. co oznacza. takie jak MIŁOŚĆ lub wspomniany CZAS. Przy czym naczelna teza tej teorii głosi. że projekcja metaforyczna ma tylko jeden kierunek.Metafora – Wikipedia. funkcjonalny aspekt metafory kryje się w jej potencjale kreatywnym. a nie tylko w języku. że – na przykładzie metafory pojęciowej CZAS TO PIENIADZ – oferuje bogate i różnorodne możliwości konceptualizacji abstrakcyjnej domeny docelowej. ale też może tworzyć nieskończoną liczbę nowych metafor (z czego skwapliwie korzystają poeci). uważa się zatem. "teza o jednokierunkowości". gdzie obok typowych przypadków jednokierunkowego rzutowania (nazywanych "single-scope blends"[4]) omawia się wiele innych. w których kierunkowość ta jest wyraźnie mniej zarysowana bądź nieobecna (n. 2z3 2011-04-11 15:14 . ale nie na odwrót[3]. Odłóż trochę czasu na grę w pingponga[6]. która nie wyklucza wyjątków. że abstrakcyjne domeny docelowe (X) są z reguły łączone z konkretniejszymi i poznawalnymi zmysłowo domenami źródłowymi (Y): "Metafory wyłaniają się z naszych jasno określonych i konkretnych doświadczeń. Ta przebita opona kosztowała mnie godzinę. Zaczyna brakować ci czasu. a więc jakich językowych realizacji doczeka się sama metafora. traktowana jako zjawisko pojęciowe. Funkcja metafor Zgodnie z duchem kognitywizmu to metaforom przypadają funkcje ułatwiające poznanie(kognicję). Ta tzw. Zainwestowałem w nią dużo czasu. z których jedna (X) funkcjonuje jako domena docelowa. Inny. że ludzki system pojęciowy jest w dużym stopniu systemem wzajemnie powiązanych analogii. Do obszaru myślenia abstrakcyjnego należą przy tym nie tylko teoretyczne konstrukty naukowe oraz metafizyczne idee. Jest to reguła. pozwalając nam tworzyć pojęcia tak abstrakcyjne i złożone jak argumentowanie"[2]. Jedną z cech teorii kognitywnej. traktowana jest przez swoich twórców jako pewna tendencja lub preferencja do pojmowania pojęć mniej konkretnych za pomocą pojęć bardziej konkretnych.org/wiki/Metafora W 1987 roku Lakoff wprowadza pojęcie "domen pojęciowych": metafory pojęciowe powstają jako skutek systematycznego powiązania dwóch różnych domen pojęciowych. zaś druga jako domena źródłowa (Y) metaforycznego rzutowania. Właściwa projekcja metaforyczna zachodzi więc na płaszczyźnie pojęciowej pomiędzy dwiema domenami pojęciowymi i znajduje swój wyraz w języku w różnych konwencjonalnych zwrotach. Jedna z uczennic Lakoffa. Musisz oszczędzać czas. jaką w tym przypadku jest PIENIĄDZ. w odróżnieniu od innych teorii metafory. Nie mam czasu do stracenia. co w konsekwencji prowadzi do wniosku. Zastosowanie teorii Terminem wspólnym dla całego kognitywizmu jest metafora. ogłoszona w 1980 roku. ale również codzienne pojęcia. "double-scope blends"[5]). została porzucona w ujęciu metafory kognitywnej w teorii amalgamacji pojęciowej (conceptual blending).wikipedia. To urządzenie zaoszczędzi ci wiele godzin. Od użytkownika języka zależy które z możliwości zostaną wykorzystane. co czyni domenę pojęciową dostępną poznawczo. wolna encyklopedia http://pl. Eve Sweetser pisze o tym tak: "Rzutowania są jednokierunkowe: doświadczenie fizyczne jest źródłem słownictwa dla opisu naszych stanów psychologicznych. Oto przykład metafory pojęciowej CZAS TO PIENIĄDZ: CZAS TO PIENIĄDZ Tracisz mój czas. Lakoff widzi sens metafory w rozumieniu i doświadczeniu jednej rzeczy w kategoriach innej. poprzez odwołanie się do innego obszaru doświadczenia.p. jest nieodwracalna relacja elementów X i Y. które wyraża się przede wszystkim w sposobie myślenia i działania.

na tych samych warunkach.wikipedia. Giles i Turner. Zobacz też Metafora akwatyczna Alegoria Figura retoryczna Metonimia Symbol Lingwistyka kognitywna Przypisy 1. 28 stycznia 2008. s. s. T.131-135 6. ↑ Joseph Weizenbaum. 2. językoznawstwo kognitywne stworzyło aparat teoretyczny pozwalający na analizę języka jako sposobu wyrażania treści pojęciowych. z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń. 29. Warszawa 1988. Krzeszowski. Warszawa 1988 Źródło „http://pl. Moglibyśmy mieć raj. P. 30 Bibliografia Jäkel Olaf. ↑ Fauconnier. Metafory w naszym życiu. tłumaczenie T. ↑ Cyt za: Lakoff George. pozwoliło spojrzeć z nieco innej perspektywy na trudne obszary językoznawstwa – język wartości czy też metaforę poetycką i potoczną. Krzeszowski. i stosować metody językoznawstwa kognitywnego do badania warstwy językowej dzieła literackiego lub filmowego. P. tłumaczenie T. wyd. Mark. The Way We Think: Conceptual blending and the mind's hidden complexities. Warszawa 1988 George Lakoff.126-131 5. Krzeszowski. 3. 4.org/wiki/Metafora Korzystając z osiągnięć psychologii. tłumaczenie T. P. s. ↑ Lakoff George. tłumaczenie T. Basic Books. Krzeszowski. Giles i Turner. Metafory w naszym życiu. Mark. s. Johnson Mark Metafory w naszym życiu.wikipedia. Nowy Jork 2002. Forum. P. Nowy Jork 2002. Szerokie rozumienie metafory sprawia. The Way We Think: Conceptual blending and the mind's hidden complexities. Warszawa 1988. wyd. Basic Books. Metafory w abstrakcyjnych domenach dyskursu. Tłum. 3z3 2011-04-11 15:14 . P. Ma to ogromne znaczenie dla analizy literackiej i dla teorii przekładu. Krzeszowski. Mark Johnson. s. Johnson Mark. Tekst udostępniany na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa. wolna encyklopedia http://pl. Zobacz szczegółowe informacje o warunkach korzystania. ↑ Fauconnier. Metafory w abstrakcyjnych domenach dyskursu. 31 mar 2011. że możemy mówić również o metaforycznym działaniu czy obrazie.Metafora – Wikipedia. 132 ↑ Jäkel Olaf. chociaż proponowane przez kognitywistów pojmowanie języka i komunikacji nie zaowocowało jeszcze na większą skalę w nauce o literaturze. Warszawa 1988.org/wiki/Metafora” Kategorie: Metafory • Programowanie neurolingwistyczne • Semantyka Tę stronę ostatnio zmodyfikowano 07:57.