Metafora – Wikipedia, wolna encyklopedia

http://pl.wikipedia.org/wiki/Metafora

Metafora
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Metafora (gr. µεταφορά), inaczej przenośnia – językowy środek stylistyczny, w którym obce znaczeniowo wyrazy są ze sobą składniowo zestawione, tworząc związek frazeologiczny o innym znaczeniu niż dosłowny sens wyrazów np. "od ust sobie odejmę", lub "podzielę się z wami wiadomością". "Metafory i analogie, poprzez zestawienie razem różnych kontekstów, prowadzą do powstawania nowych sposobów patrzenia. Prawie wszystko to, co wiemy, łącznie z poważną nauką, opiera się na metaforze. I dlatego nasza wiedza nie jest absolutna" – profesor Joseph Weizenbaum[1]. Ponieważ metafory pojawiają się w różnych rodzajach wypowiedzi, dzieli się je na metafory poetyckie i metafory potoczne, zwane też językowymi. Różni je stopień konwencjonalności – metafory potoczne są wielokrotnie powtarzanymi zestawieniami słownymi, których znaczenie jest powszechnie rozumiane przez użytkowników języka. Natomiast metafory poetyckie powstają na skutek indywidualnych zabiegów twórczych, mają za cel zaskakiwać albo zachwycać odbiorcę. Jednakże granice między metaforami językowymi a poetyckimi są płynne: wszakże te pierwsze pojawiają się również w indywidualnych powiedzeniach, dowcipach. Z kolei metafory występujące w poezji mogą mieć charakter skonwencjonalizowany, banalny i być tym samym pozbawione pierwiastka twórczego. Używane powszechnie w mowie potocznej metafory poetyckie z czasem zasilają zasób związków frazeologicznych danego języka. Pojęciem dopełniającym jest metonimia. Dualizm metafora-metonimia po raz pierwszy został zaproponowany przez neuropsychologa Romana Jakobsona w 1957 roku, a w tak ogólnym znaczeniu spopularyzowany przez antropologa Claude'a Lévi-Straussa. Zdaniem socjologa Garetha Morgana postrzeganie świata społecznego odbywa się właśnie przede wszystkim przy użyciu metafor, a także sensemakingu.

Spis treści
1 Metafora w ujęciu kognitywnym 1.1 Domeny pojęciowe 1.2 Funkcja metafor 1.3 Zastosowanie teorii 2 Zobacz też 3 Przypisy 4 Bibliografia

Metafora w ujęciu kognitywnym
W roku 1980 George Lakoff wraz z Markiem Johnsonem opublikowali pierwsze wydanie swojej książki Metafory w naszym życiu, w którym ustanawiają metaforę w centrum międzyludzkiej komunikacji, odrzucając tym samym generatywistyczne teorie Noama Chomskiego oraz językoznawczy strukturalizm, które marginalizowały wyrażenia metaforyczne.

Domeny pojęciowe

1z3

2011-04-11 15:14

ale też może tworzyć nieskończoną liczbę nowych metafor (z czego skwapliwie korzystają poeci). Ta przebita opona kosztowała mnie godzinę. Jest to reguła. gdzie obok typowych przypadków jednokierunkowego rzutowania (nazywanych "single-scope blends"[4]) omawia się wiele innych. "double-scope blends"[5]). jest nieodwracalna relacja elementów X i Y. że – na przykładzie metafory pojęciowej CZAS TO PIENIADZ – oferuje bogate i różnorodne możliwości konceptualizacji abstrakcyjnej domeny docelowej. że projekcja metaforyczna ma tylko jeden kierunek.p. Ta tzw. która nie wyklucza wyjątków. Przy czym naczelna teza tej teorii głosi. w których kierunkowość ta jest wyraźnie mniej zarysowana bądź nieobecna (n. Jedna z uczennic Lakoffa. Metodologia kognitywnej teorii metafory polega na "rekonstrukcji" metafor pojęciowych z dostępnego materiału językowego. a nie tylko w języku. Eve Sweetser pisze o tym tak: "Rzutowania są jednokierunkowe: doświadczenie fizyczne jest źródłem słownictwa dla opisu naszych stanów psychologicznych. wolna encyklopedia http://pl. użytkownik ma tym samym do wyboru konwencjonalne zwroty metaforyczne typu 'przebita opona kosztowała mnie godzinę'. funkcjonalny aspekt metafory kryje się w jej potencjale kreatywnym. Zaczyna brakować ci czasu. Zainwestowałem w nią dużo czasu. W ten sposób X rozumiana jest jako Y. Od użytkownika języka zależy które z możliwości zostaną wykorzystane. zaś druga jako domena źródłowa (Y) metaforycznego rzutowania. "teza o jednokierunkowości". takie jak MIŁOŚĆ lub wspomniany CZAS. że ludzki system pojęciowy jest w dużym stopniu systemem wzajemnie powiązanych analogii. co czyni domenę pojęciową dostępną poznawczo. ale również codzienne pojęcia. co w konsekwencji prowadzi do wniosku. a więc jakich językowych realizacji doczeka się sama metafora. poprzez odwołanie się do innego obszaru doświadczenia.org/wiki/Metafora W 1987 roku Lakoff wprowadza pojęcie "domen pojęciowych": metafory pojęciowe powstają jako skutek systematycznego powiązania dwóch różnych domen pojęciowych. traktowana jako zjawisko pojęciowe. 2z3 2011-04-11 15:14 . które wyraża się przede wszystkim w sposobie myślenia i działania. Lakoff widzi sens metafory w rozumieniu i doświadczeniu jednej rzeczy w kategoriach innej. pozwalając nam tworzyć pojęcia tak abstrakcyjne i złożone jak argumentowanie"[2]. Nie mam czasu do stracenia. Właściwa projekcja metaforyczna zachodzi więc na płaszczyźnie pojęciowej pomiędzy dwiema domenami pojęciowymi i znajduje swój wyraz w języku w różnych konwencjonalnych zwrotach. z których jedna (X) funkcjonuje jako domena docelowa. w odróżnieniu od innych teorii metafory. co oznacza. traktowana jest przez swoich twórców jako pewna tendencja lub preferencja do pojmowania pojęć mniej konkretnych za pomocą pojęć bardziej konkretnych. Do obszaru myślenia abstrakcyjnego należą przy tym nie tylko teoretyczne konstrukty naukowe oraz metafizyczne idee. Jedną z cech teorii kognitywnej.wikipedia. Zastosowanie teorii Terminem wspólnym dla całego kognitywizmu jest metafora. Inny. Funkcja metafor Zgodnie z duchem kognitywizmu to metaforom przypadają funkcje ułatwiające poznanie(kognicję). Odłóż trochę czasu na grę w pingponga[6]. że abstrakcyjne domeny docelowe (X) są z reguły łączone z konkretniejszymi i poznawalnymi zmysłowo domenami źródłowymi (Y): "Metafory wyłaniają się z naszych jasno określonych i konkretnych doświadczeń.Metafora – Wikipedia. została porzucona w ujęciu metafory kognitywnej w teorii amalgamacji pojęciowej (conceptual blending). ale nie na odwrót[3]. uważa się zatem. ogłoszona w 1980 roku. Oto przykład metafory pojęciowej CZAS TO PIENIĄDZ: CZAS TO PIENIĄDZ Tracisz mój czas. Musisz oszczędzać czas. jaką w tym przypadku jest PIENIĄDZ. To urządzenie zaoszczędzi ci wiele godzin.

Zobacz szczegółowe informacje o warunkach korzystania. P. Giles i Turner. s. Giles i Turner. P. Krzeszowski. P. s. ↑ Joseph Weizenbaum. 29. Metafory w abstrakcyjnych domenach dyskursu. Krzeszowski. 31 mar 2011. tłumaczenie T. Mark. wyd. The Way We Think: Conceptual blending and the mind's hidden complexities.wikipedia. wyd. z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń.org/wiki/Metafora Korzystając z osiągnięć psychologii. Warszawa 1988. The Way We Think: Conceptual blending and the mind's hidden complexities. 30 Bibliografia Jäkel Olaf. tłumaczenie T.126-131 5. Tekst udostępniany na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa. Metafory w naszym życiu.wikipedia. Nowy Jork 2002. Forum. Nowy Jork 2002. Moglibyśmy mieć raj. i stosować metody językoznawstwa kognitywnego do badania warstwy językowej dzieła literackiego lub filmowego. Tłum. Krzeszowski. 3. P. P. ↑ Cyt za: Lakoff George. językoznawstwo kognitywne stworzyło aparat teoretyczny pozwalający na analizę języka jako sposobu wyrażania treści pojęciowych.131-135 6. Metafory w abstrakcyjnych domenach dyskursu. Ma to ogromne znaczenie dla analizy literackiej i dla teorii przekładu. Warszawa 1988 George Lakoff. Metafory w naszym życiu. tłumaczenie T. Krzeszowski. na tych samych warunkach. Johnson Mark Metafory w naszym życiu. Szerokie rozumienie metafory sprawia. s. ↑ Fauconnier. 3z3 2011-04-11 15:14 . Mark. chociaż proponowane przez kognitywistów pojmowanie języka i komunikacji nie zaowocowało jeszcze na większą skalę w nauce o literaturze.Metafora – Wikipedia. Mark Johnson.org/wiki/Metafora” Kategorie: Metafory • Programowanie neurolingwistyczne • Semantyka Tę stronę ostatnio zmodyfikowano 07:57. ↑ Lakoff George. s. Warszawa 1988. tłumaczenie T. 2. Johnson Mark. 132 ↑ Jäkel Olaf. że możemy mówić również o metaforycznym działaniu czy obrazie. wolna encyklopedia http://pl. Krzeszowski. 28 stycznia 2008. Warszawa 1988. Basic Books. s. Zobacz też Metafora akwatyczna Alegoria Figura retoryczna Metonimia Symbol Lingwistyka kognitywna Przypisy 1. ↑ Fauconnier. 4. Warszawa 1988 Źródło „http://pl. pozwoliło spojrzeć z nieco innej perspektywy na trudne obszary językoznawstwa – język wartości czy też metaforę poetycką i potoczną. T. Basic Books.