„Metafory w naszym życiu” George Lakoff, Mark Johnson

wykład dr A. Chrupały 23.03.2007

„System pojęć, którymi się posługujemy, jest w istocie metaforyczny” => większość pojęć to pojęcia metaforyczne KONCEPTUALIZATOR doświadczenia pojęcia (kategorie) myśli forma pojęcia językowe
referencja

znaczenie

„Widzimy rzeczy nie takimi, jakie są w obiektywnej rzeczywistości, ale takimi, jakie jawią się w naszym doświadczeniu.” => tak o nich myślimy => tak je rozumiemy => tak je rozumiemy => TAK O NICH MÓWIMY Istotą metafory jest rozumienie i doświadczanie pewnych rzeczy w terminach innych rzeczy (rzecz w sensie filozoficznym) Przykład metafory: „argumentowanie to wojna” (o argumentowaniu mówimy w terminach wojny) - w świadomości człowieka argumentowanie wygląda tak jak wojna; jest to widoczne w języku - sytuacja wojny: co najmniej 2 przeciwników, bezpośrednie spotkanie, wystąpienie konfliktu, cel: obydwie strony chcą wygrać, obydwie wykonują działania zmierzające do pokonania przeciwnika - sytuacja argumentowania: spotkanie dwóch ludzi, jedna strona próbuje przekonać drugą do swoich racji, wystąpienie konfliktu, są również pewne ofiary - o pewnych rzeczach, które wymykają się z naszego bezpośredniego doświadczenia, myślimy i mówimy w terminach innych rzeczy, np. bronić swoich argumentów, bronić swojej pozycji, atakować kogoś, wygrać z kimś, zbijać argumenty, argumenty nie trafiają, zburzyć argumentację, zewrzeć szeregi, walczyć za wspólną sprawę , itd. – Pokazują to wyrażenia językowe (tak doświadczamy i myślimy o argumentowaniu) - „argumentowanie to wojna” to przykład METAFORY STRUKTURALNEJ (gesztalt jednego pojęcia nakłada się na gesztalt drugiego pojęcia) Jak wygląda gesztalt dla zdarzeń? (np. zdarzenie: zakupy)  zdarzenia mają jakichś uczestników (klient, sprzedawca, produkt, cena)  obecność statusu, celu (cel: transakcja, status: sprzedawca dyktuje cenę)  stereotypowe etapy zdarzenia, związki przyczynowo-skutkowe między etapami (rozglądanie się, wkładanie do torby, zapłata) METAFORA STRUKTURALNA: STRUKTURA JEDNEGO POJĘCIA NAKŁADA SIĘ NA STRUKTURĘ INNEGO POJĘCIA - metafora pozwala jedne elementy uwypuklić, a inne ukrywać ( np. ci sami ludzie w sporze są przeciwnikami, ale w innej sytuacji – np. zagrożenia dla rodziny – staną w jednym szeregu ) => nakładanie się gesztaltu nie jest dokładne - istnieją metafory mocno i słabo zakorzenione w języku „teorie to budynki”: obalić teorię, zburzyć teorię, zbudować teorię, umacniać, runąć, chwiejne teorie, fundamenty tezy, mocna teza Obiekty postrzegamy całościowo, ale dostrzegamy cztery wymiary: PERCEPCYJNY – czy postrzegamy MOTORYCZNY – patrząc widzimy, czy się rusza, czy nie FUNKCJONALNY – do czego służy obiekt INTENCJONALNY – co można z obiektem zrobić

1

być przybitym. zostało Ci jeszcze trochę czasu? (są aspekty. poświęcić komuś czas. pozbierać myśli. METAFORA PRZEWODU składa się z trzech części: wyobrażenia (znaczenia) to przedmioty wyrażenia językowe to pojemniki komunikacja to przesyłanie Traktujemy słowa jako pojemniki. w które wkładamy znaczenia.: puste słowa. METAFORY ORIENTACYJNE .cały system pojęć nadaje strukturę innemu systemowi . popaść w depresję. gotować się ze złości. być w siódmym niebie.„Czas to pieniądz”(czas to środek o ograniczonej ilości. to artykuł wartościowy): marnować czyjś cenny czas. stracić przytomność. podać przykład. choroba go powaliła. dawać kumuś radę. włącz myślenie.: „świadomy = w górę.„Umysł to maszyna”: mieć ograniczony umysł. . być w skowronkach. . np.np. zaoszczędzić trochę czasu. sprawny umysł. ponosić klęskę . 2 .: „życie = w górę. zejść . załamać się. dodać skrzydeł. które ta metafora ukrywa). itd.„Umysł to coś kruchego”: krucha psychika. o być w dołku. poukładać myśli w głowie. przegrzać się. stracić czas. podsuwać pomysły. nieszczęśliwy = w dół” o skakać z radości. śmierć = w dół” o zejście. zyskać na czasie. odliczać czas. być rozanielonym.Innym przykładem metafory strukturalnej jest metafora przewodu. ktoś jest zdruzgotany. podgrzewanie atmosfery. .: „szczęśliwy = w górę.„Emocje to ciecz w pojemniku”: pękać ze złości. kosztowało mnie to godzinę. paruje z uszu. zamykamy i przesyłamy innej osobie. odnosić zwycięstwo. nieświadomy = w dół” o wpaść w trans.związek z orientacją przestrzenną . inne przykłady: . przekazać parę słów. poprzewracało się w głowie. otchłań smutku. w jednym słowie zawrzeć cały sens. rozbić kogoś psychicznie.np. oczyścić umysł (żeby lepiej działał).np. wyłączyć się na chwilę. chłodny nastrój. ubrać w słowa..