„Metafory w naszym życiu” George Lakoff, Mark Johnson

wykład dr A. Chrupały 23.03.2007

„System pojęć, którymi się posługujemy, jest w istocie metaforyczny” => większość pojęć to pojęcia metaforyczne KONCEPTUALIZATOR doświadczenia pojęcia (kategorie) myśli forma pojęcia językowe
referencja

znaczenie

„Widzimy rzeczy nie takimi, jakie są w obiektywnej rzeczywistości, ale takimi, jakie jawią się w naszym doświadczeniu.” => tak o nich myślimy => tak je rozumiemy => tak je rozumiemy => TAK O NICH MÓWIMY Istotą metafory jest rozumienie i doświadczanie pewnych rzeczy w terminach innych rzeczy (rzecz w sensie filozoficznym) Przykład metafory: „argumentowanie to wojna” (o argumentowaniu mówimy w terminach wojny) - w świadomości człowieka argumentowanie wygląda tak jak wojna; jest to widoczne w języku - sytuacja wojny: co najmniej 2 przeciwników, bezpośrednie spotkanie, wystąpienie konfliktu, cel: obydwie strony chcą wygrać, obydwie wykonują działania zmierzające do pokonania przeciwnika - sytuacja argumentowania: spotkanie dwóch ludzi, jedna strona próbuje przekonać drugą do swoich racji, wystąpienie konfliktu, są również pewne ofiary - o pewnych rzeczach, które wymykają się z naszego bezpośredniego doświadczenia, myślimy i mówimy w terminach innych rzeczy, np. bronić swoich argumentów, bronić swojej pozycji, atakować kogoś, wygrać z kimś, zbijać argumenty, argumenty nie trafiają, zburzyć argumentację, zewrzeć szeregi, walczyć za wspólną sprawę , itd. – Pokazują to wyrażenia językowe (tak doświadczamy i myślimy o argumentowaniu) - „argumentowanie to wojna” to przykład METAFORY STRUKTURALNEJ (gesztalt jednego pojęcia nakłada się na gesztalt drugiego pojęcia) Jak wygląda gesztalt dla zdarzeń? (np. zdarzenie: zakupy)  zdarzenia mają jakichś uczestników (klient, sprzedawca, produkt, cena)  obecność statusu, celu (cel: transakcja, status: sprzedawca dyktuje cenę)  stereotypowe etapy zdarzenia, związki przyczynowo-skutkowe między etapami (rozglądanie się, wkładanie do torby, zapłata) METAFORA STRUKTURALNA: STRUKTURA JEDNEGO POJĘCIA NAKŁADA SIĘ NA STRUKTURĘ INNEGO POJĘCIA - metafora pozwala jedne elementy uwypuklić, a inne ukrywać ( np. ci sami ludzie w sporze są przeciwnikami, ale w innej sytuacji – np. zagrożenia dla rodziny – staną w jednym szeregu ) => nakładanie się gesztaltu nie jest dokładne - istnieją metafory mocno i słabo zakorzenione w języku „teorie to budynki”: obalić teorię, zburzyć teorię, zbudować teorię, umacniać, runąć, chwiejne teorie, fundamenty tezy, mocna teza Obiekty postrzegamy całościowo, ale dostrzegamy cztery wymiary: PERCEPCYJNY – czy postrzegamy MOTORYCZNY – patrząc widzimy, czy się rusza, czy nie FUNKCJONALNY – do czego służy obiekt INTENCJONALNY – co można z obiektem zrobić

1

o być w dołku. odnosić zwycięstwo. popaść w depresję. . podgrzewanie atmosfery.„Umysł to maszyna”: mieć ograniczony umysł. dodać skrzydeł.np. chłodny nastrój. być w siódmym niebie. otchłań smutku. w które wkładamy znaczenia. to artykuł wartościowy): marnować czyjś cenny czas. zejść .„Umysł to coś kruchego”: krucha psychika. oczyścić umysł (żeby lepiej działał). inne przykłady: .: „szczęśliwy = w górę.np. ubrać w słowa. sprawny umysł.. stracić przytomność.„Czas to pieniądz”(czas to środek o ograniczonej ilości.„Emocje to ciecz w pojemniku”: pękać ze złości. paruje z uszu. itd. ponosić klęskę . śmierć = w dół” o zejście. zaoszczędzić trochę czasu. np. być przybitym. które ta metafora ukrywa). dawać kumuś radę. poświęcić komuś czas. odliczać czas. nieszczęśliwy = w dół” o skakać z radości. być rozanielonym. rozbić kogoś psychicznie. w jednym słowie zawrzeć cały sens. 2 .Innym przykładem metafory strukturalnej jest metafora przewodu. kosztowało mnie to godzinę.: „świadomy = w górę. METAFORA PRZEWODU składa się z trzech części: wyobrażenia (znaczenia) to przedmioty wyrażenia językowe to pojemniki komunikacja to przesyłanie Traktujemy słowa jako pojemniki. zyskać na czasie. poprzewracało się w głowie.np. .związek z orientacją przestrzenną . choroba go powaliła. nieświadomy = w dół” o wpaść w trans.: puste słowa. ktoś jest zdruzgotany.cały system pojęć nadaje strukturę innemu systemowi . być w skowronkach. zostało Ci jeszcze trochę czasu? (są aspekty. przegrzać się. pozbierać myśli. stracić czas. gotować się ze złości. włącz myślenie.: „życie = w górę. podać przykład. wyłączyć się na chwilę. podsuwać pomysły. przekazać parę słów. . METAFORY ORIENTACYJNE . zamykamy i przesyłamy innej osobie. poukładać myśli w głowie. załamać się.