„Metafory w naszym życiu” George Lakoff, Mark Johnson

wykład dr A. Chrupały 23.03.2007

„System pojęć, którymi się posługujemy, jest w istocie metaforyczny” => większość pojęć to pojęcia metaforyczne KONCEPTUALIZATOR doświadczenia pojęcia (kategorie) myśli forma pojęcia językowe
referencja

znaczenie

„Widzimy rzeczy nie takimi, jakie są w obiektywnej rzeczywistości, ale takimi, jakie jawią się w naszym doświadczeniu.” => tak o nich myślimy => tak je rozumiemy => tak je rozumiemy => TAK O NICH MÓWIMY Istotą metafory jest rozumienie i doświadczanie pewnych rzeczy w terminach innych rzeczy (rzecz w sensie filozoficznym) Przykład metafory: „argumentowanie to wojna” (o argumentowaniu mówimy w terminach wojny) - w świadomości człowieka argumentowanie wygląda tak jak wojna; jest to widoczne w języku - sytuacja wojny: co najmniej 2 przeciwników, bezpośrednie spotkanie, wystąpienie konfliktu, cel: obydwie strony chcą wygrać, obydwie wykonują działania zmierzające do pokonania przeciwnika - sytuacja argumentowania: spotkanie dwóch ludzi, jedna strona próbuje przekonać drugą do swoich racji, wystąpienie konfliktu, są również pewne ofiary - o pewnych rzeczach, które wymykają się z naszego bezpośredniego doświadczenia, myślimy i mówimy w terminach innych rzeczy, np. bronić swoich argumentów, bronić swojej pozycji, atakować kogoś, wygrać z kimś, zbijać argumenty, argumenty nie trafiają, zburzyć argumentację, zewrzeć szeregi, walczyć za wspólną sprawę , itd. – Pokazują to wyrażenia językowe (tak doświadczamy i myślimy o argumentowaniu) - „argumentowanie to wojna” to przykład METAFORY STRUKTURALNEJ (gesztalt jednego pojęcia nakłada się na gesztalt drugiego pojęcia) Jak wygląda gesztalt dla zdarzeń? (np. zdarzenie: zakupy)  zdarzenia mają jakichś uczestników (klient, sprzedawca, produkt, cena)  obecność statusu, celu (cel: transakcja, status: sprzedawca dyktuje cenę)  stereotypowe etapy zdarzenia, związki przyczynowo-skutkowe między etapami (rozglądanie się, wkładanie do torby, zapłata) METAFORA STRUKTURALNA: STRUKTURA JEDNEGO POJĘCIA NAKŁADA SIĘ NA STRUKTURĘ INNEGO POJĘCIA - metafora pozwala jedne elementy uwypuklić, a inne ukrywać ( np. ci sami ludzie w sporze są przeciwnikami, ale w innej sytuacji – np. zagrożenia dla rodziny – staną w jednym szeregu ) => nakładanie się gesztaltu nie jest dokładne - istnieją metafory mocno i słabo zakorzenione w języku „teorie to budynki”: obalić teorię, zburzyć teorię, zbudować teorię, umacniać, runąć, chwiejne teorie, fundamenty tezy, mocna teza Obiekty postrzegamy całościowo, ale dostrzegamy cztery wymiary: PERCEPCYJNY – czy postrzegamy MOTORYCZNY – patrząc widzimy, czy się rusza, czy nie FUNKCJONALNY – do czego służy obiekt INTENCJONALNY – co można z obiektem zrobić

1

chłodny nastrój. włącz myślenie. rozbić kogoś psychicznie. podsuwać pomysły.związek z orientacją przestrzenną . poprzewracało się w głowie. o być w dołku. sprawny umysł. być w siódmym niebie. . nieszczęśliwy = w dół” o skakać z radości. dawać kumuś radę. zamykamy i przesyłamy innej osobie. zejść . otchłań smutku. inne przykłady: . w jednym słowie zawrzeć cały sens. paruje z uszu. śmierć = w dół” o zejście. nieświadomy = w dół” o wpaść w trans. podać przykład.Innym przykładem metafory strukturalnej jest metafora przewodu. kosztowało mnie to godzinę. oczyścić umysł (żeby lepiej działał). ponosić klęskę . gotować się ze złości. wyłączyć się na chwilę. zostało Ci jeszcze trochę czasu? (są aspekty. załamać się. pozbierać myśli. stracić czas.„Umysł to maszyna”: mieć ograniczony umysł.: „szczęśliwy = w górę.np. popaść w depresję. . podgrzewanie atmosfery. być w skowronkach. METAFORY ORIENTACYJNE . przekazać parę słów. ktoś jest zdruzgotany. zaoszczędzić trochę czasu.: „życie = w górę.: „świadomy = w górę. odliczać czas.. . 2 .np. być przybitym.: puste słowa. które ta metafora ukrywa).np. np. być rozanielonym. poświęcić komuś czas. stracić przytomność.„Umysł to coś kruchego”: krucha psychika. choroba go powaliła.cały system pojęć nadaje strukturę innemu systemowi .„Emocje to ciecz w pojemniku”: pękać ze złości. METAFORA PRZEWODU składa się z trzech części: wyobrażenia (znaczenia) to przedmioty wyrażenia językowe to pojemniki komunikacja to przesyłanie Traktujemy słowa jako pojemniki. dodać skrzydeł. w które wkładamy znaczenia. poukładać myśli w głowie.„Czas to pieniądz”(czas to środek o ograniczonej ilości. itd. ubrać w słowa. to artykuł wartościowy): marnować czyjś cenny czas. przegrzać się. zyskać na czasie. odnosić zwycięstwo.