You are on page 1of 24

MOSIEWICZ MILK FURGAŁ SIPOWICZ DRAG KINGI QUEER

dwumiesięcznik społeczno-kulturalny LGBTQ


magazyn bezpłatny ISSN 1896-3617

Dominika Buczak
i Mike Urbaniak
mają „Gejdar“
wstępniak Tekst: Ewa Tomaszewicz

Spis treści

02 W S T Ę P N I A K 09 O P I N I E Nowa strona KPH


Maria Konopnicka to fajna lesbijka Jak walczyć z homofobią III Festiwal Równe Prawa do Miłości
03 R A P O R T Kościoła katolickiego? Buntowniczka z powodem
Podsumowanie 2008 10 S P O Ł E C Z E Ń S T W O 15 H I S T O R I A
05 O P I N I E Queer your mind! Inne spojrzenie
Jaka powinna być Parada Równości 12 W Y W I A D 16 K U L T U R A
2009? Gej polski 2008 Testosteron w trzech odsłonach
06 W Y W I A D Wywiad z Dominiką Buczak Odwieczne zamiany ról
Prywatne jest polityczne i Mikiem Urbaniakiem Ekstremalna poezja
wywiad z Magdą Mosiewicz 14 K R A J Recenzje najnowszych książek i filmów
08 N E W S Y Powstaje grupa KPH Wschód 23 C Z A J N I K
Wiadomości z kraju i ze świata Biedroń nie będzie prezesem KPH czyli orientacje gwiazd

Maria Konopnicka to fajna lesbijka


Jakiś czas temu ale za to pisał do niej piękne listy, które ta, zresztą zostać tabu, pokazuje bardzo wiele. Szczególnie
miałam okazję wbrew jego woli, upubliczniła. Prawda jest jednak o nas samych, skoro również niektórzy z nas go-
wziąć udział w taka, że, choć w dobie postmodernizmu czytanie dzą się rozmawiać o licznych kochankach pisa-
prowadzonym twórczości artystów przez pryzmat ich biografii jest rza/pisarki, pod warunkiem że są to kochanko-
przez Agnieszkę średnio nowoczesną metodą interpretacji, do wie płci przeciwnej, ale milczą o osobie, z którą
Weseli, akty- biografii, dzienników i innych zapisków znanych ów pisarz/pisarka pozostawał/a przez dwadzieś-
wistkę i badacz- osób nadal sięgamy nader często i raczej bez cia lat w związku, bo była to osoba tej samej płci.
kę, współtwór- poczucia, że pakujemy się z butami w ich intymne
foto: Oiko

czynię UFY, sprawy. Skąd zatem ta nagła powściągliwość, gdy Rok 2008 był w pewnym sensie rokiem co-
warsztacie dochodzimy do kwestii ich homo- bądź biseksual- ming outów – mieliśmy m.in. wspomniane
„(Nie)zapomniana historia LGBT“ odbywającym ności, powściągliwość zresztą tak wielka, że „Homobiografie“, akcję „Odkrywamy się“,
się w ramach projektu wydania publikacji o obec- rozciągająca się nie tylko na rozlicznych mniej lub echa coming outu Tomasza Raczka i Marcina
ności lesbijek, biseksualistek, osób trans i queer w bardziej konserwatywnych krytyków książki Szczygielskiego (uwieńczone uznaniem ich za
polskiej historii. Na tego typu spotkaniach zazwy- Krzysztofa Tomasika „Homobiografie“, ale najpiękniejszą parę roku przez czytelników i
czaj pojawiają się osoby aktywnie działające na również na co poniektórych działaczy na rzecz czytelniczki „Gali“)... Wszystkie te tematy moc-
rzecz praw osób nieheteronormatywnych, tak że praw LGBT? Odpowiedź jak zwykle jest prosta – z no przebiły się do mediów, które chyba nigdy
nie spodziewałam się, że poruszana tam tematy- homofobii, która dla niepoznaki ukrywa się pod przedtem tak szeroko i chętnie nie dyskutowa-
ka może wzbudzić specjalne kontrowersje. Tym- płaszczykiem szacunku dla cudzej intymności. Sza- ły kwestii ujawnienia swojej tożsamości. Tak
czasem najgorętsza dyskusja wywiązała się nie cunku, który, co ciekawe, istnieje tylko wówczas, że może i my spróbujmy o tym porozmawiać i
na przykład wokół tego, w jaki sposób źródła his- kiedy owa intymność jest homoseksualna, bo zamiast się zastanawiać, czy Konopnicka na
toryczne pozwalają nam stwierdzić, że Maria Ko- heteroseksualnej już się żadna ochrona nie należy. pewno by sobie tego życzyła, zacznijmy od
nopnicka lub Maria Dąbrowska były homoseksu- I – co być może jeszcze ciekawsze – który dotyczy małej mantry afirmacyjnej. Na przykład takiej:
alne, ale czy w ogóle mamy prawo o to pytać. Bo tylko polskich gejów i lesbijek, bo już z zagranicz- „Maria Konopnicka była fajną lesbijką“.
być może obie panie i szereg innych znamienitych nymi, jak Gertruda Stein czy Truman Capote,
Lubisz „Replikę“? Wpłać 1% podatku na
dla polskiej kultury postaci nie życzyłoby sobie, nawet konserwatyści nie mają szczególnego
Kampanię Przeciw Homofobii! Dzięki Twojej
aby ich tożsamość seksualna była przedmiotem problemu – jakby tylko Polakom nie wypadało wpłacie nadal będziemy mogli drukować i rozwi-
dyskusji. Bo w końcu to ich prywatna sprawa. mieć sławnych osób homoseksualnych w historii. jać nasze pismo!

Osoby podnoszące podobne zastrzeżenia zapew- I choć z faktu, że wszyscy będą wiedzieli, że nie Wydawca: Stowarzyszenie Kampania Przeciw Homofobii, ul. Żelaz-
na 68, Warszawa, tel.: 022 423 64 38, gazeta@kph.org.pl
ne miałyby trochę racji, gdyby życie osobiste zna- tylko Sokrates, Czajkowski czy Michał Anioł, ale Redaktorka naczelna: Ewa Tomaszewicz
www.replika.kph.org.pl

nych postaci w ogóle było w naszej kulturze tema- również Komornicka, Żmichowska i Waldorff nie Zastępca redaktorki naczelnej: Mariusz Kurc
Redakcja: Paweł Fischer-Kotowski, Anna Piżl, Magda Pocheć,
tem tabu. Gdybyśmy już w liceum nie dowiady- byli heteroseksualni, dla osób homoseksualnych Małgorzata Rawińska, Bartosz Reszczak, Krzysztof Tomasik
wali się na przykład, że odbiorczynią wielu wier- bezpośrednio nic (poza czymś w rodzaju wspar- Współpraca: Robert Biedroń, Łukasz Maciejewski, Radek Oliwa
Skład: Agnieszka Kraska www: Monika Czaplicka
szy miłosnych Mickiewicza była niejaka Maryla cia moralnego) nie wyniknie – nie sprawi na Redakcja nie zwraca tekstów niezamówionych oraz zastrzega sobie
Wereszczakówna, a Słowackiego Maria Wodziń- przykład, że automatycznie zyskamy prawo do prawo do ich redagowania i skracania. Przedruki po uzyskaniu
ska na spółkę z matką poety, a Franz Kafka nie po- zawierania związków czy ochrony przed dyskry- pisemnej zgody wydawcy.

trafił wprawdzie ułożyć sobie życia z Felicją Bauer, minacją – to, że akurat ich seksualność ma po- Okładka: Monika Rakowska

2
Podsumowanie

raport
2008
Najważniejsze wydarzenia LGBT

Tekst: Mariusz Kurc


Krzysztof Tomasik
Ewa Tomaszewicz

Prezydent RP chciał straszyć Polaków i Polki, Marazm i brak nowych pomysłów w polityce (czy-
mieli swoje pięć minut w mediach i Sejmie. li bez zmian). Donald Tusk odmówił spotkania z
Warszawskiej Paradzie Równości zabrakło poli- przedstawicielami organizacji LGBT, badania nad
tycznych akcentów, krakowski Marsz Tolerancji działaczami SLD ujawniły, że ta podobno
wszedł wreszcie na Rynek, a w Poznaniu na lewicowa partia niewiele różni się od swoich
Marszu Równości więcej było policjantów niż Diwy gejowskie nie próżnowały. Madonna wy- prawicowych koleżanek w kwestii podejścia do
uczestników. Ale najważniejszy, bo pierwszy (!), dała udaną płytę „Hard Candy“ i odbyła trasę mniejszości seksualnych, a PO w przygotowy-
był Marsz Równości na Śląsku. 18 maja 2008 r. koncertową „Sticky & Sweet Tour 2008“. Jej brat wanej ustawie o in vitro chce zabronić parom
ulicami Katowic przeszło kilkadziesiąt osób. napisał wspomnienia, w których ujawnił homo- homoseksualnym starań o posiadanie dziecka. W
fobię męża gwiazdy. Zanim rok się skończył, KPH 11 grudnia 2008 r. odbyła się debata „LGBT
diwa była już po rozwodzie. Cyndi Lauper też a polska lewica“ z udziałem przedstawicieli naj-
wydała nową płytę („„Bring ya to the brink“) i też ważniejszych partii i środowisk lewicowych.
Tomasz Raczek i Marcin Szczygielski brylowali ruszyła w trasę (druga edycja „True Colors Tour“,
w mediach, po roku od coming outu zostali z której dochód przeznaczono na walkę z homo-
okrzyknięci najpiękniejszą parą roku w ple- fobią w USA). W Stanach koncertowały też Cher
biscycie tygodnika „Gala“ (nie spodobało się to i Tina Turner, do Polski zaś zawitał Rufus Wain- Odbył się pierwszy ślub humanistyczny wzięty
homofobicznemu zarządowi TVP, która trans- wright. Po 19 latach milczenia Grace Jones wró- przez dwie lesbijki, które na uroczystość
mitowała uroczystość), a w grudniu odbyła się ciła z płytą „Hurricane“. Kora postawiła na muzy- zaprosiły media.
teatralna premiera „Berka“ Szczygielskiego z kę elektroniczną i wydała „Metamorfozy“, Kasia
Pawłem Małaszyńskim i Ewą Kasprzyk. Szkoda Nosowska nagrała album z piosenkami Agniesz-
tylko, że entuzjastyczne przyjęcie coming outu ki Osieckiej. Za debiut roku możemy uznać Katy
Raczka i Szczygielskiego nie sprowokowało do Perry z hitami „I kissed a girl“ i „You are so gay“. Jak zwykle w kwestiach LGBT najwięcej dzieje się
odkrycia się żadnej innej osoby publicznej. w literaturze. Otrzymaliśmy wreszcie tłumaczenie
jednej z najpiękniejszych historii lesbijskich – „Ai-
mée i Jaguar“ Eriki Fischer. 20 lat trzeba było cze-
Osoby transseksualne zaczęły wychodzić z sza- kać na „Zatokę ostów“ Tadeusza Olszewskiego
Miała w tym pomóc akcja „Odkrywamy się!“ to- fy – w Warszawie powstała organizacja Trans- (historia wydania tej powieści w 2008 r. zaczyna
warzysząca warszawskim Dniom Równości. W Fuzja. Gratulujemy i życzymy powodzenia! się od opublikowania eseju „Zapomniany prekur-
jej ramach kilkoro wyoutowanych gejów i lesbi- sor“ przypominającego twórczość Olszewskiego
jek opowiadało o swoim ujawnieniu na łamach na łamach „Repliki“ – nr 10/2007). Po polsku mo-
„Gazety Wyborczej“, a kilkaset innych – zrobiło żemy wreszcie przeczytać „biblię“ queer „Uwikłani
coming out na stronie www.odkrywamysie.pl Homofobia Kościoła katolickiego przybrała na w płeć“ Judith Butler. Mamy również książkę o sek-
sile (czy to jeszcze możliwe?) – patrz wiado- sualności kobiet nieheteroseksualnych – „Kiedy ko-
mości z kraju na stronie 8. bieta kocha kobietę“ Alicji Długołęckiej, Agaty En-
gel-Bernatowicz, Agnieszki Weseli i Agnieszki
Brendan Fay i Tom Moulton, znani lepiej jako Kramm. Agnieszka Graff w zbiorze „Rykoszetem“
„geje z orędzia“ Lecha Kaczyńskiego, którymi wykazała, co wspólnego mają nacjonalizm, homo-

3
fobia i antysemi- 25 grudnia 2008 r. w wieku 81 lat zmarła na raka Eartha Kitt – piosenkarka
tyzm. Monografii i aktorka, diwa uwielbiana przez wielu gejów. Do historii „gay disco“ przeszły
doczekał się też jej kampowe hity z lat 80.: „Where is my man?“, „I love men“, „This is my life“
kamp („„Campania“ i nagrany z udziałem Bronski Beat – „Cha cha heels“. Debiutowała na początku
lat 50. W latach 60. grała słynną postać Kobiety-Kotki w serialu TV o przygo-
pod redakcją Piotra dach Batmana. Z tamtych czasów pochodzi jej słynny koci pomruk, który
Oczki). Dzięki bio- wielokrotnie powtarzała na scenie. Twarda przeciwniczka wojny w Wietnamie
grafii Jerzego Wal- – po kilku „niestosownych“ wypowiedziach przez 4 lata zmuszona była kon-
dorffa „Waldorff – certować tylko poza granicami USA, a tajne służby zaczęły zbierać na nią ha-
Eartha Kitt na okładce ki. Z jej teczki można się ponoć dowiedzieć tylko tyle, że klęła jak szewc i mia-
ostatni baron ła wielu partnerów. W ostatnich latach była regularną gwiazdą nowojorskich
swojej ostatniej płyty
PRL-u“ Mariusza wydanej w październiku klubów, również gejowskich. Występowała prawie do końca. Jej największe
Urbanka wiemy 2008 r. przeboje to – poza wspomnianymi – „Santa baby“, „C’est si bon“, „I want to
także o homosek- be evil“ i wiele innych. Eartha, żegnamy Cię z wielkim smutkiem.
sualnej stronie je-
go życia, a 16 szki- było „Factory 2“, czyli opowieść Krystiana Lupy o tyjny kolega oświadczył, że pozostawał z
ców biograficznych Andym Warholu. Przy okazji Lupa urzekł opo- Haiderem w związku bynajmniej nie koleżeńskim.
podejmujących po- wieścią o sobie w głośnej rozmowie z Katarzyną
dobny wątek Bielas dla „Dużego Formatu“.
(m.in. Konopnic-
kiej, Szymanow- Norwescy geje i lesbijki zyskali prawo zawierania
skiego, Gombrowi- małżeństw. W Hiszpanii ponownie wybory wygrał
cza) znajdziemy w W polskim kinie pojawił się gej jako jedna z „santo subito“ Zapatero. 44. – i 1. czarnym! –
głośnych „Homo- głównych postaci (rzadkość). To przypadek prezydentem USA został przychylny sprawom LGBT
biografiach“ „Senności“ Magdaleny Piekorz. Barack Obama, ale dzień jego zwycięstwa był nies-
Krzysztofa Tomasi- tety też dniem, w którym mieszkańcy Kalifornii, Ar-
ka. Mocny akcent kansas, Arizony i Florydy opowiedzieli się w referen-
na koniec roku to dach za wpisaniem zakazu małżeństw homo-
„Gejdar“ – 16 wy- W lutym miał premierę dokument Roberta seksualnych do konstytucji stanowych.
wiadów z gejami Glińskiego „homo.pl“ o polskich gejach i lesbij-
autorstwa Domini- kach (dość zachowawczy, ale na bezrybiu...).
ki Buczak i Mike’a
Urbaniaka. Pasz- Transseksualny Amerykanin Thomas Beatie,
port „Polityki“ w który 10 lat temu przeszedł niepełną operację
kategorii „literatu- Nowe teorie trafiają do Polski. Dzięki KPH zmiany płci (zachował żeńskie narządy płcio-
ra“ za 2008 rok ot- można wreszcie studiować queer studies (dru- we), urodził 29 czerwca 2008 r. dziewczynkę,
rzymała Sylwia ga edycja będzie w 2009 r.). której matką jest jego żona. Media donoszą,
Chutnik za „Kie- że obecnie Beatie jest w drugiej ciąży.
szonkowy atlas ko-
biet“ – dowcipną
i przenikliwą opo- Na forum publicznym zaistniała wreszcie kwestia
wieść o niezbyt ró- homorodzicielstwa. Temat macierzyństwa lesbijek Po raz trzeci rozdano Europejskie Nagrody To-
żowych losach kil- był przedmiotem świetnego raportu „Les-mamy“ lerancji, przyznawane przez przedstawicieli
ku kobiet z war- Joanny Podgórskiej w „Polityce“, Kinga Dunin gejowsko-lesbijskiego Trójkąta Weimarskiego
szawskiej Ochoty. I napisała list otwarty do Donalda Tuska z pytaniem, z Polski, Niemiec i Francji. Z Polski nagrodzo-
nie tylko o nich – czy słowa Stefana Niesiołowskiego o odbieraniu no Marzannę Pogorzelską, nauczycielkę z Kę-
wielbiciel(k)om homoseksualistom dzieci to oficjalne stanowisko dzierzyna-Koźla, autorkę słynnego listu do Ro-
wątków gejows- PO, a przed sądem toczyła się sprawa Anny K., któ- mana Giertycha, w którym „przyznała się“ do
kich podpowiada- rej m.in. ze względu na lesbianizm dziecko chciała „propagowania homoseksualności“.
my: tak, jest. Syl- odebrać matka. Do tego KPH zorganizowała pier-
wia, gratulujemy! wszy Festiwal Tęczowych Rodzin, zawiązała się też
nieoficjalnie grupa homorodziców – GruHa.
UFA, czyli warszawskie centrum niekomercyjnych
inicjatyw społecznych i kulturalnych dla kobiet i
W teatrze bezape- osób queer, działała tak prężnie, że z nowym ro-
lacyjnym hitem Jörg Haider, lider skrajnej prawicy w Austrii, zmarł kiem postanowiła zmienić siedzibę na większą
minionego roku w wypadku samochodowym. Po jego śmierci par- (nowy adres: al. „Solidarności“ 82, Warszawa).

4
Jaka powinna być

opinn i e
Parada Równości 2009?

Na nasze pytanie odpowiada Agnieszka Graff, pisarka, publicystka i feministka. A jaka


Waszym zdaniem powinna być parada? Czekamy na listy: gazeta@kph.org.pl

Agnieszka Graff: Rewolucja nia nie widać, bo ktoś by się musiał zgorszyć, a wyjaśniać. Dlatego trochę mnie dziwi i martwi,
berlińczycy przyprowadzają dzieciaki, żeby so- że warszawskie marsze równości odchodzą od
ciągle przed nami
bie na panów w skórach popatrzyły i im poma- polityki w kierunku czystej komercji. Że golizny
chały (w tej roli też kilkoro dzieci muzułmań- (w tym, ku mojemu zdumieniu – kobiecej, w
skich). Mój zachwyt oraz dreszcz emocji wzbu- stylu hetero-porno) oraz hałasu coraz więcej, a
dziły Sisters of Perpetual Indulgence – kto nie konkretów-postulatów coraz mniej.
widział, niech sobie wygoogluje. Druga parada
(maleńka – może 200 osób) była dla nas prze- Nie zrozumcie mnie źle: nie tęsknię za skrzeczącą
życiem nostalgicznym – nabazgrane transpa- tubą i przaśnym transparentem – to se ne vrati,
Agnieszka Graff (po prawej) na Paradzie
renty z hasłami wielce radykalnymi, skrzeczące wiem, wiem. I doceniam profesjonalizm. Kocham
Równości 2008 r. tuby, bębny, bojowe okrzyki, patriarchat sko- też kamp i koafiurę, a nawet dziurę i skórę, choć
na… Zupełnie jak pierwsze manify i parady. nieco mniej. Nie chodzi nawet o te panie (z
Tak się złożyło, że rok temu konferencja amery- agencji towarzyskiej?) tańczące na jednej z plat-
kanistyczna w Berlinie zbiegła się w czasie z Co z tej wycieczki wynika dla nas? Otóż mimo form sprzed roku – wkurzyłam się, ale mogę o
tamtejszymi paradami równości, a my (czwórka ewidentnego obciachu parady nr 2 i mimo tym dla sprawy zapomnieć. Rzecz w tym, że ja
przyjaciół z Warszawy) z tego zbiegu okolicz- wszystkich rozkoszy wizualnych parady nr 1 bym chętnie przeczytała potem w gazecie, że
ności skorzystaliśmy. Parady idą dwie, a jak się czysta komercja wydaje mi się w polskich wa- była konferencja prasowa, że przedstawiono listę
człowiek uprze, to można przejść się przez ka- runkach przedwczesna. Kryje się wszak za nią postulatów, że koalicja takich to a takich organi-
wał miasta z jedną – tą komercyjną, baloniko- założenie, że nikt się już niczego nie boi i o nic zacji domaga się od polskiego rządu tego oraz
wą i mocno pornograficzną, po czym przesko- nie walczy, ale mniejszość to target, target to owego, bo jak nie, to tamto i owamto. Nie cza-
czyć metrem na tę drugą – przaśną, czysto poli- zysk, więc sponsor sponsoruje platformę. rujmy się, my tu ciągle jesteśmy przed rewolucją:
tyczną i kontrkulturową. Zestawienie jest o tyle Słuszne to założenie w warunkach niemiec- to bardzo fajnie, że na paradach jest nam fajnie,
pouczające, że warszawskie parady lokują się w kich, gdzie mniejszości seksualne swoje poli- ale parę rzeczy mamy do załatwienia całkiem na
stylistyce dokładnie pośrodku. Na pierwszej jest tyczne interesy w dużej mierze załatwiły, a te- serio. Piszę „my“, chociaż jestem hetero. Piszę
tak: sponsorowane platformy (po 28. przesta- raz „celebrują“ swoją odmienność, dostarcza- tak, bo nie chcę żyć w kraju, gdzie moi przyjaciele
łam liczyć), ostra muzyka, sporo golizny oraz jąc (na koszt sponsorów) rozrywki przechod- geje na moim weselu mogą potańczyć, a ja na
kampowo podkręcony S/M – czyli skóry, dziury, niom. W Polsce jest to założenie absurdalne - ich weselu – nie. Dlatego byłam na wszystkich
koafiury. Do tego masa alkoholu. Cóż, zgorsze- czytelni(cz)kom „Repliki“ nie trzeba tego chyba paradach równości i na tegorocznej też będę.

W Fundacji List do redakcji


Widziana z amsterdamskiej perspektywy Polska nie jest
o Paradzie 2009 wcale zapadłą dziurą. (...) Zeszło- i tegoroczna zaś nagła polska erupcja książek LGBT, kamingautów, wy-
wiadów, blogów, inicjatyw kulturalno-społecznościowych (np. UFA) wygląda na światowy ewenement.
22 listopada 2008 r. z inicjatywy Fundacji Rów- Aż żal EU-migranta ściska, że nie ma go w kraju, gdy tyle się dzieje. (...) Nie ma jednak co siadać na lau-
ności i w jej siedzibie odbyło się spotkanie o- rach lub dawać sobie taryfę ulgową. Z jednej strony wiele możemy z „Zachodu“ zaczerpnąć, z drugiej mu-
twarte dotyczące przygotowań do warszawskiej simy zacząć samych siebie na nowo wymyślać tak, jak „Zachód“ od wielu lat robi to sam. Do naszego Eu-
Parady Równości 2009. Przyszło ok. 25 osób. ro, czyli EuroPride 2010 w Warszawie, zostały raptem dwa lata. (...) Oczywiście uważam, że jak na razie
podstawowym celem politycznych demonstracji LGBT w Polsce powinno być żądanie legalizacji związków
Narzekaliśmy na błędy Parady 2008, ale pojawiło partnerskich. Jest to hasło wyraziste, o wyrazistym adresacie, Sejmie. Pod Sejm łatwo się przejść i wygłosić
się też parę pomysłów na przyszłość (trzymamy mowę Katona. Ale dla kulminacji marszu, czyli tuż przed jego zakończeniem, koniecznie trzeba też złożyć
kciuki przede wszystkim za „dykes on bikes“). projekt ustawy na ręce odpowiednich komisji czy zrobić coś równie efektownie rytualnego. (...) Lepszą
strategią jest rozdanie uczestnikom marszu politycznego przygotowanych listów-petycji do odpowiedniej
Sporo miejsca poświęcono kwestii, jak uczynić instytucji mającej inicjatywę ustawodawczą. (...) Uczestnicy, którzy zechcą list wziąć, powinni przynieść
Paradę wydarzeniem wesołym, a zarazem poli- znaczek pocztowy i długopis, aby się pod listem podpisać (wyzwanie dla integracji i zaangażowania tłu-
tycznym. Emocje wzbudziła dyskusja o haśle Pa- mu!). Następnie z tymi podpisanymi listami idziemy przez miasto pod jakąś pocztę (np. Pocztę Główną)
rady. „Replika“ wita z uznaniem ideę „konsultacji i po kolei indywidualnie wrzucamy listy do publicznie dostępnej skrzynki pocztowej. Ta czynność trochę
społecznych“ przed Paradą i z niecierpliwością trwa, jest telegeniczna, a zaraz potem możemy nagrodzić się jakimś festynem czy jarmarkiem na innym
czeka na kolejne spotkanie w Fundacji. Do pobliskim częściowo zacienionym placu (np. Placu Defilad), gdzie rozwiązujemy marsz. (...)
Parady zostało wszakże już tylko kilka miesięcy. Łukasz Dębowski, Amsterdam, grudzień 2008
(MK) Całość listu na www.replika.kph.org.pl

5
wywiad Prywatne jest
polityczne
Wywiad z Magdą Mosiewicz, współprzewodniczącą Zielonych 2004 w latach
2004-2008, członkinią zarządu Europejskiej Partii Zielonych od 2008 r.

Rozmawiał: Mariusz Kurc

Ujawnianie się i legalne związki partnerskie - bo „prywatne jest polityczne“. Społeczeństwo i ciej zdzierany. Zaraz potem nastała fala
dwa wielkie tematy LGBT. Zacznijmy od ujaw - państwo wpływają na prywatną sytuację każ- zakazów demonstracji i już dla wszystkich
niania się: co sądzisz o publicznym coming ou - dego człowieka. Natomiast w tej chwili mamy było jasne, że nie da się myśleć „politykom nic
cie jako strategii zmieniania mentalności spo - do czynienia z inną zmianą. Homoseksualizm do tego“.
łeczeństwa? stał się medialny, o nim się teraz w mediach Większość ludzi nie zastanawia się nad spra-
Tomasz Raczek zrobił wielką, pozytywną kam- dyskutuje chętnie i często. wami LGBT. Naprawdę sądzą, że nie ma żad-
panię, bez dwóch zdań... Najlepszy czas w te- nej dyskryminacji. Może gdyby usłyszeli choć
lewizji, okładki w prasie... Rewelacja. Oczywiś- A w polityce ostatnio nie bardzo. o jednej sprawie spadkowej po zmarłym ho-
cie nie była to tylko „strategia zmieniania men- Tak. Platforma Obywatelska daje jasny sygnał: moseksualnym partnerze czy partnerce, to
talności społeczeństwa“, najwyraźniej jemu my, „poważni“ ludzie, „takimi“ sprawami się dotarłoby do nich, że są sytuacje, które trze-
osobiście było to potrzebne. Jeśli ba uregulować prawnie, a pra-
osoba publiczna nie chce się ou- foto: archiwum prywatne wo reguluje państwo i to jest
tować, to jej prawo, jej wolność polityka.
i trudno mieć pretensje. Ja w
każdym razie nie mam pretensji. Wielu gejom i lesbijkom upolity-
Chyba że ktoś wypowiada się w cznienie ich orientacji nie od -
sposób homofobiczny albo mo- powiada.
lestuje. Takich outowałabym na- Trochę to pewnie wynika z lęku
tychmiast. Szczególnie polity- przed agresywną reakcją. Choćby
ków, w tym biskupów – bo ich to była tylko agresja słowna, w
zaliczam do polityków. Popiera- stylu Giertycha, nie jest to przy-
łam działania dziennikarzy w jemne. A przecież na Śląsku strze-
sprawie Paetza. lano z wiatrówki do ludzi przed
klubem, jacyś faszyści założyli lis-
Ty jesteś polityczką i o swojej o - tę Redwatch i wysyłali SMS-y z
rientacji dotąd nie mówiłaś. pogróżkami... I taki „zwykły,
Nie? To skąd to pytanie? Pewnie spokojny gej“ myśli sobie: „Niech
telepatia. Ale rzeczywiście, nie oni skończą z tymi paradami, z
Magda Mosiewicz na Manifie 2008 r.
chcę kampanii medialnej z elementami mojego tym chodzeniem po telewizjach,
życia prywatnego. Zwłaszcza że ono słabo się bo mi zaraz ktoś wybije szyby“.
nadaje na wyrazisty plakat. Mam problem już nie zajmujemy i to też jest wybór polityczny. Jednak fala agresji spowodowała falę poparcia
z samym pojęciem „orientacja“, kojarzy mi się Wiele osób wciąż tak myśli – to prywatna z drugiej strony, więc „zwykły, spokojny gej“
z determinacją, której nie czuję. Jestem „nie- sprawa i politykom nic do tego. Zieloni od po- mógłby się poczuć trochę pewniej, a nawet
zorientowana“ – ale to chyba nic szczególne- czątku uważali inaczej. pomyśleć: „Skoro Kazimierz Kutz czy Róża
go. Myślę, że to dotyczy większości ludzi, choć Kiedy robiliśmy kampanię, dlaczego w refe- Thun idą na paradę, to może ja też powinie-
tylko mniejszość w ogóle dopuszcza do świa- rendum głosować za wejściem Polski do UE, nem?“.
domości takie emocje, nie mówiąc już o pójś- postanowiliśmy zwrócić uwagę na 4 aspekty, Niestety, powiedzmy sobie szczerze, geje i
ciu za tymi emocjami. W każdym razie teraz o których rzadziej się mówiło. A więc na uni- lesbijki, którzy chodzą na demonstracje,
mam dziewczynę – o ile można tak powiedzieć jne standardy ekologiczne, na to, że UE działają w organizacjach czy czytają „Replikę“,
o osobie czterdziestoparoletniej – i tyle mam gwarantuje pokój (co nie jest banalne, kiedy to jest niezwykła mniejszość całego
do powiedzenia. pomyślimy o Bałkanach) i na to, że w UE dąży środowiska LGBT, jeśli takowe w ogóle ist-
się do wyrównywania szans kobiet i mężczyzn nieje. Polscy homoseksualiści wykazują mini-
Czy to dobrze, że homoseksualizm – lub sze- i zrównania praw mniejszości seksualnych. malne zainteresowanie upolitycznieniem
rzej: seksualność stała się polityczna? Wyprodukowaliśmy 4 plakaty i... ten z parą swych potrzeb, poglądów, swojej sytuacji.
Seksualność zawsze była sprawą polityczną, gejów i hasłem „Miłość to miłość“ był najczęś- Pokazuje to choćby liczba głosów oddanych

6
na kandydatów, co do których można było szansa na sukces? Na przykład do edukacji? Widziałam program z udziałem Anny Grodzkiej
mieć pewność, że będą walczyć o prawa Trzeba walczyć o ustawę o związkach partner- na kanale Religia TVN - superwystęp. Osoba
mniejszości – Roberta Biedronia i Krystiana skich i o edukację seksualną jednocześnie. Ale transseksualna z imieniem i nazwiskiem, z
Legierskiego – w wyborach w 2005 r. PiS już też o mniej spektakularne zmiany prawne, np. twarzą, otwarcie mówi o sobie w telewizji. To
pukał do bram, w Warszawie prezydentem dotyczące opieki nad dzieckiem partnerki czy jest niewiarygodny postęp, nawet tabloidy
był Lech Kaczyński, który zakazał parady. I co? partnera. Nie ma albo, albo. Ale chyba wiem, odeszły od tonu egzotycznej sensacji.
W dwumilionowym mieście oddano na nich o co ci chodzi. Brak sukcesów, ciągłe walenie Oczywiście legalne związki homoseksualne
razem 3600 głosów. głową w mur może być frustrujące. Tyle lat wykreowałyby nową sytuację społeczną. To
działania, a ciągle nie ma ustawy o związkach! będzie jasny przekaz od państwa do obywate-
Może nie odpowiadały im te partie? Biedroń Są za to lokalne kampanie w coraz mniejszych la, że bycie gejem/lesbijką to zupełnie normal-
startował z SLD, Legierski z Zielonych. miastach, publiczne akcje typu „żywa bibliote- ne zjawisko. Prawo zmienia mentalność, więc
Ale wybór był. Jak ktoś nie może znieść SLD, ka“. Prowadziłam w zeszłym miesiącu warsz- więcej ludzi zacznie się ujawniać, przez to
mógł wybrać Legierskiego. Jak ktoś uważał, że taty filmowo-teatralne dla licealistów, mieli do zmieni się też nastawienie społeczeństwa.
głos na Zielonych to głos stracony, bo i tak nie wyboru dwa dramaty – Masłowską i „Anioły Nie jestem za tym, by równocześnie z legalny-
wejdą do Sejmu, mógł głosować na Biedronia. w Ameryce“. Zastanawialiśmy się, gdzie robić mi związkami domagać się prawa do adopcji.
Taka abnegacja to czytelny sygnał dla polity- zdjęcia do „Aniołów...“, i wywiązała się dysku- Chciałabym, żeby w sytuacji, gdy np. ksiądz w
ków z PO czy SLD, że mogą lekceważyć pewne sja na temat klubów gejowskich w Warsza- szkole wygłosi jakiś nieprzyjemny komentarz
tematy, bo elektorat sam je lekceważy. Ale są wie. Zdziwiona zauważyłam, ze oni wszyscy pod adresem dziecka, które ma dwóch ojców
i pozytywy – organizacje są już moc- foto: archiwum prywatne czy dwie mamy, to żeby za tym
niejsze, pewne siebie, wytaczają dzieckiem solidarnie stanęła klasa i
procesy politykom. Nie wiem, czy nauczyciele. By tak się stało, ludzie
pamiętasz, ale jak Kaczyński zakazał muszą przez jakiś czas „popatrzeć“
parady w 2004 r., to organizatorzy sobie na pary homoseksualne
chcieli się wycofać. Wiec, który w żyjące w legalnych związkach
końcu się odbył, został zgłoszony obok nich i pozbyć się fobii.
wcale nie przez środowiska
homoseksualne, tylko przez organi- Jakie są widoki na pojawienie się
zatorów antyszczytu ekono- w Sejmie partii jednoznacznie gay-
micznego – anarchistów, ruch Stop -friendly?
Wojnie, Zielonych, część Unii Pracy. Zakładając nasza partię, mieliśmy
To ci ludzie walnęli w stół – nikt pełną świadomość, że zestaw po-
nam nie będzie zabraniał poko- glądów, który reprezentujemy, nie
jowych demonstracji! Sprawa parad przełoży się na masowe poparcie,
jest już na szczęście załatwiona, to się nie zdarzyło nigdzie. 15% to
mamy wyroki Trybunału Kon- jest górny pułap możliwości Zielo-
stytucyjnego i Trybunału w Stras- nych w Europie. Ale przez to, że
burgu jasno stwierdzające, że za- naprawdę wierzą w to, co robią, i
kazy były bezprawne. nie odpuszczają, udaje się wiele
zdziałać. Fińscy Zieloni są w
Dlaczego mobilizacja u nas jest taka prawicowej koalicji rządowej
słaba? i dzięki nim zalegalizowano tam
Trochę z braku praktyki. Nie jesteś- adopcję dzieci przez pary
my nauczeni, jak robić długofalowe jednopłciowe. W katolickiej
kampanie społeczne, Obama by tu- Irlandii Zieloni są w rządzie, też
taj przepadł. A trochę ze strachu. prawicowym – i niedługo za-
Może nikt nie walczy o ustawę o wieranie legalnych związków
związkach partnerskich, bo nawet partnerskich będzie tam możliwe.
gdyby ta ustawa była, to niewiele Niestety nasz system polityczny
osób zdecydowałoby się taki związek dokładnie wiedzą, w którym klubie jak jest, ja- jest bardzo hermetyczny i eliminuje nowe
zawrzeć? Bo żeby go zawrzeć, trzeba się kie towarzystwo, jaki klimat itd. Jest mnóstwo ugrupowania. To wina m.in. ordynacji wybor-
ujawnić. Stąd propozycja Zielonych, by takich drobnych rzeczy, które jeszcze z pięć lat czej, ustawy o finansowaniu partii. Oznacza to
wprowadzić w Polsce takie same rejestrowane temu byłyby nie do pomyślenia. W Białym koalicje już na etapie tworzenia list wybor-
związki partnerskie dla par i homo-, i hete- Miasteczku był występ drag queen, który dał czych. Właśnie negocjujemy koalicję do wy-
roseksualnych. Informacja, że ktoś pozostaje w jeden z pielęgniarzy – nie w klubie, tylko na borów do Parlamentu Europejskiego.
takim związku, nie będzie „automatycznie“ oz- ulicy, wśród koleżanek z pracy. Część sarkała,
naczać, że jest to osoba homoseksualna. ale większość po prostu świetnie się bawiła, Jaka powinna być Parada Równości 2009?
Chcielibyśmy, żeby prawo ułatwiało życie i lik- zero sensacji. Niedawno obwoziłam znajome z Polityczna! Ale rozrywkowa. Kiedyś na para-
widowało niesprawiedliwość, ale nie narażało z zagranicy po wschodniej Polsce. Powiedzia- dzie w Nowym Jorku widziałam przemarsz ge-
ludzi na szykany, np. w pracy. łam w hotelu, że chcemy dwa dwuosobowe jów nurków. Było ich kilkudziesięciu. Szli w
pokoje i recepcjonista – widząc cztery kobiety pełnym rynsztunku, w tych swoich kombinezo-
Walka o związki w obecnej sytuacji politycznej – zapytał, czy mają łóżka zsunąć ,czy rozsunąć. nach, z płetwami. Wyglądali rewelacyjnie.
jest chyba skazana na porażkę. Nie lepiej Zwykła opcja, zwykłe pytanie. Zaczęło się też Przemawia do mnie taka siła wygłupu. Coś ta-
wziąć się do czegoś, gdzie jest choćby mała coś dziać w kwestii transseksualistów. kiego mi się marzy u nas.

7
newsy Teksty: Mariusz Kurc
Paweł Fischer-Kotowski

Homofobia Kościoła wzrasta


Ostatnie miesiące przyniosły cały szereg działań pomóc w wykluczeniu mężczyzn „niepewnych
i wypowiedzi przedstawicieli katolickiej hierar- swej męskiej tożsamości psychoseksualnej“. Do
chii otwarcie dyskryminujących mniejszości sek- tej pory wielu katolików argumentowało, że ich
sualne. W listopadzie kardynał Zenon Grocho- Kościół nie jest przeciwko samym homo-

foto: STR AP
lewski, szef Kongregacji ds. Wychowania Ka- seksualistom, uznaje tylko „akty homoseksual-
tolickiego, powiedział: Nawet jeśli homoseksu- ne“ za „nieuporządkowane moralnie“.
alista nie grzeszy, to i tak nie może być księ- W grudniu Watykan sprzeciwił się rezolucji
W 2005 r. w Iranie dwaj młodzi mężczyźni zostali
dzem. I dalej: Tu chodzi o naturę kapłaństwa, ONZ wzywającej do zniesienia kar za homo- przyłapani na romansie. Najpierw ich wychłosta-
której częścią jest duchowe ojcostwo wobec seksualizm stosowanych wciąż w kilkudziesię- no, a potem oskarżono o gwałt i powieszono
wiernych. A nawet wstrzemięźliwi seksualnie ciu krajach świata (w siedmiu karą jest śmierć
homoseksualiści są do tego niezdolni. Skłon- przez powieszenie lub ukamienowanie). W prowadzi ostatecznie do autoemancypacji
ności homoseksualnych nie można porówny- przedświątecznej mowie papież Benedykt XVI człowieka od stworzenia i od Stwórcy. Oficjal-
wać z heteroseksualizmem. Bo one oznaczają, stwierdził, że ocalenie ludzkości od homo- i na wrogość Watykanu wobec gejów to jedy-
że z psychiką takiego człowieka nie wszystko transseksualizmu jest równie ważne, co ochro- nie czubek góry lodowej. Problem zakazu ka-
jest w porządku. To komentarz do niedawnej na lasów deszczowych. Wypowiedział się płaństwa kobiet, w tym lesbijek, okazuje się
instrukcji watykańskiej, zgodnie z którą każdy również na temat płci kulturowej (gender): To, niegodny nawet najmniejszego komentarza ze
kandydat na księdza musi przejść testy mające co często wyraża się i rozumie jako „gender“, strony hierarchów. (MK)

Kraj
Użytkownicy forum internetowego ultrakonser- zacji LGBTQ. Wywołało to niemały skandal i Grupa polskich organizacji pozarządowych i
watywnej „Frondy“ nawołują do bojkotu skle- oburzenie wśród mieszkańców oraz homofo- naukowców podpisała porozumienie na rzecz
pów IKEA po publikacji w katalogu opisu i zdjęć biczne komentarze na forach internetowych. upowszechniania edukacji seksualnej dzieci i
mieszkania urządzonego przez parę gejów. młodzieży w polskiej szkole.
Jeleniogórski radny PiS nie chce, by jedna z ulic
Wiceprezydent Opola nakazał odwołanie „żywej nosiła imię cenionego przewodnika po Sudetach PiS proponuje przyjęcie przez Sejm rezolucji
biblioteki“, w której miała wziąć udział osoba ho- Zachodnich, bo ponoć był gejem. wzywającej Radę Europy do zaprzestania „in -
moseksualna. Mimo decyzji prezydenta impreza gerencji w polski system prawny dotyczący
odbyła się. Na Uniwersytet Opolski, który nie Janusz Palikot (PO) zasugerował, że Jarosław Ka- sfery moralności“.
podlega miastu, przyszło 500 osób. czyński (PiS) jest gejem. Znany reżyser filmów doku-
mentalnych Sylwester Latkowski stwierdził, że Pa- Madonna postanowiła przedłużyć trasę koncer-
Nowe logo promocyjne Białegostoku jest łu- likot jest biseksualny. Palikot odpowiedział na tową „Sticky and Sweet“ i 15 sierpnia br. wystą-
dząco podobne do znaku nowojorskiej organi- blogu: jestem BI. Albo TRI. A nawet QUADRO. pi w Warszawie na lotnisku Bemowo. (PFK)

Świat
Gruntowne reformy prawne w Burundi w tracili w ogóle prawo do ich udzielania. 1 maja COC-Nederland przygotowało w Amsterdamie
środkowej Afryce – zniesienie kary śmierci i 2009 w Szwecji wejdzie w życie prawo legali- specjalną szopkę bożonarodzeniową, gdzie nad
penalizacja homoseksualności, za którą grożą zujące małżeństwa homoseksualne. Jezusem czuwa dwóch Józefów i dwie Maryje.
dwa lata więzienia.
Państwowy Urząd Statystyczny w Wielkiej Brytanii, Kontrowersyjna instalacja w siedzibie Rady UE
Podczas Zgromadzenia Ogólnego ONZ aż 66 odpowiednik polskiego GUS, od 2009 roku będzie – Włosi onanistami, Polacy homofobami.
krajów, w tym Polska i cała Unia Europejska, w swoich ankietach pytał o orientację seksualną.
poparło francuską deklarację na rzecz depena- Ułatwi to ustalenie liczby osób homoseksualnych, Polska skrytykowana za homofobię w dorocznym
lizacji homoseksualności. Kontrpropozycję z o co zabiegały tamtejsze organizacje LGBTQ. raporcie organizacji Human Rights Watch.
Syrii podpisało 57 państw. Watykan, razem z
m.in. Iranem, Nigerią, Jemenem i Arabią Sau- Węgierski Trybunał Konstytucyjny uznał usta- Parlament Europejski wzywa państwa członkowskie
dyjską, nie poparł rezolucji. wę o rejestrowanych związkach jednopłcio - do uznania związków homoseksualnych i aborcji.
wych za niezgodną z konstytucją. Według nie-
Szwedzka Partia Lewicy zaproponowała, żeby go przepisy te upodabniają związki partnerskie Kościoły chrześcijańskie w Etiopii nawołują
duchowni Luterańskiego Kościoła Szwecji, któ - do małżeństw, które mają specjalny status w parlamentarzystów do wpisania „zakazu ho-
rzy odmawiają ślubów osobom tej samej płci, konstytucji. moseksualizmu“ do konstytucji. (PFK)

8
Jak walczyć z homofobią

opinn i e
Kościoła katolickiego?

Gejowo.pl Homiki.pl InnaStrona.pl


To najtrudniejsze pytanie, jakie Moja wypowiedź odzwierciedla Walka z homofobią Kościoła ka-
postawiła „Replika“. O ile wiem, perspektywę osoby, dla której tolickiego to walka z wiatrakami.
przez całe stulecia nie udzielono aspekt wiary i katolickiej wspól- Radek Oliwa
Krzysztof Tomasz
na nie odpowiedzi. Czemu więc Halama noty religijnej jest istotny. Wiem Wrona Trudno oczekiwać, żeby orga-
ja miałbym jej udzielić? Wiemy z doskonale, że nie jest to głos nizacja, która żywi się zabobonnością, stra-
historii, że do tego, co naukowcom zajęło kilka odosobniony. Myślę, że pozytywna aktywność chem oraz frustracją Polaków, zmieniła się w
wieczorów, Kościół dojrzewał całymi latami, a jest właściwym środkiem na homofobię oazę wzajemnego zrozumienia.
nawet stuleciami. Bo – mimo zdobyczy nauk Kościoła katolickiego. Dla mnie bycie
społecznych i przyrodniczych – Kościół wszystko wierzącym gejem nie oznacza ani zanegowania Dojrzałe społeczeństwa obywatelskie tylko
wie lepiej. Zatem nawet najbardziej racjonalne swej homoseksualności, ani walki z Kościołem. w niewielkim stopniu ulegają wpływom
argumenty nie zdołają szybko przekonać tej ins- Czy Bóg rzeczywiście wymaga od nas rzeczy Kościoła, wymuszając na nim równocześnie
tytucji. Oczywiście można i należy pokazywać niemożliwych? Otóż nie. „Miłości pragnę, nie rewizję dotychczasowych poglądów w sfe-
niekonsekwencję Kościoła, przekonywać, że nie krwawej ofiary“ – mówi On do nas (Ozeasz rze obyczajowości.
da się rozdzielić człowieka homoseksualisty od 6,6). Sztywne i archaiczne stanowisko hierar-
jego czynów, dowodzić, że domaganie się od chów pewnie nieprędko ulegnie zmianie. Ale Wydaje mi się więc, że zamiast walić grochem
gejów i lesbijek wstrzemięźliwości seksualnej to jesteśmy my i szkoda spędzać życie w kościel- o ścianę, powinniśmy się zająć edukacją spo-
żądanie niegodziwe, niesprawiedliwe i niere- nej poczekalni. Pokażmy, że możliwa jest alter- łeczeństwa, zaczynając od naszego najbliższe-
alne. Ale homofobii to nie ograniczy! Bo Kościół, natywa: ruch wierzących, którzy z różnych go otoczenia.
poza argumentami, jest też odporny na krytykę. powodów są wykluczeni z macierzystych
Co można zrobić? Jedynie to, co byłoby odpo- wspólnot, a dla których sfera wiary jest isto- A co z Kościołem? Kościół pójdzie za wierny-
wiedzią na pytanie „jak zmniejszyć wpływ Koś- towo ważna. Może nią być na przykład Refor- mi, choć doświadczenie
cioła na społeczeństwo?“, to mowany Kościół pokazuje, że czasami trwa
jest kluczowa kwestia dla tej katolicki w Pols- to kilka wieków. Poczeka-
sprawy. ce. my.

r e k l a m a
KrytykaPolityczna.pl Kobiety-
Kinga Dunin napisała kiedyś: Kobietom.com
„Nie mówię zmień się, mówię Zasiadając do tego tekstu,
posuń się“. Nie chodzi o to, jakie wewnętrznie się buntowałam
Adam biskupi mają poglądy. Praw- Dagmara przeciw walce, walce z religią,
Ostolski Molga
dziwy problem z Kościołem ale przecież nie o religię tu
katolickim to nadmierny wpływ chodzi, ale o Kościół katolicki.
episkopatu na polskie życie polityczne. Dotyka
on osób LGBT, feministek, mniejszości religijnych Kościół, jak każda instytucja tworzona przez
i ludzi niewierzących, osób, które chcą refundacji ludzi, jest jak ludzie – ułomna i niestety pełna
leków antykoncepcyjnych, itp., itd. Także wielu uprzedzeń.
katolików i katoliczek, którzy w różnych spra-
wach chcieliby się sami wypowiadać jako oby- Problem z Kościołem polega na tym, że ma
watele. Często Kościół wywiera na polityków dużą władze wśród ludzi, dlatego też nie
presję w kwestiach, do których nie potrafi walczmy z Kościołem, walczmy ze stereotypa-
przekonać własnych wiernych, np. w sprawie in mi wśród tych ludzi, a kiedyś Kościół będzie
vitro. Dlatego potrzebna jest nam świecka sfera musiał zweryfikować swoją postawę wobec
publiczna. Walka o nią może połączyć wiele osób homoseksualnych,
osób i środowisk, niezależnie od ich stosunku do bo tego będą oczekiwali
wiary. wierni tego Kościoła.

Zapraszamy na nową piękną stronę Kampanii


Przeciw Homofobii. Wejdź na www.kph.org.pl!

9
społeczeństwo Queer
your mind!
Opracowała: Ewa Tomaszewicz Rysunek: Monika Rak

Słowo queer zrobiło ostatnio prawdziwą karierę. Mamy queerfesty, festiwale filmów
queer, dni kultury queerowej i queer studies. Ukazało się też pierwsze polskie wyda-
nie swoistej biblii teorii queer – „Gender trouble“ („Uwikłani w płeć“) Judith Butler

Z okazji pojawienia się tej ostatniej postanowiliś- definicjach. Z tego powodu – po drugie – pers-
mentalności społecznej kultury Zachodu. Na-
my zapytać studentów queer studies i specjalis- leży uzmysłowić sobie, jak w XX wieku media pektywa queer zainteresowana jest opisywa-
tów w tej dziedzinie – dr. Jacka Kochanowskiego wpływały na obyczajowość, jak nauka przy- niem świata z perspektywy tych, którzy uznani
i dr. Tomasza Basiuka – jak zdefiniowaliby teorię czyniła się do pojmowania płciowości człowieka. są za „niewłaściwie odmiennych“ (...). Perspek-
queer, co wydaje im się w niej rewolucyjne i/lub tywa queer pyta o to, jak powstaje to, co kurio-
kontrowersyjne i jak realizują ją w praktyce. Dr Jacek Kochanowski: Queer to perspektywa zalne jako „zewnętrzne“ do normalności, jakie
lokalna – podejmowana z różnych pozycji procesy są odpowiedzialne za jej wyznaczanie i
Queer theory – co takiego? (płciowych, seksualnych i in.) oraz w różnych w jaki sposób można owe procesy osłabiać. Po-
kontekstach społecznych. Można jedynie wska- nieważ – po trzecie – queer jest także strategią
Dla jednych – teoria Innego: zać na pewne wspólne elementy owych różno- polityczną: już samo podjęcie opisu rzeczywis-
rodnych, teoretycznych i praktycznych, przedsię- tości z perspektywy queer, a zatem danie głosu
Osobiście wiążę perspektywę queer z szeroko wzięć. Po pierwsze, to ujawnienie i odrzucenie temu, co kuriozalne, czyli skazane na milczenie
rozumianą problematyką „inności“; swoistą „kse- tożsamości jako konstrukcji normatywnej, jako i niewidzialność, jest aktem politycznym.
nologią“, jako nauką (również praktyką kulturo-
narzędzia władzy. Wszelką stałość, stabilność,
wo-społeczną) dotyczącą wszystkiego, co od-
mienne, obce, dziwne, nienormatywne, a jedno- dookreślenie osiąga się dzięki gestom prze- Dr Tomasz Basiuk: Wydaje się, że etykieta
cześnie wpisujące się w pluralistyczną rzeczywis- mocy, arbitralnie ograniczającym płynność tego, queer pełni w Polsce nieco inną funkcję niż w
tość społeczną – na zasadzie twórczego konfliktu co ludzkie i wymuszające jego ustabilizowanie. krajach, z których tutaj przywędrowała. Funkcja
(koncepcja demokracji agonistycznej) raczej niż
Jednoznaczność jest możliwa tylko za cenę wyk- queer w Polsce to przede wszystkim wspomi-
consensusu (wymuszonej akceptacji czy wyuczo-
nej poprawności politycznej). luczenia tego, co owej jednoznaczności nana w cytowanych wypowiedziach mentalna
przeszkadza. Płeć może znaczyć w jeden sposób rewolucja, której zasadniczą treścią jest dos-
tylko dlatego, że skazujemy na zapomnienie te trzeganie różnorodności społecznych wyklu-
Dla innych – dekonstrukcja i krytyka zastanej wszystkie sposoby odgrywania płci [teoria czeń i ich wzajemnego przenikania się, co mo-
rzeczywistości dotyczącej płci i seksualności: queer kwestionuje istnienie płci biologicznej – że prowadzić do zniesienia widoczności niektó-
wg niej płeć jest konstruktem kulturowym i jako rych podmiotów – chodzi o to, żeby dostrzegać
Dla mnie queer to kwestionowanie pseudo- taka jest performatywna – dlatego płci nie zarówno różnice, jak i podobieństwa między
oczywistości związanych z tym, kim jesteśmy, i mamy, lecz ją odgrywamy – przyp. E.T.], które sytuacją dobrze zarabiającej lesbijki i lesbijki na
dekonstruowanie tożsamości, które bezrefleksyj-
nie mieszczą się w owym usankcjonowanym bezrobociu, albo o to, że gej transseksualista
nie przyjmujemy za swoje własne. Queer to
uwolnienie od myślenia uwarunkowanego funk- znaczeniu, oraz zmuszamy tych, którzy poza może nie zostać uznany za geja przez innych
cjonującymi w kulturze od stuleci założeniami na przyjęte ramy wykraczają, do powrotu do nor- gejów, jeśli dostrzegą w nim tylko transseksua-
temat płci, seksualności, a co za tym idzie wszyst- matywnych klatek. Dzięki temu uzyskujemy listę, albo o to, żeby homoseksualna Romka
kimi kategoriami tożsamości.
iluzję „oczywistości“ tego, czym jest męskość i mogła funkcjonować jako lesbijka bez zaciera-
kobiecość. Podobnie seksualność: jej nieskoń- nia swojej etnicznej podmiotowości.
Lub wreszcie kategoria, którą trudno zdefiniować i czone zróżnicowanie jest ograniczane do kilku
zrozumieć bez szerszego kontekstu historycznego: wybranych i usankcjonowanych modeli. (...) Co jest kontrowersyjne w QT?
Perspektywa queer związana jest z ujawnia-
Aby zrozumieć to pojęcie, trzeba zrozumieć niem arbitralności normatywnego definiowania Kontrowersyjny w QT jest hermetyczny, a cza-
historię dyskryminowania wszelkich mniejszości „właściwego“ sposobu odgrywania płci czy sem dość mętny język stosowanego dyskursu.
religijnych rasowych i płciowych. Poznanie histo- „wartościowej“ seksualności i wskazywaniem,
rii wyzwalania się spod jarzma stereotypów ko- Pojemność. Z jednej strony daje przestrzeń dla wielu
biet, przemian obyczajowych, to prześledzenie
że tego rodzaju zabiegi zawsze wiążą się z wy- zjawisk i postaw, z drugiej strony może się rozpłynąć
przemian, jakie zachodziły przez dziesięciolecia w kluczeniem i cierpieniem osób, których zacho- w tej różnorodności. Co może odebrać siłę queer.
wanie nie mieści się w owych jednoznacznych

10
Czy odpowiedź na pytanie o seksualną orien-
kowanych płciowo i seksualnie [tak jak w przy- Polityka queer
tację w rodzaju „ja nie lubię się określać“ to odpo- padku akcji „Niech nas zobaczą“, która spotka-
wiedź queerowa, czy głos z szafy? Jak je rozróżnić? ła się z zarzutami o wykluczanie gejów i lesbi- Jak twierdzi Jacek Kochanowski, polityka queer
Czy za tą niechęcią do określenia się stoi rzeczy- jek z mniejszych miast, singli, osób niemono- oznacza budowanie ruchu społecznego na rzecz
wista niemożność jednoznacznej autodefinicji sek-
sualnej, czy strach przed homofobią i niepogo-
gamicznych itp. – przyp. E.T.]. (...) Rewolucyj- tego, co nienormatywne, ruchu opartego nie na
dzenie się z własnym homo- lub biseksualizmem? ność queer polega na tym, że choć opiera się sojuszu „zdefiniowanych tożsamości“, ale koali-
To jest mój problem z teorią queer: w praktyce mo- on na świadomości nieuchronności przemocy cji tych wszystkich, którym bliska jest wizja spo-
że ona służyć jako zasłona dymna do zinternali- w stosunkach międzyludzkich, to jednak nie łeczeństwa opartego na odmienności i różnico-
zowanej homofobii. Szczególnie wśród polskich
gejów i lesbijek, którzy nie mają za sobą – jak ich
zgadza się na jej legitymizowanie w imię racji waniu. Polityka queer to także polityka walki o
amerykańscy „bracia i siostry“ – 40 lat emancypacji „moralnej większości“ czy jakiejkolwiek innej przejęcie wiedzy: wykazująca uwikłanie wiedzy
i Parad Równości, tylko co najwyżej 20. większości. – wiedzy naukowej, ale także medialnego obra-
zu rzeczywistości – w procedury przemocy [wy-
Dr Tomasz Basiuk: Warta zastanowienia jest Co ma queer do geja, nikającej z tego, że rzeczywistość oparta na res-
kwestia spolszczenia queer, tak w wymiarze lesbijki i heteryka? trykcyjnych normach represjonuje jednostki, któ-
językowej etykiety, jak i przyswojenia samej re się w tych normach nie mieszczą – przyp.
kategorii myślowej do lokalnego kontekstu. Określanie się jako queer jest przyznaniem się E.T.]. Dlatego polityka queer to wkraczanie w
Słowo queer niewątpliwie może funkcjonować do istnienia poza/pomiędzy zdefiniowanymi toż- przestrzeń akademicką, organizowanie kursów,
w Polsce jako językowa szafa (closet), ponie - samościami, niemożnością/niechęcią jedno- konferencji i szkoleń wprowadzających do rewi-
waż znakomita większość nie wie, co ono zna- znacznej kategoryzacji – seksualnej czy płciowej. zji humanistyki z perspektywy queer, ujawnianie
Heterykiem/heteryczką, gejem czy lesbijką można
czy. Wtrącone do tekstu napisanego po polsku być w danej chwili czy kontekście, który wymaga procedur służących normatywizacji w szkołach
(jak ten) słowo to traci swój negatywny, pas- zdefiniowania się w jakiś sposób, ale te określe- różnego stopnia i przeciwdziałanie im, to budo-
kudny wydźwięk (queer w języku angielskim nia istnieją tylko „tu“ i „teraz“. wa alternatywnych źródeł wiedzy, alternatyw-
przypomina polskie „pedał“ i „ciota“). W tej sy- nych mediów. Polityka queer to także wprowa-
tuacji rzeczywiście trudno porównywać wyau- dzanie kuriozalności do codzienności i rozbraja-
towanie się jako queer z ujawnieniem się jako Według Jacka Kochanowskiego „gej“ czy „les- nie lęku przed nią, to jawność, widzialność i sły-
lesbijka albo osoba transseksualna. bijka“ i „queer“ to zupełnie różne perspekty- szalność odmienności, to świadome afiszowanie
wy: queer to strategia wyśmiania wszystkich się z tym, co kuriozalne, po to, by przestrzeń
A co rewolucyjne? tożsamościowych kategorii, ukazanie ich ab- publiczna nie była zarezerwowana dla tego, co
surdalności i przypadkowości. Te kategorie po właściwe i usankcjonowane, ale by stała się do-
Rewolucyjność queer polega na uświadomie- prostu nic nie znaczą, ich znaczenie jest sztucz - mem dla wszystkich. Polityka queer to także
niu sobie ograniczeń ruchu feministycznego czy nie konstruowane. Co zmiana prawa na takie,
ruchu LGBT, czyli ruchów orbitujących wokół poli- to właściwie znaczy, że które sprzyja różnorod-
tyki tożsamości, które nieuchronnie generują ka-
tegorię Innego i w efekcie prowadzą do wyklu-
jestem gejem? Czy co- ności i nie sankcjonuje
czenia. (...) Rewolucyjność queer to również kon- kolwiek ponad to, ja- wybranych sposobów
testacja heteromatriksu oraz myślenie w katego- kiego rodzaju płeć ma życia jako bardziej
riach postpłciowości. mój partner seksualny? w a r t o ś c i o w y c h , ale
QT ma raczej charakter rewelacyjny niż rewolucyj-
(...) Nie musimy „być“ sprzyja odmienności i
ny. Więcej odsłania czy ujawnia, otwiera raczej kimkolwiek: gejem czy chroni odmienność
oczy niż prowokuje do nagłych działań czy spon- lesbijką, kobietą czy przed normatywnym
tanicznych gestów. mężczyzną, możemy atakiem. (...) Przedtem
wypowiedzieć jednak musimy zacząć
posłuszeństwo obo - chcieć i umieć być kurio-
Jacek Kochanowski: Perspektywa queer jest wiązkowemu posia - zalnymi, odrzucić po-
kontrowersyjna, bo przemawia w imieniu te- daniu tych wszystkich stawione przed nami
go, co „kontrowersyjne“, kuriozalne, niepo- etykietek. Po co? Po to, wezwania do normal-
prawne, niewłaściwe. I także na tym polega jej żeby nie starać się im ności, także normalności
rewolucyjność. Rzeczywiście, bardzo nieprzy- „dorównać“, po to, że- środowiskowej – nor-
jemną stroną tej perspektywy jest ujawnianie by nie wkładać całej malności lesbijskiej, nor-
mechanizmów przemocy działających wew- swojej energii w napełnianie tych pustych malności gejowskiej itp. Największy wysiłek na-
nątrz środowisk, które same czują się ofiarami. nazw treścią, żeby ich nie materializować na leży zatem do każdej/każdego z nas. Chodzi o
To dlatego część środowisk feministycznych powierzchni naszych ciał, ponieważ są to ety- to, co zwykle: by uwolnić swój umysł od norma-
przyjmuje twórczość Judith Butler z oburze- kietki wymierzone przeciwko nam. Nie chodzi tywnych kategorii. Queer your mind!
niem: ujawnia ona, że nikt nie jest niewinny, o to, żeby ich zupełnie przestać używać – mo-
że także feminizm może być odpowiedzialny gą być z wielu powodów, także politycznych,
Dr Jacek Kochanowski – socjolog i filozof, pub-
za różnego rodzaju wykluczenia [historycznie – przydatne. Ale nie powinno się w nie wierzyć. licysta. Zajmuje się socjologią queer i gender, soc-
wykluczając ze swojego grona osoby, które nie Nie powinno się starać wypełnić oczekiwań w jologią i filozofią kultury, socjologią wiedzy, jest
pasowały do określonego wzorca – np. lesbij- nich zawartych, ponieważ dzieje się to kosz- komentatorem prac Michela Foucaulta, włącza do
ki butch, transseksualistów – przyp. E.T.]. Po- tem wygłuszania naszych pragnień, zamykania teorii społecznej wątki dekonstrukcjonizmu.
dobnie irytujące jest ujawnienie, że organizac- sobie wielu możliwości, które pozwoliłyby Dr Tomasz Basiuk – adiunkt w Ośrodku Studiów
je lesbijek i gejów, walczące rzekomo o prawa nam być szczęśliwszymi. Queer to nie jest ko - Amerykańskich Uniwersytetu Warszawskiego
wszystkich LGBT, w rzeczywistości dążą do lejna nazwa „osób LGBT“, bardziej modna, bo oraz dyrektor Ośrodka. Opublikował szereg arty-
społecznej akceptacji dla jedynie części z nich: mniej zrozumiała. To strategia bycia poza kate- kułów i współredagował trzy prace zbiorcze z
dziedziny queer studies.
tych porządnych, monogamicznych, uporząd- goriami, bycia na przekór tym kategoriom.

11
wywiad Gej polski 2008
Wywiad z Dominiką Buczak i Mikiem Urbaniakiem,
autorką i autorem książki „Gejdar“

Rozmawiał: Mariusz Kurc Foto: Monika Rakowska

Książka Anny Laszuk „Dziewczyny, wyjdźcie z M.U.: Według mnie nie ma „gejów i lesbijek“ bo wydawały mi się oczywiste z racji tego, że
szafy“ była o polskich lesbijkach, wasz „Gej - jako jednej grupy. Łączy nas tylko walka z ho- jestem gejem. Kiedy jeden rozmówca twierdził, że
dar“ to 16 wywiadów z polskimi gejami. Inspi - mofobią. Poza tym to są odrębne światy, różne doskonale rozumie kobiety, to ja może bym to
rowaliście się książką Laszuk? problemy. Kiedy lesbijki idą za rękę ulicą, to przepuścił, a Dominika od razu go kontrowała.
D.B.: Nie, mieliśmy już jasną ideę „Gejdaru“, nikt nie zwraca uwagi, a z facetami jest inaczej. Facet homo i kobieta hetero się uzupełniali?
zanim wyszła książka Laszuk. Kilka wywiadów D.B.: Zdajemy sobie sprawę z tego, że lesbijki D.B.: Zgodnie ze stereotypem istnieje jakieś
było już nawet wtedy gotowych. są podwójnie dyskryminowane: jako kobiety i specjalne porozumienie między gejami i kobie-
Od początku miał być tylko o gejach, a nie o jako osoby homoseksualne. Ale my od począt- tami hetero. Z naszych wywiadów wynika, że
gejach i lesbijkach? ku chcieliśmy napisać książkę o gejach, o ich ży- ten opiewany przez seriale rodzaj przyjaźni jest
D.B.: Mam wielu przyjaciół gejów, ich opowieści ciu i problemach. Gdybyśmy zrobili wywiady i z mocno przereklamowany. Ale w naszym przy-
o życiu kompletnie odbiegały od stereotypu, z gejami, i z lesbijkami, książka siłą rzeczy kon- padku tak rzeczywiście jest. Więc nasza współ-
którym często się stykałam – że gej to modny, centrowałaby się na różnicach i podobieńs- praca była owocna.
pachnący, glamour facet „skazany“ na bycie sty- twach między nimi, a nie to było naszym celem. M.U.: Kuba w wywiadzie „Homopodteksty“
listą. Chciałam pokazać, że to nieprawda. Opo- Czy nie jest też tak, że do prawdziwego życia mówi, że geje i kobiety mają pewną wspólno-
wiedziałam o tym Mike’owi, z którym się przy- gejów miałaś dostęp poprzez te przyjaźnie, a tę doświadczenia dyskryminacji – seksizmu,
jaźnię. do lesbijek nie? mizoginii, homofobii. Grzesiek z „Kleine Prin-
I co ty na to, Mike? D.B.: Masz rację. Mam tylko jedną koleżankę cessa“ twierdzi, że z lesbijkami nie miałby o
M.U.: Fabulous, let’s do it, girl! Ja chciałem lesbijkę, a gejów było wokół mnie sporo. Czu- czym gadać, a z heteryczkami ma – o facetach.
wziąć za rogi drugi stereotyp – geja jako łam, że mam w miarę pełny obraz. Ja przyjaźnię się i z kobietami, i z mężczyznami
strasznego, zboczonego typa, który czyha Wszystkie wywiady robiliście razem? Był jakiś hetero, choćby z mężem Dominiki. Łukasz jest
gdzieś w krzakach na młodziutkich chłopców, podział obowiązków? modelowym przykładem otwartego, walczące-
bo oczywiście jest pedofilem. M.U.: Zrobił się samoistnie. Ja częściej eksplo- go z homofobią i wszystkimi innymi fobiami
Ale właściwie dlaczego nie chcieliście rozma- rowałem zakamarki seksualnego życia, a Do- faceta. Był także pierwszym – bardzo krytycz-
wiać z lesbijkami? minika – mizoginię. nym – recenzentem naszych wywiadów.
D.B.: Ciekawe, czy Annę Laszuk też ciągle się Ty nie jesteś feministą? Trudno było wam znaleźć rozmówców?
pyta, dlaczego nie napisała o gejach. M.U.: Oczywiście, że jestem. W kwestii mizoginii M.U.: Nie. Zaczęliśmy od znajomych i jakoś
Na spotkaniach autorskich mówiono raczej: byłem zastępcą Dominiki. Zadawaliśmy pytania z poszło. W trakcie okazało się na przykład, że
„To fajnie, że w końcu lesbijki mają głos“. dwóch perspektyw – faceta homo i kobiety het- nie możemy nie mieć księdza, bo w tych pier-
D.B.: W naszym przypadku pytanie o lesbijki ero, co dało ciekawe rezultaty. Dominika na wszych wywiadach ciągle się jacyś księża po-
ciągle powraca. początku trochę się wstydziła pytać o seks, ale jawiali. Znaleźliśmy nawet kilku, ale wszyscy,
Może to dobrze, przestają być niewidoczne, szybko się przełamała i drążyła też te kwestie. jak przychodziło do wywiadu, odmawiali. Ma-
skoro dostrzega się ich brak? Zadawała także pytania, których ja bym nie zadał, my więc księdza niedoszłego.

12
Łączenie religii katolickiej z homoseksualiz - Ten ogólny obraz polskiego geja 2008 wyła - wany jest ich synek? Co z tymi wszystkimi ge-
mem – częsty problem polskich gejów. niający się z „Gejdara“ nie jest wesoły. jami, których on potraktował instrumentalnie?
D.B.: Sami byliśmy zdziwieni tym, jak często D.B.: Tak, to jest smutna książka. Zanim zaczę- Dwie, góra trzy osoby w tej książce mają
powracał. To jest główny motyw i w wywia- liśmy przeprowadzać wywiady, naiwnie myś- ugruntowaną gejowską tożsamość, która nie
dzie z niedoszłym księdzem – „Przystanek lałam, że ludzie żyjący pod społeczną presją ogranicza się do uprawiania seksu z facetami.
Jezus“ – i w wywiadzie „Dziecko Boże“. Jego mają trochę więcej empatii dla innych dyskry- D.B.: Na przykład?
bohater ma wciąż płonną nadzieję, że będzie minowanych. Bzdura. Tomek Szypuła.
w stanie się z katolickim Kościołem jakoś To są w większości ludzie pełni sprzeczności, D.B.: Jego postawa jest cudowna. On jest spo-
ułożyć. Wydaje mu się, że jeśli zbuduje trwały skrywający uwewnętrznioną homofobię. łecznikiem, jakich mało.
związek i nie będzie zmieniał partnerów – zna- M.U.: Widać to dobrze w wywiadzie z Jarkiem Mike, ty dużo działałeś na rzecz walki z homofobią.
jdzie w Kościele własną ścieżkę. Tuż po ukaza- „Szpilek nie noszę“. On był prawdziwym gejem Spotykałeś się z „działaczofobią“ wśród gejów?
niu się naszej książki Watykan odmówił pod- homofobem i ta skomplikowana psychologicz- M.U.: Tak, bardzo często.
pisania dokumentu ONZ, który wzywa wszyst- nie konstrukcja runęła na naszych oczach. D.B.: Ja też się spotykałam: „o co tym działaczom
kie kraje do depenalizacji homoseksualizmu. Jak to? chodzi, po co te parady, gdyby było o tym cicho,
To bardzo twarde powiedzenie ludziom takim D.B.: Byliśmy pierwszymi osobami, które z nim to byśmy sobie spokojnie żyli…“ itd. Szczególnie
jak nasz bohater: „jeśli jesteś gejem, jeśli bu- rozmawiały o jego gejostwie, o jego poglądach. niewyoutowanym gejom działacze przeszkadzają.
dujesz relacje z mężczyznami – wynocha“. Przyjaźni się z ludźmi, którzy twierdzą, że „pe- Tak jakby homofobia nie istniała, gdyby dzia-
Od początku wywiady miały być anonimowe? dałów trzeba zajebać“ i koniec, zero refleksji. łaczy czy parad nie było.
D.B.: Tak. Zaznaczaliśmy wszystkim rozmów- My na to: „No co ty? To jak można się z kimś ta- M.U.: Jest też analogiczny pogląd w stosunku
com, że jeśli chcą, wystąpią bez nazwiska i kim przyjaźnić?“. Mówił, że denerwują go geje do antysemityzmu. Często słyszałem, że „właś-
pod zmienionym imieniem. Ale kilku z nich przegięci, że nie wyobraża sobie romantyczne- nie to ciągłe gadanie o Jedwabnem wywołuje
można zidentyfikować – Tomka Szypułę czy Je- go, pełnego czułości wieczoru z facetem, my py- antysemityzm“.
rzego Nasierowskiego. Sami tego chcieli. taliśmy, dlaczego. Kiedy spotkaliśmy się z nim Dwóch waszych bohaterów ma dzieci i mówi
M.U.: Nie mielibyśmy szans na tak intymne po 4 miesiącach, wypalił, że teraz w jego życiu o tym, a więc pojawia się problem homorodzi -
zwierzenia, gdybyśmy chcieli wszystkich jest rewelacyjnie – poznał chłopaka, zakochał cielstwa. Temat homoadopcji w ogóle by nie
przedstawić z nazwiska. Ja sam, mimo że jes- się i wyoutował przed kilkoma znajomymi. I to zaistniał, gdyby niektórzy z innych rozmówców
tem wyoutowany przed samą Najświętszą Pa- wszystko dlatego, że po wywiadzie z nami so- nie czuli, że powinni się w tej kwestii wypo -
nienką, seksualnych i innych intymnych szcze- bie przemyślał różne sprawy. Zatkało nas. Na- wiedzieć, mimo że w ogóle nie byli pytani. I
gółów bym o sobie nie opowiedział. A anoni- szym zamierzeniem nie było zmienianie jego mówią, że są jej przeciwni.
mowo oni nie mieli oporów. Co ciekawe, w mentalności, choć w sumie dobrze się stało. D.B.: To samo wyszło. Symptomatyczne. Tak jak
większości nie chcieli być identyfikowalni przez M.U.: To była niesamowita metamorfoza. On i seks, którego w książce Laszuk właściwie nie
swoich sąsiadów, krewnych czy znajomych z nigdy wcześniej nie spotkał nikogo, kto by mu ma, zauważyłeś? Naszych rozmówców nie trzeba
pracy, ale przez swoich kolegów gejów - jak zadał te proste pytania. było specjalnie zachęcać do mówienia o seksie, a
najbardziej. Wrażenie robi tez wywiad z żonatym gejem sek- my chętnie słuchaliśmy. Czasem te dosłowne
D.B.: Coming out jest chyba jedynym przeży- soholikiem. Wrył mi się w głowę obraz: żony nie opisy trudno było przelać na papier, bo wycho-
ciem, o którym opowiadali wszyscy nasi boha- ma w domu, a on z malutkim synkiem na ręku dziło niemal porno. Jeden z bohaterów drobiaz-
terowie. To z reguły bolesne doświadczenie. wyrywa facetów na czacie. gowo opisywał różnice między seksem z kobietą
Wyszedł nam we wszystkich tych wywiadach D.B.: Kiedy od nas wyszedł po wywiadzie, nie i z mężczyzną, inny powiedział dokładnie, po
ogromny trud ujawnienia się, praca, którą trze- byliśmy w stanie nic powiedzieć. Rozbolała czym poznał, że jego chłopak chwilę wcześniej
ba nad sobą wykonać, by go zrobić. mnie głowa. uprawiał seks z innym… Wątki seksualne to jest
M.U.: Czasami ta praca była wykonywana pra- M.U.: Jeśli musisz ciągle kłamać, zmyślać, uda- chyba podstawowa różnica między „Gejdarem“
wie na naszych oczach. Dawid z wywiadu wać, to nic dziwnego, że twoje życiowe decyz- a książką Laszuk. Widać dokładnie, o ile trudniej
„Chcemy być sobą“, jak dostał „Gejdar“, to je są często koślawe. Jaka jest sytuacja żony te- jest dziewczynom mówić o seksie, co wynika z
stwierdził: „Żałuję, że zmieniłem sobie imię“. go człowieka? W jakiej atmosferze wychowy- różnej socjalizacji dziewczyn i chłopaków.

13
W grudniu Prawie całe swoje życie spędziłem na Białoru-
2008 odbyło si, gdzie się urodziłem. Absolutna większość
się spotkanie gejów, lesbijek i osób trans cały czas żyje w
założycielskie obawie przed „ujawnieniem“. W sumie na
nowej grupy Białorusi i w Polsce problemy są podobne: ho-
działającej w mofobia, brak tolerancji i negatywne wypo-
KPH Warsza- wiedzi ze strony przedstawicieli władzy. Jed-
wa – KPH nak zasadniczą różnicą jest to, że na Białorusi
Wschód. Ko- brak jest jakichkolwiek gwarancji wolności sło-
rzystając z wa, a ruch LGBT praktycznie nie istnieje. Mam
polskich doś- nadzieję, że nasza grupa KPH Wschód pomo-
wiadczeń, w tym ponad 7 lat funkcjonowania KPH, że w nawiązaniu kontaktów między Zachodem
nowa grupa będzie działała na rzecz poprawy sytu- i Wschodem – powiedział Rodion Bohusz.
acji osób LGBT na Białorusi i Ukrainie, a w przysz-
łości być może w Rosji i innych krajach b. ZSRR. W grupie działa kilkanaście osób, które mają
doświadczenie we współpracy z organizacjami
Koordynatorem grupy KPH Wschód został Bia- z Europy Wschodniej lub interesują się kulturą
łorusin Rodion Bohush, który przez 3 lata dzia- wschodnich sąsiadów Polski. Kontakt do koor-
łał w Białoruskiej Lidze Lambdy (BLL), gdzie dynatora KPH Wschód: wschod@kph.org.pl
zajmował się prawami gejów i lesbijek. Obec- Lista dyskusyjna grupy: kph_grupa_wschod-
nie Rodion studiuje i mieszka w Warszawie. subscribe@yahoogroups.com (TS)
Inne spojrzenie

historia
Homoseksualizm w PRL-u (5)

Tekst: Krzysztof Tomasik

Kultowy film lesbijski od 25 lat w Polsce


Kiedy na początku lat 90. oglądałem po raz Produkcja ruszyła w 1981 roku, na utopii: obie są "niemożliwe", bo, z różnych
pierwszy „Inne spojrzenie“ w kinie studyj- Węgrzech trwały właśnie zdjęcia, gdy w względów, nie akceptowane społecznie.
nym Pod 12, siedząca za mną kobieta opo- Polsce wprowadzono stan wojenny. Mądry, głęboki, humanistyczny film“. W
wiadała swojej koleżance, jakie wrażenie Wkrótce aktorkom udało się wrócić do kraju, podobnym tonie recenzował „Inne spojrze-
wywarło na niej zobaczenie tego filmu w a w maju 1982 zdobyć zgodę na wyjazd do nie“ Jerzy Płażewski w „Filmie“: „Eva jest
połowie lat 80., jak zaraz następnego dnia Cannes, gdzie na Festiwalu Filmowym lesbijką. Pociągają ją kobiety. Zakochuje się
pobiegła do kina jeszcze raz, a potem za „Innemu spojrzeniu“ przyznano nagrodę w pięknej koleżance redakcyjnej, stawia
każdym razem, gdy była tylko okazja, szła FIPRESCI, a Jadwigę Jankowską-Cieślak fiołek w doniczce między sąsiadującymi
zobaczyć historię miłości Livii i Evy, choć od wyróżniono za najlepszą rolę kobiecą. biurkami. Od czasów procesu Oscara Wilde
jakiegoś czasu film ma na wideo. Dziś trud- nie minęło jeszcze sto lat, ewolucja w spoj-
no sobie wyobrazić, czym było wówczas Odbiór w Polsce rzeniu na homoseksualizm jest ogromna,
„Inne spojrzenie“, przez długie lata jedyny przejście problemu z domeny kryminalistyki
film lesbijski rozprowadzany w kinowej dys- Informacje o wielkim sukcesie polskiej aktor- do domeny medycyny jest faktem. Ale tyle
trybucji, w dodatku z polskimi aktorkami w ki w Cannes dotarły do Polski, ale dopiero w tolerancji, by taką miłość związać z pojęciem
rolach głównych. październiku 1984 roku wprowadzono film piękna, fizycznego i duchowego? (...) Dzięki
na ekrany. Niezwykłość „Innego spojrzenia“ temperamentowi i sile przeżycia dwóch pol-
Pod prąd polegała na tym, że był to pierwszy pokazy- skich aktorek, Jadwigi Jankowskiej-Cieślak i
Grażyny Szapołowskiej, to nieopatrzone na
Grażyna Szapołowska po latach tak opisy- ekranach uczucie rozwija się przed nami z
wała swój udział w węgierskiej produkcji: całą oczywistością“.
„"Inne spojrzenie" dzieje się po stłamszeniu
powstania na Węgrzech, ale to nie jest ale- W ramach prawa
goria polityczna. Jadwiga Jankowska-Cieś-
lak gra dziennikarkę, która idzie pod prąd Przy okazji omawiania „Innego spojrzenia“
swoich czasów. Bycie sobą oznacza dla niej mówiło się też o homoseksualizmie autorki
nie tylko pisanie bez wewnętrznej cenzury, literackiego pierwowzoru. Płażewski wyjaś-
ale jeszcze miłość do drugiej kobiety. Tę ko- niał: „Erzsebet Galgoczi napisała rzecz w
bietę grałam ja. Obie dostawałyśmy potem znacznej mierze autobiograficzną. Jej lesbij-
listy od feministek i lesbijek z całego świata skie skłonności, konieczność obrony swych
– podtrzymywały nas na duchu, zwierzały uczuć przed światem, uczulenie na zniewa-
się ze swojego wyobcowania“. Nie ma gi i upokorzenie przesadziły o jej reakcjach
pewności, dlaczego w głównych rolach także politycznych i o losach – bliskich lo-
wystąpiły Polki, legenda głosi, że żadna wę- som ekranowej Evy“. Szybko „Inne spojrze-
Plakat Macieja Kałkusa reklamujący
gierska aktorka nie chciała grać lesbijki. A „Inne spojrzenie“ na polskich ekranach
nie“ pokazano w telewizji, na polskim rynku
może po prostu taka była koncepcja reży- ukazały się także dwie powieści Galgoczi, w
serska, który chciał, żeby od początku obie 1985 roku „Wspólna wina“, a trzy lata póź-
bohaterki wyglądały na osoby jakby z „inne- wany w Polsce obraz, którego nie dało się niej „Dowodu winy brak“. Nie przetłuma-
go świata“, niemogące odnaleźć się w zas- omówić bez poruszenia kwestii kobiecego czono jednak „W ramach prawa“, które sta-
tanej rzeczywistości? Zabierając się do „In- homoseksualizmu. A jednak film przyjęto ło się podstawą „Innego spojrzenia“, jego
nego spojrzenia“, Karoly Makk był twórcą dość przychylnie, recenzenci często apelo- fragmenty spolszczone przez Alinę Kamp za-
cenionym w Europie, miał na swoim koncie wali wręcz o tolerancję dla „innej miłości“. mieściła dopiero w 2000 roku lesbijska
liczne sukcesy, można powątpiewać, czy Adam Horoszczak w tygodniku „Ekran“ pi- „Furia pierwsza“. Galgoczi zmarła w 1989
artysta z mniejszym dorobkiem dostałby sał: „miłość Evy do innej kobiety, Livii – jest roku. „Inne spojrzenie“ pozostaje jednym z
zgodę na ekranizację powieści Erzsebet występna, naganna, grzeszna. Tym samym najwybitniejszych osiągnięć w karierze Gra-
Galgoczi „W ramach prawa“, nie tylko bard- piętnem nacechowana jest jej żyny Szapołowskiej i Jadwigi Jankowskiej-
zo politycznej, ale także poruszającej rzadko bezkompromisowa miłość do prawdy. Obie Cieślak. Obie aktorki nigdy więcej nie
podejmowany temat lesbijskiej miłości. miłości, aczkolwiek niby realne, są rodzajem zagrały lesbijek.

15
kultura Testosteron
w trzech
odsłonach
Tekst: Magda Pocheć Foto: Monika Kokoszyńska

Trzy odmienne osobowości. Z trzech


różnych miast. Na scenie tworzą jednak
zgrany boysband. Co rusz kombinują,
jak namieszać nam w głowach swoim
show. I nieustannie prowokują. Klu-
czem do sukcesu są natomiast trzy skar-
petki... Chodzi oczywiście o Da Boyz,
jedyny dragkingowy zespół w Polsce
Wieczni chłopcy

Uwalnianie chłopca wąsy i brodę z piany w kąpieli. Potem okazało czapce policjanta, czarnej skórze, z kajdanka-
się, że mogę tak występować na scenie – wyz- mi i pałką w dłoni Ania staje się po prostu
Sobotni wieczór w warszawskiej UFIe. Błysk naje Ania. Dla niej dragowanie to forma sztu- gejowską ikoną seksu. – Dla mnie dragkin-
lamp i głośna muza. Przez środek parkietu ki, a poprzez swoje występy pragnie dostar- gowanie nie dotyczy wyłącznie igrania z płcią,
pewnym, acz wyluzowanym krokiem zmie- czać ludziom rozrywki i inspiracji. ale można to rozszerzać także na inne ka-
rza koleś w szerokich spodniach i bejsbolów- tegorie, w tym seksualność. Tivv w swoim
ce. Bluza z kapturem, staranna bródka i cięż- Igranie z płcią show pokazuje na przykład nienormatywną
ki zegarek. Wizerunek wyraźnie inspirowany seksualność S/M. Drag generalnie uderza w
seksistowską kulturą hip-hopu. Kieruje się w Drag kingi czerpią z ikon i celebrities. Uważnie status quo – sugeruje Offca. Dziewczyny z Da
stronę sceny. Mijając mnie, rzuca tylko non- studiują komercyjny geniusz idoli, by później Boyz już w pierwszych latach życia opierały
szalanckie i zaczepne „Siema, lala!“. Stoję przerysowywać pewne jego aspekty. Ucie- się socjalizacji i dziecięca jeszcze intuicja pod-
jak wryta. A Tivv już na scenie w swoim ży- leśnić to, co w danej postaci najbardziej in- powiadała im, że gorset narzucanej im roli
wiole wywołuje piski fanek i... fanów! trygujące. Tradycyjne podejście do dragu za- społecznej – zarówno w zakresie ubioru, jak i
kłada ośmieszanie stereotypowej męskości, zachowań – jest zbyt ciasny. Mając kilka lat,
Ania vel Tivv bierze z męskości wszystko, co deklasowanie roli społecznej. – Dla mnie to w Ania oprotestowała noszenie spódnic, które
najlepsze i najgorsze zarazem. Wciela się w ro- rzeczywistości feministyczne narzędzie walki z ograniczały możliwości swobodnego
lę brutalnego macho i casanowy (ale nie tyl- patriarchatem. – dopowiada Morfi (prywatnie poruszania się i zabawy. Z wiekiem stało się
ko...) już od trzech lat. Deklaruje, że na co Megi). Ale drag wciąż ewoluuje w kierunku również jasne, że żadna z dziewczyn nie
dzień jest zupełnie inna – przyjacielska i po- bardziej radykalnego eksperymentowania z zamierza realizować heteronormy. Dziew-
godna. Zapewnia też, że prowadzi absolutnie płcią niż tylko kwestionowanie stereotypów. czyny poza sceną kochają dziewczyny. Na
zwyczajne życie – pracuje w korporacji, nie- Genderfuck, czyli ukazywanie niejedno- scenie natomiast kwestionują wszystko,
ustannie krążąc między różnymi miastami znaczności płci, to element coraz częściej również kategorię tożsamości seksualnej.
Polski i poza jej granicami. Na scenie, gdy wy- pojawiający się w występach drag kingów.
chodzi z niej ukryty gdzieś w środku chłopiec, Również naszych rodzimych Da Boyz. Tożsamość zróżNICowana
jest jednak nie do poznania. – Zawsze wie- Dziewczyny nie stronią także od pokazywania
działam, że tradycyjny model kobiecości nie nienormatywnej męskości. Postać George’a Offca także zaczynała swą przygodę z dra-
jest modelem, do którego chciałabym się ogra- Michaela, w którą wciela się Tivv w piosence giem poprzez przeginanie męskości. Na war-
niczać. Uwielbiam zarost. Nieraz robiłam sobie Outside, jest tego wyraźnym przykładem. W sztat wzięła latynoskiego kochanka – An-

16
tonio Banderasa. Ksywka Antonio przylgnęła chcę na siłę być za-
do niej do dziś. Obecnie jednak przechodzi szufladkowana do
fascynację Freddiem Mercurym. – Moje po- jakiejś kategorii.
dejście do dragowania zmieniło się całkowi-
cie po międzynarodowym festiwalu drag kin- Początki z dragiem
gów w Berlinie, gdzie zobaczyłam na przy- nie były jednak
kład, jak dragowania można użyć do pokaza- proste. – Wchodze-
nia różnych zjawisk związanych z cielesnoś- nie w klimaty drag
cią, np. anoreksji. Teraz uważam, że najlep- to proces dystanso-
sze role to te, których nie da się jednoznacz- wania się do włas-
nie skategoryzować. Antonio pragnie, aby nej płciowości.
przy kolejnym występie publiczność nie miała Okazało się, że jes-
absolutnie żadnej pewności co do tego, kim tem w jakimś stop-
jest osoba na scenie. – Chciałabym płynnie niu przywiązana do
przejść od kobiecości do męskości i z powro- swoich atrybutów
tem. A to wszystko na waszych oczach. kobiecości. Ukrycie
piersi i wypchanie
Morfi natomiast to typ chłopaka z deskorol- majtek skarpetami,
ką, któremu jest tak właściwie trochę a potem wyjście z
wszystko jedno. Zdystansowany i wyluzo- tym do ludzi nie
wany. Nigdy nie dorasta. Sceniczna specjal- przyszło mi bez tru-
ność Morfi to Justin Timberlake. Megi jest du – przyznaje Me-
prawdziwą weteranką polskiej sceny DK. To gi. Tivv dodaje, że
ona z dziewczyn ma najdłuższy staż – wys- po latach praktyki
tępuje od pięciu lat. Da Boyz to jej trzeci zes- nasuwa się jeden
pół. – Coraz trudniej jest mi opracowywać wniosek – Trzy
nowe numery, gdyż coraz więcej od siebie skarpetki włożone
wymagam. Dla mnie ważne jest, aby to by- w majtki dają opty-
ło interesujące na wielu poziomach – za- malny efekt. Zdają
równo pod względem wizualnym, ale też się to potwierdzać
tym bardziej abstrakcyjnym, ideologicznym. również heterosek-
sualne dziewczyny. Od lewej: Tivv, Morfi, Antonio
3 skarpetki – Włożenie tych skarpetek w kroku to symbo-
liczne przejście; narzędzie, za pomocą którego nakładanie makijażu czy eksperymentowanie
Megi przyznaje, że drag ma dla niej olbrzy- udaje ci się zdystansować do siebie i zakwes- z ubiorem. Przecież nawet idąc do fryzjera,
mie znaczenie osobiste. – Po tylu latach wys- tionować własną tożsamość – stwierdza Anto- czujesz, że zmiana pozornie fizyczna wpływa
tępów doszłam do takiego poziomu samo- nio i dodaje – Ta rola przekonuje również in- na samopoczucie – dodaje Offca.
stanowienia, że moja płeć jest mi właściwie nych. Drag budzi pożądanie zarówno hetero,
obojętna. Ludzie na ulicy mają często prob- jak i homoseksualnej publiczności. – Ciało to element władzy – kontynuuje An-
lem z jej określeniem. Czasami jest to frustru- tonio. – Kanony atrakcyjności dla kobiet i
jące, ale czasami myślę, że to tak ma być. Nie Pomimo że dziewczyny identyfikują zjawis- mężczyzn są bardzo wąsko i restrykcyjnie us-
ko DK z kulturą lesbijską, bardzo chciałyby talone. Gdy uświadamiasz sobie, jak wiele
występować dla szerokiej publiczności. jesteś w stanie ze swoją cielesnością zrobić,
Można pokusić się o stwierdzenie, że drag to to odkrywasz jednocześnie, że masz w tym
zakresie pewien obszar wolności. Możesz
Przebieranki z morałem być, kim chcesz, i realizować alternatywne
wyobrażenia na temat tego, co jest piękne.
takie przebieranki z pożywką intelektualną.
Manipulowanie ciałem i wyglądem pozwala Da Boyz powstało w kwietniu 2006. W skład
nam wcielać się w dowolne role. Da Boyz grupy wchodzą 3 dziewczyny o pseudonimach ar-
tystycznych Antonio, Morfi i Tivv. Da Boyz ma już
przekonują nas, że wszystko jest możliwe, na koncie wiele występów, w tym w ramach mię-
zarówno na scenie, jak i w życiu prywatnym. dzynarodowej imprezy Drag Festival Berlin 2008 i
– Oprócz tego, że przebieram się na scenie, na występie organizowanym przez węgierską orga-
to przebieram się właściwie notorycznie. Co- nizację Ösztrosokk w Budapeszcie. W repertuarze,
który nieustannie rozwijają, znajdują się m.in.
dziennie wchodzę w inne role, a ubiór i wy- utwory takich gwiazd jak Justin Timberlake, George
gląd to tylko symboliczne przejście. – przeko- Michael, Antonio Banderas oraz stale unowocześ-
nuje Megi i opowiada o zestawach ciuchów, niany zestaw kawałków polskiego i zagranicznego
w które obfituje jej szafa. Inne do pracy, inne hip-hopu. Da Boyz poprowadziło również szereg
warsztatów dragkingowych, po których uczestnicz-
po pracy, inne po domu. A jeszcze inne na ki występowały z zespołem na scenie, a niektóre
spotkanie z rodzicami. – Za każdym razem rozpoczęły nawet karierę solową.
jestem kimś trochę innym, ale jednocześnie
to cały czas ja – stwierdza. – Myślę, że każdy W najbliższym czasie Da Boyz będzie można
Da Boyz w miejskiej dżungli zobaczyć 21 lutego w warszawskiej UFIE.
uprawia swoje prywatne drag, np. poprzez

17
kultura Odwieczne
zamiany ról
Specjalnie dla „Repliki“: Kamil/a Sipowicz

Eksperymenty ze stereotypowo rozumianą


płciowością są starsze niż świat

ny i kosztowny ubiór królo- dotychczas uważano za sprzeczną z duchem


wej, ona naciąga na siebie chrześcijaństwa aberrację, powiększa się. I to
lwią skórę i bierze w dłoń nie tylko w buddyjskiej Tajlandii, znanej ze sto-
maczugę. Herkules na dwo- sunkowo dużej liczby osób transseksualnych.
foto: Ewa Murawska

rze Omfale zajmował się


przede wszystkim tkaniem. W Europie, gdzie tradycja szalonego szamana
i pomieszania płciowego być może jakoś w
Androginiczni podziemny sposób przetrwała, przyzwolenie
szamani na grę z własną tożsamością płciową jest coraz
Kamil Sipowicz ze swoją partnerką Korą Jackowską na promocji jego większe. Szczególnie w społeczeństwach za-
najnowszej książki „Hipisi w PRL-u“, październik 2008 r.
Androginiczni słudzy Królowej chodniej Europy, tam otwarcie głosi się opinie,
Matki to częsty motyw zdobni- iż normy postępowania chrześcijańskiego lub
To, co dziś nazywamy transwestytyzmem, czy na naczyniach ludów irańskich. Mężczyźni, kryptochrześcijańskiego niekoniecznie muszą
transgenderyzmem czy po prostu zamianą ról którzy przyjęli rolę kobiety, wielokrotnie stawali wykluczać prawo obywatela do szukania włas-
płciowych, to zjawiska, których rodowód jest się szamanami w społeczeństwach na wielkich nej płciowej tożsamości.
starszy niż nasza europejska cywilizacja. Wys- obszarach Syberii. Bo ktoś, kto przekroczył grani-
tępowały już u starożytnych Greków, dla któ- cę płci, nadaje się do tego, aby przekraczać gra- Polska z jej dzisiejszym antyhomoseksualnym
rych była to okazja do przeglądania się w nicę światów. Stać się medium. Pomiędzy ziemią histerycznym dyskursem stoi w tej dziedzinie
dziwnym i obcym świecie. Dzięki zanurzeniu a niebem. Wedle religioznawców szamanizm na samym końcu. Wydaje się, że niewiele się
się w świecie ksenos (innych) Grecy mogli na- był i jest prareligią, z której poprzez różne pro- zmieniło od czasów, gdy poetka Maria Komor-
rysować granice własnej tożsamości. Wspom- cesy racjonalizujące i różnicujące powstały nicka w transgenderowym akcie szalonej od-
nijmy choćby Herkulesa. Temu greckiemu hero- wszelkie inne religie. Bóstwo szamańskie było wagi postanowiła być Piotrem Włastem i za to
sowi, archetypowi tego, co męskie, wręcz sam- amoralne i niejednoznaczne seksualnie. Szamani został/a skazana/y na wieloletni pobyt w za-
cze, przydarzyła się zdumiewająca przygoda. A postępowali paradoksalnie. W swoim za- kładzie dla obłąkanych. U nas chrześcijaństwo
właściwie kilka przygód. Podczas wykony- chowaniu przekraczali moralne normy. Szaman nadal związane jest z powtarzalnym rytuałem
wania jednej ze swych dwunastu prac, zdoby- jest na ziemi odpowiednikiem dwupłciowego, i sztywnym ceremoniałem wyzbytym często
wania pasa królowej Amazonek Hipolity, mu- androginicznego bóstwa. Jest łącznikiem z ta- wszelkiej empatii wobec Innych. Inni są dobrzy
siał przebierać się za kobietę. Uciekając przed jemniczym jestestwem. Poza dobrem i złem. Po- i godni kochania tylko wtedy, gdy dadzą prze-
mieszkańcami miasta Antimacheja, na wyspie za mężczyzną i kobietą. Rytualny transwesty- robić się na takich samych jak my. Hasło „ko-
Kos ukrył się u trackiej niewolnicy przebrany w tyzm miał jeszcze w średniowieczu potężną moc. chaj bliźniego swego jak siebie samego“ brzmi
niewieście szaty. Karl Kerenyi w „Mitologii Ta tradycja przetrwała do dziś, szczególnie w u nas „zrób z bliźniego siebie samego“.
Greków“ pisze: W barwnej szacie niewieściej świętach karnawału. Na monachijskim Faschin-
świętował później gody z córką królewską Cha- gu można zobaczyć tabuny mężczyzn poprzebie-
Kamil Sipowicz – filozof, poeta, malarz. De-
likope, o „żelaznym obliczu“. Od tego czasu ranych za kobiety. I niekoniecznie są to zadekla- biutował tomikiem wierszy „Tajemnicze dzieje
kapłani Herkulesa w Antimachei w trakcie skła- rowani transwestyci, raczej stateczni mieszcza- pierwiastków“ (1983) wydanym w podziem-
dania ofiar przebierają się w niewieście szaty i nie, nierzadko członkowie bawarskiego CSU. nym wydawnictwie Przedświt, autor tekstów
noszą kobiece ozdoby głowy. Drugi raz przy- wielu piosenek Maanamu, m.in. „Wieje pias-
kiem od strony wojny“, „Hotel Nirvana“, „Bądź
trafiła się Herkulesowi crossdreserowa przy- Osłabienie terroru ostrożny“ oraz homoerotycznego „Derwisza“.
goda, gdy sprzedano go jako niewolnika li- tożsamości seksualnej W 1999 r. był redaktorem naczelnym miesięcz-
dyjskiej królowej Omfale. Przebrał się w kobie- nika „Max“. Partner życiowy Kory Jackowskiej, z
ce stroje, aby przypodobać się królowej, która W dzisiejszym świecie następuje rozluźnienie którą napisał „Podwójną linię życia“. W paź-
dzierniku 2008 r. ukazała się jego najnowsza
miała upodobanie do zamiany płci: Herkules genderowego paradygmatu zachowań spo- książka „Hipisi w PRL-u“.
zamienia się z nią na szaty: on zakłada delikat- łecznych. Terytorium przyzwolenia na to, co

18
Ekstremalna

kultura
poezja
Wywiad z Ewą Furgał, autorką „Ekstremizmów“

Rozmawiała: Nina Olszewska

W 26. numerze olsztyńskiego kwartalnika lite- Nie wiem, czy jakąkolwiek literaturę można
rackiego „Portret“, który ukazał się jesienią nazwać ekstremalną. Może taką, która pow-
2008 roku, zamieszczono obszerny wywiad z staje na bazie ekstremalnych przeżyć? Ale
Ewą Furgał, działaczką społeczną i otwartą les- takie kryterium jakoś szczególnie literatury
bijką. Autorka debiutuje właśnie jako poetka homoerotycznej nie wyróżnia. Jeśli chodzi o,
zbiorem „Ekstremizmy“, a w rozmowie mówi eufemistycznie rzecz ujmując, ekskluzyw-
o niewidzialności kobiet homoseksualnych, ność interesującego nas zjawiska, to nie

foto: Natalia Sarata


trudnościach coming outu, a także zdradza, na wrzucałabym do jednego worka tzw. litera-
czym polega ekstremalność jej wierszy. Poniżej tury gejowskiej i tzw. literatury lesbijskiej.
publikujemy fragment wywiadu, redakcji Cieszę się, że wymieniłaś aż dwie kobiety,
„Portretu“ dziękujemy za zgodę na przedruk. ale jednocześnie zastanawiam się, ile naz-
wisk piszących lesbijek jest w stanie wymie-
Tomik twoich wierszy nosi tytuł „Ekstremiz - nić przeciętny/-a czytelnik/-czka. Społeczna szalenie osobisty. Czy łatwo było zdecydo -
my“, na czym polega to ekstremum? niewidzialność lesbijek dotyka także literatu- wać się na takie uzewnętrznienie?
W tej chwili ekstremalny wydaje mi się po- ry, twórczość lesbijek wydaje się raczej eg- Sama decyzja została podjęta spontanicznie,
ziom intymności tych wierszy. Natomiast ty- zotyczna niż ekstremalna. Oczywiście cieszy nad ewentualnymi skutkami niewiele się zas-
tuł tomu nawiązuje do odbioru społecznego mnie każdy sukces twórców otagowanych tanawiałam. I teraz publikacja tych wierszy
sytuacji, w której osoba nieheteroseksualna jako „branżowi“, natomiast nie zauważam wydaje mi się totalnym ekshibicjonizmem.
otwarcie mówi o swojej orientacji psycho- jakiejś klęski urodzaju w tym względzie. Jednocześnie cieszę się, że się tak stało, bo
seksualnej. Doświadczam tego na każdym dosyć mam już mojej pielęgnowanej przez la-
kroku: określając się jako feministka, co dla O wielu homoerotycznych twórcach można ta zachowawczości, wiecznego uciekania
wielu osób jest synonimem agresywnej his- usłyszeć: ceniony/ceniona także poza bran- przed tym, co może się zdarzyć. A coming out
teryczki nienawidzącej mężczyzn, i określa- żą. Czy tak wyraźnie ukierunkowana litera - zawsze był dla mnie traumatycznym przeży-
jąc się jako lesbijka, co powoduje natych- tura potrzebna jest bardziej „branży“, czy ra- ciem. Myślę, że największa w nim trudność
miastowy zarzut, że „obnoszę się ze swoją czej „reszcie świata“, po to, by oswajała jed- jest taka, że nie wystarczy go dokonać raz, że
seksualnością“. Bardzo często spotykam się nocześnie z całością zjawiska, nie tylko na ciągle pojawiają się nowe osoby, wobec któ-
z opiniami, że moje poglądy są radykalne, a gruncie sztuki? rych trzeba się ujawniać od nowa. Wciąż
ocena rzeczywistości mylna i przesadzona. Szczerze mówiąc, nie znam żadnych homoero- trzeba dokonywać diagnozy, w którym mo-
Jednak najbardziej deprymujące jest dla tycznych twórców ani twórczyń cenionych tylko mencie najlepiej to zrobić, decydować, czy
mnie zestawianie wszelkich ruchów wol- przez branżę [śmiech]. Nie sądzę, aby można powinno się powiedzieć, czy raczej nie, prze-
nościowych z ruchami, które nawołują do było uczynić proste przełożenie pomiędzy czyta- widywać reakcje, planować własną reakcję
nienawiści i przemocy. Pamiętam takie zda- niem literatury homoerotycznej a postawą wo- na możliwe różne reakcje, a potem jeszcze
rzenie, kiedy młody mężczyzna działający w bec homoseksualności. Pozbywanie się uprze- radzić sobie z tymi reakcjami, obłęd po pros-
ruchu antyfaszystowskim został pobity przez dzeń, refleksja nad własnym światopoglądem i tu. Straciłam kilka bliskich osób po ujawnie-
neonazistę i komentarz jednej z gazet w to- zmiana postaw to skomplikowany i długotrwały niu się i potwornie mnie to rozczarowało. By-
nie: „nam, normalnym obywatelom, nic do proces. Fantastycznie byłoby, gdyby literatura ło też parę cudownych reakcji, ale w takich
tego, niech się ekstremiści wybiją między zdolna była czynić zmianę społeczną, ale jestem przypadkach bilans nigdy nie wychodzi na
sobą“. Pomyślałam sobie wtedy: no, ładnie, przekonana, że rzetelna edukacja ma tutaj więk- zero. Jednak życie w ukryciu byłoby nie do
czyli tzw. normalne społeczeństwo mnie sze pole do popisu i większą szansę na skutecz- zniesienia, zdecydowanie nie polecam.
także uważa za ekstremistkę! ność. Natomiast z pewnością dzięki literaturze
możemy zaznaczyć swoją obecność. Szcze-
Ewa Furgał – ur. w 1979 roku w Olsztynie,
Czy literaturę homoerotyczną można jeszcze gólnie dla kobiet, w kontekście społecznej nie- mieszka i pracuje w Krakowie. Związana z sekto-
nazywać ekstremalną, nawet w konserwa - widzialności lesbijek, o której mówiłam wcześ- rem pozarządowym, fundraiserka, trenerka,
tywnej Polsce? Czy Ewa Sonnenberg, Ewa niej, ma to duże znaczenie. współzałożycielka Fundacji Przestrzeń Kobiet. Au-
Schilling, Michał Witkowski i wielu innych torka recenzji i felietonów, blogerka. W 2008 ro-
ku w „Portrecie“ ukazał się jej debiutancki tom
twórców nie sprawili, że twórczość „branżo- „Ekstremizmy“ to twój pierwszy tomik, na
poezji „Ekstremizmy“.
wa“ przestała być niszowa? dodatek – tak się przynajmniej wydaje –

19
kultura Teksty: Sebastian Jagielski
Mariusz Kurc
Krzysztof Tomasik

Człowiek, który chciał być księciem


Samuel Blumenfeld, na Wołyniu. Wyrafinowanym homoseksualistą. Renata Bogdańska, przyszła żona gen. Andersa).
„Człowiek, który chciał być Mężem 80-letniej włoskiej hrabiny, która zapisała Wiedzieli też jego współpracownicy z Bronston Pro-
księciem“, Świat Książki, mu cały swój majątek. Mitomanem podającym się ductions, którego filarami byli zresztą homoseksual-
2008 za księcia. Prawą ręką Samuela Bronstona w jego fil- ni mężczyźni (Waszyński, Colasanti, Moore). Zatem
mowym imperium (to pozwoliło mu zdefraudować reżyser „Dybuka“ wydaje się pierwszym polskim re-
Michał Waszyński był reżyse- olbrzymie sumy i doprowadzić tym samym wytwór- żyserem, o którym możemy powiedzieć, że był –
rem ponad 40 najbardziej kasowych przedwojen- nię do bankructwa). Waszyński swego homo- przynajmniej do pewnego stopnia – jawnym ho-
nych komedii i melodramatów. To on zrealizował seksualizmu nigdy specjalnie nie ukrywał. O jego moseksualistą. Choć w tej rewelacyjnej i pasjonują-
„Znachora“, „Antka policmajstra“, „Dybuka“ i „Co seksualności wiedziało przedwojenne środowisko cej książce Blumenfeld więcej miejsca poświęca
mój mąż robi w nocy?“. Właściwie to wszystko, co filmowe (młodzi lokaje w jego warszawskiej re- kwestii żydowskiej, to sporo też możemy się z niej
dotąd o nim wiedzieliśmy. Oto jednak francuski zydencji byli również jego kochankami). Wiedzieli dowiedzieć o doświadczeniu homoseksualnym re-
dziennikarz Samuel Blumenfeld, po obejrzeniu naj- członkowie polskiej armii pod dowództwem gen. żysera. Bo prawdziwym arcydziełem Waszyńskiego
wybitniejszego filmu kina jidysz „Dybuka“, postano- Andersa, w szeregi której wstąpił w grudniu 1941 r. bynajmniej nie była jego twórczość, lecz własne ży-
wił odkurzyć postać jego reżysera. Zatem kim na- („Nawet jego powszechnie wiadomy homoseksua- cie, będące perfekcyjnie zaprojektowaną maskaradą
prawdę był Michał Waszyński? Żydem urodzonym lizm nie stwarzał żadnych problemów“ – mówiła w iście hollywoodzkim stylu. (SJ)

Truman Capote Gerald Clarke, „Truman


Capote“, Państwowy Instytut
Autor „Śniadania u Tiffany’ego“ życie miał ciekawe, w sobie jest tak fascynująca, że poświęcono jej
Wydawniczy, 2008
choć nie do pozazdroszczenia. W dzieciństwie czuł dwa filmy: „Capote“ i „Bez skrupułów“. Gerald
się permanentnie odrzucony – rodzice pojawiali się Clarke pracował nad biografią Trumana 13 lat. Je- że mieć tylko heteroseksualnych
i znikali, potem zaliczył okres triumfu i prosperity, a go opasłe dzieło nieodmiennie czyta się z zaintere- mężczyzn, ponieważ w oczach ho-
ostatnie kilkanaście lat spędził głównie w towarzys- sowaniem. Podejścia do homoseksualizmu mogli- moseksualnych był skrajnie nie-
twie narkotyków, alkoholu i prochów. Od mło- by się od Clarke’a uczyć polscy biografowie: żadnej atrakcyjny“ – komentował znajomy. Brak w pracy
dzieńczych lat nie ukrywał swego homoseksualiz- sensacji i żadnego tabu. Autor szczegółowo opisuje Clarke’a tylko głębszej analizy publicznego funkcjo-
mu. Wyróżniał się. Przegiętym sposobem bycia, mi- kolejne – często mocno toksyczne – związki swego nowania homoseksualizmu Capote’a – pupila me-
niaturową posturą i wysokim, piskliwym głosem. bohatera. Pierwszą miłością Trumana był krytyk li- diów. Czy chętnie rozmawiał o swej orientacji w
Oraz wybitnym talentem literackim. Najważniejsza teracki Newton Arvin. Potem ponad dwadzieścia talk shows i jak to odbierano? Jak postrzegał ruch
– uznawana za arcydzieło – pozycja w dorobku lat spędził Capote z pisarzem Jackiem Dunphym. emancypacji gejów i lesbijek, który rodził się na je-
Trumana Capote’a to wnikliwe studium mordu „Z Po nim nastąpiła zmiana: zaczął szukać partnerów go oczach w Nowym Jorku? Te wątki pojawiają się,
zimną krwią“. Historia powstania tej książki sama wśród... nudnawych ojców i mężów. „Truman mo- ale trochę na marginesie. (MK)

Opium życia
Hanna Faryna-Paszkie- Maria Pawlikowska-Jasnorzewska i Antoni Słonim- Starannie wydana książka składa się z trzech częś-
wicz, „Opium życia. Niez- ski, a Irenę Krzywicką zainspirowała do napisania ci: pierwsza jest rekonstrukcją życia, drugą stanowi
wykła historia Marii Mors- opowiadania, w którym tak scharakteryzowano opowiadanie Krzywickiej inspirowane wojennymi
kiej, muzy skamandry- główną bohaterkę: „miała skłonność do obu płci, prerypetiami Morskiej, jej męża i kochanka, a trze-
tów“, Jeden Świat, 2008 dzieląc swoje upodobania po równi, czasem była cia to artykuły z lat 1933-45 podpisywane
zakochana w mężczyźnie, czasem w kobiecie, pseudonimem Marjusz Dawn. O ile teksty publi-
Maria Morska (1895-1945) została zupełnie za- zawsze z jednakową egzaltacją“. Niebanalne życie cystyczne mają już tylko wartość historyczną, o tyle
pomniana, ale w międzywojniu jej nazwisko zna- Morskiej zostało wreszcie opowiedziane, Hanna dwie pierwsze części stanowią fascynującą lekturę.
czyło wiele. Deklamatorka wierszy skamandrytów, Faryna-Paszkiewicz wykonała ogromną pracę, Na szczęście autorka nie przemilcza biseksualizmu
publicystka „Wiadomości Literackich“, żona cenio- zbierając w całość rozsiane wspomnienia zna- Morskiej, cały rozdział poświęcono relacji z Iwasz-
nego matematyka Bronisława Knastera. Kochała jomych, a także odnajdując szereg niepub- kiewiczową, choć chciałoby się przeczytać także o
się w niej Anna Iwaszkiewicz, utwory dedykowali likowanych dotąd materiałów, w tym liczne zdjęcia. innych jej związkach z kobietami. (KT)

T.E.O.R.E.M.A.T.
1 lutego 2009 r. odbyła się w TR Warszawa wot zakłóca przybycie tajemniczego mło- na Warnke, Jan Dravnel,
premiera spektaklu Grzegorza Jarzyny „T.E. - dzieńca. Młody przystojny mężczyzna stanie Jan Englert, Rafał Maćko -
O.R.E.M.A.T.“ na podstawie twórczości Pie - się obiektem pożądania wszystkich jej człon- wiak, Sebastian Pawlak.
ra Paolo Pasoliniego . To opowieść o zamoż- ków. W obsadzie między innymi Jadwiga Bardzo gorąco polecamy!
nej mieszczańskiej rodzinie, której nudny ży- Jankowska-Cieślak, Danuta Stenka, Katarzy - (MK)

20
Gej Bohater

kultura
„Obywatel Milk“, polska premiera 23 stycznia

Tekst: Sebastian Jagielski

„Obywatela Milka“ otwierają pochodzące z lat Gus Van Sant, który nowatorskimi „Gerrym“, głównego nurtu jeszcze do niedawna przypa-
60. dokumentalne sceny policyjnych nalotów „Słoniem“, „Paranoid Park“ i „Last Days“ zasłu- dała rola antybohatera, opowiedzieć tak jak o
na gejowskie bary. Spostrzegłszy kamerę, szar- żył na miano najwybitniejszego współczesnego najprawdziwszym Bohaterze, o kimś niezwyk-
pani, pałowani mężczyźni zakrywają rę- łym zatem i wyjątkowym. Van Sant
kami twarze, lękając się społecznego os- zawłaszcza więc gatunek, który dotąd
tracyzmu i napiętnowania. Wiedzą, że wznosił pomniki wyłącznie heterobohate-
będąc homoseksualistami, w tym świe- rom, kierując swój przekaz do jak najszer-
cie nie mogą być sobą. Muszą się ukry- szego adresata. Tym razem – jak się zda-
wać. Tak jak ukrywa się sam Milk (znako- je – przede wszystkim zależało mu na
mity w tej roli Sean Penn) – w konserwa- tym, by jego głos został usłyszany.
tywnym domu i na Wall Street, gdzie
pracuje. Do czasu jednak, gdy w przed- Film Van Santa jest również o narodzi-
dzień swoich 40. urodzin spotyka przys- nach tożsamości gejowskiej. – Byłem do-
tąd w czterech poważnych związkach.
If a bullet should enter my Trzech z czterech moich partnerów otarło
brain, let that bullet destroy się o samobójstwo. Tu nie chodzi o
„sprawę“ – walczymy o nasze życie –
every closet door
mówi Harvey Milk. Żeby walczyć z wyk-
(Jeśli dosięgnie mnie kula, luczeniem, potępieniem i stygmatyzacją,
niech rozwali każde drzwi by w opresyjnym, heteronormatywnym
[szafy], w której ukrywają się świecie być sobą – należy się ujawnić,
geje i lesbijki). należy zdobyć się na coming out. To
przesłanie filmu Van Santa (ujawnionego
Harvey Milk
geja, dodajmy) i samego Milka, które w
tojnego Scotta (James Franco), z którym Polsce AD 2009 wydaje się szczególnie
spędza noc. Wkrótce obaj decydują się aktualne i ważne. (SJ)
na wyjazd do San Francisco, gdzie otwie-
rają zakład fotograficzny, który szybko „Obywatel Milk“ Gusa Van Santa otrzy -
staje się miejscem spotkań gejów. Film Sean Penn jako Harvey Milk mał 8 nominacji do Oscara.
Van Santa opowiada losy człowieka, który
walcząc z dyskryminacją mniejszości seksual- reżysera amerykańskiego, skonstruował „Oby- „Obywatel Milk“, USA, 2008. Reż. Gus Van
nych, został – jako pierwszy w historii jawny watela Milka“ według klasycznych reguł holly- Sant; wyk. S. Penn, J. Brolin, D. Luna, J. Fran-
gej – wybrany do rady miejskiej (San Francisco woodzkiego widowiska biograficznego. A co; dystrybucja Best Film, premiera: 23 stycz-
w 1978 r.). wszystko po to, by o geju, któremu w kinie nia 2009 r.

Harvey Milk (1930-1978) – radny San Francisco od stycznia do listopada 1978 r.,
działacz gejowski. Pierwszy na świecie otwarcie homoseksualny polityk piastujący
wybieralne stanowisko. Zastrzelony 27 listopada 1978 r. przez Dana White’a, kon-
serwatywnego katolika, politycznego oponenta.

Milk startował w wyborach do rady San Francisco dwukrotnie – w 1973 i w 1975 r.,
zanim został wybrany w 1977 r. Skutecznie sprzeciwiał się propozycji senatora
Johna Briggsa zakładającej zakaz pracy dla homoseksualnych nauczycieli w stanie
Kalifornia (podobną propozycję prawie 30 lat później wysuwał polski wiceminister
edukacji Mirosław Orzechowski). Milk wspierał też wprowadzenie zakazu
dyskryminacji ze względu na orientację seksualną w miejscu pracy.

Dan White, który tego samego dnia zastrzelił również George’a Moscone’'a, bur-
mistrza San Francisco, otrzymał wyjątkowo łagodny wymiar kary – 7 lat więzienia
(adwokaci podnosili m.in., że to... fastfoodowa dieta była przyczyną jego chwilowej
niepoczytalności), który spowodował tzw. Zamieszki Białej Nocy (White Night Riots)
w gejowskiej dzielnicy San Francisco. Hospitalizowano ponad 160 osób. White
wyszedł z więzienia po 5 latach. W 1985 roku popełnił samobójstwo. Magazyn
Harvey Milk
„Time“ zaliczył Milka do 100 najważniejszych postaci XX wieku. (MK)

21
Teksty: Krzysztof Tomasik

kultura

Kontrola współczesności
Irena Krzywicka, „Kontrola dowcipna, zawsze przedstawiająca niebanalny aksamitne łapki zaczynają się pocić ze śmiertelne-
współczesności. Wybór punkt widzenia, zarówno w opisie książek czy go lęku. Zeskakuje z krawędzi, biegnie do drzwi,
międzywojennej publicys- zjawiskach społecznych, jak i przy relacjach z pro- ale samica przyjaciela zagradza jej drogę“. W
tyki społecznej i literackiej cesów sądowych. Moim absolutnym faworytem zbiorze znalazł się wstęp do słynnej lesbijskiej
z lat 1924-1939“, oprac. jest recenzja powieści Colette o niezwykłym trój- powieści Radcliffe Hull „Źródło samotności“, o
i wstęp Agata Zawi- kącie, w którym „tą trzecią“ nie jest wcale inna której Krzywicka pisała: „Spospolitowana w lite-
szewska, Feminoteka, 2008 kobieta, tylko kotka bez pamięci zakochana (z raturze poezja miłości zakwita w niej nowym uro-
wzajemnością) w swoim panu: „Obie – kotka i kiem. Mówi się w tej książce o wiele więcej o
Prawdziwa uczta, 500 stron z Ireną Krzywicką, kobieta – czekają na tego samego mężczyznę, uczuciu niż zmysłach, a miłość tych dwóch kobiet
sztandarową feministką międzywojnia, wraz z obie spoglądają na siebie z nienawiścią. Nagle już przez to samo, że jest w konflikcie ze świa-
Boyem główną sojuszniczką mniejszości seksual- kotkę przebiega dreszcz przerażenia. W oczach tem, powiedzmy – z normą (nie z normalnością),
nych. To publicystyka najwyższej próby, mądra, dwunożnej bestii przeczytała wyrok na siebie. Jej nabiera patosu i siły tragicznej“. (KT)

Filtry
Adam Wiedemann to ceniony poeta, jego naj- się właśnie ten związek dwóch mężczyzn,
nowsza książka nie jest jednak tradycyjnym wzajemne animozje, radości, wspólne spę-
zbiorem wierszy, bardziej przypomina swoisty dzanie czasu, wspominanie poprzednich
dziennik. partnerów. Kluczowy moment to chwilowe „Filtry“ oznaczają nie tylko
rozstanie, gdy Michał, zainteresowany tema- adres (mieszkanie na ul.
Tematem pisanych w pierwszej osobie czter- tyką żydowską, jedzie do Auschwitz, a jego Filtrowej), ale także przefil-
nastu zapisków jest, jak zawsze u tego au- powrót nie wygląda tak, jak sobie wcześniej trowywanie rzeczywistości, co robi Wiede-
tora, niezwykłość codzienności. Wszystko za- Adam wyobrażał: „Co za psi los!, pieprzony
mann, wybierając do zapisania nieliczne wy-
czyna się w końcu stycznia wraz z telefonem Auszwic zabrał mi chłopaka; wrócił stamtąd
darzenia z codzienności. To jedna z najsym-
do Julii Hartwig, a kończy miesiąc później wi- skonany, postarzały, jeszcze bardziej kłótliwy
zytą u koleżanki, która wyjeżdżając, udostęp- niż zwykle. Teraz w kółko śpi albo płacze, a patyczniejszych książek ubiegłego roku, któ-
niła Adamowi i jego chłopakowi Michałowi jak się śmiejemy, to z tego, że w końcu zosta- rej nieodłącznym elementem są rysunki Ma-
swoje mieszkanie. Na plan pierwszy wysuwa nie przewodnikiem po obozie“. cieja Sieńczyka. (KT)

Waldorff. Ostatni baron Peerelu


Mariusz Urbanek, nej fascynacji faszyzmem, antysemickich tek- wspomnień Władysława Szpilmana, zapom-
„Waldorff. Ostatni baron stach, jak i egotyzmie, który sprawił, że tylko nianą powieść „Godzina policyjna“ z 1946 r.
Peerelu“, Iskry, 2008 jego własne inicjatywy były dla Waldorffa czy ostry spór z Bogusławem Kaczyńskim,
coś warte. Biografia przypomina szereg ma- nazywanym wcześniej „naszym ukochanym
Solidna, dobrze udoku- ło znanych faktów z życia „ostatniego baro- Bogusiem“. A także przekonanie Waldorffa,
mentowana i bogato ilus- na Peerelu“, choćby jego rolę przy wydaniu że Jezus też był gejem. (KT)
trowana, wydana w dużym wydawnictwie
biografia jednej z najbarwniejszych postaci XX
wieku. W porządku chronologicznym towarzy-
szymy losom Jerzego Waldorffa, od poznania
rodziny, w której przyszedł na świat, do śmier-
ci pod koniec 1999 roku. Niby nic wielkiego, a
jednak miłe zaskoczenie, bo homoseksualizm
bohatera nie jest tu przemilczany, autor pisze
o nim bez niepotrzebnej ekscytacji, regularnie
relacjonując kolejne stadia wieloletniego
związku z tancerzem Mieczysławem Jankows-
kim. Znalazły się także opisy, w jaki sposób
Waldorff sugerował swój heteroseksualizm, a
z partnera robił dla opinii publicznej kuzyna.

Kolejną zaletą tej książki jest fakt, że Urba-


nek nie próbuje wybielać swojego bohatera.
Kiedy trzeba, pisze zarówno o przedwojen-

22
on jest prawdziwym mężczyzną. Mogę powie-
Pokaż mi swoich kolegów... Ideałem martwy gej
dzieć tylko tyle, że życie jest jak pudełko czeko-
Medialnie bardzo uaktywnił się ostatnio Szzymon Szybko okazało się, kogo Ewa Wieczorek mo- ladek. Nigdy nie wiadomo, na co trafisz. A ja
Hołownia, który, jak przystało na 33-letniego gła mieć na myśli, ale chyba nie ma się czym nie spodziewałam się, że ta, którą wyciągnę
katolika wychwalającego tradycyjną rodzinę, chwalić. W „Wysokich Obcasach“ z 10 stycz- teraz, będzie miała aż tak cudowny smak“.
wciąż jest kawalerem. W „Przekroju“ ten re- nia zagościł angielski reżyser Terence Davies. Ciesząc się ze szczęścia Liszowskiej, jednocześ-
ligijny showman, zapytany o gejów w reklamie Szczególnie wyeksponowana została jedna nie ubolewamy, że polskie aktorki są w stanie
IKEA, postanowił posłużyć się wypowiedzią wypowiedź autora „Neonowej biblii“ dotyczą- opowiedzieć publicznie o swojej miłości do Oli
innego katolickiego dziennikarza: „Mój kolega ca jego homoseksualizmu: „Nie znoszę tej tylko wtedy, gdy Ola jest mężczyzną.
Jan Pospieszalski powiedział, cytuję: "że jest części mnie, ona jest jak drzazga w sercu. Dla-
prawidłowo anatomicznie zbudowanym tego żyję w celibacie. Gdybym mógł być zwy- Operetkowa diwa
mężczyzną i wie, do czego służy odbytnica oraz czajnym heteroseksualnym samcem, nie wa-
członek męski". Gratulując Jankowi tej wiedzy, hałbym się ani chwili. Miałbym żonę, dwoje Bogusław Kaczyński udzielił obszernego wy-
nie poszedłem tym tropem“. Wbrew temu, co dzieci, samochód i psa o imieniu Rover. I był- wiadu „Gazecie Wyborczej“. Jak zwykle w ta-
się Hołowni wydaje, cytując podobne wypowie- bym bardzo szczęśliwy“. Gdyby chcieć być kich wypadkach pan Bogusław mówił dużo,
dzi, idzie dokładnie tym samym tropem, złośliwym, można by napisać, że celibat u 64- chętnie i bardzo osobiście: o swojej chorobie,
udowadniając przy okazji, że nawet jeśli wraz z -letniego mężczyzny nie jest szczególnie rehabilitacji, silnej relacji ze zmarłą siostrą i uk-
kolegą Pospieszalskim wiedzą, do czego służy dużym osiągnięciem, ale tak nie napiszemy. W rywaniu biedy podczas zagranicznych wojaży
odbyt, to nie mają pojęcia, do czego służy mózg. gruncie rzeczy to kolejny, bardzo smutny w czasach PRL-u. Zwierzył się także, że gdyby
przykład braku akceptacji samego siebie. Na mógł wybrać, w skórze jakiej diwy chciałby się
Wieczorek już wypromowała? pocieszenie mamy informację, że miesz- urodzić, to zdecydowałby się na Marię Callas,
czańskie wartości można realizować także w która zresztą była do niego bardzo podobna.
Wciąż głośno o Tomaszu Raczku i Marcinie homoseksualnym związku. Samochód, dzieci
Szczygielskim, tym razem w związku z nagro- ani nawet pies Rover nie są dobrami zare- Jedynie na temat swoich związków Kaczyński
dą Piękna Para. Werdykt skomentowała w zerwowanymi dla heteryków. mówił niewiele. Najpierw wyznał tylko: „kon-
grudniowym „Pressie“ Ewa Wieczorek, redak- takty osobiste to margines mojego życia“, po-
torka naczelna „Wysokich Obcasów“: – To Asia kocha Olę tem opowiedział o trudnej relacji z pięknym...
znak, że normalniejemy. Gdyby to była nagro- dalmatyńczykiem, który cierpiał w czasie jego
da „Obcasów“, komentowano by: „libertyńska Trochę transgenderowego licznych podróży, a przyciskany, wymienił jesz-
"Wyborcza" znów wypromowała gejowską pa- klimatu wprowadziła Jo- cze „czteroletnie małżeństwo“ zawarte, by
rę“ – stwierdziła Wieczorek. Znów? „Obcasy“ anna Liszowska, zwierza- „sobie nie wyrzucać, że nie spróbowałem“.
czytamy regularnie, ale jakoś nie mogliśmy so- jąc się na łamach „Vivy!“
bie przypomnieć, żeby tygodnik wypromował ze swojej nowej miłości: To ciekawa motywacja do wzięcia ślubu,
jakąś homoparę albo nawet geja singla. Dlate- „– Tak szczęśliwa jak teraz podobnie jak odpowiedź na pytanie, skąd
go radzimy wziąć się do roboty bez oglądania nie byłam jeszcze nigdy w wzięła się jego egzaltacja i patos: „Z opery. Bo
się na krytykę skrajnej prawicy (bo już chyba życiu. I mówię to z pełną ja od najmłodszych lat oddychałem powie-
tylko oni uważają „Wyborczą“ za libertyńską), świadomością – jestem zakochana i jestem ko- trzem operowym“. Nie chcemy nie doceniać
a potem ogłaszać sukcesy na polu promocji chana. To Szwed – Ola Serneke. Wiem, wiem, możliwości opery, ale wydaje nam się, że
gejowskich (i lesbijskich!) par. jak to brzmi, ale to naprawdę męskie imię, a znaczący wpływ miały także inne czynniki.

W tym szaleństwie nie ma metody Prenumerata


Kolejnej produkcji duetu Konecki – Saramono-
Jeśli chcesz otrzymywać „Replikę“ na bieżąco i
wicz towarzyszy wielka kampania promocyj-
do domu – wpisz się na listę dystrybucyjną!
na. Czy powtórzy sukces frekwencyjny? Za- Aby pokryć koszty przesyłki (jeden rok, przesył-
pewne tak. A szkoda, bo film rozczarowuje w ka krajowa), konieczna jest wpłata 48 zł tytu-
pełni. Irytuje i męczy tendencyjnością przeka- łem darowizny. Co dwa miesiące otrzymasz
„Replikę“ prosto do domu.
zu. Pokazane w przerysowany sposób dwa
światy: radiomaryjny i feministyczno-lesbijski, Wpłat należy dokonywać na: Kampania Przeciw
to tylko przyczynek, by zaprezentować widzo- Homofobii, numer konta: 35 2130 0004 2001
wi ostateczne szczęście, które odnajdujemy w 0344 2274 0001, z dopiskiem: Replika – pre-
numerata (darowizna) oraz podaniem dokładne-
żyjącym po bożemu młodym heteroseksual- „Idealny facet dla mojej dziewczyny“, reż. To-
go adresu do przesyłania magazynu.
nym małżeństwie z dzieckiem. Ręce opadają. masz Konecki, Polska 2009, ITI Cinema

23