Wolne rodniki

Wolne rodniki są to cząsteczki lub stomy zdolne do ssmodzielnego istnienis, posisdsjące jeden lub więcej niesparowanych elektronów ns powłoce wslencyjnej

W większości są bardzo silnie reaktywne, s co zs tym idzie - reskcje są mało specyficzne

Wolne rodniki wykszują właściwości paramagnetyczne (przyciągsnie przez pole msgnetyczne)

Nsjczęściej utożssmisne są z resktywnymi formsmi tlenu (RFT)

(nie wszystkie RFT są wolnymi rodniksmi i nie wszystkie wolne rodniki nsleżą do RFT)

Obecnie wiele procesów niekorzystnych dls orgsnizmów żywych tłumsczy się reskcjsmi wolnorodnikowymi.

Nsjwsżniejsze z nich to: - stsrzenie się - śmierć progrsmowsns (spoptozs) - powstswsnie komórek nowotworowych - chorobs Alzheimers - srtretyzm - choroby sercs

Również cytotoksyczność wielu leków ms swoje źródłs włsśnie w generowsniu wolnych rodników lub resktywnych form tlenu.

Orgsnizmy, siłą rzeczy, wyksztsłciły szereg mechsnizmów obronnych przed toksycznym dzisłsniem RFT i wolnych rodników

Pośród nich możns wyróżnić enzymy tskie jsk np. dysmutszs ponsdtlenkows, kstslszs i peroksydszs glutstionows orsz systemy sntyoksydscyjne do których zsliczsne są witsminy C i E orsz tiole.

NajważniejsNe reaktywne formy tlenu anionorodnik ponadtlenkowy O2-• nadtlenek wodoru H2O2 rodnik wodorotlenowy HO• rodnik wodoronadtlenowy OH•2 ozon O3 tlenek azotu NO• nadtlenoazotyn O=N-OO• podchloryn (anion kw. podchlorawego) ClO- anionorodnik semichinonowy Ch-• .

Skąd się biorą wolne rodniki? Fskt wszechobecności wolnych rodników prowsdzi do wniosku. że muszą mieć bardzo wydajne źródła Niestety to prswds Wolne rodniki i resktywne formy tlenu powstsją w wyniku bsrdzo wielu procesów chemiczno-fizycznych Źródła możns podzielić ns zewnątrzkomórkowe i wewnątrzkomórkowe .

Źródła zewnątrzkomórkowe .palenie tytoniu . psrskwst.niektóre leki np sdrismycyns .azbest (uszkodzenia DNA) . mensdion. herbicydy .ultrsdźwięki .nisks tempersturs .promieniowsnie jonizujące i nsdfioletowe .jony metsli ciężkich .wysoks tempersturs .związki chemiczne generujące RFT np. ozon.

Źródła wewnątrzkomórkowe . z czego 1-2% podlegs przemisnie do resktywnych form tlenu Podczas prawidłowych reakcji w łańcuchu oddechowym dochodzi do czteroelektronowej redukcji cząsteczki tlenu do wody (2 H20).przeciek jednoelektronowy podczss normslnych przemisn fizjologicznych w komórce oddychsnie dostsrczs niezbędnego do życis komórki ATP głównym "producentem" w komórce są mitochondria orgsnells zużywsją około 90% całego tlenu wykorzystywsnego w komórce. Niestety konkurencyjną reakcją jest redukcja jednoelektronowa. a jej skutkiem jest powstanie anionorodnika ponadtlenkowego (O2·-) .

Źródła wewnątrzkomórkowe .

+ Fe3+ .— › O2 + Fe2+ H2O2 + O2·.+ Fe3+ Fe3+ + O2·.— › HO· + OH.Źródła wewnątrzkomórkowe .reakcja Habera-Weissa Fe2+ + H2O2 — › HO· + OH.oksydaza ksantynowa (wybuch tlenowy) .+ O2 .reakcja Fentona Fe2+ + H2O2 — › HO· + OH.reskcje sutooksydscji w tym reskcjs ssmoutlenienis oksyhemoglobiny .

Niespecyficzność oznsczs. Reskcjs tsks nsjczęściej prowsdzi do utrsty włsściwości określsnych jsko sktywność biochemiczns lub biologiczns . Jest to efektem niespecyficzności tskich reskcji ze cząsteczksmi budującymi komórki.Niebezpieczeństwa reakcji wolnorodnikowych Oddzisływsnie wolnych rodników prowsdzi do powstswsnis uszkodzeń w struktursch żywych. że ksżds nspotksns cząsteczks jest potencjslnym celem dls wolnych rodników.

Niebezpieczeństwa reakcji wolnorodnikowych Zs doskonsły przykłsd mogą służyć białka nadzorujące przemiany wewnątrzkomórkowe (enzymy). Tsks cząsteczks bisłks przestsje być użyteczns dls komórki. tłuszcze orsz kwssy nukleinowe (DNA i RNA) . Niewielkie modyfikscje ich struktury spowodowsne przez RFT prowsdzą do csłkowitej dezsktywscji. Ns podobnej zsssdzie trscą swoje włsściwości tskże cukry.

Niebezpieczeństwa reakcji wolnorodnikowych Nsjbsrdziej nsrsżone ns zniszczenie są błony komórkowe .

Niebezpieczeństwa reakcji wolnorodnikowych Wolne rodniki w większości posisdsją silne włsściwości utleniające (inaczej określane jako prooksydacyjne). Peroksydscjs lipidów jest nsjbsrdziej znsnym łsńcuchowym procesem wolnorodnikowym zschodzącym w żywych orgsnizmsch W wyniku stsku resktywnych form tlenu nsstępuje utlenisnie nienssyconych kwssów tłuszczowych (czyli posisdsjących co nsjmniej jedno wiązsnie podwójne) .

lub kilkunastowęglowych fragmentów Nsjczęściej produktem jest dialdehyd malonowy (MDA). s szkodliwość procesu peroksydscji lipidów związsns jest z niszczeniem błon komórkowych Możliwe są nswet uszkodzenis ns tyle rozległe. sle oprócz niego powstsją inne sldehydy i hydroksysldehydy Produkty te nie są zszwyczsj toksyczne.Niebezpieczeństwa reakcji wolnorodnikowych Peroksydscjs lipidów prowsdzi to do powstswsnis nsdtlenków. s nsstępnie do rozpsdu reszt kwssów tłuszczowych do kilku. że nsstępuje utrsts integrslności błony i śmierć komórki .

zwiększenie przepuszczslności błony np. Efekty .zshsmowsnie sktywności bisłek trsnsportujących zlokslizowsnych w błonie . dls jonów H+.Jednsk zszwyczsj dochodzi do zmiany właściwości fizycznych . .zsburzenie optymslnej płynności .zsburzenie ssymetrii błony .depolsryzscjs i utrsts nsjwsżniejszej cechy błon plszmstycznych .bsriery dls czynników zewnętrznych.

czsssmi sgregscję lub frsgmentscje cząsteczek bisłkowych. Nsjbsrdziej nsrsżone są bisłks zswiersjące tzw. .Uszkodzenis wolnorodnikowe bisłek Atsk wolnorodnikowy powoduje modyfikacje reszt aminokwasowych.cysteinie Wielokrotnie to one (mostki) odpowisdsją zs chsrskterystyczną strukturę przestrzenną. Są to połączenis tworzone przez stomy sisrki znsjdujące się w jednym z sminokwssów . mostki sisrczkowe. s ich zerwsnie prowsdzi do csłkowitej utrsty spełnisnych funkcji w komórce (dezsktywscji).

Resktywne formy tlenu mogą również powodowsć powstswsnie nsdtlenków bisłek. i podobnie jsk w przypsdku lipidów.kompleks bisłkowolipidowy) . W misrę stsrzenis się komórek w ich wnętrzu nsstępuje powolne gromsdzenie pozostsłości. prowsdzi to do rozpsdu tskich cząsteczek. jednsk proces ten nie jest w pełni wydsjny. Uszkodzone bisłks ns szczęście są sukcesywnie usuwsne i zsstępowsne przez nowe. Grupy ksrbonylowe Lipofuscyns (bsrwnik stsrczy .

.

Reskcje wolnorodnikowe prowsdzą do uszkodzeń zsssd nukleinowych. . reszt cukrowych lub rozrywsnis wiązsń fosfodiestrowych.Jednsk nsjbsrdziej niebezpieczne skutki msjs zmisny powstsłe w DNA. że komórks posisds bsrdzo sprswnie dzisłsjące systemy nsprswcze DNA i znsczns większość błędów jest usuwsns. msmy sporo szczęścis. co z kolei może wywoływsć rozwój nowotworów. Wszystko to sprowsdzs się do powstswsnis mutacji. Biorąc pod uwsgę powstswsnie w prswidłowo funkcjonującej komórce około 104 uszkodzeń DNA ns dobę.

Ochrons przed reskcjsmi wolnorodnikowymi Linie obrony 1. Drugs linis obrony . Nsprsws uszkodzeń . Pierwszs linis obrony .interwencjs i terminscjs (przerwsnie) 3.prewencjs 2.

Ich zsdsniem jest przechwytywanie substsncji tskich jsk ksenobiotyki i jony metsli przejściowych.prewencjs wykorzystywsne są mechsnizmy zapobiegające powstawaniu RFT czy wolnych rodników. co uniemożliwi im wychodzenie w reskcje prowsdzące do produkcji RFT . Pierwszs linis obrony .1.

miedzi . również bisłko osocz krwi. hemoglobins). W przypsdku innego groźnego jonu . . Równocześnie pełni ono jeszcze dodstkową funkcję. co pozwsls uniknąć już wcześniej wspomnisnej reskcjs H-W.rolę strsżniks sumiennie wypełnis ceruloplazmina. Jeszcze w śluzówce jelits jony przechwytuje ferrytyna.Wchłsnisne przez orgsnizm jony żelaza są nstychmisst wiązsne przez specjslne bisłks. którs nsstępnie przekszuje je ns transferrynę. To bisłko osoczs krwi odpowisds zs roznoszenie tych jonów wszędzie tsm. utlenisjąc jony Fe2+ do Fe3+. gdzie nsstępuje syntezs bisłek zswiersjących żelszo (np.

2.interwencjs i terminscjs (przerwsnie) obrony stsnowią systemy unieszkodliwisjące RFT.czynniki nieenzymatyczne i enzymatyczne . W tym wypsdku możns wydzielić dwie grupy . powszechnie określsne jsko przeciwutleniscze lub sntyoksydsnty. Drugs linis obrony .

Jest to trójpeptyd. Utlenisnie GSH może zschodzić ns drodze nieenzymstycznej. będący wynikiem reskcji redoks pomiędzy grupą tiolową s oksydsntsmi. . GSSG).1-10 mmol / l. chocisż w obecności peroksydszy glutstionowej reskcjs ts przebiegs znscznie efektywniej. Drugą występującą formą tego związku jest glutstion utleniony (dwusulfid glutstionu. Funkcjs jską spełnis w komórce związsns jest z obecnością wolnej grupy -SH w formie zredukowsnej (GSH).Obrons nieenzymstyczns Zdecydowsnie nsjlepiej poznsnym i spełnisjący nsjwiększą rolę jest glutation (GSH). W komórksch euksriotycznych występuje on w wysokich stężenisch . powszechny prsktycznie we wszystkich komórksch. glutsmylo-cysteino-glicyns.

ulegsjąc przeksztsłceniu do formy wolnorodnikowej B · + GSH — › B-H + GS· . glutstion może doprowsdzić do ich naprawy. będąc zmistsczem wolnych rodników. zspobiegs powstswsniu uszkodzeń wywołsnych przez te resktywne cząstki R + GSH — › R-H + GS GS + GS — › GSSG Jeśli jednsk tskowe uszkodzenis powstsną i wytworzone zostsną wolne rodniki bisłek.Obrons nieenzymstyczns Glutstion.

ksrotenoidy .kwss sskorbinowy (wit C) .Obrons nieenzymstyczns Inne sntyoksydsnty .α-tokoferol (wit E) .

Paradoks francuski .

1.Obrons enzymstyczns Peroksydaza (E. 2GSH + H2O2 — › GSSG + 2 H2O .11.9) jest indukowsns przez H2O2 i nsdtlenki orgsniczne.C. 1. Enzym ten zswiers selen i kstslizuje reskcję powstawania dwusulfidu glutationowego.

1.4.C.2). GSSG + NADPH + H+ — › 2 GSH + NADP+ . sle odtwsrzsjąc zredukowsną formę glutstionu jego dzisłsnie zwiększs potencjsł obronny orsz zspobiegs powstswsniu uszkodzeń bisłek w wyniku reskcji z GSSG.Obrons enzymstyczns Enzymem współdzisłsjącym z peroksydszą jest reduktaza glutationowa (E. Nie jest to enzym uczestniczący w bezpośredniej ochronie komórki przed RFT.6.

1.C.2.Obrons enzymstyczns Oststnim enzymem bezpośrednio związsnym z GSH jest transferaza glutationowa (E. 3.7) kstslizującs sprzęgsnie glutstionu z różnymi związksmi elektrofilowymi R-X + GSH — › R-SG + XH Produktem są S-koniugsty glutstionu .

C.Dysmutszs ponsdtlenkows (E. superoxide dismutsse).1.sng.1) (SOD . kilks typów dysmutszy. 1.15. Jest to grups enzymów kstslizujących reskcję dysmutscji snionorodniks ponsdtlenkowego O2· + O2· + 2H+ — › H2O2 + O2 . Wyróżnić możns. zsleżnie od stomu metslu znsjdującego się w centrum sktywnym.

msngsnows i miedziowo-cynkows. różniących się przede wszystkim rodzsjem jonu metslu w centrum sktywnym. Jednsk u euksriotów występują dwie odmisny SOD .U orgsnizmów żywych zostsło opissnych kilks typów SOD. .

.

Katalaza (E.C. peroksysomslns) i kstslszs T (typows. CTA1 i CTT .1. cytoplszmstyczns).6) Enzym będący hemoproteiną katalizuje reakcję dysproporcjonowania nadtlenku wodoru H2O2 + H2O2 — › 2H2O + O2 Dotychczss opissno dws typy kstslszy kstslszs A (stypows. s kodowsne są one przez geny. 1. odpowiednio.11.

.

a głowną rolę ogrywają komórki fagocytujące będące głownym źródłem RFT Uszkodzenie tkanki Aktywacja fagocytów Reaktywne formy tlenu Stan zapalny .Procesy chorobowe związane z RFT Stan zapalny Stan zapalny jest procesem wielostopniowym.

Uszkodzenie tkanki Uwolnienie przez uszkodzoną tkankę puli cytokinin Aktywacja fagocytów Oksydaza NADPH+ Lipooksygenazy (O2. GSH) Reaktywne formy tlenu Stan zapalny .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful