PISOWNIA POLSKA I. INFORMACJE WSTĘPNE II. OZNACZANIE SAMOGŁOSEK III. OZNACZANIE SPÓŁGŁOSEK IV. WIELKIE I MAŁE LITERY V.

PISOWNIA ŁĄCZNA LUB ROZDZIELNA VI. UŻYCIE ŁĄCZNIKA VII. DZIELENIE WYRAZÓW VIII. PISOWNIA SKRÓTÓW I SKRÓTOWCÓW IX. PISOWNIA NAZW WŁASNYCH X. TRANSLITERACJA I TRANSKRYPCJA SŁOWIAŃSKICH ALFABETÓW CYRYLICKICH I. INFORMACJE WSTĘPNE Język jest najbardziej uniwersalnym i najsprawniejszym sposobem porozumiewania się między ludźmi. Zapisanie tekstu mówionego stwarza możliwość komunikowania się ludzi oddalonych od siebie w czasie i przestrzeni. Żaden język naturalny nie opiera zapisu wyrazów na pisowni w pełni fonetycznej. Rozbieżności między mową a pismem w różnych językach wynikają z różnorodnych uwarunkowań. W języku polskim, który przejął znaki alfabetu łacińskiego, ważną przyczyną rozbieżności jest brak w tym alfabecie graficznych odpowiedników dla niektórych głosek, co powoduje konieczność tworzenia dwu- i trójznaków oraz wprowadzania znaków diakrytycznych. Mimo to owe różnice między mową a pismem nie są w polszczyźnie aż tak wielkie, jak choćby w języku angielskim, francuskim czy niemieckim; są one po prostu wynikiem zmian zachodzących w wymowie w ciągu wieków. Ortografia polska w pewnej tylko części opiera się na wymowie. Pisownia wielu wyrazów ma swe uzasadnienie bądź w morfologii, bądź w tradycji pisanej języka, z kolei zapis innych wyrazów jest wynikiem konwencji. 1. PODSTAWOWE ZASADY PISOWNI POLSKIEJ 1.1. Zasada fonetyczna 1.2. Zasada morfologiczna 1.3. Zasada historyczna 1.4. Zasada konwencjonalna [1] 1.1. Zasada fonetyczna Polega ona na całkowitej i stałej odpowiedniości między głoską a literą: każdej głosce odpowiada zawsze ten sam znak graficzny. W ten sposób piszemy znaczną część wyrazów języka polskiego, np. agrafka, alfabet, baton, beka, co, cyklamen, dla, dom, dysk, flet, ganek, geneza, jajko, kula, lot, metal, mowa, nabytek, noga, oko, pewny, rygor, sam, sarna, sen, sodowa, tama, tatar, ten, woda, woźny, zaryglować, znak. [2] 1.2. Zasada morfologiczna Pisownia zgodna z tą zasadą pozwala na zachowanie poczucia tożsamości cząstek morfologicznych wyrazów, mimo że w wymowie — w wyniku upodobnień i uproszczeń artykulacyjnych — ulega ona zatarciu. Porównajmy takie procesy fonetyczne, jak: a) ubezdźwięcznienie wymowy spółgłosek w wygłosie Pisownia wyrazów typu: bez, brud, mag, próg, wymawianych odpowiednio: [bes, brut, mak, pruk]* pozwala na zachowanie związku morfologiczno-znaczeniowego z innymi formami

fleksyjnymi tych wyrazów lub z wyrazami pokrewnymi. Gdyby zastosować tu zasadę fonetyczną, związek ów uległby zatarciu: [bes] — bzu, bzem, bzowy [brut] — brudu, brudem, brudny [mak] — maga, magiem, magiczny [pruk] — progu, progiem, progowy. b) upodobnienia grup spółgłoskowych na granicy rdzenia i przyrostka Pisownia wyrazów typu gwiazd-ka, łyż-ka, proś-ba, wymawianych odpowiednio: [gwiastka, łyszka, proźba], zachowuje wspomniane wyżej związki formalno-znaczeniowe: [gwiastka] — gwiazdek, gwiazdy, gwiazdor [łyszka] — łyżek, łyżeczka, łyżeczkowanie [proźba] — prosić, proś. c) upodobnienia grup spółgłosek na granicy rdzenia i przedrostka Pisownia przedrostków bez-, roz-, od-, nad-, pod-, przed-, w- nie uwzględnia różnic wymowy; przedrostki te zawsze piszemy w wymienionej niżej postaci: bezużyteczny, bezwzględny, ale też: bezpieczny [bespjeczny], bezstronny [besstronny]; rozłożysty, rozwarty, ale też: rozparty [rosparty], rozpuszczony [rospuszczony]; odbudowa, odgarnąć, ale też: odpisać [otpisać], odsypać [otsypać]; nadgryziony, nadwyżka, ale też: nadchodzi [natchodźi], nadpłata [natpłata]; podniebny, podwodny, ale też: podczernić [potczerńić], podskórny [potskurny]; przedramię, przedwiośnie, ale też: przedpokój [pszetpokuj], przedstawienie [pszetstawjeńe]; wbić, wgnieciony, ale też: wkopać [fkopać], wsypać [fsypać]. Czasem jednak zasada morfologiczna ustępuje miejsca zasadzie fonetycznej: przedrostek wezma dwojaką pisownię (wezgłowie, wezbrany oraz wesprzeć, westchnienie), a przedrostek znawet trojaką — zgodną z wymową pisownię jako s-, ś- oraz z- (splątać, spłacić, ściec, ścienieć, zrumienić, zrymować).
*

W nawiasy kwadratowe ujęto zapisy wymowy.

[3] 1.3. Zasada historyczna Ma ona niewielki zasięg. Ogranicza się do odróżniania rz i ż, u i ó, ch i h, którego uzasadnienie znaleźć można tylko częściowo we współczesnym poczuciu językowym — pisownia tych znaków opiera się przede wszystkim na historycznych procesach rozwoju języka. Dotyczy to na przykład pisowni takich wyrazów, jak: chór, chrzest, córka, dużo, góra, harcerz, higiena, historia, jarzmo, każdy, król, krzyż, który, mżawka, rzeczywistość, rzeka, skóra, wyżyna, żmija, żona, żyzny. [4] 1.4. Zasada konwencjonalna Odnosimy ją do rozstrzygnięć ortograficznych nieznajdujących oparcia ani w wymowie, ani w budowie morfologicznej wyrazów, ani też w ich historycznym pochodzeniu. Na przykład przepisy odnoszące się do stosowania wielkiej litery na początku niektórych wyrazów, pisania partykuły nie łącznie (z rzeczownikami, przymiotnikami, przysłówkami odprzymiotnikowymi) lub rozdzielnie (z czasownikami) oparte są wyłącznie na konwencji. Na tej zasadzie oparto też pisownię wyrażeń przyimkowych (rozdzielną: bez reszty, do siego roku, na co dzień i łączną: naokoło, nawzajem, powoli, zamiast), przyimków złożonych, skrótów i skrótowców.

II. OZNACZANIE SAMOGŁOSEK 2. SAMOGŁOSKI USTNE 3. SAMOGŁOSKA NOSOWA ą 4. SAMOGŁOSKA NOSOWA ę 5. PISOWNIA POŁĄCZEŃ LITEROWYCH o, e + SPÓŁGŁOSKA NOSOWA 6. PISOWNIA GRUP SPÓŁGŁOSKOWYCH ns, rs, nz 7. ZASADY UŻYCIA LITER i, j 2. SAMOGŁOSKI USTNE Oznaczanie samogłosek ustnych opiera się na zasadzie fonetycznej. Dla większości samogłosek: a, e, o, i, y jest to zasada współczesna, dla u — zasada historyczna. Głoska u ma we współczesnej ortografii polskiej dwa znaki: ó oraz u. 2.1. Zakres użycia litery ó: 2.2. Zakres użycia litery u: [5] 2.1. Zakres użycia litery ó: a) jeśli wymienia się w formach fleksyjnych lub pokrewnych z samogłoską o lub e, np. dróżka — droga, lód — lodem, móc — mogę, brzózka — brzezina, pióro — pierze; b) w rdzeniach czasowników w formach jednokrotnych w opozycji do wielokrotnych, w których wymienia się z głoską a, np. mówić — mawiać, skrócić — skracać, wrócić — wracać; c) w cząstce -ów występującej jako końcówka lub część przyrostka: — w dopełniaczu liczby mnogiej rzeczowników rodzaju męskiego, np. panów, stołów, zeszytów; — w przyrostkach -ów, -ówna, -ówka, np. Głogów, Kraków, Cząstkówna, Kucówna, Wojasówna, biodrówka, kartkówka, kreskówka; d) w niewielu wyrazach na początku, np. ósemka, ósmy, ów, ówczesny, ówdzie; e) w pewnej liczbie wyrazów, w których nie zachodzi wymiana na o lub e, a których pisownia ma uzasadnienie historyczne, np. mózg, ogólny, równanie, stróż, źródło. UWAGA: Litera ó nie występuje nigdy na końcu wyrazu. Na końcu wyrazu może jednak wystąpić litera obca o tym samym kształcie, zazwyczaj w nazwach własnych, np. Edward Csató, Miklós Jancsó, Joan Miró. [6] 2.2. Zakres użycia litery u: a) w wielu przyrostkach, np. -uch — dzieciuch, gnieciuch -uchna — córuchna, matuchna -uchny — leciuchny, ładniuchny -ula — babula -ulek — tatulek -uleńka — damuleńka -ulka — brzydulka -ulo — mężulo -unek — malunek, pakunek -unia — ciotunia, lalunia -unio — dziadunio, stryjunio -uńcia — córuńcia -us — dzikus, lizus -usia — córusia, matusia -uszek — garnuszek, maluszek -uszka — kaczuszka -uszko — serduszko

zakuć. SAMOGŁOSKA NOSOWA ą 3. np. 3. krąg. gąsiorek. cz.-uś — dziadziuś. przymiotników oraz odmieniających się przymiotnikowo zaimków. wsuwać).. promuje. mimo że po tej literze występuje w (por.2. prąd. np. bąk.2. lecz do rdzenia (zasuwać. zmącony. * Znak [η] oznacza spółgłoskę podobną do n. jaśniepani. rąbać.3. Pójdziemy drugą stroną. Byli zaskoczeni nową sytuacją. promuję. np. spjońć. ź. spiąć. pront. Przypomniał sobie ich pierwszą wspólną wyprawę. Bawiła się kolorową piłką. UWAGA: W wyrazach zasuwka.. Zakres użycia litery ą: a) w wyrazach rodzimych i spolszczonych przed literami oznaczającymi głoski szczelinowe f. wsuwka u nie należy do przyrostka. mospani itp. Odwiedziłam swoją chorą koleżankę. okuwka. fąfel. rączka. k. s. Śląsk) końcówka -om w celowniku liczby mnogiej i końcówka -ą w narzędniku liczby pojedynczej rzeczowników żeńskich w wymowie wielu użytkowników języka nie są odróżniane. rombać. Małopolska. g) oznacza ona połączenia głosek o + N (N symbolizuje spółgłoskę nosową o różnym miejscu artykulacji zależnie od następującej po niej spółgłoski zwartej lub zwarto-szczelinowej). Obie końcówki mogą być wymawiane jako [-om]. w wyrazach wodom (celownik liczby mnogiej) oraz wodą (narzędnik liczby pojedynczej).1. synuś -uśki — miluśki -utki — biedniutki. Prądzyński. wąż.1. wąchać. b) w wyrazach rodzimych i spolszczonych przed literami oznaczającymi głoski zwarte i zwarto-szczelinowe (p. kont. Prondzyński. b. skuć. dz. kroηk]*. wąziutki. [8] 3. kąt. które wymawiamy odpowiednio: [kompjel. -ujesz. d. waćpani. kąpiel. 2. Końcówka -ą w wybranych formach deklinacyjnych W Polsce centralnej i południowej (Wielkopolska. rządź. wiązka. c) biernika liczby pojedynczej rzeczownika pani. . nie ma jednak wpływu na pisownię. promujesz. gotuje. np. gotuję. zakuwka. Końcówka -ą w wybranych formach deklinacyjnych 3. przesuwać. punkt c). przesuwka. podkuwka (= dolne okucie sań). liczebników i imiesłowów rodzaju żeńskiego. z. wąwóz.1. okuć. b) biernika liczby pojedynczej przymiotników oraz odmieniających się przymiotnikowo zaimków. żońć. sz. t. podkuć. c) ponadto literę u piszemy zawsze tam. Zawsze zatem piszemy literę ą w końcówkach: a) narzędnika liczby pojedynczej rzeczowników. Podaj mi jeszcze tamtą książkę. boηk. Prowadził samochód lewą ręką. np. np. dlatego piszemy je przez u. -uje. gdzie nie ma uzasadnienia pisownia ó. w. ale tylnojęzykową. c. obecnie stanowi dość ekspansywną cechę regionalną. Martwiła się pomiętą sukienką. ch (zgodnie z wymową). Zakres użycia litery ą: 3. milutki. Wymowa ta ma charakter gwarowy. ronczka. Był wpatrzony w śpiewającą artystkę. ż. skuwka. b) w formach czasu teraźniejszego zakończonych na -uję. ć. np. wąski. ś. liczebników i imiesłowów rodzaju żeńskiego. gotujesz. Pisownia ą w wybranych formach koniugacyjnych [7] 3. dź. zmoncony. Jedziemy na wycieczkę z szóstą klasą.

siemię. b) w mianowniku i bierniku pewnej grupy rzeczowników rodzaju nijakiego w liczbie pojedynczej. peŋk. cielę. trembacz. przerobisz. np. nadsięwłom. Widziałem panią wczoraj w teatrze. c. płynoł. śmieją się. b) Litera ą przed ł w formach czasownika W formach czasu przeszłego samogłoska ą występująca przed spółgłoską ł traci rezonans nosowy i — zgodnie z ogólnopolską normą — wymawiamy ją jak samogłoskę ustną o. krótkich formach zaimków osobowych mię (przestarz. machają. wieszają. Wymowa ta nie ma jednak wpływu na pisownię. np. lodówkę. z. prentko. . pręga. np. dz. stęchły. ch . malujesz. marzą. ramię. rence. b. np. klęska. np. 4. rozumieją. wiedzą. Pisownia ą w wybranych formach koniugacyjnych a) Końcówkę -ą w trzeciej osobie liczby mnogiej w czasie teraźniejszym przyjmują czasowniki zakończone w pierwszej osobie liczby pojedynczej na -ę.3. Końcówka -ę w wybranych formach deklinacyjnych 4. prędko. Końcówka -ę w wybranych formach deklinacyjnych W wygłosie dopuszczalna jest zarówno wymowa tej samogłoski z lekką nosowością (bardziej staranna).3. -em (np. wziołem]. b) w wyrazach rodzimych i spolszczonych przed literami oznaczającymi głoski zwarte i zwarto-szczelinowe p. -ę (np.Zapomniałem panią uprzedzić. -am (np. sz. np. [9] 3. kreńć. ć. zaplanujesz. ręce. węższy. malują. więzić. płynął. przerobią. np. mówią. jak i bez nosowości. peńć. Zakres użycia litery ę: 4. pędzel. Pisownia -ę w wybranych formach koniugacyjnych [10] 4. które wymawiamy odpowiednio [kempa. krążę. reklamę. rysuję) — rysują. kręć. węszyć. zaplanują. w. kichają. krążysz. [12] 4. [kredę] lub [krede]. siatkę. imię. cz. przedsięwzięcie. [doł. s. ż. t. g. jem) — jedzą.1. [idę] lub [ide].1. wziąłem. pęczak. -isz lub -ysz (temat czasownika w trzeciej osobie liczby mnogiej nie zmienia się). pędź. toteż piszemy tutaj zawsze ą: dął.) i cię oraz w zaimku zwrotnym się. ś. Pragnę waćpanią o tym zapewnić. krążą. matkę. znamię. pęto. -am oraz -em. Pisownia -ę w wybranych formach koniugacyjnych a) Końcówkę -ę w pierwszej osobie liczby pojedynczej czasu teraźniejszego i przyszłego prostego piszemy wówczas. śpiewam) — śpiewają. Zapis z literą ę występuje: a) w bierniku liczby pojedynczej rzeczowników rodzaju żeńskiego. trębacz. pendzel. Zakres użycia litery ę: a) w wyrazach rodzimych i spolszczonych przed literami oznaczającymi głoski szczelinowe f. żmiję.2. mówię. d. węch. np. gdy druga osoba ma końcówkę -esz. pięści. grzeją. mówisz. przerobię. dź. córkę. Zawsze jednak piszemy ę. wodę. ź. męski. kępa. ławkę. SAMOGŁOSKA NOSOWA ę 4.2. preŋga]. pęk. zaplanuję. k. c) w tzw. zakrętkę. Musiał przeprosić jaśniepanią. potężny. kocię. pento. tablicę. maluję. produkują.zgodnie ze staranną wymową. penczak.3. [11] 4.

Kongo. benzyna. ć. b) przed spółgłoskami szczelinowymi f. on. śmiem. np. b. personalny. powiem. en piszemy w wyrazach rodzimych przed przyrostkami -ka. płynęła. mięły. intensywny. toteż piszemy zawsze ę. Ich pisownia jest zgodna z wymową ogólnopolską. konzultacje]. pretensje. em. on. ko. płynęli. c. spięli. mięła. jem. konsulat. Różnice pisowni nie wynikają z różnic w wymowie. e + SPÓŁGŁOSKA NOSOWA Litery ą. em. PISOWNIA GRUP SPÓŁGŁOSKOWYCH ns. Końcówkę -om piszemy w celowniku liczby mnogiej rzeczowników wszystkich rodzajów. Połączenia om. kondenzować. oznaczają samogłoski nosowe (wymowa ą. tonkiński. np. kondensować. np. ofensywny. Wspomniałem o tym moim gościom. sensacja. sęsacja.. wzięła. kromka.2. konsultacje. on. b) Litera ę przed l. ł traci rezonans nosowy i — zgodnie z ogólnopolską normą — wymawiamy ją jak samogłoskę ustną e. g. membrana. umieć. benzyna. w. łazienka. konszachty. kąsultacja. kondycja. em. intenzywny. [15] 5. Połączenia om. nonsens. Połączenia om. wanienka. en piszemy w wyrazach zapożyczonych 5. bęzyna. konwenans. ale związane są z poczuciem rodzimości lub obcości wyrazu.3. dź.) 5. umiem. sponsor. kącha]. na koncie. z. na rondzie.) [13] 5. np. płynęły. 5. [konfiguracja. d. akcydens. 6. np. np. potencja. Wymowa ta nie ma jednak wpływu na pisownię. sz. en piszemy w wyrazach rodzimych (. — albo jako samogłosek nosowych. Zwrócił się ku tamtym kobietom. słonko. ę oraz połączenia liter o + N. kąszachty. rozumieć i utworzonych od nich czasowników przedrostkowych piszemy -em i wymawiamy [em]: wiem. Połączenia om. menzurka. Końcówkę -om piszemy w celowniku liczby mnogiej (. gdzie możliwa jest dwojaka wymowa liter o i e: — albo (zgodnie z pisownią) — jako połączeń głosek. wzięły. koncha]. konsultacja. ciżemka. en piszemy w wyrazach zapożyczonych a) przed spółgłoskami zwartymi i zwarto-szczelinowymi p. stempel. rekonwalescent.zniszczę.3. koncesja. ę). występujące przed spółgłoskami szczelinowymi. spięły. personalizm. tempo. rozumiem. ch. 5. mięli. on. [14] 5. rs.. np. e + N. rekąwalescent. transakcja. Przyjrzał się uważnie oknom i drzwiom. spięła. śmieć. Na pisownię nie ma wpływu regionalna (małopolska i wielkopolska) częsta wymowa z po n oraz r typu [ofenzywny..2. t. UWAGA: W pierwszej osobie liczby pojedynczej czasu teraźniejszego i przyszłego prostego czasowników wiedzieć. s.1. em. wzięli. k. konspiracja. zniszczą. nie wpływa też . ł w formach czasownika W formach czasu przeszłego samogłoska ę występująca przed literami oznaczającymi spółgłoski l. natomiast przed innymi spółgłoskami (zwartymi i zwarto-szczelinowymi) — połączenia głoski ustnej i odpowiedniej spółgłoski nosowej. powiedzonko. konto. na rencie. mongolski. [kąfiguracja. cenzura. zniszczysz. perzonalny. jeść. PISOWNIA POŁĄCZEŃ LITEROWYCH o.. powiedzieć. nz [16] Wymienione grupy spółgłoskowe występują prawie wyłącznie w wyrazach zapożyczonych o różnym stopniu przyswojenia.1.

jesień [jeśeń]. pilny [p´ilny]. igła. np. jubiler. d) oznacza połączenie głoskowe ji. knują. jęk. i po samogłoskach Po literze oznaczającej samogłoskę — zgodnie z wymową — piszemy j. indyk. b´ada. np. z. celowniku i miejscowniku rzeczowników żeńskich (. sójka. c) zarówno przed spółgłoską. Pisownia j. -i lub -ii w dopełniaczu. Pisownia j. biodro [b´jodro]. i po spółgłoskach Zasadniczo po spółgłoskach (poza s. stajenka. koine [kojne]. b´. gdy stoi w wygłosie lub gdy po niej w zapisie występuje litera oznaczająca spółgłoskę. gdy po niej w zapisie występuje litera oznaczająca samogłoskę inną niż i. b) oznacza miękkość spółgłoski poprzedzającej samogłoskę wtedy.1. paraf´a. pisać [p´isać]. w każdym spośród wymienionych wypadków spółgłoska występująca przed i ulega zmiękczeniu. taić [tajić].3. bit [b´it]. 7. bez względu na wymowę piszemy literę i: . męzurka. c) może oznaczać głoskę j w wyrazach pochodzenia obcego. jądro.na nią pojawiająca się także ogólnopolska i poprawna wymowa wtórnych samogłosek nosowych przed głoskami szczelinowymi.4. miska [m´iska]. spąsor. stoją.1. i po samogłoskach 7.4. [kondęsować. majowy. impreza.) [17] 7. nikły [ńikły]. np. język. np. pruję. migrena [m´igrena].2. np. i na początku wyrazu: 7. Funkcje litery i 7. Irena. bójka. w przypadku spółgłosek wargowych miękkich możliwa jest również wymowa bez j — [p´asta. Pisownia j. miara [m´jara]. jagoda. lecz samo i. patriota [patr´jota] oraz po spółgłoskach wargowych miękkich (p´. kropić [krop´ić]. miasto [m´jasto]. kąsultacje. heroina [herojina]. Funkcje litery i Litera i pełni w ortografii polskiej cztery funkcje: a) oznacza samogłoskę i — wówczas. jak i przed samogłoską. w´ata. Pisownia j. b) przed literą oznaczającą spółgłoskę piszemy i. jaźń. Pisownia -ji. nadzieja — nadziei [nadzieji] kolej — kolei [koleji] Goya — Goi [Goji] Złotoryja — Złotoryi [Złotoryji] mój — moi [moji] swój — swoi [swoji] maję — maisz [majisz] boję się — boisz się [bojisz się] kroję — kroisz [krojisz]. [18] 7. m´ara]. wuj. Józefa. kąsulat. magia [mag´ja]. w´. ofęsywa]. i po spółgłoskach 7. wieś [w´jeś]. epopei [epopeji].. Jeremi. [19] 7. biel [b´jel]. Pisownia j.2. koić [kojić]. widok [w´idok]. jątrzyć. jodła. jąkała. kąspiracja. parias [par´jas].5. piasta [p´jasta]. pretęsje. cierpieć [ćerp´jeć]. i na początku wyrazu: a) przed literą oznaczającą samogłoskę — zgodnie z wymową — piszemy j.. jedzenie. f´. kroję. por. np. bęzyna. [20] 7. mali [mal´i]. UWAGA: Bez względu na wymowę po samogłosce nie piszemy połączenia ji. ikona. kosmetologia [kosmetolog´ja]. wiata [w´jata]. np. diabetyk [d´jabetyk]. znój. np. Pisownia j. j 7. Ostia [Ost´ja]. kraj.3. Deimos [Dejmos]. lilijka. Jurek. biada [b´jada]. maić [majić]. kodeina [kodejina]. cęzura. lejek. magnateria [magnater´ja]. ZASADY UŻYCIA LITER i. integrysta. parafia [paraf´ja]. np. kijek [k´ijek]. m´).

hiacynt. -i lub -ii w dopełniaczu. np. Medjugorie. głębi. sympatii. uczelni. np. g. podjudzić. empatii. np. c. zimny. b. odjemnik. dieta. Chyloni. Danii. kalii. dyni. natomiast w wyrazach obcych -ii. owacja (choć przy tej samej wymowie grupy sj piszemy jednak Siena. ewangelii. odjechać. apatii. np. . celowniku i miejscowniku rzeczowników żeńskich zakończonych na -ja lub -ia A. aronii. kwestii. nadjechać. sianko. tiara. a także z wymową postaci mianownika: a) jeśli -ia występuje po spółgłoskach wargowych p. Polihymnii. cis-moll. kiosk. a także po cząstce zd-. drewutni. Hortensja. Malezja. anemii. gjuwecz. w. zdjąć. Kolumbii. Banja Luka. Odstępstwem od tej zasady jest pisownia j po przedrostkach zakończonych na spółgłoskę. demagogii. pustyni. kolacja.5. dystonii. piszemy i. ch (czyli w wyrazach zapożyczonych). ciepło. to piszemy -ni w wyrazach. mafii. zj. monarchia. Po spółgłoskach s. natomiast w tych wyrazach. hierarchii. babeszjoza. piszemy j. c) gdy wymawiamy spółgłoski miękkie ś. poziomka. misja — misji. fiasko. Karwi. rękojmi. siewca. cichcem. opinii. to piszemy -ii. aleja — alei. d. c mają w tych przypadkach zakończenie -ji. Normandii. przedjagielloński. ciarki. szałwii. zimno UWAGA: W niewielkiej grupie wyrazów. ć. Chjeno-Piast. łaźni. deprawacja. sikorka. Oruni. objąć. Pisownia -ji. ziemi. Czuwaszja. l. nadjeść. np. pilot. restauracja — restauracji. Tanjug. natomiast rzeczowniki zakończone na -ja występującym po samogłoskach mają zakończenie i. edukacja — edukacji. b) jeśli -ia występuje po t. Tunezja. cisza. r. ironii. Dwojaka pisownia możliwa jest w przypadku tryumf i wyrazów pochodnych: dopuszcza się bowiem także pisownię triumf. autarkii. zasada ta nie znajduje odzwierciedlenia w pisowni. np. piach. trzewi. przygięty. np. których zakończenie wymawiamy w mianowniku jako [-ńa]. Oranje. c) jeśli -ia występuje po n. cj. Rosja — Rosji. np. Siuks). audiencja. linii. których zakończenie wymawiamy jako [ńja]. f. to bez względu na wymowę w wyrazach rodzimych i przyswojonych piszemy -i. Uljanowsk itp. zioła. diaskop. piszemy -nii. piszemy i. kierat. palarni. skoczni. odjąć. Holandii. c przed samogłoską pisownię tę związać można z wymową i jest ona następująca: a) gdy wymawiamy połączenia spółgłosek sj. daktyloskopii. [21] 7. jaskini. zwłaszcza pochodzenia obcego. Kalifornii. poezja. z. ksenofobii. filozofii. pensja. ziewam. hemoterapii. np. k. epidemii. bufiasty. Azja — Azji.biuro. zięba. kosmologii. Rzeczowniki zakończone na -ia mają zakończenie -ii lub -i. palmiarni. zecerni. sierpień. akademii. Gdyni. triumfować itd. wiara. Jugosławii. Słupi. gdy to imię odnosi się do Matki Boskiej. miasto. m. z. babuni. W przypadku pisowni imienia Maria dopuszcza się także archaiczną postać Maryja. stacja — stacji. giąć. odjemna. epopeja — epopei. Ewuni. z. Piszemy zatem: aranjaki. zdjęcie. np. harmonii. Wiąże się to z poczuciem rodzimości czy obcości wyrazu. hipochondrii. tjandi. poezja — poezji. mikrus. wiosło. Oranjestad. objadać się. Rzeczowniki zakończone na -ja występującym po s. bieżni. hrabi. B. jednakże tylko wówczas. anomalii. b) gdy wymawiamy spółgłoski s. ź. dystrofii. kalafior. skrobi. zacisną. hagiografii. Trietjakow. circa. sigma. murgrabi. ring. giaur. triumfalny. Zimbabwe. wartowni.

szadź. hiacynt. epidemij.. djabetyk. dż. aluzyj. OZNACZANIE SPÓŁGŁOSEK W polszczyźnie ogólnej mamy następujące spółgłoski: b. por. Istotne różnice między wymową i pisownią dotyczą sposobu oznaczania miękkości niektórych spółgłosek oraz dwojakiego oznaczania w piśmie spółgłosek w polszczyźnie ogólnej w mowie dziś już nieodróżnianych (różnice w wymowie mają charakter wyłącznie dialektalny lub regionalny). ć. w. dź. partyj. tjara]. w wyniku upodobnienia fonetycznego do głoski następnej. Dla uniknięcia możliwych niejednoznaczności wolno po spółgłoskach c. ś. z´. djeta. r użyć zakończenia -yj (lekcyj. ćma. dzwoń. ż. g´. l. mogą pojawić się inne spółgłoski. maź. Oprócz tego sporadycznie. na przykład sz. d. d´. bakalii. rz 11. PISOWNIA WYBRANYCH FORM DEKLINACYJNYCH 15. sz. dialekt. a jego użycie bardzo ograniczone. h 12. t´. djecezja. djachroniczny. r. źle. OZNACZANIE MIĘKKOŚCI SPÓŁGŁOSEK [22] Dokonywane jest ono w piśmie w trojaki sposób: a) miękkość spółgłosek poprzedzających samogłoskę oznaczamy za pomocą litery i. wymawiane odpowiednio: [anarchja. tej lekcji — tych lekcji tej misji — tych misji tej procesji — tych procesji tej komedii — tych komedii tej teorii — tych teorii tej akademii — tych akademii tej epidemii — tych epidemii tej mafii — tych mafii. k. kładź. dźwig. l´. f´. dż zmiękczone przez pojawiające się po nich i lub j. k´. WAHANIA W ZAKRESIE PISOWNI SPÓŁGŁOSEK 13. ł. diachroniczny. diabeł.1. diecezja. hańba. komedyj. UWAGA: W przypadku rzeczowników używanych tylko w liczbie mnogiej potrzeba wspomnianego odróżniania nie zachodzi. PISOWNIA POŁĄCZEŃ LITEROWYCH 10. ź. s´. PISOWNIA WYBRANYCH TYPÓW FORMACJI SŁOWOTWÓRCZYCH 14. b) miękkie spółgłoski środkowojęzykowe na końcu wyrazu lub przed spółgłoską oznaczamy za pomocą liter ze znakiem diakrytycznym miękkości. ch´. dieta. n´. p. np. paź. swoisty znak w piśmie. d. tiara. jednak w wyrazach zapożyczonych bywa często oznaczana przez literę i. djalekt. koń. jak i w pisowni. mafij). cz. g.UWAGA: W rzeczownikach obcego pochodzenia zakończonych na -ja oraz na -ia formy dopełniacza liczby mnogiej mają taką samą postać jak formy dopełniacza liczby pojedynczej. śmiech. p´. t. n. zob. tylnojęzykowe n przed k. f. udziąsłowione n przed cz. djabeł. 8. teoryj). ch (pisane też jako h). dać. diabetyk. chjacynt. dz. toteż piszemy zawsze tych ferii. konwulsji. OZNACZANIE MIĘKKOŚCI SPÓŁGŁOSEK 9. ż (pisane też jako rz). b´. Zakończenie to jest już jednak dziś wyraźnie nacechowane stylistycznie jako archaiczne lub książkowe. anarchia. s. g. PISOWNIA WYBRANYCH FORM KONIUGACYJNYCH 8. m´. po wszystkich innych spółgłoskach — zakończenia -ij (akademij. ZASADY UŻYCIA ZNAKÓW ch. c. ń. procesyj. zarówno w mowie. z. wakacji. m. cz. ZASADY UŻYCIA ZNAKÓW ż. c) miękka głoska j ma odrębny. . c´. z. 7. punkt b. III. j. s. płać. w´. np. t. r´.

higromorfizm. gie. Połączenia literowe chy i chi: Połączenie literowe chy piszemy we wszystkich wyrazach rodzimych. hipertrofia. z twardym [k] i [g]. gz oraz zakres użycia litery x 9. spiker. a także czasowniki częstotliwe zakończone na -iwać. keczup. generalizować. cyngiel. doker. hydroliza. hegemon. gęgotać. hieratyczny. gęstnieć. Rozróżnienie między hy i hi oddaje różnicę w wymowie. wymachiwać. gen-. magiel. np. ge Zgodnie z wymową ogólnopolską zarówno w wyrazach rodzimych. Jagiełło.2. jak i zapożyczonych. hymen. okienko. Zawsze ge piszemy w zapożyczeniach grecko-łacińskich zaczynających się na geo-. gie. piszemy połączenia literowe kie. chimera. wegetarianizm. progiem. kenozoik. np. Połączenia literowe kie. Olgierd. zgięcie. geriatra. sukienny. Połączenia literowe kę. hydrolokacja. angielski. szwagier. np. gie. jak: hybryda. np. higieniczny. . gę Te połączenia literowe piszemy zawsze zgodnie z wymową ogólnopolską. kiedyś. drogę. Żegiestów. ruchy. krótkie. krokiet. np. kręgiel. zuchy. bukiet. hydrotechnik. pohybel oraz w wielu wyrazach rozpoczynających się od hydr-. gęsty. nagie.3.4. higroskop.4. pakiet. kierownik. ke. rękę.3. bagienny. kelwin.6. legendarny. schizma. ale od dawna już przyswojonych. kruchy. nogę. marketing. historia. chityna. geografia. Wyjątek stanowi czasownik chichotać i jego formy oraz wyrazy od niego pochodne. genetyka. hipoterapia. machinalnie. hydro-. chinina. ogier. generalia. wegetacja. kędzior. hydroterapia. geopolityka. zachybotać. hipotaksa. giełda. Giewont.2. [27] 9. żagiel. uchybić. hydrofor. śląskie. kieliszek. hycać. ge. hydra. hipis. [24] 9. wygiąć. gę 9. W wyrazach zapożyczonych mniej przyswojonych obowiązuje zgodna z wymową ogólnopolską pisownia ke. geostrefa. kieszonkowiec. ge 9. Połączenia literowe hy i hi Takie połączenia literowe charakterystyczne są dla pisowni wyrazów obcego pochodzenia. [26] 9. WYJĄTKI: Wymowa i pisownia czasownika giąć oraz jego form i wyrazów od niego pochodnych: gięty. Połączenia literowe kie. podsłuchiwać. I tak grupę hy piszemy w takich wyrazach.5. generator. kefalometria. zgiąłem. wydmuchiwać. np. poker. np. gz piszemy zgodnie z wymową.1. podkochiwać się. Piszemy ke również w terminach naukowych. hymniczny. Giedymin. hydrobus. dżokej.9. Walgierz. hibernacja. ke. chyży. np. hydrometr. np. kelner. geometria. ketmia. agent. lichy. ceregiele. hiperkinezja. gz oraz zakres użycia litery x W większości wyrazów połączenia literowe ks. wygięła. Połączenia literowe kę. mąkę. Połączenia literowe hy i hi 9. Połączenie literowe rż [23] 9. tzn. kiermasz. np. PISOWNIA POŁĄCZEŃ LITEROWYCH 9. np.5. Połączenia literowe chy i chi 9. Połączenia literowe ks. kiełznać. [25] 9. przygiąć. Algier.1. gęstwina. pochylony. Połączenia literowe ks. hinduizm. hokej. igielnik. hydroenergia. pręgierz. schizofrenik. ogień. Połączenie literowe chi jest charakterystyczne dla wyrazów obcych. W pozostałych wyrazach obcych piszemy połączenie literowe hi. chinolina. keloid. hiperbola. mogę.

np. ekspresja. branżowy. gdy: 10.aneks. ksenofobia. np. Axentowicz. którą zapisujemy zgodnie z wymową: drżenie. gdy: a) następują wymiany głoskowe: ż—g książka — księga. jakże. jeśli występują w pisowni oryginalnej. dzierżawa. nożem) ma pisownię i wymowę dwojaką: obok zapisu oderżnął. Dawniej dla oznaczenia tych połączeń liter była używana litera alfabetu łacińskiego — x. szarżować i pochodne. Dzisiejsze rz bowiem to dawne miękkie r. oxeladin. eksperyment. miasto X. książę — księstwo. rewanżysta. Hortex.1. pan X. np. mosiężny — mosiądzu ż—h drużynowy — druh. ekspiacja. xy. np. dzierżyć. nadproże — próg. [28] 9. zagrożenie — groźny ż—s boży — boski. mężny — męski. rosyjskie rieka. ulżyć. ekspertyza. rz We współczesnym języku polskim ogólnym istnieje spółgłoska ż.piszemy -ks-. weźże. jakiż. Różne pochodzenie spółgłoski ż dziś uświadamiane jest głównie przez głoskowe wymiany zachodzące w formach i wyrazach pokrewnych: inne dla spółgłoski oznaczanej literą ż. p. Hortexie. nie ma to jednak wpływu na znaczenie omawianego czasownika. Hendrix — z (Jimim) Hendriksem albo Hendrixem. np. Połączenie literowe rż Niewielka grupa wyrazów zarówno rodzimych. marża. ekstaza. 10. maksymalny. niemalże. c) obcych nazw własnych osobowych i miejscowych. albo połączeniem liter rz. zamrażarka — mrozu ż—ź duży — duzi. por. b) nazwisk polskich pisanych w ten sposób od dawna. które się zachowało w innych językach słowiańskich. maksimum. indeks. uważny — uwaga ż — dz księża — księdza. porznął. oraz wszelkich nieznanych obiektów. e) nazw leków. c) wchodzi w skład partykuły -że lub tworzy partykułę -ż. wielkości — x razy. hydroxizin. 10. Jedynie czasownik rżnąć (piłą. l. 5. egzaminator. W przypadkach zależnych nazwy kończące się literą -x możemy zapisywać dwojako: albo w miejsce końcowego -x. albo pozostawiamy w zapisie tematyczne -x-.6. skończże. którą oznaczamy w piśmie dwojako: albo literą ż. Huxley. Horteksowi. gdy: [29] 10. egzystować. d) występuje po literze n w wyrazach zapożyczonych. paradoksy. maalox. inne dla spółgłoski oznaczanej połączeniem liter rz. sierżant. . 5x. Maxwell.2. Axer.1. UWAGA: Odrębną pisownię i odrębne znaczenie ma czasownik żąć. Horteksie albo Hortexu. oś xów. urznął itp. łże (choć istnieją wyjątki. Stan taki ma uzasadnienie historyczne. Budimex. aranżacja. jak i obcych zawiera grupę spółgłosek rż. np. Rolimpex. ł: drżenie. Literę ż piszemy. urżnął występuje oderznął. cardox (lek) — o cardoksie albo cardoxie (por. polskie rzeka. Sapieżyna — Sapieha ż—z mażę — mazać. np. ekscerpcja. egzegeza. wożą — wozić. skarżyć. Hortex — Horteksu. porżnął.. Stalexport. żnie (zboże). Oxford (częściej jednak Oksford). ZASADY UŻYCIA ZNAKÓW ż.). np. egzemplifikacja. madroxin. np. rżeć. Halifax (miasto) — do Halifaksu albo Halifaxu. Dziś zasięg jej użycia ograniczony jest do: a) oznaczania każdej nieznanej wielkości matematycznej lub zmiennej niezależnej. Aneks I. włażę — włazu. d) rodzimych skrótowców. egzosfera. węższy — wąski. tekstologia. kserokopia. Hortexowi. osób. Połączenie liter rz piszemy. współrządzić). egzoderma. głównie będących nazwami firm związanych z eksportem. półrzadki. b) występuje ona po literach r. Literę ż piszemy. takoż. Max (von Sydow) — Maksa albo Maxa (von Sydowa).

bądź za pomocą litery h. foksztaksel. g. ulepszać. -mistrz: kapelmistrz. Oksza. riksza. krójże. rikszarz. [30] 10. zaprzeć. instruowanie). tokarz — w tej grupie występują wyjątki typu instruktaż (= szkolenie. h Istniejąca w systemie polskich spółgłosek tylnojęzykowa bezdźwięczna głoska szczelinowa [ch] ortograficznie jest dwojako oznaczana: bądź za pomocą połączenia liter ch. tekszla.. w których dziś już wymiana na r nie jest żywa. instruktarz (= książka z instrukcjami). pszenżyto. jarzębina — riabina. Tylko Polacy pochodzący z dawnych Kresów Wschodnich oraz mieszkańcy . — w formach stopnia wyższego i najwyższego przymiotników utworzonych za pomocą przyrostka -szy: młodszy. topsztag. kształt. najkrótszy. waterbaksztag. Trapszo. wżer. dekarz. kroplomierz. Kazimierz. brzmieć. zdrowszy. mżawka. gdy: a) następuje wymiana głoskowa rz — r. bukszpan. Skupsztina a. -arz: fałszerz. obżartuch. por.e) występuje w następujących wyrazach rodzimych i w formacjach od nich pochodnych: gżegżółka. Ponieważ litera ż występuje w wielu wyrazach zarówno rodzimych. mirra — o mirze. w których zaczynająca się od ż część rdzenna stoi po przedrostku zakończonym na spółgłoskę. b. kształcić. kszatrija. pszeniec. durra — o durze. dworzec — dworca. drzwi. zajrzeć. masarz (= pracownik masarni). wrzawa. rząd — riad. ch. szypszyna. upiększać. całokształt. sierra — o sierze. pszonka (= bylina). Połączenie liter sz po spółgłoskach piszemy wyjątkowo: — w wyrazach: Auksztota. c) po spółgłoskach: p. jak i obcych. przysporzyć — sporo. wykształcenie. zawrzeć. ch połączenie rz wymawiamy bezdźwięcznie jako sz. piegża. jaksztag. np. niuhempszyry. najlepszy. Pszonka (= część wsi). zżółknięcie. Pszczew. por. zakrzepnąć. t. dropszot. b) występuje ono w zakończeniach: -erz. samopsza. rykszarz. krzak. bukszpir. k. a w nielicznych przypadkach rr — rz. punkt c. trzeba. kszyk (= ptak). podżyrować. zatrzymać. [pszemoc. brukarz. jaksza. pszczoła. Pszów. grząski. baksztag. chrzest. pszonak. jorkszyry. -mierz: ciśnieniomierz. Kapsztad. t. zwiększać. odchrząknąć. pszonacznik. zedrzeć. ukształtowanie. Skupsztyna. berkszyr. metrampaż. kszak. 10. wżenić się. szypszyniec. Canberra — w Canberze. kamorra — o kamorze. Nawarra — w Nawarze. wierzyć — wiara. Po spółgłoskach piszemy wyjątkowo ż: — w partykule -że: kopże. wątpliwości co do ich pisowni należy rozstrzygać za pomocą słownika. 11. ogniomistrz. łapszański. zegarmistrz.2. powiększać. bukszpryt. rakszasa. pszenica. pasterz. orzech — oriech. Somosierra — w Somosierze. dojrzały. przemoc. grzmot. odżałować. To odróżnienie graficzne jest wynikiem zapożyczeń zewnętrznych i nie jest związane z różną wymową głosek: na obszarze rdzennie polskim nie miało ono miejsca także w przeszłości. brzydota. jumpsztag. k. hopsztosy. Nawakszut. rzadki — riedkij. masaż (= masowanie). j. ryksza. buksztel. por. bakszysz. słupszczanin. mierzyć — miara. d. np. rzepa — riepa.1. — w wyrazach. łapsza. Włodzimierz (ale: lemiesz). np. Po p. marzec — marca. szybszy. pszono. w. chszest]. cechsztyn. hochsztapler. Pszoniak (Wojciech). stójże. Moksza. dobrze — dobry. Połączenie liter rz występuje w wielu wyrazach. ZASADY UŻYCIA ZNAKÓW ch. glajchszaltować. Pszczyna. Wirpsza. kształtny. Na pochodzenie omawianej głoski z pierwotnego r wskazać może czasem zestawienie z innymi językami słowiańskimi. rzeka — rieka. pisarz. moksza. Kszemendra. tszeba. zżyty. Połączenie liter rz piszemy. harcerz. kołnierz. a także w pochodnych czasownikach: polepszać. łapże. ślusarz. Łapsze (Niżne). nadżerka.

pisownię tę motywujemy ortograficzną wiernością wyrazów zapożyczonych w stosunku do źródeł arabskich.pogranicza polsko-słowackiego. chalkofilny. schron. Ptah. choreografia. np. szibah. higromorficzny. np.1. gdy: [31] 11. chiromancja. fisharmonia. chondroblast. a także nie można jej oprzeć na poczuciu swojskości czy obcości wyrazu: litera h występuje jedynie w wyrazach obcych. homeo-. W innych wypadkach wątpliwości może rozstrzygnąć słownik. chondrologia. chalkopiryt.1. Savannah. tussah (albo: tussa). dyshonor. ukraińskich i innych. duch — dusza. homeopatia. np. mucha — muszka. Czatyrdah. oddychać — dyszy. bismillah. Tecumseh. hektolitr. druh. hipertymia. heliometr. Reguły odnoszącej się do pisowni wyrazów zapisywanych przez ch lub h nie można odnieść zatem do wymowy. UWAGA: W niewielkiej grupie wyrazów mimo wymiany na -sz zachowujemy w formie podstawowej h: Ad-Dauha – Ad-Dausze (Dauha – Dausze). chalkografia. gdy: a) w wyrazach i formach pokrewnych następują wymiany głoskowe. Ajudah. braha — brasze. homeotermiczny. pascha. hetero-. [32] 11. natomiast dwuznak ch występuje zarówno w wyrazach rodzimych. hydrobus. polsko-ukraińskiego i polsko-białoruskiego odróżniają w wymowie h i ch. higrometr. choreo-. minialoha — minialosze. hiper-. chondro-. 11. Dwuznak ch piszemy. a także wyrazy z przedrostkami dys-. Boh. chryzoberyl. homo-. chronometr. szoah. chondrografia. chiro-. hipoalergiczny. hydro-. c lub cz 12. chociaż nie zawsze tę obcość powszechnie się dostrzega (np. Literę h piszemy. choreoterapia. hektopaskal. homocentryzm. dach. helioenergetyczny. jak i obcych. chrono-. heteroseksualny. np. wyjątek stanowią: ajatollah. pech. heteroatom. 12. b) występuje na końcu wyrazu. Utah. ź przed spółgłoskami wargowymi miękkimi . hiperpoprawność. chiropraktyka. np. z oraz ś. Allah (albo: Allach). eschatologiczny. chronograf. schadzka. helio-. homologacja. heliocentryzm. spah (albo: spahis). Pisownia oboczna s lub sz. porohy. szahdah. Literę h piszemy. b) występuje w rozpoczynającej wyraz cząstce hekto-. głuchy — głuszyć. chryzopraz. Ramallah. shimmy. hektograf. schładzać. WYJĄTKI od tej reguły to roshar oraz wyrazy obcego pochodzenia. puch. suchy — susza. WAHANIA W ZAKRESIE PISOWNI SPÓŁGŁOSEK 12.2. Litery s. w których połączenie sh czytamy jak sz. chryzolitowy. chirotechnika. chronologia. higroskop. o samochodach. wataha — watasze. Hezbollah. inszallah. hipodrom. hipocentrum. hipo-. higro-. Dwuznak ch piszemy. schodki. np. w wyrazie hałas). homofonia.1. hiperinflacja. np.2. hydrologia. muwaszszaha — muwaszszasze. heterosfera. choreodram. fis-. gdy: a) w wyrazach i formach pokrewnych wymienia się na sz. show. yamaha — yamasze. Peckinpah. gdy: 11. homeostaza. Fatah (albo: FATAH). na ulicach. schab. h — g wahanie — waga h — ż druh — drużyna h — z błahy — błazen. chryzo-.2. np. hydroelektrownia. piechur — pieszo. c) występuje po literze s. d) występuje w rozpoczynającej wyraz cząstce chalko-.

zbiornik. chichotać. zmieścić. zmierzch. zmięknąć. zbiednieć. Pisownia oboczna s lub sz. [34] 12.przed mi oraz wi. spierać się.lub z. np. o kapitalizmie. ale współcześnie przeważają zdecydowanie formy ze spółgłoską cz. zwichnąć. depcę depczesz a. świder. Pisownia przedrostków zakończonych na spółgłoskę 13. łaskotać. np. ź przed spółgłoskami wargowymi miękkimi Jeśli chodzi o pisownię na początku wyrazu. spieszny i śpieszny. końcówki osobowe -ę. weźmiecie. sfinansować. Kaźmierz.2. o romantyzmie. np. śmigło. spichlerz. śmiałek. spieszyć się i śpieszyć się. Koźmian. zmierzwić. chłepcąc deptać depczę a. chłeptać chłepczę a. weźmiesz. świątobliwy. sfinalizować. dygotać. zbilansować. zbieranina. kłopotać się. przezwisko.1. o nazwie. gulgotać. WYJĄTKI: na piśmie. światły. o wyspie. śmigus. zezwierzęcenie. otrzeźwić. zbieg.4. świeca. c) ś. weźmie. spinka. klekotać. kosmiczny. zbieleć.przed fi. świąd. świat. PISOWNIA WYBRANYCH TYPÓW FORMACJI SŁOWOTWÓRCZYCH 13. Zakres użycia spółgłosek podwojonych 13. np. śpiewak. łomotać. z oraz ś. zbić. Zakres użycia cząstek spół. Przymiotniki zakończone na -ski 13. spiker. szeptać.przed bi. śpiączka. śpioch. jej zasady oddają wymowę ogólnopolską i przedstawiają się następująco: a) s. świergotać. zmilitaryzować. w bezokoliczniku zakończenie -tać lub -otać. zbiesić się. migotać.2. mamrotać. piśmienny. zbieracki. o kosmopolityzmie. śmierdzieć.i współ13. zbir. spiż. chłepcesz chłepcząc a. rechotać. zwiastun. UWAGA: Wprawdzie obydwie formy uznaje się za poprawne. zwiedzać. spiskować. 13. Roźwienica. Podobną oboczność mają czasowniki bełkotać. d) s. depcąc dreptać drepczę a. śmierć. pozwijać.5. -esz. zwiać. zwieńczać. trzepotać. Są to czasowniki mające temat czasu teraźniejszego zakończony na spółgłoskę -cz. śmietankowy. WYJĄTKI: śpiew i śpi oraz ich pochodne: śpiewać. seplenić — szeplenić. zmiana. Koźminek. drepcąc. orzeźwić. jaźwiec. Litery s. zmilczeć. UWAGA: Dopuszczalna jest oboczność pisowni w wyrazach: pospieszny i pośpieszny. W środku wyrazu przed spółgłoskami wargowymi miękkimi piszemy zawsze s lub z. stukotać. Przymiotniki zakończone na -cki . depcesz depcząc a. UWAGA: Dopuszczalna jest oboczność pisowni formy w pasmie obok w paśmie. sfingować. sfinks.1. o marazmie. skarpa — szkarpa. Oboczność c do cz związana jest z pisownią pewnej grupy czasowników.3. c lub cz Pierwszy typ pisowni obocznej (oddający regionalną wymowę) dopuszcza się w następujących wyrazach: sadź — szadź. b) z. Koźmin. śpioszki. chłepcę chłepczesz a. gruchotać.przed pi. świergolić. sfilcować. zbieżny. sfilmować.[33] 12. furkotać. związek. np. zwielokrotnić. drepcesz drepcząc a. śmieć. świątynia. drepcę drepczesz a. weźmiemy. np.

ws-.7. wzgórze. Pisownia przedrostków zakończonych na spółgłoskę 13.(wz-. zszokować. zirytować. skaptować. zszarzeć. ściągnąć. wez-.1. k. zsiadać. -dczyzna 13. Wyjątkowo piszemy ten przedrostek w postaci wsz. sczerstwieć. oraz w postaci wś. zmrużyć. Występowanie w tym przedrostku e ruchomego jest uwarunkowane historycznie. t. zsadzić. Rzeczowniki zakończone na -dztwo 13.1. skaleczyć. zdziwić się. zdzielić. sfotografować.(wz-.1. wes-) 13. zhańbić.lub wes-. sterroryzować. złamać. scharakteryzować. zdziałać. ch. ściąć. Rzeczowniki zakończone na -stwo 13. zhomogenizować. Taką postać przyjmuje ów przedrostek przed grupą spółgłoskową. schamieć. wznowić. zordynarnieć. -cczyzna. zanalizować. zbić. zdrutować. sczernieć.piszemy przed literami oznaczającymi spółgłoski bezdźwięczne: p. f. sparafrazować. zhumanizować. sforsować. zhierarchizować. sz. Pisownia przedrostka wz. sfruwać. np. b) przed literami oznaczającymi spółgłoski dźwięczne. zsypać. wezgłowie. wzbronić. schować. wszczynać. Pisownia innych przedrostków zakończonych na spółgłoskę [35] 13. c.w wyrazach . Natomiast przed dź (oznaczającym spółgłoskę dź lub połączenie głosek dźi) piszemy z. sczesać.(wz-. sfinansować. Przymiotniki zakończone na -dzki 13. Porównajmy przykłady: Pisownia przedrostka wz.piszemy przed połączeniem liter ci (oznaczającym spółgłoskę ć lub połączenie głosek ći). wezwezbrać. zrównać. weswesprzeć. zrogowacieć. ś.3. zniszczyć. zwalić. ścieniać.lub wez-. skanalizować. zsolidaryzować się. schronić się. wzmocnić. wspomnieć. np. zhydrolizować. si (oznaczającym spółgłoskę ś). schładzać. np. spłynąć.1. wzruszyć. s-.13. zogniskować.9. Rzeczowniki zakończone na -ctwo 13. sparodiować. zużyć. ścichnąć. zoficjalnieć. [36] 13. zsiekać. scedować. zignorować.(z-. zubożeć. s-. wes-) wzwzbogacić. po-czynać. Pisownia przedrostka z. np. ś-) 13. stępieć. zszargać. ścierpieć. zmatowieć. sfermentować. wes-) Przed literą oznaczającą spółgłoskę dźwięczną piszemy wz. wez-. wzlecieć. Pisownia przedrostka wz. c) bez względu na wymowę przed literą h. zgrać. Rzeczowniki zakończone na -ba 13. Piszemy z-: a) przed literami oznaczającymi samogłoski. stelefonizować.1. ws-.6. wswschodzić.12.1.10. zsinieć. np. natomiast przed literą oznaczającą spółgłoskę bezdźwięczną — ws. d) bez względu na wymowę przed znakami s. ws-.8. s. zszyć. ściszać. ściosać. wzgardzić.1. mającym ten sam rdzeń co czasownik po-cząć.1. ś-) Pisownia tego przedrostka jest trojaka i zależy od następującej po nim głoski.13. ściec. westchnąć. ścisnąć. scentralizować.11.w czasowniku wszcząć. np. zszarpać. Rzeczowniki zakończone na -szczyzna. Rzeczowniki z przyrostkiem -ca 13. Pisownia przedrostka z.2. zsiusiać się. wez-. Pisownia przymiotników od nazw miejscowych 13. cz. wspinać się. wzdąć. zliczyć. zredagować. spieniężać. zlać.(z-. np. scałkować. zheblować.2.

nadbiec. wżenić się. wmyślić się. wwiercać. bezterminowo. np. odręczny. bezproblemowo. ale także: wczepić. Pisownia innych przedrostków zakończonych na spółgłoskę Przedrostki bez-. bezpardonowo. odczepić. rozzłościć. naddunajski. oddzielić. -my okłammy. rozbrykany. rozrozziewać się. odświeżacz. roz-. odbierać. obrodzić. rozciągarka. wtargnąć. przed. czczony. wżynać się. najnajjaśniej.podbarwiać. nadciśnienie. naddarcie. inny. bezbolesny. . podbudówka. przedegzaminacyjny. dżdżysty. wmusić. wczytać. pannica. nad. Pisownia przedrostków zakończonych na spółgłoskę bez. ale także: bezcenny. przedpokój. wkomponować. oddolny. Zakres użycia spółgłosek podwojonych A. oblegać. obmawiać. pod-. bezwonnie. obdarzyć. podczerwony. naddawać. ale także: przedfinałowy. zzzielenieć. nadsłuchiwać. bezustannie. odbyć. bezdewizowy. rozczulenie. rozdwojenie.zawsze pisane są w takiej właśnie postaci. -nica dzwonnica.wściec się. ob-. naddruk. podbić. podgryzacz. wkopać. przedpole. nadpalić. bezcłowy. nadnaddatek. przedmałżeński. poddaństwo. przedwieczorny. oddłużyć. przedgraniczny. rozbujać. ssanie. bezkresny. w. przed-. rozczepiać. bezgotówkowy.przedburzowy. przedkapitalistyczny. obmierzyć. beznamiętny. podmiotowy. wwwalcować. czczy. nadganiać. bezosobowy. odgórny. wściekły. wzuć. okienny. wyssany. wkupić się.bezapelacyjny. wtłoczyć. promienny. odkształcić. przedmieście. nadłupać. dżdżownica. zassany. bezkrytyczny. okiennica.2. odkupić. ale także: obciążać. podłoże. obkopać.rozbawić. ale także: odchorować. obrobić. wtopić się [38] 13. rozdrapać. od. powściągnąć. bezbłędny. roz. obgadać. odciągać. rozbijać. obtulić. ale także: podcentrala. podchwytliwy. mimo iż ich wymowa jest różna: z dźwięczną końcową spółgłoską przed samogłoską i spółgłoską dźwięczną oraz bezdźwięczną końcową spółgłoską przed spółgłoską bezdźwięczną. miękki. od-. podpoddanie. obdzielić. zziębnąć. przedlodowcowy. c) na granicy rdzenia i przyrostka lub końcówki fleksyjnej: Przykłady -ki lekki. poddasze. odstawiać. bezdyskusyjny. zakonnica. rozchodnik. obserwacja. b) na granicy przedrostka i rdzenia: Przykłady ododdeklamować. poddialekt. rozcharakteryzować się. rozdroże. podlotek. nad-. oddelegować. ale także: rozcapierzać. wwmurować. ssać.3. rozzuć. wkalkulować. obsługa. odgniatać. obłupić. [37] 13. -ny dzienny.1. wyłammy. mających ten sam rdzeń co czasowniki ciekać się i ciągnąć. beztrosko. obciosać. bezpłatnie. nadbitka. odchować. bezpłodność. podczytywać. zzuć. bezideowy. nadcięcie.odbiegać. W wyrazach rodzimych: a) w rdzeniach nielicznych wyrazów. ale także: nadchodzić. podsądny. bezinteresowny. zmienny.obdarty. wwiezienie. np. pod. rozdmuchać. odkłamać. odczytać. przedświąteczny. ob. podpowiedź.

wełniany. netto. Ich pisownię ustaliła długotrwała tradycja: Zakres użycia cząstek spół.UWAGA: W przymiotnikach utworzonych za pomocą przyrostka -any (bez względu na regionalność wymowy) piszemy zawsze tylko jedno n. irredentysta. motto. wspólnota. Skirgiełło. B. spółkowy. bessa. o passie. np. Zakres użycia cząstek spół. w formie miejscownika liczby pojedynczej zachowujemy pierwszą z nich bez zmian. rg. spółdzielnia. o Narbucie. Yellin. passa.mają to samo znaczenie. Zgodnie z wymową: a) zakończenie tematu -łł. bulla.i współOboczne postaci tej samej cząstki morfologicznej spół. z. ż. [39] 13. Scott. innerwacyjny. Kossak. getto. W niektórych nazwiskach obcych i rodzimych bez względu na wymowę. Ossowski. Wyjątek: Jan Kott. rk. Traugutt. gliniany. s. o Janie Kotcie. b) zakończenie -tt w nazwiskach polskich lub spolszczonych zmienia się w ć (zapisywane jako ci). manna. spółkować. Od zasady tej jednak istnieją dwa odstępstwa. irrealizm. współmieszkanka. libretto.(-łł) zmienia się w -ll-. Gambetta). doprowadzając do współczesnej postaci tych przymiotników. szcz. sz. Scott.4. o Radziwille. immatrykulacja. współodpowiedzialność. wspólny oraz w wielu złożeniach: współautor. które w przeszłości ulegały uproszczeniu. o Scotcie. C. słomiany. śl. Dziś piszemy je zgodnie z wymową: Przykłady Morąg Norweg Praga Czech Kazach Włoch Bełz Francuz Kartuzy Kirgiz Eskimos — morąski — norweski — praski — czeski — kazaski — włoski — bełski — francuski — kartuski — kirgiski — eskimoski . o Jagielle. Machiavelli. UWAGA: Odmieniając rzeczowniki. np. mokka. współwspólnie. Budda. immunologia. wspólnik. Gambetta. Przymiotnikowy przyrostek -ski. W wyrazach zapożyczonych. immunizacja.1. Kott. dodany do rzeczowników o temacie zakończonym na: g. Madonna. Jagiełło. współpraca. których temat kończy się na podwójną spółgłoskę (np. ch. Picasso. o mulle. Radziwiłł. Przymiotniki zakończone na -ski 13. passa. terroryzm. spółdzielczość. o Traugucie. immanentny. stalle. drewniany. irracjonalizm. motto. blaszany. np.4.i współ. Caldwell. współwłaściciel [40] 13. Ossowiecki. spółgłoska. Przez jedno n pisze się też rzeczownik gąsienica. mułła. lasso. brutto. szklany. współgospodarz.3.i współspółspółdzielca. hossa. o Gambetcie. mokka. spółgłoskowy. Ossoliński. o motcie. Iłłakowiczówna. owsiany. spółdzielczy. c. druga natomiast ulega wymianie — piszemy więc odpowiednio: o mokce. np. spółka. np. tworzył na granicy rdzenia i przyrostka różnego rodzaju grupy spółgłoskowe. Watt.

rz — r aptekarz — aptekarski . Dodaniu przymiotnikowego przyrostka -ski do rzeczownikowych tematów zakończonych na n.Kampinos Sas Kalisz Łotysz Marzysz Chociebuż Chodzież Książ Libiąż mąż szewc Bydgoszcz Małogoszcz Przemyśl Tomyśl Kluczbork Hamburg — kampinoski — saski — kaliski — łotyski — marzyski — chociebuski — chodzieski — ksiąski — libiąski — męski — szewski — bydgoski — małogoski — przemyski — tomyski — kluczborski — hamburski Norymberga — norymberski Nowy Targ — nowotarski UWAGA: Formy żeńskie od Francuz.2. l. Przykłady n — ń chuligan — chuligański Cygan — cygański hetman — hetmański kretyn — kretyński ludoman — ludomański pan — pański Platon — platoński (Platoński) sułtan — sułtański ułan — ułański. Kirgiz piszemy przez z.4. Kirgizka. przymiotniki zaś przez s. np. por. 13. kirgiski. rz towarzyszy wymiana tych spółgłosek na ń. Francuzka. r. por. ł. ł — l admirał — admiralski generał — generalski Horodło — horodelski poseł — poselski. francuski.

Piłsudski są utworzone według zasad słowotwórstwa i pisowni języków wschodniosłowiańskich. b. Ostrogski. ć. [42] 13. r przed przyrostkiem -ski pozostają w pisowni bez zmian.dekarz — dekarski lekarz — lekarski murarz — murarski.5. Przymiotniki zakończone na -dzki Zakończenie -dzki piszemy wbrew wymowie [-cki] w przymiotnikach utworzonych od tematów zakończonych na: d. c. cz. [41] 13. dt. Kraków — krakowski Limanowa — limanowski myśliwy — myśliwski Warszawa — warszawski Krym — krymski Pcim — pcimski Radom — radomski Rzym — rzymski baba — babski Golub — golubski Serb — serbski chłop — chłopski kurator — kuratorski Madziar — madziarski redaktor — redaktorski Tatar — tatarski. dz. dż.3. m. Przymiotniki zakończone na -cki Zakończenie -cki piszemy zgodnie z wymową w przymiotnikach utworzonych od tematów zakończonych na t. np.4. 13. Spółgłoski w. stąd odrębność ich pisowni. np. asystent — asystencki Erfurt — erfurcki inteligent — inteligencki literat — literacki producent — producencki protestant — protestancki Gliwice — gliwicki Katowice — katowicki Mysłowice — mysłowicki Noteć — notecki gotyk — gotycki prostak — prostacki Łowicz — łowicki tkacz — tkacki. UWAGA: Nazwiska typu Olbrychski. p.6. np. k. gród — grodzki Kronsztad — kronsztadzki Stargard — stargardzki Szwed — szwedzki sąsiad — sąsiedzki Grudziądz — grudziądzki Łódź — łódzki . dź.

przechowuje ona bowiem stan archaiczny. iż w przymiotnikach od nazw miejscowych często utrwalone są historyczne procesy słowotwórcze lub lokalne. neusztadzki Dobrudża — dobrudzki. 13. np. utworzoną od rdzennej cząstki tejże nazwy (Kościerz. [43] 13. tak jak na przykład leszczyński: Leszcz. Obok tych form funkcjonują też lokalne: niepołomski.7.+ -ski). która ze stanowiska współczesnego mogłaby być uznana za nieregularną.7. . Pisownia przymiotników od nazw miejscowych Zasady tworzenia przymiotników od nazw miejscowych są takie same. Postać wielu przymiotników. co niekiedy bywa utrwalone w oficjalnym nazewnictwie. ulica Niepołomska (w Krakowie).7. Różnice mogą jednakże wynikać z tego. np. jak zasady tworzenia przymiotników od odpowiednich wyrazów pospolitych. Babimost — babimojski Białowieża — białowieski Bydgoszcz — bydgoski Końskie — konecki Leszno — leszczyński Lublin — lubelski Nisko — niżański Nowe Miasto — nowomiejski Nowy Tomyśl — nowotomyski Radogoszcz — radogoski Sącz — sądecki Środa — średzki Ujazd — ujejski Wałbrzych — wałbrzyski Zamość — zamojski Zawichost — zawichojski.+ -ański (dzisiejsze Nisko kiedyś nazywało się Niżsko). zebrzydowski.1.+ -yński (dawna nazwa Leszna to Leszczno) czy niżański: Niż. uznajemy za poprawną także lokalną: kościerski. Od nazw miejscowych na -ice tworzymy dziś przymiotniki mające zakończenie -icki. Grodno — grodzieński Lipno — lipieński Mielno — mieleński Sławno — sławieński Szczytno — szczycieński Wilno — wileński. np. 13. z punktu widzenia historycznego jest uzasadniona. regionalne tendencje nazewnicze — odmienne od współczesnych i ogólnopolskich.2. por. Niepołomice — niepołomicki Pyskowice — pyskowicki Racławice — racławicki Wadowice — wadowicki Zebrzydowice — zebrzydowicki. pochodzącego od nazwy miasta Kościerzyna. Obydwie formy — ogólnopolską i lokalną — uznajemy za poprawne: na przykład oprócz ogólnopolskiej postaci przymiotnika kościerzyński.Neustadt — neustadzki a. W różny sposób tworzymy przymiotniki od nazw miejscowych na -no: a) z przyrostkiem -ski. Kalwaria Zebrzydowska.

np. Aleksandrów Kujawski — aleksandrowski Bielsk Podlaski — bielski Kamień Pomorski — kamieński Kazimierz Dolny — kazimierski Lidzbark Warmiński — lidzbarski Maków Podhalański — makowski Ostrów Mazowiecka — ostrowski Sokołów Podlaski — sokołowski Strzelce Opolskie — strzelecki Tomaszów Lubelski — tomaszowski. jaworzyński) Pajęczno — pajęczański. kępieński Lipno — lipieński a. c) z przyrostkiem -owski. np. e) z przyrostkiem -iński (-yński) z pominięciem rzeczownikowego -no. np. 13. Przykłady: Bielsko-Biała — bielski Bielsk Podlaski — bielski Brzeg — brzeski .b) z przyrostkiem -ski z pominięciem rzeczownikowego -no. jednak lokalność funkcjonowania i kontekst przesądzają o jednoznaczności tych homonimicznych form. Jaworzno — jaworzniański (a.7. f) z przyrostkiem -ański. np. np. np. Chełmno — chełmiński Kępno — kępiński Leszno (daw. Gniezno — gnieźnieński Krosno — krośnieński.7.3. Wąbrzeźno — wąbrzeski. 13. np.4. Jelenia Góra — jeleniogórski Nowa Huta — nowohucki Nowe Miasto — nowomiejski Nowy Dwór — nowodworski Nowy Sącz — nowosądecki Nowy Targ — nowotarski Święty Krzyż — świętokrzyski Zielona Góra — zielonogórski. bródnowski Kępno — kępiński a. lipnowski Szczytno — szczycieński a. Leszczno) — leszczyński Opoczno — opoczyński. Bródno — bródzieński a. szczytnowski. d) z przyrostkiem -eński. Od dwuczłonowych nazw miejscowych składających się z przymiotnika i rzeczownika tworzymy przymiotniki pisane bez łącznika. Od dwuczłonowych nazw miejscowych składających się z rzeczownika i występującego po nim przymiotnika tworzymy przymiotnik jedynie od członu rzeczownikowego. UWAGA: Niekiedy występują formy oboczne. np. UWAGA: Czasami od różnych nazw miejscowych forma przymiotnika jest taka sama. Grabno — grabnowski Kutno — kutnowski.

ulegają wymianie na ń. ł. [44] 13.8. Spółgłoski tematyczne p.8. z. r. niedołęga — niedołęstwo ubogi — ubóstwo żelazo — żelastwo towarzysz — towarzystwo ciemiężyć — ciemięstwo cudzołożyć — cudzołóstwo grabież — grabiestwo książę — księstwo mąż — męstwo papież — papiestwo zwyciężyć — zwycięstwo proboszcz — probostwo. Rzeczowniki zakończone na -stwo 13. biskup — biskupstwo chłop — chłopstwo skąpy — skąpstwo hrabia — hrabstwo samolub — samolubstwo kłamać — kłamstwo łakomy — łakomstwo obywatel — obywatelstwo przedstawiciel — przedstawicielstwo aktor — aktorstwo amator — amatorstwo sknera — sknerstwo. Uproszczenie to znalazło odbicie także w pisowni.Brzesko — brzeski Brześć — brzeski Międzyrzec Podlaski — międzyrzecki Międzyrzecz — międzyrzecki Strzelin — strzeliński Strzelno — strzeliński Sucha Beskidzka — suski Susz — suski.8.8. np. Dodaniu przyrostka -stwo do tematów zakończonych na spółgłoskę g. ż lub grupę szcz towarzyszył historycznie proces uproszczenia powstałej grupy spółgłoskowej.1. sz. b. r przed przyrostkiem -stwo nie ulegają zmianom. 13. Przykłady n—ń małżonek męczennik panna szalony tyran ł—l gaduła niedbały — małżeństwo — męczeństwo — panieństwo — szaleństwo — tyraństwo — gadulstwo — niedbalstwo . m. np. np. podobnie jak przed -ski. rz przed przyrostkiem -stwo.3. l.2. l. Spółgłoski n. 13.

Należą tu również nazwy małżeństw. Piotrostwo. ojcostwo. gdy formą podstawową jest przymiotnik. królestwo. Andrzejostwo. -estwo. inżynierostwo.8.9. Henrykostwo. pisane zgodnie z wymową bez litery w. Rzeczowniki zakończone na -ctwo Zgodnie z wymową piszemy -ctwo w rzeczownikach utworzonych od wyrazów. gapiostwo. jest rzeczownik albo czasownik. ć. UWAGA: Literę w piszemy przed przyrostkiem -stwo wtedy. np. wodzostwo. 13. np. jestestwo. Janostwo. plugastwo. myślistwo.) — kurwa (wulg. łazęgostwo. cz lub k.poseł safanduła rz — r aptekarz kolarz łyżwiarz modelarz — poselstwo — safandulstwo — aptekarstwo — kolarstwo — łyżwiarstwo — modelarstwo rycerz — rycerstwo. Ponadto należą tu rzeczowniki złożone o drugim członie -dawstwo (prawodawstwo). gdy formą podstawową. -istwo. Lista wyrazów zawierających w nie jest zbyt długa: dawstwo — dawca krwiodawstwo — krwiodawca kurewstwo (wulg. dziadostwo.4.) marnotrawstwo — trawić podwykonawstwo — podwykonawca rybołówstwo — łowić sprawozdawstwo — sprawozdawca sprawstwo — sprawca szewstwo — szewc szubrawstwo — szubrawiec współsprawstwo — współsprawca wychowawstwo — wychowawca wykonawstwo — wykonawca zawodowstwo — zawodowiec znawstwo — znawca. choćby zawierał literę w. [45] 13. tchórzostwo. c. -astwo. -znawstwo (językoznawstwo). np. Wiele rzeczowników ma zakończenie -ostwo. doktorostwo. w której występuje spółgłoska w. wujostwo. bogaty — bogactwo wariat — wariactwo dziewica — dziewictwo kupiec — kupiectwo brać (bracia) — bractwo ciułacz — ciułactwo krętacz — krętactwo szperacz — szperactwo biedak — biedactwo . -mówstwo (brzuchomówstwo). Natomiast nie piszemy w. szefostwo. których temat kończy spółgłoska t. lenistwo. obrzydlistwo.

których temat kończy się na -d. [46] 13. że powoduje on zmianę w wymowie poprzedzającej go grupy spółgłoskowej.13. zawiadowca. np. drapieżca. wykładowca. znalazca. uchodźca. por. np. UWAGA: Niezależnie od wymowy z piszemy przed przyrostkiem -ca w następujących wyrazach: ciemięzca. grabieżca. prośba oraz groźba. pochlebca. [48] 13. szyderca. łupieżca. domokrążca. [47] 13. sprzedawca. służba. stwórca. radca. wychodźstwo. WYJĄTKI: uchodźstwo. Rzeczowniki zakończone na -szczyzna. wróżba. Zasadnicza trudność ortograficzna polega na tym. hodowca. krzywoprzysięzca. ponieważ podstawowe dla nich czasowniki brzmią: kosić.1. inwalida — inwalidztwo ohyda — ohydztwo paskuda — paskudztwo władać — możnowładztwo jasnowidz — jasnowidztwo dowodzić — dowództwo rodzić — kazirodztwo śledzić — śledztwo. władca. np. znawca. [49] 13. 13.11.10. świętokradca. Rzeczowniki zakończone na -szczyzna amatorski — amatorszczyzna lubelski — Lubelszczyzna angielski — angielszczyzna mongolski — mongolszczyzna arabski — arabszczyzna opolski — Opolszczyzna białoruski — białoruszczyzna pański — pańszczyzna bohaterski — bohaterszczyzna polski — polszczyzna połabski — połabszczyzna bułgarski — bułgarszczyzna chiński — chińszczyzna prasłowiański — prasłowiańszczyzna czeski — czeszczyzna rzeszowski — Rzeszowszczyzna francuski — francuszczyzna staropolski — staropolszczyzna góralski — góralszczyzna suwalski — Suwalszczyzna .13. wróżyć. Rzeczowniki z przyrostkiem -ca Niezależnie od wymowy przed przyrostkiem -ca zachowujemy literę oznaczającą spółgłoskę dźwięczną. Pisownia ta oparta jest na zasadzie fonetycznej. przedmówca. -dczyzna Przyrostek -izna (-yzna) już dawno tworzył rzeczowniki od przymiotników. piszemy przyrostek w postaci -dztwo. -dz lub -dź.lotnik — lotnictwo ponurak — ponuractwo. sprawca.12. piewca. językoznawca. rządca. wydawca. Od przymiotników zakończonych na -ski tworzymy rzeczowniki zakończone na szczyzna. służyć. Rzeczowniki zakończone na -dztwo W rzeczownikach utworzonych od wyrazów. zbawca. wychodźca. liczyć. Dziś jest tak nadal. łowca. zwycięzca. dowódca. nakładca. Rzeczowniki zakończone na -ba Bez względu na wymowę przed przyrostkiem -ba zachowujemy w pisowni końcową spółgłoskę tematu zgodnie z jej etymologiczną wartością. -cczyzna. liczba. wynalazca. prosić oraz grozić. kośba. doradca. najeźdźca. towaroznawca.

naczynie). UWAGA: Należą tu także rzeczowniki utworzone od nazwisk zakończonych na -ski. siedzonko. brzemionko.3.2. spółgłoska ta zarówno w mowie. nowogrodzki — Nowogródczyzna. Od przymiotników zakończonych na -cki tworzymy rzeczowniki zakończone na cczyzna. flamandzki — flamandczyzna Nowogród. jedzenie. których temat kończy się w wymowie na -ń. powiedzonko. Grek. ćwiczonko. nasienie. oparto ją bowiem na zasadzie morfologicznej. np. W ten sposób zachowany zostaje związek morfologiczny z wyrazem szlachta. UWAGA: W nielicznych wypadkach przyrostek -yzna tworzy rzeczowniki od rzeczowników. malowanko. malowanie. nasionko. Pisownia tego zakończenia nawiązuje nie do postaci graficznej przymiotników. 13. zebranie). pranko. naczynko (od: ćwiczenie. Pisownia rzeczowników zdrobniałych typu ubranko. 13. np. Przykłady: Flamand. pranie. 13. siedzenie. nasionko W rzeczownikach zdrobniałych rodzaju nijakiego. jedzonko. UWAGA: Rzeczownik utworzony od przymiotnika szlachecki ma postać szlachetczyzna. Od przymiotników zakończonych na -dzki tworzymy rzeczowniki zakończone na dczyzna. Niemca — niemczyzna ojciec. pisanie. Dostojewski — dostojewszczyzna Przybyszewski — przybyszewszczyzna Towiański — towiańszczyzna Żeromski — żeromszczyzna. jak i w piśmie traci miękkość. Mimo iż zakończenie to najczęściej wymawiamy jako [-czczyzna]. wyrażenie. znamionko (podstawą jest tu temat reprezentowany przez -enie.13. wyrażonko. stworzenie.13.huculski — Huculszczyzna (huculszczyzna) śląski — śląszczyzna kaszubski — kaszubszczyzna wileński — Wileńszczyzna królewski — królewszczyzna zakopiański — zakopiańszczyzna. zadanie. utworzonych za pomocą formantu -ko od rzeczowników. strzemionko. Przykłady -anie: kazanko. od których te przymiotniki utworzono.14. powiedzenie. mieszkanie. np. Przykłady: białostocki — Białostocczyzna kielecki — Kielecczyzna łużycki — łużycczyzna sądecki — Sądecczyzna słowacki — Słowacczyzna staroświecki — staroświecczyzna turecki — turecczyzna żywiecki — Żywiecczyzna. -ynie: typ imię — imionko: . Greka — greczyzna hajdamaka — hajdamaczyzna Niemiec. zadanko. ojca — ojczyzna. lecz rzeczowników. zebranko (od: kazanie. ramionko. pisanko. stworzonko. pisownia nie utrwala tego. mieszkanko.

uklei a. -ója.). onomatopei a. z. np. z. np. entuzjazmie. c. drogerzyści. ideę. moście. wzroście. faj. z przed spółgłoskami miękkimi ć. bieliźnie. transzeja. rei. maśle. onomatopei. c) -śle.2. szuj (albo: szujów). np. transzei. zgraj. onomatopeja. panczeniści. Podobnie w dopełniaczu liczby mnogiej. pozytywizmie. Miłośnie. tulei. rowerzyści. paście. ideą. ń oraz l są wymawiane miękko i ich miękkość oznaczana jest w piśmie w takich zakończeniach. dulszczyźnie. pojeździe. pesymiści. szwei. kameom B. orchidea. moraliści. krześle. Pompei. Krośnie. motorzyści. detaliści. Spółgłoski s. n przed spółgłoskami miękkimi Wymienione spółgłoski zachowują się w grupach spółgłoskowych z następującą po nich spółgłoską miękką dwojako: albo zostają zmiękczone. kamei idei. mierzeja. kamei C. entuzjaści. kameę idee. [51] 14. mierzei. statui. idei. Korea. m´ niezależnie od wymowy piszemy jako twarde: a) -izmie. Białostocczyźnie. Rzeczowniki zakończone na -eja. -aści. Cheronea.2. koźle. noweliści. Odmieniają się one według następującego wzoru: liczba pojedyncza liczba mnoga M. teodycea. trój. -ua Zakończenie -eja występuje zarówno w rzeczownikach rodzimych. epopei. Odosobniony wśród nazw pospolitych rzeczownik statua ma w dopełniaczu liczby pojedynczej dwie postacie: statuy a. zjeździe. W niektórych tylko wypadkach owo zmiękczenie znajduje odzwierciedlenie w pisowni. wiośnie. kamei ideom. alei. szwej. wiośle. -yja. -ździe. rei a. gwieździe. Zakończenie -ea mają tylko rzeczowniki pochodzenia obcego. . np. w´. Rzeczowniki zakończone na -eja. -yści. jak i zapożyczonych.2. uklej. np.1. fleja. ramion itd. np. Kielecczyźnie. jak: a) -ście.2. brei. -uja: żmij. kniei. -aja. ukleja. Jedną postać przyjmują także niektóre wyrazy o zakończeniu -ija. z przed wargowymi spółgłoskami miękkimi p´. breja. Genua.1. n przed spółgłoskami miękkimi [50] 14. -azmie. inne zaś tylko jedną postać -ej. artyści. Pompeja. idea. rej. fokrej. Spółgłoski s. c. np. -ea. nazwa własna Genua przyjmuje postać Genui. epopei. np. uklei. pośle. aleja. reja. -ea. transzei. np. flej. albo pozostają twarde. alej. epopeja. -źnie. choć część z nich może przyjąć dwie oboczne postaci. kamea. kamea idee. dwój. -źle. marazmie. kamee D. kamei ideach. błaźnie. kniei a. kameami Ms. chryj. -yzmie.2. idei. statua. dź.formy brzemion. flei. tulei. b) -iści. np. kamee N. kameą ideami. knieja. tuleja. staj. poście. b´. romantyzmie. kołomyj. 14. szyj. onomatopej. fokrei. np.1. zawiei. idei. idea. -ua 14. Pisownia s. kniej. np. protoplaści. PISOWNIA WYBRANYCH FORM DEKLINACYJNYCH 14. ideo! kameo! idee! kamee! Zakończenie -ua mają nieliczne rzeczowniki pochodzenia obcego. gwinea. mierzei. Pisownia s. szweja. fokreja. kameach W. turyści. 14. d) -śnie. 14. W dopełniaczu i miejscowniku liczby pojedynczej piszemy -ei. alei a. mazaj.

np. akcencik. Zakończenia form bezokolicznika 15. -ył.3. np. -wszy w formach imiesłowowych 15.2.4. [54] 15. np. których forma trzeciej osoby liczby pojedynczej czasu przeszłego kończy się na -ał lub -arł. c) -nnie. Spółgłoskę n przed ć. momencik. -wszy w formach imiesłowowych Obydwa zakończenia tworzą formy imiesłowów przysłówkowych uprzednich. np. np. romansie. . zaniós-łszy. znalaz-łszy. kopną-wszy. 14. np. PISOWNIA WYBRANYCH FORM KONIUGACYJNYCH 15.2. kradł. plótł. b) -nci. leczył. choć często wymawiamy je jako [-szy]. piśmie. elemencik. -źnie. -zbie. zabra-wszy. choć wymawiamy je jako [-fszy]. myślał. Zakończenia -łszy. zmierzy-wszy. -yć kończą się formy bezokolicznika tych czasowników. np. zdar-łszy. np. zapią-wszy. sutannie. np. Zakończenie -wszy piszemy po samogłoskach. fontannie. -źli [52] 15.3. np. zarówno po samogłoskach. miękkości tej jednak w piśmie nie oznaczamy: a) -ncie. Czasownikowe zakończenie -ł w czasie przeszłym 15. studenci. -spie. piśmienny.2. WYJĄTKI: czasopiśmie. Zakończenia -łszy. ujrza-wszy. dź.2. da-wszy. wannie. propagandzie. gniótł. -zli. poszed-łszy. trąbił. np. rundzie. wyspie. konwencie. pasmie. . np. wszedł. Zakończenie łszy piszemy po spółgłoskach. 14. Zakończenia form bezokolicznika Na -ić. nazwie. leciał — leci-eć wiedział — wiedzi-eć parł — prz-eć tarł — trz-eć. np. ń. zjad-łszy. prominencie.4.3. których temat kończy się na spółgłoskę t. Jeżeli temat kończy się na -z. fajansie. np. -ncik. biegł. zakończenie to przyjmuje postać -źć. asystenci. c) -zwie. [53] 15.pasjansie. 15. d. d) -nsie.b) -smie. -ndzie. w trzeciej osobie liczby pojedynczej czasowników rodzaju męskiego piszemy -ł. W piśmie nie oznaczamy miękkości spółgłoski s przed ś oraz c przed ć. s. o lassie. kupi-wszy. pannie. woził. ś wymawiamy twardo lub miękko.1. Czasownikowe zakończenie -ł w czasie przeszłym Bez względu na wymowę. awansie. Na -ść kończą się formy bezokolicznika tych czasowników. których forma trzeciej osoby liczby pojedynczej czasu przeszłego kończy się na -ił. przyzbie. piśmiennictwo. dudnił — dudnić gubił — gubić lubił — lubić nienawidził — nienawidzić krążył — krążyć krył — kryć marzył — marzyć zapatrzył się — zapatrzyć się. usiad-łszy. jak i po spółgłoskach. biegał. jadł.1. a na -eć tych. gniot-ę — gnieść nios-ę — nieść wsiąd-ę — wsiąść. gryzł. w occie. Czasownikowe zakończenie -znie. rzucał.

gryźli. bluźnie. UŻYCIE WIELKIEJ LITERY ZE WZGLĘDÓW ZNACZENIOWYCH 19. UŻYCIE WIELKIEJ LITERY ZE WZGLĘDÓW SKŁADNIOWYCH 17. uczuciowym i grzecznościowym. -źli Spółgłoskę ź piszemy w tych zakończeniach zawsze po samogłoskach. Czasownikowe zakończenie -znie.4. rzek-ł — rzec tłuk-ł — tłuc bieg-ł — biec strzeg-ł — strzec. -źnie. bluźniesz. grzęźniesz. może trochę nieprzyjemnym uśmiechem i powiedziała po francusku najczystszą francuszczyzną: — Nic nie szkodzi. zamarzli. Wprawdzie nadal wzdłuż rzeki rosła kukurydza i tytoń. grzęźli. (T. Dygat) b) kiedy następuje dłuższy opis lub dłuższe wyliczenie: . -zli. bluźniecie. 3. grzęźniecie. np. IV. Może dlatego. grzęźnie. Czy naprawdę tak zbrzydłam i zestarzałam się. poza klasztorem z białego kamienia. znaczeniowym. przymarzli. UŻYCIE WIELKIEJ LITERY W POEZJI ORAZ ZE WZGLĘDÓW GRAFICZNYCH 18. pełznie. cytaty jednozdaniowe możemy rozpoczynać małą literą. składniowym. g (jeżeli temat ten nie rozszerza się w bezokoliczniku o -ną-). Samo miasteczko. Piszemy tylko podmarznie. ale okolica była już zupełnie inna. UŻYCIE WIELKIEJ LITERY ZE WZGLĘDÓW SKŁADNIOWYCH [56] Wielką literę stosuje się na początku każdego wypowiedzenia rozpoczynającego tekst oraz na początku każdego wypowiedzenia następującego po kropce: Zbliżało się południe. [55] 15. 16. że mnie pan nie poznaje? (S. mają bezokolicznik zakończony na -c. Nowak) Wielkiej litery używamy także po dwukropku: a) kiedy przytaczamy cudzą wypowiedź i gdy cytat składa się z dwu lub więcej zdań (jak w poniższym przykładzie). 2. Opierają się na czterech kryteriach: 1. WIELKIE I MAŁE LITERY Zasady użycia w tekstach wielkich i małych liter mają charakter konwencjonalny. UWAGA: Czasownik marznąć wymawiany [mar-znońć] nie ma tej oboczności. że zbliżałem się do rozsypanego po wzgórzu miasteczka. ł alternatywnej wymowie odpowiada też oboczna pisownia: obmierźli a. Możemy rozmawiać po francusku. np. Rzeka przepływająca przez niebiosa spłynęła za widnokres razem z moją wsią. niczym nie różniło się od naszej parafialnej wsi. graficznym oraz 4. których temat w trzeciej osobie liczby pojedynczej czasu przeszłego kończy się na k. obmierzli pełźnie a. Po spółgłoskach r. bluźniemy. UŻYCIE WIELKIEJ LITERY ZE WZGLĘDÓW UCZUCIOWYCH I GRZECZNOŚCIOWYCH 20. grzęźniemy.gryz-ł — gryźć laz-ł — leźć wióz-ł — wieźć. Tak jak kiedyś. a cytaty niebędące zdaniami rozpoczynamy wyłącznie małą literą: Popatrzyła na mnie z dziwnym. UŻYCIE MAŁEJ LITERY 16. Czasowniki.

Baczyński) O. Nazwy żeńskie. Nazwy deminutywne oznaczające małość przedmiotu (najczęściej w połączeniu z emocją pozytywną). lampka. kiedy stoisz w bramie. lecz żywym ciałem I że wzrok.2. np. Dopóki książki Brzozowskiego są białymi krukami. ile piasków pustynnych przesypuje się z kraju do kraju. dotyk ani słuch nie kłamie A wszystkie rzeczy.K. dozorczyni. ile górskich kamyków stacza się w cudze włości w wyzywających podskokach! Czy muszę tu wymieniać ptaka za ptakiem jak leci. mniszka. a więc w zgodzie z zasadami składniowointonacyjnymi: Nic gruzy. studentka. jest przerwa w koncercie. np.Przypominam sobie zaaferowaną i zatroskaną twarz doktora w takiej scenerii: Jest rok 1955. Miłosz) 17. W dodatku — ależ się wierci! (W. Tradycyjnie w poezji wielką literę stawiano na początku każdego wersu. jeżeli ktoś wierzy. Stoję na schodach przed gmachem Filharmonii Narodowej. gdzież można mówić o renesansie? Czy na zapowiadane pełne wydanie jego dzieł w Polsce będziemy czekać równie długo jak na Norwida? (J. Renesans Brzozowskiego? Za wcześnie o tym mówić. Szymborska) . (C. Czapski) 17.M. pytajniku oraz wykrzykniku. UŻYCIE WIELKIEJ LITERY W POEZJI ORAZ ZE WZGLĘDÓW GRAFICZNYCH [57] 17. Że ziemia nie jest snem. Ale ująć powietrze: tam formy rosną z guseł i zaklęć — kołując — coraz to bliższe. Mocno w ręce spadają — nieznane. Trwa Międzynarodowy Konkurs Chopinowski. domisko. np. Nazwy augmentatywne oznaczające dużą wielkość przedmiotu (najczęściej w połączeniu z emocją negatywną). W poniższych fragmentach wielką literę postawiono na początku utworów i po kropce. albo jak właśnie przysiada na opuszczonym szlabanie? Niechby to nawet był wróbel — a już ma ogon ościenny. czasem — niedokonane. Użycie wielkiej litery w poezji polskiej zgodne z kryterium składniowym ma krótszą tradycję. (K. które tutaj znałem. Sopoćko) Derywaty modyfikacyjne (odrzeczownikowe) dodają nowy predykat do znaczenia podstawowego rzeczownika. Morfologia) Po pytajniku i wykrzykniku również stosuje się wielką literę (choć możliwe jest użycie litery małej). domek. Tę tradycję odnajdujemy także w poezji współczesnej: Nadzieja bywa. (K. choć dzióbek jeszcze tutejszy. Należą tu: 1. 2.1. 3. Są niby ogród. (Gramatyka współczesnego języka polskiego. np. Widzę w tłumie niespokojnie rozglądającego się kustosza. jakże są nieszczelne granice ludzkich państw! Ile to chmur nad nimi bezkarnie przepływa. Palę papierosa.

artykułów prasowych. Imiona i nazwiska ludzi: 18.4. tytułów książek itp. Komentarze do słów 1966-1971. imprez muzycznych i sportowych. rezygnując jednocześnie z użycia interpunkcji: Zapomnijcie o nas o naszym pokoleniu żyjcie jak ludzie zapomnijcie o nas my zazdrościliśmy roślinom i kamieniom zazdrościliśmy psom chciałbym być szczurem mówiłem wtedy do niej chciałabym nie być chciałabym zasnąć i zbudzić się po wojnie mówiła z zamkniętymi oczami zapomnijcie o nas nie pytajcie o naszą młodość zostawcie nas (T. Wielką literą piszemy: B.: Kaprysy historii Podróż dalekich przestrzeni O Polsce i uniwersytetach Słownik przypomnień Wielka litera występuje również na początku podtytułu: Sztuka retoryki. Przewodnik encyklopedyczny Marcowe gadanie. Imiona własne bogów oraz jednostkowych istot mitologicznych . Różewicz) 17. UŻYCIE WIELKIEJ LITERY ZE WZGLĘDÓW ZNACZENIOWYCH A.17. reklamach: DZIEJE LITERATUR EUROPEJSKICH MAŁY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO WYDAWNICTWO NAUKOWE PWN TEORETYCZNE I METODOLOGICZNE ASPEKTY ZMIAN W SYSTEMIE JĘZYKOWYM WSPÓŁCZESNEJ POLSZCZYZNY Z CHŁOPA KRÓL MUMINKI CZŁOWIEK Z MARMURU WESELE RECITAL KRYSTIANA ZIMERMANA HALOWY TURNIEJ PIŁKARSKI SZANUJ ZIELEŃ 18.2.3. Niekiedy pomija się wielkie litery całkowicie lub daje tylko na początku utworu poetyckiego. w tytułach filmów i sztuk teatralnych. utworów poetyckich. W zgodzie z zasadami ortograficznymi umieszcza się wielką literę na początku nagłówków. na afiszach.1. w tytułach rozdziałów.3. W grafice bardzo różnie stosuje się wielkie i małe litery. Przyjęte jest pisanie wielkimi literami całych wyrazów na kartach tytułowych książek. Imiona własne zwierząt i drzew: 18. Wielką literą piszemy: 18. Wielką literą można zapisać A.

. Koziołek Matołek. Marzec.6. Jan Andrzej Morsztyn. [59] 18. Kwiatek. Nazwy urzędów jednoosobowych w aktach prawnych 18. Imiona własne bogów oraz jednostkowych istot mitologicznych: Allach (Allah). Jedno. np. Dudek..) 18. Nazwy świąt i dni świątecznych: 18. pseudonimy i przezwiska ludzi: 18.) 18.) 18. Nazwy hipotetycznych mieszkańców planet: 18. Atlantydy (= córki Atlasa). Blaise Pascal. Myszka Miki.15. Kozioł. Hanna Mortkowicz-Olczakowa..) 18. Smok Wawelski. a także imiona postaci fikcyjnych – bohaterów literackich. Burek.i wielowyrazowe nazwy dzielnic. np. Nazwy indywidualne (jednostkowe) urzędów. tytuły audycji (.2..24. Kupiec. Hiady (= córki Atlasa). [60] 18.) 18.20.. Josif Brodski..32. Tokarz. George Orwell.13. Nazwy mieszkańców krajów: 18. Gawron. UWAGA: Nazwy pospolite użyte w funkcji imion własnych postaci literackich należy pisać wielką literą.. Styczeń. Piotruś Pan.. Jednowyrazowe i wielowyrazowe nazwy własne państw. Sfinks oraz nazwy zbiorowe istot mitologicznych. -ów (. Jednowyrazowe nazwy geograficzne i miejscowe 18. Jednowyrazowe nazwy programów radiowych i telewizyjnych.26.1. Zeus.. planet i konstelacji: 18.) 18. Nazwy orderów i odznaczeń 18. władz (. bohaterów bajek.19.) 18. Azor.. Wisznu.29. Danaidy (= córki Danaosa). Przydomki. Franek.11. Wojski (postaci z „Pana Tadeusza” A.18. Podkomorzy...) 18. Marysieńka.28.27.31..) 18. Jednowyrazowe nazwy nagród 18. Gołąb. Baublis.) 18. Tytuły modlitw: 18. Dewajtis.3. ulic. -in. Erynie (= greckie boginie zemsty).30. Światowid. -yn.14. placów (.. marek i typów wyrobów przemysłowych 18. regionów (.25..16. Nazwy członków narodów. programów i systemów komputerowych (. Nazwy gwiazd. Imiona własne ludzi użyte w znaczeniu przenośnym (.33.. Buczek.i wielowyrazowe nazwy własne przedsiębiorstw i lokali 18. Miś Uszatek. Cerber. Hrabia.22. Pierwszy wyraz w jedno..i wielowyrazowych tytułach (. Grudzień. Przymiotniki dzierżawcze zakończone na -owski. Nazwy mieszkańców części świata: 18.) 18. Kicia.7. np.. Wielka litera w niektórych skrótach [58] 18.. Nazwy imprez międzynarodowych lub krajowych (.. Furie (= .8. Czesław Miłosz. Tytuły czasopism i cykli wydawniczych oraz nazwy wydawnictw seryjnych (.17.5. Byczek Fernando. ras i szczepów: 18.23. -owy. Jedno.21. Śpiąca Królewna. Asesor.10.4.. Aza. Imiona własne zwierząt i drzew: As. Rimmon. Jan Paweł II. Nazwy firm.12.18. Nazwy mieszkańców terenów geograficznych (. Wielowyrazowe nazwy geograficzne i miejscowe 18. Mickiewicza).. Baśka. Nazwy dynastii: 18. Imiona i nazwiska ludzi: Stanisław Barańczak.) 18.. Skrótowce: 18. Borek. Nazwy krojów czcionek drukarskich (. Pegaz. Plejady (= córki Atlasa). Nazwy języków programowania. Zając..9. Hesperydy (= córki Atlasa).

ras i szczepów: Żyd (= członek narodu). -in. [69] 18. Wenusjanin. yn. Czeszka. Australijczyk. Gracje (= rzymskie boginie wdzięku). polka (= taniec).4. [67] 18. Murzyn (= człowiek rasy czarnej). Nazwy mieszkańców terenów geograficznych. [66] 18. choć rozpowszechniony zwyczaj pozwala pisać je wielką.rzymskie boginie zemsty). Hohenzollernowie. rusek. krain. Mojry (= greckie boginie przeznaczenia). Masaj. Analogicznie piszemy wyraz negr. Piastowie. [62] 18. Jadwiga z Łobzowa. autora. Imiona własne ludzi użyte w znaczeniu przenośnym: nazwisko autora użyte w znaczeniu jego dzieła: Pożycz na tydzień Stachurę. lekceważących lub żartobliwych nazw członków narodowości typu kitajec. Pola Negri. Kaszub (a. Nazwy członków narodów. jugol poleca się pisownię małą literą.10. Rosjanin. Amerykanka. np. Jan z Tęczyna. Papuas. Nazwy dynastii: Burbonowie. Kociewiaczka). Łowiczanin (= mieszkaniec Łowickiego). Nazwy hipotetycznych mieszkańców planet: Marsjanin. [63] 18.12. murzyn (= ktoś bardzo opalony.5. Śmieszek. Meksykanin (= obywatel państwa Meksyk). Słowianin. Jan bez Ziemi. zakończone na -owski. Babilończyk (= mieszkaniec Babilonii). jugol. żydek. ale: babilończyk (= mieszkaniec miasta Babilon). b) wielowyrazowe: Bolesław Prus. Nazwy mieszkańców krajów: Argentyńczyk. ktoś wykonujący za kogoś jakąś pracę). szwajcar (= odźwierny).11. Romanowowie. Kurp. rzymianin (= mieszkaniec miasta). Przymiotniki dzierżawcze (odpowiadające na pytanie czyj?. tzn. Katarzyna ze Sieny. Ślązaczka. Sabała. pseudonimy i przezwiska ludzi: a) jednowyrazowe: Belfer. Szary. pepiczek. a przyimek małą: Biedaczyna z Asyżu. żółty. Rzymianin (= obywatel starożytnego państwa rzymskiego). Europejczyk. UWAGA: W wypadku deprecjonujących. Metys (= Indianin z domieszką krwi białej). pepik a. -owy. będący pejoratywnym określeniem człowieka rasy czarnej. małymi literami. [61] 18. meksykanin (= mieszkaniec miasta Meksyk). Dziewica Orleańska. Sierotka.9. zwłaszcza gdy jest to uzasadnione etymologicznie: angol. ale: żyd (= wyznawca judaizmu).6. kitajec. Kreol (= urodzony w Ameryce Łacińskiej i na południu USA biały potomek kolonizatorów i emigrantów europejskich). regionów. czarny. odnoszące się do właściciela. Rębajło. które zazwyczaj występują w liczbie mnogiej. to występujące w nim rzeczowniki piszemy wielką literą. metys (= zwierzę — mieszaniec). greczynka (= suknia). -ów: .7. [64] 18. Paweł Jasienica. niemiaszek. należy zapisywać rzeczowniki biały. Przydomki. prowincji: Bawarczyk. Azjata. [65] 18. Polka (= obywatelka Polski). twórcy) utworzone od imion własnych.8. Piotr z Lubeki. Boliwijka. Jagiellonowie. czerwony. [68] 18. Na aukcji sprzedano dwa Kossaki. Pomorzanin.1. Katalonka. Kaszuba). Szwajcar (= obywatel Szwajcarii). Kociewianka (a. Krzywousty. Słowak. Podobnie. które potocznie oznaczają kolor skóry i odnoszą się do ludzi poszczególnych ras. Krakowianka (= mieszkanka Krakowskiego). Nazwy mieszkańców części świata: Afrykanin. Jeśli przydomek jest wyrażeniem przyimkowym. Greczynka (= obywatelka Grecji). Menzurka. Parki (= rzymskie boginie losów ludzkich).

Zielone Świątki. 3 Maja. stanowiące bramę Morza Śródziemnego – starożytna nazwa Cieśniny Gibraltarskiej). Rozmowa z piramidami. Wielka Sobota. Biblioteka Arcydzieł Literatury Polskiej. 2. Wiedza i Życie. Ziemia obiecana. poezja Miłoszowa. Piszemy zatem: Po Prostu. Wielką literą piszemy także nazwy świąt dawnych i starożytnych.7. Gruba Kaśka (= studnia w Warszawie). Tygodnik Powszechny. odezw.15.16. Wielki Piątek. Historia języka polskiego.Pałac Kazimierzowski. istniejących tylko w jednym egzemplarzu. w tytułach dzieł sztuki. Dookoła Świata.31. Polały się łzy. Nazwy świąt i dni świątecznych w odróżnieniu od ich nazw opisowych: Boże Narodzenie. Literatura na Świecie. W tytułach gazet. Ta sama zasada dotyczy tytułów czasopism i serii wydawniczych. Zwierciadło. zabytków językowych. Zosina chustka.. Który skrzywdziłeś. [70] 18. wierszy. deklaracji. Wielka Orkiestra Świątecznej Pomocy. pieśni. Dzień bez Samochodu. Boże Ciało.14. Złoty okres ubioru. Żyjmy Dłużej. Nie czytałem ostatniego numeru Po Prostu. filmów. czasopism i cykli wydawniczych oraz w nazwach wydawnictw seryjnych wielką literą piszemy wszystkie wyrazy (z wyjątkiem przyimków i spójników występujących wewnątrz tych nazw): Gazeta Wyborcza. Środa Popielcowa. Fizyka ciała stałego. Typy Broni i Uzbrojenia. np. Saturnalia. Wielka Pardubicka. Poprzednio w tytułach nieodmiennych należało pisać wielką literą tylko pierwszy wyraz. Dionizje. Pierwszy wyraz w jedno. Talmud.i wielowyrazowych tytułach utworów literackich i naukowych (np. Listy z Teatru. Czy jest już nowy numer Dookoła Świata? Zbieram książki z serii A To Polska Właśnie. 20. Marysin ojciec. 20. piosenek. Sabałowe bajania. także Wielki Tydzień. Nazwy imprez międzynarodowych lub krajowych. Epifania. p. Gwiazdka. Zaduszki. [73] 18. Państwo i Prawo. ale decyzją Rady Języka Polskiego z dnia 8 grudnia 2008 r. 18.). artykułów. operacji wojskowych: Biblia.. Aneks I.2. ustaw. Mówią Wieki. Kobieta i Życie. książek. np. Dzień Matki. Oda do młodości. [72] 18. Święto Niepodległości. Nazwy obiektów i przedmiotów jednostkowych. A To Polska Właśnie. Dzień Ziemi. dramat Szekspirowski. które się nie odmieniają. Polityka. Wszystkich Świętych. Koran. O pisowni nazw obrzędów. Międzynarodowy Festiwal Folkloru Ziem Górskich. Stepy akermańskie. Lemuria. pisownia tytułów odmiennych i nieodmiennych została ujednolicona (por. Składnia rozmowy telefonicznej. Kolos Rodyjski (= posąg Heliosa na wyspie Rodos). Światowy Dzień Młodzieży. Ogólnopolski Konkurs Ortograficzny „Dyktando”. Wielkanoc. O pisowni małą literą przymiotników utworzonych od nazw własnych — zob. Poniedziałek Wielkanocny. rozpraw. Biblioteka Wiedzy o Prasie. Biblioteka Klasyków Filozofii. którym organizatorzy chcą nadać specjalny tytuł: Igrzyska XXV Olimpiady. [71] 18. Psychologia Stosowana. Afrodyzje. zabaw i zwyczajów — zob. Fryderyka Chopina. Noce i dnie. UWAGA. Psychologia kliniczna. w tytułach ich rozdziałów. XI Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. akcji charytatywnych i porządkowych. Nowy Rok. Powrót taty. Przekroczyć próg nadziei.12. Psałterz Dawidów (= Dawida). . Wniebowzięcie. Słupy Heraklesa (= skały Gibraltaru i Ceuty.. Wielki Czwartek. Sokrates tańczący. Prenumeruję Żyjmy Dłużej i Mówią Wieki.: Całun Turyński (= płótno ze śladami postaci utożsamianej z postacią ukrzyżowanego Chrystusa). Postoje pamięci. O mej poezji. Polski ubiór do 1864 roku. Przyimki występujące wewnątrz tych nazw piszemy małą literą: V Mistrzostwa Europy w Piłce Nożnej. W pamiętniku Zofii Bobrówny.13. sztuk teatralnych). Niedziela Wielkanocna. Życie Warszawy.

wszystkie wyrazy w tytule (oprócz wewnętrznych przyimków i spójników) można pisać wielką literą: Katolicki Magazyn Młodzieżowy. tytuły audycji. Księga Psalmów. Jeśli program telewizyjny lub radiowy ma charakter cykliczny. Podaruj dzieciom słońce. piszemy małą literą: symfonia Pastoralna. Mazur kajdaniarski. [77] 18. Wiśniowy sad.. c-moll. Pieta. zapisujemy małą literą. np. Ziarno. Park jurajski. H-dur. Word. Excelsior. Nowy Testament. COBOL). Stworzenie świata. Telewizyjny Kurier Warszawski. Teleranek. Koronka do Miłosierdzia Bożego. Lisp. Courier. Verdana. Kodeks pracy. Norton Commander. Kodeks cywilny.2.19. 20. g-moll. Niech żyje bal. Pascal. Nazwy języków programowania. który jest nazwą gatunkową utworu. Uniwersał połaniecki. Wieczorynka. np. Reklama dzieciom. [75] 18. Telewidzowie powodzianom. Konstytucja 3 maja. Times New Roman. Futura. UWAGA: Tytuły ustaw przytaczane w pełnym brzmieniu pisze się wielką literą. W wielowyrazowych nazwach programów radiowych i telewizyjnych wielką literą pisze się tylko pierwszy wyraz: Niedzielny poranek filmowy. Dzieje Apostolskie. W żłobie leży. nokturn Es-dur. Księga Powtórzonego Prawa. Telewizja Edukacyjna. As-dur. ustawa o nieletnich. 18. Księga Liczb. Rota.20. Litania do Najświętszej Marii Panny. Ustawa o postępowaniu w sprawach nieletnich. ustawa antyalkoholowa.1. czy skrótowcami głoskowymi: Algol. Psałterz floriański.2. Skład Apostolski. Deklaracja praw dziecka. W tytułach utworów muzycznych wyraz. b-moll.17.: Arial. Ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Szkoła dla rodziców. C-dur. czy są z pochodzenia wyrazami pospolitymi. np. Panorama. Tahoma. Gorzkie żale. Teatr Telewizji. Karta nauczyciela. Novell.19. B-dur. Hołd pruski (tytuł dzieła Matejki. Magna Charta Libertatum oraz Pismo Święte. Biblia Tysiąclecia. Wiadomości. a-moll. A-dur. a tonacji molowych (minorowych) — małych liter: D-dur. widowisk: Domisie. słuchowisk.18. [76] 18. Garamond. G-dur. Windows. e-moll. programów i systemów komputerowych bez względu na to. Matysiakowie. Modlitwa Pańska. O pisowni nazw krojów pisma drukarskiego – zob. Marsylianka. Pustynna burza. Ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Simula. 18.10. WYJĄTKI: Stary Testament. Fortran (a. Sami swoi.. Uniwersytet Radiowy.19. Jednowyrazowe nazwy programów radiowych i telewizyjnych. Takie tango. Anioł Pański. Poezja na dobranoc. Sportowa niedziela. Franciszka z Asyżu. a także tytuły ksiąg biblijnych — np. Statut wiślicki. Przegląd wydarzeń tygodnia. Psałterz puławski. sonatina a-moll.Bogurodzica. Litania do św. Jedyneczka.. ale: hołd pruski = akt dziejowy). Nazwy skrócone. FORTRAN). Niedokończona symfonia (Schuberta). Teleexpress. Modlitwa za rodziców. sonata Księżycowa. Cobol (a. W muzyce na oznaczenie tonacji durowych (majorowych) używamy wielkich liter. Tytuły modlitw: Akt strzelisty. [74] 18. przywoływane w znaczeniu potocznym. Znicz. Nazwy czcionek komputerowych. w których tradycyjnie wszystkie człony pisze się wielką literą. IX symfonia Beethovena. .

gwiazdozbiorów. regionów. Słońce. Pireneje. Widok. Przemyśl. planetoid. Zaborze. Wielowyrazowe nazwy geograficzne i miejscowe. kometa Enckego. Droga Mleczna. piszemy wielką literą tylko w znaczeniu terminów astronomicznych. Puszcza Niepołomicka. Sopot i Gdynia). Jedno. [80] 18. Wielkie Księstwo Poznańskie. Łyse. wtedy człon pierwszy (wyraz pospolity): góra. Wyraz litania użyty został jako nazwa gatunkowa modlitwy. a także państwo czeskie. Nowa Zelandia. Kraj Kwitnącej Wiśni. Opole. Księżyc. 18. prowincji. Budapeszt. Szczecin. oraz używane w tej funkcji wyrażenia o zatartej strukturze. Krakowskie.2. księżyców. [78] 18. Jednowyrazowe i wielowyrazowe nazwy własne państw.2. Powiśle.24. Naddnieprze. Księstwo Warszawskie. w której żyjemy. Naturalnym satelitą Ziemi jest Księżyc. Ziemia. np. wyspa. wyspa Uznam. nizina.23. Warszawa. Wielka Niedźwiedzica. Coraz częstsze są trzęsienia ziemi. Perseidy. Wyżyna Małopolska. Przemyśl. planet. Jelenia Góra. osiedli. a nie jako jej nazwa własna. Przełęcz Dukielska. Górny Śląsk. Hala Gąsienicowa. morze. Teksas. Kraj Wschodzącego Słońca. Bliźnięta. Morze Barentsa. Krakowskie. Gubałówka. Nazwy obiektów astronomicznych 18. Pas Kuipera.1. półwysep Hel. Wielki Staw.21. Rzeczpospolita Polska.22. Stary Sącz. Podlesie. Poza naszą Galaktyką istnieją jeszcze inne galaktyki. kometa Halleya. Mała Panew. Królestwo Kongresowe. Polska. Gwiazda Polarna. Io. Korona (= Polska).: Boliwia. Rosja. np. Góra Kościuszki. a Deimos jest księżycem Marsa. Księżyc. przysiółków itp. natomiast człon drugi — wielką. gdy chodzi o tę. Wschód (= Azja lub kraje dawnego bloku komunistycznego) czy Zachód (= kraje zachodniej Europy i Ameryki Północnej) — w przeciwieństwie do wyrazów wschód. np. Bory Tucholskie. Tatry. Ziemia. zachód itd. Mars. tama. Stany Zjednoczone Ameryki Północnej. Szwajcaria. wyżyna itp. wsi. UWAGA: W nazwach komet człon pierwszy traktowany jest jak nazwa gatunkowa (rodzajowa) i zapisywany małą literą. które są pospolitymi nazwami stron świata. węgierskie i słowackie.24.21. Obłok Oorta. ale: Swoich delegatów na kongres przysłały: państwo polskie. a także Galaktyka. Trójmiasto (= Gdańsk.i wielowyrazowe nazwy gwiazd. Podobnie piszemy wyrazy pospolite używane w znaczeniu nazwy własnej. stanów. Jeśli nazwa własna składa się z dwu członów i człon drugi jest rzeczownikiem w mianowniku nieodmieniającym się.1. Brynów. Dolny Śląsk. Saturn. Flandria. Leonidy. Wieżyca. rojów meteorów i innych obiektów astronomicznych: Słońce. Zarzecze. Zakaukazie. pustynia. galaktyk. UWAGA: Analogicznie powinny być zapisywane nazwy obszarów geograficznokulturowych. np.. miast. cieśnina. wyrazy te użyte w znaczeniu pospolitym piszemy małą literą: Naszą planetą jest Ziemia. półwysep. piszemy małą literą. np. . 18. Wenus. kanał. [81] 18. Ceres. Wega. Quebec.ale: Odmówiłem dzisiaj parę litanii. ale: kraj samurajów (= Japonia). Cieśnina Beringa. Wielki Kocioł Śnieżny. Jeśli nazwa własna składa się z dwu członów i człon drugi jest rzeczownikiem w dopełniaczu lub przymiotnikiem w mianowniku. Jednowyrazowe nazwy geograficzne i miejscowe. 18. jezioro. Kanał Panamski. oba człony pisze się wielką literą. [79] 18.24. np. Rzeka Świętego Wawrzyńca. kometa Shoemaker-Levy 9. Morskie Oko. morze Marmara. Wielki Kaukaz. np.21. pustynia Gobi. Chochołów. Poznańskie. np. Wielki Obłok Magellana.

ulica Na Niskich Łąkach. wszystkie wyrazy piszemy wielką literą. cmentarz itp. aleja Słowackiego. jeśli są integralną częścią nazw geograficznych. Słowacja). pomnik Zaślubin Polski z Morzem. Dunajcem. Barbakan. bulwar Nadmorski. most. kościół Świętych Piotra i Pawła. 18. kościół. w Toruniu). Krzywa Wieża (w Pizie. wschodni. [83] 18. Zachodni Brzeg Jordanu. Wyspa Południowa. Nakło n. klasztor Dominikanów. dzwon Zygmunt. Czerniaków. pałac Krasińskich. piszemy go małą literą. [82] 18. Nakło nad Notecią. Krzyża).25. zamek. pałac Radziwiłłów. park Ujazdowski. rynków. ogrodów. Izaaka).3. aleja. Złota Uliczka (Czechy).: Mysia Wieża. kościół Na Skałce. bastion Wyskok. Księgarnia Naukowa. Krzyki. placów. ulica 3 Maja. Nad Polskę północną przesuwa się niż znad Skandynawii. Notecią. ulica Księcia Józefa. Przymiotniki zachodni. osiedle. zabytków. Przymiotniki: południowy. Europa Zachodnia. most Poniatowskiego. dzwon Gratia Dei. brama Isztar. północny. klasztor Norbertanek. molo. ulica Żwirki i Wigury. sobór Świętego Izaaka (albo: sobór św. obiektów sportowych. ulica Księdza Jerzego Popiełuszki. Hala Arena. park.25. Ziemia Północna.25. natomiast spójniki i przyimki wchodzące w skład nazwy piszemy małą literą: ulica Bitwy pod Płowcami.3. Przyimki występujące wewnątrz tych nazw piszemy małą literą.2. Cygański Las. Czerwony Klasztor (Egipt. pałac. plac Wolności i Zwycięstwa. Tatry Zachodnie. klasztor. Spodek. plac Na Rozdrożu. Jeśli w nazwie wyraz aleja występuje w liczbie mnogiej. pałac Pod Globusem. willa Atma. plac. Wały Chrobrego. park Biegu po Zdrowie. park Jordana. Władysława Sikorskiego). brama. Powązki. ulica Droga na Olczę.24. Jeśli stojący na początku nazwy wyraz: ulica. Jama Michalika. np. 18. bulwar. plac Bankowy.i wielowyrazowe nazwy dzielnic. Kurdwanów. Błękitny Meczet (Turcja). Orbis. Planty. Piąta Aleja (USA). Beskidy Wschodnie. ulica Jana z Łańcuta. plac Juranda ze Spychowa. np. pomnik. cmentarz Rakowicki. plac Trzech Krzyży. UWAGA: Ulica zwykle piszemy w skrócie: ul. Jedno. placów i parków oraz różnego typu budowli piszemy wielką literą.25. ulica Dwóch Mieczy. Ligota. budowli. plac Sejmu Śląskiego.26. ulica Jana z Kolna. piszemy go wielką literą: Aleje Jerozolimskie. Jana). ulic. rondo Waszyngtona. zachodni pisze się wielką literą. np. Łazienki. ulica Świętego Jana (albo: ulica św.1. Jedno. ulica Królowej Jadwigi. Lechia. Aleje Ujazdowskie Spotkamy się u zbiegu Alei (lub Alej) i Marszałkowskiej. most Grunwaldzki. bulwarów. Gródek nad Dunajcem. Podwale.18. Wyrazy wchodzące w skład określenia dotyczącego nazw ulic. ale: Zwiedziłem zachodnią Europę (= zachodnią część Europy).i wielowyrazowe nazwy własne przedsiębiorstw i lokali: Delikatesy. 18.24. 18. kościół Mariacki. toteż piszemy je małą literą. Świder koło Warszawy albo: Gródek n. parków. pomnik Mikołaja Kopernika. kościół Świętego Krzyża (albo: kościół św. nazw państw oraz innych jednostek terytorialnych lub administracyjnych. aleja Przewodników Tatrzańskich. Przylądek Północny. osiedle Zawodzie. kolumna Aleksandra. pomnik Mickiewicza. północny oznaczają tutaj część terytorium. Polar. kopiec Józefa Piłsudskiego. np. . Karczma Słupska. Jubiler. Lot. UWAGA: Jeśli takie nazwy wielowyrazowe rozpoczynają się od przymiotnika lub innego określenia przymiotnikowego. Warszawy. willa. jest tylko nazwą gatunkową (rodzajową). Świder k. Rynek Starego Miasta. a pozostałe wyrazy wchodzące w skład nazwy — wielką literą: ulica Sławkowska. kopiec. Kawiarnia Literacka. Złote Łany.4. Republika Południowej Afryki. Żoliborz. ulica Generała Władysława Sikorskiego (albo: ulica gen. Morze Północne.

2. Trybunał Konstytucyjny. do spraw. Teatr im.26. kawiarnia Kryształowa. szkół.26. Budka Suflera. 18. kino. wyrażenia imienia.14. natomiast towarzyszące mu określenia odłamów wyznaniowych i obrządków zapisujemy małą literą. bar Flisak.3. schronisko Murowaniec. ale: Służyłem już w czterech pułkach. Kościół prawosławny. Szkoła Podstawowa nr 105 w Warszawie. Kancelaria Prezydenta. 18.27. aptekę. pod wezwaniem. Kościół autokefaliczny. piszemy małą literą: Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. Podobnie jako pospolite można użyć wyrazów senat i izba. hotel. 18. księgarnia U Trzech Panów. Bogdana Jańskiego na rzecz Dzieci Upośledzonych Umysłowo i Fizycznie. Westerplatte. zajazd U Kmicica. [84] 18. księgarnię. Wandy Siemaszkowej. jak: Konwent Seniorów.18. przeciwko itp. Izba Lordów. np. Na ogół wielką literą pisze się — w znaczeniu instytucji. władz. Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk. Występujące w tych nazwach przyimki. Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.27. Pułk Strzelców Podhalańskich albo I Pułk Strzelców Podhalańskich. Bajm. hotel Pod Różą. Kościoły wschodnie. szpital. Byłem w dwu bankach. hotel „Pod Różą”. zajazd.2.27. bank. pensjonat Zośka i Adria. albo: apteka „Pod Orłem”. Nazwy indywidualne (jednostkowe) urzędów. Kongregacja Panien Benedyktynek w Polsce pod wezwaniem Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny. instytucji. Urząd Rady Ministrów. Wyrazy wchodzące w skład nazwy określającej kawiarnię. biblioteka zostały użyte jako wyrazy pospolite. spójniki. oficjalnej nazwy i dlatego są w całości zapisywane wielkimi literami. schronisko „Murowaniec”. Konwencja Narodowa. Ich Troje. Fundacja im. Organizacja Narodów Zjednoczonych. artystycznych i sportowych. Kościół protestancki. Wyraz pułk został tutaj użyty jako wyraz pospolity. towarzystw. bar „Flisak”. organizacji. Dywizjon 303. Szkoła Podstawowa im. Miasto ma siedem szkół podstawowych. Katolicki Uniwersytet Lubelski.1. Komisja Episkopatu Polski do spraw Dialogu z Judaizmem. Spójniki i przyimki występujące wewnątrz nazw lokali i przedsiębiorstw piszemy małą literą: gospoda Zajazd pod Babią. dwa banki. Mali Gorzowiacy (zespół taneczny). numer. Maanam. organizacji i ogółu wiernych — wyraz Kościół. Szpital Wojewódzki w Rzeszowie. Reguła stosowania wielkich liter odnosi się także do nazw jednostek wojskowych traktowanych jako nazwy własne: 1. pensjonat Zajazd u Kmity. 3. kino Rialto. . bar. Wyrazy szkoła podstawowa. Kościół katolicki. kawiarnia „Kryształowa”. Pułk Ułanów Śląskich. sklep. winiarnia Bachus. dwa kina i jeden szpital.1.27. 18. Marii Konopnickiej w Warszawie. Kościół zielonoświątkowy. Zawsze wielką literą pisze się nazwy takich urzędów. kino „Rialto”. piszemy go małą literą: apteka Pod Orłem. natomiast jeśli wyraz stojący przed tą nazwą jest tylko nazwą gatunkową (rodzajową) przedsiębiorstwa lub lokalu. Batalion Zmotoryzowany im. Sąd Rejonowy w Krakowie. Por. spichrz Pod Jeleniem. Uniwersytet Jagielloński. księgarnia „U Trzech Panów”. ale: Już czwarty sejm zajmuje się emeryturami i rentami. nazwy zespołów muzycznych. sklep „Orient”. winiarnię piszemy wielką literą. Legia Warszawa. zajazd „U Kmicica”. np. Elektryczne Gitary. winiarnia „Bachus”. Klub Inteligencji Katolickiej. na rzecz. Ministerstwo Edukacji Narodowej. 20. sklep Orient. Towarzystwo Miłośników Języka Polskiego. a teraz idę jeszcze odebrać książki z biblioteki. spichrz „Pod Jeleniem”. Niektóre z tego rodzaju określeń przyjęły charakter pełnej. Tutaj wyraz sejm został użyty jako wyraz pospolity.

profesor Uniwersytetu Łódzkiego). np. pod warunkiem że nazwa taka odnosi się do konkretnej osoby i występuje w pełnym brzmieniu: Dziś Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej odwiedził nasze miasto. Nagroda Fandomu Polskiego imienia Janusza A. Jan Kowalski został powołany na stanowisko Wojewody Koszalińskiego. [88] 18. Nagroda Artystyczna Miasta Lublin. zegarek „Omega”. wtedy piszemy go małą literą. prezydent Rzeczypospolitej Polskiej. Skrótowce literowe i głoskowe piszemy w całości wielkimi literami: GOPR. zależy to od przyjętego zwyczaju.2. Stanisława.. Wocie. Nagroda im. TORKAT. PAN. Order Legii Honorowej. WOT. ale: miejscownik od skrótowców NOT. Nagroda Literacka Gdynia. Nagroda Pulitzera. Literacka Nagroda Europy Środkowej Angelus. np. nagroda Klio.31. Jednowyrazowe nazwy nagród: Felix. Śląski Krzyż Powstańczy. Obrady Sejmu otwiera Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej. Nagroda Kioto (= miasta Kioto). narzuconego przez właściciela nazwy: GASPOL. nagroda Skrzydła Ikara.32. Starokatolicki Kościół Mariawitów (ale: Kościół mariawitów). Jeśli nazwa nagrody jest wielowyrazowa. 20. MEN. Jana Karskiego i Poli Nireńskiej. Por. zapis wielką lub małą literą zależy od dalszych członów tej nazwy.10.. Skrótowce: 18.32.2. W innych rodzajach skrótowców (grupowych. lub ma bliższe określenie przymiotnikowe. Nagroda Tempeltona. Wielką literą piszemy nazwy nagród.zatwierdza Prezes Rady Ministrów. których drugi człon występuje w dopełniaczu. Nazwy firm.17. 18. Nobel.. Zebranie otworzył Naczelnik Gminy Brzezinka Łukasz Rudzki. albo wielka jest tylko pierwsza litera. Nazwy orderów i odznaczeń: Virtuti Militari.28. [85] 18. Krzyż Zasługi. NOT.29. mieszanych.30. marek i typów wyrobów przemysłowych: motocykl marki Jawa. samochód „Polonez”. premier. Oscar. Jednak zgodnie ze zwyczajem pisownię wielkimi literami można stosować również w tekstach o innym przeznaczeniu. wojewoda śląski.Kościół Adwentystów Dnia Siódmego (albo: Adwentyści Dnia Siódmego). nagroda World Press Photo. Por. nagroda Złota Palma.akceptuje Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej.1. Górska Odznaka Turystyczna. Rzecznik Praw Obywatelskich ma uprawnienia w zakresie. Śląska Nagroda Jakości.30. [89] 18. Order św. Krzyż Pamiątkowy Monte Cassino. UW.32. . [86] 18. Zajdla. Pulitzer. Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (Polonia Restituta)..1. nagroda Polskie Noble. 20. 18.. a więc tylko pierwsza litera jest wielka. Order Orła Białego. [87] 18. Nike. Nagroda Nobla. albo: motocykl „Jawa”.30. samochód marki Polonez. TORWAR. Pokojowa Nagroda Nobla. 18. Wzorowy Uczeń. np. to nazwy urzędów jednoosobowych w aktach prawnych pisze się wielką literą: . Jeśli stojący przed nazwą wyraz nagroda jest wyrazem pospolitym. zegarek marki Omega. Chociaż małą literą piszemy nazwy godności współczesnych i historycznych oraz tytułów naukowych i zawodowych (np.. nietypowych) albo wszystkie litery są wielkie. nagroda Gazele Biznesu. a jej nazwa występuje w mianowniku. WOT przybiera postać Nocie. . Polski Narodowy Kościół Katolicki.

(= toto titulo). (= Poradnik Językowy).) 18.O.3. Coma Berenices — Warkocz Bereniki).32.33. Por. 18. Instytut Języka Polskiego zatrudnia 60 osób.38. po latach.]”. niektóre skróty używane w fizyce i matematyce: A (= amper). (= Deo Optimo Maximo). skróty nazw gwiazdozbiorów i ksiąg biblijnych: Com (= łac. 18. 18.33. INC (= in nomine Christi). Mały Kapral lub mały kapral (= Napoleon Bonaparte).1.. 18.N. np. Wielka litera wewnątrz wyrazów będących nazwą własną (.39. P. nie przyzna się do niczego.4. 18. NT (= Nowy Testament). Jęz. 56. Piotr).5.36.Desa. [92] 18. Am (= Księga Amosa). Najczęstsze nazwy tego rodzaju. Gaz. DSzW (= Dzielnicowy Sztab Wojskowy). T.. Investbank. (= Gazeta Wyborcza).35. 18. pisane zawsze lub prawie zawsze wielkimi literami. Dz. których pełna nazwa została wymieniona wcześniej. Hortex.N. W (= wat). C (= stopień Celsjusza). B.36. SdRP (= Socjaldemokracja Rzeczypospolitej Polskiej).35. umieszczono w części alfabetycznej słownika. niektóre inne skróty: D. RP (= Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej). Skrócone nazwy instytucji i ich działów. Książę Apostołów lub książę apostołów (= św. ChRL. PS (= postscriptum). WSiP.32. Skrócone nazwy instytucji i ich działów 18. Biały Kontynent lub biały kontynent (= Antarktyda). Wielką literą piszemy także niektóre skróty: 18. Srebrny Glob lub srebrny glob (= Księżyc). (S. 18.3.. prądów kulturalno-filozoficznych (. SVD (= Societas Verbi Divini — werbiści). Historia nie odezwie się już ani słowem [.U. Os (= osm).5. to pisze się go w formie następującej: wielkie C i małe h: BCh. P (= fosfor).) [91] 18.T. Nazwy uosobionych pojęć oderwanych 18.2. Jeśli wewnątrz skrótowca występują inne litery oznaczające głoski wewnątrzwyrazowe. N. Barańczak) [93] 18.33.33. skróty tytułów Starego i Nowego Testamentu oraz tytułów czasopism: ST (= Stary Testament).) 18. oraz przykłady w artykułach hasłowych słownika. Nazwy uosobionych pojęć oderwanych: „Kiedyś. Nazwy okresów. epok. np.C.M. (= pleno titulo).33. Wyb.T. ZChN. WSzW (= Wojewódzki Sztab Wojskowy). Nazwy pospolite użyte w funkcji nazw własnych osób i miejsc. (= nomen nescio). Jeśli skrótowiec zawiera litery oznaczające przyimek lub spójnik.32. np. Pafawag. Ra (= rad). SPATiF.. I.34. UWAGA: O pisowni skrótowców w przypadkach zależnych — zob. symbole nazw pierwiastków chemicznych: Ac (= aktyn).34.. W Instytucie prowadzone są badania nad . Jeśli w skrótowcu występuje dwuznak ch.33. RdR (= Ruch dla Rzeczypospolitej).4. PZMot (= Polski Związek Motorowy). Wielką literą można zapisać: 18. Wielowyrazowe nazwy kierunków literackich (. piszemy je małą literą: KiW.37. Ale Historia niczego nie przyzna. Żelazny Kanclerz lub żelazny kanclerz (= Otto von Bismarck). Nazwy pospolite użyte w funkcji nazw własnych osób i miejsc 18. [90] 18. piszemy je także małą literą. a. DzURP a. Historia przyzna nam rację.... V (= volt).

stanem współczesnej polszczyzny (albo: W instytucie prowadzone są badania nad..39. o czym pisze.) 19. Kraj. Nazwy osób trzecich. Orzeł Biały. Jesteś kimś tak bliskim dla mnie. np. 20.. bruLion (czasopismo literackie). Wyrazy i wyrażenia Ojczyzna. Młode Czechy. o którym tu mowa.38.. Także skrócone nazwy organizacji i tytuły książek. Pisownia wielką literą obejmuje również przymiotniki i zaimki. epok. por. Boli mię po prostu. a także nazwy osób bliskich adresatowi lub piszącemu. EuroCity. których pełny tytuł został wymieniony wcześniej. Średniowiecze. prądów kulturalno-filozoficznych (choć nazwy te zasadniczo piszemy małą literą. Państwo. UŻYCIE WIELKIEJ LITERY ZE WZGLĘDÓW UCZUCIOWYCH I GRZECZNOŚCIOWYCH 19. J. do których pisze. przyjaźni) w stosunku do osób.4.6. Romantyzm. do których się zwracamy w listach. por. Zasady użycia 19. Naród (. 20. Odrodzenie. Kraj. instytucjom. lub w stosunku do tego. gdy byłem Ci potrzebny. PageMaker. do których się zwracamy w listach prywatnych i oficjalnych oraz urzędowych podaniach.37.. ale również grupę osób z nim związanych. ze względów uczuciowych bądź dla uwydatnienia szacunku także możemy pisać wielką literą. wierz mi. Przepisy ortograficzne pozostawiają w tym wypadku dużą swobodę piszącemu. Armata — list do redakcji „Tygodnika Powszechnego”) Pan Dziekan Wydziału Filologicznego Prof. podaniach (. dotyczy przede wszystkim obcych nazw własnych. Tego zwyczaju nie należy upowszechniać. Wyjątkowo akceptuje się wielką literę także wewnątrz wyrazów będących nazwą własną lub wchodzących w skład nazwy własnej: EquiLibre. Orzeł Biały. Zjawisko. [98] 19. ale dostrzega się je ostatnio i w języku polskim. Spotyka się też małą literę na początku nazwy własnej. Rząd itp. [99] 19. InterCity.. do której się zwracamy. środkom masowego przekazu. Jan Nowak Uprzejmie proszę Pana Dziekana o udzielenie mi urlopu dziekańskiego [. I tyle.). iPod (odtwarzacz multimedialny).]. że nie byłem przy Tobie. lecz odczuty — tkwi wciąż we mnie. Naród. jeśli te osoby są bliskie nam lub osobie. [94] 18. Wielką literą piszemy nazwy osób. [96] 18. InterChristiana. Unia Lubelska.2.). 19. Wyrazy i wyrażenia Ojczyzna. Nazwy osób. Nazwy okresów.3. szacunku. np.. ponieważ użycie wielkiej litery jest wyrazem jego postawy uczuciowej (np. które się odnoszą do tych nazw osób.. 20. WordPerfect.. Jeśli tego typu nazwa jest wielowyrazowa i oznacza nie tylko prąd kulturalny czy kierunek literacki. Z tego samego powodu wielką literą możemy pisać nazwy wydarzeń dziejowych: Powstanie Styczniowe. dBASE (program komputerowy). także możemy wyróżnić wielką literą: Zosiu.) [97] 19. piszemy ją wielką literą: Młoda Polska. że Twój półżartobliwy wyrzut — nie powiedziany. to nawet nie jest tłumaczenie się.1. UŻYCIE MAŁEJ LITERY . [95] 18.1.3. miłości. Użycie wielkiej litery ze względów uczuciowych i grzecznościowych jest indywidualną sprawą piszącego. którzy przygotowali i prowadzili wielkie świąteczne Owsiakowe muzykowanie. (prof. (Antoni Gołubiew do Zofii Starowiejskiej-Morstinowej) W imieniu dzieci leczonych w Klinice Hematologii Dziecięcej w Krakowie i Ich Rodziców bardzo dziękujemy Ludziom Dobrego Serca — artystom.2. Powstanie Warszawskie.

. Nazwy miesięcy 20.24. Nazwy żołnierzy z różnych rodzajów wojska 20. istot będących wytworem fantazji (. neoromantyzm. które w roku kościelnym należą do okresów szczególnie ważnych. oświecenie.2. marzec.4. Nazwy absolwentów szkół. półwiecze. pozytywizm.13. Rzeczowniki utworzone od imion własnych.1.20. środa. kwiecień.18.4.32.. Nazwy tańców 20.) 20. Nazwy dni tygodnia 20. Poniedziałek Wielkanocny.. utworów literackich (.. utworzone od imion własnych ludzi (. używane jako nazwy pospolite 20. sobota.) [100] 20.21.17. [103] 20.) używane w znaczeniu pospolitym 20.. zabaw i zwyczajów 20.Małą literą piszemy wszystkie wyrazy pospolite.10.12. Niedziela Wielkanocna.6. karnawał. wiek. Nazwy członków partii. Nazwy senat. Nazwy okresów kalendarzowych: kwartał. Przymiotniki utworzone od nazw kontynentów. czwartek.19. władz itp. Niedziela Palmowa.) 20. Nazwy wydarzeń lub aktów dziejowych 20. Wielki Czwartek. Niejednostkowe nazwy istot mitologicznych. krajów itp.31. Nazwy różnego rodzaju wytworów przemysłowych 20.. Nazwy kierunków filozoficznych.. niedziela. Nazwy okresów kalendarzowych 20.28.22. odrodzenie. sejm itp. adwent. Do nazw pospolitych pisanych małą literą należą także: 20.8. stronnictw politycznych (. Nazwy obrzędów. Nazwy członków społeczności wyznaniowych 20. piątek. maj itd.1. WYJĄTKI: Środa Popielcowa.23. Nazwy członków bractw. kulturowo-artystycznych (. Nazwy dni tygodnia: poniedziałek. Rzeczowniki utworzone od nazw własnych ludzi (. Skrótowce używane w znaczeniu nazw pospolitych (..3.. . Wielki Piątek. Nazwy urzędów...25. także utworzone od imion własnych 20. epok i prądów kulturalnych: średniowiecze. Nazwy miesięcy: styczeń. barok. Nazwy mieszkańców miast. [102] 20.9. post.30.27. Nazwy sztucznych języków międzynarodowych: 20. Nazwy okresów..16. niebędące nazwami geograficznymi 20. romantyzm.14. Nazwy okresów. Pojęcia i terminy geograficzne 20.15.7.2. Nazwy godności 20.. Potocznie używane jednoczłonowe nazwy roślin 20. wtorek. luty.) 20. Przymiotniki jakościowe utworzone od imion własnych 20. epok i prądów kulturalnych 20. używane w znaczeniu nazw pospolitych 20.5. Wielka Sobota.29.3. [101] 20. używane w znaczeniu nazw pospolitych 20. Nazwy jednostek monetarnych. Tytuły naukowe i zawodowe 20..26. UWAGA: Możliwe jest też użycie wielkiej litery ze względów religijnych w wypadku okresów: Wielki Post i Adwent.11. Nazwy okręgów administracyjnych 20.) 20. Nazwy stron świata 20. rok. Nazwy gatunkowe modlitw i nabożeństw. półrocze.) 20. osiedli i wsi 20.. zgromadzeń zakonnych 20.

a także Bitwa Warszawska. wojna trojańska. pierniki toruńskie. Okrągły Stół. [111] 20. walentynki. ale również grupę osób z nim związanych. kodak.7. kankan. polka. marksizm. samochodów. stan wojenny. obrady okrągłego stołu (ale także: obrady Okrągłego Stołu). [106] 20. czy nie. papierosów. msza. którymi przenośnie określamy wypadki dziejowe we współczesnej historii Polski. O pisowni nazw świąt i dni świątecznych wielką literą — zob. utworów literackich i naukowych. paneuropa. twist.13. nysa. rozprawa. .11. [109] 20. monografia. porozumienia sierpniowe. Nazwy tańców: kadryl. polonez. pieśń. krakowiak. powstanie warszawskie. roraty. volapük). holender. diora. rewolucja francuska. bodoni. cyma. napoleon. używane jako nazwy pospolite konkretnych przedmiotów. kama. paracetamol. antykwa. [105] 20. np. omega. [110] 20. Czerwiec '56. rama. rex. tokaj. lekarstw.3. kulturowo-artystycznych. kupała. pokój toruński. utworzonych od nazwisk ich twórców: dostojewszczyzna. oczepiny. [104] 20. wyborowa (= wódka). bitwa pod Płowcami. grosz. 18. Grudzień a. żeromszczyzna. ustronianka. UWAGA: Wyjątek stanowią tu nazwy miesięcy. 18. Cud nad Wisłą.20.. Nazwy obrzędów. tren.16. także utworzone od imion własnych: złoty. Jesień Ludów. samochód marki Fiat albo samochód „Fiat”. programów radiowych i telewizyjnych itp. Wiosna Ludów. Nazwy różnego rodzaju wytworów przemysłowych. napoleon (= koniak). litania. Jesień Narodów. O możliwości pisania tego typu nazw wielką literą — zob. motocykli. 20. zabaw i zwyczajów: andrzejki. mercedes. Nazwy gatunkowe modlitw i nabożeństw.31. np. Nazwy krojów pisma drukarskiego. 18. gaik. novial. [108] 20. bitwa pod Grunwaldem. [107] 20.. odzieży.37. zdrowaśka.10.. wolapik (a. heglizm. powieść. 18. ale: nazwy firm wytwarzających te artykuły oraz nazwy marek firmowych pisze się wielką literą. Nazwy jednostek monetarnych. Nazwy kierunków filozoficznych. ido. utworów muzycznych. Por. ludwik. marlboro.8.17. peugeot. 18. druga wojna światowa. wojna trzydziestoletnia. np. np.UWAGA: Jeśli tego typu nazwa jest wielowyrazowa i oznacza nie tylko prąd kulturalny czy kierunek literacki. Wielką literą piszemy również przenośne. widowisko. wojna chocimska. kongres wiedeński. symfonia. traktat wersalski. słuchowisko.9. elzewir. marka. rowerów. opisowe bądź poetyckie nazwy wydarzeń lub procesów historycznych. a nie jako nazwy marek i typów oraz firm: fiat. turoń. napojów.: godzinki. artykułów spożywczych.2. solejka. zegarków. powstanie styczniowe. 18. aparatów fotograficznych. Marzec '68. elemis. aparatów radiowych i telewizyjnych. koronka.5. zbójnicki. sonata. społecznopolitycznych itp. klubowe. zaręczyny. programów itp. Nazwy sztucznych języków międzynarodowych: esperanto. bez względu na to. dolar. jawa. butów. dyngus.1. O możliwości pisania tego typu nazw wielką literą ze względów uczuciowych — zob. Młode Czechy. O pisowni nazw czcionek komputerowych – zob. unia lubelska. sony. konferencja genewska. oda.10. piszemy wielką literą — zob. Nazwy wydarzeń lub aktów dziejowych: bitwa grunwaldzka. czy są utworzone od nazw własnych. kryniczanka.19. mikołajki. 19.12. adidasy. Marzec a. aspiryna.6. np. dożynki. wszystkie człony takiego określenia piszemy dużymi literami: Młoda Polska. occidental. hołd pruski. Czerwiec a. 18. towianizm. szwabacha. ale: tytuły modlitw. Grudzień '70.

begonia Englera. ewangelik. licencjat. żyd.14. instytucji. Nazwy urzędów. senat. chrześcijanin. jeśli są używane w znaczeniu nazw pospolitych: Ówczesny sejm zajmował się tymi problemami. arianin. [113] 20. kapucyn. ziemniak „Dar”). ale: Żyd (= członek narodu) — zob. doktor habilitowany. izba. owoców.21. generał.25.[112] 20. Tulipan turkiestański a. zakładów używane w znaczeniu nazw pospolitych: Sprawdziłam oprocentowanie lokat w sześciu bankach. np. piechur. WYJĄTEK: Krzyżak — członek zakonu i jednocześnie obywatel państwa krzyżackiego. król. turki.16. brukselka.20. kultywarów) podaje się jeszcze trzeci człon jako nazwę odmiany. rektor. Potocznie używane jednoczłonowe nazwy roślin (drzew. sułtan. — 18. saper. prowincjał. władz. z pominięciem nazwy rodzajowej — pszenica „Marquis”. 18. W wielu krajach parlamenty składają się z dwu izb. [119] 20. krzewów. pancerniak. mazowszanka (= członkini zespołu Mazowsze). premier.27. inżynier. [120] 20. Kupiłam tę książkę w księgarni na uniwersytecie. wiślak. w skrócie.27.1. marcinki. cis pospolity „Dovastona złocista”. kwiatów). oświęcimiak. mariawitka. patison. profesor. Nazwy sejm.18. 18. [121] 20.: peeselowiec. [115] 20. b) polską nazwę gatunkową w formie przymiotnika — pisanego małą literą lub w formie rzeczownika będącego nazwą własną w dopełniaczu — pisanego wielką literą: Agawa amerykańska a. więźniów obozów koncentracyjnych itp. kawaler maltański. kameduła.17. Nazwy członków społeczności wyznaniowych: anabaptysta. Nazwy członków partii. pisanej najczęściej wielką literą i (zwykle) w cudzysłowie: Begonia mieszańcowa „Bismarka” a. O pisowni nazw urzędów jednoosobowych — zob. salwatorianin. przeorysza. ułan. 18. karmelitanka bosa. Nazwy żołnierzy z różnych rodzajów wojska: kawalerzysta. [116] 20. jonatany. tzw. 18. O pisowni tego typu nazw wielką literą zob. konfederat. major. begonia mieszańcowa „Bismarka”. Tulipan Kołpakowskiego a. buddysta. izba ustawodawcza. filomata. które obejmują: a) polską nazwę rodzajową (rzeczownik) — pisaną wtedy najczęściej wielką literą. członków zespołów artystycznych i sportowych. Rzeczowniki utworzone od imion własnych. używane jako nazwy pospolite: .13. jezuita. sybirak. stronnictw politycznych. mikołajek. O pisowni tego typu nazw w odniesieniu do instytucji i urzędów jednostkowych — zob. mahometanin. sodalis. [114] 20. jabłoń. legionista (= członek klubu sportowego Legia). także utworzone od nazw własnych — jeśli nie są użyte jako termin specjalistyczny (z zakresu botaniki systematycznej lub stosowanej): jabłko. UWAGA: W tekstach specjalistycznych używa się nazw dwuczłonowych. książę.9. warzyw. minister. ale: kościół Franciszkanów — zob. werbista. Tytuły naukowe i zawodowe: magister. dyrektor.19. Cis pospolity „Dovastona złocista” a. katolik. organizacji społecznych. filareta. W przypadku roślin uprawnych (użytkowych. tulipan turkiestański. Nazwy godności: prezydent. tulipan Kołpakowskiego. [117] 20. begonia ogrodowa „Axel Lange” (ale też. prezes. organizacji.28. słowianka (= członkini zespołu Słowianki). Begonia Englera a.15. [118] 20. zgromadzeń zakonnych: franciszkanin. dziekan. śliwka. agawa amerykańska.22. Nazwy członków bractw. amerykany. marszałek.

ziemia łęczycka. piwo bawarskie. długość geograficzna. Pojęcia i terminy geograficzne: biegun. powiat przemyski. kultura przeworska. równik.29. w roku Pańskim. służka pańska. diabły. iskra boża. zrzędna). bogowie. nimfy. marmur chęciński. palec boży. [125] 20. Przymiotniki utworzone od nazw kontynentów. syreny.1 [131] 20. święci pańscy! (ale: Grób Pański. fajans włocławski. [130] 20. rusałki. [127] 20. w której znajduje się szkoła: batorak. Rzeczowniki utworzone od nazw własnych ludzi oraz istot mitologicznych. 18. ksantypa (= kobieta kłótliwa. Jakkolwiek w wielu połączeniach wyrazowych pisze się je małymi literami. garybaldczyk. biegun północny. plemion. chochołowianin. Na szczególną uwagę zasługują tutaj przymiotniki pański oraz boży. osiedli i wsi: moskwianin.31. który poprzez związek z kimś lub też ogólne nawiązanie do jakiejś postaci — czymś się charakteryzuje) utworzone od imion własnych: komedie molierowskie. Nazwy absolwentów szkół. taki.27. wschód. niebędące nazwami geograficznymi: kultura europejska. krasnoludki. dublańczyk. wiek balzakowski.32. Nazwy stron świata: południe. wzgórze kapitolińskie. równoleżnik.25. hobbici. 18. sery szwajcarskie. to jednak w niewielkiej grupie tych związków tradycyjnie przymiotniki te piszemy wielkimi literami.12. używane w liczbie mnogiej (np. pokój boży (ale: Syn Boży.3. tzn.22. [126] 20. [129] 20. idei czy też osób związanych z nosicielem danego nazwiska. [122] 20. francuskie koniaki. kozak (= taniec).bajronista. północ. .26.24.30. plemiona afrykańskie. Nazwy okręgów administracyjnych współczesnych i historycznych. harwardczyk. Por. woda kolońska. stachanowiec. UWAGA: Zaliczamy tu także nazwiska osób znanych z życia publicznego. które odnoszą się do Chrystusa lub Boga. zalipianka. Niejednostkowe nazwy istot będących wytworem fantazji lub przedmiotem wierzeń religijnych: elfy. syzyfowa praca. miejscowości. północny zachód. porcelana ćmielowska. wieczerza Pańska. żoliborzanin. np. Ciśnieniomierze są tańsze w cezalu. języki słowiańskie. krajów. opuszczony). utworzone od imion własnych ludzi bądź nazw miejscowości. Por. a nie jako jednostkowe nazwy: W mieście są dwie cepelie i jedna desa. szerokość geograficzna. heidelberczyk. heglista. Skrótowce używane w znaczeniu nazw pospolitych. anioły. krezus (= bogacz). piłsudczyk. ogród jordanowski. biegun południowy. Przymiotniki jakościowe (odpowiadające na pytanie jaki?. wyodrębnionych w strukturach kościelnych i państwowych: województwo mazowieckie. porównanie homeryckie. warszawianka. łazarz (= człowiek chory. [123] 20. kleparzanin. prostować ścieżki Pańskie). północny wschód. [124] 20. gmina warszawska.23. fauny.. okazania lekceważenia bądź pogardy wobec postaw. O pisowni wielką literą przymiotników utworzonych od imion własnych — zob. Nazwy mieszkańców miast. paryżanka. ziemia dobrzyńska. koło podbiegunowe. marksista. wrocławianin. kościuszkowiec. zachód. marchia brandenburska. archidiecezja gnieźnieńska. diecezja poznańska. [128] 20. używane w znaczeniu pospolitym: hamlet (= człowiek niezdecydowany). południk. szwajcar (= odźwierny). rok mickiewiczowski. Baranek Boży). narodów. 18.28. Nieporadne rządy gomułków i bierutów) w celu poniżenia. mieć z kimś krzyż pański.

30.–3. PISOWNIA WYRAZU indziej 38.4. UWAGI OGÓLNE 22. PISOWNIA WYRAŻEŃ TYPU ręka w rękę. lekarz chirurg (. — łączna pisownia przyimków złożonych z dwu lub więcej przyimków — zob. -byśmy. -ż. co. czyli takie połączenia wyrazów. PISOWNIA SPÓJNIKA że 41. — łączna pisownia -bym.1. byście 45. wiarygodny — zob.) 39. Tymi wyjątkami są: 1) zrosty. Poza paroma wyjątkami w zapisie połączeń wyrazowych obowiązuje pisownia rozdzielna. Na podstawie dotychczasowej praktyki należy przyjąć następujące zasady: 21. PISOWNIA WYRAZU jak 37. PISOWNIA ZESTAWIEŃ TYPU artysta malarz. które. np. 26. UWAGI OGÓLNE W ortografii polskiej podstawą pisowni łącznej lub rozdzielnej jest kryterium konwencjonalne. Pisownia łączna lub rozdzielna obecnie coraz częściej kojarzy nam się ze stosowaniem spacji (odstępów) w maszynopisach i tekstach powstałych przy użyciu komputera. oznaczając jedno pojęcie.. — łączna pisownia partykuły nie w połączeniu z przymiotnikami. PISOWNIA ŁĄCZNA CZĄSTEK -bym.3.1. -dziesiąt. -by. -li. byle. -byście z osobowymi formami czasowników — zob.. 22. byśmy. nowo otwarty 25. PISOWNIA ROZDZIELNA PARTYKUŁY nie 21. imiesłowami przymiotnikowymi — zob. PISOWNIA KOŃCÓWEK -(e)m. np... -(e)śmy.2. -ć 40. rzeczownikami. PISOWNIA WYRAZÓW Z PRZEDROSTKAMI 34. PISOWNIA CZĄSTEK WYRAZÓW -ąd. Stosowanie lub pomijanie spacji między literami a znakami interpunkcyjnymi 21.. PISOWNIA ŁĄCZNA PARTYKUŁY nie 46. PISOWNIA FORMY ZAIMKOWEJ -ń Z PRZYIMKAMI 33. by. sam na sam.1. PISOWNIA ŁĄCZNA LUB ROZDZIELNA 21. PISOWNIA PARTYKUŁ bądź. 2) pewne konstrukcje gramatyczne. bodaj. taki sam 36. -dziesty (.V... -by.) 26. -(e)ście 43. PISOWNIA WYRAŻEŃ ZAIMKOWYCH 35. — łączna pisownia przymiotników złożonych z członów znaczeniowo nierównorzędnych — zob. PISOWNIA WYRAŻEŃ TYPU dziko rosnący. psubrat. PISOWNIA ZESTAWIEŃ TYPU lwia paszcza 24. łatwo strawny. od deski do deski 32. lada (... scaliły się w naszej świadomości w jeden wyraz. PISOWNIA ZROSTÓW TYPU lwipyszczek 23. -(e)ś. Stosowanie spacji w skrótach od dwóch i więcej wyrazów 21. Stosowanie spacji w pozostałych skrótach 21. -byście 44.) 42. Stosowanie spacji w datach 21. PISOWNIA ZAIMKÓW ZŁOŻONYCH TYPU ten sam.) 27. PISOWNIA PRZYMIOTNIKÓW ZŁOŻONYCH TYPU jasnoniebieski (. -byśmy. -byś. -byś. -ędy. 43. PISOWNIA POŁĄCZEŃ Z LICZEBNIKIEM ćwierć 29.. ci. PISOWNIA ROZDZIELNA CZĄSTEK bym. 45. PISOWNIA PARTYKUŁ -że.1. Spację w skrótach od dwóch i więcej wyrazów stosujemy: . byś. PISOWNIA POŁĄCZEŃ Z LICZEBNIKIEM pół 28. PISOWNIA ŁĄCZNA I ROZDZIELNA WYRAŻEŃ PRZYIMKOWYCH 30. chyba... PISOWNIA PRZYIMKÓW ZŁOŻONYCH 31.

np. 21.2.2. PISOWNIA ZROSTÓW TYPU lwipyszczek [132] Pisownia zrostów.in.5. 21. takie. Białegostoku. Wielkanoc. Białystok.4. przykłady powyżej). — z domu. a także między inicjałami. c. ale: Wyrazy: czarny — biały to antonimy. m. — przed naszą erą. maminsynkiem. ob. synowie albo: strony. — ciężar właściwy. spacerując.. w co najmniej dwuliterowych skrótach występujących w liczbie mnogiej. bp sufr. Spację pomijamy w pozostałych skrótach. ob.1.n. oraz takie. woleoczko. i in.3. Krasnymstawem. jeśli natomiast miesiąc wyrażony jest cyfrą (cyframi) arabską (arabskimi). Wyrazy czarny – biały to antonimy. odstępu nie wprowadzamy. w tych skrótach. w skrótach od nazw osób. św.1. ale: itp. mysikrólika. np. ile liter zawiera skracany wyraz i czy kończy się kropką. górn. Krasnegostawu. — między innymi.3. swawoli. mysikrólik. żabiściek. wolimoczkiem. Wśród zrostów wyróżniamy takie. w których człon pierwszy występuje w dwóch formach: nieodmiennej i odmiennej. mysikrólikiem. 22. nawiasu otwierającego i cudzysłowu otwierającego) nie stosujemy spacji. Powtarzał. w których jeden ze składników nie jest skracany. w których człon pierwszy się nie odmienia. swawola. — lekarz medycyny. itd. jeżeli nazwa miesiąca wyrażona jest znakiem rzymskim. np. np. wolegooczka. — bieżącego miesiąca. np. dwudziestkąpiątką. Krasnystaw. Między poszczególnymi składnikami dat stosujemy spację. żabiścieku. int.. — i inne. dr dr Kowalski i Jankowski — doktorzy (doktorowie) Kowalski i Jankowski. ale: Moja babcia ma czarno-biały odbiornik telewizyjny. kościół św. — inżynier górnik. Bliński i Stokłosa — obywatele Bliński i Stokłosa. np. gargulec) to ozdoba architektoniczna. np. bez względu na to. Piotra i Pawła — kościół Świętych Piotra i Pawła.2002 r. bm. ale. J.: Kto jest autorem poradnika „Gdzie postawić przecinek?”? Pozostała nam zaledwie jedna godz. 21. — ojcowie (zakonnicy). np. Samochody „Peugeot” cieszą się dużą popularnością. inż. — i tak dalej. UWAGA 1: Wstawka w nawiasie oraz tekst cytowany w cudzysłowie nie są oddzielone odstępem od przylegających do nich znaków interpunkcyjnych (zob.o. Marsz! Skąd wiesz? Miał okazję.1. których części składowe zatraciły swoją niezależność znaczeniową. p. — siostry.. — ad usum internum. jeżeli każdy skrót traktowany jest odrębnie. ale: 12. 21. UWAGA 2: W odróżnieniu od myślnika spację pomijamy w obrębie łącznika.e. 12 V 2002 r. w których człon pierwszy się odmienia. Bielecki. — i tym podobne.21. Wielkanocy. Wielkanocą . Białymstokiem. p. UWAGA 3: Między znakami interpunkcyjnymi także pomijamy spację. Rzygacz (in. rzeczpospolitej. maminsynka.1. rzeczpospolita. lwipyszczka. med. swawolę. dwudziestkipiątki. mjr mjr Puzio i Konieczny — majorzy (majorowie) Puzio i Konieczny. czyli takich połączeń wyrazowych.. z d. Stosowanie lub pomijanie spacji między literami a znakami interpunkcyjnymi: Między literą kończącą wyraz a znakiem interpunkcyjnym (z wyjątkiem myślnika.. maminsynek. ss. np. oo. żabiściekiem. czyli 3600 sekund. — pełniący obowiązki. rzeczpospolitą. 21. dwudziestkapiątka. — biskup sufragan. lwipyszczkiem. lwipyszczek.K. jest łączna.wł. np. lek. np. ad us.

24. Pisownia zestawień jest rozdzielna. UWAGA: Możliwy jest też zapis: Wielka Noc. Stosunek tych członów względem siebie jest znaczeniowo nierównorzędny. zdalnie kierowany. wszystkowiedzący (= mądry). lecz — niekiedy ze zmianą znaczenia — stanowią o jego trwałej właściwości. 25. lekceważyć. np. dwa tysiące sześćset siedemnaście. czysto praktyczny. jaki taki. ale: głośno mówiący nauczyciel. lekarz chirurg. niespełna. świeżo malowany. zamachowiec samobójca. ostro zakończony. dziewięćset dwa. ale: wszystko wiedzący (o czymś). ale: wszystko widzący (wokół siebie). czarna jagoda. zestaw głośnomówiący. boża krówka. wszystkowidzący (= bystry). UWAGA: Niektóre wyrażenia tego typu scaliły się i traktowane są jako wyrazy pisane łącznie. Wielkiejnocy. krótkowidzący (o kimś z wadą wzroku). Bogumił. że składniki tych połączeń nie wykazują już doraźnej cechy obiektu. dziko rosnący. dziewięćset itp. ściśle naukowy. lwia paszcza. rdzennie polski. traktuje się jako zestawienia i pisze rozdzielnie. ostro kuty. czysto naukowy. ale: średnio roczny pobyt za granicą (= trwający około jednego roku). np. wysoko kwalifikowany. nowo powstający. płyta długogrająca (= longplay). lśniąco biały. karygodny. zmartwychwstanie. w których pierwszy człon jest przysłówkiem. pies przewodnik. PISOWNIA ZESTAWIEŃ TYPU artysta malarz. nowo mianowany. cicho pisząca (maszyna). taki siaki. jasnowidzący (= jasnowidz). np. Człon drugi zestawienia pełni funkcję określenia członu pierwszego. daleko idący (wniosek). lekko strawny. wtenczas. ale: szybko schnąca tkanina. tymczasem. wiarygodny. wolno stojący (dom). dlatego. słabosłyszący (= schorzenia). dwieście. w czasie świąt Wielkiej Nocy. widzimisię (= kaprys. rzeczypospolitej. uczeń słabo słyszący podpowiedź. ale: długo grająca orkiestra. PISOWNIA ZESTAWIEŃ TYPU lwia paszcza [133] Zestawienie to ściślejsze połączenie wyrazowe składające się z dwu lub więcej wyrazów. wiecznie młody. nowo otwarty [134] Wyrażenia. poniewczasie. ogólnie przyjęty. nowo przyjęty. Bogurodzica. średnio zamożny (ale także: średniozamożny). zresztą. powszedni. ale: jasno widzący skutki swego postępowania. taka owaka. rzecząpospolitą. ciężko strawny (ale także: ciężkostrawny). inżynier górnik to inżynier ze specjalnością górniczą. pomału. Należą tu również takie przykłady zestawień. statek cysterna [135] Tego typu zestawienia mają pisownię rozdzielną. a tworzące całość znaczeniową. łatwo zapalny. sto dwadzieścia pięć. ale: kierowca słabo widzący drogę. słabowidzący. np. jednakowo brzmiący. do którego się odnoszą. UWAGA: Rozdzielna pisownia wielowyrazowych połączeń liczebników głównych obowiązuje również we wszystkich dokumentach finansowych. mniej więcej. dzień dobry. psubrat. Oznacza to. szewski poniedziałek. lekko strawny (ale także: lekkostrawny). artysta grafik to artysta tworzący przede wszystkim grafiki. Wielkanoc. 23. ryba piła. samochód pułapka. zachcianka). klej szybkoschnący. np. przedsięwzięcie. Wielkąnocą.. Inne przykłady zrostów: pięćdziesiąt. biało nakrapiany. czcigodny. PISOWNIA WYRAŻEŃ TYPU dziko rosnący. wówczas.albo: rzeczpospolita. blisko spokrewniony. a drugi jest imiesłowem odmiennym lub przymiotnikiem określanym przez ten przysłówek. trudno czytelny. średnioroczny (= obliczony w skali roku). jak: człowiek . konik polny. dalekowidzący.

przy. rzymskokatolicki (= katolicki w obrządku rzymskim). półkulę itd.) 27. pisze się łącznie. . pół miesiąca. słonogorzki (= gorzki z posmakiem słonym).. pół metra. Gdy występujące w zdaniu dwa wyrazy z cząstką pół służą określeniu jednego pojęcia (.3. ponoworoczny. np.1. pół butelki. Złożenia pół + rzeczownik Cechą charakterystyczną złożeń liczebnika pół z rzeczownikiem jest to. o. O zestawieniach typu laska-parasol.2.2. półbeczka.). półcywil. 27.1. gdzie kolor zasadniczy określany jest przez człon ostatni. Rzeczowniki: półakord. przeszłoroczny. czteroipółmiesięczny.5.encyklopedia. natomiast człon pierwszy określa bliżej to znaczenie. pół dnia. a towarzyszący rzeczownik występuje w dopełniaczu. gdy pół jest zwykłym liczebnikiem ułamkowym. miasto ogród. poseł sprawozdawca. przeszłotygodniowy (= odpowiednio: z zeszłego roku. np. pół słowa. PISOWNIA POŁĄCZEŃ Z LICZEBNIKIEM pół Pisownia połączeń z liczebnikiem pół jest dwojaka: rozdzielna lub łączna. że złożenie takie zachowuje się podobnie jak inne rzeczowniki. półkula. pół sukcesu. pół drogi. kołnierzyk golf. Pisownia połączeń liczebnika pół z rzeczownikiem jest rozdzielna. 26. 27. czyli oznacza jedną z równych części. pół kopy. pół godziny. rolniczoprzemysłowy (= dotyczący przemysłu rolniczego). Gdy pół jest zwykłym liczebnikiem ułamkowym 27. pół życia. kasza manna. półautomat. szaroniebieskosrebrzysty [136] Przymiotniki złożone z członów nierównorzędnych znaczeniowo. tygodnia). za z liczebnikiem pół 27. pół minuty. rozpoczynające się od członu nieimiennego (a więc nie od członu rzeczownikowego. kobieta wampir.4. liczebnikowego lub zaimkowego) albo rozpoczynające się od członu imiennego. trzydziestosiedmioipółletni. perłowoszary (= szary z odcieniem perłowym). przez. miesiąca. szaroniebieskosrebrzysty (= srebrzysty z odcieniem szaroniebieskim). pół podwórka. na. półarkusik. od.: bezwłasnowolny. półbut. odmienia się przez przypadki (np. może być określane przez przydawki (np. półarystokrata. pół tuzina. Przyimek w z liczebnikiem pół [137] 27. bladoróżowy (= różowy o bladym odcieniu). pół lasu. półchłodnia. pół wieku. w których główne znaczenie zawarte jest w członie drugim. przymiotnikowego. UWAGA 1: Łącznie piszemy również przymiotniki złożone z więcej niż dwu członów określające kolory mieszane. kobieta inżynier. rolniczoprzemysłowy. Gdy liczebnik pół jest elementem wyrazu złożonego 27. 51. ale: przeszło roczny (= trwający ponad rok). np. tzn. Gdy liczebnik pół jest elementem wyrazu złożonego. przeszłomiesięczny. [138] 27. dwuipółletni. półarkusz. przeszło tygodniowy (= trwający ponad tydzień). półbateria. zachodniopolski (= dotyczący Polski zachodniej). nowy półkożuszek) itp. np.. pół kilograma. ale niezakończonego na o. jego pisownia jest łączna. niewymiennoczłonowy. takie. żółtobrunatnozielony (= zielony z odcieniem żółtym i brunatnym). pół pola. półbarkas. przeszłoroczny. po. ciemnozielony (= zielony o ciemnym odcieniu). pilot oblatywacz. pół biurka. kupno-sprzedaż — zob. burozielonobrązowy (= brązowy z odcieniem burozielonym). pół biedy. pół domu. filmowiec dokumentalista. półkuli. UWAGA 2: Łącznie piszemy również przymiotniki złożone z więcej niż dwu członów. półautomatyka. PISOWNIA PRZYMIOTNIKÓW ZŁOŻONYCH TYPU jasnoniebieski. Przyimki do. półbrzask. półakt. tzn. 50. ludzie nietoperze. ludzie strusie. jasnoniebieski (= niebieski o jasnym odcieniu). O pisowni z łącznikiem przymiotników złożonych — zob. przeszło miesięczny (= trwający ponad miesiąc). pół roku.

półszeptem.4. Wymieszała oliwę pół na pół z musztardą. Tak do pół godziny potrwa jeszcze to zebranie. półfinałowy. oznaczająca. po. * UWAGA: Wyraz półwiek jest zrostem. Podziel to na pół. np sen. półmetrowy. półprzewodnik. półsurowiec. cechy. Od pół godziny czekam na ciebie. półjedwab. Złożenia pół + liczebnik Liczebniki ułamkowe: półtrzecia. półprzyuczony. [139] 27. półhektarowy. pół zabawa. półnuta. ale: Na półrozcięty banknot przyłożył taśmę klejącą. półobrót. półlegalnie. Przyimki do. półkolem. zwłaszcza przymiotniki i rzeczowniki. północ. półkolonia. pół spał. półwisząc. Dzieci dostaną po pół jabłka. półtropikalny. półciężki. półstał. półgodzina. półnago. lecz jedna. półmrok. półkula. półuchem. półprzysiad. półczwarta. półleżąc. półżartując. półton. półżartem. [140] 27. półleżał. półokryty. pół kpiąco. półgłośno. półżartować. półkożuszek. na półmiękko. półwisiał. półkolumna. półoficjalnie. a w połowie z powagą. półwisieć. półlitrówka. nieco już przestarzałym. [141] 27. Przez pół dnia oglądał telewizję. półetat. półkrew. półżołnierz. półpiętro. Przysłówki: półbokiem. przy. np. półfeudalny. pół fantastyczny. przyimek na wpływa na ich pisownię. jak przed pół rokiem. gdy występujące w zdaniu dwa wyrazy z cząstką pół służą określeniu jednego pojęcia. polegającego na tym. przed półtora rokiem). półlitrowy. półświatek. pół nauka — to nie dwie czynności (półzabawa i półnauka). np.3. półszylingowy.5. np. na półtwardo. półleżeć. stanu. Plotkowały przy pół czarnej. pół realistyczny — to nie dwie odrębne cechy (półfantastyczny i półrealistyczny). na półsurowo. półksiężyc. Za pół godziny będę u was. pół czuwał to nie określenie dwu różnych stanów (półspał i półczuwał). Złożenia pół + przymiotnik półarkuszowy. Odstępstwem od tej reguły są połączenia: na półkrótko. półwiek*. od. że coś jest jednocześnie fantastyczne i realistyczne. UWAGA: Poprzedzający powyższe złożenia. lecz jednocześnie zabawa i nauka — jeden proces składający się z elementów zabawy i elementów nauki. że ktoś w połowie mówił z kpiną. a w połowie czuwał. półgłówek. półwiszący. pół poważnie — to nie dwie odrębne cechy (półkpiąco i półpoważnie).półdiablę. oznaczająca. półpunkt. ale jedna. półsierota. Przyimek w z liczebnikiem pół ma dwojaką pisownię — łączną lub rozdzielną: . półprzytomnie. półstojąc. za z liczebnikiem pół piszemy rozdzielnie. o. półmisa. półetap. półgolf. półtuzin. półżartował. Złożenia pół + formy czasownikowe półklęczeć. półprzewodnikowy. półotwarty. Złożenia pół + przysłówek półdarmo. półtakt. że ktoś w połowie spał. półmetek. półdniówka. półstać. ale nadal spotykanym w wyrażeniu przed półwiekiem. Wyraz pół piszemy rozdzielnie. ale jednego. Banknot na pół rozcięty (= niecałkowicie rozcięty) da się skleić. na. półetatowiec. choć można też pisać przed pół wiekiem (konstrukcja składniowa o regularnej budowie. półósma. czyli nazwaniu jednego procesu. O pół do ósmej będę pod kinem. przez. półdystans. półżywo. półgłosem. półfabrykat. jeśli cząstka pół wiąże się strukturalnie z przyimkiem.

od tego. bez mała. pod dostatkiem. PISOWNIA ŁĄCZNA I ROZDZIELNA WYRAŻEŃ PRZYIMKOWYCH 29. po prawdzie. Wyrażenia przyimkowe to połączenia przyimków z rzeczownikami lub przysłówkami. Objął Ewkę wpół. Co to są wyrażenia przyimkowe 29. czyli oznacza jedną z czterech równych części. pod warunkiem. gdy ćwierć jest zwykłym liczebnikiem ułamkowym. a towarzyszący rzeczownik występuje w dopełniaczu. moment w połowie między dwiema pełnymi godzinami. na razie. na przykład. odważył ćwierć kilograma cukru. np. ‘na połowę.1. Dawne połączenia przyimkowe. nad wyraz. po staremu.1. ćwierćinteligent. przerwać w pół zdania. po trzecie. np. np. od niedawna. mimo woli. Patrzyła na wpół drwiąco (ale: Patrzyła wpółdrwiąco). po swojemu. Gdy liczebnik ćwierć jest częścią wyrazu złożonego. bez wątpienia. po omacku. na wspak. na domiar. na co dzień. po prostu. po południu. dla nich. na ostatek. po trochu. po troszkę. po co. 3. Zgiąć arkusz wpół. ‘niezupełnie. na odwrót. na jaw. ćwierć szklanki mleka. Wyrażenia przyimkowe bez beze dla do mimo na bez liku. na wylot. pode mnie. ćwierćarkuszowy. częściowo’. 29. bez ustanku. 4. np. do siego roku. od razu. załatwić coś w pół godziny. PISOWNIA POŁĄCZEŃ Z LICZEBNIKIEM ćwierć [142] Pisownia połączeń liczebnika ćwierć z rzeczownikiem jest rozdzielna.a) przyimek w z liczebnikiem pół piszemy rozdzielnie. Zasadniczo pisze się je rozdzielnie bez względu na ich znaczenie pierwotne lub przenośne. mimo przeszkód. na powrót. np. 28. na ogół. ćwierćfinał. dla niepoznaki. po drugie. we współczesnej polszczyźnie będące zrostami [143] 29. gdy wyrażenie w pół znaczy ‘w połowie’. w połowie’. ‘w pasie’. 2. ode mnie. do niego. mimo to. do cna. od dawna. nad miarę. np. pod względem. na pozór. po kolei. np. jego pisownia jest łączna. po szlachecku.2. nade mną. na kształt. bez reszty. przerwać w pół słowa. Rozpoczyna wykłady wpół do dziewiątej. na schwał. gdy wyrażenie wpół znaczy: 1. do dwudziestu. ćwierćfinałowy. od niechcenia. na bok. poza oczy. o ile. po czym. na skos. pod spodem. ćwierćnuta. dla dwojga. np. pode mną. ćwierćwiecze. od rzeczy. ćwierćwiekowy. b) przyimek w z liczebnikiem pół piszemy łącznie. beze mnie. po hiszpańsku. do pracy. zatrzymać się w pół drogi. po cóż. na leżąco. nad nade o od ode po pod pode poza . po części. po wszystkim. nade wszystko. po dwadzieścia. liczebnikami i zaimkami. szli ćwierć mili przez wrzosowiska. poza tym. na czas. na pamięć. na opak.

dlatego. u szewca. niespełna. ale: Dla Boga by oddał życie. potem (= później). wręcz. za granicą. wtenczas. zanadto. dotąd. ale: Dla czego i dla kogo tak się poświęcasz?. we wtorek. pomaleńku. zadość. wzdłuż. wtem (= nagle). w poprzek. naówczas. zgoła. z rana. dlaczego dlatego dokoła doprawdy (= po co. we czwartek. zawczasu. wbrew. przez lasy. wspak. nasamprzód. z rosyjska. wniwecz. nazbyt. nadto. naonczas. z jakiego powodu: Dlaczego nic nie robisz?). wszerz. zatem. wonczas. oto. otóż. zanim. zrazu. w dwójnasób. w przód (= do przodu). z wysoka. przede mną. pojutrze. dlaczego. w koło (= w kółko). ze mną. za pomocą.przed przede przez przeze przy spod spode sprzed u w we z za ze przed czasem. dookoła. z daleka. nadal. naprzeciwko. spod łóżka. za mąż. przed domem. wprawdzie. nawet. dokoła. dlatego wszyscy chodzili w rękawiczkach). przed południem. ale: Dla tego chłopca przygotuj osobny zestaw pytań. nareszcie. za pan brat.2. wcale. u mnie. za młodu. nadzwyczaj (= wyjątkowo). naprędce. zapewne. dopóty. wzwyż. w oczy. przede wszystkim. u góry. ponadto. ze wszystkim. w ogóle. zazwyczaj. za wiele. dopóki. za nic. [144] 29. popojutrze. pośrodku. pokrótce. ze wszech miar. wcześniej). przedtem (= dawniej. zarówno. z cicha. pomalutku. z wolna. spode łba. zaprawdę (= istotnie). za półdarmo. przedwczoraj. w czas (= w porę. ze skutkiem. zaledwie. ze spodu. natenczas. ze świadomością. we Włodawie. natychmiast. za dnia. w okamgnieniu. za to. w bród. za co. zresztą. na czas). wraz. znowu. omal. wprzódy. donikąd. z dala. za pięć złotych. powoli. z lekka. które we współczesnej polszczyźnie są zrostami. dotychczas. za mało. ale: Zapisał się do koła humanistycznego. co począć). z grubsza. natomiast. znad stawu. u nas. wkoło. we wrzątku. nieomal. wówczas. doprawdy. w prawo. zaraz. sprzed domu. niezadługo (= wkrótce). naprzód. znów. przy tym. Pisownię łączną mają dawne połączenia przyimkowe. spod oka. przeto. przeze mnie. naprawdę. z rzadka. np. sprzed roku. znad znad morza. pomału. wprzód (= najpierw). powolutku. wstecz. pospołu. ale: W ten sposób nigdy . znienacka. za darmo. z pomocą. (= rzeczywiście: Doprawdy nie wiem. zarazem. wpław. UWAGA: Należy zwrócić uwagę na różnice w pisowni zależne od znaczenia: dlaboga (= na litość boską: Dlaboga! Co oni robią?!). nadaremnie. sprzede sprzede mnie. wpośród. przy czym. nawzajem. dlaboga. w przeddzień. przez Europę. dokoła lasy). zaiste. naumyślnie. (= wokół: Gdziekolwiek spojrzysz. (= więc: Była zima. naraz. podówczas. poniewczasie. z przeciwka. spode mnie. z chłopska. wprost.

ale: Uznałem jego wymagania za nadto wygórowane. (= wyjątkowo: Wyglądasz nadzwyczaj pięknie). a nadto studiował zaocznie). (= rzeczywiście: Czy naprawdę takie jest twoje zdanie?). Przeskakiwał po dwa stopnie naraz). jednocześnie: Naraz otworzyły się drzwi. ale: Nic milszego nad to spotkanie. potem wyszedł). Na raz wstajemy. ale: O to chodzi. ale niczego się nie nauczył). wcześniej. że nie masz racji. oprócz tego: Miała jej za złe. zbyt: Zanadto ją rozpieszczasz). (= najpierw: Nasamprzód skosił łąkę). (= tylko. (= za bardzo. w ten czas pełen niepokoju. ale: Wysunąć ramię w przód. ale: Przedkładał wygodę nad zwyczaj tutaj panujący. resztę — na paszę. nadaremnie nadto (= na darmo: czekać na coś nadaremnie). że nadto uwagi poświęca strojom. (= wkrótce: Dał znać listem. Pies obiegł dom w koło. ale: Poszedł na sam przód pociągu. ale: wpisać trójkąt w koło. włożyć golf tył na przód. ale: Wyjeżdżał na pół roku za granicę. chociaż: Wprawdzie chodził do szkoły. naprzód powiedz. (= do przodu. Nie zareagował na raz postawione pytanie. (= wyraz wzmacniający zaimek wskazujący: Został mi tylko ten oto przyjaciel). najpierw: pobiec naprzód. Mówił w koło to samo. (= nagle. ale: Nic nie pamiętał ponad to jedno wydarzenie. (= najpierw: Wprzód zjadł śniadanie.nie dojdziesz do prawdy. ale: To lekarstwo masz na raz (= na jeden raz). Oglądał się w koło. (= zgodnie z: Czyniła zadość jego estetycznym wymaganiom). (= wtedy: Mój ojciec był natenczas majorem). Pracował. (= wtedy: Odwiedzę was dopiero wtenczas. że niezadługo przyjedzie). ale: patrzeć na daremnie proszących o pomoc ludzi. na dwa kucamy. ale: Nie ma co liczyć na prawdę — nikt jej nie ujawni. kiedy skończę pilną pracę). o co ci chodzi). (= zbyt dużo. nadzwyczaj naprawdę naprzód naraz nasamprzód natenczas nazbyt niezadługo oto ponadto wkoło wprawdzie wprzód wtenczas zadość zaledwie zanadto . ale: pobiec na przód pociągu. dlatego na ten czas odnajmował mieszkanie. (= mimo że. ale: Siedźcie tam nie za długo. ale: Przed 50 laty. (= oprócz tego: Nie miał zdolności. studiowałem w zupełnie innych warunkach. ale: 60% plonu przeznaczył na zbyt. ale: W prawdzie odnalazł sens życia. ale: Rozglądał się za ledwie dostrzegalną śrubką. jedynie: Przeczytał zaledwie pół rozdziału). (= zbytnio: Był nazbyt tęgi). na trzy miesiące naprzód. ale: Wszyscy studenci uważali ten artykuł za dość trudny. a ponadto był nieśmiały). (= wokół czegoś: biegać wkoło betonowych klombów).

por. spoza. sam na sam. np. PISOWNIA FORMY ZAIMKOWEJ -ń Z PRZYIMKAMI [147] Forma zaimkowa -ń nie stanowi samodzielnej sylaby. PISOWNIA WYRAŻEŃ TYPU ręka w rękę. ale: Za raz tylko popełniony błąd nie należy nikogo karać. ale: Za równo maszerującymi piechurami podążali kawalerzyści. łeb w łeb. przezeń = przez niego. ale: Z ponad (= z więcej niż) stu dwudziestu kandydatek do konkursu Miss Polonia tylko dziesięć przeszło do finału. poza tym: Nie zdążymy już do sklepu. sprzed.zanim zapewne zaprawdę zaraz zarówno zazwyczaj (= spójnik: Wyrzuć śmieci. oko w oko. (= podobnie jak: Zarówno żyrafa. (= ostatecznie. nań = na niego. raz w raz (= raz za razem). . antyfeminista. od deski do deski. sponad (Sponad gór świeciło słońce. jak i mysz należą do ssaków). np. aspołeczny. (= za chwilę: Zaraz przekażę mu wiadomość). znad. PISOWNIA WYRAZÓW Z PRZEDROSTKAMI [148] W języku polskim wszystkie przedrostki — rodzime i obce — pisze się łącznie z wyrazami pospolitymi. np. z którym nie ma sensu walczyć. wet za wet. z miesiąca na miesiąc. (= na ogół. ale: Miał gest. zeń = z niego. antynarkotyczny. a za nim jego pan. zresztą nie wystarczyłoby nam pieniędzy). PISOWNIA PRZYIMKÓW ZŁOŻONYCH [145] Przyimki złożone z samych przyimków pisze się łącznie. Dopuszczalna jest też pisownia tego wyrażenia jako potocznego wte i wewte: Kręciła się bezmyślnie wte i wewte. 31. Z przyimkami pisze się ją łącznie. ręka w rękę. zanim pójdziesz na trening). antynikotynowy. słowo po słowie. Pisownia wyrazów z przedrostkami zresztą aantyanormalny. apolityczny. 32. ateizm. więc rachunek z resztą zostawił kelnerowi. (= prawdopodobnie: Wrócę zapewne wieczorem). przedeń = przed niego. z roku na rok. popod. ponad. zza. spod. ale: Ukarał go za pewne niedociągnięcia. od deski do deski [146] Pisownia członów tego typu wyrażeń jest rozdzielna. 33. nadeń = nad niego. weń = w niego. (= istotnie: Zaprawdę nie jestem wtajemniczony). Rozdzielnie pisze się też wyrażenie w tę i we w tę: Dźwig miarowo poruszał się w tę i we w tę stronę. UWAGA: Powyższe formy dopuszczalne są tylko w rodzaju męskim. niżej). sam na sam. poprzez. spomiędzy. ale: Trudno jej słowa uznać za prawdę. np. ale: Pies ruszył gwałtownie. ziarnko do ziarnka. z reguły: Zazwyczaj nikomu nie pożyczam pieniędzy). ale: Palenie papierosów w biurze uważał za zwyczaj. 30.

przedmałżeński. maksisukienka. ponaddźwiękowy. panslawizm. midipłaszczyk. ponadplemienny. nastrojowy. postkolonialny. arcybanalny.archiarcybezbezedoeksekstrahiperinfrakontrmaksimidimiędzymininanadnadeoododeokołopanpopodpodeponadpostpoza- archidiakon. okołobudżetowy. naderżnąć. ekskierowniczka. infrastruktura. dobrnąć. naprzeciw. hiperpoprawność. nadżerka. pozakulisowy. bezzwłoczny. ochłodzenie. zob. okołosłoneczny. panamerykański. eksmąż. midispódnica. ale: eks-Polak. minirozmówki. bezecny. przedzawałowy. odpowiedzialny. okołoziemski. bezecnie. postimpresjonizm. międzyzwiązkowy. nadużywać. nadodrzański. bezpłatnie. ponadplanowo. 47. odbiorca. ekstranowoczesny. postpenitencjarny. kontrreformacyjny. przeciwdziałać. 47. przeciw. okruszyna. pokątnie. docelowy. ponadto. podbramkowy. arcybiskupstwo. maksispódnica. odgrodzić. ochrzczony. miniparasol. ekstraklasa. ponadczasowo. nadebrać. zob. podeschnięcie. ponadtysiącletni. hiperdźwiękowy. hiperinflacja. kontrtytuł. ponadpaństwowy. minispódniczka. nadsztygar.przeciwciało. odpłatność. poderwać. podebrać. odetkać. ale: arcy-Polak. infradźwiękowy. okołoksiężycowy. pobłądzenie. odedrzeć. odświętny. bezpretensjonalny. pobratymiec. nadgniły. odezwać się. pociąć. podetrzeć. przeciwwaga. nadżółkły. dokształcić. podchodzić. eksminister. podchwytliwie. arcyksiążęcy. przedprzedhistoryczny. podchorąży. ochrypnąć. przedmecz. beztroska. odebrać. pobernardyński. zob. pozaksięgowy. bezradność. w . pogrobowiec. pozabiblijny. nadedrzeć. eksprzewodniczący. ponadetatowy. przedzamcze. napisać. odegrać. odseparowany. minirecenzja. dogłębny. ale: post-Jugosłowianin. pochwalić. międzyludzki. naderwać. dorzecze. międzyżebrze. okołorównikowy. 47. naskórek. przeciwuczuleniowy. nastawka. archikatedralny. bezsenność. przeciwzawałowy. paneuropejski. postkomunistyczny. dokładka.

wewnętrznie. jaki taki. 47. 35. taki sam [150] Pisownia zaimków złożonych. co niedziela. około godzinny postój. co gorsza. wemknąć się. . tym samym muszę z tego zrezygnować). wokołosłoneczny. comiesięczny. zwapnienie. zob. ale: pseudo-Rosjanin. superczuły. WYJĄTKI: Odstępstwem od tej zasady jest pisownia łączna wyrażeń zaimkowych będących zrostami: coraz. oraz złożeniami: cogodzinny. zob.(= wokół czegoś. śródziemnie. upiłować. wepchnięcie. wewnętrzny. np. co gorsze. ktoś tam. zespolić. śródlądowy. np. zob. zaćmienie. co miesiąc. superforteca. co prędzej. Pisze się je rozdzielnie. to samo. pisanej z następującym po niej przymiotnikiem lub przysłówkiem rozdzielnie. ta sama. PISOWNIA ZAIMKÓW ZŁOŻONYCH TYPU ten sam. wiceprzewodnicząca. zabudować. śródtytuł. takie samo. uśmiech. co tydzień. taki sam. skądś tam jest rozdzielna. co do (tego). tym samym (autobusem) i tym samym (= przez to samo. superarbiter. 47. np. ten sam. zatrzaska. pisze się z tymi formami rozdzielnie. co rok. kto zacz. co najmniej. jako tako. wicekanclerz. ceny paliwa wzrosły około trzykrotnie. np. wobec tego. jakie takie. tym gorzej. wcierać. WYJĄTKI: tamten. tak samo. co chwila. dotyczący czegoś). ultrakrótki. wgniecenie. cotygodniowo. PISOWNIA WYRAZU jak [151] Wyraz jak. np. quasi. około dwuipółgodzinny wykład. PISOWNIA WYRAŻEŃ ZAIMKOWYCH [149] Połączenia zaimka i następującej po nim innej części mowy to wyrażenia zaimkowe. przyrumienić. w pobliżu czegoś.zob. co dzień. co godzina. zgasić. umniejszać. ukrwienie. zgwałcić. w przybliżeniu). wciągnąć. co tchu. tym lepiej. tym bardziej. 52. UWAGA 2: Należy odróżnić przedrostek około. UWAGA 1: O pisowni niby-. śródpiętro. od partykuły około (= mniej więcej. pisany z drugim członem wyrazu zawsze łącznie. ukwiecony. tyle samo. wicekonsul. wokółziemski. zezeschły. pseudoartysta. codziennie. okołorównikowy. przyziemnie. corocznie. jaka taka. przedeprzypseudosuperśróduultrawwewicewokołowokółzzaw przededniu. tymczasem. czym prędzej. ale: ultra-Azjata.przeddzień. urwać. wezwać. pseudofilozoficzny. wokółksiężycowy. znormalizowany. ukłuć. ultraradykalny. co roku. zaczarowany. przyśpiewka. co wieczór. towarzyszący przymiotnikom i przysłówkom w stopniu najwyższym. przysłówek. wokołomarsjański. wokołoziemski. coroczny. toteż (= więc). pseudoarystokrata. 36. np. ultrafiolet. zatwierdzający. przystrzyc. zabłądzić. zażądać. wiceprezydent. jakiś tam. ale: super-Europejczyk. śródskórnie. 34. tamtędy (zrosty). zeszlachetnieć. ześlizg. cotygodniowy. co za (przygoda). wicekrólestwo. 47. zewsząd.

PISOWNIA PARTYKUŁ -że. -ż. Chceszli wiedzieć. Co bądź mi daj do jedzenia. pókiż. -ć [154] Pisownia partykuł -że. Chyba to się nie uda. Bartkali to wina czy twoja?. Też mi odpowiedź. tam do licha. chodźże. Pisownia partykuły -li (= czy) jest łączna: Znaszli ten kraj. Włada biegle angielskim i niemieckim. 39. lada. jaki demon czy bóg porwał cię w powietrze? (KossakSzczucka). wracajmyż. ponoć. -byś. a zna też fiński. Co tu robić? O pisowni łącznej partykuł z cząstkami -bym. PISOWNIA SPÓJNIKA że .. PISOWNIA PARTYKUŁ bądź. PISOWNIA WYRAZU indziej [152] Wyraz indziej występuje tylko w połączeniach: gdzie indziej. któż. bodaj. -ć jest łączna: bodajże (= chyba). gdzie cytryna dojrzewa? (Mickiewicz). tu [153] Pisownia wymienionych wyżej partykuł jest rozdzielna: Pisownia wybranych partykuł bądź bodaj byle chyba ci co lada niech niechaj no oby tak tam też to bądź co bądź. kiedy indziej.jak najdłuższy jak najkorzystniejszy jak najlepszy jak najdłużej jak najkorzystniej jak najlepiej. Ma chyba ze sto lat. Chyba nie przyjdę. z bylekąd). Bodaj go licho wzięło! Byle do jutra! byle kto. Nie wiedział. Niech już zacznie czytać. ci. tak jakoś. też. nigdzie indziej. On ma już jakieś tam patenty. -byśmy. byle. Co to była za piękna gra! Co to za jeden? Kogo to ja spotykam! tu Co tu gadać.. -byście — zob. tam. Niech mi wolno będzie powitać szanownych gości. A to ci heca! Masz ci los! Co ona taka dziś zdenerwowana? Zatrzymywał się co krok. kiedyż. tak dalece. gdzież. byle kiedy (ale: bylejakość. boć. Niech wysprząta ten pokój. tamże. że tak powiem. byle co. nie lada sztuka. 43. Li (= wyłącznie. -li.) li tylko dla reklamy niniejszego felietonu (Kisiel). oby. jedynie. co. Również osobno pisze się wyrażenie jak gdyby. tak sobie. tak. lada chwila. -ż. tylko. toć. byle jak. rychłoli skończy pracę w ogródku. jakaż. -by. tenże. Ich pisownia jest rozdzielna. wszędzie indziej. 37. niechaj. no. 40. 38. Oby przepadł! Oby się nie spóźnili. lada kiedy. to. lada moment. lada kto. lada co (ale: ladaco = nicpoń). chyba. też) w połączeniu li tylko pisze się osobno: Nazwiska Jego pozwoliłem sobie użyć (. Niechaj żyje nam! Cicho no bądźcie! daj no. chodźmyż. niech. czemuż. byle gdzie. wracajże.

owędy. prawie że. -naście. po jakiej części mowy występują końcówki -(e)m.1. Z następującymi partykułami: Pisownia łączna cząstek -bym. że zda ten egzamin. -byście pisze się łącznie z następującymi kategoriami wyrazów: 43. Z osobowymi formami czasowników użytymi w funkcji bezosobowej 43. -krotnie czterokrotnie. [160] 43. -(e)ś. z bylekąd. -byś. Z osobowymi formami czasowników: robiłbym. Ręcznikam zapomniał. odkąd. -ędy którędy. -(e)ście [157] Bez względu na to. PISOWNIA ŁĄCZNA CZĄSTEK -bym. -dziesty dwudziesty. -byście z partykułami . pisze się je zasadniczo łącznie: pisałam.1. -(e)śmy. -by. -by. wielekroć. zapaliłybyśmy. szesnaście. -ędy.2. pomimo że. tysiąckroć. -(e)ś. -dziesty. cokolwiek. dwunasty. dwudziestokrotny. -byśmy. W Gdańskuśmy dawno nie byli. -set [156] Pisownia tych cząstek jest zawsze łączna: -ąd dokąd.[155] Pisownia spójnika że jest rozdzielna: bodaj że. -(e)śmy. Z większością spójników 43. stokrotnie. -by. kolwiek.6. -dziesiąt sześćdziesiąt. -kroć -krotny dwukrotny. jakkolwiek. -dziesiąt. jakikolwiek.2.4. 53. -set sześćset. tylko że. Z osobowymi formami czasowników 43. 43. tak że (ale: także = również). wypadałoby złożyć życzenia.5. znikąd. gdziekolwiek. -nasty.3. -byśmy. stokroć. właśnie że. zrzeszylibyście się. skąd. upiekłby. czegokolwiek. czternaście. [159] 43. posprzątałabyś. wszędy. PISOWNIA CZĄSTEK WYRAZÓW -ąd. W wyrazach porównawczych [158] 43. -dzieści trzydzieści. 42. trzykrotny. pięciokroć. należałoby go odwiedzić. -mość -nasty jedenasty. Wreszciem się go pozbył! Dawnośmy nie byli w Gdańsku. -dzieści. 41. jegomość. -naście dwanaście. częstokroć. waszmość. -mość. szesnasty. znikądinąd. -kolwiek aczkolwiek. dziewięćdziesiąt. kiedykolwiek. -byście Cząstki -bym. Z osobowymi formami czasowników użytymi w funkcji bezosobowej: malowałoby mu się dobrze w plenerze. -byśmy. -inąd. -kroć. nauczyłeś się. którykolwiek. osiemset. jejmość. -krotnie. mimo że. zatrzymaliśmy się. (e)ście. -byś. wydawałoby się. Kiedyście tam byli? Kiedy tameście byli? O pisowni tych końcówek z łącznikiem — zob. tędy.3. czterdzieści. -krotny. pięciokrotny. -byś. PISOWNIA KOŃCÓWEK -(e)m. trzydziesty. Z partykułami 43. -inąd skądinąd. wielokrotnie.

gdybyś. albożbyśmy. ażbyś. ażebyście. niechbyśmy. alebym. Z większością spójników. niechajby. chociażbyśmy. bodajbym. albowiembym. ażeby. nużbyście. ażbym. obyś. jakżeżbyś. niechajbym. ależbyśmy. abyś. aleby. czybyśmy. czybyście. anibyś. niechbyście. bylebym. aczkolwiekbym. albożby. ażby. nużbym. ależbyście. niechajbyś. bylebyście.4. anibyś. czyżbym. gdzieżby. azalibyś. bobyście. choćbym. gdybym. bylebyś. oby. czylibyście. gdzieżbyś. [161] 43. niechbym. jakżeżbym. azalibym. aniby. alebyś. alboby. anibyśmy. gdzieżbym. ażebyś. czyby. jakżebym. albowiembyśmy. aniby. a zwłaszcza z następującymi: Pisownia łączna cząstek -bym. albożbyście.ale ależ ani azali bodaj chyba czy czyż gdzież jakże jakżeż niech niechaj nuż oby otóż alebym. alebyście. chociażby. albowiembyś. nużbyśmy. gdybyście. anibyśmy. bodajbyśmy. alebyście. czylibyś. gdzieżbyśmy. niechbyś. jakżeżbyśmy. alebyś. jakżeżby. aczkolwiekbyśmy. jakżebyś. bylebyśmy. gdzieżbyście. aleby. niechajbyście. nużby. czylibyśmy. ażebym. chociażbyś. . albobyś. ażbyście. albowiemby. ażbyśmy. choćbyś. albowiembyście. ależby. anibym. -by. obyśmy. zali zaliby. czylibym. obym. azalibyśmy. chociażbyście. aczkolwiekby. chociażbym. bodajbyście. abyście. jakżebyśmy. jakżebyście. czyliby. chybaby. otóżby. obyście. bobym. bobyś. gdyby. albożbyś. azalibyście. niechajbyśmy. ależbym. aczkolwiekbyś. choćbyśmy. albobyście. czybyś. niechby. byleby. alebyśmy. czybym. czyżbyśmy. anibym. bodajbyś. ażebyśmy. aczkolwiekbyście. nużbyś. -byście ze spójnikami aby aczkolwiek albo albowiem alboż ale ani aż ażeby bo byle chociaż choć czyli gdy abym. boby. alebyśmy. albobym. albobyśmy. choćby. bobyśmy. abyśmy. czyżby. anibyście. ależbyś. bodajby. jakżeżbyście. -byś. czyżbyście. gdybyśmy. czyżbyś. -byśmy. anibyście. choćbyście. albożbym.

tedybyś. jednakżebyś. przecieżbyście. zatemby. jednakżebyście. nimbym. żebyś. Po rzeczownikach. żebyście. [163] 44.. -byśmy. leczbyśmy. gdyżbyśmy. tedybyście. -by. jednakżebyśmy. gdy) jakkolwiek jako jednak jednakże jeśli jeżeli lecz nim niż ponieważ przecież skoro tedy to (= więc) więc zanim zaś zatem (= więc) gdyżbym. toby. by. by.1. jeślibyś. byście pisze się rozdzielnie z następującymi kategoriami wyrazów: 44. (e)ś itp. tobym. że żebym. gdyżbyś. ponieważbym. leczbyś. jakbyście. jeślibyście. niżbyście. byśmy. gdyżbyście. skorobym. więcbyście. byś. zaimkach (.. Śpiewała jakoby jakaś profesjonalna śpiewaczka. -byście w wyrazach porównawczych jakby jakoby Wyglądała. zaśbyście. zaśbyśmy. by. jednakbyście. jeżelibyśmy. Po nieosobowych formach czasownika 44. więcbym. tobyś. żebyśmy. jednakżeby. iżbyś. jednakbyśmy. leczby. jakkolwiekby. byś. przecieżbyśmy. tobyście. zatembyście. jeżelibyś. jakby. tobyśmy. Cząstki bym. byście Cząstki bym. zatembyś. tedyby. skorobyście. jakobyście. jakbym. byśmy.5.gdyż iż jak (= jeśli. tedybym. niżby. byś.2. zanimbyście. iżbym. jeślibyśmy. nimbyście. 44. jakkolwiekbyś. jednakbym. jeżelibyście. leczbym. PISOWNIA ROZDZIELNA CZĄSTEK bym. przysłówkach. jeśliby. liczebnikach. zanimbyśmy. nimbyś. zatembym. [162] 43. zaśby.1. jakbyśmy. W wyrazach porównawczych: Pisownia łączna cząstek -bym. jakobym. niżbyś. -byś. więcbyśmy. niżbyśmy. skoroby. jakkolwiekbyście. ponieważbyście. jakobyśmy. byśmy. leczbyście. byście jako połączenie spójnika by z końcówkami -(e)m. zaśbym. przecieżby. iżby. Po nieosobowych formach czasownika: a) po bezokolicznikach. żeby.3. przecieżbym. jednakżebym. niby Pasierbica jest dla niej niby córka. nimby. przymiotnikach. przecieżbyś. jakoby. skorobyśmy. iżbyście. jednakbyś. jednakby. jeślibym. więcbyś. jakobyś. skorobyś. ponieważby. jeżelibym. jakkolwiekbyśmy. zaśbyś. zatembyśmy. . jakbyś. jakby była przestraszona. jakkolwiekbym. nimbyśmy. ponieważbyś. jeżeliby. iżbyśmy.) 44. zanimbym. zanimbyś. zanimby. np. niżbym. więcby. ponieważbyśmy. gdyżby. tedybyśmy.

Skończyć by już warto tę budowę. jak by należało poprawić tę pracę. [164] 44. dopóty by nie było kłótni.2. Kiedy byś mógł przyjść do nas? Zastanawiała się. zaimkach innych niż przysłowne: Samochodem byś chyba pojechał. Niepodobna by było go nie zaprosić. pytajnych i względnych. d) po wyrazach: winien. Pożyczyć byśmy mogli jacht. My byśmy dokończyli. Skąd by miał takie wiadomości? Gdyby się nie zgubili. Po rzeczownikach. Trzech by nie dało rady. Tłumaczył cierpliwie. przymiotnikach. Dawno już winien byś przeprosić mamę. byśmy. Zastąpiono by dyżurnych. -to. Zamknięto by okna. warto. Zbrodnię odkryto by później. Po zaimkach przysłownych. niepodobna. Dotąd by ten przedpokój należał do nas. np. jak i odpowiadających im wskazujących: Pisownia rozdzielna cząstek bym. Zastanawiam się. 44. liczebnikach. reszta do was. wolno. trzeba. b) po wyrazach o funkcji czasownikowej: można. nie mocząc nóg. Czerwony by się zrobił ze złości.2. Dopóki by on został z nami. imiesłowach przymiotnikowych. powinien. . np. Warto by było wybrać się na jakąś wycieczkę. Nie wiedział. Zrobiono by to wcześniej. Prędko by nie znalazła takiego męża. stamtąd by łatwo dotarli do wioski. dokąd by jechać na wakacje. przysłówkach. Wolno by było tam wejść. Zawsze to samo pytanie. c) po formach bezosobowych zakończonych na -no. Powinni byście mu pomóc. którędy by przejść. odtąd bym jeździł tam zawsze. by.2.1. dlatego by było dobrze wracać już do domu. Trzeba by pójść wreszcie do kina. dopóki starczyłoby nam pieniędzy. byś. Psa szczekającego by się nie wystraszył. gdzie by wysłać dzieci na zimowisko. Gdybym mógł. np. odkąd by rozpocząć powtórkę materiału. byście po zaimkach dlaczego dlatego dokąd dopóki dopóty dotąd gdzie jak (= w jaki sposób) kiedy którędy odkąd odtąd skąd stamtąd Dlaczego byśmy nie mieli tam pójść? Jest senny. Dopóty byśmy mogli pozostać w Pradze. Powinna byś już wyjechać na wakacje. Można by to kupić.

by wystąpił z odczytem (= aby wystąpił z odczytem). Z rzeczownikami 45. Zaprosił go. będzie źle. Chcą. wtedy Gdybym przeszedł w eliminacjach. -(e)ś. PISOWNIA ŁĄCZNA PARTYKUŁY nie Partykułę nie jako wykładnik zaprzeczenia piszemy łącznie z następującymi kategoriami wyrazów: 45. np. Aby upewnić się co do spójnikowej funkcji by w powyższym zdaniu. by zająć pokój. Z przysłówkami utworzonymi od przymiotników . -(e)ś. by. np. Tam by można powiesić ten obraz. Jakbyśmy byli we Wrocławiu. Wtedy przekształcone zdanie będzie miało postać: Podróżny dotarł do hotelu. ażeby. (= w którym miejscu? — zaimek pytajny). musiał wypełnić kwestionariusze. a w innym jest spójnikiem albo partykułą. np. byście występują także jako połączenie spójnika by z końcówkami -(e)m. 45. Jak by zrobił. Gdzież by można było gdzież by upchać te roczniki gazet? gdzieżby ( = wcale nie — w znaczeniu partykuły retorycznopytajnej — czyżby?). ale musiał wypełnić kwestionariusze. Spójnik by jest równoważny spójnikom aby. zawsze odwiedź chorą koleżankę. -(e)śmy. żeby.3. byśmy się tu zatrzymali (= żebyśmy się tu zatrzymali). jakbyśmy (= jeślibyśmy. to stosujemy odpowiednie rozróżnienie w pisowni. ale żeby zająć pokój. Z przymiotnikami 45. należy to zdanie przekształcić w ten sposób. Twarz jej była jakby maska. byś. Gdzieżby ona ci pomogła! jak by (= w jaki sposób by?).1. ażeby. np. -(e)śmy. Z imiesłowami przymiotnikowymi 45. żeby każde podrzędne zdanie wprowadzone zostało oddzielnie własnym spójnikiem: Podróżny dotarł do hotelu. By jako samodzielny spójnik może wystąpić po innych spójnikach. Jego pisownia jest wtedy rozdzielna: Podróżny dotarł do hotelu. np.4. Spójnik by możemy też wymienić na spójniki aby. musiał wypełnić kwestionariusze.3. Jakkolwiekbyś nie miała czasu.2. gdybyśmy. wtedy bym się cieszył. jakkolwiek byś (= w jakikolwiek sposób byś — zaimek względny). jak gdyby — w znaczeniu porównawczym). Tamtędy by było lepiej iść. Cząstki bym. np. -(e)ście. Jak by to zrobić. O pisowni końcówek -(e)m. jeżelibyśmy — w znaczeniu warunkowym ).stąd tak (= w taki sposób) tam tamtędy Stąd bym już mogła pójść sama. Spójnik ale wprowadza zdanie musiał wypełnić kwestionariusze. -(e)ście z poprzedzającymi wyrazami — zob. UWAGA: Jeśli ten sam wyraz w jednym kontekście pełni funkcję zaimka przysłownego. tak by miał. byśmy. żeby się wszystkim podobało? jakby (= niby. spójnik by — zająć pokój. bym do niej przyjechała (= żebym do niej przyjechała). 42. np. np. jakkolwiekbyś (= chociażbyś — spójnik przyzwolenia). ale by zająć pokój. Zadzwoniła z prośbą. [165] 44. Jakkolwiek byś teraz postąpiła. to was odwiedzimy. np. żeby.

niemiłosierny. ale: nie chrześcijanin. ale siedzący. Wcześniejsza reguła kazała pisać rozdzielnie imiesłowy użyte czasownikowo. nieżyciowość.. czy czasownikowym (zob. a łącznie imiesłowy użyte przymiotnikowo. b) w konstrukcjach. ale: nie drożej — zob. nie-Europejczycy.) oraz formami nieosobowymi (. lecz siedzący.2. nienaturalność.4. [168] 45. przykłady oznaczone literą a). ani nie piszący. niejasno. niecierpliwość. nietrudny. nietykalny.. niezorganizowanie. nie-Polak — zob. Przed imiesłowami przysłówkowymi (. UWAGA: Podane zasady dotyczące pisowni zaprzeczonych imiesłowów przymiotnikowych są oparte na uchwale Rady Języka Polskiego przy Prezydium PAN z dnia 9 grudnia 1997 r. 46. którego nie oceniono).3. niemiły. 53. Tu jest niedrogo (niedrogo — orzecznik)... których nie opisano). nieszczęście. tylko siedzący. ale także: (b) W Tatrach padał śnieg nieustający od tygodnia. a nie leżący. niechrześcijanin. (a) Matka Boska Nieustającej Pomocy. 46.. niepokój. są to przysłówki utworzone od przymiotników niedrogi. 53. Z rzeczownikami: niebezpieczeństwo.4. niekrakowski. niehałaśliwy. ale: nie gorszy — zob. nie leżący. lecz muzułmanin — zob. czy użyte są w znaczeniu przymiotnikowym (zob. niedrogi. (a) nieopisane trudności (= niedające się opisać). niefizyk. niezależnie od tego.9. [169] 45. PISOWNIA ROZDZIELNA PARTYKUŁY nie Partykułę nie jako wykładnik zaprzeczenia piszemy rozdzielnie z następującymi kategoriami wyrazów: 46.1. Z przysłówkami utworzonymi od przymiotników: niedrogo. ale także: (b) kraje nieopisane w podręczniku (= takie. niesłony. Bez względu na to. ani nie czytający). (a) nieoceniony pracownik (= bezcenny. niezdyscyplinowanie. nie leżący. (a) Przyśnił mi się mój nieżyjący ojciec. nieprzytulny. niemile. [167] 45. nietrudno. niejasny. można. np..9. ale także: (b) obraz nieoceniony jeszcze przez jury konkursu (= taki. piszemy je łącznie: Niemile mnie zaskoczył (niemile — okolicznik). czasem powtórzony (np. Przed wyrazami brak.. nieodmienny. np. ale: nie krakowski. przykłady oznaczone literą b). których ośrodkiem jest spójnik ani lub ni (np. nie piszący ani nie czytający). Z przymiotnikami: nieagresywny.3. niekapitalista. Choć nowa zasada dopuszcza jako oboczną rozdzielną pisownię imiesłowów w użyciu czasownikowym. potrzeba itp. nie-Nigeryjka. 46. niedopuszczenie. jaką funkcję pełnią te przysłówki w zdaniu. w niniejszym słowniku wszystkie zaprzeczone imiesłowy przymiotnikowe podajemy w pisowni łącznej. Z imiesłowami przymiotnikowymi (czynnymi i biernymi). siedzący. ale także: (b) Człowiek nieżyjący obecnie w Japonii nie zna grozy trzęsień ziemi. ale: nie-Aleksandrostwo. nie leżący. niedyskrecja. które mają znaczenie czasownikowe 46. 46. dopuszczalne jest jednak stosowanie pisowni rozdzielnej.4.13. Gdy imiesłów użyty jest w znaczeniu czasownikowym.1.11. zasługujący na najwyższą ocenę). 46.2.) .. nieziemskość. lecz warszawski — zob. niebiedny. Przed czasownikami 46. ale: nie-Szekspirowski (dramat) — zob.[166] 45. WYJĄTKI: Zawsze stosuje się pisownię rozdzielną: a) w wyraźnych przeciwstawieniach.

nie znaleziono niczego. nie każdy to potrafi.. [173] 46.4. brakować). nienawidzić. nie w szkole. nie załatwiwszy sprawy do końca. niech nie krzyczy.) [170] 46. Przed zaimkami: nie my to zrobiliśmy. Janka nie ma w domu. nie wypadało się śmiać. niewielu. które mają znaczenie czasownikowe.9. oszczędzać na jedzeniu).46. trzeba. a także czasowniki niedomagać. niewiele. Ta reguła odnosi się również do czasowników. nie ten autobus. dopisywać (od: pisać) nie dostawać (= nie otrzymywać. nie zaskoczyłby. np. a także do używanego w środowisku prawniczym zwrotu nie omieszkać stawiennictwa (= nie zaniedbać stawienia się gdzieś). Przed liczebnikami: nie trzy. ale: Niepodobna tego odczytać. ale: nieco. nie wolno. niż się powinno).6. nie wykryto bandy złodziei. Przed czasownikami: nie chcieć. Przed liczebnikami 46..13. nie wszędzie. nie z nim. nie telefonowałem. nie tyle. O rozdzielnej pisowni nie z imiesłowami przymiotnikowymi — zob. nieswój (= niezdrów). [172] 46. Przed rzeczownikami użytymi w funkcji orzecznika 46. Przed wyrażeniami przyimkowymi: nie dla nas. nie swój majątek przegrał. ale troje.11. można. o apetycie). nie wiadomo. Przed imiesłowami przysłówkowymi zakończonymi na -ąc i -łszy. niedowidzieć. lada 46. lecz ponad dwa miliony. nie świeciłabym. nie jeden milion pochłonął mu hazard. nie świeciło. nie o Marysi. dotrwać do pewnego czasu). nie za długo.10. potrzeba.8. niewolić (od: niewola). nie potrzeba. 45. Stenotypistka nie dosłyszała (= nie usłyszała) ostatniego słowa. nie dwoje dzieci. nie warto. nie przeszkadzaj. nie to zagadnienie. niektórzy. -to: nie będąc na przyjęciu. Reguła odnosi się również do czasownika nie omieszkać: Nie omieszkaj (= nie zaniedbaj) iść do lekarza. Przed rzeczownikami (.3.3. nie można. [171] 46. gdy partykuła nie jest także przeciwstawieniem 46. Przed przysłówkami niepochodzącymi od przymiotników 46.) 46. np. Przed przymiotnikami i imiesłowami przymiotnikowymi (. nie przez każdego. nie zdając sobie sprawy. -wszy oraz formami nieosobowymi zakończonymi na -no. nie zjadłszy obiadu. nie zawiadomiła. niepokoić (od: niepokój). nie zrywać. ten i ów). nie jestem. które bez przeczenia nie mają inne znaczenie: nie dojadać (= głodować. nie brak. poniektórzy. wolno. dojadać (= kończyć jedzenie) nie dopisywać (np. Przed przymiotnikami i przysłówkami w stopniu wyższym i najwyższym 46.5. nie roznoś. nie tam.12. . Pisownia niedosłyszeć lub nie dosłyszeć zależy od znaczenia: Mój ojciec od kilku lat niedosłyszy (= słabo słyszy). ale wyjątkowo: niejeden (= wielu. wiadomo.1. Przed przysłówkami wtedy. nie trzeba.5.6. niecoś. nie można) wyjątkowo pisze się łącznie.4. niejaki. nie nasze auto. Przed partykułami byle. nie jedzie. [175] 46. nie tutaj. Wyraz niepodobna (= jest trudno. Przed zaimkami 46. Przed wyrazami brak. WYJĄTKI: Czasowniki utworzone od rzeczowników z przedrostkowym nie. warto. nie dwunasty. niejedno..2. Janek nie ma tej książki.. Przed wyrażeniami przyimkowymi 46. dostawać (= otrzymywać) nie dosypiać (= spać krócej. [174] 46. nie odbyć. nie tu. nie pierwszy. nie dwanaście. dosypiać (= śpiąc. nie na czasie.7.

ale: nie raz [z akcentem na raz]. 45.8. 46. nie wnet.13. ale też wprowadza przeciwstawienie: to nie matka. niegrzecznie — niegrzeczniej — najniegrzeczniej. Przymiotniki i przysłówki tego rodzaju rozpoznajemy po tym. nie przyjaciel. O szczególnych przypadkach pisowni rozdzielnej zob. i 45. ale wspaniale. nie najłatwiejszy. nie wczoraj. ‘nie jest najgrzeczniejszy’. Sytuacja taka zachodzi wówczas. np. tylko puszcza. nie najgorzej. nie źle. nie łatwiej. gdy partykuła nie jest nie tylko zaprzeczeniem.4. nie gorszy.ale: niezadługo (= wkrótce) dotrze do nas. kiedy przymiotnik lub przysłówek z partykułą nie oznacza nie zwykłe zaprzeczenie przymiotnika bądź przysłówka podstawowego. anioł nie kobieta. lecz jego wyraźną cechę przeciwstawną lub jeżeli przymiotnik czy też przysłówek bez partykuły nie w ogóle nie występuje.10. nie dosyć. nie zaraz. nie najgorszy. nie łatwiejszy. [177] 46. ‘najbardziej niegrzeczny’. ale wyjątkowo: niebawem. nie całkiem. lada: Jedziecie nie byle gdzie.7. nie najlepiej.11. występująca między identycznymi formami.jako wykładnik stopnia najwyższego występuje w nich przed partykułą. Przed przysłówkami niepochodzącymi od przymiotników: nie bardzo. kiedy: a) partykuła nie jest nie tylko zaprzeczeniem. lecz dobrze. ale teściowa. ale też wprowadza przeciwstawienie: nie dobrze. [176] 46. niegrzeczny — niegrzeczniejszy — najniegrzeczniejszy. ściśle określonych wypadkach piszemy jednakże to przeczenie łącznie z formami stopnia wyższego i najwyższego przymiotników i przysłówków. nie dziś.9. Czasami w zdaniu takiego przeciwstawienia brakuje. kto tak postępuje. niedołężnie — niedołężniej — najniedołężniej. że cząstka naj. Formy typu niegrzeczniejszy. Przed partykułami byle. UWAGA: W pewnych. tworzy wyrażenie uogólniające lub wskazujące na niepewność co do opisywanego obiektu: . formy zaś typu nie grzeczniejszy. anioł nie człowiek. nie lepiej. ale twój wróg. O łącznej pisowni — por. nieraz [z akcentem na nie-] (= często. Przed rzeczownikami wtedy.2. [180] 46. tylko głupio. nie tylko. ale łatwo się go domyślić: To nie przyjaciel. b) partykuła nie. Przed przysłówkami wtedy. niedołężny — niedołężniejszy — najniedołężniejszy. najniegrzeczniejszy oznaczają: ‘bardziej niegrzeczny’. To była nie lada propozycja. Nie byle kto nas odwiedził. nie gorzej. a nie po partykule nie. ale wiele razy). Przed przymiotnikami i przysłówkami w stopniu wyższym i najwyższym: nie lepszy. [179] 46. Taka sama uwaga odnosi się do przysłówków. Nie lada opinię sobie wyrobił. nie mądrze. niezbyt. nie najlepszy. [178] 46. nie najłatwiej. nie las. nie najgrzeczniejszy: ‘nie jest grzeczniejszy’. narzeczona to jeszcze nie żona.

UŻYCIE ŁĄCZNIKA 47. Skąd pochodzi ten znajomy nie znajomy jegomość? c) partykuła nie konfrontuje dwa stany rzeczy bądź też dwie cechy. eks-Amerykanin . INNE PRZYKŁADY PISOWNI Z ŁĄCZNIKIEM 47. Te same reguły odnoszą się także do pisowni partykuły nie z przysłówkami odprzymiotnikowymi — zob.12.10. Jest oszczędny. c) partykuła nie występuje po przysłówkach bynajmniej i wcale dla podkreślenia prawdziwości sądu — wbrew przypuszczeniom. PISOWNIA WYRAZÓW TYPU pseudo-Polak. Nie grzech tak dokuczać? Nie wstyd ci tak bałaganić? Nie strach ci opuścić Polskę? Nie szkoda ci tego wyjazdu? Nie sposób ich do tego namówić. O łącznej pisowni nie z przymiotnikami — zob. bynajmniej nie opryskliwa. Przed rzeczownikami użytymi w funkcji orzecznika: Nie sztuka gniewać się. PISOWNIA POŁĄCZEŃ WYRAZOWYCH Z CZŁONAMI niby-. Wcale nie szczęście zdecydowało o wygranej. [181] 46.. PISOWNIA PRZYMIOTNIKÓW ZŁOŻONYCH TYPU biało-czerwony 51.) 50. 46. VI. [182] 46. quasi53. ale nie skąpy. Wcale nie śmieszny ten żart. PISOWNIA NAZWISK ZŁOŻONYCH TYPU Mortkowicz-Olczakowa (. PISOWNIA NAZW MIEJSCOWOŚCI TYPU Bielsko-Biała 49. 45. że mogłoby być inaczej: Urzędniczka. nie rozpiłowany..13. Przed przymiotnikami i imiesłowami przymiotnikowymi wtedy. aby wyeksponować jeden (jedną) z nich: Sytuacja jest zła.2. e) są one poprzedzone wyrażeniem gdyby nie: Gdyby nie szybka reakcja ratownika. że mogłoby być inaczej: Napadu dokonała grupa uzbrojonych mężczyzn. że jeszcze na chodzie. d) partykuła nie występuje po przysłówkach bynajmniej i wcale dla podkreślenia prawdziwości sądu — wbrew przypuszczeniom. PISOWNIA Z ŁĄCZNIKIEM DWUCZŁONOWYCH RZECZOWNIKÓW TYPU laskaparasol (. Święto nie święto. bynajmniej nie amatorów. dziecko by utonęło. ale też wprowadza przeciwstawienie: nie czarne. ale białe. zawsze ubiera się elegancko. Była wysoka. d) są one poprzedzone wyrażeniem gdyby nie: Gdyby nie przychylność sąsiadów.. lecz wprost idealny. kiedy: a) partykuła nie jest nie tylko zaprzeczeniem. szybko mnie obsłużyła. Spojrzał na mnie przenikliwym wzrokiem ten jej mąż nie mąż. b) partykuła nie. występująca między identycznymi formami. tworzy wyrażenia uogólniające lub wskazujące na niepewność co do opisywanego obiektu: Samochód stary nie stary. nocowałbym na klatce schodowej. nie dobry wybieg.) 52. ale nie beznadziejna. tylko rozcięty. eks-Amerykanin 48.Pogoda nie pogoda. Nie koniec jeszcze tych nowin. PISOWNIA WYRAZÓW TYPU pseudo-Polak. najważniejsze. pracować trzeba.. lecz nie szczupła.

Odnosi się to także do wypadków.1. w których pierwszym członem są wyrazy: Kolonia. które nie są nazwami własnymi. które są wspólnie autorami jakiegoś odkrycia. w których dwa pierwsze człony są bliższym określeniem trzeciego. wynalazku lub dzieła. Rymwid-Mickiewiczowa. waga Mohra-Westphala. W rzeczownikach złożonych z dwóch różnych członów znaczeniowo nierównorzędnych piszemy wyjątkowo łącznik wtedy. np. Np. np. prawo Joule’aLenza.2. słownik polsko-francuskohiszpańsko-włoski. 50. a także przymiotniki trójczłonowe. Lądek-Zdrój. Drucki-Lubecki. Czerny-Stefańska. Hesse-Bukowska.. po tych przedrostkach stosuje się łącznik. gdy kolejność tych członów została przestawiona. pseudo-Polak. który podstawiamy zamiast łącznika. np. Tak samo zapisuje się połączenie dwu (lub nawet więcej) nazwisk określających różne osoby. Osada Konin. Busko-Zdrój. Osiedle. a funkcja łącznika przyczynia się do względnie jednolitego traktowania nazw o różnej genezie. laska-parasol to przyrząd pełniący równorzędnie funkcje laski i parasola. 33. np. . Pobóg-Malinowski. Kędzierzyn-Koźle. i czerwony. np. kupno-sprzedaż. O pisowni bez łącznika przymiotników złożonych — zob. czyli wyrazami pisanymi wielką literą. które oznaczają równoważne cechy lub funkcje osoby lub przedmiotu. Tak samo z łącznikiem piszemy przymiotniki złożone z więcej niż dwóch członów równorzędnych. Rydz-Śmigły. NowakJeziorański. PISOWNIA NAZWISK ZŁOŻONYCH TYPU Mortkowicz-Olczakowa. flaga biało-czerwona (biała i czerwona). 51. i niebieski). staro-cerkiewno-słowiański (= starocerkiewna gałąź języków słowiańskich). UWAGA 2: Nie piszemy z łącznikiem nazw miejscowych. eks-Amerykanin (= były Amerykanin). Kraków-Płaszów. PISOWNIA NAZW MIEJSCOWOŚCI TYPU Bielsko-Biała. np. nazwami państw itp. Wyznacznikiem formalnym może tu być spójnik i. Z łącznikiem pisze się zestawienia rzeczownikowe o członach równorzędnych. cud-dziewczyna [187] 51. O pisowni łącznej tych przedrostków — zob. DołęgaMostowicz [185] W nazwiskach tego typu oba człony są względem siebie równorzędne. które wspólnie identyfikują jednostkę administracyjną lub/i geograficzną. stosuje się łącznik. np. kiedy jeden z członów nazwiska jest pseudonimem. 49. Grot-Rowecki. a więc miejscowość lub jej część. Osiedle Wilga. Stosuje się w nich łącznik. PISOWNIA PRZYMIOTNIKÓW ZŁOŻONYCH TYPU biało-czerwony [186] Przymiotniki złożone z dwóch członów równorzędnych znaczeniowo piszemy zawsze z łącznikiem. północno-wschodnio-polski (= dotyczący Polski północnowschodniej). fryzjerkakosmetyczka to osoba wykonująca równocześnie dwa zawody wyznaczone członami zestawienia. ława-stół. np. Świeradów-Zdrój. np. 26. kraj przemysłowo-rolniczy (przemysłowy i rolniczy). arcy-Europejczyk. biało-czerwono-niebieski (= i biały. Akademia Górniczo-Hutnicza (górnicza i hutnicza).[183] Wymienione w tytule przedrostki pisze się zawsze łącznie z rzeczownikami i przymiotnikami. W wypadku połączenia tych przedrostków z nazwami własnymi: nazwiskami. 51. UWAGA 1: To zalecenie jest zgodne z „Wykazem urzędowym nazw miejscowości w Polsce”. Kolonia Ostrów. Katowice-Bogucice. post-Jugosławia. Boy-Żeleński. nazwami członków narodów. super-Polak. Boguszów-Gorce. ultra-Murzyn. Osada. Czechowice-Dziedzice. 48. pralka-suszarka. Wrocław-Nowy Dwór. Konstancin-Jeziorna. Warszawa-Śródmieście [184] Jeśli nazwa miejscowa składa się z dwu lub więcej członów rzeczownikowych. PISOWNIA Z ŁĄCZNIKIEM DWUCZŁONOWYCH RZECZOWNIKÓW TYPU laska-parasol. Golub-Dobrzyń.

) 53. w których występuje dwukrotnie przymiotnik złożony (.i dwutygodniowe wczasy. INNE PRZYKŁADY PISOWNI Z ŁĄCZNIKIEM Ponadto stosuje się łącznik: 53.4.i długoterminowy kredyt. np.6. np. niby-gotyk. PWN-em. ani-ani. który jest nazwą własną 53. UWAGA 2: Należy odróżnić cząstkę niby-. np. nibyjagoda. np. np. tam-eście jeszcze nie byli. wskazującą na pozory bycia kimś lub czymś innym.i średniorolny. quasi-Polak. quasi[188] W połączeniach tych stosuje się łącznik. kogel-mogel. W przeciwstawieniach logicznych. np. postać niby nieznajoma. PWN-ie. rach-ciach.herod-baba. np.1. cud-dieta. czar-ziele. Dla zaznaczenia granicy między podstawą słowotwórczą i przyrostkiem w wyrazach utworzonych od skrótowców. nie-Turek.7. stuku-puku. nibybłona. XX-lecie. 53. Podział wyrazu w miejscu łącznika [189] 53. cud-dziewczyna. występującego w funkcji porównawczej: miękki niby gąbka. dlatego każdy przykład należy traktować indywidualnie i sprawdzać w słowniku. niby-ludowy. różniący się tylko pierwszym członem. koszałki-opałki. dieta cud — zob. O zestawieniach typu inżynier elektryk. [195] 53. 3-majowy. mało. W parach wyrazów występujących zawsze razem 53. -(e)śmy.3. PSL-owiec (ale: petetekowski.2. W wyrazach złożonych z liczbą lub literą w pierwszej części. 80-letni.2. quasi-nauka. pisaną z łącznikiem. niby-człowiek. nibynóżki. nie-Molierowska (komedia). W parach wyrazów mających charakter tautologii.11.5.4. niby-Amerykanin. niby-Francuz.3.. quasi-opiekun. [191] 53. UWAGA 1: Niby w terminach przyrodniczych pisze się łącznie. baba-jędza. niby-demokratyczny (= pozornie demokratyczny) — od przyimka niby (pisanego rozłącznie). [194] 53. [193] 53. por. PTTK-owski. -(e)ś itp. W wyrażeniach. x-procentowy. ale głos nieobcy. jedno. baba-jaga. po raz n-ty. 10-złotowy. [190] 53. podobnie jak w terminie astronomicznym nibygwiazda. krótko. który jest nazwą własną: .1.6. quasi-deficyt. 46. niby-artysta. PISOWNIA POŁĄCZEŃ WYRAZOWYCH Z CZŁONAMI niby-. niby-romantycznie.1. W wyrazach złożonych z liczebnika pół i rzeczownika. W wyrazach utworzonych od skrótowców 53. w których człon drugi człon jest pisany wielką literą 53. peeselowiec). n-liniowy. aby-aby. PWN-owi. W wyrazach złożonych z liczebnika pół i rzeczownika. 52. [192] 53. W wyrażeniach. w których występuje dwukrotnie przymiotnik złożony. nibyorientalny. mających charakter zestawień równorzędnych np. nibyliść. quasiumysłowy. po formach innych niż czasownikowe 53. -(e)ście po formach innych niż czasownikowe. nie-Polak. w których człon drugi jest pisany wielką literą. W przeciwstawieniach logicznych.8. 20-lecie. tuż-tuż. Coraz więcej takich konstrukcji pojawia się w polszczyźnie pod wpływem języka angielskiego. czary-mary. hokus-pokus.. lekarz internista.5. W parach wyrazów podobnie brzmiących występujących zawsze razem. pif-paf!. komu-ś to zdradziła? parasola-m nie zabrał.7. esy-floresy. raz-dwa (=szybko). Przed końcówkami -(e)m. 25. 53. oraz przed końcówką fleksyjną w odmiennych skrótowcach. gadu-gadu. nibytorebka.2. nie-Szekspirowski (dramat). łapu-capu. Możemy stosować łącznik przed końcówkami -(e)m. szuru-buru. PWN-u. np. W wyrazach złożonych z liczbą lub literą w pierwszej części 53. np. np.1. Ich pisownia jest niejednolita. -(e)ś. nibykłos.

aby grupa spółgłosek przenoszona do następnego wiersza mogła rozpoczynać jakiś polski wyraz. eu·ropejski. ZASADY DZIELENIA WYRAZÓW 54.3. Jeżeli wyraz zawierający łącznik jest dzielony w miejscu łącznika podczas przenoszenia do następnego wiersza. lęk.2.1. pół Francuzka. neu·rologia. koszałki-opałki. b) połączeń literowych oznaczających jedną głoskę. na·ra·da. przenoszonej części wyrazu. [196] 53. VII. sie·dzieć. ale nie: warstw·a. Jednostki niepodzielne Nie dzielimy: a) wyrazów jednosylabowych.2. słabe·usz. Podzielność grup spółgłoskowych 54. za·de·cy·do·wać. płacz.4. astronau·ta. od·mowa. wodo·grzmot. warst·wa. Wielka·noc. Jednostki niepodzielne 54. 54. że co najmniej jedna ze spółgłosek powinna znaleźć się w drugiej. dzi. d) połączeń składających się kolejno: z litery oznaczającej spółgłoskę. [199] 54.pół-Polka. np. gdyż nie ma polskiego wyrazu rozpoczynającego się od grupy spółgłosek mbr. dz. rz. niedo·wład. pół Francuzką (= w połowie Polką. Morfe·usz. krasno·ludek. dź. i·skra. pod·ważyć. DZIELENIE WYRAZÓW 54. stawiając znak przeniesienia na końcu poprzedniego wiersza.5. Oddzielanie przedrostka od rdzenia 54. za·płata. isk·ra. za·pię·ty.7. zaleca się wybór takiego punktu podziału. ale: pół Polka. np. za·nie·sie. u·pro·wa·dzić. dż. pamiętając jednak. Według kryterium fonetycznego przenosimy części wyrazów zgodnie z ich podziałem na sylaby. to dla większej jednoznaczności należy przenieść ten łącznik do następnego wiersza.). w połowie Francuzką). 54. np. c) dwugłosek au. wars·twa. . dzie·ci. Inne uwagi dotyczące przenoszenia wyrazów [197] 54. pioruno·chron. Przenoszenie wyrazów złożonych 54.3. pół-Meksykanin. krzyk. Uwagi ogólne Dzielenie wyrazów przy przenoszeniu do następnego wiersza opieramy w ortografii polskiej na dwu kryteriach: fonetycznym i morfologicznym.2. cz. jęk. Uwagi ogólne 54. Dzielenie grup spółgłoskowych na granicy rdzenia i przyrostka 54. ale: na·uka.8. ku·zy·no·wie. Moja sąsiadka jest pół Polką. np.4. pod·ręcz·nik. których nie dotyczą zasady morfologiczne (zob. gdyż samogłoski te należą do różnych sylab. au·tor. gryzi·piórek. terapeu·ta. mia·sto. Podział grupy spółgłoskowej złożonej z dwu jednakowych liter 54. [198] 54. np.1. ocem·brować. np. is·kra. ZASADY DZIELENIA WYRAZÓW 54. po·kład. ale nie: oce·mbrować.. ocemb·rować. litery i oznaczającej zmiękczenie tej spółgłoski oraz litery oznaczającej samogłoskę. propedeu·tyka. np. np. sz. w wyrazach złożonych zaś w miejscu złożenia. nad·miar. ch. eu należących do jednej sylaby. np. po·rwać. wąs. b) w obrębie grup spółgłoskowych. Podzielność grup spółgłoskowych a) grupę spółgłosek można w całości przenieść do następnego wiersza lub podzielić dowolnie. np.1. ale nie: iskr·a war·stwa. Kryterium morfologiczne nakazuje przenoszenie wyrazu w miejscu jego podzielności na rdzeń i przedrostek.8.6. pseu·donim.

ins·trukcja (lepiej: in·strukcja). ad-. Dopuścić więc też możemy dziś podział: obej·mować. gdy granica ta jest czytelna. kontr-. Szczególnie jest to uzasadnione w wypadku seryjnie powtarzających się przedrostków. Wyrazy rodzime złożone z dwu lub więcej rdzeni dzielimy w miejscu złożenia. np. mało·solny. anty-. post-. jeśli jest to przedrostek rodzimy i jeśli jest on wyraźnie jako przedrostek odczuwany. po·drzeć.1. [201] 54. gdy podział wyrazu na sylaby nie pokrywa się z podziałem na cząstki morfologiczne. kary·godny. hiper-.5. prze-. np. Zawsze jednak. ekstra-. fotog·rafia (lepiej: foto·grafia). Element łączący (-o-. przenosimy grupę spółgłosek należącą do przyrostka.5.1. wy-. Przenoszenie wyrazów złożonych 54. od-. Obligatoryjnie dzielimy również grupę spółgłoskową złożoną z dwu jednakowych liter.2. o·znajmienie. o·bfity lub ob·fity. oddzielając ją od rdzenia.4. naj-.7. 54.[200] 54. trans-. po-. -i-. np. W wyrazach obcych zaleca się tę samą zasadę oddzielania przedrostka od rdzenia.5. np.4.3. radio·spektro·skopia. nad·wrażliwy. pan·na. [203] 54. param·nezja (lepiej: para·mnezja). Dotyczy to zarówno przedrostków zakończonych na spółgłoskę (bez-. u·jście. u·zdolniony. przeciw·działać. inter-. Oddzielanie przedrostka od rdzenia 54. nade·rwać. roz-. ar·ras. 54. Dzielimy więc tylko: Grass·mann. obej·rzeć. radios·kop (lepiej: radio·skop). inf·lacja (lepiej: in·flacja). Podobnie też wskazane jest . get·to. hipe·ratom (lepiej: hiper·atom). u·rwać. pędzi·wiatr. np. radio·skop. ob-. kłam·my. od·wołać. można grupę spółgłosek podzielić w zasadzie dowolnie (por. su·blimacja (lepiej: sub·limacja). idyl·la. W wypadku oddzielania przedrostka od rdzenia kryterium morfologiczne traktujemy jako nadrzędne wobec fonetycznego wtedy. pod-. rdzenio·mózgowie.4.8. wes·przeć. np. choć stanowczo gorszy. wez-). eks-. Mann·heim. np. wil·la. scynty·grafia. prze·krzyczeć. Wówczas obowiązkowo oddzielamy przedrostek od rdzenia. przed·szkole. Dzielenie grup spółgłoskowych na granicy rdzenia i przyrostka Oddzielenie przyrostka od rdzenia nie zawsze jest łatwe. np. bez·bronny. Dlatego dopuszczalne jest. do·kleić. drapi·chrust. W wypadku wyrazów obcych stosujemy tę samą zasadę.2. przy·szkolny. o·błok lub ob·łok. jest podział nieuwzględniający miejsca złożenia. O wypadku niepodzielności grupy spółgłoskowej złożonej z dwu jednakowych liter por. Sybil·la. wez·brać.5. Jednak wobec możliwej nieświadomości owej granicy morfologicznej dopuszcza się przenoszenie wyrazów nieuwzględniające budowy słowotwórczej. obe·jrzeć.5. o-. u-. krakow·ski. których odrębność morfologiczna jest dzięki temu wyraźnie odczuwana. super-. pod·kład. obe-. UWAGA: Jeśli przejrzystość podziału na przedrostek i rdzeń w dzisiejszej świadomości językowej jest już zatarta. 54. że świadczy to o mniej starannym przygotowaniu tekstu.3. przenoszenie wyrazów nieuwzględniające podziału morfologicznego. pro-. a w wielu wyrazach bez wiedzy językoznawczej wręcz niemożliwe.). -y-) pozostawiamy przy pierwszym członie złożenia. choć uznane za gorsze. o·twór lub ot·wór.3. obe·schnąć. doj·rzały. 54. [202] 54. należy jednak pamiętać.6. np. np. do·jrzały. wy·prowadzić. uj·ście obok podziału opartego na zasadzie morfologicznej: obe·jmować.2. sprzątacz·ka. Niedopuszczalny jest podział naruszający tę granicę. ob·ostrzenie. nade-. demog·rafia (lepiej: demo·grafia). na-. za-). oraz 54. roz·pruć. krat·ka. na·słuch. jak i na samogłoskę (do-. rdzawo·czerwony. Zasada dzielenia wyrazów obcych w miejscu ich złożenia jest nadrzędna wobec zasady dzielenia dwóch jednakowych liter. 54. przed-. wes-. przeciw-. foto·grafia. Tutaj jednak dopuszczalny. de-. słow·nik. nad-. naj·uprzejmiejszy. na·starczyć. ciepło·krwisty. za·strzelić. o·dźwierny lub odź·wierny. hipo-. przy-.

. jun.lub wielowyrazowej. Kryterium morfologiczne jest nadrzędne wobec zasady rozdzielania jednakowych liter i dwuznaków literowych. al. a linea — od nowego wiersza. s.11. Skrót obcych nazw wielowyrazowych 55. (= rycina). Skróty nazw gwiazdozbiorów i ksiąg biblijnych 55.. sanctus — święty). Do wyjątków należą: a. (= 1. łac. hr. dlatego dzielimy na przykład u·czczę. alias — inaczej.12. REGUŁY SKRACANIA WYRAZÓW 55. 54. SKRÓTOWCE 55.8. natomiast w tytułach książek i ich rozdziałów winny być przenoszone do następnego wiersza. ibid.8. (= godzina). por. W wyrazach utworzonych od skrótowców literowych jest dozwolone dzielenie tylko na granicy nazw poszczególnych liter: pe·es·elowiec. s. pani). Skrót nazwy dwu. (= łac.3. (= profesor). np. verte! — odwróć kartkę!.1. tempo.10. junior.8. (= godzina). np. 4. Skróty polskich jednostek monetarnych 55. godz. UWAGI: 1) W języku polskim skrót pojedynczego wyrazu kończy się na spółgłoskę. Skróty składające się z pierwszej i ostatniej litery wyrazu skracanego 55. os. (= łac. plan. pl. r. np. jun. 2. vide — zobacz.) 55. łac. plansza). n. (= błogosławiony). ryc. rycina. (= licencjat). rodzaj). której miękkość oznaczona jest w wyrazie nieskróconym literą i. ibidem — tamże). Skróty jednostek miar i wag 55. pluralis — liczba mnoga). który jest początkową literą (. prof. ib. 3. Skróty podwojone dla oznaczenia liczby mnogiej 55. Skrót nazwy dwu. godzina.1. Inne uwagi dotyczące przenoszenia wyrazów 54. (= łac. Niedopuszczalne jest dzielenie wyrazów niezgodne z podanymi regułami i zaleceniami. (= miesiąc).5. (= nad). łac. por.9. wy·ssać. w itd. (= aleja). gdy drugi wyraz lub któryś z następnych rozpoczyna się od samogłoski 55. (= ojciec). bł. Jednoliterowe spójniki i przyimki (a.2. 2. (= strona. (= junior).2. to w skrócie miękkość ta nie jest zaznaczana: godz.4. (= pan. i. (= osiedle). os. (= obywatel). gdyż wyraźnie wyodrębnia się rdzeń tablic(a). (= hrabia). tablicz·ka (por. gdy wyrazy następne rozpoczynają sie od spółgłoski 55.lub wielowyrazowej. 2) Jeśli skrót kończy się na spółgłoskę miękką. miesiąc. np. u. (= zobacz).oddzielać wszystkie wyraźne całości znaczące w obrębie wyrazu. (= dyrektor). ryc. VIII. a. (= ulica). dyr. zob. ob. osiedle. (= tom.1. ul. (= albo).. t..3. (= plac. (= 1. lic. Stawia się kropkę po skrócie.. o. mies. (= ojciec) oraz skróty zapożyczone. Skróty wojskowe [205] 55. nie pe·ese·lowiec. czyli).8. (= rok. syn). (= żeński). Skróty obcych jednostek monetarnych 55. p. 54. Symbole nazw pierwiastków chemicznych 55. versus — wiersz. o. PISOWNIA SKRÓTÓW I SKRÓTOWCÓW 55. skróty obce: a. tenor). siostra.8. (= łac. ha (= hektar). vel — albo. Skróty używane w matematyce i fizyce 55. 54.6. al. [204] 54. tablica) i w związku z tym też: tablicz·kowy (przyrostek -owy). łac. g. patrz). mies. REGUŁY SKRACANIA WYRAZÓW 56.) mogą pozostawać na końcu wiersza w tekście ciągłym. v. Stawia się kropkę po skrócie. żeń.7. pl. szczególnie należy przestrzec przed błędami w dzieleniu będącymi konsekwencją komputerowego zautomatyzowania tej czynności. anno — w roku). skróty rodzime: a.8.. łac.4. łac. który jest początkową literą lub początkowymi literami skróconego wyrazu.6. 54. . (= porównaj).13. (= albo).

ad interim — tymczasowo. (= profesorów) Kowalskiego i Nowaka. jeśli ten skrót ma formę mianownika. W tym celu skróty jednoliterowe łączymy. prof. l (= litr).cit. dr.. (= łac. (= ojcowie).2.o. (= łac. [211] 55. której miękkość zaznaczona jest w wyrazie nieskróconym znakiem diakrytycznym. (= kopiejka). np. nowej ery). gr (= grosz).c. w środku zdania nie używamy przy zapisie skrótu kursywy. loco citato — w miejscu cytowanym)..4. kol. (= łac. ha (= hektar). (= bieżącego roku). kp (= kilopond). to jego kropka jest jednocześnie kropką kończącą to wypowiedzenie. l. (= korona). 4) W tekście skróty piszemy tym samym rodzajem pisma co inne wyrazy. m. m (= metr).o. ale: b. To jest spółka z o. a tergo — od tyłu. kor. (= i tym podobne).e. [208] 55. c. np. np. [212] 55. brak roku wydania). ss. . Dla oznaczenia liczby mnogiej stosujemy skróty podwojone.3. (= jak wyżej). 5) Jest wiele skrótów wieloznacznych: pisane tak samo. synowie). prof. [207] 55. zastępczo). tzn. (= łac. (= łac. Nie stawia się kropki po skrótach polskich jednostek monetarnych: zł (= złoty). b. [210] 55. br. at (= atmosfera techniczna — jednostka ciśnienia). eo ipso — tym samym. w jakim zostały użyte.i. a (= ar). g (= gram). (= łac. 6) Jeśli skrót kończy wypowiedzenie. np.lub wielowyrazowej. kop. pes. a. (= państwo).u. (= bez roku. Jeśli w nazwie dwu. np. UWAGA: Skróty mgr. e.9. Stawia się kropkę po skrótach obcych jednostek monetarnych. (= profesorem) Kowalskim pojechaliśmy na konferencję do Paryża. np. a.. Ich znaczenie odczytujemy z kontekstu.lub wielowyrazowej drugi wyraz lub któryś z następnych rozpoczyna się od samogłoski. (= żeński). p. nie stosujemy także wielkich liter. (= naszej a.m. Z prof. UWAGA: W nielicznych przypadkach stawia się kropkę po skrócie każdego wyrazu dla odróżnienia dwóch podobnych zapisów. ante meridiem — przed południem). jeżeli wyrazy następne rozpoczynają się od spółgłoski. v. a.r.8. (= dyrektorzy). np. anno currente — w roku bieżącym). dag (= dekagram). o. to w skrócie także znak ten pozostawiamy: żeń.3) Jeśli skrót kończy się na spółgłoskę miękką. prof. siostry.c. ds. kg (= kilogram). od początku wiersza). (= i tak dalej). ale: ac (= łac. inż. (= do spraw). (= bez uwag). np.c.i. np. w cytowanym dziele). (= koledzy).. Informacja dla prof. skróty dłuższe powtarza się i po każdym z nich stawia kropkę. o. itp. to skrót tej nazwy ma kropkę po skrócie każdego wyrazu. stawiamy tylko przed nazwiskami i nie używamy ich jako samodzielnych wyrazów. (= ciąg dalszy nastąpi). cdn. (= bieżącego miesiąca).5. prof. oo. dyr. Stawia się tylko jedną kropkę po skrócie nazwy dwu. Por.t. dyr. jak i liczbie mnogiej nie dodajemy końcówek fleksyjnych. [209] 55. al. ułożony w porządku alfabetycznym ostatnich liter wyrazów). W skrótach obcych nazw wielowyrazowych zasadniczo kropkę stawia się po każdym wyrazie. op. opus citatum.7. Nie stawia się kropki po skrótach składających się z pierwszej i ostatniej litery wyrazu skróconego.in. a. [213] 55. kol. (= ograniczona odpowiedzialność). bm. itp. opere citato — dzieło cytowane. (= między innymi). np. (= profesorowie). np. (= łac.6. (= centralne ogrzewanie). a capite — od głowy. (= pełniący obowiązki). jw. [206] 55. itd.o. (= dolar). stawiając na końcu kropkę. znaczą co innego. pp. (= peseta).o. Nie stawia się kropki po skrótach jednostek miar i wag (mają one przeważnie charakter międzynarodowy). dol. skróty: s. np. dlatego). (= strony. W przypadkach zależnych zarówno w liczbie pojedynczej. n.

np. magistrowie). nr (= numer). np. UWAGA: W pisowni skrótów nie należy używać znaków nieliterowych. P (= fosfor).12. jeśli tego typu skrót ma formę inną niż mianownik.1. UWAGA: Skróty te możemy zapisać także w takiej formie: drowie. Dla oznaczenia liczby mnogiej zapisujemy skrót dwa razy bez stawiania kropek.S. Ra (= rad).). np. s (= droga). Wyjątkiem są tu skróty określające rodzaje statków typu M/s a. Należy także unikać zapisów w/g. [216] 55. ckm (= ciężki karabin maszynowy). mgrowie (= magistrzy. wg (= według). PS (mimo łac. Czytałem ten artykuł w 2. np. mgr mgr (= magistrzy). 55. Oznaczanie odmiany skrótowców. albo stawiamy kropkę po każdym skrócie (i nie oddzielamy tych skrótów przecinkiem). Nie stawia się kropki po skrótach używanych w matematyce i fizyce (mają one charakter międzynarodowy). mjr (= major).9. Zasady ogólne B. UMi (= łac. [214] 55. Nie zdałem egzaminu u dr Nowak.S. Coma Berenices — Warkocz Bereniki). motor ship — statek motorowy).9. P. v (= prędkość). Ag (= Księga Aggeusza). np. Wielkie i małe litery w pisowni skrótowców 56. 55. pm (= pistolet maszynowy). cos (= kosinus). Nowakowi. Zasady szczegółowe [218] 56. Nie stawia się kropki po skrótach nazw gwiazdozbiorów i ksiąg biblijnych.1. do spraw. Czytałem ten artykuł w drugim nr. [217] 55. Kropka w pisowni skrótowców 56. np. Sulejów n/Pilicą zamiast Sulejów nad Pilicą albo Sulejów n. rkm (= ręczny karabin maszynowy). Pilicą. Ac (= aktyn). mjrach. P (= puaz). MKOl. Jana Wróbla i Zbigniewa Zięby.9. np. Wyrażał się dobrze o płk. nrze „Poradnika Językowego”. dr.). np. Pisownia skrótowców. Am (= Księga Amosa). Nie stawia się kropki w symbolach nazw pierwiastków chemicznych (mają one charakter międzynarodowy). Podaj to dr. albo według. USA (mimo ang. FSO. Kowalskim.3. np. [215] 55. mgr (= magister).10.dr (= doktor). R (= rentgen). Com (= łac. 55. Po skrótach tego rodzaju odnoszących się do kobiet kropki nie stawiamy. mjrowie (= majorowie). Nie stawia się kropki po większości skrótów wojskowych. Kropka w pisowni skrótowców W skrótowcach rodzimych i obcych przyswojonych nie stawiamy kropki. doktorzy).2. U. np. Podaj to dr Nowak. . Nie zdałem egzaminu u dr. np. Kwiatkowskim. Nie zdałem egzaminu u dra Nowaka. Nowaka. Pomijanie w skrótowcach niektórych elementów występujących w pełnych nazwach A. Wysłuchano opinii dr. t (= czas). Stawia się kropkę.A.11. Byłem na spotkaniu z mgr Kwiatkowską. PZMot. ds. drzy (= doktorowie. 56. W przypadkach zależnych albo używamy form typu drów. SKRÓTOWCE 56.3.1. A (= amper). Ursa Minor — Mała Niedźwiedzica). Również nie stawia się kropki po skrótach składających się z pierwszej i ostatniej litery oraz jednej z liter środkowych oznaczających spółgłoskę.13. dr dr (= doktorowie). Zamiast stawiania kropki po skrótach w przypadkach zależnych możemy je zapisać w takiej formie: Podaj to drowi Nowakowi. płk (= pułkownik). cosec (= kosekans). UMa (= łac. Byłem na spotkaniu z mgrem Kwiatkowskim. m/s (ang. Wyrażał się dobrze o płku Kowalskim. mjr mjr (= majorowie). „Poradnika Językowego”. d/s zamiast wg. UJ.2. mgrzy. log (= logarytm). Byłem na spotkaniu z mgr. Ursa Maior — Wielka Niedźwiedzica).

BBWR (= Bezpartyjny Blok Współpracy z Rządem). ONZ [o-en-zet]. Końcówkę fleksyjną po spółgłoskach twardych piszemy małą literą i oddzielamy od tematu łącznikiem: do RFN-u.2. w Desie.) 4. ZChN. do ONZ-etu. MOŚZNiL (= Ministerstwo Ochrony Środowiska.. Zasobów Naturalnych i Leśnictwa). np. ChRL. ni. Pisownia skrótowców. Jeśli skrótowiec się odmienia. B. WSzW (= Wojewódzki Sztab Wojskowy — w odróżnieniu od WSW = Wojskowa Służba Wewnętrzna). ONZ. KOR-u. mi.) 5. np.) 8. [224] 3. do GOPR-u. PCK (= Polski Czerwony Krzyż). 18. PTJ [pe-te-jot]: UJ. w RAF-ie.. KOR w przypadkach zależnych (. ni (. MSZ. [225] 4. o Elektrimie. Jeśli skrótowiec się odmienia 2. Zawsze jednak zachowujemy w skrótowcach dwuznak ch. [226] 5. Desa. WYJĄTKI: DzURP a.) 7. Pojawiające się w zakończeniu dź (. np. c) z dwuznaków literowych rz. np. Skrótowce zakończone w mianowniku liczby pojedynczej na -x (. Elektrim. Skrótowce typu MKOl.. Jeśli skrótowiec ma charakter rzeczownika i kończy się małą literą. Jeśli skrótowiec ma charakter rzeczownika i kończy się małą literą [221] 1. Wielkie i małe litery w pisowni skrótowców O użyciu w pisowni skrótowców wielkich i małych liter — zob.. KOR-owi. Końcówka fleksyjna po spółgłoskach twardych 2. RP (= Rzeczpospolita Polska). piszemy: o WAM-ie. np. TOZ (= Towarzystwo Opieki nad Zwierzętami).) 9. Skrótowce typu GOPR. sz. Oznaczanie odmiany skrótowców. o PTJ-ocie. [223] 2.. Cepelia. Skrótowce zakończone na T i Ł (. czyli pojawiające się rz zapisujemy jako R-z.) 6. Po spółgłoskach miękkich oznaczanych dwuznakami. (.) 3. o UJ-ocie. KOR w przypadkach zależnych przybierają następującą postać: do KOR-u.. Cepelię. np..) [222] 1. w MSZ-ecie. Zasady ogólne 1. zaznaczamy to w pisowni w następujący sposób: GOPR-u. MSZ [emes-zet].. np. Odmianę zakończonych na -A skrótowców typu EFTA. GOPR-em. Litera c pełni w skrótowcach inne funkcje: oznacza spółgłoskę [c] — CPN oraz spółgłoskę [cz] — PCK. do PTJ-otu. b) w skrótowcu zawsze pomijamy przecinek lub łącznik. fi. MDM (= Marszałkowska Dzielnica Mieszkaniowa). Skrótowce zakończone literą Z wymawianą jako [zet]. BCh.. Elektrimu.[219] 56. w ONZ-ecie. czyli końcówkę fleksyjną piszemy zawsze małą literą i oddzielamy ją od tematu łącznikiem. w PAN-ie. to przed końcówkami fleksyjnymi nie stosuje się łącznika. WSP (= Wyższa Szkoła Pedagogiczna). z UJ-otu. UJ [ujot]. Pomijanie w skrótowcach niektórych elementów występujących w pełnych nazwach: a) w skrótowcu może być pominięty przyimek. np. mi.3. ale w KOR-ze. cz i trójznaku dzi oznaczających jedną głoskę pozostawiamy w skrótowcu tylko pierwszą literę.. PTJ.. zapisujemy w odmianie następująco: ONZ.. Ta reguła obejmuje również skrótowce zakończone literą J wymawianą jako [jot]. [220] 56. . w GOPR-ze... Dz. Po spółgłoskach miękkich oznaczanych dwuznakami. DSzW (= Dzielnicowy Sztab Wojskowy). AGH (= Akademia GórniczoHutnicza). o Cepelii. PZMot (. SABENA (.U.32. Zasady szczegółowe 1. do Desy. 2. np.. Skrótowce zakończone literą Z wymawianą jako [zet]. A. Pojawiające się w zakończeniu dź zapisujemy jako D-zi: w SAPD-zie (= System Automatycznego Przetwarzania Danych). do MSZetu. w PSL-u. Skrótowce typu GOPR.. np. RP (= Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej). o ZChN-ie. do PAN-u.

o Gocie. 18. przedmiotów. PISOWNIA NAZWISK POLAKÓW — POSTACI HISTORYCZNYCH . UWAGI OGÓLNE 63. SABENA. Skrótowce zakończone w mianowniku liczby pojedynczej na -x przybierają w przypadkach zależnych rodzime zakończenie -ks. Ze względu na indywidualny charakter nazwisk w naszym słowniku podajemy ich pisownię i odmianę. PZMocie. ODMIANA IMION 62. a końcówki fleksyjnej nie oddzielamy od tematu łącznikiem. NOT-u. UWAGI WSTĘPNE 58. GOT-u. PISOWNIA OBCYCH NAZW WŁASNYCH. Sabenę. powinny w większości wypadków wystarczyć. Skrótowce zakończone na T i Ł przybierają w odmianie następujące postaci: GOT. PZMot-em. UWAGI WSTĘPNE Nazwy własne wyróżniają się tym. MKOl-owi. musimy zaznaczyć. w Peweksie albo z Pewexu.albo utrzymują w zapisie tematyczne -x-: Pewex. które przedstawiliśmy w rozdziale IV (Wielkie i małe litery). ODMIANA NAZWISK ANGIELSKICH I FRANCUSKICH 67. NAZWISKA NIEMIECKIE 68. niestety. nazwy zwierząt. p. IX. SABENA zapisujemy w dwojaki sposób: Efta. a dwie powyższe zasady.). piszemy je wielką literą. SABEN-ie. że mają funkcję indywidualizującą. Sabeny.). Eftę. MKOl-em. 58. EFTA. PISOWNIA NAZW WŁASNYCH 57. Skrótowce typu MKOl. ODMIANA NAZWISK. PZMot-owi. ODMIANA I PISOWNIA NAZWISK MĘSKICH 65. o Nocie. ZASADY POLSZCZENIA IMION I NAZW GRECKICH 57. [230] 9. W miejscowniku wielką literę piszemy tylko na początku. że wskazują na jednostki. PISOWNIA ŁACIŃSKICH NAZW WŁASNYCH 73. plemion. z Peweksu. EFT-ę. [228] 7. 5. Efty. PISOWNIA IMION 61. ZIŁ. wszystkich problemów związanych z ortografią nazw tego rodzaju. Drugą regułę sformułujemy następująco: zasady dotyczące pisowni nazw pospolitych dotyczą również pisowni nazw własnych. podczas gdy nazwy pospolite służą do oznaczania grup jednostek.[227] 6. EFT-y. [229] 8. gdyż podawanie szczegółowych reguł dotyczących pisowni jest w tym wypadku możliwe tylko w bardzo ograniczonym zakresie. PZMot zapisujemy w odmianie następująco: MKOl-u. Sabena. o Zile. NAZWISKA WĘGIERSKIE 70. np. PZMot-u. NOT. że główne trudności dotyczą pisowni i odmiany nazw osobowych i geograficznych. ZIŁ-u. ODMIANA I PISOWNIA NAZWISK ŻEŃSKICH 64. NAZWISKA ANGIELSKIE I FRANCUSKIE 66. Inne nazwy własne. Odmianę zakończonych na -A skrótowców typu EFTA. Efcie. Nie rozwiązuje to. PISOWNIA GRECKICH NAZW WŁASNYCH 74. łącząc je z osobami ich właścicieli (o pewnych odstępstwach od tej zasady piszemy w uwagach wstępnych do słownika ortograficznego). Aneks I. ZAPISYWANIE SŁOWIAŃSKICH NAZW WŁASNYCH ZAWIERAJĄCYCH SWOISTE ZNAKI ŁACIŃSKIE 72. Efcie. NAZWISKA WŁOSKIE 69. UWAGI WSTĘPNE 60. Jest to pierwsza reguła dotycząca pisowni nazw własnych (zob. w Pewexie (por. SABEN-y. SABEN-ę. nie sprawiają na ogół większych trudności w odmianie i ortografii. PISOWNIA NAZWISK POLAKÓW — POSTACI HISTORYCZNYCH 59. ODMIANA I PISOWNIA OBCYCH NAZW GEOGRAFICZNYCH 71. W związku z tym. Zanim je wskażemy. uzupełnione o szczegółowe przepisy. Sabenie.

Szopen. [237] 60. Imiona żyjących współcześnie osób narodowości innych niż polska [236] 60. Wyjątek robimy dla nielicznych nazwisk o pisowni mocno utrwalonej w społecznej świadomości. Pisownia imion. Mediolan. Anglosaskie imię Charles [Czarls] będziemy odmieniać Charlesa [Czarlsa].3. Zwyczaj językowy. a więc: Mikołaj Rej. at-. Zasady transkrypcji i transliteracji. Anwar as-Sadat. 75. np. Wolter. az-). Do najważniejszych należą: 59. Imiona osób narodowości polskiej należy pisać (bez wyjątku) zgodnie z zasadami dotyczącymi nazw pospolitych.3.[231] Nazwiska osób. więc musi ono w takim razie być odmieniane tak: [Szarla. Pisownia imion. np. 66.2. francuskie imię o identycznej pisowni wymawiamy jednak [Szarl].2. Zasady transkrypcji i transliteracji 59. Peirce’ie). Russo. [234] 59.). któremu poświęcamy ten rozdział.1. Wenecja i wiele innych. jest bardzo skomplikowane. a zapisywane Charles’a. W słowniku podajemy odpowiednie objaśnienia i tabele umożliwiające zapis nazw pochodzących z obcych języków. W pracach naukowych oraz we wszystkich innych opracowaniach. Z rzeczownikami pospolitymi piszemy go małą literą. Charles’u (por. Waszyngton. UWAGA: W nazwach arabskich często stosuje się w zapisach rodzajnik określony al. czy nie. Szarlu]. musi odpowiadać pewnym wymogom prawnym.1. [235] 59. ze względu na ich funkcję identyfikacyjną.3. Imiona osób narodowości polskiej 60. że w języku polskim — jeśli to tylko możliwe — powinniśmy odmieniać obce nazwy własne. W tej grupie możemy wymienić takie nazwiska. piszemy zgodnie z dzisiejszą ortografią. as-. a w wielu wypadkach unormowana. Dlatego też w razie zapożyczania imion wskazane jest zastąpienie znaków obcych rodzimymi. Londyn.2. Tadeusz Rejtan (poseł sejmu rozbiorowego) itp.2. UWAGI WSTĘPNE Zagadnienie. np. Peirce? Poprawnymi formami są: o Brandcie. ale Andrzej Zamojski (kanclerz wielki koronny — 1716–1792). czy jest zgodna z zasadami transkrypcji lub transliteracji. niezależnie od tego. jak Szekspir.(i jego odmiany: ad-.4.1. Violetta → Wioleta (a.2. Jakub Gieysztor. Wymagania systemu językowego 59. Wioletta). Pojawia się w związku z tym wiele problemów ortograficznych. Pochodzenie nazwy własnej a sposób zapisu i odmiany [232] 59. również na mocy norm międzynarodowych (inne uwagi na ten temat — zob. al-kaida (= baza). powinniśmy stosować transliterację. Al-Asad. Natomiast wśród nazw geograficznych Paryż. 60. Akwizgran. Peirsie (nie: Brandtcie. PISOWNIA OBCYCH NAZW WŁASNYCH. w których stosuje się znaki nieobecne w polskim alfabecie. Nie mniej ważna przy tym jest ich zgodność pod względem pisowni z odpowiednimi regułami językowymi. Molier. 59. Kołłątaj (Hugo — pisarz i polityk). Balzak. a także Andrzej Zamoyski (prezes Towarzystwa Rolniczego — 1800–1874). który ma istotny wpływ na sposób zapisu i odmiany. an-. ar-. I odpowiednio — nazwiska postaci historycznych działających po roku 1800 piszemy zgodnie z ówczesną pisownią.1. Charlesie [Czarlsie]. Al-Kaida (= Baza). które pojawiły się w dziejach Polski przed rokiem 1800. np. An-Nasirijja. Rzym. która jest najbardziej precyzyjna. W razie wątpliwości można korzystać z wykazu ogłaszanego . to rodzajnik przed drugim elementem piszemy małą literą: Hafiz al-Asad. Trembecki (Stanisław — poeta). ze względu na ich funkcję identyfikacyjną 60. asz-. Zwyczaj językowy 59. musi zostać zaakceptowana przez wszystkich użytkowników języka polskiego. Wiele nazw własnych zostało spolszczonych już dawno i ta pisownia. PISOWNIA IMION 60. natomiast z nazwami własnymi – wielką. od których żądamy maksymalnej ścisłości zapisu. Jan Zamojski (hetman i kanclerz z XVI w.). Pochodzenie nazwy własnej również jest czynnikiem.4. Wymagania systemu językowego. Jak na przykład zapisać miejscownik od nazwisk Brandt. gdyż zasady polszczenia nazw obcych zależą od kilku czynników. Dlatego napiszemy: Władysław Stanisław Reymont. W tym wypadku chodzi głównie o to. Jeśli jednak nazwa własna składa się z dwóch elementów. Roxana → Roksana.). [233] 59.

o Henrym). Catherine. Imre (Imrego. lepiej Jan Jakub Russo albo Jean Jacques Rousseau. np. o Josephie a. Z kolei zamiast Thomas Mann (pisarz dwudziestowieczny) można pisać Tomasz Mann itp. Sasza (Saszy. Virginię). z Francisem. nawet wówczas. o Benicie). korzystając z wzorca odmiany wyrazów pospolitych o podobnie zakończonym temacie. Ornellę). np. Carlo Goldoni. Felixie). John (Johna. w takich wypadkach. ODMIANA IMION 61. o Ralphie a. Ornella (Ornelli. np. Charles Talleyrand. gdy i imię. Maxa. Henry (Henry’ego. Sally. Imiona osób nam współczesnych powinniśmy pisać w oryginalnej postaci graficznej. z Josephem. Jednak w stosunku do wielu nazwisk postaci historycznych nie ma zwyczaju polszczenia imion. o Ywie a. Wyjątek robimy dla imion osób. o Cesarem a. Benito (Benita. Deborah. mimo że byłoby to możliwe. . o Giovannim). np. choć zwyczaj ten jest bardzo zróżnicowany. Kenneth (Kennetha. ndm). Virginia (Virginii. wykaz ten może być aktualizowany. z Helmutem. Helmut (Helmuta. André (Andrégo. Linda (Lindzie. o Paawie a. Hannah. stosujemy transkrypcję lub transliterację. Maxem. Georges Pompidou. Yves (Yves’a. Jacques (Jacques’a. Martha (Marcie. John Donne. o Feliksie a. o Maksie a. — na -a. W naszym słowniku ortograficznym podajemy pisownię i odmianę wszystkich imion ze wspomnianego wykazu. b) Odmieniają się imiona męskie zakończone w wymowie: — na spółgłoskę. Keisie). Margaret.przez Komisję Kultury Języka Polskiej Akademii Nauk (dostępny w urzędach stanu cywilnego oraz w czasopiśmie Język Polski. Ralfie). Cynthię). o Luigim). za niewskazaną uznamy więc formę Jean Jacques Russo. i nazwisko danej osoby ma polską formę. o Andrém a. Zachary (Zachary’ego. Maxie). — na -y. Max (Maksa a. Marthę).2. [240] 61. które działały lub rozpoczęły działalność przed XX wiekiem. Henryk (nie: Henrik) Ibsen. Paavie). z Keithem. o Jacques’u). nr 1-2). W odniesieniu do imion obcych stosujemy następujące zasady: a) Odmieniają się wszystkie imiona żeńskie zakończone na samogłoskę -a. Ralph (Ralpha. zależnie od potrzeb. np. Imiona obce [239] 61. Josefie). Paavo (Paava.1. Lindę). Cynthia (Cynthii. Aby ułatwić orientację w tym zagadnieniu. Joseph (Josepha. Francis (Francisa. np. Martin Luther King. np. Można też odmieniać imiona zakończone na -e oraz akcentowane na ostatniej sylabie. Keith (Keitha. — na -i. z Kennethem. np. Federico Fellini. z Johnem. Paul Cézanne. Wszystkie imiona polskie powinny być odmieniane (jedyny wyjątek: Beatrycze). Sarah. Felix (Feliksa a. Nie dotyczy to jedynie imion używanych w językach stosujących alfabet inny niż łaciński. z Gustavem.3. Pozostałe imiona żeńskie nie odmieniają się. z Ralphem. Wołodię). z Jakiem. Aleksander (nie: Aleksandr) Puszkin. Scarlett. Felixem. Claudio (Claudia. o Johnie). Antonio Gaudi. Shirley. w hasłach osobowych słownika podajemy spolszczone imię danej osoby. o Francisie). ndm). z Feliksem a. Claudio Monteverdi. Kennesie). Felixa. np. Alice. John Major. Giovanni (Giovanniego. rocznik LXIII (1983). Michelle. o Imrem a. ndm). Gustav (Gustava. piszemy więc Marcin (nie: Martin) Luter. Gustavie). o Helmucie). z Maksem a. — na -o. o Gustawie a. jeśli przeważa tendencja do używania imienia oryginalnego — polski odpowiednik umieszczamy w nawiasie.2. Jacqueline. gdyż oprócz formy Jerzy Waszyngton możemy też użyć oryginalnej George Washington. Imiona odmieniamy. gdy te imiona mają polskie odpowiedniki. George Bush. jeśli jest używane. Wołodia (Wołodii. Imiona polskie 61. z Yves’em.1. [238] 60. Karol (nie: Karl) Marks. o Kennecie a. np. 61. Cesare [Czezare] (Cesarego. o Zacharym). Należy jednak ostrzec przed używaniem spolszczonego nazwiska i oryginalnego imienia. o Claudiu). Yvie). Saszę). Luigi (Luigiego. o Keicie a.

Voltaire — Wolter.1. Hillary. o Louisie a. CMs. Poussin. Purcell. Fondzie. 66. Nazwiska zakończone w piśmie na spółgłoski lub -y po samogłosce 66. Eliot. B. 2) jego narodowości. Nazwiska zakończone na -e nieme (tzn. Fondy. UWAGI OGÓLNE Ogólne zalecenie dotyczące odmiany nazwisk polskich i obcych jest następujące: jeśli tylko jest możliwe przyporządkowanie nazwiska jakiemuś wzorcowi odmiany. o Reném a.6. 3) zakończenia nazwiska (może chodzić albo o zakończenie fonetycznej formy nazwiska. BN. Nazwiska kończące się w wymowie na e 66. ndm). B. Fonda. Nazwiska zakończone na -a 66. -ewa odmieniają się tak jak przymiotniki.4. minister. Nazwiska kończące się w wymowie na -y lub -i po spółgłosce 66.2. DCMs. b) Natomiast pozostałe nazwiska żeńskie zakończone na -a odmieniają się tak jak rzeczowniki pospolite o podobnym zakończeniu: Masina. Berganzę.5. z Berganzą (jak taca). Pewnym ułatwieniem dla piszących może być możliwość nieodmieniania niektórych nazwisk. Bogolubowa. Masinie. Jeśli w którymś przypadku gramatycznym brzmienie głoski (. Bogolubowej. Auber. Masinę. które mają wariantywną pisownię — oryginalną lub spolszczoną: Shakespeare — Szekspir. np. ODMIANA I PISOWNIA NAZWISK MĘSKICH W następnych paragrafach scharakteryzowane zostaną podstawowe zasady odmiany i pisowni obcych nazw osobowych odnoszących się do mężczyzn.. -au. Jednak imię François nie jest odmieniane. Istnieje nieliczna grupa nazwisk. Andrew [Endrju]. zostało to podane w odpowiednim artykule hasłowym słownika. Rousseau — Russo.. Wybór odpowiedniego wzorca odmiany zależy głównie od: 1) płci właściciela. Możliwość taka dotyczy głównie nazwisk zakończonych na -e. 62. Eisenhower. N. NAZWISKA ANGIELSKIE I FRANCUSKIE [242] Zapisując nazwiska angielskie i francuskie. albo o zakończenie tematu). Reagan. 64. Pozostałe imiona męskie nie odmieniają się. ndm).7. Paduczewą. Nazwiska na -o. Chopin — Szopen oraz Montesquieu — Monteskiusz i Descartes — Kartezjusz (w dwu ostatnich wypadkach spolszczono łacińską formę nazwisk). DCMs. Louis (Louisa.) [243] 66. CMs.) 66. z Fondą (jak rada)..René (Renégo. Radu [Radu]. Masiny. nie wymawiane) 66. Balzac — Balzak. Paduczewa. należy je odmieniać. N. np. D. ODMIANA NAZWISK. ODMIANA I PISOWNIA NAZWISK ŻEŃSKICH [241] Odmieniają się tylko nazwiska kobiet zakończone na -a: a) Nazwiska o zakończeniu -owa. Pasteur. . Dumas. np. prezydent). BN. Ze względu na znaczny stopień trudności tego problemu językowego zasób osobowych nazw własnych w słowniku został rozbudowany. Bogolubową. -ou (. Berganza [Berganca]. -oi. zachowujemy ortografię oryginału. N. Matthew [Metju]. ODMIANA NAZWISK ANGIELSKICH I FRANCUSKICH 66. D. Jeśli tego rodzaju możliwość w odniesieniu do określonego nazwiska istnieje.1. Berganzy.3. Washington — Waszyngton. z Masiną (jak kalina). Molière — Molier. Paduczewej. de Gaulle. Bush. -o oraz akcentowanych na ostatniej sylabie. np. W artykułach hasłowych podane też zostały trudniejsze formy fleksyjne tworzone od nazw własnych. Fondę. gdy nazwisko zostanie poprzedzone imieniem lub rzeczownikiem pospolitym (np. Hugh [Hju]. dopuszczalna.. 63. Nazwiska zakończone w piśmie: a) na spółgłoskę wymawianą. DCMs. B. 65.

dopuszcza się w tym przypadku gramatycznym również wersję pisaną przez -vi-. Robespierre [Robespier]. o Disneyu. Montaigne’owi. Moore’a. Donne’a. Larousse. Ingres [Ęgr]. Descartes’owi. z Descartes’em. o Marlow. niewymawiane) otrzymują polskie końcówki po apostrofie. o Mauriacu. Combes’owi. Longfellowa. np. 7. z Combes’em. Larousse’owi. Shelley. o Ronsardzie. z Wallace’em. z Mitterrandem. Nazwiska zakończone na -e nieme (tzn. o Remarque’u. w których po -e niemym pojawia się spółgłoska. Grant [Grant]. Arrow. Inne przykłady: Combes — o Combie. UWAGA: Nazwiska angielskie zakończone na -ow oraz -owe nie odmieniają się w miejscowniku. Macaulay. także przyjmują w deklinacji polskie końcówki. o Bushu. Busha. [244] 66. 66. punkt b) – przyjmują odmianę następującą: Ustinov – o Ustinowie. z Disneyem. Descartes’a. Anouilha. Marlow. SainteBeuve – o Sainte-Beuwie. Proust [Prust]. Remarque [Remark]. Malebranche’owi.1. z Ingres’em. Bush.b) na spółgłoskę niewymawianą. albo utrzymują w zapisie tematyczne -x-. Sainte-Beuve. z Bushem. Descartes — o Descarcie. o Arrow. z Barthes’em. wówczas zakończenie tego nazwiska piszemy zgodnie z pisownią polską. a -e nieme i apostrof — jeśli występują — pomijamy: Barthes [Bart]. 66. Auber. o Auberze.. np. Jednak szanując przyzwyczajenia użytkowników polszczyzny.7. Jeśli w którymś przypadku gramatycznym brzmienie głoski kończącej temat nazwiska jest w języku polskim inne niż w języku oryginalnym. Arrowa. Larousse’a. Dotyczy to także nazwisk. otrzymują końcówki polskie bez apostrofu. które jakkolwiek nie zmieniają w miejscowniku liczby pojedynczej brzmienia tematycznej spółgłoski. z Mauriakiem. Disney. z Longfellowem.5. Smisie). c) na -y po samogłosce. Disney. z Larousse’em. z Ronsardem. o Smicie (a. o Prouście. Marlowa. [245] 66. bez apostrofu. np. Villon. Wallace. Donne’owi. Moore. Crowe). z Auberem. UWAGA 2: Nazwiska odmienne. o Ingrze. Malebranche’a. Manet — o Manecie. które mają w zakończeniu tematu literę -x. Wallace’owi. Mauriac [Moriak]. wyjątkiem są niewymawiane spółgłoski -s. Descartes.3.). Longfellow. to jednak – zgodnie z ogólnymi zasadami pisowni głosek zmiękczonych w języku polskim (por. Wallace’a. Montaigne’a. z Robespierre’em. -x (zob. Mitterranda. Donne. z Marlowem. Anouilh. Moore’owi. z Donne’em. UWAGA 1: Powyższe zalecenie odnosi się również do nazwisk typu Ustinov.2. Diderot. Combes. z Joyce’em. Montaigne. Combes’a. Jouvet. o Mitterrandzie. z Malebranche’em. z Remarkiem. Mitterrand. o Joysie. o Longfellow. o Robespierze. Smis]. z Crowe’em (a. ze Smithem. Smith [Smit a. Crowe). . Disneya. Malebranche. Crowe. o Barcie. z Montaigne’em. Mitterrand. z Arrowem. z Anouilhem. Ronsard [Ronsar]. o Anouilhu. np. z Grantem. Aubera. o Grancie. z Proustem. np. np. Anouilh. z Moore’em.. Crowe’a (a. np. Joyce [Dżojs]. o Crowe.

o Beaumarchais’m. przy czym odcinamy początkowe samogłoski z końcówek przymiotnikowych -ego. 64. Lully’emu. [247] 66. ale zalecenie to nie wydaje się uzasadnione. Beaumarchais’go. Montesquieu. Rabelais. również otrzymują polskie końcówki (odmieniają się tak. eu. Marais’go. z Lullym. Beaumarchais.1. Debrém. 68. Muskiego. o Lumière’ach (możliwe też bracia Lumière.. [246] 66. Muskiemu. o Hendrixie (por. UWAGA: W niektórych opracowaniach zaleca się nieodmienność nazwisk Beaumarchais. np. z Hendrixem. -ie — bez apostrofu. -emu. Valéry’emu. O’Kelly’emu. O’Kelly’ego. 64. . Rabelais’go. po których mogą następować niewymawiane litery spółgłoskowe -s lub -x) odmieniamy w liczbie pojedynczej jak przymiotniki. Nazwa własna Piotr Curie tradycyjnie pozostaje w postaci nieodmienianej (jednakże przede wszystkim ze względu na zwyczaj użycia tego nazwiska z imieniem. Marais. o braciach Lumière — zob. Gołąb): Mitterrandowie. Lumière’owie. bracia Kennedy (ale też wyjątkowo: o Kennedych). gdyby nazwisko Curie oznaczające mężczyznę wystąpiło samodzielnie. O’Harę.5. nazwami. Nazwiska kończące się w wymowie na -y lub -i po spółgłosce (pisane przez -y. Gambetcie. Zolą. z Valérym. gdyż głoska ta w tych przypadkach nie jest wymawiana. np. tytułami — toteż nie są odmieniane. punkt d). O’Harze. Christie. mogą pozostawać w formie nieodmiennej. o Mitterrandach (możliwe też państwo Mitterrand. Lully.). o Muskiem. z O’Kellym.Hendrix – Hendriksa. z Murphym. tytułami — są więc nieodmienne. Mériméem. Mérimée. Murphy’ego. celowniku i bierniku piszemy z apostrofem. Marais. Montesquieugo. Gambettę. jak polskie nazwiska zakończone na spółgłoskę. np.5. W liczbie mnogiej nazwiska wymienione w punktach 66. Kurek. a) Po niewymawianej literze spółgłoskowej -s lub -x stawiamy apostrof. Christiego. o O’Kellym. Zolę. o Valérym. -ie występują zwykle z imionami. nazwiska zakończone na -i. Nazwiska na -y w dopełniaczu.4. Gambettą. Montesquieum. O’Kelly. Kudera.). o państwu Murphy. o Rabelais’m. Głowala. oczywiście gdy te nazwiska wystąpią wraz z imieniem. np. ie) odmieniają się w liczbie pojedynczej jak przymiotniki.–4. Zoli. Lully’ego. należałoby je odmieniać według powyższego wzoru). -im (-ym). np. państwu Debré. O’Hara. z Christiem. o Marais’m. nazwami.6. -ai. Murphy’emu. -i. -ée. Murphy. Valéry. Valéry’ego. o Hendriksie albo Hendrixa. Resnais. o Lullym. O’Harą. Gambetta. Debrégo. Muskie. b) W liczbie mnogiej nazwiska zakończone w wymowie na -e zwykle występują z imionami. Christiemu. o Christiem. [248] 66. Nazwiska zakończone na -a (dotyczy to nie tylko nazwisk angielskich i francuskich. ale również wszystkich innych) odmieniają się tak samo jak polskie nazwiska zakończone na -a. z Muskiem. o państwu Mitterrand — zob. np. z Hendriksem. b) W liczbie mnogiej nazwiska zakończone na -y. a) Nazwiska Francuzów i Anglików zakończone na -i są z reguły pochodzenia włoskiego i odmieniają się tak jak podobne nazwiska włoskie — zob. Mériméego. Nazwiska kończące się w wymowie na e (zapisywane w postaci liter: -é. np. o Murphym. Debré. 9. Lasota: Zola.

Russa. Luter. o Paganinim. np. -x. Grillparzer. Nazwiska zakończone na -e 68. np. 67. o Weiglu. .1. Nazwiska zakończone na -th otrzymują końcówki polskie. Lutra. Lenau. Zwingli.2. Tschudiego.3. o (Nikolausie) Lenau. Tschudi. Paganiniemu. z Goethem.4. Wackernagla. Jedynie w nazwiskach.5. -i odmieniają się jak przymiotniki — apostrofu nie stosujemy. Weigla. [252] 67. -ou. Boehmemu. admirał). Craxiego. końcowe -i zostaje zachowane. o Craxim. Boehme. Paganini. Goethemu. Lenauowi. Grillparzera. Nazwiska zakończone na -i odmieniają się jak przymiotniki. np. -au. Boehmego.1. [253] 67.2. Zwingliemu. których właścicielami są Niemcy.1. Giraudoux. z Zwinglim. Lenaua. z Lenauem. Despiau. o Rocie. spolszczeń typu Szyler (Schiller). Schiller. Matzerathowi. Weigel. w których nie utrudnia to wymowy. o Beckenbauerze. o Russie. Schillera. o (Friedrichu) Murnau. Murnau. Nazwiska zakończone na -i 68. Craxi. np. Delacroix.3.5. z Russem.4. Dodatkowo trzeba uwzględnić następujące reguły: 67. o Schneidrze. Roth. o Lutrze. Zwingliego. Matzerath. więc zalecamy użycie imienia. o Dieslu. [254] 67. Murnaua. Przede wszystkim zachowujemy oryginalną pisownię nazwisk. Goethego.2. Craxiemu. 68. Wyjątkiem jest tylko spolszczona forma nazwiska Rousseau: Russo. np. z Murnauem. NAZWISKA WŁOSKIE 68. gdy po tych samogłoskach następują niewymawiane -s. o Matzeracie. Murnauowi. Goethe. może wystąpić e ruchome. Nazwiska zakończone na -th [251] 67. aby uniknąć wątpliwości co do płci właściciela oraz co do przypadka gramatycznego. Nazwiska zakończone na -e. o Boehmem. z Craxim. Schneider. Pompidou. Beckenbauera. apostrofu w przypadkach zależnych nie stosujemy. Nazwiska zakończone na -au odmieniają się jak rzeczowniki męskie (np. z Matzerathem. -oi. z Paganinim. Hugo. również wtedy.7. o Grillparzerze. Rotha. Nazwiska zakończone na -au 67. o Goethem.[249] 66. NAZWISKA NIEMIECKIE [250] Zasady dotyczące nazwisk angielskich i francuskich stosują się też do nazwisk niemieckich. Gete (Goethe) nie należy współcześnie stosować. -i 67. Schneidra. W zakończeniu -er 67.3. 67.1. Matzeratha. Tschudiemu. Rothowi. w miejscowniku nie odmieniają się. o Tschudim. są nieodmienne. z Rothem. Laclos. Paganiniego. W zakończeniu -er pozostawiamy w przypadkach zależnych samogłoskę e: Beckenbauer. Nazwiska na -o. Diesla. o Wackernaglu. np. Zakończenie -el zawiera e ruchome: Diesel. a które zostały już dawno przyswojone. o Zwinglim. Nazwiska zakończone na -e. Cocteau. Zakończenie -el zawiera e ruchome 67. o Schillerze. z Tschudim. Nazwiska zakończone na -o [255] 68. Wackernagel. z Boehmem.

-im.2. Kodály [Kodaj]. z Malapartem. np. Dandolowi. NAZWISKA WĘGIERSKIE 69. Botticelli. z Gömörim. z Aranyem [Arańem]. Kodályowi [Kodajowi]. o Molnárze. Vico. o Gömörim. o Dantem. Ormandyego.2. W odmianie nazwisk węgierskich — jak pokazują powyższe przykłady — nigdy nie stosujemy apostrofu.1. -emu literę -i lub -y zachowujemy. Nazwiska zakończone na spółgłoskę odmieniamy tak samo jak podobne rzeczowniki polskie. z Boccacciem. o Batorym. Aranyowi [Arańowi]. Ormandy. -czky zamieniamy na -ski. [256] 68. W nazwiskach zakończonych na -li opuszczamy niewymawianą literę -i przed końcówkami ego. o Jókaim. Malapartemu. -cki). Aranya [Arańa]. Boccaccio. Jókaia. -y: Batory. o Nagyu [Nod´u]. ODMIANA I PISOWNIA OBCYCH NAZW GEOGRAFICZNYCH . Tintoretcie (ale: o Puziu). z Torricellim. Nazwiska zakończone na spółgłoskę 69. z Medveckim. Dantemu. Lisztowi. z Leoncavallem. -emu. z Rakovskim. a) Nazwiska spolszczone nie zachowują -i. o Aranyu [Arańu]. Botticellego. Pavarottiego. np. z Batorym. z Lisztem. z Dandolem. z Vikiem. Batoremu. Gömöri. Dandola. o Rakoczym. np. Kosztolányiego. Rakoczemu. Nazwiska zakończone na -o odmieniają się tak. z Pavarottim. -ymi) pomijamy ją. np. z Dantem. -czky zachowujemy w oryginalnej postaci tylko w mianowniku.2. Ady. przy czym przed końcówkami -ego. Rakoczy. -ym (i przed końcówkami liczby mnogiej: -ich. dobrodziej. o Pavarottim. o Leoncavallu. [259] 69. Dandolo. Leoncavalla. Gömöriego. Medveckiemu. Molnárowi. o Dandolu. -ly. Jókaiowi. z Jókaiem. Rakoczego. Kosztolányiemu. np. z Kosztolányim. Botticellemu. kamień: Nagy [Nod´]. Vicowi. Boccaccia. o Torricellim. z Kodályem [Kodajem]. Podobnie jak przymiotniki odmieniają się nazwiska zakończone na -e. -ń) odmieniają się jak rzeczowniki typu łabędź. Batorego. [257] 68. 70. o Boccacciu. Jókaiego. Boccacciowi. z Rakoczym. o Ormandym. o Liszcie. Leoncavallowi. o Rakovskim. Adyego. Medveczky.3. Malaparte. Jókai. Medveckiego. Kosztolányi. o Medveckim. Nagyowi [Nod´owi]. zaś w pozostałych przypadkach stosujemy polską ortografię w zakończeniach nazwisk (tzn. z Nagyem [Nod´em]. -szky. c) Nazwiska o zakończeniach -gy. -ych. Kodálya [Kodaja]. Nazwiska kończące się na -i oraz -y [258] 69. o Adym.1. Liszta. Nazwiska kończące się na -i oraz -y otrzymują końcówki przymiotnikowe. Molnár. z Botticellim. -ym. Malapartego. Pavarottiemu. Rakovskiemu. Nagya [Nod´a]. Jókaiemu.Pavarotti. z Ormandym. Gömöriemu. o Botticellim. o Jókaiu. -imi. z Adym. Liszt. Arany [Arań]. np. Dante. o Malapartem. Nazwisko Jókai [Jokaj] może być odmieniane jak rzeczownik lub jak przymiotnik: Jókai. 69. Adyemu. z Jókaim. o Kosztolányim. Molnára. Dantego. natomiast przed -im. b) Słowiańskie nazwiska Węgrów zakończone na -szky. Vica. Torricellego. o Vicu. różnice mogą wystąpić jedynie w miejscowniku: o Tassie. -j. Rakovskiego. Canaletcie. Ormandyemu. jak polskie nazwiska typu Puzio. Leoncavallo. Torricellemu. o Kodályu [Kodaju]. z Molnárem. Torricelli. -ny (w wymowie: -d’. Rakovszky.

Casablanca (-nce. Nie odmieniają się: a) nazwy. UWAGA: Nazwy własne rodzaju męskiego zakończone na -um odmieniamy. Vicenzy. Nie odmieniamy zwyczajowo również wielu innych nazw miast. Soczi. Nazwy zakończone na -o mogą się odmieniać. Piacenzy. Baku. Pisownię spolszczoną stosujemy tylko w odniesieniu do nazw państw. które mają -e tylko w zapisie. Mimo to jednak liczne nazwy miejscowe pozostają nieodmienne. 70. -ncę — można też pisać Casablanka). dla których nie można ustalić wzoru odmiany.3. Oslo. Bochum. Madryt. np. choć można by dla nich taki wzorzec łatwo znaleźć (zob. jeśli tylko da się ją włączyć do określonego wzorca odmiany. Pisownia Paris. -mę). Palermo. Orinoko. Hradec (-dca). Newcastle. np.3. które mają -e w wymowie. kilkudziesięciu dużych lub ważnych miast i sporadycznie do innych nazw geograficznych. Z tym zagadnieniem mocno wiąże się problem przyswajania obcych nazw własnych. [262] 70. Wśród nazw zakończonych na -e odmieniają się tylko słowiańskie.5. DCMs. b) zakończone na -a. np. B. Halle. stosuje się wzór odmiany nazw polskich Dębica. c) nazwy rodzaju nijakiego zakończone na -um. N.5. np. Calais. Chartum (mu. Nazwy zakończone na -e 70. Fidżi. -ntę). b) nazwy akcentowane na ostatniej sylabie. Clermont–Ferrand. Piacenzę. ale w tym wypadku jest też możliwa nieodmienność. Vicenzę. faenca]. Dhaulagiri. np. Vicenzą. -mie). N. DCMs. jednak większość z nich zwyczajowo nie jest odmieniana. Skopje (-pja). ZAPISYWANIE SŁOWIAŃSKICH NAZW WŁASNYCH ZAWIERAJĄCYCH SWOISTE ZNAKI ŁACIŃSKIE O transkrypcji i transliteracji z języków używających niełacińskich znaków ortograficznych piszemy w paragrafach 73. W tym omówimy sposoby zastępowania znaków niestosowanych w polskiej ortografii. Odmienne nazwy geograficzne 70.1. Vicenza. Atlanta (-ncie. do którego wzorca odmiany należałoby włączyć określoną nazwę. 71. Capri. Kamienica: Piacenza. wymawianych [pjaczenca. np. Faenza. Również w tym wypadku obowiązuje zasada odmieniania nazwy. Odmiana nazw geograficznych spolszczonych opiera się na tych samych zasadach co odmiana rzeczowników pospolitych oraz rodzimych nazw własnych. . wiczenca. Haiti. Vicenza. Nieodmienne nazwy geograficzne 70.1. np. Peru. Parma (-mie. [264] 70. Turku. Monza.4. pozostają nieodmienne. Znacznie trudniejsza jest natomiast odmiana nazw niespolszczonych.4. UWAGA: W odmianie nazw miejscowości włoskich typu Piacenza.[260] Nazwy geograficzne mogą funkcjonować w postaci spolszczonej bądź oryginalnej. Burgas (-su). Roma zamiast Paryż.5.–82. niesłowiańskie. Ustalenia szczegółowe są następujące: 70. Powinniśmy odmieniać następujące nazwy geograficzne: a) nazwy słowiańskie. Monachium. [265] 70. również spolszczone: Bizancjum. Nottingham.2. Piacenzą. monca. w odniesieniu do pozostałych stosujemy pisownię oryginalną. Madrid.2. [263] 70. Nazwy zakończone na -o 70. Nazwy nieodmienne [261] 70. Pardubice (-bic). Udine. Bonn. B. np. Rzym nie jest akceptowana przez normy języka polskiego.). Verdun. Chicago. np. Hanoi. chociaż w wielu wypadkach trudno ustalić. np. zarówno te. Los Angeles. Jednak — inaczej niż w przypadku niektórych nazwisk — nie ma zwyczaju stosowania pisowni wariantywnej. jak i te.

1. b) liter š. Znaki diakrytyczne w zakończeniach nazwisk 71. Žvaček a. Utieszeny. Vranitzkiemu. UWAGA: Analogiczną odmianę mają nazwiska pochodzenia słowiańskiego (w wymowie zakończone na -ski. np. Sztur. np.1. Mukarzowskiego. np. Dworzak. w przypadkach zależnych polszczymy zakończenie wyrazu.5. Żwaczek. np. z Mukařovskim a. -cki). D´urovič — Diurowicz. Čapek a. e. o Karadżiciu. Bruň — Bruń. Żidlicky. [267] 71.3. Mukarzowskiemu. y: Mácha a. Spolszczenie [266] 71. Vranitzky — Vranitzkiego. Damborskiemu. Pisownia wariantywna jest możliwa w przypadku: a) znaków diakrytycznych nad literami a. z Damborskim. Karadżiciowi. Mukařovský a. ř. W nazwiskach słoweńskich końcowe -ič 71. Czapek. . b) ň zastępujemy przez ń na końcu wyrazu i przed spółgłoską.4. Karadżicia. Utrwalone w ortografii cechy fonetyczne nazw własnych 71. z Karadżiciem. o Vranitzkim. rz. di: Lat´akova — Latiakowa. np.5. np. Židlický a.3. Šafařik a. d´ występujące przed samogłoskami zapisujemy jako ti. Vaňčura — Vańczura. Pisownia wariantywna 71. Znaki t'.7. Černý a. Niemiec czy USA. Mukařovskiemu a.71. Rađušić — Radjuszić. których nosiciele są lub byli obywatelami państw niesłowiańskich. [268] 71. np. Możemy pominąć znaki diakrytyczne w zakończeniach nazwisk typu Damborský. Utěšený a. Damborsky. Niemec. Němec a. d) znak ě pozostawiamy bez zmian albo zastępujemy przez ie.4. č. o Kautskim.6.2. Jelinek. đ 71. Jelínek a. Damborskiego. Soňa — Sonia. ň. np. Znaki: a) t´. stąd potrzeba wprowadzenia jednakowych końcówek: Kautsky — Kautskiego. cz. c) litery ž — pozostaje ona bez zmian albo jest zastępowana przez ż. Kautskiemu. Macha. W nazwiskach słoweńskich końcowe -ič transkrybujemy jako -icz. Nazwiska serbskie i chorwackie zakończone na -ić w przypadkach zależnych otrzymują końcówki zgodne z ortografią polską. i. [269] 71. Mukařovskiego a. Do tej pory nie było jednolitego wzorca odmiany. np. [270] 71. Damborský a.2. Mukarzowskim. Dvořák a. e) v pozostawiamy bez zmian albo zastępujemy literą w. u. Końcowe -ić w nazwiskach serbskich i chorwackich 71. Mukařovský.: Karadżić. c) đ piszemy jako dj. Czerny. Štúr a. Mukarzowsky. np. Szafarzik. d'. które możemy pozostawić bez zmian albo zastąpić przez sz. a przez ni na początku wyrazu lub przed samogłoską.

Spółgłoska s 13. Miklošič a. Cannae (trzciny) — Kanny. [275] 2. . Titus — Tytus. Šafařik a. Cartesius. np. ale: Decjusz. Nazw łacińskich należy używać w postaci spolszczonej. Kasjusz. c) i między spółgłoską (inną niż c. 3. Litera i ma następujące polskie odpowiedniki: a) j na początku sylaby.7. o Miklosziczu. jeśli jednak wariant spolszczony takiej nazwy jest mocno zakorzeniony. np. s. Agricola — Agrykola. np. Zakończenie -us (II deklinacji łacińskiej) w imionach i nazwach więcej niż dwusylabowych 7. z Miklosziczem. Sicilia — Sycylia. Sarbievius zapisujemy również w postaci oryginalnej. Nazwy łacińskie [273] A. Nie zmieniamy utrwalonych w ortografii cech fonetycznych nazw własnych. Samogłoska y 6. [272] 71. Kinský a. Miklošicz). np. Ionia — Jonia. Tiberius — Tyberiusz. Knapiusz (zamiast Hosius. B. Dwuznak rh 12. Literę o w zakończeniu imion III deklinacji łacińskiej 5. Mikloszicz (ale nie: Mikloszič. Ovidius — Owidiusz. odstępujemy od tej reguły i piszemy: Hozjusz. np. 72. Asinius — Azyniusz. Traianus — Trajan. Nazwy typu Aqua Sextiae. np. [276] 3. Najważniejsze zasady polszczenia łacińskich nazw własnych przedstawiają się następująco: 1. Nowołacińskie nazwiska humanistów. Dwugłoska oe 3. Kinsky (nie: Kiński). ewentualnie dodając pisownię oryginalną w nawiasie: pod Wodami Sekstyjskimi (Aqua Sextiae).6. Litera i 4. Spółgłoska c 9. Spolszczenie powinno być przeprowadzone konsekwentnie. z (wtórnym). np. Dlugossius. Od tej zasady istnieją następujące wyjątki: 1. nawet jeśli są one niezgodne z polskimi zwyczajami w zakresie wymowy i pisowni. Aedituus — Edytuus. np. r. Troia — Troja. Litery th 15. 2. Aetna — Etna. [271] 71. Thermopylae — Termopile. z) a samogłoską. Fossae (rowy) — Fossy. Szafarzik (nie: Szafarzyk) itd. Stosowanie pisowni oryginalnej jest uzasadnione tylko w tekstach naukowych. Maecenas — Mecenas. Dwuznak qu 11. Praeneste nie są transkrybowane. Mikloszicza. PISOWNIA ŁACIŃSKICH NAZW WŁASNYCH A. b) przez y w końcówce nazw miejscowych mających formę liczby mnogiej. Litera x [274] 1. Litera v 16. np. np. d. Miklosziczowi. Kartezjusz. możemy natomiast je przetłumaczyć (pod Wodami Sekstyjskimi). Jeżeli po odrzuceniu końcowego -us pozostaną litery -ll albo -pp 8. Cochanovius. Dwuznak ph 10. Jeśli więc w nazwisku występują co najmniej dwa specyficzne znaki — polszczymy wszystkie albo zachowujemy pisownię oryginalną. Cnapius). Phoebus — Febus (wyjątek: Poenus — Punijczyk). pod warunkiem że są one z pochodzenia wyrazami pospolitymi. t. jednak po głosce l możliwe jest tylko e. Spółgłoska t przed i. Cicero — Cycero. s. Servilius — Serwiliusz. Flavius — Flawiusz.Miklošič — Mikloszicz. Dwuznak ae może być zastępowany: a) przez e. Dwugłoskę oe zastępujemy przez e. Dwuznak ae 2. b) y po c. po którym następuje samogłoska 14.

Literę o w zakończeniu imion III deklinacji łacińskiej oddaje się przez on albo o. np. Scypiona). Maro — Maron. Asia — Azja. np. Cicero — Cycero a. ale: Cyprus — Cypr. Odpowiednikiem v jest w: Aventinus — Awentyn. Tarquinius Superbus — Tarkwiniusz Superbus. Spółgłoskę c oddajemy przez k zgodnie z wymową. Vercingetorix — Wercyngetoryks. Sextius — Sekstiusz. Traianus — Trajan. [289] 16. Athenae — Ateny. x. Zob. Transkrypcja A. „Monitor Polski” 1972. Tantalus — Tantal. Katona). np. 1959). Transliteracja [290] W pracach naukowych oraz przy sporządzaniu opisów bibliograficznych i katalogowych należy stosować transliterację międzynarodową zgodną z zaleceniami Międzynarodowej Organizacji Normalizacyjnej (por. Terentius — Terencjusz. [284] 11. [287] 14. Pompeii — Pompeje (ale też Pompeja).d) e w zakończeniach łacińskich nazw miejscowych. Ovidius — Owidiusz. np. np. Cycerona). [281] 8. Tarquinius — Tarkwiniusz. Constantinus — Konstantyn. Phoebus — Feb). Polskim odpowiednikiem ph jest f. przytaczane w oryginalnym brzmieniu. Transliteracja B. Leontini — Leontyny (nazwy te mogą też zachowywać pisownię oryginalną). Dwuznak rh oddajemy przez r. Apolla a. [282] 9. np. imiona Horacjusz i Wergiliusz mają formy skrócone Horacy i Wergili. e) y w zakończeniach greckich nazw miejscowych. Cocceius — Kokcejusz. [283] 10. Oryginalną pisownię zachowują też trój. t. oddajemy przez c. Tybula). International Standard Organisation. [279] 6. Filipa). Scipio — Scypio a. Tibullus — Tybul (D. Zakończenie -us (II deklinacji łacińskiej) w imionach i nazwach więcej niż dwusylabowych po spółgłosce na ogół opuszczamy. 119). 315. Rhodos — Rodos. [286] 13. wahania dotyczą głównie najbardziej znanych imion: Apollo (D. Theodosius — Teodozjusz. poz. [280] 7. Jeżeli po odrzuceniu końcowego -us pozostaną litery -ll albo -pp — skracamy je do jednego znaku. Andronicus — Andronik. Axius — Aksjusz. Veii — Weje.i więcejsylabowe przydomki. Cyceron (D. Apollina) a. np. Recommendation No. np. [278] 5. Cato — Kato a. Spółgłoska s jest zastępowana: a) wewnątrz wyrazu między samogłoskami przez z. Cresus — Krezus. Literę x oddajemy przez ks. 73. Litera grecka Transliteracja Transkrypcja Αα Aa Aa Ββ Bb Bb Γγ Gg Gg ∆δ Dd Dd Εε Ee Ee Ζζ Zz Zz . Propertius — Propercjusz. Philippus — Filip (D. np. [288] 15. Philippi — Filipy. po którym następuje samogłoska. Delphi — Delfy. [277] 4. Cupido — Kupido. Pharos — Faros. Apollona). Dwusylabowe zachowują -us: Quintus — Kwintus. Falerii — Falerie. Litery th zastępujemy przez t. jeśli jednak ti następuje po s. Rhegium — Regium. b) w zakończeniu -ius przez sz: Horatius — Horacjusz. np. PISOWNIA GRECKICH NAZW WŁASNYCH A. tzn. Lydia — Lidia. np. nr 19. Caracalla — Karakalla. Caesar — Cezar. Apollon (D. np. Katon (D. np. Catullus — Katul. Dwuznak qu zastępujemy przez kw: Quirinalis — Kwirynał. Titus — Tytus (wyjątkami są Cyprus — Cypr. Xerxes — Kserkses. [285] 12. Scypion (D. przed a. to jest zachowywane: Sallustius — Salustiusz. u oraz przed spółgłoskami. Samogłoska y jest zastępowana przez i. o. Spółgłoskę t przed i. także: Polska Norma 72 N-01203. Vergilius — Wergiliusz (wyjątek: Pius). np.

Ηη Ēē Ee Θ Th th Th th Ιι Ii Ii Κκ Kk Kk Λλ Ll Ll Μµ Mm Mm Νν Nn Nn Ξξ Xx Ks ks Οο Oo Oo Ππ Pp Pp Ρρ Rr Rr Σσ Ss Ss Ϛ* s Ττ Tt Tt Yυ Uu Yy Φφ Ff Ph ph Χχ Hh Ch ch Ψψ Ps ps Ps ps Ωω Ōō OO * występuje tylko na końcu wyrazów B. Transkrypcja [291] W tekstach o innym przeznaczeniu stosujemy tradycyjną transkrypcję, scharakteryzowaną w par. 74.; zob. także: „Język Polski” r. LXI (1981), nr 3–5, ss. 243–246. 74. ZASADY POLSZCZENIA IMION I NAZW GRECKICH 1. Głoska -a kończącą wyraz 2. Dwugłoska ai 3. Głoska -e w zakończeniach wyrazów 4. Dwugłoska -ei 5. Litera i 6. Dwugłoska oi 7. Zakończenie -os występujące po spółgłosce w imionach męskich (...) 8. Głoska y, gdy występuje po b, p, f (ph) 9. Litera ω (długie o) w zakończeniach imion żeńskich (...) 10. Litery ζ, ψ, ξ 11. Litery υ, ρ, φ, χ 12. Podwojone litery -ll, -pp, -ss pojawiające się na końcu wyrazu (...) 13. Litera k przed e, i, y 14. Imiona zakończone na -n należące do III deklinacji (...) 15. Litera s występująca między samogłoskami [292] 1. Głoskę -a kończącą wyraz zastępujemy: a) przez -y w nazwach geograficznych mających tylko liczbę mnogą, np. Leuktra — Leuktry (-rów), choć jest kilka wyjątków: Abdera, Ekbatana, Suza; b) przez -e w nazwach świąt występujących tylko w liczbie mnogiej: Dionysia — Dionizje, Panatheneia — Panatenaje.

[293] 2. Dwugłoskę ai zastępuje e, np. Aigeus — Egeusz, Aigisthos — Egist, Aischylos — Eschyl (obok formy Ajschylos).

[294] 3. Głoskę -e w zakończeniach wyrazów oddajemy przez -a: a) w imionach żeńskich I deklinacji, np. Aigle — Egla, Antigone — Antygona; wyjątki: Nike, Niobe; b) w patronimikach zakończonych na -des (opuszczając s), np. Atreides — Atryda, Herakleides — Heraklida. [295] 4. Dwugłoskę -ei zastępujemy: a) przez i, np. Eirene — Irena, Peisistratos — Pizystrat; b) przez y po d, r, s, t: Deinarchos — Dynarch, Atreides — Atryda, Poseidonia — Posydonia, Teiresias — Tyrezjasz (wyjątkowo: Poseidon — Posejdon); c) przez e, np. mausoleion — Mauzoleum, mouseion — muzeum. [296] 5. Odpowiednikami i są: a) i przed samogłoskami, zwłaszcza w zakończeniach -ion, -ios, -ias, np. Aischrion — Eschrion, Hippias — Hippiasz, Pheidias — Fidiasz; przy czym zakończenia -ios, -ias, -eias, eas, -eus piszemy odpowiednio: -iusz, -iasz, -easz, -easz, -eusz, np. Aineias — Eneasz, Odysseus — Odyseusz (obok formy Odys albo poetyckiej Odysej); b) y po c, d, r, s, t, z, np. Kimon — Cymon, Aphrodite — Afrodyta, Perikles — Perykles, Sisyphos — Syzyf, Tiryns — Tyryns, Peisistratos — Pizystrat. Jednak przed samogłoską zachowujemy połączenie di, np. Dionysos — Dionizos, Pheidias — Fidiasz.
[297] 6. Dwugłoskę oi oddajemy przez e, np. Kroisos — Krezus, Phoinix — Feniks.

[298] 7. Zakończenie -os występujące po spółgłosce w imionach męskich II deklinacji greckiej pomijamy w wyrazach zawierających trzy i więcej sylab, np. Homeros — Homer, Menandros — Menander. Zakończenie -os pozostaje w nazwach dwusylabowych: Kadmos, Rodos oraz dłuższych po a, np. Krytolaos. [299] 8. Głoskę y zastępujemy przez i, gdy występuje po b, p, f (ph), g, l, m, n, np. Byzantion — Bizancjum, Pythagoras — Pitagoras, Phylarchos — Filarch, Gyges — Giges, Lykurgos — Likurg, Mytilene — Mitylena (ale: Mycenae — Mikeny albo — zgodnie ze zwyczajem językowym — Mykeny), Nymphodoros — Nimfodor. Zasada ta powinna być też stosowana w procesie zapożyczania wyrazów pospolitych: gimnazjum, liceum, mikologia, nimfa (wśród wyjątków: streptomycyna — wyraz utworzony współcześnie). Imiona zakończone na -eus, czemu odpowiada łacińskie -aus, mogą — szczególnie w poezji — występować z końcowym -ej, -aj, np. Odysseus — Odysej, Menelaus — Menelaj.
[300] 9. Litera ω (długie o) w zakończeniach imion żeńskich III deklinacji greckiej może być zastępowana przez -ona; w takim wypadku imiona te mogą być odmieniane, np. Sappho — Safona (nie, -nę), ale: Safo (ndm), gdyż jeśli w zakończeniu pozostaje samo -o imiona tego typu są nieodmienne: Erato, Klio. [301] 10. Litery ζ, ψ, ξ transkrybujemy odpowiednio jako z, ps, ks, np. Zeus (czasem też, zwyczajowo, Dzeus), Psellos, Kserkses; rzeczowniki III deklinacji greckiej mogą też otrzymywać zakończenie -p zamiast -ps: Kyklops — Cyklop. [302] 11. Literom , ρ, φ, χ odpowiadają kolejno t, r, f, ch, np. Themistokles — Temistokles, Rhea — Rea, Philon — Filon, Charon. [303] 12. Podwojone litery -ll, -pp, -ss pojawiające się na końcu wyrazu po odrzuceniu zakończeń -os, -eus skracamy do jednej, np. Kyrillos — Cyryl, Odysseus — Odys. [304] 13. Literę k przed e, i, y zastępujemy przez c: Keladon — Celadon, Kimon — Cymon (wyjątkowo pozostaje y we współcześnie utworzonym wyrazie kynologia). [305] 14. Imiona zakończone na -n należące do III deklinacji przybierają -t w zakończeniu, np. Anakreon — Anakreont, Xenophon — Ksenofont (wyjątki: Drakon, Leon, Tymoleon).

[306] 15. Literę s występującą między samogłoskami zastępujemy przez z, np. Isokrates — Izokrates, Lysandros — Lizander.

X. TRANSLITERACJA I TRANSKRYPCJA SŁOWIAŃSKICH ALFABETÓW CYRYLICKICH 75. UWAGI OGÓLNE 76. TRANSLITERACJA I TRANSKRYPCJA WSPÓŁCZESNEGO ALFABETU ROSYJSKIEGO 77. ADAPTACJA ORTOGRAFICZNA I ODMIANA ROSYJSKICH NAZW WŁASNYCH 78. TRANSLITERACJA I TRANSKRYPCJA WSPÓŁCZESNEGO ALFABETU UKRAIŃSKIEGO 79. TRANSLITERACJA I TRANSKRYPCJA WSPÓŁCZESNEGO ALFABETU BIAŁORUSKIEGO 80. TRANSLITERACJA I TRANSKRYPCJA WSPÓŁCZESNEGO ALFABETU BUŁGARSKIEGO 81. TRANSLITERACJA I TRANSKRYPCJA WSPÓŁCZESNEGO ALFABETU SERBSKIEGO 82. TRANSLITERACJA I TRANSKRYPCJA WSPÓŁCZESNEGO ALFABETU MACEDOŃSKIEGO 75. UWAGI OGÓLNE Do zapisywania wielu języków używa się alfabetów innych niż łaciński. Co więcej, liczne kraje stosujące łacinkę używają specyficznych znaków ortograficznych, niestosowanych poza tymi krajami. Wynika stąd konieczność dokonywania transkrypcji bądź transliteracji tekstów obcych zapisywanych np. za pomocą grażdanki* czy też innych sposobów notacji na alfabet łaciński. Transkrypcja jest takim sposobem konwersji pisma, który polega na przybliżonym, choć możliwie wiernym zastępowaniu dźwięków mowy oznaczanych za pomocą jednego alfabetu znakami innego alfabetu. Natomiast stosując transliterację, nie dążymy do naśladowania dźwięków obcego języka, lecz zastępujemy znaki określonego alfabetu znakami alfabetu drugiego, częstokroć z zastosowaniem specyficznych znaków diakrytycznych (tzw. akcentów). Transliteracja polega więc na przekształceniu graficznej formy tekstu; jest zrozumiałe, że ten zabieg może zostać odwrócony i na podstawie tekstu po transliteracji możemy odtworzyć oryginalny. Ta zaleta transliteracji sprawia, że jest ona stosowana w pracach naukowych, zwłaszcza w naukach filologicznych, a także w bibliotekach naukowych przy sporządzaniu opisów bibliotecznych i katalogowych. Nie byłoby to możliwe, gdyby nie istniały ścisłe ustalenia dotyczące sposobów transliterowania, które mają z reguły charakter spisanej i urzędowo obowiązującej normy. Jeśli zaś naukowa ścisłość nie jest wymagana lub też gdy chodzi nam jedynie o przybliżenie brzmień danego języka, stosujemy transkrypcję. Zasady transliteracji podane w dalszej części tego rozdziału są oparte na Polskiej Normie PNISO 9 obowiązującej od 1 lutego 2000 roku: Transliteracja znaków cyrylickich na znaki łacińskie. Języki słowiańskie i niesłowiańskie. Natomiast transkrypcja jest zgodna z uchwałami Komitetu Językoznawstwa Polskiej Akademii Nauk z 20 stycznia 1956 roku, opublikowanymi w Pisowni polskiej (Wrocław 1957). Zasady te obowiązują nie tylko przy transkrypcji nazw własnych, ale i przy transkrypcji wyrazów pospolitych. 76. TRANSLITERACJA I TRANSKRYPCJA WSPÓŁCZESNEGO ALFABETU ROSYJSKIEGO A. Transliteracja B. Transkrypcja

[307] A. Transliteracja Litery alfabetu rosyjskiego Transliteracja Przykłady Аа Aa адрес — adres Бб Bb баба — baba Вв Vv вода — voda Гг Gg гад — gad Дд Dd да — da Ее Ee сестра — sestra Ёё Ёё ещё — eŝё Жж Žž жена — žena Зз Zz звон — zvon Ии Ii бич — bič Йй Jj свой — svoj Кк Kk как — kak Лл Ll лак — lak Мм Mm муж — muž Нн Nn над — nad Оо Oo отпор — otpor Пп Pp пара — para Рр Rr рыба — ryba Сс Ss сестра — sestra Тт Tt товар — tovar Уу Uu ум — um Фф Ff физика — fizika Хх Hh химия — himiâ Цц Cc цена — cena Чч Čč час — čas Шш Šš школа — škola Щщ Ŝŝ щит — ŝit Ъъ ″ ″ объём — ob˝ёm Ыы Yy сын — syn Ьь ′ ′ вьюк — v′ûk Ээ Èè это — èto Юю Ûû южный — ûžnyj Яя Ââ яйцо — âjco О’Кейси — O’Kejsi ’ ’ ’ ’ [308] B. Transkrypcja Literę а oddajemy przez a, np. адрес — adries. Literę б oddajemy przez b, np. баба — baba. Literę в oddajemy przez w, np. вoда — woda. Literę г oddajemy przez g, np. Гоголь — Gogol, книга — kniga; także gdy г jest wymawiane jako w: его — jego.

Literę о oddajemy przez o. игра — igra. Literę ь oddajemy przez ´ — znak zmiękczenia. Лермонтов — Lermontow. земледелец — ziemledielec. поэт — poet. ц. щиток — szczitok. caни — sani. ш. лёд — lod. np. жена — żena. Literę и oddajemy przez: 1) i. np. np. np. цена — cena. объём — objom. л. Literę ъ pomija się. шелест — szelest. gdy występuje po л. объём — objom. Literę ы oddajemy przez y. Соловьёв — Sołowjow. моль — mol. словарь — słowar´. ж. лук — łuk. Literę ф oddajemy przez f. np. пышка — pyszka. Literę н oddajemy przez n. Literę л oddajemy przez: 1) l — przed е. факт — fakt. будьте — bud´tie. np. 3) io — po wszystkich innych spółgłoskach. и. цитра — cytra. ёлка — jołka. np. чиcтый — czistyj. щека — szczeka. семь — siem´. Literę у oddajemy przez u. ы oraz na końcu wyrazu. znak jest pomijany. np. ч. ш. Елена — Jelena. Чернышевский — Czernyszewskij. залог — załog. Literę х oddajemy przez ch. лысый — łysyj. ь. w nazwiskach obcego pochodzenia е po wszystkich spółgłoskach transkrybujemy jako e. 3) y — po ж. np. np. Literę ё oddajemy przez: 1) jo — na początku wyrazu. фельетон — fieljeton. лоза — łoza. 3) ie — po wszystkich innych spółgłoskach. Мендельсон — Mendelson. Literę ю oddajemy przez: . np. 2) e — po ж. Literę й oddajemy przez j. лaпa — łapa. объехал — objechał. 2) ji — po ь. ц. np. Пугачёв — Pugaczow. Literę ц oddajemy przez c. любой — luboj. ч. np. po samogłoskach i po ъ. np.Literę д oddajemy przez d. щ. np. дорога — doroga. Никита — Nikita. 2) ł — przed spółgłoskami. np. np. Literę к oddajemy przez k. цена — cena. шило — szyło. щ oraz przed samogłoską. Literę п oddajemy przez p. нёс — nios. орёл — orioł. Еренбург — Erenburg. шаг — szag. Literę м oddajemy przez m. городской — gorodskoj. Literę т oddajemy przez t. как — kak. np. дует — dujet. май — maj. ё. np. np. ь. Ляля — Lala. щ. ю. речь — riecz. Literę ч oddajemy przez cz. np. np. я. шёл — szoł. левый — lewyj. лёд — lod. монарх — monarch. Literę е oddajemy przez: 1) je — na początku wyrazu. хорошо — choroszo. народ — narod. np. укроп — ukrop. щ. np. пёс — pios. жила — żyła. у. Коробьин — Korobjin. о. Literę щ oddajemy przez szcz. np. ш. np. жёлтый — żołtyj. ч. полно — połno. долгий — dołgij. Literę э oddajemy przez e. жалко — żałko. Literę ш oddajemy przez sz. л. 2) o — po ж. np. np. również po ч. np. щёлкать — szczołkat’. po samogłoskach i po ъ. przed samogłoskami а. её — jejo. np. ш. чудесно — czudiesno. дед — died. np. np. np. Literę з oddajemy przez z. np. np. стол — stoł. Literę р oddajemy przez r. np. труд — trud. ь. Literę с oddajemy przez s. Literę ж oddajemy przez ż. липa — lipa. щука — szczuka.

np. ь. nie ulegają spolszczeniu. -цкий. Biełego. p. Белый — Bieły.) w nazwiskach męskich oddajemy w pisowni polskiej przez -oj. Горький — Gorki (wyjątkowo bez znaku zmiękczenia). Трубецкой — Trubieckoj. Иркутск — Irkuck. -инская 5. Nazwiska A. o Gorkim. 77. jednak w praktyce wydawniczej i w codziennym użyciu stosuje się nazwy spolszczone w postaci tradycyjnej.. Nazwiska na -ой: 3. -cki. np. адъютант — adjutant. Белецкий — Bielecki. pani Tołstoj.. бью — bju. np. np. Толстой — Tołstoj. сюда — siuda. моя — moja.) 4. poprzedzając odpowiednio słowami pani lub panna. (. ь. Nazwiska na -ской. -ckoj i odmieniają jak przymiotniki. -цкая (. Dołgorukiego. -цкой — zob. np. np.. W publikacjach natomiast należy stosować następującą pisownię: 1. Смоленск — Smoleńsk. np. Nazwiska na -ской.. B zasadami transkrypcji. Тютчев — Tiutczew.. -инская transkrybujemy przez -inski. B. będące odpowiednikiem męskich na -ой. Zakończenia nazwisk na -ский. 3) ia — po innych spółgłoskach. -ый zapisujemy w tekstach polskich przez -ski. 3) iu — po innych spółgłoskach. Витебск — Witebsk.. (. -i. Trubieckiemu. panna Tołstoj. np. Szczerbatskiego. np. np.) 2. (. -ий. 2) u — po л. Szczerbatskiemu. Долгорукий — Dołgoruki.) [310] 1. нося — nosia. даю — daju. o Bieleckim.1) ju — na początku wyrazu oraz po samogłoskach i po ъ. Paustowskiego. Орёл — Orzeł... мясо — miaso. люблю — lublu. Nazwiska żeńskie kończące się na -ская. Псков — Psków. Nazwy geograficzne [309] Nazwy geograficzne transkrybujemy zgodnie z wzorem podanym w paragrafie 76. -inska. Tołstojowi. Gorkiego. 3. Jeśli po przetranskrybowaniu po spółgłosce pojawia się j 8. [311] 2. -цкой kończą się w pisowni polskiej na -skoj. np. Яковлев — Jakowlew. Nazwiska zakończone na -инский. oбъяcнить — objasnit´. Trubieckiego. nazwiska takie odmieniamy jak rzeczowniki. jak nazwiska polskie: Паустовский — Paustowski. Nazwiska W praktyce bibliotecznej nazwiska rosyjskie zapisujemy zgodnie z podanymi w paragrafie 76. -y i odmieniamy tak.) 7. Белинский — Bielinski. z Tołstojem. [312] 3. o Paustowskim. o Dołgorukim. B. Щербатской — Szczerbatskoj. o Biełym.) 6. ADAPTACJA ORTOGRAFICZNA I ODMIANA ROSYJSKICH NAZW WŁASNYCH A. o Tołstoju. Nazwiska o zakończeniach -ин. Nazwy geograficzne B. Nazwiska zakończone na -инский. Jeśli w transkrybowanym tekście pojawiły się nazwiska obce mające postać fonetyczną (. Нева — Newa. Nazwiska na -ой: a) Zakończenie -ой (ale nie na -ской. Zachowujemy je w formie męskiej. южный — jużnyj. Bieleckiego. семья — siemja. Tołstoja. Literę я oddajemy przez: 1) ja — na początku wyrazu oraz po samogłoskach i po ъ. 2) a — po л. b) Nazwiska żeńskie na -ая.. [313] 4.. Нижний Новгород — Niżny Nowogród. Коля — Kola. . Zakończenia nazwisk na -ский.

Szachowską. Nazwiska te mają odmianę identyczną jak polskie o tych samych zakończeniach: Szachowska. Werenicz. [317] 8. -евa odmieniają się jak przymiotniki. W przetranskrybowanych imionach i nazwiskach. Белецкая — Bielecka. Sołowiow. TRANSLITERACJA I TRANSKRYPCJA WSPÓŁCZESNEGO ALFABETU UKRAIŃSKIEGO A. Sołtykowa. Nazwiska żeńskie zakończone na -овa. N. Kołokolcewowi. Puszkiną. np. Sołowjow. BN. Пушкин — Puszkin. Солтыковa — Sołtykowa. [314] 5. Kareniny. Kołokolcewą. Юз — Hughes. w których po spółgłosce pojawia się j (np. o Puszkinie. Puszkiny. [315] 6. można w praktyce wydawniczej stosować pisownię zgodną z polską ortografią. B. a nie: Mierieżkowski. o Kołokolcewie. BN. Kołokolcewa. Kareninę. np. Puszkinie. e. Puszkina. używając zakończeń -ska. o Sołtykowie. Puszkinę. DCMs. -ев odmieniają się jak rzeczowniki. Gdyby w transkrybowanym tekście pojawiły się nazwiska obce mające pisownię fonetyczną. Nazwiska żeńskie kończące się na -ская. Kareniną. Гайдн — Haydn. Puszkinowi. Transliteracja i transkrypcja Litery alfabetu ukraińskiego Аа Бб Вв Гг Ґґ Дд Ее Єє Жж Зз Dd Ee Êê Žž Zz Transliteracja Aa Bb Vv Gg Transkrypcja Aa Bb Ww Hh Gg Dd Ee Je je. np. Kareninie. Polszczenie ukraińskich nazw własnych [318] A. Sołtykową. Локк — Locke. cka. Мопассан — Maupassant. [316] 7. Солтыков — Sołtykow. powinniśmy przywrócić im pisownię oryginalną. Szachowskiej. Пушкинa — Puszkina. Transliteracja i transkrypcja B. a więc: Juriew. Sołtykowej. D. -ов. -ińska jest dopuszczalne tylko w tekstach literackich i popularnonaukowych. DCMs. CMs. Kapeнинa — Karenina. Tatjana). Колокольцевa — Kołokolcewa. -цкая transkrybujemy. 78.Липинская — Lipinska. np. Jurjew. np. Mereżkowski. Tatiana. Kołokolcewej. zwłaszcza wargowych i r. Nazwiska żeńskie zakończone na -uнa (-ina) odmieniają się jak rzeczowniki. W niektórych nazwiskach i nazwach geograficznych w transkrypcji można też stosować tradycyjną twardą wymowę spółgłosek. spolszczenie -iński. ie Żż Zz . Колокольцев — Kołokolcew. Шаховская — Szachowska. Uwagi szczegółowe do transkrypcji wyrazów ukraińskich C. Nazwiska o zakończeniach -ин. Sołtykowowi. a nie: Wierienicz. np.

A ja. и. книга — knyha. np. Literę ґ (przywróconą w pisowni na Ukrainie) oddajemy przez g. орел — oreł. np. Uwagi szczegółowe do transkrypcji wyrazów ukraińskich Literę г oddajemy przez h. ia pomija się [319] B. Literę і oddajemy przez i. 2) przez ł przed а. Literę и oddajemy przez y. і (ї). a. з’їсти — zjisty. . np. е. Львiв — Lwiw. вилки — wyłky. є. np. мої — moji. np. у. np. ь. spółgłoskami i na końcu wyrazu. l Mm Nn Oo Pp Rr Ss Tt Uu Ff Ch ch Cc Cz cz Sz sz Szcz szcz ′ ′ Ju.Ии Іі Її Йй Кк Лл Мм Нн Оо Пп Рр Сс Тт Уу Фф Хх Цц Чч Шш Щщ Ьь Юю Яя ’ ’ Ii Ìì Її Jj Kk Ll Mm Nn Oo Pp Rr Ss Tt Uu Ff Hh Cc Čč Šš Ŝŝ ′ ′ Ûû Ââ ’ ’ Yy Ii Ji ji Jj Kk Ł. u. наллєш — nallesz. np. Леся — Łesia. їхати — jichaty. молодиця — mołodycia. np. Literę ї (występującą na początku wyrazów. сіль — sil. Лейден — Lejden. о. obce nazwy własne pisane przez ле można oddawać przez le. ю. лiжко — liżko. лишити — łyszyty. Literę л oddajemy dwojako: 1) przez l przed я. ґрунт — grunt. U ju. iu Ja. L ł. po samogłoskach i po apostrofie) oddajemy przez ji.

Wiszniowiecki. грудь — hrud´. Могильницький — Mohylnycki. Przyrostek -iв 5. a w przypadkach zależnych -ow-. п’яний — pjanyj. [323] 4. Nazwy geograficzne od dawna spolszczone 2. Євген — Jewhen. np. Nazwy geograficzne od dawna spolszczone możemy zapisywać w postaci tradycyjnej. 2) u po л. моє — moje. Mohylnyckiego. Яцкiв. Юрченко — Jurczenko. z Jackowem. Uwagi [320] 1. CHARAKTER POLSKIEJ INTERPUNKCJI . np. Зiлинський — Ziłynski. 2) a po л. п’є — pje. Ziłyński). 2) e po л. np. nazwiska te odmieniamy tak samo jak odpowiednie nazwiska polskie. o Myrnym. Kijów. np. нього — nioho. Przyrostek -ич 4. np. Ziłynski (a nie: Lewicki. Myrnego. Myrnemu. сіль — sil. 3) ie po innych spółgłoskach. np. льох — loch. ich pozostała część zachowuje właściwości fonetyczne oryginału. дякую — diakuju. Mohylnyckiemu. люблю — lublu. o Mohylnyckim. 3) iu po innych spółgłoskach..Literę є oddajemy jako: 1) je na początku wyrazu oraz po samogłoskach i po apostrofie. -cki. [322] 3. ZNAKI INTERPUNKCYJNE XI. Połączenie liter ль oddajemy przez l. np. o Ziłynskim. Literę ю oddajemy jako: 1) ju na początku wyrazu. możemy wprowadzić następujące zmiany do zasad wymienionych w punktach A i B: 1. np. Лященко — Laszczenko. że polszczymy tylko zakończenia nazwisk. Ziłynskiemu. Jedynie połączenie liter льо oddajemy przez lo. Szaszkiewicz. князь — kniaź. Nazwiska zakończone na -ий. Ziłyński. W przypadku nazwisk historycznych czy znanych w wersji polskiej możemy stosować wersję polską (także w transkrypcji): Chmielnicki. np. np. Połączenie liter ьо oddajemy przez io. Шашкевич — Szaszkewicz. np. ZNAKI INTERPUNKCYJNE I ICH FUNKCJE 84. OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA POLSKIEJ INTERPUNKCJI XII. OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA POLSKIEJ INTERPUNKCJI 83. [321] 2.. Polszczenie ukraińskich nazw własnych Jeśli ścisłość naukowa ani też zasady katalogowania bibliotecznego nie muszą być brane pod uwagę. 3) ia po innych spółgłoskach. -ський. Jackowa. заява — zajawa. Мирний — Myrny.) 3. сюди — siudy. Przyrostek -iв w mianowniku liczby pojedynczej ma postać -iw. Яцкова — Jackiw. Jackowowi. Żytomierz. Przyrostek -ич piszemy w formie -icz (nie: -ycz). Rudnicki. np. Ziłynskiego. Literę я oddajemy jako: 1) ja na początku wyrazu oraz po samogłoskach i po apostrofie. np. мою — moju. Należy zwrócić uwagę na to. Nazwiska zakończone na -ий. C. toteż piszemy: Łewycki. в’ючити — wjuczyty. Krzywy Róg. будьте — bud´te. Ярошенко — Jaroszenko. np. o Jackowie. np. -ski. INTERPUNKCJA POLSKA XI. [324] 5. (. ь oddajemy przez ´ — znak zmiękczenia (nie apostrof ’). наллєш — nallesz. po samogłoskach i po apostrofie. Szaszkewicz. Charków. np. синє — synie. -цький mogą otrzymywać polskie zakończenia: -y. np.

Oznacza to. że większa przejrzystość i zrozumiałość tekstu może zostać osiągnięta poprzez takie czynniki graficzne. nawias. jak: odpowiedni podział na akapity (obok samej wielkości akapitu istotne jest również wprowadzanie wcięć pierwszej linii akapitu lub — stosowane zamiast wcięcia — poszerzanie odstępów między akapitami. inaczej mówiąc: pozwalają go właściwie interpretować.83. pytajnik. Podstawową funkcją języka jest funkcja komunikatywna. znak zapytania (pytajnik). które zapewni maksymalną przejrzystość tekstu. Stąd wynika funkcja trzecia: znaki przestankowe umożliwiają poprawne zrozumienie i wygłoszenie tekstu. dlatego też za podstawowy cel interpunkcji należy uznać zapewnienie tekstowi pisanemu jednoznaczności i ułatwienie jego poprawnego odbioru.in. ZNAKI INTERPUNKCYJNE I ICH FUNKCJE W języku polskim używamy dziesięciu znaków interpunkcyjnych. I tak na przykład przecinek i kropka sygnalizują przerwy w mówieniu. dwa myślniki wydzielanie fragmentów tekstu (otwierający i zamykający) Warto również nadmienić. luźno związanych z głównym tokiem wypowiedzi. myślnik. wyjaśnienia cudzysłów. myślnik (pauza). a wykrzyknik z reguły jest — znakiem emocji. pytajnik wykrzyknik. szczególnej intonacji oznaczanie stanów uczuciowych mówiącego zaznaczanie pominięć w tekście wprowadzenie wyliczenia. Są to: kropka. przecinek. rytmikę mowy.). wielokropek. pogrubienia. które w inny sposób w pisanej odmianie języka nie mogłyby zostać zakomunikowane. myślnik. średnik. intonację. myślnik — m. znak wykrzyknienia (wykrzyknik). zawieszenie głosu. rozstrzelenia liter i innych sposobów. Oznacza to. wielokropek wielokropek. uzasadnienia. Szczegółowe funkcje polskich znaków interpunkcyjnych podajemy w tabeli. zawieszenia głosu. 84. cytatu. Oprócz tego uwzględnia się też takie czynniki. przecinek Znaki prozodyczne Znaki emocji Znaki opuszczenia wielokropek. CHARAKTER POLSKIEJ INTERPUNKCJI Interpunkcja polska ma przede wszystkim charakter składniowy. odpowiedni odstęp między liniami tekstu. dwukropek. pytajnik bywa. myślnik dwukropek Znaki wyodrębniające Podstawowe funkcje zamykanie wypowiedzeń oddzielanie mniejszych całości w obrębie wypowiedzenia oznaczanie przerwania. że znaki interpunkcyjne służą głównie do uwydatniania logiczno-składniowej konstrukcji zdań. Znaki interpunkcyjne i ich funkcje Charakter znaku Znak interpunkcyjny kropka Znaki oddzielające średnik. Druga funkcja znaków interpunkcyjnych polega na tym. Interpunkcja . czyli interlinia itd. jak: wydzielanie członów wtrąconych. że służą one do wyrażania niektórych właściwości mowy. dwa przecinki (otwierający i zamykający). że w razie wątpliwości związanych z przestankowaniem należy przede wszystkim uwzględnić zasadę zrozumiałości (komunikatywności) i zastosować takie przestankowanie. wyniku. użycie odpowiedniego kroju czcionek połączone z wyodrębnianiem pewnych partii tekstu za pomocą kursywy. nawias i cudzysłów.

a nawet całkowicie zmienić sens wypowiedzi. 90. stanowi więc jeden niepodzielny składnik: Stryj. ZNAKI ODDZIELAJĄCE. jeśli chcemy osiągnąć jednoznaczność i przejrzystość tekstu. że chcemy wyrazić swój dystans do pewnych słów i wypowiedzi. Podane niżej przykłady obrazują takie możliwości. w której od miejsca znaku interpunkcyjnego zależy los skazańca: Powiesić nie można. Mówili. uwolnić. nie można uwolnić. w drugim przykładzie wyrażenie Stryj Józek oznacza jedną osobę. Konsekwentne stosowanie zasad przestankowania logiczno-składniowego jest konieczne. los zaczyna cię prześladować. Powiesić. W pierwszym przykładzie przecinek — zgodnie z zasadą składniową — powinien zostać wstawiony pomiędzy wyrazy że i jeśli. gdy wprowadzenie znaku przestankowego mogłoby zakłócić konstrukcję rytmiczną: Zdarza się często. czy chcemy poinformować o udziale dwóch czy trzech osób. WIELOKROPEK 93. jednakże ze względów rytmicznych przecinek pomijamy. Zasady interpunkcyjne mają charakter obowiązujący (nakazują stosowanie odpowiedniego znaku lub tego zakazują) bądź fakultatywny. wolno idąc. a fragment co się zowie nie jest — jak mogłoby się wydawać — odrębnym zdaniem.I.1). że jeśli czegoś bardzo pragniesz. Brak znaków interpunkcyjnych w tekście lub błędne ich rozmieszczenie może wypaczyć. Stryj Józek i Rafał zgłosili się po odbiór paszportów. ZNAKI PROZODYCZNE. Odstępstwo od konsekwentnego stosowania zasad składniowych jest możliwe tylko wtedy. ZNAKI INTERPUNKCYJNE 85. XII. Józek i Rafał zgłosili się po odbiór paszportów. Względy rytmiczne jeszcze wyraźniej narzucają się w przykładzie drugim. zależy od tego. w którym miejscu go umieścimy. ŚREDNIK 90. szybko zamykając drzwi. lecz utartym połączeniem wyrazowym określającym wyraz panna. że wiele znaków interpunkcyjnych może pełnić różne funkcje. gdyż zdanie jeśli czegoś bardzo pragniesz jest podrzędne w stosunku do zdania że los zaczyna cię prześladować.umożliwia również wyodrębnienie niektórych wyrazów bądź to ze względu na ich ważność. Aby podkreślić ważność zagadnienia. Mówili wolno. Z zamieszczonej wyżej tabeli wynika. obok reguł określających ściśle użycie określonych znaków piszący mają niemałą swobodę w ich zastosowaniu. W powyższym przykładzie mamy pewną swobodę w przestankowaniu: możemy bowiem zamiast przecinka użyć myślnika. Maria wybiegła. Zrobiła się z niej panna co się zowie. że sens zdania może zależeć od użycia bądź pominięcia przecinka. b) W zdaniach poniższych przecinek musimy postawić koniecznie. W obu przykładach została zastosowana reguła oddzielania przecinkami jednorodnych części zdania połączonych bezspójnikowo (zob. idąc. UWAGI OGÓLNE 86. INNE ZASTOSOWANIA KROPKI 88. jednakże to. PRZECINEK 91. podamy też anegdotyczny przykład depeszy. MYŚLNIK . bądź też z uwagi na to. POMIJANIE KROPKI 89. a) Pierwszy z podanych przykładów pokazuje. zostanie on więc użyty zależnie od tego. PODSTAWOWA FUNKCJA KROPKI 87. jaką treść chcemy przekazać: Maria wybiegła szybko. EMOTYWNE ORAZ ZNAKI OPUSZCZENIA 92. zamykając drzwi.

rozdziału. W obrębie wypowiedzenia zakończonego kropką mogą występować inne znaki interpunkcyjne. Skrót z kropką lub wielokropek na końcu zdania 87. jak on wygląda. (S. Sienkiewicz) I to nadaje moim czynom jakiś połowiczny charakter.. średnik i przecinek. UWAGI OGÓLNE Mamy do dyspozycji trzy znaki o funkcji oddzielającej: kropkę. Białostocki) To rozbudowane wypowiedzenie składa się z trzech względnie samodzielnych i współrzędnych względem siebie całości.5. oprócz swej podstawowej funkcji. W obrębie drugiej i trzeciej części wypowiedzenia autor zastosował dodatkowo przecinki w celu podkreślenia budowy składniowej tych wypowiedzeń.. jakim się wydawał z daleka. gdy się na niego patrzy z bliska. zdanie lub równoważnik zdania). w blasku światła lub w półmroku. 86. ustępu . Pisownia dat 87. granica pomiędzy wypowiedzeniami jest sygnalizowana za pomocą dużej litery rozpoczynającej następne wypowiedzenie. Oto przykłady użycia kropki w tej funkcji: Wtedy powstał człowiek.3. DWUKROPEK 97. Kropka po inicjałach imienia i nazwiska 87. panie Wołodyjowski! Larum grają! wojna! nieprzyjaciel w granicach! a ty się nie zrywasz? szabli nie chwytasz? na koń nie siadasz? Co się stało z tobą. średnika i przecinka pokazuje następujący przykład: Podobnie malarze dążyli do oddania złudnych iluzji. (W. (J. pytajnik oraz wielokropek. Orzeszkowa) Kropka — jak już wspomnieliśmy — może zostać zastąpiona przez pytajnik. Gdy dochodzi do zastąpienia kropki przez jeden z wymienionych znaków. PODSTAWOWA FUNKCJA KROPKI [336] Kropka zamyka wypowiedzenie (tzn. Różnicę w użyciu kropki. Kropka po cyfrach arabskich oznaczających liczebniki porządkowe 87. Kropka po tytule części dzieła. aby jej pracy i opieki nad sobą nie utracić. Gombrowicz) 87. NAWIAS 98. wykrzyknik lub wielokropek: Dlaboga. mogą pełnić również wykrzyknik. nie dbali o odtworzenie przedmiotu tak. trzecią — końcową — zamyka kropka. będące podstawową całością składniowo-znaczeniową.7. INNE ZASTOSOWANIA KROPKI 87. która jest najsilniejszym z nich. że jeżeli matka troszczy się kiedy o nią. zamiast łagodzić i rozweselać. CUDZYSŁÓW 99. zaostrzała i zachmurzała jej rysy. zebrani z szacunkiem ku niemu spozierali. malowali go tak. Funkcję taką. WYKRZYKNIK 96. lecz mimo że dotychczas głosu nie zabierał. który dotąd siedział był jakby na uboczu. np. Kropka po skrócie wyrazu 87. żołnierzu? (H. PYTAJNIK 95. podrozdziału.1. (E. toteż troskliwość ta. Mrożek) Była pewna.94. ZNAKI ODDZIELAJĄCE. Z tych powodów kropka musi być uważana za podstawowy i najważniejszy znak przestankowania. ze wszystkich stron. w głębi nieco. Dwie pierwsze zostały oddzielone średnikami. to tylko przez obawę.4.2. Kropka po liczbach arabskich lub rzymskich oraz literach wprowadzających wyliczenia 87.6. INTERPUNKCJA POLSKA — PODSUMOWANIE 85.

11 XI 1918 r. miesiąc. np.i wieloczłonowych pomijać łącznik (por. czy też z osobą o nazwisku podwójnym. Nowaka). Rudnicki) [340] 87. 11. Kropkę stawiamy zawsze po inicjałach imienia i nazwiska. M. (= profesor).1994 roku. Kropkę stawiamy po skrócie wyrazu. np. maja) — zob. (= siódmy). ZASADY POLSKIEJ INTERPUNKCJI 1) Ogólna charakterystyka interpunkcji polskiej.S. takie jak wymogi komputerowego przetwarzania danych lub zasady urzędowe i prawne. wówczas nie stawiamy po nim kropki: mjr (= major). 17. . jednak gdy skrót zastępuje wyraz w przypadku innym niż mianownik. Wyjąwszy szczególne wypadki. Pisownia dat: W datach pisanych w całości cyframi arabskimi stawiamy kropki. że użyty został liczebnik porządkowy. Zamilkła.2. końcówka -a. (= ulica). Już o nic nie prosił.8. A. została odrzucona. Uwzględniając jednak coraz powszechniejszą w Polsce praktykę zachowywania nazwisk panieńskich przez mężatki. dr (= doktor).87..1. Po cyfrach arabskich i małych literach można postawić też nawias zamykający: I. ul.. Jeśli skrót zawiera ostatnią literę wyrazu.9. w którym została odrzucona końcowa część: godz. J. Chodzę do 8 klasy. Ogólna charakterystyka interpunkcji polskiej. nie stawiamy drugiej kropki zamykającej zdanie: Skrótem wyrażenia pleno titulo jest P.01. także 87. Charakter polskiej interpunkcji.S. kwietnia. ponieważ w skrócie występuje ostatnia litera wyrazu. Po cyfrach arabskich oznaczających liczebniki porządkowe stawiamy kropki. zasada ta nie dotyczy skrótów tytułów kobiet.11.4. np.5. kropkę stawiamy (np.B. [342] 87.-G.1996.). Funkcje znaków przestankowych. gdy nazwa miesiąca została zapisana słownie: 7 kwietnia.1918 r. a) Charakter polskiej interpunkcji. A. prof.3. 17 maja (nie: 7.6. [339] 87. UWAGA: Zalecenie Rady Języka Polskiego nakazuje w przypadku nazwisk dwu. dywizów: 1-1-1995). Kropkę stawiamy po liczbach (arabskich lub rzymskich) oraz literach wprowadzających wyliczenia: I..4. po raz 7. (= dziesiątym) piętrze. nie należy stosować innych znaków do oddzielania poszczególnych składników daty (np. np. ZASADY POLSKIEJ INTERPUNKCJI 1. (= trzeciej) osobie. jeśli z kontekstu jednoznacznie wynika. A. Funkcje znaków przestankowych. na 10.G. Po cyfrze oznaczającej datę nie daje się kropki. [338] 87. ponieważ skrót zawiera ostatnią literę wyrazu (Dawno nie widziałem dr Nowak). Kropka po liczebniku może zostać opuszczona. K. wydaje się zasadne dopuszczenie – zgodnie z rozpowszechnionym zwyczajem językowym – zapisywania inicjałów nazwisk dwuczłonowych z łącznikiem. 1. a. Dawno nie widziałem dr.U. Można również po skrócie dopisać końcówkę: Dawno nie widziałem dra Nowaka — wówczas bez kropki. i pozwala jednoznacznie rozstrzygnąć. 6.T. rok. Nie stawiamy kropki. I Abel zamilkł. gdyż końcowa część wyrazu. 6 IX 1994 roku. Jeżeli na końcu zdania występuje skrót z kropką lub wielokropek.G. (= Maria BińczykGrocholska). gdy liczba miesiąca została oznaczona cyfrą rzymską: 1 I 1996. p.5. Zapis taki znacznie zwiększa czytelność skrótu w stosunku do zapisu M.B. Aneks I. [341] 87. w 3. 7.. Kropka obok innych znaków interpunkcyjnych [337] 87. (= godzina). (A. np. czy mamy do czynienia z osobą o dwóch imionach i nazwisku. ani też stosować innego szyku niż: dzień.

Albo: A. [344] 87. Na kartach tytułowych książek 88. Na kartach tytułowych książek. Po napisach na afiszach. jeśli pierwsza litera tego tytułu jest napisana wielką literą.4. a) Charakter polskiej interpunkcji. Jeśli żywa pagina składa się z tytułu nadrzędnego i podrzędnego.8.9. wielokropku. 88. Po żywej paginie (tzn. ponieważ podpunkt a) rozpoczyna się małą literą.1 — Uruchamianie [349] 88. a pozostałe małymi: I. Ferdinand de Saussure Kurs językoznawstwa ogólnego Przekład Krystyna Kasprzyk Wstęp Witold Doroszewski Warszawa 1961 Państwowe Wydawnictwo Naukowe Inne znaki interpunkcyjne na karcie tytułowej stawiamy. . np.[343] 87. pytajniku. np. np.1. po tekście umieszczanym w nagłówku strony).1. na wizytówkach i wywieszkach 88.6.12.3. Po tytułach artykułów w czasopismach. Po liczebnikach porządkowych pisanych cyframi rzymskimi. transparentach i szyldach. Po liczebnikach porządkowych pisanych cyframi rzymskimi 88. natomiast nie stawiamy jej po wykrzykniku. INTERPUNKCJA POLSKA [347] 88.11. Po tytułach rozdziałów i podrozdziałów.2. Funkcje znaków przestankowych a) charakter polskiej interpunkcji W drugim przykładzie nie postawiliśmy kropki. sloganach reklamowych 88. Po skrótach jednostek miar i wag oraz rodzimych jednostek jednostek pieniężnych [345] 88. Między składnikami daty 88. Microsoft Windows 3.5. np. po tekście umieszczanym w nagłówku strony) 88. Po liczebnikach głównych 88. Po liczebnikach porządkowych oznaczających godzinę 88. ustępu lub paragrafu) możemy postawić kropkę. Po skrótowcach 88. POMIJANIE KROPKI Kropki nie stawiamy w następujących okolicznościach: 88. W przypadku gdy dochodzi do zbiegu znaków interpunkcyjnych. ZASADY POLSKIEJ INTERPUNKCJI 1) Ogólna charakterystyka interpunkcji polskiej. Funkcje znaków przestankowych.8. Miało to miejsce na początku XVII wieku. to tytuły te oddzielamy myślnikami. Po tytułach rozdziałów i podrozdziałów 88. A. Po tytule części dzieła (rozdziału.2.7. kropkę stawiamy po nawiasach i cudzysłowach zamykających.7. które w całości pisane są wielkimi literami. np.4. np.3.5. Wasz prezydent — nasz premier Zwycięstwo i klęska [348] 88.10. podrozdziału. Po żywej paginie (tzn. Po tytułach artykułów w czasopismach 88. Kto jest kim? [346] 88. Po imieniu i nazwisku w podpisach.

[353] 88.2. także 56. ŚREDNIK Średnik jest znakiem rozdzielającym słabszym od kropki i służy do oddzielania w miarę samodzielnych części wypowiedzenia. wówczas wystąpi po nim kropka (lub inny znak interpunkcyjny) pełniąca funkcję znaku zamykającego zdanie. np. np.6. Ptasia 15 m. km (= kilometr). na wizytówkach i wywieszkach. najszlachetniejsze serce jest to. Średnik używany jest najczęściej w rozbudowanych wypowiedzeniach złożonych. Pracowałem w PKO. PWN. Średnik w rozbudowanych wypowiedzeniach złożonych 89. np. MSWiA. np. Po napisach na afiszach.P. UWAGA: Pospolitym błędem jest stawianie kropki po każdej literze skrótowca. Po skrótowcach. 27 Naczelny Dyrektor mgr Przemysław Polak [354] 88.. Po liczebnikach głównych. np.1. Tomasz Rudzki dr Henryk Gołąb Szczecin. [350] 88. Zasady interpunkcji. Średnik zastosowany do oddzielania pojedynczych zdań 89. np. XII.Jan III Sobieski postanawia wtedy ruszyć na Wiedeń.A. P. [351] 88. Jeśli skrót tego rodzaju pojawi się na końcu zdania. Po imieniu i nazwisku w podpisach. MSW. który kraje wszystkie inne. Po liczebnikach porządkowych oznaczających godzinę. Od przecinka z kolei różni się tym. U. Po skrótach jednostek miar i wag oraz rodzimych jednostek pieniężnych. USA. 4 VI 1989 roku. ha (= hektar). Wielki kiermasz zabawek Sklep spożywczy Cukier krzepi [355] 88. RP. np. Średnik w zdaniach zawierających rozbudowane wyliczenia [357] 89.N.3. Kosztowało mnie to 100 zł. [352] 88.11. transparentach i szyldach.7. podczas gdy przecinek może oddzielać również człony nierównorzędne. że niewdzięcznik taki przepada marnie. Pociąg odjeżdża o 7 wieczorem. np. Jeśli skrótowiec wystąpi na końcu zdania. Od tego czasu minęło 500 lat. zł (= złoty). że dobry człek jaki niewdzięcznika przygarnie. MON. 89.1. np. PAN. oraz 87.A. PTTK. Asnyk) Przytrafia się często. niż samo zadraśnie. 89. (A. [356] 88. Najszlachetniejszy kamień jest ten.12. np.9.A. (zob. (A.. a siebie zarysować nie daje. np. g (= gram).S. wówczas postawimy po nim kropkę (lub inny znak interpunkcyjny) w funkcji znaku kończącego zdanie. np. ul. Między składnikami daty.2.2.10. Mickiewicz) . Mieszkali na IV piętrze. jeśli miesiąc napisany jest liczbą rzymską lub słownie. UMCS. UW. UWAGA: Kropkę stawia się zwyczajowo po cyfrach rzymskich w tytułach rozdziałów.8. które właśnie raczej da się skaleczyć. PSL. ale trafia się częściej. sloganach reklamowych. że oddziela wyłącznie człony równorzędne pod względem logiczno-składniowym. W przedziale siedziało 6 osób. S. 4 czerwca 1989 roku. R..).

A.2. (F. Lało wtedy. Przyłubski) 90. pamiętam.1. samodzielnych pod względem myślowo-pojęciowym. Kropki nie stawiamy: po tytułach dzieł i czasopism. Średnik również może zostać zastosowany do oddzielania pojedynczych zdań. Przecinek pomiędzy zdaniami podrzędnymi i nadrzędnymi. w których wielokrotnie użyto przecinków. Zdanie podrzędne (określające) zawsze oddzielamy przecinkiem od zdania nadrzędnego bez względu na kolejność tych zdań. Ukończył filozofię na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim. Wyrażenia wprowadzające i wtrącone [360] 90. że pisze tylko to. że: a) myślniki oznaczają wydzielenie mocniejsze niż przecinki. a słabsze niż nawiasy. Należy jednak pamiętać. . Reguły ogólne E. (M. Zdania współrzędne spójnikowe. jeśli się nie mylę. Dąbrowska) Było to.2. [359] 89. z zawodu jest także fotografikiem. np. Przecinek między częściami zdania pojedynczego połączonymi bezspójnikowo J. Zamiast przecinków w takim wypadku można użyć myślników lub nawiasu. jak z cebra.A. Zasady ogólne 90. Zasady ogólne B.].1. Słowacki w okresie mistycznym wyznawał. Zasady szczegółowe C. Przecinek podwójny służy do wydzielania wyrazu lub grupy wyrazów w obrębie wypowiedzenia.1. Przecinek pomiędzy zdaniami podrzędnymi i nadrzędnymi. Oddzielanie zdania podrzędnego (określającego) 90. po tytułach (nagłówkach) części.2. Parandowski) Myślę.. Średnik należy umieścić również w zdaniach zawierających rozbudowane wyliczenia. Wyrazy wprowadzające zdanie podrzędne [362] 90. (J. Przecinek używany pojedynczo lub podwójnie 90. rozdziałów.2.A. gdy tytuł napisano w osobnym wierszu samymi wielkimi literami [. które rządzą doborem materiału literackiego wprowadzanego w pole edukacji.. Przecinek pomiędzy zdaniami podrzędnymi i nadrzędnymi. a poszczególne części oddzielone średnikami to współrzędne wypowiedzenia składowe.]. Zdania współrzędne spójnikowe. Przecinek — najczęściej używany znak rozdzielający — może wystąpić pojedynczo lub podwójnie. W tym wypadku należy stosować zasady wymienione i scharakteryzowane poniżej.. b) nawias oznacza wydzielenie najsilniejsze. chociaż można powiedzieć. Przecinek między częściami zdania pojedynczego połączonymi spójnikowo H. Przecinek a wyrażenia porównawcze I. na stronie tytułowej. na okładce i obwolucie książek. jeśli znajduje się w osobnym wierszu [. iż wypowiedzenia te mają strukturę dwudzielną. że czeka nas jeszcze w przyszłości zasadnicza dyskusja o kryteriach. Przecinek między częściami zdania pojedynczego G. przed miesiącem. Reguły szczegółowe F. Użycie myślników zamiast przecinków A. [358] 89.Łatwo można zauważyć. Zasadniczo jednak przecinków używamy pojedynczo do oddzielania części wypowiedzenia. paragrafów dzieła. np. np. Przecinek pomiędzy zdaniami współrzędnymi połączonymi bezspójnikowo D. co mu aniołowie dyktują.3.. [361] 90. po liczbie bądź literze oznaczającej część dzieła.1. PRZECINEK 90. np. A.

mimo iż. które często są wprowadzane przez jeden z wymienionych powyżej spójników. azali. wypłynęli na jezioro. chociażby. i wyślę list. jeśli. bo dopiero po trzech miesiącach. jeżeliby. co by się wtedy z nim stało). dokąd. Kto wie co by się wtedy z nim stało. zaimków lub partykuł): aby. dlatego że. iżby. żeby. lecz jako pojedyncze okoliczniki: jak z bicza trzasł. aż. ale: Kto wie. kiedy zrobiła się z niej kolubryna. na co. co by się wtedy z nim stało? (= Który z was wie. gdziekolwiek. gdyby. choćby. mimo że. ile razy. tylko że. kto wie co. jaki. byle. jak gdyby. iż. Makuszyński) Późno. chociaż. jeśliby. którędy. skoro. chyba żeby. nim. gdy. kędy. pomimo że. póki. wlewała do wody wywar zielony z igieł świerkowych i rumianku. . ledwie. Zabierzemy ze sobą Anię. aczkolwiek. Należałoby tym samym odróżniać wypowiedzenia strukturalnie identyczne. po czym. kto. przy czym. uciec gdzie pieprz rośnie. (= Nikt nie wie. b) Zasada ta dotyczy również równoważników zdań: Mnie już nic nie ulży. przyszedł pierwszy list. im. jakkolwiek. że aż. czy. Pójdę na pocztę.że dyskusja taka toczy się permanentnie. Do najczęściej spotykanych tego typu konstrukcji należą następujące połączenia — traktowane nie jako zdania podrzędne. gdy niebo trochę się wypogodziło. które nabierają zróżnicowanego znaczenia jedynie przez zastosowanie lub pominięcie przecinka. ale: Nie wiadomo. czyj. bo. który. (J. by. kiedy zrobiła się z niej kolubryna). kim. choć. po co. podczas gdy. np. tak jak. jeżeli. komu. o ile. jakoby. zwłaszcza jeżeli. zwłaszcza gdy. kiedyż. zwłaszcza kiedy. zaledwie. kiedy. która jest za rogiem. a wino najmniej. (= Nie jest jasne. jakikolwiek. odkąd. zakasawszy rękawy. co. jako. skąd. gdyż. ilekolwiek. wprzód nim. Iwaszkiewicz) [363] 90. boć. ponieważ niewiele jest rzeczy w szkole wzbudzających większe emocje niż lista lektur szkolnych. (K. ledwo. nie wiadomo kiedy. wiedzieć co w trawie piszczy. która tu jest. albo poczekamy na Jolę. Zdanie podrzędne jest zwykle wprowadzane przez jeden z następujących wyrazów (spójników.2. niech. Nie wiadomo kiedy zrobiła się z niej kolubryna. skądkolwiek. UWAGA 1: Należy jednak pamiętać o niestawianiu przecinka w utartych zwrotach i frazeologizmach. w razie gdyby. dlaczego. za co. jako że. nie wiedzieć po co. po raz nie wiem który. Gertruda. zwłaszcza że. Sławiński) a) Zdanie podrzędne wplecione w zdanie nadrzędne musi być wydzielone przecinkami z obu stron — bez względu na typ spójnika następującego po owym zdaniu podrzędnym: Po wschodzie słońca. albowiem. ile. ktokolwiek. co by się wtedy z nim stało?). że. ażeby. ilekroć. zanim. gdzie. (J. dopiero. bowiem.A. cokolwiek. byleby. jakby. ile że. dlatego. tym bardziej że. dopiero gdy. acz. ponieważ. kogo. chybaby. pomimo iż. dokądkolwiek. w miarę jak. leżeć jak ulał. jakżeby. (= Niepostrzeżenie zrobiła się z niej kolubryna). jak. chyba że. kiedykolwiek. dopóki.

tym bardziej iż. spójnika i zaimka względnego. B. pomimo to. sposób (tak). właśnie kiedy. a że.B. a kiedy. dopiero gdy. Najczęściej spotykanymi połączeniami tego typu są: dlatego iż. -łszy. zwłaszcza kiedy. wtedy gdy. np. dlatego że. Jeśli jednak pierwszy człon takiego połączenia poprzedzony jest dodatkowym określeniem typu: dopiero. tak iż. a gdy. Wiadomo co. [366] 90. rozda je ubogim. siadał zawsze na tej samej ławce. Wzbogacił się wówczas. a w miejscu przecinka zrobimy pauzę oddechową. w miarę jak. tak by. kto to. a jeśli. jak dalej. Często chadzał na spacery. Nie rozdziela się dwóch sąsiadujących spójników. zaimków lub wyrażeń przyimkowych ze spójnikami oddzielamy przecinkiem wówczas. tam gdzie. ten sam co. gdy skończę rozmowę z interesantem. taki sam jak. Zanieś tę książkę. a więc. tam skąd. Przykłady: Nie chciał się położyć. zwłaszcza gdy. mimo że. z chwilą gdy. a mianowicie. spójników i przysłówków ze spójnikami. aby nikogo nie skrzywdzić. stopień (tym bardziej) oraz miejsce (tam). mówiąc. Nie wiem jak. podkreślamy czas (wówczas). chyba żeby. tak aby nikogo nie skrzywdzić. przecinek stawiamy między jego składnikami: Zadzwonię do ciebie dopiero wtedy. a gdy się zmęczył. że aby. tylko że. jako że. gdy na przysłówek. skąd ją przyniosłeś. tak jak. Zanieś tę książkę właśnie tam.2. Zanieś tę książkę tam. – ale: Nie wiem. cofanie przecinka). np.3. Używając odpowiednich okoliczników.1. Wiemy kto. – ale: Wiemy. [365] 90. właśnie jak.3. zawsze mi pomoże. zaimka względnego i spójnika. Imiesłów zakończony na -ąc. spójnik i zaimek względny 90. i choć. -wszy [364] 90. Cenię go tym bardziej. Powinieneś postępować tak. Napiszę na pewno. Postanowił kupić mieszkanie. podczas gdy.B. zaimki lub wyrażenia przyimkowe pełnią funkcję okoliczników w zdaniach głównych. Połączenia partykuł.B. skąd ją przyniosłeś. . a ponieważ. że jeśli będzie trzeba. wyróżnimy te wyrazy za pomocą akcentu. Przecinek należy postawić przed całym wyrażeniem (jest to tzw. Dwa sąsiadujące spójniki. właśnie. tak jakby. Opowiadał wszystkim. zaimek lub wyrażenie przyimkowe pada akcent zdaniowy. tak że. a przecinek stawiamy przed nimi: Powinieneś postępować szlachetnie.B.UWAGA 2: Przecinek należy również pominąć przed zaimkami względnymi wprowadzającymi takie pozorne zdania podrzędne.B. pomimo że był śpiący. – ale: Wiadomo. wówczas gdy odziedziczył duży spadek. tam skąd ją przyniosłeś. np. w takich wypadkach należą one do zdania podrzędnego. zwłaszcza jeżeli. tym bardziej że. np.4. W powyższych przykładach przysłówki.2. Połączenia przysłówków. że jest człowiekiem wspaniałomyślnym. który jeśli. chyba że.B. jak gdyby. potem gdy. Połączenia przysłówków. Przyrzekł mi. Wyrażenia o identycznej lub podobnej budowie występują również w funkcji spójników zestawionych.1. spójników. pomimo że. wprzód nim. Nie rozdziela się przecinkiem połączeń partykuł. co wolno. podobnie jak.B. tak żeby. właśnie gdy. że jeśli. chyba żebym zapomniał. zaimków lub wyrażeń przyimkowych ze spójnikami 90. typu a choć. to co. teraz gdy. taki jak. lecz nie wiedział kiedy. że gdy. ile że. Zasady szczegółowe 90. które nie są rozwijane. że gdy wygra dużo pieniędzy. zwłaszcza że. Wzbogacił się. przysłówków ze spójnikami 90. Nie dostał kolacji i nie miał pojęcia dlaczego. tym bardziej że. Przecinek pomiędzy zdaniami podrzędnymi i nadrzędnymi. tak aby. gdy odziedziczył duży spadek.

wynikowymi. Meissner) Obstąpili go. Gombrowicz) b) Wyjątek możemy uczynić tylko w wypadkach. obraca jeszcze ze dwa. inaczej. tymczasem. a zawieszając głos. jednak. iż. patrzą w osłupiałym milczeniu. który. Obudziwszy się. natomiast.C. stęka. potem włazi do jamy. wyłączającymi [370] 90.C. (W. męczysz wzrok. żeby tamci jemu w tłumie nie zginęli. stromo wspiął się wzwyż. że napisawszy bardzo dobry artykuł. bym pośpieszał. aliści. Zdania współrzędne spójnikowe. nabrał pędu.1.B. że po spójniku nastąpiło zawieszenie głosu. Przecinkami rozdzielamy zdania współrzędne połączone następującymi spójnikami: a) przeciwstawnymi: a. gładko oddzielił się od ziemi. za to. synonimicznymi 90. wraca na dół. o niczym już nie pamiętał. C. obróciwszy się na pięcie. a.D. Zdania współrzędne połączone spójnikami: przeciwstawnymi. rzucił się w wir codziennych zajęć. że ma nas dość i obróciwszy się na pięcie. znika w niej. Imiesłów zakończony na -ąc. Gonzalo pędem biegł z obawy.4. Zdania złożone współrzędnie mogą być połączone bezspójnikowo lub spójnikowo. Nie przeszkadzają mu. sypie ten ładunek do środka. i. Uczniowie.C.D. znalazł się już na swoim polu. [367] 90. że ma nas dość i. słuchając napomnień. przecież. Przeskoczywszy rów.C.J. Opowiadał wszystkim. robiąc nadal swoje. spoglądali na siebie z zakłopotaniem. A on grabi pazurami.D. że zdanie ma charakter wtrącony. jednakże. zapowiadamy. że zaskoczy ona słuchacza. Sposoby łączenia zdań złożonych współrzędnie mogą 90. nikomu się nie narażali. (J. Reguły ogólne 90. że — gdy wygra dużo pieniędzy — rozda je ubogim. rozłącznymi. wyszła. -wszy — bez względu na to. Zdania współrzędne połączone spójnikami: łącznymi. np. tylko. i odnalazłszy ich. jaki. Przecinek pomiędzy zdaniami współrzędnymi połączonymi bezspójnikowo 90. że) lub zaimkiem względnym (np. trzy razy. tylko że. Zdania współrzędne bezspójnikowe zawsze oddzielamy przecinkami: Szybowiec ruszył. wszakże. [369] 90.2.2. W pierwszym przykładzie informujemy jedynie o dodatkowych okolicznościach towarzyszących wydarzeniu. Powiedziała. . co): Nie spodziewał się.1. W drugim dorzucamy poboczną informację. gdy chcemy podkreślić. a) Przecinka nie stawia się pomiędzy zwrotem imiesłowowym a bezpośrednio poprzedzającym go spójnikiem (np. choć potrzebował odpoczynku. Aneks I – Interpunkcja): Patrząc z bliska na telewizor. gdy chcemy podkreślić. raczej. Powiedziała.1. brzegiem lasu. jedynie. Zdania współrzędne bezspójnikowe [368] 90.1. Przestankowanie uzależnione jest od sposobu zespolenia takich zdań.2. kulejąc. np. Dzięki temu. Wreszcie podnosi się z naręczem zwiędłych liści i drobnego chrustu. (J. jak interpretujemy jego funkcję w zdaniu — w zasadzie oddziela się przecinkiem wraz z ewentualnymi jego określeniami od poprzedzającej go lub następującej po nim reszty zdania lub wydziela się go przecinkami. mnie znaki dawał. jeśli jest wtrącony w zdanie (por. Szczepański) D. -łszy.Zdania tego typu możemy jednak wydzielić dwoma przecinkami lub dwoma myślnikami. że są zdaniami wtrąconymi: Wrócił z zagranicy i. lecz. ale. UWAGA: W odniesieniu do imiesłowu wyjąwszy (= oprócz) jednak przecinek się pomija: Wyjąwszy słodycze nie miał żadnych słabości. Wlókł się. tzn. będzie go musiał jeszcze poprawiać. wyszła. szeleści wśród poszycia. zaś.

Ja mówię to, a on co innego. Nauczycielka usiłowała prowadzić lekcje, ale raz za razem zrywał się hałas. (J. Wiktor) Już mieli zaczynać, lecz ktoś im przeszkodził. Obiecywał dużo, tymczasem nic nie zrobił. Pośrodku płynęła rzeka, zaś na stokach wzgórz dostrzegłem kilka strumyków. UWAGA: Jeśli spójnik a łączy zdania (a nie jego części), zawsze stawiamy przed nim przecinek, np. Ledwie błysnęło słońce, a już zrobiło się ciepło. Mieli obszerne i wygodne mieszkanie, a składało się ono z pięciu pokojów. b) wynikowymi: więc, dlatego, toteż, to, zatem, stąd, wobec tego, skutkiem tego, wskutek tego, i (= więc, toteż), przeto, tedy, np. W tej okolicy las nie był zbyt gęsty, więc stopniowo robiło się coraz jaśniej. (A. Szklarski) Nie kocha męża, zatem powinna go opuścić. (T. Boy-Żeleński) Zapytał niegrzecznie, wobec tego odpowiedziałem mu oschle. UWAGA: Przed spójnikiem i możemy postawić przecinek, jeśli występuje on w funkcji wynikowej (można go zastąpić przez więc lub toteż), np. Zaczęła się sesja egzaminacyjna, i wzięli się do nauki (= więc wzięli się do nauki). Nadszedł październik, i studenci rozpoczęli naukę (= toteż rozpoczęli naukę). c) synonimicznymi (wyjaśniającymi): czyli, to jest, to znaczy, innymi słowy, np. Wyjeżdżam do Japonii, czyli odwiedzę Kraj Kwitnącej Wiśni. Rzeczowniki w języku polskim mają deklinację, to znaczy odmieniają się przez przypadki. [371] 90.D.2. Nie rozdziela się przecinkiem zdań złożonych współrzędnie połączonych następującymi spójnikami: a) łącznymi: i, oraz, tudzież, i zarazem, np. Zwieziono z lasu kilka wozów drewna i sprzedano je na opał. UWAGA: Jeśli spójnik a wystąpi w funkcji łącznej (możliwe jest wtedy zastąpienie go przez i), możemy postawić przed nim przecinek: Za dnia słoneczniki zaglądają w moje okno, a miedze wiją się, jak żółte wstążki [...]. (K. Brandys) b) rozłącznymi: lub, albo, bądź, czy, np. Pojadę na Mazury albo wybiorę się w Bieszczady. Rozpocznę w tym roku studia bądź pójdę do pracy. UWAGA: Przed spójnikiem czy łączącym zdania współrzędne rozłączne nie stawiamy przecinka, np. Wyjeżdżasz na święta czy zostajesz? Poradzisz sobie czy mam ci pomóc? Ale gdy wyraz czy wprowadza zdanie podrzędne (określające), musi zostać poprzedzony przecinkiem, np. Nie wiedział (czego?), czy może wejść. Zapytał (o co?), czy już minęła dwunasta. c) wyłączającymi: ani, ni, np. Kwiryna już nie przypomina o spowiedzi ani matka nie grozi księdzem. (P. Gojawiczyńska) Jeść nie chciał ni humoru dobrego nie miał. E. Zdania współrzędne spójnikowe. Reguły szczegółowe 90.E.1. Spójniki łączne, rozłączne, wyłączające z przysłówkami i zaimkami

90.E.2. Spójnik łączny, rozłączny, wyłączający (oraz partykuła czy) powtórzone na początku dwóch zdań współrzędnych 90.E.3. Spójnik lub zaimek względny upodrzędniający powtórzony po spójniku łącznym lub rozłącznym [372] 90.E.1. Połączenia spójników łącznych, rozłącznych i wyłączających (a więc typu i-lubani) z przysłówkami i zaimkami o charakterze uzupełnień wtrąconych czy dopowiedzianych oddzielamy przecinkiem od reszty tekstu, np. Byłem w górach, i to przez dwa miesiące. Był człowiekiem uszczypliwym, lub raczej złośliwym. Nie byłem w Hiszpanii, ani też w Portugalii. Była śliczna, czy może raczej pełna uroku. Typowe połączenia tego typu: i to, albo raczej, lub raczej, czy raczej, albo lepiej, lub lepiej, ani też, ani nawet, czy może. [373] 90.E.2. Jeśli spójnik łączny, rozłączny, wyłączający (dotyczy to też partykuły czy) został powtórzony na początku dwóch zdań współrzędnych, przecinek należy postawić przed powtórzonym spójnikiem lub partykułą, np. Albo zrobisz to dziś, albo nie rób wcale. Ani nie mam czasu, ani ochoty. Czy zrobisz to sam, czy przysłać ci kogoś do pomocy? Matka zwracała się z prośbą o pomoc już to do swojej rodziny, już to do dawniejszych przyjaciół. Pojadę bądź koleją, bądź autobusem. UWAGA: Tam gdzie powtórzone czy ma znaczenie spójnikowe i da się zamienić na lub — przecinka nie stawiamy: Ćwiczył zawsze, czy był zdrowy czy chory. Tam zaś, gdzie powtórzone czy ukazuje wybór między dwiema możliwościami, stawiamy przed nim przecinek: Rodzice pytali mnie, czy jesteś zdrowy, czy chory. [374] 90.E.3. Nie stawiamy przecinka, jeśli spójnik lub zaimek względny upodrzędniający (np. że, jak, który) został powtórzony po spójniku łącznym lub rozłącznym. Typowymi połączeniami są: i że, albo że, i jak, i który, np. Powiedział mi, że musi odpocząć, że w takim razie wyjeżdża i że nie wróci przed upływem tygodnia. Wiem, jak to jest i jak mogłoby być. Wiedzieliśmy doskonale, że odwiedzą nas osobiście albo że przynajmniej zadzwonią. F. Przecinek między częściami zdania pojedynczego [375] Poszczególne człony zdania pojedynczego, podobnie jak poszczególne składniki zdania złożonego, mogą być połączone spójnikowo lub bezspójnikowo, np. Wrócił do pracy zdrowy i wypoczęty. Wrócił do pracy zdrowy, wypoczęty. Zasady użycia przecinków w zdaniach pojedynczych scharakteryzowano poniżej. G. Przecinek między częściami zdania pojedynczego połączonymi spójnikowo Zasady użycia przecinka między spójnikowo połączonymi częściami zdania pojedynczego z drobnymi odstępstwami są takie same, jak reguły użycia przecinków w zdaniach współrzędnie złożonych. W skrócie, z uwzględnieniem pewnych różnic, przedstawiają się następująco: 90.G.1. Przecinek a spójniki: i, a (= i), oraz, tudzież, lub, albo, bądź, czy, ani, ni 90.G.2. Przecinek przed spójnikami przeciwstawnymi a, ale, lecz (...) 90.G.3. Przecinek przed spójnikami powtórzonymi, pełniącymi identyczną funkcję [376] 90.G.1. Nie stawiamy przecinka przed spójnikami: i, a (= i), oraz, tudzież, lub, albo, bądź, czy, ani, ni, np. Mógłbym studiować polonistykę bądź slawistykę.

Nie widziałem Paryża ani Marsylii. a) Przed spójnikiem a nie stawiamy przecinka, jeśli: – pełni funkcję łączną (można go wymienić na i), np. Wykład był krótki a przystępny. Słowik śpiewał cicho a łagodnie. – występuje między wyrazami lub wyrażeniami porównywanymi, np. Polacy a Rosjanie podczas drugiej wojny światowej. Alkoholizm rodziców a niepowodzenia szkolne dzieci. – w połączeniu z wyrazem między lub pomiędzy określa położenie lub wspólną cechę dwóch rzeczy, np. Szpara pomiędzy oknem a parapetem. Kolor między żółtym a brązowym. – łączy dwie identyczne formy dla podkreślenia tego, o czym się mówi, np. Takie przykłady można mnożyć a mnożyć. Wcale a wcale nie masz racji. b) Jeśli człon wprowadzany przez jeden z wymienionych spójników ma charakter dopowiedzenia, przed nim stawiamy przecinek: Uważam go za szaleńca, i to od dawna. Jest człowiekiem rozmownym, albo raczej gadułą. [377] 90.G.2. Przed spójnikami przeciwstawnymi a, ale, lecz, tylko oraz synonimicznymi (czyli, to znaczy, to jest, innymi słowy) stawiamy przecinek, np. Mogłem tam pójść, ale po co? Prawda zwyciężyła, a nie fałsz. Jestem zamiłowanym podróżnikiem, czyli globtroterem. [378] 90.G.3. Przecinek stawiamy przed spójnikami powtórzonymi, które pełnią identyczną funkcję: Zwiedzili i zamek, i muzeum. Zawsze ktoś bądź to pomagał jej, bądź jej siostrze. Nerwowo poprawiała to obrus, to sztućce, to serwetki. a) W związku z tą zasadą również oddzielamy przecinkami powtarzające się człony utartych wyrażeń, np. ani be, ani me; ani widu, ani słychu; ni pies, ni wydra; ni stąd, ni zowąd; ni z tego, ni z owego. b) W innych frazeologizmach o podobnej konstrukcji (tzn. składających się z dwu członów równorzędnych) nie stawiamy przecinka, np. bądź co bądź; bij zabij; chcąc nie chcąc; na chybił trafił; rad nierad, wypisz wymaluj. UWAGA: Powtórzony spójnik poprzedzamy przecinkiem tylko wtedy, gdy pełni on funkcję analogiczną do pierwszego, np. Siedzą i piją i kawę, i herbatę. Kup chleb i bułki, i jabłka, i gruszki. Natomiast nie postawimy przecinka w zdaniach: Siedzą i piją kawę i herbatę. Kup chleb i bułki albo jabłka i gruszki. H. Przecinek a wyrażenia porównawcze 90.H.1. Przed członem porównawczym wprowadzonym przez wyrazy: jak, jakby, jako (...) 90.H.2. Przykładowe wyliczenia i wyszczególnienia wprowadzane przez wyraz jak 90.H.3. Porównania paralelne (o konstrukcji tak, jak; taki, jaki; tyle, co; równie, jak) 90.H.4. Przed wyrazem jako (= w charakterze, w roli) [379] 90.H.1. Przed członem porównawczym wprowadzonym przez wyrazy i wyrażenia jak, jakby, jako, niby, niby to, niczym, ni to, niż, podobnie jak, gdyby (konstrukcja dawniejsza) nie umieszczamy przecinka, np.

które nie mają wyrazistego charakteru paralelnego: a) z przecinkiem: zarówno …. np. Przykładowe wyliczenia i wyszczególnienia wprowadzane przez wyraz jak zawsze poprzedzamy przecinkiem. benzyna. chyba że chcemy podkreślić. Czytanie książek jest równie miłe. Opowiadał to już rodzicom. W porównaniach paralelnych (o konstrukcji tak. przyimek.1. iż wyrażenie wprowadzone przez jako ma charakter przyczynowouzasadniający. Przecinek między połączonymi bezspójnikowo jednorodnymi częściami zdania 90. Przecinek między częściami zdania pojedynczego połączonymi bezspójnikowo 90. ryś i kozica. tak…. Taki doświadczony kierowca jak Marcin nie powinien był wpaść w poślizg. Wówczas możemy ten odcień znaczeniowy zasygnalizować przecinkiem. wilk. równie.Był głuchy jak pień. często wracamy. Przecinek przed członami powtarzanymi [383] 90. Był powszechnie szanowany. powinniśmy oddzielić go przecinkiem. b) dopełnieniami. b) bez przecinka: tak samo … jak. albo gdy chcemy osłabić wyrazistość porównania. co) stawiamy przecinek. [381] 90. jak i. Od razu wykonał takie polecenie. jaki. pływacy i inni sportowcy wyjadą na igrzyska olimpijskie. jak leżałoby na kołku. (Szanowano go ze względu na prestiż jego zawodu). podobnie jak wczoraj. (S. przecinek możemy pominąć. Wspólną grupę stanowią nieodmienne części mowy. Przed wyrazem jako (= w charakterze. np. kolegom. Do ulubionych książek.H. jak do kina. Do osobliwości świata zwierzęcego w Polsce należą: żubr.I. taki … jak. jak i. np. ten sam … co. Jest lepszy.I. [382] 90. łoś. Była ubrana podobnie jak moja żona.2. wykrzyknik. Jeśli człony porównawcze wchodzą w skład wypowiedzenia złożonego. Swawolny chłopiec leci gdyby strzała. równie … .1.4.H. Kowalski jest równie dobrym uczniem jak Nowak. jako lekarz. tak…. oleje. co przed rokiem. Ubranie leży na nim. że człon porównawczy jest dopowiedziany. od porównań.3. np. powinniśmy je oddzielać przecinkiem. jakiego zażądano.I. w których stawiamy przecinek. Lekkoatleci. Był powszechnie szanowany jako lekarz. Zarabiam tyle samo co przed rokiem. np. żbik. np. jak: eter. Trembecki) Jednak aby podkreślić. piłkarze. (Szanowano go jako dobrego lekarza). [380] 90. jak. jak: przysłówek. Jednakże jeśli przed porównaniem nie robimy przerwy oddechowej albo jeżeli składniki porównania nie przeciwstawiają się sobie bardzo wyraźnie. jak i kształcące. Ropa naftowa dostarcza nam wielu produktów. niedźwiedź. tyle. np. . jak. Dziś. jak do przyjaciół. niż myślałem. Chodzi często tak do teatru. partykuła. jak. Znał się na tym lepiej niż ktokolwiek inny. w roli) przecinka nie stawiamy. Miałem tyle samo pieniędzy. np. smary. bóbr. przyszedł z pracy bardzo późno. spójnik.2. wtrącony. znajomym. Przecinek stawiamy pomiędzy połączonymi bezspójnikowo jednorodnymi częściami zdania: a) podmiotami. Należy w tym miejscu odróżnić porównania paralelne. jak i.H. I. taki.

używamy wykrzyknika. przynajmniej (. Wyrażenia typu: na przykład. nie są oddzielane przecinkiem.4.1.J. Z obu stron należy oddzielać przecinkami wyrażenia wprowadzające wyjaśnienia i wyliczenia.J.) oddzielamy przecinkiem. np. wiele pieniędzy. W pozostałych wypadkach okoliczników nie rozdzielamy przecinkami.J. np. Współczesna polska literatura ma wiele tłumaczeń na języki obce [współczesna → (polska → literatura). Krótkie wyrażenia mające formę zdań głównych (.I. nudny. no. Toteż należy pisać: Spotkałem go na ulicy późnym wieczorem [okoliczniki niejednorodne — miejsca i czasu]. W ubiegłym tygodniu. c) przydawkami równorzędnymi. Stosując przecinki w miejsce wykrzykników. no. . Wyrazy i wyrażenia niebędące częściami zdania (tzw. w bibliotece.J. Wyrazy i wyrażenia oznaczające stosunek osoby mówiącej do treści wypowiedzi 90. współczesna część polskiej literatury].1. Pierwszy powojenny film polski dotyczył kwestii okupacyjnych [pierwszy → (powojenny → film). Przecinek stawiamy przed członami powtarzanymi. [384] 90. ho! Co za piękny widok! Ho.J. iż wykrzyknienie nie ma silnie emocjonalnego charakteru. Przecinek po wyrazach wyrażających okrzyk [385] 90. chyba. pierwszy z powojennych filmów]. które rozpoczynają się najczęściej od czyli.. Nie oddziela się również przydawek wyznaczających zakres określanego rzeczownika: Podróżni jadący tym pociągiem są obowiązani mieć miejscówki [ci z podróżnych. ho. Mieszkałem w Krakowie.6. którzy jadą tym pociągiem].) 90. w środę. Przecinek w wyrażeniach wprowadzających wyjaśnienia i wyliczenia 90. no! jaki dowcipny! No. przy samej stodole.7. to jest. z których pierwsza określa połączenie drugiej przydawki i określanego przez nią rzeczownika.2. bez zakończenia. Robotnikom zatrudnionym przy budowie mostu zapewniono bezpieczne warunki pracy [tym spośród robotników. drugi przecinek zastępujemy kropką lub równoważnym jej znakiem interpunkcyjnym. np.. to znaczy. którzy zostali zatrudnieni przy budowie mostu]. jaki dowcipny! J. Postąpiłem wczoraj bardzo głupio [okoliczniki niejednorodne — czasu i sposobu]. np. d) Okoliczniki jednorodne (czyli dwa okoliczniki miejsca. Wyrażenia wprowadzające i wtrącone 90. — tworzą przykładowe wyliczenie. Jeśli takie wyrażenia znajdują się na końcu zdania. jest bliższym określeniem pierwszego.Lubiła czekoladę. czasu itd. który występuje na drugim miejscu. wrócił z Australii. lody. Gdy chcemy zasygnalizować inną intonację oraz wymówienie wykrzyknień z większym naciskiem. zaznaczamy.J.J. w domu. to znaczy takie grupy przydawek. wyrazy poza zdaniem) 90. bez przypisów. Wtrącone człony zdań złożonych i pojedynczych 90. Zostawił po sobie rękopis bez wstępu. sposobu. Ho. Pracował w instytucie. np. Trwało to wszystko długo. Jedynie przed powtórzonymi wyrazami — wykrzyknikami możemy zastosować różną interpunkcję.J. jeśli: — okolicznik.2. Wóz stał zawsze na podwórzu. Zarobili na tym wiele. cukierki.. Natomiast przydawki nierównorzędne. w Poznaniu. w Łodzi. co za piękny widok! No. np. no. monotonny.3.. Minął kolejny dzień senny. długo. np.5.) 90.

[389] 90. (W. Naturalnie. [386] 90. jak widać. iż dopowiedzenie występujące wewnątrz zdania wydzielamy za pomocą przecinków z obu stron. więc oczywiście nie zdążyłem na czas.4. rzekłbyś. to znaczy od dwudziestu lat. Jeśli takie wyrażenia nie są członami wtrąconymi. cała rodzina wybiegła na podwórko. W nocy pojazd stojący na przykład na drodze powinien być oświetlony. Wyrazy i wyrażenia oznaczające stosunek osoby mówiącej do treści wypowiedzi oddzielamy przecinkiem. Chwali się bezustannie swoimi sukcesami. być może. gdy mają charakter członów wtrąconych. doprawdy.J. . niewątpliwie. bynajmniej. Kupiłam sobie nowy kapelusz. Skończyłeś. należy oddzielać obustronnymi przecinkami. owszem. [388] 90. Są nimi: a) wyrazy i wyrażenia takie.3. W mowie odpowiada temu brak pauzy lub zawieszenia głosu w momencie wypowiadania wyrazów i wyrażeń tego typu: Jest to człowiek bez wątpienia uczciwy. jeśli tylko poprosisz. niezawodnie. zdaje się. przypuszczam. np. na grypę. Jak można zauważyć. rzecz jasna. matka. w mowie byłyby one poprzedzane krótką pauzą. Zepsuł mi się samochód. na przykład częstymi awansami. jeśli uwypuklają one treści zapowiedziane w członie poprzedzającym i mają charakter dopowiedzenia. które oddzielamy obustronnymi przecinkami lub przecinkiem i dwukropkiem (zob.J. wyjadę z kraju. więc prawie wszyscy mają go dość. choć ceni też muzykę poważną. przeciwnie. raczej. zwrot kosztów. doprawdy. Do wyrazów i wyrażeń typowych należą m. przynajmniej. Jeśli warunki te nie są spełnione. Doroszewski) [387] 90. b) wyrazy w wołaczu. ściśle. Należy pamiętać. naturalnie. ściślej. wiadomo. Przykłady: Myślę. Wyrazy i wyrażenia typu: chyba. na odwrót. taki jak twój. przynajmniej co drugi dzień. np.J. Wyrazy i wyrażenia niebędące częściami zdania (tzw. taki jak.J. ściśle: czterysta osiemdziesiąt osiem kilometrów w ciągu dnia.4. przyciągają gapiów. jak mi mówiono. na przykład meble. W sklepie sprzedawano wiele towarów. odwrotnie. nie oddzielamy ich przecinkami. Krótkie wyrażenia mające formę zdań głównych. zdaje się. Otrzymasz. dwaj synowie. Typowymi wyrażeniami tego typu są: być może. ewentualnie.2. zwłaszcza tradycyjny. np. Odwiedzamy się często. nawet. to jest Włochy. Albanię i Grecję. prawdopodobnie. np.J. Wypadki. istotnie. niestety. Lubi jazz.Znam go od dawna. Ojciec. że nie warto. wyrazy poza zdaniem) zawsze wydzielamy przecinkami. pomogę ci. ściśle mówiąc.: bez wątpienia. słowem. niestety. innymi słowy. studia. zapewne. słowem. rzeczywiście. i ogromnie go cenię. krótko. Przejechałem blisko pięćset. zwłaszcza poprzedzamy przecinkiem. zajmować się tą sprawą. rzecz jasna. Kontemplatorem słów pewnego znamiennego typu był spośród twórców literackich na przykład Norwid.5.). jak wiadomo. jak: inaczej. Odwiedzę kraje południowej Europy. sądzę. Jestem chory. przecinka nie stawiamy. dopowiedzenia są takim składnikiem zdania. np. np. Za rok. na przykład. zaś faktycznie będące składnikami pozazdaniowymi.in. który może zostać opuszczony bez większej szkody dla budowy zdania. także 90. oczywiście.

i cierpienia.2. aby w przybliżeniu oddać w piśmie takie właściwości mowy. nowe uczucie zaświeciło w oczach Piotra. u nas bardzo jeszcze egzotycznej. ZNAKI PROZODYCZNE. np. użyteczne. . Najbardziej interesujących przykładów w zakresie użycia znaków tego rodzaju dostarcza literatura: — Co też Rozalia opowiada? — zgorszyła się pani Alicja. hej. skarbie. Znajomość literatury hinduskiej. przecinek stawiamy po tym wyrażeniu: O mój Boże. Nierzadko te dwie funkcje wiążą się z sobą. których nikt… Udało mi się nieraz do kraju przedzierać. np. pytajnik) są do pełnienia takiej funkcji szczególnie odpowiednie. EMOTYWNE ORAZ ZNAKI OPUSZCZENIA. Mickiewicz) Do nóg panu dziedzicowi!… Pan kapitan… książę… darował ci… Zaledwie żołnierz zdążył schylić się i objąć kolana książęce. Pokażą to odpowiednie przykłady w następnych paragrafach. Należy jednak pamiętać.1. kupić mi tych kosmetyków!? Panie dyrektorze. Żeromski) W podobnych wypadkach wielokropek może być zastępowany przez inne znaki interpunkcyjne — zwłaszcza myślnik. i sanskrytu stworzyła mu możliwość lepszego zrozumienia ówczesnej kultury Dalekiego Wschodu. że tok mówienia. ale czyny ciche. np. tabelę w par. Zauważmy. (J. Halo. myślnik. ho. 83.Panie Kaziu. — Jak można tak mówić? — O właśnie. nie dzieła waleczne i głośne. że również inne znaki interpunkcyjne mogą służyć do oznaczania wymienionych właściwości mowy (zob. — Jezus Maria. wiadomości zbierać. na ogół z powodu emocji. halo. Andrzejewski) Wielokropek i myślnik są także znakami służącymi do oznaczania opuszczeń. których czytelnik nie może w określonym kontekście oczekiwać 92. o. Czy nie mógłbyś. rozkazy wodzów nosić.1. co ja teraz zrobię?! 91. mówić! A robić można? Pani Alicja bezradnie załamała ręce. Znaki prozodyczne (wielokropek. UWAGI OGÓLNE [392] Znaki tego typu stosuje się. Milej sobie wspominam. Wielokropek obok innych znakach interpunkcyjnych [393] 92. oj.6. rzadziej przecinek. Służy on głównie do zaznaczania. to był mecz! Jeżeli bezpośrednio po wykrzykniku o występuje wyraz w wołaczu. jak: intonacja. kto mówi? Oj. (A. Wielokropek umieszczony w nawiasie kwadratowym 92. Wtrącone człony zdań złożonych i pojedynczych wydzielamy przecinkami z dwu stron. a co będzie z moją premią? [390] 90. Przed wyrazami. został przerwany. WIELOKROPEK Wielokropek jest znakiem interpunkcyjnym składającym się z trzech kropek. zawieszenie głosu. musimy się koniecznie spotkać. 92.J.). przerwanie wypowiedzi spowodowane względami emocjonalnymi albo potrzebą zwrócenia uwagi odbiorcy. Przecinek stawia się po wyrazach wyrażających okrzyk: ach. [391] 90. że człon wtrącony oddzielamy przecinkiem nawet wówczas. (S. gdy po nim następuje spójnik i. Zasady użycia 92. 92.3.4. jaka też Rozalia jest… Słowa nie można powiedzieć.J.7.

wody…! — krzyczał zmęczony pan Filipski.1. przed zaimkiem to . Czy jest ona tu z wami…? Dlaczego jej nie widzę…? Śmie jeszcze tu być…? — irytowała się Halina. stylistyczny zgrzyt. którym zastępuje się litery pominięte w wyrazach nieprzyzwoitych. M.. Wiele elementów gwarowych znajduje się w utworach A. Gombrowicz) Ale to inteligentny człowiek. Myślnik używany do zaznaczenia domyślnego członu zdania 93. strzelił i podniósł… szyszkę zestrzeloną z drzewa. jednakże właściwe wprowadzenie gwary do literatury jest dopiero zasługą pisarzy okresu Młodej Polski […].[394] 92. 3. Myślnik podwojony może być też używany do wyodrębniania fragmentów tekstu.2. wycelował starannie. Są wrażenia i — koniec. H. i 94.2. Kisielewski) b) Jeżeli zaś zbiega się z pytajnikiem. Dygasińskiego. Myślnik (—) bywa często w druku zastępowany półpauzą (–). Przyzwoity… I sympatycznie wygląda na trybunie.). których czytelnik nie może w określonym kontekście oczekiwać. Hume zaś […] zerwał z tym: nie ma podstaw do przyjmowania. Jakubowski) Jeśli puenta nie ma charakteru żartobliwego. MYŚLNIK Myślnik (pauza) może pełnić różne funkcje — część z nich wymieniliśmy już wcześniej. Funkcja prozodyczna jest dla niego podstawowa. Za pomocą wielokropka umieszczonego w nawiasie kwadratowym (czasem okrągłym. inteligentny. 93. ironia. W takim wypadku znaki interpunkcyjne podajemy za tekstem cytowanym. lecz charakter neutralny lub podniosły.3. Sienkiewicza […]. ot. Myślnik użyty zamiast domyślnych czasowników jest. wulgarnych. Myśliwy złożył się. zamiast wielokropka stawiamy myślnik. 94. (W. gdy stosujemy wielokropek w nawiasie do oznaczenia opuszczeń w cytacie (zob. są. Obu tym funkcjom myślnika często towarzyszy trzecia: oznaczanie stanów emocjonalnych. Niezłomny obrońca wolności i godności człowieka cieszył się wielkim autorytetem moralnym… jedynie wśród najbliższych. Sienkiewicz) (zob. a sporadycznie również w ostrokątnym) oznaczamy opuszczenie fragmentu cytowanego tekstu. np.) Wyjątkiem jest sytuacja. On sam wydawał się bardzo przyjemny. Tatarkiewicz) [395] 92. np. jak: rozczarowanie. kulturalny… ale jego wielkość? (W. wykrzyknikiem lub pauzą. (Encyklopedia języka polskiego) [396] 92. np. W przypadku zbiegu znaków postępujemy następująco: a) Jeżeli wielokropek zbiega się z przecinkiem.6. Niestety. Stawiamy go przed wyrazami. ten pomysł jest do d. komizm. średnikiem lub kropką — znaki te opuszczamy.. (H. 93. (S. (J. wrażliwy. np. że wrażenia mają przyczyny w zewnętrznych substancjach. lecz z pełnieniem tej funkcji wiąże się często oznaczanie opuszczonych lub niewypowiedzianych fragmentów tekstu. Jak strasznie gorąco…! Oddychać nie ma czym…! Wody. przykład w p. Wielokropek należy odróżniać od wykropkowania. wprowadza więc takie treści. Konopnickiej. też przykłady w p.5.Z.4. np. — powiedział rozzłoszczony. znaki te w tekście umieszczamy .

np. którzy pływają po nim. po czym lekko podważył wieko skrzyni. co wcześniej zostało scharakteryzowane w sposób szczegółowy. Myślnika używamy do zaznaczenia domyślnego członu zdania. Odległe gwiazdy i mgławice. co zostało wcześniej powiedziane szczegółowo 93. Ziemecki) [400] 93. Że się ten i ów zachłysnął. Świat jest oceanem szczęścia — to wiadomo.3. 92. pociągniesz drugi raz — miło…. Myślnik przed wyrażeniem.7.11. Panna Izabela od kolebki żyła w świecie pięknym i nie tylko nadludzkim. Wieniawski) [398] 93. [399] 93. Użycie myślnika dla uniknięcia dwuznaczności [397] 93. np. Myślnika możemy użyć po bardziej rozbudowanych członach zdania. UWAGA: Należy w tym miejscu podkreślić. Myślnik i wypowiedź narratora 93. Myślnik po bardziej rozbudowanych członach zdania 93. Moskwa. którą oglądał Napoleon w roku 1812 i która wówczas zachwyciła Chateaubrianda — jest bardzo rozległa. (H.8. Myślnik i uwagi wtrącone 93. Prus) [401] 93. pauzę retoryczną. Myślnik umieszczamy też przed wyrażeniem. — Jakież to dziwne! Dziś byliśmy na pogrzebie. zwłaszcza jeśli ma charakter neutralny lub podniosły.10. Zastanawiał się przez chwilę. Myślnik i wtrącenia 93. człowiek i bakterie — wszystko zbudowane jest z atomów. góry niebosiężne i oceany. w którym pojawia się element nieoczekiwany.5. Myślnik obok innych znaków interpunkcyjnych 93.4. Warszawa — to stolica Polski.2. trzeci raz — błogo…. jeśli chcemy oznaczyć moment zawieszenia głosu. a ktoś inny utonął — to nie argument. miłość posieje — i to jest życie. [402] 93. np. (J. Myślnik w miejscu. aby zaznaczyć powrót do głównej myśli. (B. np. piąty — jeszcze milej!… i aniś się spostrzegł.1. jutro będziemy na zaręczynach: co śmierć wykosi. Wszyscy. Sienkiewicz) Jeśli jednak ów element nie ma podniosłego charakteru. są bardzo zadowoleni i — mają słuszność. Wiedza — to potęga.13. np. są przed zaimkiem to — wprowadzającym orzecznik. np. zaskakujący czytelnika. Myślnik w wyliczeniach 93. ujmującym w sposób ogólny. powinniśmy raczej postawić wielokropek (zob. (B. w którym pojawia się element nieoczekiwany.6. jak ni stąd. czwarty — bardzo miło…. zaskakujący 93.93.12. Myślnik może wystąpić w miejscu.).5. nawet stara Moskwa.3.2. (S. Myślnik jest przydatny. Myślnik używany do oznaczenia momentu zawieszenia głosu 93. to. Myślnik może być również użyty zamiast domyślnych czasowników jest. które w sposób ogólny ujmuje to. że postawienie w tego typu przykładach przecinka zamiast myślnika jest rażącym błędem interpunkcyjnym. Prus) Z gryzmoleniem tak jak z trunkiem: zakosztujesz — wstrząśnie tobą albo i zemdli. ale — nadnaturalnym. ni zowąd nałogowym zostałeś pijakiem.6. Myślnik wyznaczający relacje między dwoma wyrazami lub wartościami 93. Ku jego wielkiemu zdumieniu — ustąpiło bez oporu. ta.4. .9.

np. Jednocześnie na początku każdej kwestii w dialogach literackich możemy umieszczać pojedynczy myślnik. Schulz) b) kropkę. — Basenu niszczyć nie możemy — rzekł raptem Krzywosąd — gdyż na wiosnę w nim się utrzymuje nadmiar wody. generał Krywult!!. Człowiek — pisze Rodziewiczówna w Czaharach — nie powinien używać dwóch wyrazów: «nigdy» i «zawsze». w którym potrzebę oparcia się i przytulenia zaspokajać musiał. Następujące znaki ortograficzne służą do oddzielania składników wypowiedzi: — kropka — średnik — przecinek. żebyś to pan. — To i cóż z tego? Kogo mogą obchodzić pańskie krzewy? — Jak to? — rzekł dr Węglichowski. W przypadku gdy dochodzi do zbiegu myślnika i innego znaku interpunkcyjnego.[403] 93. i lwem — dodaje następnie — aby odstraszać wilki.. — mówiła pośpiesznie. Wtrącenia ujmujemy w dwa myślniki. co to jest. Należy więc być lisem — stwierdza Machiavelli — aby się poznać na sieciach. Musiało to być.7. — Doskonale! — zawołał Staś — a dobry? — Tym razem odpowiedź przyszła bez namysłu: — Dobry.12. a w szczególności: a) występuje między wyrazami o znaczeniach przeciwstawnych. które zostały wplecione do przytoczonej mowy bohaterów utworu. wielokropek i wykrzyknik przed myślnikiem pozostawiamy. używając do tego swej osoby. np.. Musiało to być (o ile dobrze pamiętam) w roku 1970. Jeśli podnieść dno rzeki. [405] 93. powinniśmy ujmować je z obu stron w myślniki. — Jeśli ktoś Kalemu zabrać krowy — odpowiedział po krótkim namyśle — to jest zły uczynek. natomiast dwa nawiasy dają mocniejszy efekt wydzielenia tekstu wtrąconego niż myślniki. postępujemy według następujących zasad: a) przed myślnikiem pomijamy przecinek.. Myślnik wyznacza relacje między dwoma wyrazami lub wartościami. np. — Ja koledze pokażę. [407] 93.9. (H. Myślniki mogą być również stosowane w wyliczeniach.10. ile te krzewy kosztowały! (S.8. Musiało to być — o ile dobrze pamiętam — w roku 1970. to woda z brzegów wystąpi i zaleje park. wysoki — niski to antonimy. — Łąkę.11. stawiamy myślnik tylko raz. — Tak. Wyrazy biały — czarny. np. pytajnik. Jeśli w obręb cytowanego tekstu wprowadzamy jakieś uwagi wtrącone. Sienkiewicz) — Ja nie uwierzę. Nawet jeszcze w głębi snu. łąkę. Tak samo — w myślniki z obu stron — ujmujemy wypowiedzi narratora. wtedy pan doktór zobaczy. Żeromski) [406] 93. Jeśli fragment narracji kończy zdanie. Kaden-Bandrowski) [408] 93. nie park — rzekł Judym. to jak Kali zabrać komuś krowy. Gdy przyjdą roztopy. (B. — Jej wzrok skupił się na Wildem. . np. generał Krywult. [404] 93. w roku 1970. Znakiem wyodrębniającym słabszym od myślników są dwa przecinki. — Krywult. np. zwiniętej w kłębek drżący — towarzyszyło mu uczucie osamotnienia i bezdomności. o ile dobrze pamiętam.. (J. np. a na niej myśmy posadzili najpiękniejsze krzewy...

Należy jednak pamiętać. [409] 93. że — mimo podobieństw — zdania pytające mogą mieć dość zróżnicowaną intonację. np. Kapuściński) 94. mecz Legia — Polonia. aby uniknąć dwuznaczności. UWAGA: W druku liczby arabskie oznaczające przedział od — do rozdziela się półpauzą. Półpauza używana w funkcji myślnika ma po bokach spacje. Umysł tknięty taką zarazą to umysł zamknięty.1. gdyż niektóre zdania o formie pozornie pytajnej nie wymagają znaku zapytania. a poprawne odczytywanie zdań zakończonych pytajnikiem wymaga zrozumienia ich treści. Staffa) Gdzie postawić przecinek? (tytuł książki E. np. Poszukuję do pracy 30 — 40-letnich mężczyzn z wykształceniem średnim. zalecamy następujące reguły w zakresie użycia znaku zapytania: 94. które w pisowni są zakończone znakiem zapytania) mają charakter rzeczywistych pytań. obracający się wyłącznie wokół jednego wątku — swojego wroga. Pieniądze należy wpłacać na konto w terminie 23 — 28 IV br. Pytajnik na końcu i w środku zdania [410] 94. monotematyczny.6. pytania retoryczne mogą też służyć na przykład do wyrażania ironii (I któż by w drukowane nie wierzył gazety? — S. tzw. Pytajnik stawiamy na końcu wszystkich wymienionych we wstępie do tego paragrafu zdań pytających.. gdy występują one w tytułach dzieł i rozdziałów. np. W latach 1756 — 1763 toczyła się wojna siedmioletnia. Pytajnik w nawiasie 94. Przyłubskich) Jeśli jednak tytuł ma formę pozornie pytajną. Norwid). pytań samoistnych. np. i F.3. również wtedy.4. Nie należy jednak opuszczać pytajnika w tytule mającym formę pytania rozłącznego. Pytajnik w zdaniach pytajnych rozłącznych 94. Nie wdając się w szczegółowe analizowanie tej kwestii. . d) występuje między liczbami lub cyframi oznaczającymi wartości przybliżone. PYTAJNIK Pytajnik (znak zapytania) służy do wskazywania na intencję osoby mówiącej. Zdania pytające mają specjalną. do której kieruje pytanie. Zdania pytające mogą wyrażać niepewność (np. Łączenie pytajnika z wykrzyknikiem 94. np. — Co? Północ? Tak szybko?). że nie wszystkie zdania pytające (tzn. Widziałem ten film 3 — 4 razy. I odwrotnie — rozumienie treści warunkuje przestankowanie. c) zastępuje wyraz przeciwko.. czyli kreseczką średniej wielkości. czyli tzw.2. a niektóre pytania są faktycznie formą prośby lub łagodnego nakazu (Czy mógłbyś zamknąć okno? Czy nie moglibyście się uspokoić?). te. Myślnika należy też użyć. 1914–1918. Miłość to nasza? (tytuł utworu L. (R. zdziwienie (Już północ. Na mecz przybyło 30 — 35 tysięcy widzów. np.1. możemy znak zapytania opuścić: Co ptaszki robią w zimie (Opowiemy wam.]? — C.13. niemającą po bokach odstępów.7.5. pojedynek Gołota — Tyson. Na trasie Warszawa — Kraków często zdarzają się wypadki. np. co ptaszki robią w zimie). Pytajnik na końcu zdań pytających 94. która oczekuje odpowiedniej informacji od osoby. odmienną od innych zdań. e) zastępuje określenie od — do. jednowymiarowy. np.b) występuje między wyrazami oznaczającymi początek i koniec jakiegoś odcinka. Pytajnik w zdaniach złożonych 94. Pytajnik zastępujący znaki interpunkcyjne oddzielające 94. Trembecki) i oburzenia (Coś ty Atenom zrobił. Sokratesie [.K. intonację. Wynika stąd. Co robić?).

Jak to naprawdę było. ale czy to prawda? Zapewniał o swojej lojalności. Znak zapytania zastępuje znaki interpunkcyjne oddzielające oraz dwukropek. czy jeszcze nie? ale: Już zmądrzał czy jeszcze nie? Czy mam trochę czasu. gdy zdaniem pytającym jest zdanie podrzędne (jest to tzw. gdy zdaniem pytającym jest zdanie nadrzędne. co to jest marzycielstwo? To jest tęsknota za prawdą — czy nie Narcyza Żmichowska? Mocny Boże! Gdzie pałasz? gdzie pałasz? (S.. myślnik albo wykrzyknik (oraz cudzysłów i nawias zamykający): A rewolucja?. z których drugie jest pytajno-przeciwstawne (zaczyna się od ale czy. oddzielamy te człony przecinkami. Zdania pytajne rozłączne zamykamy pytajnikiem. gdy mamy wątpliwość co do treści poprzedzającego wyrazu lub zdania. toteż w przypadku gdy dochodzi do zbiegu znaków. — Gdzież są twoje szklane domy? (S. Ten chrzcin obrzęd krwawy Odradzającej się ludzkości?. Mówił. Wiedział. Czy już zmądrzał. a kropkę. Kasprowicz) Gdzież są twoje szklane domy? — rozmyślał brnąc dalej. zamykamy pytajnikiem.. np. Kto jest autorem słów: Czy wiesz. np. jeśli poprzedza ona tylko drugi człon — przecinka nie stosujemy..Szczyt ignorancji czy perwersja? (Czy to szczyt ignorancji.. ale jak to sprawdzić? [413] 94. kto to powiedział. do kogo udać się po pomoc. ale co. Żeromski) [415] 94.4. czy odwrotnie. czy zdanie podrzędne występuje po zdaniu nadrzędnym. c) Zdania współrzędne. np. przecinek i dwukropek powinniśmy pominąć. np. Również w tym wypadku jest obojętne. skoro mam mało pieniędzy? Postępujemy tak bez względu na szyk zdań: Skoro mam mało pieniędzy. Kasprowicz) . czy nie? ale: Mam trochę czasu czy nie? [412] 94.5. średnik. ale jak itp. że nie ma czasu.).2.. np. [414] 94.3. pytajnik pozostawiamy. np. W zdaniach złożonych stosujemy następującą regułę: a) Znak zapytania stawiamy w miejsce kropki. Pamiętam dobrze. Żeromski) Po znaku zapytania można postawić tylko wielokropek. co łzy te spłoszy?!..6. Pytajnik można łączyć z wykrzyknikiem: a) Wykrzyknik umieszczony po pytajniku zwiększa emfazę. a gdy przed każdym członem pytania występuje partykuła czy. Hej! czy przyjdzie czas. gdybyś znalazł się na bezludnej wyspie? Gdzie mógłbym pojechać. pytanie zależne). np. Dziadek wrócił z Ameryki w 1925 (?) roku. (J. która godzina? Co zrobiłbyś. czy perwersja?) [411] 94. gdzie mógłbym pojechać? b) Znaku zapytania nie stawiamy. Czy nie wiesz przypadkiem. (J. nikt dokładnie nie wiedział. Pytajnika w nawiasie używamy wówczas.

np.. Znak wykrzyknienia wielokrotnie powtórzony 95.. Znak wykrzyknienia powinien zostać użyty po wszelkich okrzykach. zwłaszcza gdy chcemy podkreślić. nie. i serce posłucha. Precz z mego serca!. wyraz następujący po nim. zdziwienie. w regułach szczegółowych. WYKRZYKNIK Wykrzyknik (znak wykrzyknienia) służy do oznaczania emocjonalnego zabarwienia wypowiedzi. możemy zamknąć wykrzyknikiem.1. Wykrzyknik w nawiasie 95. Przynieś mi to we wtorek. Znak wykrzyknienia po wszelkich okrzykach. a oznaczają polecenie.. Halo.1... 95. rozkaz. Wykrzyknik po pytajniku [417] 95. tego rozkazu Moja i twoja pamięć nie posłucha. także p. Użycie wykrzyknika zamiast kropki 95.5. O Sienkiewiczu? słowami Sienkiewicza? Dobrze! (A.. Nowaczyński) 95.. — Twoim zdaniem to są głupstwa!? [416] 94. np. słucham. stanowczych żądaniach lub stwierdzeniach.b) Natomiast pytajnik po wykrzykniku może oznaczać emocję. Mógłbyś wreszcie zacząć myśleć poważnie o życiu! Pójdziesz tam jeszcze dziś! . W zakresie użycia wykrzyknika piszący ma dużą swobodę. 95..) 95. zastępując go przecinkiem (zob..7. że stoi on w miejscu innego znaku oddzielającego. — Głupstwa! — wykrzyknął z oburzeniem.6. zawołaniach (. W ten sposób możemy oznaczyć niską temperaturę uczuciową wypowiedzi.. Czas na obiad! Proszę o ciszę! Wszystkiego najlepszego! Precz z moich oczu!. na które mówiący kładzie bardzo silny nacisk. Może on też być używany do wyróżnienia jakiegoś fragmentu wypowiedzi.4. c) I odwrotnie: wypowiedzenia. O! popatrz. wykrzyknika nie trzeba koniecznie używać. iż wypowiedź nie jest silnie emocjonalna. np.3.. wykrzyknik po takich wyrazach możemy pominąć. Znak wykrzyknienia w zdaniach rozpoczynających się od wołacza (. Mickiewicz) a) Znaku wykrzyknienia używamy też po wyrazach-wykrzyknikach (np. jako rozpoczynający nowe zdanie..).) 95. Znak wykrzyknienia w tytułach utworów i rozdziałów 95. ciach!.7. o!). (A. które mają formę zdań oznajmujących lub warunkowych. Jeśli pytajnik występuje na końcu zdania. posłucham od razu. można go zastąpić kropką. to Kowalski. zakwestionowanie treści zdania wykrzyknikowego. np.3. Jednak należy przestrzec przed nadużywaniem tego znaku interpunkcyjnego. musi zaczynać się wielką literą. uwydatniania jej charakteru żądającego lub rozkazującego. Użycie wykrzyknika najlepiej ograniczyć do wypadków wskazanych poniżej.2. ach!. Jednakże w wielu przypadkach. zawołaniach. np. hopla!. Zbyt duża liczba wykrzykników w tekście oznacza zwykle nadmierną egzaltację i — z punktu widzenia większości użytkowników języka — jest rażąca. Precz z mej pamięci!. mała litera po pytajniku oznacza. halo! b) Jeśli został użyty tryb rozkazujący. Nie przejmuj się tym zbytnio.

Dwukropek pełni również funkcję prozodyczną. wolno jednak — jakkolwiek ten zwyczaj współcześnie jest rzadko stosowany — użyć litery małej. uzasadnienie. jeśli tego wymaga bardzo silne zabarwienie emocjonalne wypowiedzi.4. [423] 95. np. W serii Biblioteka Pisarzów (sic!) Polskich wydano najcenniejsze utwory literackie. hop. np. cytat. Czasem. iż błąd nie pochodzi od cytującego. 94. wynik. Dlatego też nie należy go uważać za znak oddzielający.2. a nawet trzy wykrzykniki.3. może to być wyliczenie. Za pomocą wykrzyknika w nawiasie zaznaczamy. np. morze! (tytuły utworów L. następujące po nim wypowiedzenie musi zaczynać się wielką literą. że we fragmencie poprzedzającym nie ma pomyłki. W pewnych wypadkach wykrzyknik możemy umieścić po pytajniku (zob. Hop! hop! Tu jesteśmy.1. Gdy wykrzyknik zastępuje kropkę. zwłaszcza w pracach naukowych.6. Dzieci. Dzieci! Proszę wstać.[418] 95. W ten sposób oznaczamy także cytaty zawierające błąd: wykrzyknik w nawiasie sygnalizuje. stosuje się też oznaczenie (sic!) — łacińskie tak. gdy arystokracja nie umie się zachować! Tak mało się od nich wymaga. wyszczególnienie. co oznacza na ogół. np. W zdaniach rozpoczynających się od wołacza lub wyrazu-wykrzyknika możemy stosować następującą interpunkcję: a) Po wołaczu lub wyrazie-wykrzykniku możemy umieścić przecinek. który wynika z tekstu wcześniejszego. 96. Gombrowicz) [421] 95. lecz od autora cytowanego tekstu. a nawet tego nie potrafią! Te osoby powinny były wiedzieć. np. (W. Można więc stosować dwa sposoby zapisu: W serii Biblioteka Pisarzów (!) Polskich wydano najcenniejsze utwory literackie.5. np. Dosyć! Dosyć! Dosyć tego!!! [419] 95. natomiast na końcu zdania kropkę. np. Dzieci! proszę wstać! Hop! hop! tu jesteśmy! [420] 95. a znak wykrzyknienia na końcu.6. DWUKROPEK Główną funkcją dwukropka jest wprowadzanie jakiejś wyodrębnionej partii tekstu. Znak wykrzyknienia może wystąpić w tytułach utworów i rozdziałów.). Stosowanie dwukropka należy oprzeć na następujących zasadach: 96. Dzieci! Proszę wstać! Hop! hop! Tu jesteśmy! c) Po wołaczu lub wyrazie-wykrzykniku możemy postawić znak wykrzyknienia. że muzyka jest jedynie pretekstem dla zebrania towarzyskiego. Ad astra!. W ten sposób możemy także zwrócić uwagę na jakiś fakt: Mozart swą pierwszą operę skomponował w wieku dwunastu (!) lat. Dwukropek używany do przytoczenia czyichś lub własnych słów . Tekst po znaku wykrzyknienia na ogół rozpoczynamy wielką literą. proszę wstać! Hop. wyjaśnienie.7. Możemy postawić dwa. Morze. lecz wyodrębniający jakiś fragment. tu jesteśmy! b) Po wołaczu lub wyrazie-wykrzykniku oraz na końcu zdania możemy postawić znak wykrzyknienia. Jakież to denerwujące. gdyż podczas głośnej lektury w jego miejscu konieczne jest zawieszenie głosu. którego i one były częścią wraz z manierami swymi i manikiurami. że następujący po wykrzykniku tekst jest dalszym ciągiem zdania pojedynczego. Staffa) [422] 95.

Boy-Żeleński) Czyli jedynie to. Dwukropek i przydawki rzeczowne [424] 96. np. słowem. „niedorzecznych słów”: „Państwo to ja” (znowu legenda?). Odmienne części mowy to: czasownik. np.I. przymiotnik. tak czyniło i czyni wielu. (B. gdy cytat składa się z dwu lub więcej zdań.4. terminy i inne wyrazy oraz zwroty. W takich wypadkach częściej jednak stosuje się inny rodzaj przestankowania.96. Dwukropek i zdania. Ostatnia powieść Żeromskiego: Przedwiośnie chyba na zawsze pozostanie w kanonie lektur szkolnych. (W. np. że to wszystko zdarzyło się naprawdę? (C.2. Albo: „Sztuka jest odzwierciedlaniem rzeczywistości”. . objaśniane następnie w tekście.5. tak zrobił S. Ostatnia powieść Żeromskiego „Przedwiośnie” chyba na długo pozostanie w kanonie lektur szkolnych.6. Nigdy nie wypowiedział Ludwik. przytaczając czyjeś lub własne słowa. Wyraz „bolączka” zmienił znaczenie na przełomie XIX i XX wieku. Orkan) [425] 96. już jest podejrzany. Wyciągam portfel i mówię rzeczowym tonem: — Potrzeba wam pewnie pieniędzy. powiada Bertrand. Ostatnia powieść Żeromskiego Przedwiośnie chyba na długo pozostanie w kanonie lektur szkolnych.2. Można powiedzieć: „Sztuka jest konstruowaniem czystych form”. Witkiewicz. przynoszące wyjaśnienie lub uzasadnienie zdania poprzedzającego 96. tak ją określał Croce. np. rzeczownik. miód. Wyraz bolączka zmienił znaczenie na przełomie XIX i XX wieku. Dwukropek używany do wymienienia wyrazów. Jeśli zastosowaliśmy jeden z takich sposobów wyróżnienia.. zalicza się do literatury. że chowam czym prędzej pugilares. Tekst cytowany po dwukropku należy wyodrębnić za pomocą jednego z trzech sposobów: — myślnikami. co jest wymysłem. [426] 96.3. zaimek i liczebnik.. Dwukropek a wyliczenie szczegółów 96. Albo: „Sztuka jest ekspresją”. cytaty krótsze możemy rozpoczynać literą małą. objaśnianych następnie w tekście 96.7. 96. Wyraz: bolączka zmienił znaczenie na przełomie XIX i XX wieku. dwukropek jest zbędny. Dwukropek poprzedza wyliczenie szczegółów. Schulz) — cudzysłowem. Miłosz) Przytoczone słowa rozpoczynamy wielką literą zawsze wtedy. Dwukropek i podmiot szeregowy 96. polegający na ujmowaniu tytułów. wino piłem”. np. o ile przed samym wyliczeniem zostały one zaznaczone w formie ogólnej. inaczejmówiąc itp. natomiast on sam był przez całe życie niestrudzonym sługą Francji. np. np. (W. objaśnianych wyrazów i zwrotów w cudzysłów lub na wyróżnieniu ich kursywą. innymi słowy. natomiast jeżeli ktoś powie: „i ja tam byłem. Używamy też — choć rzadko — dwukropka.3. zwrotów. Tatarkiewicz) — kursywą. Używamy go. O Stanisławie Witkiewiczu z pochyleniem głowy [.] powiedzieć trzeba: oto człowiek wielki. bo może wierzy. Dwukropek i zapowiedzi w postaci: jednym słowem. wymieniając tytuły. mogę wam z przyjemnością pożyczyć — ale na ten widok twarz jego nabiera tak strasznej dzikości. (T.1.

Do odmiennych części mowy należą: czasownik. Dyskusja nie wniosła nic nowego do tematu. jest możliwe. [428] 96. Dwukropek nie jest potrzebny.. np. a orzeczenie ma formę liczby mnogiej. słowem. [429] 96. np. lecz wydzielenie za pomocą nawiasu jest najsilniejsze. możemy postawić tylko dwukropek). możemy poprzedzić je przecinkiem i zamknąć dwukropkiem albo przecinkiem (po wyrażeniach a mianowicie.. jednak — pominąwszy użycia specjalne. straciliśmy czas. 2) jego walor emocjonalno-stylistyczny [.1. gdy wymieniamy tylko dwa wyrazy lub wyrażenia połączone spójnikiem i. Używanie innych nawiasów. (D. jeśli w zdaniu występuje podmiot szeregowy. innymi słowy. Nie stosuje się też dwukropka. drugoplanowy bądź uzupełniający. gdy orzeczenie występuje w liczbie pojedynczej (takie zdanie ma charakter wyliczenia przykładowego)..]. Dwukropek może też poprzedzać zdania. ostrokątnych < > albo klamrowych { }. jak: jednym słowem. Zwłaszcza w piśmie odręcznym można używać wyłącznie takiego nawiasu. Satyra prawdę mówi. NAWIAS Za pomocą nawiasu możemy wskazywać. Padwę i Florencję.5. Dyskusja nie wniosła nic nowego do tematu.4... 3) jego wartość systemowa [. względów się wyrzeka: wielbi urząd. Jego główny cel: stanowisko dyrektora. przy czym nawiasu prostego używa się tylko w piśmie komputerowym i specjalistycznych zapisach. Za podstawowy należy uważać nawias okrągły. słowem straciliśmy czas.]. Buttler) Jeśli wyliczenie nie jest poprzedzone określeniem ogólnym.]. Najwybitniejszymi polskimi pisarzami romantycznymi są Adam Mickiewicz i Juliusz Słowacki. Dwukropek powinniśmy postawić. jak np. np. rzeczownik. i gdy następuje wyliczenie kompletne. czci króla.. w naukach ścisłych — niecelowe. inaczej mówiąc. przysłaniał mu wszelkie inne życiowe ambicje. (I. zaimek i liczebnik. Dwukropek może również wprowadzać przydawki rzeczowne o charakterze wyjaśniającego równoważnika zdania. [430] 96. Do tego samego celu można użyć dwóch przecinków lub dwóch myślników. słowem: straciliśmy czas. przymiotnik. np. które partie tekstu w stosunku do tekstu głównego mają charakter poboczny. odwrotnie itp. np. kwadratowy [ ] i prosty / /. dwukropek możemy pominąć: W drodze do Rzymu zwiedzili Wenecję. zaimek i liczebnik.7. Do odmiennych części mowy należy czasownik. Dyskusja nie wniosła nic nowego do tematu. np.6. Nawiasy składają się z dwu znaków: otwierającego i zamykającego. 97. np. Zasadniczo stosuje się trzy rodzaje nawiasów: okrągły ( ). gdyż trzy podstawowe rodzaje nawiasów całkowicie wystarczają. Po takich wyrażeniach można też nie stawiać żadnego znaku.. które przynoszą wyjaśnienie lub uzasadnienie zdania poprzedzającego. lecz sądzi człowieka. inaczej.Zdaniem autorki na zawartość informacyjną znaku składają się: 1) jego odnośność podmiotowo-logiczna [. np. Nasi pływacy byli najlepsi w stylach klasycznym i motylkowym. rzeczownik. które mają charakter stały. 97. jak. Jeśli przed wyliczeniem pojawia się zapowiedź w postaci wyrazów lub wyrażeń takich. Krasicki) Frazeologia zajmuje się częścią zasobu leksykalnego języka. przymiotnik. a mianowicie: połączeniami wyrazowymi. [427] 96. słowem. Nawiasy i wypowiedzi uzupełniające lub objaśniające tekst główny .

.. (S. Okrągły nawias zamykający możemy umieścić również po liczbach i literach będących składnikami wyliczenia. Krzyżanowska) c) Jeśli musimy użyć dwu nawiasów w odniesieniu do tego samego fragmentu.5. 2) postawa integrująca.3. Zapewne. s.6. 273)). że ja w Ferdydurke (i w innych utworach) walczę z fałszem i zakłamaniem.1. np. gdyż w tekście mogą pojawić się też nawiasy inne. Nawias kwadratowy służy do oznaczania zapisu fonetycznego. nawias kwadratowy może ujmować treści szersze. (S. np.]. któremu poświęcono osobny rozdział (XXI. Oni mówią dalej.>. np. Przez aluzję literacką będziemy więc rozumieć aluzyjne nawiązanie do tekstu innego dzieła literackiego [podkreślenie moje — E. np. O impresjonizmie w muzyce — zob. Sinko nazywał). 3) postawa opisowa.4. tj. tj. np. gdyż utrudniają one odbiorcy orientację w tekście. . Tatarkiewicz) Omówiwszy obie strony procesu poznania („naszą”. Najlepiej jednak unikać nawiasów w nawiasie. Można jednak w takim wypadku stosować również podwójny nawias okrągły: Rozdział XX opisuje stosunki polsko-szwedzkie (z wyjątkiem XVII wieku. np. Lem) [432] 97. np. Nawias kwadratowy może być używany zgodnie z następującymi zasadami: a) W nawiasie kwadratowym umieszczamy wstawki odautorskie w cytatach.4. Z. które uzupełniają lub objaśniają tekst główny..2. Rabelais’go). uchodził za najwyższy z trzech stylów wymowy. Słowacki. np. Użycie nawiasu kwadratowego 97. s. Nawias kwadratowy do oznaczania zapisu fonetycznego 97. Rozdział XX opisuje stosunki polsko-szwedzkie [z wyjątkiem XVII wieku. (J.P. (W. (K. Nawias okrągły zamykający po liczbach i literach będących składnikami wyliczenia 97. a nawias okrągły — węższe. i „tamtą”. Boy-Żeleński przetłumaczył na język polski utwory bardzo wielu pisarzy francuskich (np. dzięki czemu dany utwór posługuje się w większym lub mniejszym stopniu zawartością drugiego utworu jako sposobem wyrażenia własnej treści. Nawias okrągły lub kwadratowy i dane bibliograficzne cytatu lub źródła 97.. 273)]. któremu poświęcono osobny rozdział (XXI. są jego alternatywnym sformułowaniem. Nawias obok innego znaku interpunkcyjnego [431] 97. W nawiasy ujmujemy te części wypowiedzi. Styl wzniosły. [433] 97. Diderota.5. pochodzące od autora cytowanego tekstu.97. czyli górny (jak go T. Górski) b) Do oznaczania skrótów i objaśnień w cytatach lepiej używać nawiasu kwadratowego. [435] 97. opr. (33). podobnie jak subtelny — za najniższy. Istnieją w zasadzie trzy rodzaje postawy osoby mówiącej wobec stanu rzeczy objętego wypowiedzeniem: 1) postawa badawcza. Jodłowski) Można też te liczby i litery ujmować w nawias okrągły. był też autorem oryginalnych wierszy satyrycznych.3. Voltaire’a.. [434] 97. Natury). Nawiasy i wtrącone przykłady i objaśnienia 97. Ale czyż nie jest to znowu uproszczenie [. bierzemy się wreszcie do automatyzowania procesów poznawczych. Gombrowicz) Najbardziej rozczulająca była chwila. W nawiasach umieszczamy wtrącone przykłady i objaśnienia. Balzaka.2. teorii.] moich intencji? (W.7. sporadycznie używa się do tego celu nawiasu ostrokątnego < . kiedy po różnych pieśniach zaintonowaliśmy wszyscy [pieśń]: Święty Boże! święty mocny! o święty nieśmiertelny! zmiłuj się nad nami..

W miejscu zbiegu nawiasu i innego znaku interpunkcyjnego stosujemy następujące zasady: a) Pytajnik. W nawiasie okrągłym lub kwadratowym podajemy dane bibliograficzne cytatu albo źródła. jeśli wstawka nawiasowa zawiera pełne zdanie rozpoczynające się wielką literą. Widać to z jego kształtu.] o synonimach zróżnicowanych pod względem emocjonalnym (np.]. Zdziechowski — to nagość uczucia religijnego (czy jak je nazwiemy) — to również bezkompromisowość etyczna [. Wielki Posejdonios miał twierdzić (Aëtius. Kurkowska. (R. Również jego barwa jest piękna.].37) stoicy sądzili. a były inżynier od wodociągowej rury uważa siebie za naukowca pełną gębą.[trompka. łazik.. [436] 97.6. podobnie jak nawias. (C.. kmiotek i chłop). stawiamy przed nawiasem zamykającym. natomiast całe zdanie nawiasowe kończymy kropką po nawiasie zamykającym. deor. (K. tagże] to zapisy wymowy wyrazów trąbka i także. np. włóczykij. Estreicher) Wyjątkowo. Zamiast tego możemy podobne informacje przenosić do przypisów. a cytat kończy się nawiasem.. nie z music-hallów) [. np. żołdak. Zbieg taki jest dopuszczalny w następujących wypadkach: — kiedy podajemy informacje o autorach cytatu. odnoszące się do tekstu umieszczonego w nawiasie. S. włóczęga. Stosowany jest przede wszystkim do wydzielania słów . Boy-Żeleński) c) Pytajniki. (Tetmajer miał wówczas trzy córki). wojak. (W. że świat „pod każdym względem jest doskonały i osiąga swe cele we wszystkich swych proporcjach i częściach”. CUDZYSŁÓW Cudzysłów. ateusz.. Tatarkiewicz) [437] 97.. Czy mam jeszcze czas? (Zastanawiał się przez moment). na które powołujemy się w tekście. np. Plac. (W. — A cóż z trzecią. (T.. np. 106). barwy i bogactwa gwiazd [. niczym Heisenberg. Kapuściński) Każdy adwokat.]. wykrzykniki i cudzysłowy. Boy-Żeleński) 98. Z czasem z elementem starej szopki krakowskiej zespalał się charakter rewii paryskiej (tej z kabaretów artystycznych..7. (T. Skorupka) — kiedy bezpośrednio po nawiasie zamykającym pojawia się znak skrócenia przytoczonego tekstu. Do najsłynniejszych należą tutaj Wenus z Milo (ryc. kropkę możemy umieścić przed nią. np. obieżyświat. pauzę i kropkę umieszczamy po wstawce nawiasowej. Grupa Laokoona (duszonego przez węże na rozkaz Apolla). np. I 6): „Świat jest piękny. np. (H. ma charakter wyodrębniający i składa się z dwu znaków — otwierającego i zamykającego. b) Przecinek. Gombrowicz) d) W miarę możności należy unikać zbiegu nawiasu zamykającego i otwierającego. inaczej „mecenas”. Nike z Samotraki (ryc.. II 13. W końcu postanawiają (bardzo przytomnie!) pójść drogą eksperymentów i doświadczeń.. Wedle relacji Cycerona (De nat. ateista..]. z Klimą? — spytała Sewerowa. Miłosz) Mnoży się liczba rzeźb z 3 i 2 wieku [. pławi się w górnym mniemaniu o swojej „kulturze ogólnej” (bo to przecież „prawo kształci”).. 107). Można więc mówić [.. A także świat jest piękny dla swej wielkości”. wykrzyknik i wielokropek umieszczamy przed wstawką nawiasową. średnik.

Cudzysłowy ostrokątne. Użycie cudzysłowu ze względów znaczeniowo-stylistycznych D. [439] 98.2. a do wyodrębniania fragmentów w tekście cytowanym i do wyróżnień specjalnych — cudzysłowów ostrokątnych. (D.1.]. W cudzysłów ujmujemy wszelkie przytoczenia.3. np. Sytuacja gdy w obręb cytatu wprowadzono jakieś komentarze [441] 98. A. Ze względów praktycznych zalecamy jednak użycie cudzysłowu złożonego z apostrofów jako podstawowego. niezależnie od opisanego wyżej zwyczaju.A.cytowanych i oznaczania specyficznych użyć wyrazów i wyrażeń. a koniec cytatu da się jednoznacznie wskazać.B. posąg’. gdy występuje cudzysłów w cudzysłowie. Cudzysłów « » służy głównie do wyodrębniania znaczeń (w pracach naukowych i w słownikach). [442] 98. pisał: „Niech poezja będzie jak malarstwo. Uwagi szczegółowe i zalecenia 98. gdyż symbol " oznacza cal lub sekundę — jednostkę geograficzną). a w tekstach pisanych przy użyciu komputera również " " (stosowany nawet w książkach. (W.3. Sytuacja gdy tekst cytowany został wyróżniony za pomocą innego rodzaju czcionek 98. nie musimy stosować cudzysłowu.1.. Pierwotnie znaczył on ‘to. gdy cytowany fragment występuje po dwukropku. np. Sławny artykuł Wasz prezydent — nasz premier ukazał się w Gazecie Wyborczej. mogą być używane do wszelkich wyróżnień i mieć identyczny zakres użycia jak cudzysłów apostrofowy..1. Tatarkiewicz) Wyraz „biznesmenka” — moim zdaniem — przyjmie się w języku polskim. Użycie cudzysłowu jako znaku cytowania 98. .2. Dobry przykład stopniowego uogólniania się i uabstrakcyjniania treści stanowią dzieje rzeczownika wyraz. du Fresnoy. choć niepoprawny z punktu widzenia typograficznego. Autor osiemnastowiecznego poematu o malarstwie. W piśmie maszynowym stosuje się cudzysłów złożony z dwu identycznych znaków: ″ ″. Cudzysłów i przytoczenia 98. W druku i w rękopisach używa się najczęściej cudzysłowu o postaci: „ ” (tzw. cudzysłów apostrofowy).1. w publikacjach jednak wskazane jest użycie tego pierwszego. Ważne jednak. Uwagi szczegółowe i zalecenia B. zwłaszcza w utworach poetyckich. Cudzysłów o ostrzach skierowanych do środka jest używany do specjalnych wyróżnień w tekście i w przypadku.B. a także do wyodrębniania partii dialogowych i przytoczeń.2. a malarstwo niech będzie podobne do poezji”. a jeśli jest taka potrzeba. np. Cudzysłów możemy też pominąć. Użycie cudzysłowu jako znaku cytowania C.B.A. W funkcji cudzysłowów definicyjnych najlepiej używać pojedynczego cudzysłowu apostrofowego lub cudzysłowu ostrokątnego. W publikacjach naukowych spotyka się też cudzysłów definicyjny o formie ‘ ’ lub ‛ ’. Cudzysłowy definicyjne [438] 98. Gdy tekst cytowany został wyróżniony za pomocą innego rodzaju czcionek. [440] 98.B. np. co wyrzezane. można też spotkać się z jego wariantem: ” ”. użyć innych do wyróżnień dodatkowych.A.3. Cudzysłowy ostrokątne 98. Zbiegnięcie się cudzysłowu z innym znakiem interpunkcyjnym A. żeby konsekwentnie używać jednego typu cudzysłowów w jednej publikacji. następnie zyskał treść o ogólniejszym zakresie — ‘wizerunek w ogóle’ [. bywa on więc określany również jako znak redakcyjny. Sławny artykuł „Wasz prezydent — nasz premier” ukazał się w „Gazecie Wyborczej”.2.A.B.A.A. W specyficznych zastosowaniach pojawia się też cudzysłów ostrokątny: » « lub « ». Cudzysłów złożony z apostrofów 98. Buttler) B.

2.B.1.3. Polskie Linie Lotnicze „Lot”. D. gdy dotyczy całego zdania.3. Znak zapytania stawiamy albo przed zamykającym cudzysłowem. Jednak w tekstach naukowych skracamy tylko tak (wielokropek w nawiasie kwadratowym oznacza skrócenie tekstu cytowanego): „Ksiądz pana wini.1. sługa musi”. jeśli wielokropek jest częścią cytowanego tekstu [447] 98. [445] 98. Cudzysłów wyodrębnia też wprowadzony do tekstu wyraz obcy stylistycznie. np. a także nazw własnych instytucji lub obiektów.1. jeśli cytat został urwany 98. [446] 98. albo po nim.2. (Z. oraz związków frazeologicznych w wypowiedziach potocznych i artystycznych. Codziennie „wkuwam” kilkadziesiąt słówek angielskich. Cudzysłów i znak zapytania 98. ale nie wszyscy o tym wiedzą.C. kryptonimów organizacji. Błędy polegające na nadużywaniu cudzysłowu są bardzo częste w rozmaitych publikacjach. Cudzysłów zastosowany dla wyodrębnienia wyrazów użytych ironicznie 98.D.C.D. [448] 98.2. Cudzysłów i wielokropek. Kropkę stawiamy zawsze po cudzysłowie. Cudzysłów i kropka 98.3. pan księdza”… to słowa Mikołaja Reja.D. gdy odnosi się on do treści wyrażenia zawartego w jego obrębie. często powtarzamy „Pan każe. np.D. Niektóre dzieci dość długo mają skłonność do kaleczenia wyrazów przez „połykanie” całych zgłosek. Jeśli w obręb cytatu wprowadzono jakieś komentarze: autora czy narratora — wydzielamy je myślnikami.D. które kończy się cytatem zakończonym znakiem zapytania i cudzysłowem zamykającym. Zbiegnięcie się cudzysłowu z innym znakiem interpunkcyjnym 98.C. „Duszą Narodu polskiego — pisze Mickiewicz — jest pielgrzymstwo polskie”. a także w tekstach prasowych. mniej znanych pseudonimów. np. C.C.3. mniej Grottgera i wszystko będzie cacy”? [449] 98. (cudzysłów zbędny) Wielu dorosłych wciąż pisze „jak kura pazurem”. moglibyśmy powtórzyć za Gałczyńskim: „Ile razem dróg przebytych? Ile ścieżek przedeptanych?”. np.C. pan księdza […]” .4.C. jeśli cytat został urwany.3. Cudzysłów może wyodrębniać wyrazy użyte ironicznie: Ojcowie miasta zabrali się wreszcie do zrobienia porządku z tym szpecącym miasto „zabytkiem”. w znaczeniu wtórnym. [443] 98. Dotyczy to przede wszystkim użycia wyrazów i wyrażeń potocznych w stylu naukowym.D. Oddziałem „Piast” dowodził „Orzeł”. Cudzysłów i wielokropek.D. Cudzysłów użyty do wyodrębnienia niektórych nazw własnych [444] 98. Użycie cudzysłowu ze względów znaczeniowo-stylistycznych 98. Polskie Biuro Podróży „Orbis”. np. Nie wiedząc. Wspominając minione lata. „Ksiądz pana wini. jednocześnie kropka powinna zamykać zdanie oznajmujące. Czy dobrze pamiętam ten fragment wiersza Gałczyńskiego: „Więcej Osmańczyka. (Frazeologizmów nie ujmujemy w cudzysłów). które występują na końcu wielowyrazowych nazw opisowych.1. Wielokropek stawiamy po cudzysłowie. Cudzysłów użyty do wyodrębnienia w tekście wyrazu obcego stylistycznie 98. Cudzysłów może zostać użyty do wyodrębniania niektórych nazw własnych: przezwisk. Klemensiewicz) UWAGA: Nie należy ujmować w cudzysłów wyrazów użytych przenośnie. jednostek wojskowych. że to cytat z Mickiewicza.2.Autorem słów: Moja nimfa tajemna pono gęsi pasie! jest Adam Mickiewicz.

Biblioteka Wiedzy o Prasie. obok niektórych zapisów zalecanych przez Radę nadal przytaczamy w niniejszym słowniku zapisy dotychczasowe. łatwiejszym w odbiorze. a także na internetowych stronach Rady. Nasza Klasa. ponieważ uważa się je już za obowiązujące od dłuższego czasu. Wiele z orzeczeń wcześniej publikowanych pominięto. ORTOGRAFIA 1. ten wie…” (wielokropek jest częścią cytowanego tekstu). Szanując przyzwyczajenia użytkowników polszczyzny. Typy Broni i Uzbrojenia. Z tego powodu piszący ma prawo do dość znacznej swobody w przestankowaniu. które kilkakrotnie pojawia się w Mickiewiczowskiej Odzie do młodości 99. np. Mówią Wieki. Poniżej przedstawiamy niektóre orzeczenia Rady Języka Polskiego. Należy jednak zaznaczyć. że przytacza tylko fragment cytatu).D. Osoby. powinny ograniczyć się do możliwie ścisłego respektowania zasad interpunkcji. Po Prostu. jak i niedostatek znaków interpunkcyjnych obniża wartość komunikacyjną tekstu. 2. b) „Kto był na wojnie. „Razem. Gazeta Wyborcza. INTERPUNKCJA POLSKA — PODSUMOWANIE Celem interpunkcji jest — jak wspomnieliśmy w paragrafie 83. młodzi przyjaciele!…” to wezwanie do solidarnego działania. W tytułach . ten wie […]” (piszący zaznacza wielokropkiem. iż korzystanie z tego prawa powinno być poprzedzone głębszym namysłem. Wcześniej obowiązywała zasada. . występujących wewnątrz tych nazw. Wówczas obowiązuje następująca kolejność wielokropka w odniesieniu do cudzysłowu zamykającego: a) „Kto był na wojnie.4. To i Owo. Polski Portal Astronomiczny. którego tekst tylko cytujemy. np. emotywnych i sygnalizujących opuszczenie (zostały one opisane w paragrafach 91. Tygodnik Powszechny. Słowa wchodzące w skład nazw witryn i portali internetowych należy pisać wielką literą. gdyż zarówno nadużycie.odmiennych i nieodmiennych . cudzysłów należy umieścić po nim. aby w taki sposób zapisywać tylko tytuły odmienne. Porady na Zdrowie. z wyjątkiem spójników i przyimków.–98. — uczynienie tekstu przystępniejszym. wydaje orzeczenia w sprawach ortografii i interpunkcji.). Portal Miłośników Fortyfikacji.UWAGA: Możemy się również spotkać z zastosowaniem wielokropka przez autora.czasopism i cykli wydawniczych oraz w nazwach wydawnictw seryjnych piszemy wielką literą wszystkie wyrazy (z wyjątkiem przyimków i spójników występujących wewnątrz tych nazw). Są one publikowane sukcesywnie w formie komunikatów w Poradniku Językowym i Języku Polskim. powołana przez Prezydium PAN. Aneks Niektóre orzeczenia Rady Języka Polskiego przy Prezydium PAN Od 1997 roku Rada Języka Polskiego. Szczególnie należy unikać nadużywania znaków prozodycznych. Wiedza i Edukacja. [450] 98. podawane w starszych słownikach i do dziś będące w użyciu. Język Artystyczny. które nie mają dużej praktyki w pisaniu. Listy z Teatru. np. Jeśli wielokropek jest częścią cytowanego tekstu. gdyż ich zbyt duża liczba w tekście wywołuje wrażenie nadmiernej egzaltacji autora i jest w związku z tym rażąca. A To Polska Właśnie.

Przykładowe stałe dodatki to Niezbędnik Inteligenta (dodatek tygodnika Polityka) oraz Kujon Polski czy Duży Format (dodatki Gazety Wyborczej). Dzierżysław. Zawsze zachowuje się w inicjałach (podobnie jak w skrótowcach) dwuznak Ch.i wieloczłonowych pomija się łącznik (podobnie jak w skrótowcach). (np.4. Szczegóły . o X Liceum Ogólnokształcące im. Pisownia inicjałów: 1.D. Szymon.S. np. Dziekan). Rzymowski. Stały dodatek ma własną numerację. Szymonowicz). cz i trójznaku dzi oznaczających jedną głoskę pozostawia się w inicjałach tylko pierwszą literę . XXXIXlecie. Chryzostom. Ustalono dwojaką pisownię przypadków zależnych wyrazów zakończonych literą -x (skrótowce. Cholewa. Księcia Józefa Poniatowskiego . Hortexowi. Poprawny zapis to zatem: R.3. 6. czy czasownikowym. k). Szymański. francuski i angielski Charles. a jego wydanie łączy się z jakimś wydarzeniem. cardox (lek) . ukazuje się regularnie. Czcibor).małą literą. D. [27]. (np. Czesława. Rzepka).do Halifaksu albo Halifaxu.zgodnie z ogólnymi zasadami pisowni skrótowców. W tytułach stałych dodatków wszystkie człony oprócz spójników i przyimków pisze się wielką literą. szkół i uczelni. Hendrix . Rozdzielną pisownię imiesłowów użytych czasownikowo uznano jednak nadal za dopuszczalną. Chudy. zarówno w wyrazach rodzimych. Szczepan. Jana Śniadeckiego . o V Liceum Ogólnokształcące im.K. Hortex Horteksu. a więc jeśli do zapisu nie trzeba użyć cyfr rzymskich oznaczonych znakami L.zob.3. nazwy geograficzne. 7. (np. Wprowadzono zasadniczo łączną pisownię imiesłowów przymiotnikowych (czynnych i biernych) niezależnie od tego. Poprawny zapis to zatem: Ch.2. o Biblioteka Jagiellońska . 4. pozostałe człony . M."Królówka" lub Królówka. Chwalibóg. umieszczona na jego stronie tytułowej (w zależności od układu graficznego . czy użyte są w znaczeniu przymiotnikowym. Podtytuły czasopism oraz tytuły jednorazowych dodatków do pism pisze się tak jak tytuły książek: wielką literą pisze się tylko człon pierwszy. Hortexie. 7. 8. np. Max (von Sydow) Maksa albo Maxa (von Sydowa). Dzierżysława. (Tadeusz Dołęga-Mostowicz). Cogito.studia . Choma.) należy zapisywać od wielkiej litery . ale nie XL-lecie. jak i w wyrazach obcych. angielski Christopher). Poprawny zapis zatem to np. Z dwuznaków literowych rz. W inicjałach imion i nazwisk dwu. w których oznacza głoskę ch. gdy liczebnik nie jest większy niż 39. zaczynających się od innych głosek (np. D. nie ma numeracji.1.z (Jimim) Hendriksem albo Hendrixem. Czesław.w cudzysłowie lub bez cudzysłowu."Jagiellonka" lub Jagiellonka. Telewizyjna i Teatralna . nazwiska. Dziarski. Chrystian. cz.o cardoksie albo cardoxie.należy pisać -ks-.: o Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa.np. Halifax (miasto) .życie. 2. Popularny magazyn telewizyjny. artykuł [168] Zasad pisowni i interpunkcji. 7. Połączenie cząstki -lecie i cyfr rzymskich można stosować do zapisu złożeń powstałych od rzeczownika z liczebnikiem wtedy. Z. zob. sz. Horteksie albo Hortexu. Królowej Jadwigi . zakończone kropką. C. [228]. Piszemy zatem: Tele Tydzień. S. Szkoła . Magazyn telewizyjny. o II Liceum Ogólnokształcące im. (np. Podtytułem jest formuła następująca każdorazowo po tytule czasopisma.. Początkowe litery imienia i nazwiska. Jednorazowy dodatek jest okazjonalny. . sz. a nie konkretnym terminem. 4. (Zofia Kossak-Szczucka). 7.M. Potoczne jednowyrazowe nazwy ośrodków dydaktycznych (przedszkoli. za tytułem albo właśnie po nim). w terminie znanym czytelnikom. bibliotek i in. tworzą inicjały. C."Poniatówka" lub Poniatówka."Filmówka" lub Filmówka. Horteksowi.matura . albo pozostawić w zapisie tematyczne -x-. Można napisać np. Tele Świat. 5. Książeczka pierwszej pomocy (dodatek do Polityki). imiona. wyrazy pospolite): albo w miejsce końcowego -x."Śniadek" lub Śniadek. Takim dodatkiem jest np.: T. 3. (np. 7.

W pisowni nazw miejscowości (lub ich części) składających się z dwu lub więcej członów rzeczownikowych stosuje się łącznik. np. Strauss starszy. ae. od podstaw: Naddniestrze (które formalnie nie jest jednostką administracyjną).Kresów (Wschodnich) ('wschodniej części dawnej Polski'). W uzasadnionych przypadkach można jednak pozostać przy zapisie ß. (RP) nr 15. Przyjęcie takiej zasady pozwala uniknąć wątpliwości. w liczbie mnogiej oba słowa należy zapisywać małą literą: kosmosy. Kresowianin . KatowiceBogucice. ponieważ jest równoważnikiem zdania. że referaty przyniosły istotne wyniki.1. zm. wszechświaty. poz. 30. 2. W nazwach typu Dumas ojciec. Jeśli skrótu wymaga szczegółowy zapis miejsca umieszczenia aktu prawnego. INTERPUNKCJA W zwrocie imiesłowowym. nazwę mieszkańca tych terenów powinno się pisać od wielkiej litery: Zabużanin. -łszy. Uznano. znalazł się już na swoim polu. Paweł senior itp. [235]. 10. 11. Zabużanka. Uczniowie. Pisownia wielką lub małą literą nazw mieszkańców typu Zabużanin. . Pisownia pojedynczych wyrazów i wyrażeń: 0. Obecnie radzi się stawiać przecinki zarówno w zdaniach z określeniami imiesłowu: Przeskoczywszy rów. słuchając napomnień.U. czy imiesłowy na -ąc.3. 13. to oczywiście obowiązuje tu mała litera: zabużanin. Więcej o pisowni takich nazw zob. Dawniej obowiązywała zasada oddzielania lub wydzielania tylko tych zwrotów imiesłowowych. które miały określenia. człony podrzędne powinny być zapisywane małą literą. [184].9. Pliniusz Starszy. czy nie powinien być oddzielany lub wydzielany.U. jak i w zdaniach bez określeń imiesłowu: Podsumowując. Dumas syn. Strauss młodszy. Ponieważ rzeczownik Zabuże ma właściwie takie samo znaczenie jak Kresy (Wschodnie). 12. Wszechświat. tak jak Kresowianin. Paweł junior. stwierdził. -wszy mają określenia. ponieważ jest tylko okolicznikiem. Busko-Zdrój. Kresowianin uzależniona jest od znaczenia wyrazów podstawowych: kresowianin to mieszkaniec kresów ('pogranicza'). Poprawny skrót tytułu Dziennik Ustaw / Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej to DzU albo Dz. Zaolzie. 10. zob. spoglądali na siebie z zakłopotaniem. np. 3. 10. W arabskich nazwach własnych typu Al-Kaida [wymowa: al-ka-i-da]. Al-Dżazira zapisujemy rodzajnik wielką literą i z łącznikiem. Naddnieprze. 10. Jeżeli chodzi zaś o pisownię nazwy mieszkańca miejscowości Zabuże. z późn. 10. zabużanka. Konstancin-Jeziorna. Pisownia od wielkiej litery będzie obowiązywać również w nazwach mieszkańców (jeszcze w słownikach nierejestrowanych) innych terenów geograficznych czy też jednostek administracyjnych. Wyjątek stanowią połączenia tradycyjne.4. oe. zwłaszcza dotyczące postaci starożytnych. Kresowianka. zapis ten należy skrócić według wzoru: DzU / Dz. ä można w tekstach polskich pozostawiać bez zmian lub zapisywać jako ue. imiesłowy te zaleca się oddzielać lub wydzielać przecinkiem. tworzonych np. niezależnie od tego.2. Kosmos. ö. Niemiecką literę ß w tekstach polskich oddaje się przez ss. że wyrazy kosmos oraz wszechświat można w liczbie pojedynczej zapisywać obocznie: małą lub wielką literą: kosmos a. o niczym już nie pamiętał. czy też są bez określeń. wszechświat a. 1. Niemieckie litery: ü. czy imiesłów w danym tekście wymaga oddzielania przecinkiem. Obudziwszy się.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful