PISOWNIA POLSKA I. INFORMACJE WSTĘPNE II. OZNACZANIE SAMOGŁOSEK III. OZNACZANIE SPÓŁGŁOSEK IV. WIELKIE I MAŁE LITERY V.

PISOWNIA ŁĄCZNA LUB ROZDZIELNA VI. UŻYCIE ŁĄCZNIKA VII. DZIELENIE WYRAZÓW VIII. PISOWNIA SKRÓTÓW I SKRÓTOWCÓW IX. PISOWNIA NAZW WŁASNYCH X. TRANSLITERACJA I TRANSKRYPCJA SŁOWIAŃSKICH ALFABETÓW CYRYLICKICH I. INFORMACJE WSTĘPNE Język jest najbardziej uniwersalnym i najsprawniejszym sposobem porozumiewania się między ludźmi. Zapisanie tekstu mówionego stwarza możliwość komunikowania się ludzi oddalonych od siebie w czasie i przestrzeni. Żaden język naturalny nie opiera zapisu wyrazów na pisowni w pełni fonetycznej. Rozbieżności między mową a pismem w różnych językach wynikają z różnorodnych uwarunkowań. W języku polskim, który przejął znaki alfabetu łacińskiego, ważną przyczyną rozbieżności jest brak w tym alfabecie graficznych odpowiedników dla niektórych głosek, co powoduje konieczność tworzenia dwu- i trójznaków oraz wprowadzania znaków diakrytycznych. Mimo to owe różnice między mową a pismem nie są w polszczyźnie aż tak wielkie, jak choćby w języku angielskim, francuskim czy niemieckim; są one po prostu wynikiem zmian zachodzących w wymowie w ciągu wieków. Ortografia polska w pewnej tylko części opiera się na wymowie. Pisownia wielu wyrazów ma swe uzasadnienie bądź w morfologii, bądź w tradycji pisanej języka, z kolei zapis innych wyrazów jest wynikiem konwencji. 1. PODSTAWOWE ZASADY PISOWNI POLSKIEJ 1.1. Zasada fonetyczna 1.2. Zasada morfologiczna 1.3. Zasada historyczna 1.4. Zasada konwencjonalna [1] 1.1. Zasada fonetyczna Polega ona na całkowitej i stałej odpowiedniości między głoską a literą: każdej głosce odpowiada zawsze ten sam znak graficzny. W ten sposób piszemy znaczną część wyrazów języka polskiego, np. agrafka, alfabet, baton, beka, co, cyklamen, dla, dom, dysk, flet, ganek, geneza, jajko, kula, lot, metal, mowa, nabytek, noga, oko, pewny, rygor, sam, sarna, sen, sodowa, tama, tatar, ten, woda, woźny, zaryglować, znak. [2] 1.2. Zasada morfologiczna Pisownia zgodna z tą zasadą pozwala na zachowanie poczucia tożsamości cząstek morfologicznych wyrazów, mimo że w wymowie — w wyniku upodobnień i uproszczeń artykulacyjnych — ulega ona zatarciu. Porównajmy takie procesy fonetyczne, jak: a) ubezdźwięcznienie wymowy spółgłosek w wygłosie Pisownia wyrazów typu: bez, brud, mag, próg, wymawianych odpowiednio: [bes, brut, mak, pruk]* pozwala na zachowanie związku morfologiczno-znaczeniowego z innymi formami

fleksyjnymi tych wyrazów lub z wyrazami pokrewnymi. Gdyby zastosować tu zasadę fonetyczną, związek ów uległby zatarciu: [bes] — bzu, bzem, bzowy [brut] — brudu, brudem, brudny [mak] — maga, magiem, magiczny [pruk] — progu, progiem, progowy. b) upodobnienia grup spółgłoskowych na granicy rdzenia i przyrostka Pisownia wyrazów typu gwiazd-ka, łyż-ka, proś-ba, wymawianych odpowiednio: [gwiastka, łyszka, proźba], zachowuje wspomniane wyżej związki formalno-znaczeniowe: [gwiastka] — gwiazdek, gwiazdy, gwiazdor [łyszka] — łyżek, łyżeczka, łyżeczkowanie [proźba] — prosić, proś. c) upodobnienia grup spółgłosek na granicy rdzenia i przedrostka Pisownia przedrostków bez-, roz-, od-, nad-, pod-, przed-, w- nie uwzględnia różnic wymowy; przedrostki te zawsze piszemy w wymienionej niżej postaci: bezużyteczny, bezwzględny, ale też: bezpieczny [bespjeczny], bezstronny [besstronny]; rozłożysty, rozwarty, ale też: rozparty [rosparty], rozpuszczony [rospuszczony]; odbudowa, odgarnąć, ale też: odpisać [otpisać], odsypać [otsypać]; nadgryziony, nadwyżka, ale też: nadchodzi [natchodźi], nadpłata [natpłata]; podniebny, podwodny, ale też: podczernić [potczerńić], podskórny [potskurny]; przedramię, przedwiośnie, ale też: przedpokój [pszetpokuj], przedstawienie [pszetstawjeńe]; wbić, wgnieciony, ale też: wkopać [fkopać], wsypać [fsypać]. Czasem jednak zasada morfologiczna ustępuje miejsca zasadzie fonetycznej: przedrostek wezma dwojaką pisownię (wezgłowie, wezbrany oraz wesprzeć, westchnienie), a przedrostek znawet trojaką — zgodną z wymową pisownię jako s-, ś- oraz z- (splątać, spłacić, ściec, ścienieć, zrumienić, zrymować).
*

W nawiasy kwadratowe ujęto zapisy wymowy.

[3] 1.3. Zasada historyczna Ma ona niewielki zasięg. Ogranicza się do odróżniania rz i ż, u i ó, ch i h, którego uzasadnienie znaleźć można tylko częściowo we współczesnym poczuciu językowym — pisownia tych znaków opiera się przede wszystkim na historycznych procesach rozwoju języka. Dotyczy to na przykład pisowni takich wyrazów, jak: chór, chrzest, córka, dużo, góra, harcerz, higiena, historia, jarzmo, każdy, król, krzyż, który, mżawka, rzeczywistość, rzeka, skóra, wyżyna, żmija, żona, żyzny. [4] 1.4. Zasada konwencjonalna Odnosimy ją do rozstrzygnięć ortograficznych nieznajdujących oparcia ani w wymowie, ani w budowie morfologicznej wyrazów, ani też w ich historycznym pochodzeniu. Na przykład przepisy odnoszące się do stosowania wielkiej litery na początku niektórych wyrazów, pisania partykuły nie łącznie (z rzeczownikami, przymiotnikami, przysłówkami odprzymiotnikowymi) lub rozdzielnie (z czasownikami) oparte są wyłącznie na konwencji. Na tej zasadzie oparto też pisownię wyrażeń przyimkowych (rozdzielną: bez reszty, do siego roku, na co dzień i łączną: naokoło, nawzajem, powoli, zamiast), przyimków złożonych, skrótów i skrótowców.

II. OZNACZANIE SAMOGŁOSEK 2. SAMOGŁOSKI USTNE 3. SAMOGŁOSKA NOSOWA ą 4. SAMOGŁOSKA NOSOWA ę 5. PISOWNIA POŁĄCZEŃ LITEROWYCH o, e + SPÓŁGŁOSKA NOSOWA 6. PISOWNIA GRUP SPÓŁGŁOSKOWYCH ns, rs, nz 7. ZASADY UŻYCIA LITER i, j 2. SAMOGŁOSKI USTNE Oznaczanie samogłosek ustnych opiera się na zasadzie fonetycznej. Dla większości samogłosek: a, e, o, i, y jest to zasada współczesna, dla u — zasada historyczna. Głoska u ma we współczesnej ortografii polskiej dwa znaki: ó oraz u. 2.1. Zakres użycia litery ó: 2.2. Zakres użycia litery u: [5] 2.1. Zakres użycia litery ó: a) jeśli wymienia się w formach fleksyjnych lub pokrewnych z samogłoską o lub e, np. dróżka — droga, lód — lodem, móc — mogę, brzózka — brzezina, pióro — pierze; b) w rdzeniach czasowników w formach jednokrotnych w opozycji do wielokrotnych, w których wymienia się z głoską a, np. mówić — mawiać, skrócić — skracać, wrócić — wracać; c) w cząstce -ów występującej jako końcówka lub część przyrostka: — w dopełniaczu liczby mnogiej rzeczowników rodzaju męskiego, np. panów, stołów, zeszytów; — w przyrostkach -ów, -ówna, -ówka, np. Głogów, Kraków, Cząstkówna, Kucówna, Wojasówna, biodrówka, kartkówka, kreskówka; d) w niewielu wyrazach na początku, np. ósemka, ósmy, ów, ówczesny, ówdzie; e) w pewnej liczbie wyrazów, w których nie zachodzi wymiana na o lub e, a których pisownia ma uzasadnienie historyczne, np. mózg, ogólny, równanie, stróż, źródło. UWAGA: Litera ó nie występuje nigdy na końcu wyrazu. Na końcu wyrazu może jednak wystąpić litera obca o tym samym kształcie, zazwyczaj w nazwach własnych, np. Edward Csató, Miklós Jancsó, Joan Miró. [6] 2.2. Zakres użycia litery u: a) w wielu przyrostkach, np. -uch — dzieciuch, gnieciuch -uchna — córuchna, matuchna -uchny — leciuchny, ładniuchny -ula — babula -ulek — tatulek -uleńka — damuleńka -ulka — brzydulka -ulo — mężulo -unek — malunek, pakunek -unia — ciotunia, lalunia -unio — dziadunio, stryjunio -uńcia — córuńcia -us — dzikus, lizus -usia — córusia, matusia -uszek — garnuszek, maluszek -uszka — kaczuszka -uszko — serduszko

obecnie stanowi dość ekspansywną cechę regionalną. rączka. ale tylnojęzykową. t.3. wąziutki. okuć. z. Końcówka -ą w wybranych formach deklinacyjnych 3. waćpani. żońć.2. -uje. promuję. prąd.2. k. Małopolska. kroηk]*. UWAGA: W wyrazach zasuwka. Końcówka -ą w wybranych formach deklinacyjnych W Polsce centralnej i południowej (Wielkopolska.1. rąbać. ź. Śląsk) końcówka -om w celowniku liczby mnogiej i końcówka -ą w narzędniku liczby pojedynczej rzeczowników żeńskich w wymowie wielu użytkowników języka nie są odróżniane. skuwka. wąż. np. przesuwka. spiąć. dlatego piszemy je przez u. Podaj mi jeszcze tamtą książkę. 2. c. ć. ż. d. zakuć. zmoncony. Obie końcówki mogą być wymawiane jako [-om]. * Znak [η] oznacza spółgłoskę podobną do n. jaśniepani.-uś — dziadziuś. podkuwka (= dolne okucie sań). Martwiła się pomiętą sukienką. dz. wsuwka u nie należy do przyrostka. b) biernika liczby pojedynczej przymiotników oraz odmieniających się przymiotnikowo zaimków. cz. Odwiedziłam swoją chorą koleżankę. fąfel. w wyrazach wodom (celownik liczby mnogiej) oraz wodą (narzędnik liczby pojedynczej). Zakres użycia litery ą: a) w wyrazach rodzimych i spolszczonych przed literami oznaczającymi głoski szczelinowe f. gotuje. wąchać. zmącony. wąski. ś. [8] 3. c) biernika liczby pojedynczej rzeczownika pani. wiązka. bąk. ronczka. synuś -uśki — miluśki -utki — biedniutki. liczebników i imiesłowów rodzaju żeńskiego.1. w. przesuwać. g) oznacza ona połączenia głosek o + N (N symbolizuje spółgłoskę nosową o różnym miejscu artykulacji zależnie od następującej po niej spółgłoski zwartej lub zwarto-szczelinowej). Byli zaskoczeni nową sytuacją. podkuć. punkt c). rządź. rombać.1. liczebników i imiesłowów rodzaju żeńskiego. okuwka. krąg. zakuwka. ch (zgodnie z wymową). np.. kąpiel. b) w formach czasu teraźniejszego zakończonych na -uję. 3. gąsiorek. nie ma jednak wpływu na pisownię. lecz do rdzenia (zasuwać. . Prondzyński. gdzie nie ma uzasadnienia pisownia ó. kont. promuje. Pisownia ą w wybranych formach koniugacyjnych [7] 3. Bawiła się kolorową piłką. gotuję. wsuwać). mospani itp. dź.. s. np. Wymowa ta ma charakter gwarowy. Zawsze zatem piszemy literę ą w końcówkach: a) narzędnika liczby pojedynczej rzeczowników. Prądzyński. np. Zakres użycia litery ą: 3. wąwóz. promujesz. b) w wyrazach rodzimych i spolszczonych przed literami oznaczającymi głoski zwarte i zwarto-szczelinowe (p. Pójdziemy drugą stroną. c) ponadto literę u piszemy zawsze tam. gotujesz. Jedziemy na wycieczkę z szóstą klasą. przymiotników oraz odmieniających się przymiotnikowo zaimków. np. spjońć. mimo że po tej literze występuje w (por. -ujesz. SAMOGŁOSKA NOSOWA ą 3. kąt. boηk. sz. np. milutki. Był wpatrzony w śpiewającą artystkę. które wymawiamy odpowiednio: [kompjel. Prowadził samochód lewą ręką. Przypomniał sobie ich pierwszą wspólną wyprawę. np. b. skuć. pront.

4. kocię. kreńć. maluję. wziołem]. d. grzeją. które wymawiamy odpowiednio [kempa. wziąłem. jak i bez nosowości. zakrętkę. rozumieją. np. Pisownia -ę w wybranych formach koniugacyjnych [10] 4. kichają. wodę. krążę. krążą. z. imię. krótkich formach zaimków osobowych mię (przestarz. s. pęto. np. mówisz. przedsięwzięcie. ramię. w. zaplanuję.) i cię oraz w zaimku zwrotnym się.3. prentko. węższy. ć. b) Litera ą przed ł w formach czasownika W formach czasu przeszłego samogłoska ą występująca przed spółgłoską ł traci rezonans nosowy i — zgodnie z ogólnopolską normą — wymawiamy ją jak samogłoskę ustną o. pędzel. dź. [9] 3. b. krążysz. Końcówka -ę w wybranych formach deklinacyjnych 4. kręć. rysuję) — rysują. ch . peŋk. przerobię. rence. gdy druga osoba ma końcówkę -esz. śmieją się. zaplanują. np. pento. ś. . ż. Wymowa ta nie ma jednak wpływu na pisownię. -ę (np. wieszają. machają. Zawsze jednak piszemy ę. wiedzą. jem) — jedzą. lodówkę.2. produkują. [kredę] lub [krede]. męski. pęk. [doł. Zakres użycia litery ę: 4. potężny. mówią. g. malują. pędź. Pragnę waćpanią o tym zapewnić. c) w tzw.Zapomniałem panią uprzedzić. np. -am (np.zgodnie ze staranną wymową. Widziałem panią wczoraj w teatrze. np. b) w mianowniku i bierniku pewnej grupy rzeczowników rodzaju nijakiego w liczbie pojedynczej. śpiewam) — śpiewają. sz. pendzel. preŋga]. Musiał przeprosić jaśniepanią. marzą. toteż piszemy tutaj zawsze ą: dął. malujesz. Pisownia -ę w wybranych formach koniugacyjnych a) Końcówkę -ę w pierwszej osobie liczby pojedynczej czasu teraźniejszego i przyszłego prostego piszemy wówczas. reklamę. Pisownia ą w wybranych formach koniugacyjnych a) Końcówkę -ą w trzeciej osobie liczby mnogiej w czasie teraźniejszym przyjmują czasowniki zakończone w pierwszej osobie liczby pojedynczej na -ę. b) w wyrazach rodzimych i spolszczonych przed literami oznaczającymi głoski zwarte i zwarto-szczelinowe p. stęchły. c. np. klęska. kępa. cz. ź. ręce. np. dz.2. k.1. trębacz. peńć. zaplanujesz. przerobią. płynął. np. -em (np. t. znamię. płynoł. Zakres użycia litery ę: a) w wyrazach rodzimych i spolszczonych przed literami oznaczającymi głoski szczelinowe f. [12] 4. córkę. matkę. trembacz. węszyć.3. cielę. pięści. prędko.3. siatkę. Zapis z literą ę występuje: a) w bierniku liczby pojedynczej rzeczowników rodzaju żeńskiego. nadsięwłom.1. penczak. tablicę. więzić. żmiję. przerobisz. [idę] lub [ide]. -isz lub -ysz (temat czasownika w trzeciej osobie liczby mnogiej nie zmienia się). -am oraz -em. mówię. ławkę. pęczak. SAMOGŁOSKA NOSOWA ę 4. pręga. siemię. węch. Końcówka -ę w wybranych formach deklinacyjnych W wygłosie dopuszczalna jest zarówno wymowa tej samogłoski z lekką nosowością (bardziej staranna). [11] 4.

membrana. potencja. ale związane są z poczuciem rodzimości lub obcości wyrazu. spięła. sponsor. UWAGA: W pierwszej osobie liczby pojedynczej czasu teraźniejszego i przyszłego prostego czasowników wiedzieć. powiem. c. akcydens. np. kondensować. [14] 5.1. 5. nz [16] Wymienione grupy spółgłoskowe występują prawie wyłącznie w wyrazach zapożyczonych o różnym stopniu przyswojenia. menzurka. b.) 5. on. em. łazienka. konszachty. powiedzonko. gdzie możliwa jest dwojaka wymowa liter o i e: — albo (zgodnie z pisownią) — jako połączeń głosek. Wspomniałem o tym moim gościom. natomiast przed innymi spółgłoskami (zwartymi i zwarto-szczelinowymi) — połączenia głoski ustnej i odpowiedniej spółgłoski nosowej. ć. tempo. PISOWNIA POŁĄCZEŃ LITEROWYCH o. dź. konsulat. b) przed spółgłoskami szczelinowymi f. na koncie. ę). konspiracja. kromka. rs. Zwrócił się ku tamtym kobietom. sz. Połączenia om. ę oraz połączenia liter o + N.3. s. ko.. spięły. zniszczysz. — albo jako samogłosek nosowych. spięli. em. oznaczają samogłoski nosowe (wymowa ą. tonkiński. g. np. Połączenia om. nonsens. personalizm.zniszczę. powiedzieć. [kąfiguracja.. wzięła. słonko. mięły. z. jem. en piszemy w wyrazach rodzimych (. sensacja. on. e + N. stempel. benzyna. Końcówkę -om piszemy w celowniku liczby mnogiej (. en piszemy w wyrazach zapożyczonych a) przed spółgłoskami zwartymi i zwarto-szczelinowymi p. rekąwalescent. mięli. płynęła. umieć. np. on. na rencie. Końcówkę -om piszemy w celowniku liczby mnogiej rzeczowników wszystkich rodzajów. e + SPÓŁGŁOSKA NOSOWA Litery ą. kąszachty. Wymowa ta nie ma jednak wpływu na pisownię. pretensje. 6. występujące przed spółgłoskami szczelinowymi. transakcja.. perzonalny. na rondzie. wzięli. on. płynęły. sęsacja.2. em. [15] 5. toteż piszemy zawsze ę. ł traci rezonans nosowy i — zgodnie z ogólnopolską normą — wymawiamy ją jak samogłoskę ustną e. ch. Połączenia om. bęzyna. en piszemy w wyrazach zapożyczonych 5. umiem. kondycja. Ich pisownia jest zgodna z wymową ogólnopolską. kącha]. k. b) Litera ę przed l. en piszemy w wyrazach rodzimych przed przyrostkami -ka. konsultacja. ofensywny. benzyna. intensywny. rekonwalescent. śmiem. konsultacje. mongolski. np. ł w formach czasownika W formach czasu przeszłego samogłoska ę występująca przed literami oznaczającymi spółgłoski l.3. Kongo. wzięły. intenzywny. nie wpływa też . konto. personalny. mięła. cenzura. Połączenia om. np. koncha].1. kąsultacja. Różnice pisowni nie wynikają z różnic w wymowie. d.2. rozumieć i utworzonych od nich czasowników przedrostkowych piszemy -em i wymawiamy [em]: wiem. np. Przyjrzał się uważnie oknom i drzwiom.. [konfiguracja. np. rozumiem. 5. wanienka. śmieć. zniszczą. płynęli. t. Na pisownię nie ma wpływu regionalna (małopolska i wielkopolska) częsta wymowa z po n oraz r typu [ofenzywny. PISOWNIA GRUP SPÓŁGŁOSKOWYCH ns. jeść. konzultacje]. koncesja. kondenzować. konwenans. w.) [13] 5. em. ciżemka.

j 7. np. jesień [jeśeń]. wuj. knują. miasto [m´jasto]. f´. Pisownia j. [kondęsować. nadzieja — nadziei [nadzieji] kolej — kolei [koleji] Goya — Goi [Goji] Złotoryja — Złotoryi [Złotoryji] mój — moi [moji] swój — swoi [swoji] maję — maisz [majisz] boję się — boisz się [bojisz się] kroję — kroisz [krojisz]. patriota [patr´jota] oraz po spółgłoskach wargowych miękkich (p´. Deimos [Dejmos]. z.) [17] 7. i po spółgłoskach 7. np. magia [mag´ja]. miara [m´jara]. Jurek. [18] 7. magnateria [magnater´ja]. indyk. np. miska [m´iska]. np. jąkała. np. gdy po niej w zapisie występuje litera oznaczająca samogłoskę inną niż i. impreza. Funkcje litery i Litera i pełni w ortografii polskiej cztery funkcje: a) oznacza samogłoskę i — wówczas. Ostia [Ost´ja]. -i lub -ii w dopełniaczu. c) zarówno przed spółgłoską. jątrzyć.4.5. kroję. ikona.1. cęzura.na nią pojawiająca się także ogólnopolska i poprawna wymowa wtórnych samogłosek nosowych przed głoskami szczelinowymi.. i po samogłoskach 7. Józefa. heroina [herojina].. lejek. koić [kojić]. sójka. gdy stoi w wygłosie lub gdy po niej w zapisie występuje litera oznaczająca spółgłoskę. c) może oznaczać głoskę j w wyrazach pochodzenia obcego. bójka. epopei [epopeji]. w przypadku spółgłosek wargowych miękkich możliwa jest również wymowa bez j — [p´asta. biel [b´jel]. UWAGA: Bez względu na wymowę po samogłosce nie piszemy połączenia ji. jubiler. Funkcje litery i 7. widok [w´idok]. ZASADY UŻYCIA LITER i. paraf´a. taić [tajić]. biodro [b´jodro]. cierpieć [ćerp´jeć]. b) oznacza miękkość spółgłoski poprzedzającej samogłoskę wtedy. [19] 7. migrena [m´igrena]. np. bęzyna.2. i na początku wyrazu: a) przed literą oznaczającą samogłoskę — zgodnie z wymową — piszemy j. w´ata. b´ada. pilny [p´ilny]. b) przed literą oznaczającą spółgłoskę piszemy i. w´. m´). lecz samo i.3. np. jęk. męzurka. Pisownia j. maić [majić]. kosmetologia [kosmetolog´ja]. nikły [ńikły]. i po samogłoskach Po literze oznaczającej samogłoskę — zgodnie z wymową — piszemy j. i po spółgłoskach Zasadniczo po spółgłoskach (poza s. stajenka. koine [kojne].3. wieś [w´jeś]. np. spąsor. Irena. jaźń. Jeremi. Pisownia j. pretęsje. kąsultacje. m´ara]. znój. biada [b´jada]. parias [par´jas]. pisać [p´isać]. kropić [krop´ić]. jodła. bit [b´it]. wiata [w´jata]. majowy. piasta [p´jasta]. Pisownia j. parafia [paraf´ja]. integrysta. 7. stoją. jagoda. jedzenie. igła. kijek [k´ijek]. mali [mal´i]. diabetyk [d´jabetyk]. kraj. b´. ofęsywa]. Pisownia j. [20] 7.1. bez względu na wymowę piszemy literę i: . Pisownia j. jądro.2. kąspiracja. język. w każdym spośród wymienionych wypadków spółgłoska występująca przed i ulega zmiękczeniu. i na początku wyrazu: 7.4. lilijka. celowniku i miejscowniku rzeczowników żeńskich (. kodeina [kodejina]. kąsulat. Pisownia -ji. por. np. pruję. d) oznacza połączenie głoskowe ji. jak i przed samogłoską.

filozofii. natomiast w tych wyrazach. Danii. ziemi. Hortensja. pilot. Polihymnii. Tanjug. hagiografii. a także po cząstce zd-. hemoterapii. Azja — Azji. nadjeść. kierat. wiosło. stacja — stacji. ksenofobii. diaskop. ch (czyli w wyrazach zapożyczonych). murgrabi. Chyloni. zioła. odjemnik. l. daktyloskopii. Tunezja. to bez względu na wymowę w wyrazach rodzimych i przyswojonych piszemy -i. Karwi. Normandii. Rzeczowniki zakończone na -ja występującym po s. tjandi. pustyni. Gdyni. objąć. odjemna. r. drewutni. których zakończenie wymawiamy jako [ńja]. hiacynt. siewca. palarni. giąć. anomalii. epidemii. [21] 7. -i lub -ii w dopełniaczu. triumfalny. . dystonii. c) gdy wymawiamy spółgłoski miękkie ś. Kolumbii. empatii. hipochondrii. ciarki. skoczni. piszemy j. opinii. k. np. objadać się. głębi. zj. miasto. sierpień. kalii. dystrofii. cichcem. Oranje. sikorka. cisza. zięba. Pisownia -ji. jednakże tylko wówczas. audiencja. Dwojaka pisownia możliwa jest w przypadku tryumf i wyrazów pochodnych: dopuszcza się bowiem także pisownię triumf. np. np. łaźni. triumfować itd. Odstępstwem od tej zasady jest pisownia j po przedrostkach zakończonych na spółgłoskę. apatii. f. Rosja — Rosji. c mają w tych przypadkach zakończenie -ji. autarkii. to piszemy -ii. Holandii. d. misja — misji. np. odjąć. epopeja — epopei. zasada ta nie znajduje odzwierciedlenia w pisowni. trzewi. Oranjestad. zdjęcie.biuro. Piszemy zatem: aranjaki. Kalifornii. z. to piszemy -ni w wyrazach. rękojmi. wiara. aleja — alei. zacisną. b) gdy wymawiamy spółgłoski s. poezja. przedjagielloński. Jugosławii. c) jeśli -ia występuje po n. aronii. cj. ciepło. natomiast rzeczowniki zakończone na -ja występującym po samogłoskach mają zakończenie i. sympatii. których zakończenie wymawiamy w mianowniku jako [-ńa]. jaskini. giaur. celowniku i miejscowniku rzeczowników żeńskich zakończonych na -ja lub -ia A. Chjeno-Piast. edukacja — edukacji. z. owacja (choć przy tej samej wymowie grupy sj piszemy jednak Siena. ironii. babeszjoza. Medjugorie. Siuks). piszemy -nii. np. bufiasty. gjuwecz. kolacja. np. piach. wartowni. skrobi. sigma. Uljanowsk itp. Po spółgłoskach s. ć. b) jeśli -ia występuje po t. babuni. B. Oruni. b. kosmologii. Zimbabwe. kalafior. zwłaszcza pochodzenia obcego. c. fiasko. c przed samogłoską pisownię tę związać można z wymową i jest ona następująca: a) gdy wymawiamy połączenia spółgłosek sj. w. gdy to imię odnosi się do Matki Boskiej. Trietjakow. szałwii. anemii. zimno UWAGA: W niewielkiej grupie wyrazów. linii.5. Banja Luka. poziomka. Słupi. cis-moll. zdjąć. palmiarni. dieta. akademii. m. circa. deprawacja. mikrus. piszemy i. poezja — poezji. dyni. zecerni. restauracja — restauracji. demagogii. ziewam. piszemy i. z. harmonii. mafii. np. Czuwaszja. ź. np. hierarchii. g. kiosk. ewangelii. kwestii. tiara. przygięty. Wiąże się to z poczuciem rodzimości czy obcości wyrazu. Malezja. monarchia. uczelni. np. a także z wymową postaci mianownika: a) jeśli -ia występuje po spółgłoskach wargowych p. sianko. Rzeczowniki zakończone na -ia mają zakończenie -ii lub -i. Ewuni. bieżni. zimny. W przypadku pisowni imienia Maria dopuszcza się także archaiczną postać Maryja. podjudzić. ring. pensja. nadjechać. hrabi. np. natomiast w wyrazach obcych -ii. odjechać.

paź. r użyć zakończenia -yj (lekcyj. PISOWNIA WYBRANYCH TYPÓW FORMACJI SŁOWOTWÓRCZYCH 14. kładź. zarówno w mowie. ch´. s. anarchia. t. cz. b´. ł. Istotne różnice między wymową i pisownią dotyczą sposobu oznaczania miękkości niektórych spółgłosek oraz dwojakiego oznaczania w piśmie spółgłosek w polszczyźnie ogólnej w mowie dziś już nieodróżnianych (różnice w wymowie mają charakter wyłącznie dialektalny lub regionalny). koń. z´. w´. djalekt. PISOWNIA WYBRANYCH FORM DEKLINACYJNYCH 15. g. OZNACZANIE MIĘKKOŚCI SPÓŁGŁOSEK 9. jak i w pisowni. n. d. swoisty znak w piśmie. ć. tjara]. III. djabeł. c) miękka głoska j ma odrębny.UWAGA: W rzeczownikach obcego pochodzenia zakończonych na -ja oraz na -ia formy dopełniacza liczby mnogiej mają taką samą postać jak formy dopełniacza liczby pojedynczej. p´. g. dieta. f. tiara. chjacynt. ź. rz 11. toteż piszemy zawsze tych ferii. l. g´. r.1. z. hańba. dialekt. d. t. teoryj). diecezja. zob. ch (pisane też jako h). udziąsłowione n przed cz. z. dz. dż zmiękczone przez pojawiające się po nich i lub j. śmiech. djecezja. p. OZNACZANIE SPÓŁGŁOSEK W polszczyźnie ogólnej mamy następujące spółgłoski: b. Zakończenie to jest już jednak dziś wyraźnie nacechowane stylistycznie jako archaiczne lub książkowe. dź. h 12. na przykład sz. djabetyk. w wyniku upodobnienia fonetycznego do głoski następnej. c. PISOWNIA POŁĄCZEŃ LITEROWYCH 10. b) miękkie spółgłoski środkowojęzykowe na końcu wyrazu lub przed spółgłoską oznaczamy za pomocą liter ze znakiem diakrytycznym miękkości. maź. partyj. ćma. ZASADY UŻYCIA ZNAKÓW ch. t´. m´. m. epidemij. d´. ń. sz. bakalii. dż. k. diabetyk. tej lekcji — tych lekcji tej misji — tych misji tej procesji — tych procesji tej komedii — tych komedii tej teorii — tych teorii tej akademii — tych akademii tej epidemii — tych epidemii tej mafii — tych mafii. s´. 7. tylnojęzykowe n przed k. ż (pisane też jako rz). jednak w wyrazach zapożyczonych bywa często oznaczana przez literę i. wymawiane odpowiednio: [anarchja. s. dźwig. ż. UWAGA: W przypadku rzeczowników używanych tylko w liczbie mnogiej potrzeba wspomnianego odróżniania nie zachodzi. źle. wakacji. k´. cz. w. Oprócz tego sporadycznie. c´. mogą pojawić się inne spółgłoski. konwulsji. a jego użycie bardzo ograniczone. Dla uniknięcia możliwych niejednoznaczności wolno po spółgłoskach c. np. j. 8. procesyj. np. aluzyj. n´. WAHANIA W ZAKRESIE PISOWNI SPÓŁGŁOSEK 13. diabeł. dzwoń. djachroniczny. l´. por. ZASADY UŻYCIA ZNAKÓW ż. r´. djeta. mafij). dać. szadź. po wszystkich innych spółgłoskach — zakończenia -ij (akademij.. hiacynt. ś. komedyj. PISOWNIA WYBRANYCH FORM KONIUGACYJNYCH 8. . OZNACZANIE MIĘKKOŚCI SPÓŁGŁOSEK [22] Dokonywane jest ono w piśmie w trojaki sposób: a) miękkość spółgłosek poprzedzających samogłoskę oznaczamy za pomocą litery i. płać. diachroniczny. punkt b. f´.

pręgierz. Żegiestów.4. kruchy. gz piszemy zgodnie z wymową. machinalnie. zgięcie.9. Połączenia literowe chy i chi 9. hinduizm. np. kefalometria. np. W wyrazach zapożyczonych mniej przyswojonych obowiązuje zgodna z wymową ogólnopolską pisownia ke. kiermasz. mogę. zuchy. Połączenie literowe chi jest charakterystyczne dla wyrazów obcych. kręgiel. higieniczny.1. genetyka. np. podsłuchiwać. chityna. generalia. generalizować. Połączenie literowe rż [23] 9. Połączenia literowe ks. geometria.2. kieliszek. hydrotechnik. schizma. chinolina. PISOWNIA POŁĄCZEŃ LITEROWYCH 9. wygiąć. Piszemy ke również w terminach naukowych. chinina. keloid. keczup. hydrolokacja. progiem.3. angielski. zachybotać. bukiet. podkochiwać się. agent. z twardym [k] i [g]. a także czasowniki częstotliwe zakończone na -iwać. zgiąłem. Algier. gz oraz zakres użycia litery x W większości wyrazów połączenia literowe ks. np. kiełznać. Wyjątek stanowi czasownik chichotać i jego formy oraz wyrazy od niego pochodne. hegemon. historia. żagiel. hydroenergia. jak i zapożyczonych.1.6. kieszonkowiec. np. giełda. hipertrofia. higroskop. piszemy połączenia literowe kie. gęgotać. ke. pochylony. magiel. Połączenia literowe hy i hi Takie połączenia literowe charakterystyczne są dla pisowni wyrazów obcego pochodzenia. hipis. chyży. wegetacja. hydrometr. Walgierz. Połączenia literowe kie. gie. kędzior. hipoterapia. gie. marketing. kelwin. hydroliza. Połączenia literowe kę.5. rękę. nogę. sukienny. Połączenia literowe ks. np. np. gie.4. śląskie. gęstnieć. Połączenia literowe hy i hi 9. higromorfizm. ke. jak: hybryda. Giedymin. lichy. kelner. hydroterapia. geopolityka.2. gz oraz zakres użycia litery x 9. hydrofor. cyngiel. gęsty. gę 9. kenozoik. nagie. Rozróżnienie między hy i hi oddaje różnicę w wymowie. ogier. hokej. ge 9. Połączenia literowe chy i chi: Połączenie literowe chy piszemy we wszystkich wyrazach rodzimych. hibernacja. wegetarianizm. legendarny. geografia. bagienny. ge. schizofrenik. krótkie. hieratyczny. chimera. generator. wygięła. szwagier. hiperbola. np. W pozostałych wyrazach obcych piszemy połączenie literowe hi. przygiąć. Połączenia literowe kie. gę Te połączenia literowe piszemy zawsze zgodnie z wymową ogólnopolską.3. WYJĄTKI: Wymowa i pisownia czasownika giąć oraz jego form i wyrazów od niego pochodnych: gięty. uchybić.5. Olgierd. geostrefa. wydmuchiwać. ale od dawna już przyswojonych. Zawsze ge piszemy w zapożyczeniach grecko-łacińskich zaczynających się na geo-. [26] 9. Połączenia literowe kę. [24] 9. . Giewont. Jagiełło. hymen. hydra. mąkę. krokiet. ketmia. np. geriatra. gęstwina. [25] 9. kiedyś. pakiet. hydro-. hipotaksa. igielnik. doker. ceregiele. kierownik. okienko. pohybel oraz w wielu wyrazach rozpoczynających się od hydr-. I tak grupę hy piszemy w takich wyrazach. hiperkinezja. spiker. poker. np. drogę. hymniczny. ogień. hydrobus. dżokej. np. ruchy. [27] 9. hycać. gen-. tzn. ge Zgodnie z wymową ogólnopolską zarówno w wyrazach rodzimych. wymachiwać.

Sapieżyna — Sapieha ż—z mażę — mazać. np. wielkości — x razy. egzystować. osób. dzierżawa. urznął itp. egzemplifikacja. ekspiacja. nożem) ma pisownię i wymowę dwojaką: obok zapisu oderżnął. Hendrix — z (Jimim) Hendriksem albo Hendrixem. Rolimpex. egzoderma. Stalexport. dzierżyć. jakże. rosyjskie rieka. miasto X. urżnął występuje oderznął. zagrożenie — groźny ż—s boży — boski. np. książę — księstwo. Literę ż piszemy.6. włażę — włazu. porżnął. maalox. Horteksowi. por. Huxley. 10. rewanżysta. b) nazwisk polskich pisanych w ten sposób od dawna. maksimum. egzosfera. np. 5. Budimex. c) wchodzi w skład partykuły -że lub tworzy partykułę -ż. maksymalny. marża. np. aranżacja. ksenofobia. Dzisiejsze rz bowiem to dawne miękkie r. skarżyć. madroxin.1. porznął. weźże. sierżant. b) występuje ona po literach r.1. kserokopia. którą oznaczamy w piśmie dwojako: albo literą ż. ł: drżenie. którą zapisujemy zgodnie z wymową: drżenie. np. Aneks I. Dawniej dla oznaczenia tych połączeń liter była używana litera alfabetu łacińskiego — x. Literę ż piszemy. ekstaza. egzaminator. l. hydroxizin. tekstologia. Horteksie albo Hortexu. nie ma to jednak wpływu na znaczenie omawianego czasownika. [28] 9. mosiężny — mosiądzu ż—h drużynowy — druh. Axentowicz. Połączenie liter rz piszemy. d) występuje po literze n w wyrazach zapożyczonych. Maxwell. Hortex. Oxford (częściej jednak Oksford). cardox (lek) — o cardoksie albo cardoxie (por. Stan taki ma uzasadnienie historyczne. np. UWAGA: Odrębną pisownię i odrębne znaczenie ma czasownik żąć. xy. szarżować i pochodne. albo pozostawiamy w zapisie tematyczne -x-. polskie rzeka. półrzadki. c) obcych nazw własnych osobowych i miejscowych. uważny — uwaga ż — dz księża — księdza. Halifax (miasto) — do Halifaksu albo Halifaxu. ulżyć. łże (choć istnieją wyjątki. Dziś zasięg jej użycia ograniczony jest do: a) oznaczania każdej nieznanej wielkości matematycznej lub zmiennej niezależnej. Połączenie literowe rż Niewielka grupa wyrazów zarówno rodzimych. Max (von Sydow) — Maksa albo Maxa (von Sydowa). skończże.piszemy -ks-. gdy: 10. które się zachowało w innych językach słowiańskich. współrządzić). W przypadkach zależnych nazwy kończące się literą -x możemy zapisywać dwojako: albo w miejsce końcowego -x.2. mężny — męski. eksperyment. oraz wszelkich nieznanych obiektów. nadproże — próg. indeks. Axer. paradoksy. branżowy. Jedynie czasownik rżnąć (piłą. p. rz We współczesnym języku polskim ogólnym istnieje spółgłoska ż. oxeladin. gdy: [29] 10. Różne pochodzenie spółgłoski ż dziś uświadamiane jest głównie przez głoskowe wymiany zachodzące w formach i wyrazach pokrewnych: inne dla spółgłoski oznaczanej literą ż. e) nazw leków. żnie (zboże). ekspresja. np. np. jakiż. zamrażarka — mrozu ż—ź duży — duzi.). d) rodzimych skrótowców.aneks. ekspertyza. jeśli występują w pisowni oryginalnej. np. wożą — wozić. węższy — wąski. oś xów. inne dla spółgłoski oznaczanej połączeniem liter rz. . gdy: a) następują wymiany głoskowe: ż—g książka — księga. jak i obcych zawiera grupę spółgłosek rż. głównie będących nazwami firm związanych z eksportem. niemalże. Hortexie. Hortex — Horteksu. ekscerpcja. ZASADY UŻYCIA ZNAKÓW ż. rżeć.. Hortexowi. 5x. 10. egzegeza. albo połączeniem liter rz. pan X. takoż.

przemoc. baksztag. -arz: fałszerz. trzeba. glajchszaltować. grząski. ulepszać. Połączenie liter rz występuje w wielu wyrazach. wierzyć — wiara. wątpliwości co do ich pisowni należy rozstrzygać za pomocą słownika. Trapszo. sierra — o sierze. rakszasa. np. ogniomistrz. rikszarz. b. por. Wirpsza. Pszczew. k. zajrzeć. pszonak. piegża. zawrzeć. Połączenie liter sz po spółgłoskach piszemy wyjątkowo: — w wyrazach: Auksztota. Kszemendra. w. jak i obcych. instruktarz (= książka z instrukcjami). rząd — riad. [pszemoc. Po spółgłoskach piszemy wyjątkowo ż: — w partykule -że: kopże. nadżerka. stójże. pisarz. zdrowszy. a także w pochodnych czasownikach: polepszać. por. Oksza. k. a w nielicznych przypadkach rr — rz. jaksza. tekszla. Tylko Polacy pochodzący z dawnych Kresów Wschodnich oraz mieszkańcy . h Istniejąca w systemie polskich spółgłosek tylnojęzykowa bezdźwięczna głoska szczelinowa [ch] ortograficznie jest dwojako oznaczana: bądź za pomocą połączenia liter ch. krójże. dworzec — dworca. rzeka — rieka. zedrzeć. [30] 10. brukarz. zżyty. orzech — oriech. odchrząknąć. krzak. kształtny. por. g. najlepszy. dropszot. mierzyć — miara. d. chrzest. pszczoła. ZASADY UŻYCIA ZNAKÓW ch. hochsztapler. kszyk (= ptak). kroplomierz. bakszysz. harcerz. -mistrz: kapelmistrz. w których dziś już wymiana na r nie jest żywa. Kapsztad. szypszyna. ch. masarz (= pracownik masarni). Połączenie liter rz piszemy. jaksztag. pszonka (= bylina). riksza. szypszyniec. dekarz. łapże. marzec — marca. Nawarra — w Nawarze. tszeba. foksztaksel. zaprzeć.2. waterbaksztag. -mierz: ciśnieniomierz. berkszyr. bukszpryt. np. punkt c. — w wyrazach. kszak. zatrzymać. b) występuje ono w zakończeniach: -erz. Łapsze (Niżne). kształcić. j. ch połączenie rz wymawiamy bezdźwięcznie jako sz. ryksza. w których zaczynająca się od ż część rdzenna stoi po przedrostku zakończonym na spółgłoskę. zakrzepnąć. pszenżyto. c) po spółgłoskach: p.. jorkszyry. mirra — o mirze. jumpsztag. hopsztosy. samopsza. chszest]. kamorra — o kamorze. zegarmistrz. rzepa — riepa. Canberra — w Canberze. ukształtowanie. przysporzyć — sporo. ślusarz. całokształt. t. t. 10. Włodzimierz (ale: lemiesz). wżenić się. kształt. kołnierz. Nawakszut. kszatrija. np. dobrze — dobry. gdy: a) następuje wymiana głoskowa rz — r. tokarz — w tej grupie występują wyjątki typu instruktaż (= szkolenie. topsztag. masaż (= masowanie). rykszarz. metrampaż. najkrótszy. durra — o durze. 11. drzwi. bukszpan. brzmieć. pszonacznik. To odróżnienie graficzne jest wynikiem zapożyczeń zewnętrznych i nie jest związane z różną wymową głosek: na obszarze rdzennie polskim nie miało ono miejsca także w przeszłości. wykształcenie. bukszpir. cechsztyn. Pszonka (= część wsi). zwiększać. obżartuch. upiększać.1. grzmot. Kazimierz. odżałować. Skupsztyna. Pszoniak (Wojciech). zżółknięcie.e) występuje w następujących wyrazach rodzimych i w formacjach od nich pochodnych: gżegżółka. rzadki — riedkij. Somosierra — w Somosierze. niuhempszyry. Skupsztina a. instruowanie). bądź za pomocą litery h. moksza. Pszów. łapsza. Pszczyna. szybszy. pasterz. Na pochodzenie omawianej głoski z pierwotnego r wskazać może czasem zestawienie z innymi językami słowiańskimi. jarzębina — riabina. dojrzały. wrzawa. Ponieważ litera ż występuje w wielu wyrazach zarówno rodzimych. łapszański. powiększać. pszenica. Moksza. mżawka. Po p. — w formach stopnia wyższego i najwyższego przymiotników utworzonych za pomocą przyrostka -szy: młodszy. buksztel. podżyrować. wżer. pszono. brzydota. pszeniec. słupszczanin.

Dwuznak ch piszemy. chronometr. głuchy — głuszyć. WYJĄTKI od tej reguły to roshar oraz wyrazy obcego pochodzenia. wyjątek stanowią: ajatollah. hipoalergiczny. Peckinpah. chociaż nie zawsze tę obcość powszechnie się dostrzega (np. chalkopiryt. hydroelektrownia. 12. hektograf. chryzoberyl. chondroblast. np. schładzać. z oraz ś. Reguły odnoszącej się do pisowni wyrazów zapisywanych przez ch lub h nie można odnieść zatem do wymowy. natomiast dwuznak ch występuje zarówno w wyrazach rodzimych. bismillah. hydrobus. o samochodach. hiperpoprawność. W innych wypadkach wątpliwości może rozstrzygnąć słownik. fis-. np. suchy — susza. np. chronologia. heteroseksualny. hipo-. helioenergetyczny. homo-. porohy. np. schodki. heliocentryzm. pisownię tę motywujemy ortograficzną wiernością wyrazów zapożyczonych w stosunku do źródeł arabskich. muwaszszaha — muwaszszasze. chrono-. Ramallah. Savannah. hipertymia. chiropraktyka. np. chronograf. UWAGA: W niewielkiej grupie wyrazów mimo wymiany na -sz zachowujemy w formie podstawowej h: Ad-Dauha – Ad-Dausze (Dauha – Dausze). c) występuje po literze s. jak i obcych. w których połączenie sh czytamy jak sz. np. schab. yamaha — yamasze. chalkofilny. hipocentrum. schadzka. heliometr.1. puch. Ajudah. choreodram. helio-.1. dyshonor. chondrografia. eschatologiczny. homeostaza. higroskop. braha — brasze. choreo-. Litery s. [32] 11. choreoterapia. chiromancja. choreografia. higromorficzny. hipodrom. Utah. w wyrazie hałas). na ulicach.2. show.1. chondro-. b) występuje na końcu wyrazu. pech. dach. Allah (albo: Allach). homofonia. polsko-ukraińskiego i polsko-białoruskiego odróżniają w wymowie h i ch. inszallah. Dwuznak ch piszemy. fisharmonia. hiperinflacja. hetero-. piechur — pieszo. Ptah. a także nie można jej oprzeć na poczuciu swojskości czy obcości wyrazu: litera h występuje jedynie w wyrazach obcych. oddychać — dyszy. szahdah.2. hiper-. Tecumseh. Pisownia oboczna s lub sz. Literę h piszemy.2. gdy: 11. duch — dusza. b) występuje w rozpoczynającej wyraz cząstce hekto-. minialoha — minialosze. chryzopraz. Boh. np. homologacja. chryzolitowy. higrometr. hydrologia. a także wyrazy z przedrostkami dys-. higro-. Fatah (albo: FATAH). Literę h piszemy.pogranicza polsko-słowackiego. chirotechnika. spah (albo: spahis). 11. Czatyrdah. h — g wahanie — waga h — ż druh — drużyna h — z błahy — błazen. chalkografia. chryzo-. gdy: a) w wyrazach i formach pokrewnych wymienia się na sz. homocentryzm. szoah. Hezbollah. pascha. chiro-. hektolitr. heterosfera. heteroatom. gdy: a) w wyrazach i formach pokrewnych następują wymiany głoskowe. hektopaskal. hydro-. d) występuje w rozpoczynającej wyraz cząstce chalko-. schron. c lub cz 12. gdy: [31] 11. tussah (albo: tussa). homeo-. ź przed spółgłoskami wargowymi miękkimi . homeopatia. shimmy. mucha — muszka. np. WAHANIA W ZAKRESIE PISOWNI SPÓŁGŁOSEK 12. druh. homeotermiczny. chondrologia. szibah. wataha — watasze. ukraińskich i innych.

stukotać. drepcesz drepcząc a. sfilcować. zmilitaryzować. sfinansować. zmierzwić. końcówki osobowe -ę. o kosmopolityzmie. zbieżny. spiker. orzeźwić. WYJĄTKI: śpiew i śpi oraz ich pochodne: śpiewać. spierać się. śpiączka. WYJĄTKI: na piśmie. d) s. [34] 12. -esz. chłepcesz chłepcząc a. zmiana. Pisownia oboczna s lub sz. zwiedzać. śpiewak.przed fi. jaźwiec. weźmie. świergotać. w bezokoliczniku zakończenie -tać lub -otać. weźmiesz. dygotać. sfinalizować. śmietankowy. pozwijać. np. weźmiecie. zbilansować. sfinks. zwiastun. zbieracki. śmieć. zbieleć. spiż.3. UWAGA: Wprawdzie obydwie formy uznaje się za poprawne. spieszyć się i śpieszyć się.lub z. Podobną oboczność mają czasowniki bełkotać. zbiednieć. gulgotać. Pisownia przedrostków zakończonych na spółgłoskę 13.przed pi. UWAGA: Dopuszczalna jest oboczność pisowni formy w pasmie obok w paśmie. świat. śpioszki.i współ13. śmierć.[33] 12. o romantyzmie. chłeptać chłepczę a. zbiesić się. zezwierzęcenie.1. związek. drepcąc. UWAGA: Dopuszczalna jest oboczność pisowni w wyrazach: pospieszny i pośpieszny. Oboczność c do cz związana jest z pisownią pewnej grupy czasowników. świątobliwy. PISOWNIA WYBRANYCH TYPÓW FORMACJI SŁOWOTWÓRCZYCH 13. chłepcąc deptać depczę a. furkotać. zwiać. zbieg. skarpa — szkarpa. śpioch. zbir. trzepotać. śmigus. przezwisko.5. szeptać. depcesz depcząc a. spieszny i śpieszny. depcąc dreptać drepczę a. 13. jej zasady oddają wymowę ogólnopolską i przedstawiają się następująco: a) s. ale współcześnie przeważają zdecydowanie formy ze spółgłoską cz. migotać. b) z. sfilmować. łaskotać. kłopotać się. o wyspie. zbiornik. światły.przed bi. zmięknąć. śmiałek. klekotać.2. łomotać. drepcę drepczesz a. zwielokrotnić. c lub cz Pierwszy typ pisowni obocznej (oddający regionalną wymowę) dopuszcza się w następujących wyrazach: sadź — szadź. gruchotać. Kaźmierz. Roźwienica. z oraz ś. np. świąd. mamrotać. Zakres użycia cząstek spół. świątynia. rechotać. zwieńczać. o kapitalizmie. o nazwie. zmierzch. np. zwichnąć. zbić. zmilczeć. sfingować.1. śmigło. otrzeźwić. Zakres użycia spółgłosek podwojonych 13. Koźmin. chłepcę chłepczesz a. świergolić.2. spiskować. W środku wyrazu przed spółgłoskami wargowymi miękkimi piszemy zawsze s lub z. kosmiczny. świeca. piśmienny. np.przed mi oraz wi. chichotać. spinka. śmierdzieć. spichlerz. świder. zmieścić. Koźminek. zbieranina. weźmiemy. Koźmian. np. np. Przymiotniki zakończone na -cki . Litery s. Są to czasowniki mające temat czasu teraźniejszego zakończony na spółgłoskę -cz. Przymiotniki zakończone na -ski 13. c) ś. o marazmie. seplenić — szeplenić. depcę depczesz a. ź przed spółgłoskami wargowymi miękkimi Jeśli chodzi o pisownię na początku wyrazu.4.

zgrać. ściągnąć. zredagować. zhańbić. b) przed literami oznaczającymi spółgłoski dźwięczne.2. Pisownia innych przedrostków zakończonych na spółgłoskę [35] 13.8. schować.12. zrogowacieć. zignorować. zdzielić. schładzać. zheblować.(wz-. ws-. zhumanizować. Taką postać przyjmuje ów przedrostek przed grupą spółgłoskową.3. wez-. wes-) Przed literą oznaczającą spółgłoskę dźwięczną piszemy wz. zszarzeć.(z-. wspomnieć. ś-) Pisownia tego przedrostka jest trojaka i zależy od następującej po nim głoski.10. zanalizować.w wyrazach . scharakteryzować. sfinansować. Przymiotniki zakończone na -dzki 13. schronić się. zmatowieć. ścichnąć. zrównać. skanalizować. zwalić. wszczynać. s-.1. k. Pisownia przedrostków zakończonych na spółgłoskę 13. po-czynać. d) bez względu na wymowę przed znakami s. stelefonizować.9. spieniężać. ściec. ścierpieć. t. ściosać. np. złamać. scedować.13. Pisownia przedrostka wz. f. zogniskować. ścieniać. Rzeczowniki zakończone na -ctwo 13. westchnąć. Piszemy z-: a) przed literami oznaczającymi samogłoski. zoficjalnieć. zsinieć. ws-.6. Rzeczowniki z przyrostkiem -ca 13.(z-. zhomogenizować. zhierarchizować. skaleczyć. zsypać. wez-. sparodiować. ś-) 13. sfruwać. wzbronić. wzmocnić. wezgłowie.1. wzruszyć. s-. sfermentować.1. weswesprzeć. zszyć. Rzeczowniki zakończone na -szczyzna. zlać. Rzeczowniki zakończone na -stwo 13. sczernieć. np. ścisnąć. zszarpać. np. np. ws-. si (oznaczającym spółgłoskę ś). zsiekać. ściszać. zdrutować. schamieć. sforsować. zsolidaryzować się. wes-) wzwzbogacić.11. stępieć.lub wes-.piszemy przed literami oznaczającymi spółgłoski bezdźwięczne: p. skaptować.1. oraz w postaci wś. zdziałać.(wz-. wzgardzić.2.(wz-. zhydrolizować. sparafrazować. sczesać. Wyjątkowo piszemy ten przedrostek w postaci wsz. Rzeczowniki zakończone na -dztwo 13. Pisownia przymiotników od nazw miejscowych 13. c) bez względu na wymowę przed literą h. zbić. wezwezbrać.1. zniszczyć. zubożeć. zużyć. np. cz. ch. wes-) 13. scentralizować. zordynarnieć. zsadzić. wez-. zdziwić się.w czasowniku wszcząć. Natomiast przed dź (oznaczającym spółgłoskę dź lub połączenie głosek dźi) piszemy z.7. zirytować. -cczyzna. zszokować. Pisownia przedrostka z. wzlecieć. mającym ten sam rdzeń co czasownik po-cząć. -dczyzna 13.lub wez-. c. sterroryzować. ściąć. Pisownia przedrostka wz. ś. Rzeczowniki zakończone na -ba 13.13. wspinać się. wznowić. natomiast przed literą oznaczającą spółgłoskę bezdźwięczną — ws.1. np. zsiadać. wswschodzić. np.1.piszemy przed połączeniem liter ci (oznaczającym spółgłoskę ć lub połączenie głosek ći). sczerstwieć. zmrużyć. zliczyć. sfotografować. zszargać. wzgórze. scałkować. [36] 13. zsiusiać się. s. wzdąć.1. spłynąć. Porównajmy przykłady: Pisownia przedrostka wz. Pisownia przedrostka z. Występowanie w tym przedrostku e ruchomego jest uwarunkowane historycznie. sz.

Zakres użycia spółgłosek podwojonych A. dżdżownica. odkłamać. dżdżysty. oblegać. przedmałżeński. wkalkulować.nadbiec. rozdroże. np. odręczny. przedpokój. ob-. nadbitka. nadganiać. odkupić. przedpole. okiennica. zziębnąć. wtłoczyć. zzuć. przedegzaminacyjny. rozrozziewać się. ale także: odchorować. od-. poddaństwo. wwiezienie. roz. podgryzacz.3. obsługa. odczytać. obdzielić. w. odbyć. podpowiedź. naddunajski. bezinteresowny. oddolny. miękki. odświeżacz. bezdyskusyjny. beznamiętny. rozcharakteryzować się. rozdwojenie. -nica dzwonnica. wyssany. bezpłatnie. obmierzyć. zmienny.wściec się. beztrosko. rozdmuchać. bezpłodność. c) na granicy rdzenia i przyrostka lub końcówki fleksyjnej: Przykłady -ki lekki. obmawiać. -ny dzienny.zawsze pisane są w takiej właśnie postaci. podpoddanie. bezgotówkowy. rozzuć. bezcłowy. nadłupać. ssać. ale także: bezcenny. podłoże. nad-. rozbrykany. inny. obrobić. przed-. pod-. . ale także: rozcapierzać. odchować. ale także: nadchodzić. obłupić. mimo iż ich wymowa jest różna: z dźwięczną końcową spółgłoską przed samogłoską i spółgłoską dźwięczną oraz bezdźwięczną końcową spółgłoską przed spółgłoską bezdźwięczną. rozzłościć. zassany. rozciągarka.bezapelacyjny. pannica. czczony. podczytywać. promienny. wkupić się. przedwieczorny. najnajjaśniej. rozchodnik. bezustannie. mających ten sam rdzeń co czasowniki ciekać się i ciągnąć. np. obtulić.rozbawić. wyłammy. b) na granicy przedrostka i rdzenia: Przykłady ododdeklamować. nadpalić. bezterminowo. naddarcie. ob. odkształcić. [37] 13. wwmurować. obciosać. przedkapitalistyczny. poddialekt. podbić. wtargnąć. bezosobowy. zakonnica. wzuć. oddzielić. wkomponować. wściekły. podczerwony. przedświąteczny.przedburzowy. bezbłędny.odbiegać. wmusić. wczytać. bezproblemowo. wwwalcować. okienny. odczepić. nadcięcie. bezpardonowo. oddelegować. przedlodowcowy. ssanie. W wyrazach rodzimych: a) w rdzeniach nielicznych wyrazów. zzzielenieć.obdarty. rozbujać. nadsłuchiwać. ale także: przedfinałowy. przed. obkopać. odgniatać. odgórny. rozdrapać. przedgraniczny. pod. wmyślić się. wwiercać. poddasze. Pisownia innych przedrostków zakończonych na spółgłoskę Przedrostki bez-. przedmieście. nad.podbarwiać. wżynać się. podmiotowy. odbierać.2. wżenić się. od. bezkrytyczny. podsądny. rozbijać. rozczulenie. roz-. bezbolesny. wkopać. podlotek. rozczepiać. naddruk. nadnaddatek. ale także: podcentrala. bezkresny. wtopić się [38] 13. podchwytliwy. odstawiać. obdarzyć. -my okłammy. czczy. naddawać.1. ale także: wczepić. Pisownia przedrostków zakończonych na spółgłoskę bez. oddłużyć. odciągać. podbudówka. powściągnąć. obserwacja. bezideowy. obgadać. nadciśnienie. bezwonnie. bezdewizowy. obrodzić. ale także: obciążać.

Radziwiłł. Ossowski. blaszany.i współ. np. spółkować. o passie. irracjonalizm. UWAGA: Odmieniając rzeczowniki. Przymiotnikowy przyrostek -ski. tworzył na granicy rdzenia i przyrostka różnego rodzaju grupy spółgłoskowe. Yellin. wełniany. współpraca. motto. Ossoliński. Przez jedno n pisze się też rzeczownik gąsienica. które w przeszłości ulegały uproszczeniu. słomiany. Madonna. c. bulla. np. o Narbucie. np. współmieszkanka.3. doprowadzając do współczesnej postaci tych przymiotników. stalle. Traugutt. o Radziwille. Gambetta). passa. libretto. wspólnik. Machiavelli. spółgłoska. spółdzielczość. irredentysta. owsiany.(-łł) zmienia się w -ll-. s. spółkowy. Od zasady tej jednak istnieją dwa odstępstwa. C. Skirgiełło. Kossak. ż. Zakres użycia cząstek spół. o motcie. B. o Jagielle. mokka. o Scotcie. Scott. Scott. motto. b) zakończenie -tt w nazwiskach polskich lub spolszczonych zmienia się w ć (zapisywane jako ci). współwspólnie. Wyjątek: Jan Kott. mokka. drewniany. [39] 13. Budda. np. immunologia. szklany. Gambetta. getto. immunizacja. Iłłakowiczówna. rg. współgospodarz. np. współwłaściciel [40] 13. netto. W wyrazach zapożyczonych. Przymiotniki zakończone na -ski 13. hossa. z. spółdzielczy. o Janie Kotcie. ch. Jagiełło. manna. śl. lasso.4. rk. Watt. w formie miejscownika liczby pojedynczej zachowujemy pierwszą z nich bez zmian. W niektórych nazwiskach obcych i rodzimych bez względu na wymowę.mają to samo znaczenie. dodany do rzeczowników o temacie zakończonym na: g. Kott. immanentny. innerwacyjny. passa.4. Ich pisownię ustaliła długotrwała tradycja: Zakres użycia cząstek spół. mułła. sz.1.i współspółspółdzielca. Zgodnie z wymową: a) zakończenie tematu -łł. o mulle. Picasso. druga natomiast ulega wymianie — piszemy więc odpowiednio: o mokce.UWAGA: W przymiotnikach utworzonych za pomocą przyrostka -any (bez względu na regionalność wymowy) piszemy zawsze tylko jedno n. których temat kończy się na podwójną spółgłoskę (np. o Traugucie. brutto. immatrykulacja. wspólny oraz w wielu złożeniach: współautor. irrealizm. szcz. Dziś piszemy je zgodnie z wymową: Przykłady Morąg Norweg Praga Czech Kazach Włoch Bełz Francuz Kartuzy Kirgiz Eskimos — morąski — norweski — praski — czeski — kazaski — włoski — bełski — francuski — kartuski — kirgiski — eskimoski . spółka. spółdzielnia. współodpowiedzialność. spółgłoskowy. o Gambetcie. Ossowiecki.i współOboczne postaci tej samej cząstki morfologicznej spół. wspólnota. terroryzm. bessa. Caldwell. gliniany.

kirgiski. rz — r aptekarz — aptekarski . Dodaniu przymiotnikowego przyrostka -ski do rzeczownikowych tematów zakończonych na n. francuski. Kirgizka.Kampinos Sas Kalisz Łotysz Marzysz Chociebuż Chodzież Książ Libiąż mąż szewc Bydgoszcz Małogoszcz Przemyśl Tomyśl Kluczbork Hamburg — kampinoski — saski — kaliski — łotyski — marzyski — chociebuski — chodzieski — ksiąski — libiąski — męski — szewski — bydgoski — małogoski — przemyski — tomyski — kluczborski — hamburski Norymberga — norymberski Nowy Targ — nowotarski UWAGA: Formy żeńskie od Francuz. 13. por. r.2. Przykłady n — ń chuligan — chuligański Cygan — cygański hetman — hetmański kretyn — kretyński ludoman — ludomański pan — pański Platon — platoński (Platoński) sułtan — sułtański ułan — ułański. Kirgiz piszemy przez z. l. rz towarzyszy wymiana tych spółgłosek na ń. np. przymiotniki zaś przez s. ł. Francuzka. por. ł — l admirał — admiralski generał — generalski Horodło — horodelski poseł — poselski.4.

gród — grodzki Kronsztad — kronsztadzki Stargard — stargardzki Szwed — szwedzki sąsiad — sąsiedzki Grudziądz — grudziądzki Łódź — łódzki . k.6.4. np. Przymiotniki zakończone na -dzki Zakończenie -dzki piszemy wbrew wymowie [-cki] w przymiotnikach utworzonych od tematów zakończonych na: d. stąd odrębność ich pisowni. 13. np.3. dź. dż. dt. Spółgłoski w. UWAGA: Nazwiska typu Olbrychski. cz. [41] 13. dz. c. m. p. b. Kraków — krakowski Limanowa — limanowski myśliwy — myśliwski Warszawa — warszawski Krym — krymski Pcim — pcimski Radom — radomski Rzym — rzymski baba — babski Golub — golubski Serb — serbski chłop — chłopski kurator — kuratorski Madziar — madziarski redaktor — redaktorski Tatar — tatarski. Przymiotniki zakończone na -cki Zakończenie -cki piszemy zgodnie z wymową w przymiotnikach utworzonych od tematów zakończonych na t. [42] 13.dekarz — dekarski lekarz — lekarski murarz — murarski. asystent — asystencki Erfurt — erfurcki inteligent — inteligencki literat — literacki producent — producencki protestant — protestancki Gliwice — gliwicki Katowice — katowicki Mysłowice — mysłowicki Noteć — notecki gotyk — gotycki prostak — prostacki Łowicz — łowicki tkacz — tkacki. Ostrogski. r przed przyrostkiem -ski pozostają w pisowni bez zmian. Piłsudski są utworzone według zasad słowotwórstwa i pisowni języków wschodniosłowiańskich. ć. np.5.

por. która ze stanowiska współczesnego mogłaby być uznana za nieregularną. Obydwie formy — ogólnopolską i lokalną — uznajemy za poprawne: na przykład oprócz ogólnopolskiej postaci przymiotnika kościerzyński. 13. pochodzącego od nazwy miasta Kościerzyna. Niepołomice — niepołomicki Pyskowice — pyskowicki Racławice — racławicki Wadowice — wadowicki Zebrzydowice — zebrzydowicki.2. iż w przymiotnikach od nazw miejscowych często utrwalone są historyczne procesy słowotwórcze lub lokalne.7.7. . regionalne tendencje nazewnicze — odmienne od współczesnych i ogólnopolskich. neusztadzki Dobrudża — dobrudzki.+ -ański (dzisiejsze Nisko kiedyś nazywało się Niżsko). Obok tych form funkcjonują też lokalne: niepołomski. Różnice mogą jednakże wynikać z tego.+ -yński (dawna nazwa Leszna to Leszczno) czy niżański: Niż. uznajemy za poprawną także lokalną: kościerski.+ -ski). W różny sposób tworzymy przymiotniki od nazw miejscowych na -no: a) z przyrostkiem -ski. np. np.Neustadt — neustadzki a. Pisownia przymiotników od nazw miejscowych Zasady tworzenia przymiotników od nazw miejscowych są takie same. 13. z punktu widzenia historycznego jest uzasadniona.7. jak zasady tworzenia przymiotników od odpowiednich wyrazów pospolitych. utworzoną od rdzennej cząstki tejże nazwy (Kościerz. tak jak na przykład leszczyński: Leszcz. Babimost — babimojski Białowieża — białowieski Bydgoszcz — bydgoski Końskie — konecki Leszno — leszczyński Lublin — lubelski Nisko — niżański Nowe Miasto — nowomiejski Nowy Tomyśl — nowotomyski Radogoszcz — radogoski Sącz — sądecki Środa — średzki Ujazd — ujejski Wałbrzych — wałbrzyski Zamość — zamojski Zawichost — zawichojski. ulica Niepołomska (w Krakowie). co niekiedy bywa utrwalone w oficjalnym nazewnictwie. np. [43] 13.1. zebrzydowski. Postać wielu przymiotników. Od nazw miejscowych na -ice tworzymy dziś przymiotniki mające zakończenie -icki. przechowuje ona bowiem stan archaiczny. Kalwaria Zebrzydowska. Grodno — grodzieński Lipno — lipieński Mielno — mieleński Sławno — sławieński Szczytno — szczycieński Wilno — wileński.

np. Grabno — grabnowski Kutno — kutnowski. d) z przyrostkiem -eński. Bródno — bródzieński a. np. np. Przykłady: Bielsko-Biała — bielski Bielsk Podlaski — bielski Brzeg — brzeski . np. jednak lokalność funkcjonowania i kontekst przesądzają o jednoznaczności tych homonimicznych form. c) z przyrostkiem -owski. bródnowski Kępno — kępiński a. np. UWAGA: Czasami od różnych nazw miejscowych forma przymiotnika jest taka sama. Leszczno) — leszczyński Opoczno — opoczyński. szczytnowski. UWAGA: Niekiedy występują formy oboczne. lipnowski Szczytno — szczycieński a.4.b) z przyrostkiem -ski z pominięciem rzeczownikowego -no.3. Gniezno — gnieźnieński Krosno — krośnieński. Aleksandrów Kujawski — aleksandrowski Bielsk Podlaski — bielski Kamień Pomorski — kamieński Kazimierz Dolny — kazimierski Lidzbark Warmiński — lidzbarski Maków Podhalański — makowski Ostrów Mazowiecka — ostrowski Sokołów Podlaski — sokołowski Strzelce Opolskie — strzelecki Tomaszów Lubelski — tomaszowski. Od dwuczłonowych nazw miejscowych składających się z przymiotnika i rzeczownika tworzymy przymiotniki pisane bez łącznika. np. np. jaworzyński) Pajęczno — pajęczański. Chełmno — chełmiński Kępno — kępiński Leszno (daw. Jaworzno — jaworzniański (a. Od dwuczłonowych nazw miejscowych składających się z rzeczownika i występującego po nim przymiotnika tworzymy przymiotnik jedynie od członu rzeczownikowego. f) z przyrostkiem -ański.7. e) z przyrostkiem -iński (-yński) z pominięciem rzeczownikowego -no. 13. np. kępieński Lipno — lipieński a.7. 13. Wąbrzeźno — wąbrzeski. Jelenia Góra — jeleniogórski Nowa Huta — nowohucki Nowe Miasto — nowomiejski Nowy Dwór — nowodworski Nowy Sącz — nowosądecki Nowy Targ — nowotarski Święty Krzyż — świętokrzyski Zielona Góra — zielonogórski.

13. z.8. niedołęga — niedołęstwo ubogi — ubóstwo żelazo — żelastwo towarzysz — towarzystwo ciemiężyć — ciemięstwo cudzołożyć — cudzołóstwo grabież — grabiestwo książę — księstwo mąż — męstwo papież — papiestwo zwyciężyć — zwycięstwo proboszcz — probostwo. ulegają wymianie na ń.3.8. np. ł. sz. biskup — biskupstwo chłop — chłopstwo skąpy — skąpstwo hrabia — hrabstwo samolub — samolubstwo kłamać — kłamstwo łakomy — łakomstwo obywatel — obywatelstwo przedstawiciel — przedstawicielstwo aktor — aktorstwo amator — amatorstwo sknera — sknerstwo. r przed przyrostkiem -stwo nie ulegają zmianom. Dodaniu przyrostka -stwo do tematów zakończonych na spółgłoskę g.8. np. Spółgłoski n. Rzeczowniki zakończone na -stwo 13. b. rz przed przyrostkiem -stwo.Brzesko — brzeski Brześć — brzeski Międzyrzec Podlaski — międzyrzecki Międzyrzecz — międzyrzecki Strzelin — strzeliński Strzelno — strzeliński Sucha Beskidzka — suski Susz — suski. Uproszczenie to znalazło odbicie także w pisowni. ż lub grupę szcz towarzyszył historycznie proces uproszczenia powstałej grupy spółgłoskowej. [44] 13.1. Przykłady n—ń małżonek męczennik panna szalony tyran ł—l gaduła niedbały — małżeństwo — męczeństwo — panieństwo — szaleństwo — tyraństwo — gadulstwo — niedbalstwo . r. m. np. Spółgłoski tematyczne p. 13. l.8.2. l. podobnie jak przed -ski.

myślistwo. łazęgostwo. doktorostwo. ć. Rzeczowniki zakończone na -ctwo Zgodnie z wymową piszemy -ctwo w rzeczownikach utworzonych od wyrazów. c. królestwo. wodzostwo. Wiele rzeczowników ma zakończenie -ostwo. cz lub k. tchórzostwo. choćby zawierał literę w. jest rzeczownik albo czasownik. np. których temat kończy spółgłoska t.9. Należą tu również nazwy małżeństw. gdy formą podstawową. 13. inżynierostwo. np. -znawstwo (językoznawstwo). Andrzejostwo. jestestwo. Natomiast nie piszemy w.8. gapiostwo.) marnotrawstwo — trawić podwykonawstwo — podwykonawca rybołówstwo — łowić sprawozdawstwo — sprawozdawca sprawstwo — sprawca szewstwo — szewc szubrawstwo — szubrawiec współsprawstwo — współsprawca wychowawstwo — wychowawca wykonawstwo — wykonawca zawodowstwo — zawodowiec znawstwo — znawca.4. Lista wyrazów zawierających w nie jest zbyt długa: dawstwo — dawca krwiodawstwo — krwiodawca kurewstwo (wulg. pisane zgodnie z wymową bez litery w. -estwo. Janostwo. gdy formą podstawową jest przymiotnik. wujostwo. obrzydlistwo.poseł safanduła rz — r aptekarz kolarz łyżwiarz modelarz — poselstwo — safandulstwo — aptekarstwo — kolarstwo — łyżwiarstwo — modelarstwo rycerz — rycerstwo. lenistwo. np. szefostwo. bogaty — bogactwo wariat — wariactwo dziewica — dziewictwo kupiec — kupiectwo brać (bracia) — bractwo ciułacz — ciułactwo krętacz — krętactwo szperacz — szperactwo biedak — biedactwo . [45] 13. UWAGA: Literę w piszemy przed przyrostkiem -stwo wtedy. Ponadto należą tu rzeczowniki złożone o drugim członie -dawstwo (prawodawstwo). ojcostwo. dziadostwo.) — kurwa (wulg. -astwo. w której występuje spółgłoska w. plugastwo. Henrykostwo. -mówstwo (brzuchomówstwo). Piotrostwo. -istwo.

służba. dowódca. piewca. [46] 13. -dczyzna Przyrostek -izna (-yzna) już dawno tworzył rzeczowniki od przymiotników. zawiadowca. prośba oraz groźba. UWAGA: Niezależnie od wymowy z piszemy przed przyrostkiem -ca w następujących wyrazach: ciemięzca. służyć. inwalida — inwalidztwo ohyda — ohydztwo paskuda — paskudztwo władać — możnowładztwo jasnowidz — jasnowidztwo dowodzić — dowództwo rodzić — kazirodztwo śledzić — śledztwo.12. Od przymiotników zakończonych na -ski tworzymy rzeczowniki zakończone na szczyzna. hodowca. sprzedawca. najeźdźca. domokrążca. doradca.11. Pisownia ta oparta jest na zasadzie fonetycznej. których temat kończy się na -d. wróżyć. liczyć. stwórca. kośba. Rzeczowniki zakończone na -ba Bez względu na wymowę przed przyrostkiem -ba zachowujemy w pisowni końcową spółgłoskę tematu zgodnie z jej etymologiczną wartością.10. znalazca. językoznawca. wychodźca.1. Dziś jest tak nadal. wynalazca. że powoduje on zmianę w wymowie poprzedzającej go grupy spółgłoskowej. [48] 13. łupieżca. wróżba. łowca. np. pochlebca.13. liczba. wykładowca.lotnik — lotnictwo ponurak — ponuractwo. sprawca. Rzeczowniki zakończone na -dztwo W rzeczownikach utworzonych od wyrazów. uchodźca. towaroznawca. ponieważ podstawowe dla nich czasowniki brzmią: kosić. [47] 13. -dz lub -dź. Rzeczowniki zakończone na -szczyzna amatorski — amatorszczyzna lubelski — Lubelszczyzna angielski — angielszczyzna mongolski — mongolszczyzna arabski — arabszczyzna opolski — Opolszczyzna białoruski — białoruszczyzna pański — pańszczyzna bohaterski — bohaterszczyzna polski — polszczyzna połabski — połabszczyzna bułgarski — bułgarszczyzna chiński — chińszczyzna prasłowiański — prasłowiańszczyzna czeski — czeszczyzna rzeszowski — Rzeszowszczyzna francuski — francuszczyzna staropolski — staropolszczyzna góralski — góralszczyzna suwalski — Suwalszczyzna . władca. nakładca. wychodźstwo. drapieżca. WYJĄTKI: uchodźstwo. radca. piszemy przyrostek w postaci -dztwo. szyderca. grabieżca. 13. np. zwycięzca. -cczyzna. znawca. Zasadnicza trudność ortograficzna polega na tym. np. por. wydawca. [49] 13. przedmówca. świętokradca. rządca. Rzeczowniki zakończone na -szczyzna. zbawca. Rzeczowniki z przyrostkiem -ca Niezależnie od wymowy przed przyrostkiem -ca zachowujemy literę oznaczającą spółgłoskę dźwięczną. prosić oraz grozić. krzywoprzysięzca.13.

pranie. Przykłady: białostocki — Białostocczyzna kielecki — Kielecczyzna łużycki — łużycczyzna sądecki — Sądecczyzna słowacki — Słowacczyzna staroświecki — staroświecczyzna turecki — turecczyzna żywiecki — Żywiecczyzna. zadanko. ramionko. jedzonko. np. Grek. zebranko (od: kazanie. wyrażenie. 13. nowogrodzki — Nowogródczyzna. Niemca — niemczyzna ojciec. oparto ją bowiem na zasadzie morfologicznej. ćwiczonko. UWAGA: Należą tu także rzeczowniki utworzone od nazwisk zakończonych na -ski.13. nasionko W rzeczownikach zdrobniałych rodzaju nijakiego. np. których temat kończy się w wymowie na -ń. Pisownia tego zakończenia nawiązuje nie do postaci graficznej przymiotników. powiedzonko. spółgłoska ta zarówno w mowie. naczynko (od: ćwiczenie. Mimo iż zakończenie to najczęściej wymawiamy jako [-czczyzna]. siedzenie.2. zebranie). znamionko (podstawą jest tu temat reprezentowany przez -enie. nasionko. 13. mieszkanie. Od przymiotników zakończonych na -dzki tworzymy rzeczowniki zakończone na dczyzna. stworzonko. -ynie: typ imię — imionko: . jak i w piśmie traci miękkość. pisanie. malowanie.huculski — Huculszczyzna (huculszczyzna) śląski — śląszczyzna kaszubski — kaszubszczyzna wileński — Wileńszczyzna królewski — królewszczyzna zakopiański — zakopiańszczyzna. ojca — ojczyzna. UWAGA: W nielicznych wypadkach przyrostek -yzna tworzy rzeczowniki od rzeczowników.3. mieszkanko. lecz rzeczowników. nasienie. powiedzenie.13. np. naczynie). pranko. flamandzki — flamandczyzna Nowogród. Przykłady: Flamand. malowanko. pisanko. od których te przymiotniki utworzono. strzemionko. Przykłady -anie: kazanko.14. pisownia nie utrwala tego. zadanie. 13. Dostojewski — dostojewszczyzna Przybyszewski — przybyszewszczyzna Towiański — towiańszczyzna Żeromski — żeromszczyzna. wyrażonko. brzemionko. siedzonko. UWAGA: Rzeczownik utworzony od przymiotnika szlachecki ma postać szlachetczyzna. Pisownia rzeczowników zdrobniałych typu ubranko. jedzenie. W ten sposób zachowany zostaje związek morfologiczny z wyrazem szlachta. stworzenie. Greka — greczyzna hajdamaka — hajdamaczyzna Niemiec. Od przymiotników zakończonych na -cki tworzymy rzeczowniki zakończone na cczyzna. utworzonych za pomocą formantu -ko od rzeczowników.

idea. entuzjazmie. choć część z nich może przyjąć dwie oboczne postaci. wzroście. Odosobniony wśród nazw pospolitych rzeczownik statua ma w dopełniaczu liczby pojedynczej dwie postacie: statuy a.2. Cheronea. Białostocczyźnie. np. -źnie.2. gwieździe. idei. transzeja. np. c) -śle. transzei. kameę idee. uklei a. Rzeczowniki zakończone na -eja. poście. pozytywizmie. ukleja. rei a. aleja. w´. n przed spółgłoskami miękkimi Wymienione spółgłoski zachowują się w grupach spółgłoskowych z następującą po nich spółgłoską miękką dwojako: albo zostają zmiękczone. noweliści. statui. -źle. c. b) -iści. detaliści. Rzeczowniki zakończone na -eja. tulei. [51] 14. koźle. protoplaści. z. maśle. mierzei. fokrej. uklei. -yja.1. m´ niezależnie od wymowy piszemy jako twarde: a) -izmie.1. Korea. z przed wargowymi spółgłoskami miękkimi p´. kamei ideach. Zakończenie -ea mają tylko rzeczowniki pochodzenia obcego. krześle. epopei. kameom B.). moraliści.2. . rej. c. nazwa własna Genua przyjmuje postać Genui. W dopełniaczu i miejscowniku liczby pojedynczej piszemy -ei. brei. ideo! kameo! idee! kamee! Zakończenie -ua mają nieliczne rzeczowniki pochodzenia obcego. -ea. kamea idee. Pompei. np. np. zgraj. statua. kamei C. tulei.2. kamea. W niektórych tylko wypadkach owo zmiękczenie znajduje odzwierciedlenie w pisowni. zawiei. romantyzmie. uklej. szwej. -yzmie. mierzeja. -ździe. -aści. rowerzyści. alei. b´. teodycea. motorzyści. wiośnie. gwinea. Krośnie. moście. -aja. szweja. tuleja. faj. Spółgłoski s. alei a. kamee D.formy brzemion. Miłośnie. dulszczyźnie. 14. mierzei. kameą ideami. np. onomatopeja. orchidea. kniei. flei. epopeja. albo pozostają twarde. fokrei. onomatopej. kniej. idei. -ója. Kielecczyźnie. trój. artyści. pesymiści. kniei a. Genua. szyj. ń oraz l są wymawiane miękko i ich miękkość oznaczana jest w piśmie w takich zakończeniach. knieja. z. fleja. panczeniści. 14. ideę. inne zaś tylko jedną postać -ej. turyści. kameami Ms. błaźnie. -ua Zakończenie -eja występuje zarówno w rzeczownikach rodzimych. -azmie. Pisownia s. reja. np. Spółgłoski s. epopei. szwei. ramion itd. -ua 14. dwój. alej. ideą.1. Pisownia s. Odmieniają się one według następującego wzoru: liczba pojedyncza liczba mnoga M. staj. flej. kamee N. rei. pośle. pojeździe. kamei idei. np. np. PISOWNIA WYBRANYCH FORM DEKLINACYJNYCH 14. transzei. onomatopei a. kamei ideom. idea. np. kameach W. drogerzyści. np. n przed spółgłoskami miękkimi [50] 14. jak: a) -ście. jak i zapożyczonych. d) -śnie. bieliźnie. np. zjeździe. idei. entuzjaści. 14. Jedną postać przyjmują także niektóre wyrazy o zakończeniu -ija. chryj. wiośle. -yści. Podobnie w dopełniaczu liczby mnogiej. np. paście. Pompeja. marazmie.2. kołomyj. szuj (albo: szujów). -ea. -uja: żmij. mazaj. dź. fokreja. onomatopei. breja. z przed spółgłoskami miękkimi ć.

rzucał. -ncik. plótł. W piśmie nie oznaczamy miękkości spółgłoski s przed ś oraz c przed ć. gniot-ę — gnieść nios-ę — nieść wsiąd-ę — wsiąść.2. Jeżeli temat kończy się na -z.1. piśmie. d) -nsie. studenci. np.2. przyzbie. Spółgłoskę n przed ć. -ył. Zakończenia -łszy. których temat kończy się na spółgłoskę t. zarówno po samogłoskach. -wszy w formach imiesłowowych 15. 14. konwencie. -yć kończą się formy bezokolicznika tych czasowników. s. fajansie. [53] 15.3. piśmienny. woził. PISOWNIA WYBRANYCH FORM KONIUGACYJNYCH 15. -źli [52] 15. których forma trzeciej osoby liczby pojedynczej czasu przeszłego kończy się na -ił. Czasownikowe zakończenie -znie.b) -smie. o lassie. Czasownikowe zakończenie -ł w czasie przeszłym 15. miękkości tej jednak w piśmie nie oznaczamy: a) -ncie. . nazwie. ś wymawiamy twardo lub miękko. b) -nci. zjad-łszy. zabra-wszy. wyspie. myślał. momencik. np. Na -ść kończą się formy bezokolicznika tych czasowników. leciał — leci-eć wiedział — wiedzi-eć parł — prz-eć tarł — trz-eć. np. np. rundzie. . poszed-łszy. dź. gryzł. ń. Zakończenia form bezokolicznika Na -ić. -spie. jadł. np. usiad-łszy.2. zmierzy-wszy. zakończenie to przyjmuje postać -źć. dudnił — dudnić gubił — gubić lubił — lubić nienawidził — nienawidzić krążył — krążyć krył — kryć marzył — marzyć zapatrzył się — zapatrzyć się. Zakończenia form bezokolicznika 15. da-wszy. w occie. np. d. elemencik. [54] 15.pasjansie. znalaz-łszy. ujrza-wszy. asystenci. kupi-wszy. np. np. choć często wymawiamy je jako [-szy]. Zakończenie -wszy piszemy po samogłoskach. 14. pannie. piśmiennictwo. w trzeciej osobie liczby pojedynczej czasowników rodzaju męskiego piszemy -ł. zapią-wszy. -zli. romansie. Czasownikowe zakończenie -ł w czasie przeszłym Bez względu na wymowę. zaniós-łszy.4. WYJĄTKI: czasopiśmie.4. np. gniótł. np. pasmie. c) -zwie. c) -nnie. akcencik. awansie. których forma trzeciej osoby liczby pojedynczej czasu przeszłego kończy się na -ał lub -arł. wannie. np. -zbie. wszedł. leczył.3. a na -eć tych. 15. biegał. biegł.3. np. jak i po spółgłoskach. prominencie. -ndzie.2. Zakończenie łszy piszemy po spółgłoskach. kradł. -wszy w formach imiesłowowych Obydwa zakończenia tworzą formy imiesłowów przysłówkowych uprzednich. sutannie.1. zdar-łszy. np. kopną-wszy. propagandzie. Zakończenia -łszy. -źnie. fontannie. np. choć wymawiamy je jako [-fszy]. trąbił.

przymarzli. pełznie. IV. uczuciowym i grzecznościowym. cytaty jednozdaniowe możemy rozpoczynać małą literą. graficznym oraz 4. ł alternatywnej wymowie odpowiada też oboczna pisownia: obmierźli a. Dygat) b) kiedy następuje dłuższy opis lub dłuższe wyliczenie: . UŻYCIE WIELKIEJ LITERY ZE WZGLĘDÓW SKŁADNIOWYCH 17. składniowym. grzęźnie. mają bezokolicznik zakończony na -c. grzęźniemy. bluźniesz. 16. grzęźli. Opierają się na czterech kryteriach: 1. Czasowniki. 2. grzęźniecie. WIELKIE I MAŁE LITERY Zasady użycia w tekstach wielkich i małych liter mają charakter konwencjonalny. Po spółgłoskach r. może trochę nieprzyjemnym uśmiechem i powiedziała po francusku najczystszą francuszczyzną: — Nic nie szkodzi. gryźli.gryz-ł — gryźć laz-ł — leźć wióz-ł — wieźć. niczym nie różniło się od naszej parafialnej wsi. Samo miasteczko. UŻYCIE MAŁEJ LITERY 16. (T. Wprawdzie nadal wzdłuż rzeki rosła kukurydza i tytoń. że zbliżałem się do rozsypanego po wzgórzu miasteczka.4. że mnie pan nie poznaje? (S. zamarzli. poza klasztorem z białego kamienia. -źli Spółgłoskę ź piszemy w tych zakończeniach zawsze po samogłoskach. UŻYCIE WIELKIEJ LITERY ZE WZGLĘDÓW SKŁADNIOWYCH [56] Wielką literę stosuje się na początku każdego wypowiedzenia rozpoczynającego tekst oraz na początku każdego wypowiedzenia następującego po kropce: Zbliżało się południe. 3. grzęźniesz. rzek-ł — rzec tłuk-ł — tłuc bieg-ł — biec strzeg-ł — strzec. UŻYCIE WIELKIEJ LITERY W POEZJI ORAZ ZE WZGLĘDÓW GRAFICZNYCH 18. g (jeżeli temat ten nie rozszerza się w bezokoliczniku o -ną-). Czasownikowe zakończenie -znie. Tak jak kiedyś. Nowak) Wielkiej litery używamy także po dwukropku: a) kiedy przytaczamy cudzą wypowiedź i gdy cytat składa się z dwu lub więcej zdań (jak w poniższym przykładzie). UWAGA: Czasownik marznąć wymawiany [mar-znońć] nie ma tej oboczności. UŻYCIE WIELKIEJ LITERY ZE WZGLĘDÓW UCZUCIOWYCH I GRZECZNOŚCIOWYCH 20. -źnie. których temat w trzeciej osobie liczby pojedynczej czasu przeszłego kończy się na k. znaczeniowym. a cytaty niebędące zdaniami rozpoczynamy wyłącznie małą literą: Popatrzyła na mnie z dziwnym. Czy naprawdę tak zbrzydłam i zestarzałam się. np. Rzeka przepływająca przez niebiosa spłynęła za widnokres razem z moją wsią. bluźniemy. np. -zli. Możemy rozmawiać po francusku. Może dlatego. ale okolica była już zupełnie inna. obmierzli pełźnie a. Piszemy tylko podmarznie. UŻYCIE WIELKIEJ LITERY ZE WZGLĘDÓW ZNACZENIOWYCH 19. bluźniecie. [55] 15. bluźnie.

Ale ująć powietrze: tam formy rosną z guseł i zaklęć — kołując — coraz to bliższe. Nazwy deminutywne oznaczające małość przedmiotu (najczęściej w połączeniu z emocją pozytywną).K. studentka. Stoję na schodach przed gmachem Filharmonii Narodowej. dozorczyni. dotyk ani słuch nie kłamie A wszystkie rzeczy. 2. UŻYCIE WIELKIEJ LITERY W POEZJI ORAZ ZE WZGLĘDÓW GRAFICZNYCH [57] 17. Renesans Brzozowskiego? Za wcześnie o tym mówić. (C. ile górskich kamyków stacza się w cudze włości w wyzywających podskokach! Czy muszę tu wymieniać ptaka za ptakiem jak leci. Że ziemia nie jest snem. jeżeli ktoś wierzy. Dopóki książki Brzozowskiego są białymi krukami. np. jakże są nieszczelne granice ludzkich państw! Ile to chmur nad nimi bezkarnie przepływa. Należą tu: 1. Tę tradycję odnajdujemy także w poezji współczesnej: Nadzieja bywa. Widzę w tłumie niespokojnie rozglądającego się kustosza. które tutaj znałem. Tradycyjnie w poezji wielką literę stawiano na początku każdego wersu. ile piasków pustynnych przesypuje się z kraju do kraju. Sopoćko) Derywaty modyfikacyjne (odrzeczownikowe) dodają nowy predykat do znaczenia podstawowego rzeczownika. a więc w zgodzie z zasadami składniowointonacyjnymi: Nic gruzy. (Gramatyka współczesnego języka polskiego. albo jak właśnie przysiada na opuszczonym szlabanie? Niechby to nawet był wróbel — a już ma ogon ościenny. Morfologia) Po pytajniku i wykrzykniku również stosuje się wielką literę (choć możliwe jest użycie litery małej). Szymborska) . Palę papierosa. (K. lecz żywym ciałem I że wzrok.Przypominam sobie zaaferowaną i zatroskaną twarz doktora w takiej scenerii: Jest rok 1955.1. choć dzióbek jeszcze tutejszy. 3. W poniższych fragmentach wielką literę postawiono na początku utworów i po kropce. Baczyński) O. Trwa Międzynarodowy Konkurs Chopinowski. lampka.M. np. pytajniku oraz wykrzykniku. (K. domisko. Są niby ogród. np. Czapski) 17. W dodatku — ależ się wierci! (W.2. kiedy stoisz w bramie. gdzież można mówić o renesansie? Czy na zapowiadane pełne wydanie jego dzieł w Polsce będziemy czekać równie długo jak na Norwida? (J. Użycie wielkiej litery w poezji polskiej zgodne z kryterium składniowym ma krótszą tradycję. mniszka. Miłosz) 17. Mocno w ręce spadają — nieznane. Nazwy augmentatywne oznaczające dużą wielkość przedmiotu (najczęściej w połączeniu z emocją negatywną). jest przerwa w koncercie. Nazwy żeńskie. czasem — niedokonane. np. domek.

Przewodnik encyklopedyczny Marcowe gadanie. utworów poetyckich.2. w tytułach rozdziałów. imprez muzycznych i sportowych. tytułów książek itp. Imiona własne bogów oraz jednostkowych istot mitologicznych . Wielką literą piszemy: 18. Różewicz) 17. w tytułach filmów i sztuk teatralnych. Komentarze do słów 1966-1971. Przyjęte jest pisanie wielkimi literami całych wyrazów na kartach tytułowych książek. W zgodzie z zasadami ortograficznymi umieszcza się wielką literę na początku nagłówków.4.1. na afiszach. UŻYCIE WIELKIEJ LITERY ZE WZGLĘDÓW ZNACZENIOWYCH A. Wielką literą piszemy: B.: Kaprysy historii Podróż dalekich przestrzeni O Polsce i uniwersytetach Słownik przypomnień Wielka litera występuje również na początku podtytułu: Sztuka retoryki. rezygnując jednocześnie z użycia interpunkcji: Zapomnijcie o nas o naszym pokoleniu żyjcie jak ludzie zapomnijcie o nas my zazdrościliśmy roślinom i kamieniom zazdrościliśmy psom chciałbym być szczurem mówiłem wtedy do niej chciałabym nie być chciałabym zasnąć i zbudzić się po wojnie mówiła z zamkniętymi oczami zapomnijcie o nas nie pytajcie o naszą młodość zostawcie nas (T.3.3. Imiona własne zwierząt i drzew: 18. reklamach: DZIEJE LITERATUR EUROPEJSKICH MAŁY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO WYDAWNICTWO NAUKOWE PWN TEORETYCZNE I METODOLOGICZNE ASPEKTY ZMIAN W SYSTEMIE JĘZYKOWYM WSPÓŁCZESNEJ POLSZCZYZNY Z CHŁOPA KRÓL MUMINKI CZŁOWIEK Z MARMURU WESELE RECITAL KRYSTIANA ZIMERMANA HALOWY TURNIEJ PIŁKARSKI SZANUJ ZIELEŃ 18. artykułów prasowych.17. W grafice bardzo różnie stosuje się wielkie i małe litery. Niekiedy pomija się wielkie litery całkowicie lub daje tylko na początku utworu poetyckiego. Wielką literą można zapisać A. Imiona i nazwiska ludzi: 18.

Azor. Nazwy dynastii: 18. Byczek Fernando. Skrótowce: 18. Rimmon. Hiady (= córki Atlasa)... Nazwy mieszkańców części świata: 18.24. planet i konstelacji: 18. Sfinks oraz nazwy zbiorowe istot mitologicznych. Furie (= .. Przydomki.6.33. pseudonimy i przezwiska ludzi: 18..i wielowyrazowe nazwy własne przedsiębiorstw i lokali 18. Wielowyrazowe nazwy geograficzne i miejscowe 18. Nazwy krojów czcionek drukarskich (.1.i wielowyrazowych tytułach (.26.) 18.. Jednowyrazowe nazwy nagród 18. Franek.) 18. Pegaz.) 18.18. np. Nazwy firm. Jan Paweł II. Jedno....4. np. Podkomorzy. Gawron.. Jednowyrazowe i wielowyrazowe nazwy własne państw. Hesperydy (= córki Atlasa). np. Nazwy mieszkańców terenów geograficznych (. Aza.. Nazwy mieszkańców krajów: 18.8. Wielka litera w niektórych skrótach [58] 18. Nazwy imprez międzynarodowych lub krajowych (. Jednowyrazowe nazwy programów radiowych i telewizyjnych.11.) 18. Styczeń.. Nazwy członków narodów. Imiona własne ludzi użyte w znaczeniu przenośnym (... Kozioł. [59] 18. Wojski (postaci z „Pana Tadeusza” A. Burek. Borek. -owy. Myszka Miki. -yn.30. Tytuły czasopism i cykli wydawniczych oraz nazwy wydawnictw seryjnych (. Hanna Mortkowicz-Olczakowa. Kicia. Kwiatek.12. Nazwy języków programowania. Imiona własne bogów oraz jednostkowych istot mitologicznych: Allach (Allah)..23. bohaterów bajek. Śpiąca Królewna. regionów (.13. Nazwy gwiazd.) 18. -in. ras i szczepów: 18. UWAGA: Nazwy pospolite użyte w funkcji imion własnych postaci literackich należy pisać wielką literą.. Nazwy indywidualne (jednostkowe) urzędów. Buczek.) 18.. Blaise Pascal.10..14.2.25..22.21. Danaidy (= córki Danaosa). Hrabia. Marysieńka.) 18. Atlantydy (= córki Atlasa).29.) 18.3. Czesław Miłosz.. marek i typów wyrobów przemysłowych 18.) 18.17. Dudek. Przymiotniki dzierżawcze zakończone na -owski.. Marzec.. Wisznu.18. programów i systemów komputerowych (.i wielowyrazowe nazwy dzielnic. tytuły audycji (.15. Nazwy urzędów jednoosobowych w aktach prawnych 18. Tokarz. a także imiona postaci fikcyjnych – bohaterów literackich. Grudzień. Imiona i nazwiska ludzi: Stanisław Barańczak. Cerber. Mickiewicza). Nazwy świąt i dni świątecznych: 18. Plejady (= córki Atlasa). Baśka. Jedno.) 18. Asesor. Jan Andrzej Morsztyn. -ów (.16. ulic. George Orwell.19.31. Imiona własne zwierząt i drzew: As. Miś Uszatek. Pierwszy wyraz w jedno. Tytuły modlitw: 18. Josif Brodski. Światowid. władz (..28. placów (. Nazwy orderów i odznaczeń 18.27. Dewajtis.7. Baublis.. Kupiec. Piotruś Pan. Zeus.9.20. Jednowyrazowe nazwy geograficzne i miejscowe 18. Smok Wawelski.. Nazwy hipotetycznych mieszkańców planet: 18. [60] 18. Gołąb. Erynie (= greckie boginie zemsty).) 18.32.) 18. Zając. Koziołek Matołek.5.

Szwajcar (= obywatel Szwajcarii). Sabała. Paweł Jasienica. które zazwyczaj występują w liczbie mnogiej. -ów: . Jeśli przydomek jest wyrażeniem przyimkowym. Hohenzollernowie. rzymianin (= mieszkaniec miasta). Amerykanka. Rzymianin (= obywatel starożytnego państwa rzymskiego). Przydomki. Papuas. [64] 18. choć rozpowszechniony zwyczaj pozwala pisać je wielką. Rębajło. zakończone na -owski. polka (= taniec). to występujące w nim rzeczowniki piszemy wielką literą. Piastowie. twórcy) utworzone od imion własnych. np.6. yn. rusek. Słowianin. Piotr z Lubeki. metys (= zwierzę — mieszaniec). Nazwy członków narodów. Azjata. Kociewianka (a. Parki (= rzymskie boginie losów ludzkich).7. Romanowowie. prowincji: Bawarczyk. Menzurka.1. Kurp. będący pejoratywnym określeniem człowieka rasy czarnej. [65] 18. Nazwy dynastii: Burbonowie. Kaszub (a. ras i szczepów: Żyd (= członek narodu). Wenusjanin. Polka (= obywatelka Polski). Kaszuba).8. Jan bez Ziemi. greczynka (= suknia). pepiczek. żółty. Pomorzanin. małymi literami. Nazwy hipotetycznych mieszkańców planet: Marsjanin.11. [67] 18. Przymiotniki dzierżawcze (odpowiadające na pytanie czyj?. Australijczyk. Śmieszek. b) wielowyrazowe: Bolesław Prus. Pola Negri. Nazwy mieszkańców części świata: Afrykanin. Metys (= Indianin z domieszką krwi białej). Kreol (= urodzony w Ameryce Łacińskiej i na południu USA biały potomek kolonizatorów i emigrantów europejskich). kitajec. Greczynka (= obywatelka Grecji). czarny. tzn. pepik a. jugol poleca się pisownię małą literą. Gracje (= rzymskie boginie wdzięku). meksykanin (= mieszkaniec miasta Meksyk). autora. Imiona własne ludzi użyte w znaczeniu przenośnym: nazwisko autora użyte w znaczeniu jego dzieła: Pożycz na tydzień Stachurę. Słowak.9. Nazwy mieszkańców terenów geograficznych. Na aukcji sprzedano dwa Kossaki. niemiaszek. Analogicznie piszemy wyraz negr. Meksykanin (= obywatel państwa Meksyk). ale: żyd (= wyznawca judaizmu). Szary. odnoszące się do właściciela. Łowiczanin (= mieszkaniec Łowickiego). murzyn (= ktoś bardzo opalony. Jan z Tęczyna. [69] 18.4.12. UWAGA: W wypadku deprecjonujących. Kociewiaczka). ale: babilończyk (= mieszkaniec miasta Babilon). pseudonimy i przezwiska ludzi: a) jednowyrazowe: Belfer. Mojry (= greckie boginie przeznaczenia). które potocznie oznaczają kolor skóry i odnoszą się do ludzi poszczególnych ras. Murzyn (= człowiek rasy czarnej). Jagiellonowie. jugol. Nazwy mieszkańców krajów: Argentyńczyk. czerwony. szwajcar (= odźwierny).10. Sierotka. Ślązaczka. a przyimek małą: Biedaczyna z Asyżu. Podobnie.rzymskie boginie zemsty). Krzywousty. ktoś wykonujący za kogoś jakąś pracę). Europejczyk. żydek. Jadwiga z Łobzowa. [66] 18. -owy. zwłaszcza gdy jest to uzasadnione etymologicznie: angol. lekceważących lub żartobliwych nazw członków narodowości typu kitajec. [61] 18. regionów. należy zapisywać rzeczowniki biały. Czeszka. Babilończyk (= mieszkaniec Babilonii). [68] 18. Katalonka. Krakowianka (= mieszkanka Krakowskiego). Boliwijka. Katarzyna ze Sieny. [63] 18. Rosjanin. -in. Dziewica Orleańska. [62] 18. Masaj. krain.5.

Wielki Czwartek. Literatura na Świecie. sztuk teatralnych). Nowy Rok.13. które się nie odmieniają. Pierwszy wyraz w jedno. np. którym organizatorzy chcą nadać specjalny tytuł: Igrzyska XXV Olimpiady. Rozmowa z piramidami. Poniedziałek Wielkanocny. wierszy. Nazwy obiektów i przedmiotów jednostkowych. w tytułach dzieł sztuki. Oda do młodości. Słupy Heraklesa (= skały Gibraltaru i Ceuty. Sabałowe bajania. Wniebowzięcie. deklaracji. rozpraw.. Psychologia kliniczna. Światowy Dzień Młodzieży. także Wielki Tydzień. Lemuria.7. Ta sama zasada dotyczy tytułów czasopism i serii wydawniczych. np. Wielki Piątek. Zaduszki. Nazwy świąt i dni świątecznych w odróżnieniu od ich nazw opisowych: Boże Narodzenie.2. Psychologia Stosowana.15. stanowiące bramę Morza Śródziemnego – starożytna nazwa Cieśniny Gibraltarskiej). Aneks I. Dionizje. Wielkanoc. piosenek. Fizyka ciała stałego. Epifania. W pamiętniku Zofii Bobrówny. Międzynarodowy Festiwal Folkloru Ziem Górskich. Złoty okres ubioru. Zielone Świątki. Wiedza i Życie. Nazwy imprez międzynarodowych lub krajowych. Czy jest już nowy numer Dookoła Świata? Zbieram książki z serii A To Polska Właśnie. Kolos Rodyjski (= posąg Heliosa na wyspie Rodos). Zwierciadło. Stepy akermańskie. Wielką literą piszemy także nazwy świąt dawnych i starożytnych. Który skrzywdziłeś. O pisowni małą literą przymiotników utworzonych od nazw własnych — zob. ustaw. Składnia rozmowy telefonicznej. Sokrates tańczący. ale decyzją Rady Języka Polskiego z dnia 8 grudnia 2008 r. Biblioteka Klasyków Filozofii. pieśni. poezja Miłoszowa. Zosina chustka. Dzień Ziemi. Talmud. [71] 18. odezw. czasopism i cykli wydawniczych oraz w nazwach wydawnictw seryjnych wielką literą piszemy wszystkie wyrazy (z wyjątkiem przyimków i spójników występujących wewnątrz tych nazw): Gazeta Wyborcza. XI Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. w tytułach ich rozdziałów. Koran. W tytułach gazet. Historia języka polskiego. Środa Popielcowa. artykułów. Święto Niepodległości. Postoje pamięci. Marysin ojciec. 20. Niedziela Wielkanocna. Polały się łzy. Polityka. 3 Maja. O mej poezji. dramat Szekspirowski. Kobieta i Życie. operacji wojskowych: Biblia. O pisowni nazw obrzędów. Noce i dnie. Gruba Kaśka (= studnia w Warszawie). istniejących tylko w jednym egzemplarzu. Fryderyka Chopina. filmów. Wielka Sobota. Wielka Pardubicka. Mówią Wieki. Prenumeruję Żyjmy Dłużej i Mówią Wieki. Gwiazdka. zabytków językowych.). akcji charytatywnych i porządkowych. 18. Listy z Teatru.. Życie Warszawy. Biblioteka Wiedzy o Prasie. Typy Broni i Uzbrojenia. Boże Ciało.. Dzień Matki. 20. 2.16. Piszemy zatem: Po Prostu. zabaw i zwyczajów — zob. Nie czytałem ostatniego numeru Po Prostu. Wielka Orkiestra Świątecznej Pomocy. UWAGA. Przekroczyć próg nadziei. Psałterz Dawidów (= Dawida). Dzień bez Samochodu.i wielowyrazowych tytułach utworów literackich i naukowych (np. Wszystkich Świętych. Saturnalia. Państwo i Prawo. [72] 18. Biblioteka Arcydzieł Literatury Polskiej. A To Polska Właśnie. Poprzednio w tytułach nieodmiennych należało pisać wielką literą tylko pierwszy wyraz. [73] 18. Afrodyzje.31. Dookoła Świata. Ziemia obiecana.12. Ogólnopolski Konkurs Ortograficzny „Dyktando”.Pałac Kazimierzowski. p. Polski ubiór do 1864 roku. Tygodnik Powszechny. Przyimki występujące wewnątrz tych nazw piszemy małą literą: V Mistrzostwa Europy w Piłce Nożnej.: Całun Turyński (= płótno ze śladami postaci utożsamianej z postacią ukrzyżowanego Chrystusa). [70] 18. . Żyjmy Dłużej.14. pisownia tytułów odmiennych i nieodmiennych została ujednolicona (por. Powrót taty. książek.

Przegląd wydarzeń tygodnia. G-dur. Teleexpress. Uniwersytet Radiowy. As-dur. Nazwy języków programowania. Lisp.10. W żłobie leży. Matysiakowie. Gorzkie żale. wszystkie wyrazy w tytule (oprócz wewnętrznych przyimków i spójników) można pisać wielką literą: Katolicki Magazyn Młodzieżowy. w których tradycyjnie wszystkie człony pisze się wielką literą. Reklama dzieciom. Jedyneczka. Modlitwa za rodziców. Pascal. Księga Powtórzonego Prawa. programów i systemów komputerowych bez względu na to. ale: hołd pruski = akt dziejowy). zapisujemy małą literą. Mazur kajdaniarski. np. IX symfonia Beethovena. Anioł Pański. Szkoła dla rodziców. C-dur. WYJĄTKI: Stary Testament. Panorama. Courier. Futura. Garamond. UWAGA: Tytuły ustaw przytaczane w pełnym brzmieniu pisze się wielką literą. ustawa antyalkoholowa. Telewizyjny Kurier Warszawski. Wieczorynka. Park jurajski. a także tytuły ksiąg biblijnych — np. piszemy małą literą: symfonia Pastoralna. Cobol (a. Hołd pruski (tytuł dzieła Matejki. Statut wiślicki.19. Kodeks pracy. COBOL). Biblia Tysiąclecia. Ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Modlitwa Pańska. b-moll. Nowy Testament.19. Stworzenie świata. Magna Charta Libertatum oraz Pismo Święte. 18. sonatina a-moll. Litania do św. tytuły audycji.18. O pisowni nazw krojów pisma drukarskiego – zob. Psałterz floriański. Windows. Telewizja Edukacyjna. Ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Jednowyrazowe nazwy programów radiowych i telewizyjnych. Kodeks cywilny. B-dur. FORTRAN). Podaruj dzieciom słońce. Fortran (a. Novell.. Sami swoi.2. e-moll. Uniwersał połaniecki. Teatr Telewizji.20. Simula.: Arial.. W muzyce na oznaczenie tonacji durowych (majorowych) używamy wielkich liter. Nazwy czcionek komputerowych. czy są z pochodzenia wyrazami pospolitymi. Pustynna burza. W wielowyrazowych nazwach programów radiowych i telewizyjnych wielką literą pisze się tylko pierwszy wyraz: Niedzielny poranek filmowy. A-dur. Skład Apostolski. Norton Commander. Takie tango. 20. g-moll. [76] 18. Koronka do Miłosierdzia Bożego. Karta nauczyciela. W tytułach utworów muzycznych wyraz. Verdana.19. słuchowisk. 18. Konstytucja 3 maja. Jeśli program telewizyjny lub radiowy ma charakter cykliczny.. przywoływane w znaczeniu potocznym. Pieta. czy skrótowcami głoskowymi: Algol. sonata Księżycowa. H-dur. Times New Roman. Deklaracja praw dziecka. Tahoma. Nazwy skrócone. Word. a-moll. Ziarno. widowisk: Domisie. [74] 18. Ustawa o postępowaniu w sprawach nieletnich.2. Psałterz puławski. ustawa o nieletnich.17. Litania do Najświętszej Marii Panny. . Franciszka z Asyżu. Telewidzowie powodzianom. Poezja na dobranoc. Sportowa niedziela. Księga Psalmów.1. Księga Liczb. Wiadomości. Excelsior. Dzieje Apostolskie. Tytuły modlitw: Akt strzelisty. [75] 18. Niedokończona symfonia (Schuberta). Wiśniowy sad. Teleranek. np. a tonacji molowych (minorowych) — małych liter: D-dur. który jest nazwą gatunkową utworu. Znicz. Rota.Bogurodzica. [77] 18. nokturn Es-dur. Niech żyje bal. Marsylianka. np. c-moll.

węgierskie i słowackie. Królestwo Kongresowe. Puszcza Niepołomicka. Widok. planet. Ziemia.21. Korona (= Polska). UWAGA: Analogicznie powinny być zapisywane nazwy obszarów geograficznokulturowych. Przełęcz Dukielska. Wega. pustynia Gobi. w której żyjemy. pustynia.1. np. Leonidy. galaktyk. Hala Gąsienicowa. oraz używane w tej funkcji wyrażenia o zatartej strukturze. Jedno. wtedy człon pierwszy (wyraz pospolity): góra.. Krakowskie. Wenus. wyżyna itp.2. prowincji. Pas Kuipera.: Boliwia. piszemy małą literą. np. ale: kraj samurajów (= Japonia). Teksas. miast. a nie jako jej nazwa własna.1. przysiółków itp. wyspa Uznam. np. a Deimos jest księżycem Marsa. Warszawa. Wielki Kaukaz. Io. Wielki Kocioł Śnieżny. natomiast człon drugi — wielką.21. Poza naszą Galaktyką istnieją jeszcze inne galaktyki. wsi. Szwajcaria. kanał.24. Poznańskie. Cieśnina Beringa. [78] 18.i wielowyrazowe nazwy gwiazd. regionów. Ziemia. Księżyc. Mała Panew. osiedli. planetoid. 18. Morskie Oko. piszemy wielką literą tylko w znaczeniu terminów astronomicznych. Perseidy. morze Marmara. Bory Tucholskie. Droga Mleczna. Coraz częstsze są trzęsienia ziemi. a także państwo czeskie. stanów. Kraj Wschodzącego Słońca. które są pospolitymi nazwami stron świata. Sopot i Gdynia). 18. morze. Jeśli nazwa własna składa się z dwu członów i człon drugi jest rzeczownikiem w dopełniaczu lub przymiotnikiem w mianowniku.24. Wyraz litania użyty został jako nazwa gatunkowa modlitwy.ale: Odmówiłem dzisiaj parę litanii. [79] 18. Zarzecze. kometa Halleya.24. Nowa Zelandia. UWAGA: W nazwach komet człon pierwszy traktowany jest jak nazwa gatunkowa (rodzajowa) i zapisywany małą literą. Naturalnym satelitą Ziemi jest Księżyc. Zakaukazie. kometa Enckego. np. Chochołów. np. Budapeszt. ale: Swoich delegatów na kongres przysłały: państwo polskie. wyspa. Księstwo Warszawskie. Rzeczpospolita Polska. Rosja. Flandria. Przemyśl. Opole. Tatry. [81] 18. Stany Zjednoczone Ameryki Północnej. np. Naddnieprze. Przemyśl. oba człony pisze się wielką literą. Wielowyrazowe nazwy geograficzne i miejscowe.2. jezioro. Podobnie piszemy wyrazy pospolite używane w znaczeniu nazwy własnej. gwiazdozbiorów. Łyse. kometa Shoemaker-Levy 9. Pireneje.21. Trójmiasto (= Gdańsk.23. Wielki Obłok Magellana. Jelenia Góra. Wschód (= Azja lub kraje dawnego bloku komunistycznego) czy Zachód (= kraje zachodniej Europy i Ameryki Północnej) — w przeciwieństwie do wyrazów wschód. cieśnina. Jeśli nazwa własna składa się z dwu członów i człon drugi jest rzeczownikiem w mianowniku nieodmieniającym się. Słońce. Brynów. Stary Sącz. Wieżyca. rojów meteorów i innych obiektów astronomicznych: Słońce. np. Górny Śląsk. półwysep. Obłok Oorta. Gwiazda Polarna. [80] 18. Morze Barentsa. Księżyc. Zaborze. Bliźnięta. półwysep Hel. Mars. Kanał Panamski. gdy chodzi o tę. Ceres. Wielka Niedźwiedzica. Powiśle. wyrazy te użyte w znaczeniu pospolitym piszemy małą literą: Naszą planetą jest Ziemia. tama. 18. Quebec. Góra Kościuszki. Saturn. Dolny Śląsk. a także Galaktyka. np.22. Jednowyrazowe i wielowyrazowe nazwy własne państw. Podlesie. Nazwy obiektów astronomicznych 18. Jednowyrazowe nazwy geograficzne i miejscowe. Krakowskie. księżyców. zachód itd. Szczecin. Polska. Wyżyna Małopolska. Wielkie Księstwo Poznańskie. Gubałówka. Wielki Staw. Rzeka Świętego Wawrzyńca. Kraj Kwitnącej Wiśni. nizina. .

Warszawy. bulwarów. osiedle Zawodzie. Krzywa Wieża (w Pizie. kościół Świętego Krzyża (albo: kościół św.4. Świder k. Gródek nad Dunajcem. np. Przymiotniki zachodni. zabytków. Nad Polskę północną przesuwa się niż znad Skandynawii. zamek. północny. Krzyki. Karczma Słupska. Hala Arena. Orbis. plac Juranda ze Spychowa. plac Trzech Krzyży. klasztor Dominikanów. parków. willa. kościół Na Skałce. kopiec. placów i parków oraz różnego typu budowli piszemy wielką literą. piszemy go małą literą. wszystkie wyrazy piszemy wielką literą.24. Władysława Sikorskiego). UWAGA: Ulica zwykle piszemy w skrócie: ul. plac Sejmu Śląskiego. ulica Jana z Kolna. Barbakan. Jana). Nakło n. ulica Księcia Józefa. natomiast spójniki i przyimki wchodzące w skład nazwy piszemy małą literą: ulica Bitwy pod Płowcami.25. bastion Wyskok. Jeśli w nazwie wyraz aleja występuje w liczbie mnogiej. Jedno. ale: Zwiedziłem zachodnią Europę (= zachodnią część Europy). Planty. wschodni. Jubiler. Żoliborz. Europa Zachodnia. Jedno. ulic. Podwale. ulica Żwirki i Wigury. Złota Uliczka (Czechy). Czerniaków. Łazienki. Wyspa Południowa. ulica Dwóch Mieczy. Kurdwanów. jeśli są integralną częścią nazw geograficznych.: Mysia Wieża. Błękitny Meczet (Turcja). placów. 18. Spodek.i wielowyrazowe nazwy własne przedsiębiorstw i lokali: Delikatesy. 18. klasztor Norbertanek. park. ulica Generała Władysława Sikorskiego (albo: ulica gen. [83] 18. północny oznaczają tutaj część terytorium. Wyrazy wchodzące w skład określenia dotyczącego nazw ulic. plac Na Rozdrożu. willa Atma. klasztor. UWAGA: Jeśli takie nazwy wielowyrazowe rozpoczynają się od przymiotnika lub innego określenia przymiotnikowego.2. bulwar Nadmorski. ulica Droga na Olczę. piszemy go wielką literą: Aleje Jerozolimskie. ulica Księdza Jerzego Popiełuszki. Nakło nad Notecią. Przymiotniki: południowy. ulica Na Niskich Łąkach. sobór Świętego Izaaka (albo: sobór św. Jeśli stojący na początku nazwy wyraz: ulica. ogrodów. Księgarnia Naukowa. rondo Waszyngtona. Kawiarnia Literacka. aleja Słowackiego. Tatry Zachodnie. park Ujazdowski. 18. 18.26. np. cmentarz itp. nazw państw oraz innych jednostek terytorialnych lub administracyjnych. Zachodni Brzeg Jordanu.3. Wały Chrobrego. plac Bankowy. pomnik Zaślubin Polski z Morzem. ulica Jana z Łańcuta. obiektów sportowych. pałac Pod Globusem. pomnik Mickiewicza. Krzyża). kopiec Józefa Piłsudskiego. Jama Michalika. w Toruniu). Cygański Las. most Grunwaldzki. ulica Królowej Jadwigi.1. park Biegu po Zdrowie. Polar. kolumna Aleksandra. budowli. brama. Aleje Ujazdowskie Spotkamy się u zbiegu Alei (lub Alej) i Marszałkowskiej. osiedle. Piąta Aleja (USA). aleja Przewodników Tatrzańskich. cmentarz Rakowicki. Beskidy Wschodnie. Ziemia Północna. pomnik Mikołaja Kopernika. most. Świder koło Warszawy albo: Gródek n. Czerwony Klasztor (Egipt.25. kościół. Przyimki występujące wewnątrz tych nazw piszemy małą literą. kościół Świętych Piotra i Pawła. Lot. pałac Radziwiłłów. Dunajcem. rynków. [82] 18. dzwon Gratia Dei. molo. pałac. Rynek Starego Miasta. Republika Południowej Afryki. Ligota.24.18. most Poniatowskiego. aleja. dzwon Zygmunt. Morze Północne. Złote Łany. Przylądek Północny. Słowacja). plac Wolności i Zwycięstwa.25. Powązki. plac. brama Isztar. np. ulica 3 Maja. jest tylko nazwą gatunkową (rodzajową). np. zachodni pisze się wielką literą. pomnik. a pozostałe wyrazy wchodzące w skład nazwy — wielką literą: ulica Sławkowska. toteż piszemy je małą literą. bulwar. Notecią. Lechia. park Jordana. pałac Krasińskich. Izaaka).25. . ulica Świętego Jana (albo: ulica św.i wielowyrazowe nazwy dzielnic. kościół Mariacki.3.

spójniki. Konwencja Narodowa. winiarnia „Bachus”.18. Kościół protestancki. Ministerstwo Edukacji Narodowej. bank. spichrz Pod Jeleniem. przeciwko itp. Sąd Rejonowy w Krakowie.27. sklep „Orient”. dwa kina i jeden szpital. pod wezwaniem. 18. bar „Flisak”. Reguła stosowania wielkich liter odnosi się także do nazw jednostek wojskowych traktowanych jako nazwy własne: 1. Występujące w tych nazwach przyimki. Marii Konopnickiej w Warszawie.26. Batalion Zmotoryzowany im. hotel Pod Różą. Tutaj wyraz sejm został użyty jako wyraz pospolity. nazwy zespołów muzycznych. Szkoła Podstawowa im. władz. zajazd. Por. 18. Westerplatte. Maanam. [84] 18. kawiarnia „Kryształowa”. Bogdana Jańskiego na rzecz Dzieci Upośledzonych Umysłowo i Fizycznie. Pułk Strzelców Podhalańskich albo I Pułk Strzelców Podhalańskich. winiarnia Bachus. 18. Kościół katolicki. Izba Lordów.27. Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne. schronisko „Murowaniec”. szkół. księgarnia U Trzech Panów.26. Dywizjon 303. natomiast jeśli wyraz stojący przed tą nazwą jest tylko nazwą gatunkową (rodzajową) przedsiębiorstwa lub lokalu. biblioteka zostały użyte jako wyrazy pospolite. dwa banki. bar Flisak. Szpital Wojewódzki w Rzeszowie. Klub Inteligencji Katolickiej. Towarzystwo Miłośników Języka Polskiego. pensjonat Zośka i Adria. towarzystw. Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk. piszemy małą literą: Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał Konstytucyjny. Na ogół wielką literą pisze się — w znaczeniu instytucji. ale: Już czwarty sejm zajmuje się emeryturami i rentami. Kościoły wschodnie. hotel „Pod Różą”. np. kino Rialto. kawiarnia Kryształowa. 18. Byłem w dwu bankach. 20. organizacji i ogółu wiernych — wyraz Kościół. zajazd U Kmicica. sklep Orient. Miasto ma siedem szkół podstawowych.14. Elektryczne Gitary. np. Kościół autokefaliczny. 3. Ich Troje. zajazd „U Kmicica”. Wandy Siemaszkowej. . szpital. księgarnię. Teatr im. numer. winiarnię piszemy wielką literą. Niektóre z tego rodzaju określeń przyjęły charakter pełnej. Pułk Ułanów Śląskich. schronisko Murowaniec. Wyrazy szkoła podstawowa. pensjonat Zajazd u Kmity.2. piszemy go małą literą: apteka Pod Orłem. Kościół prawosławny. Mali Gorzowiacy (zespół taneczny). Wyraz pułk został tutaj użyty jako wyraz pospolity. natomiast towarzyszące mu określenia odłamów wyznaniowych i obrządków zapisujemy małą literą. Wyrazy wchodzące w skład nazwy określającej kawiarnię. artystycznych i sportowych.27. kino „Rialto”. Legia Warszawa. instytucji. Organizacja Narodów Zjednoczonych.3. ale: Służyłem już w czterech pułkach. na rzecz. do spraw. Fundacja im. księgarnia „U Trzech Panów”. bar. Szkoła Podstawowa nr 105 w Warszawie. Spójniki i przyimki występujące wewnątrz nazw lokali i przedsiębiorstw piszemy małą literą: gospoda Zajazd pod Babią. a teraz idę jeszcze odebrać książki z biblioteki.1. wyrażenia imienia. kino. hotel. albo: apteka „Pod Orłem”. sklep. aptekę. Budka Suflera. Komisja Episkopatu Polski do spraw Dialogu z Judaizmem. Zawsze wielką literą pisze się nazwy takich urzędów. Podobnie jako pospolite można użyć wyrazów senat i izba. Kościół zielonoświątkowy. Katolicki Uniwersytet Lubelski. Bajm. oficjalnej nazwy i dlatego są w całości zapisywane wielkimi literami. spichrz „Pod Jeleniem”.2. Urząd Rady Ministrów. Nazwy indywidualne (jednostkowe) urzędów. Kongregacja Panien Benedyktynek w Polsce pod wezwaniem Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny. jak: Konwent Seniorów. Kancelaria Prezydenta.1. organizacji.27. Uniwersytet Jagielloński.

Jan Kowalski został powołany na stanowisko Wojewody Koszalińskiego. Nazwy firm. W innych rodzajach skrótowców (grupowych. Nagroda Nobla. [86] 18. Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (Polonia Restituta). Order Legii Honorowej. Nagroda im. zależy to od przyjętego zwyczaju. Śląski Krzyż Powstańczy. premier.29. Nagroda Pulitzera. np. Pulitzer. Wzorowy Uczeń. PAN. Chociaż małą literą piszemy nazwy godności współczesnych i historycznych oraz tytułów naukowych i zawodowych (np. Jeśli nazwa nagrody jest wielowyrazowa. Literacka Nagroda Europy Środkowej Angelus. [87] 18. nagroda World Press Photo. 20. Obrady Sejmu otwiera Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej. Jana Karskiego i Poli Nireńskiej. . nagroda Gazele Biznesu. marek i typów wyrobów przemysłowych: motocykl marki Jawa. MEN. UW. Order Orła Białego. [88] 18..2. samochód marki Polonez. pod warunkiem że nazwa taka odnosi się do konkretnej osoby i występuje w pełnym brzmieniu: Dziś Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej odwiedził nasze miasto. Jeśli stojący przed nazwą wyraz nagroda jest wyrazem pospolitym.1. TORWAR. narzuconego przez właściciela nazwy: GASPOL. Nagroda Artystyczna Miasta Lublin. Nagroda Fandomu Polskiego imienia Janusza A. nagroda Skrzydła Ikara. NOT. lub ma bliższe określenie przymiotnikowe. Zajdla. . Śląska Nagroda Jakości. a jej nazwa występuje w mianowniku. 18. Krzyż Zasługi. 18. Starokatolicki Kościół Mariawitów (ale: Kościół mariawitów). Por. wtedy piszemy go małą literą. Oscar. Rzecznik Praw Obywatelskich ma uprawnienia w zakresie. Zebranie otworzył Naczelnik Gminy Brzezinka Łukasz Rudzki. albo: motocykl „Jawa”.32.2. których drugi człon występuje w dopełniaczu. albo wielka jest tylko pierwsza litera. a więc tylko pierwsza litera jest wielka.. Pokojowa Nagroda Nobla. np. zegarek „Omega”. Górska Odznaka Turystyczna. Nobel.zatwierdza Prezes Rady Ministrów. samochód „Polonez”.. Nike. 18.30. profesor Uniwersytetu Łódzkiego). to nazwy urzędów jednoosobowych w aktach prawnych pisze się wielką literą: . prezydent Rzeczypospolitej Polskiej. Nagroda Kioto (= miasta Kioto). 20.32. [85] 18.Kościół Adwentystów Dnia Siódmego (albo: Adwentyści Dnia Siódmego). nagroda Klio.28.1. wojewoda śląski. Stanisława. WOT.31. Krzyż Pamiątkowy Monte Cassino. TORKAT. ale: miejscownik od skrótowców NOT..30.10. nagroda Polskie Noble. np. Order św. Nagroda Literacka Gdynia. nagroda Złota Palma. Wielką literą piszemy nazwy nagród.30.akceptuje Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej. mieszanych. zapis wielką lub małą literą zależy od dalszych członów tej nazwy. Polski Narodowy Kościół Katolicki.32. nietypowych) albo wszystkie litery są wielkie. zegarek marki Omega.17.. Skrótowce literowe i głoskowe piszemy w całości wielkimi literami: GOPR. [89] 18. Jednak zgodnie ze zwyczajem pisownię wielkimi literami można stosować również w tekstach o innym przeznaczeniu. WOT przybiera postać Nocie. Por. Nagroda Tempeltona. Wocie. Jednowyrazowe nazwy nagród: Felix. Nazwy orderów i odznaczeń: Virtuti Militari. Skrótowce: 18..

W Instytucie prowadzone są badania nad .. 18. RP (= Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej).38. SVD (= Societas Verbi Divini — werbiści). Nazwy uosobionych pojęć oderwanych 18. epok. których pełna nazwa została wymieniona wcześniej. np. P. T.5. WSiP..36.O. PS (= postscriptum). Jęz.U. Piotr). Jeśli w skrótowcu występuje dwuznak ch. Wielką literą piszemy także niektóre skróty: 18..) 18. W (= wat). skróty tytułów Starego i Nowego Testamentu oraz tytułów czasopism: ST (= Stary Testament).5. Os (= osm). DSzW (= Dzielnicowy Sztab Wojskowy)..T.35.35.N. WSzW (= Wojewódzki Sztab Wojskowy). Wyb.33. 18. C (= stopień Celsjusza).) [91] 18. 18. Nazwy okresów. NT (= Nowy Testament). Historia nie odezwie się już ani słowem [. Nazwy pospolite użyte w funkcji nazw własnych osób i miejsc 18.34. Instytut Języka Polskiego zatrudnia 60 osób. (= toto titulo). 56. Nazwy uosobionych pojęć oderwanych: „Kiedyś. niektóre skróty używane w fizyce i matematyce: A (= amper). Biały Kontynent lub biały kontynent (= Antarktyda). nie przyzna się do niczego. Coma Berenices — Warkocz Bereniki). np. to pisze się go w formie następującej: wielkie C i małe h: BCh. Dz. Żelazny Kanclerz lub żelazny kanclerz (= Otto von Bismarck).. symbole nazw pierwiastków chemicznych: Ac (= aktyn). 18. (S. B. Jeśli wewnątrz skrótowca występują inne litery oznaczające głoski wewnątrzwyrazowe. PZMot (= Polski Związek Motorowy). 18.Desa. Historia przyzna nam rację.. prądów kulturalno-filozoficznych (.32. Ra (= rad). I.37.39. 18. (= pleno titulo).4.T. 18. piszemy je małą literą: KiW. (= Poradnik Językowy). Jeśli skrótowiec zawiera litery oznaczające przyimek lub spójnik.32. Wielka litera wewnątrz wyrazów będących nazwą własną (. (= nomen nescio). Nazwy pospolite użyte w funkcji nazw własnych osób i miejsc. Skrócone nazwy instytucji i ich działów. V (= volt). Wielką literą można zapisać: 18. niektóre inne skróty: D. a.33. Wielowyrazowe nazwy kierunków literackich (. (= Deo Optimo Maximo).36. SPATiF. Por. Am (= Księga Amosa). Gaz. (= Gazeta Wyborcza). ZChN.1. P (= fosfor). DzURP a. skróty nazw gwiazdozbiorów i ksiąg biblijnych: Com (= łac.33. ChRL.) 18. INC (= in nomine Christi). [90] 18. piszemy je także małą literą. Investbank.M. Mały Kapral lub mały kapral (= Napoleon Bonaparte).C. Barańczak) [93] 18..33. Pafawag. Ale Historia niczego nie przyzna. Srebrny Glob lub srebrny glob (= Księżyc).3. SdRP (= Socjaldemokracja Rzeczypospolitej Polskiej).N.4. Skrócone nazwy instytucji i ich działów 18.32.34. po latach. pisane zawsze lub prawie zawsze wielkimi literami.33. [92] 18.3. np..2. RdR (= Ruch dla Rzeczypospolitej). Najczęstsze nazwy tego rodzaju. Książę Apostołów lub książę apostołów (= św. UWAGA: O pisowni skrótowców w przypadkach zależnych — zob. N.]”.33. umieszczono w części alfabetycznej słownika. oraz przykłady w artykułach hasłowych słownika. Hortex.

EuroCity. Kraj. szacunku. bruLion (czasopismo literackie). ale dostrzega się je ostatnio i w języku polskim. gdy byłem Ci potrzebny. do których się zwracamy w listach. J.4. (Antoni Gołubiew do Zofii Starowiejskiej-Morstinowej) W imieniu dzieci leczonych w Klinice Hematologii Dziecięcej w Krakowie i Ich Rodziców bardzo dziękujemy Ludziom Dobrego Serca — artystom. Zjawisko. Odrodzenie. I tyle. Jesteś kimś tak bliskim dla mnie.. którzy przygotowali i prowadzili wielkie świąteczne Owsiakowe muzykowanie. Jeśli tego typu nazwa jest wielowyrazowa i oznacza nie tylko prąd kulturalny czy kierunek literacki. Wielką literą piszemy nazwy osób. Jan Nowak Uprzejmie proszę Pana Dziekana o udzielenie mi urlopu dziekańskiego [.). por. Boli mię po prostu. dBASE (program komputerowy). piszemy ją wielką literą: Młoda Polska. InterChristiana. [94] 18.) [97] 19. do której się zwracamy. Armata — list do redakcji „Tygodnika Powszechnego”) Pan Dziekan Wydziału Filologicznego Prof. por.1. Użycie wielkiej litery ze względów uczuciowych i grzecznościowych jest indywidualną sprawą piszącego.3.. przyjaźni) w stosunku do osób.3.1. np. 20. np.].. dotyczy przede wszystkim obcych nazw własnych. których pełny tytuł został wymieniony wcześniej.2. Państwo. Nazwy osób trzecich. wierz mi. 20. do których się zwracamy w listach prywatnych i oficjalnych oraz urzędowych podaniach. WordPerfect. Wyrazy i wyrażenia Ojczyzna. także możemy wyróżnić wielką literą: Zosiu.. Młode Czechy. Tego zwyczaju nie należy upowszechniać. [99] 19. to nawet nie jest tłumaczenie się. Rząd itp. a także nazwy osób bliskich adresatowi lub piszącemu. prądów kulturalno-filozoficznych (choć nazwy te zasadniczo piszemy małą literą. miłości. ale również grupę osób z nim związanych..2. Unia Lubelska. o którym tu mowa. 19. Wyrazy i wyrażenia Ojczyzna. Przepisy ortograficzne pozostawiają w tym wypadku dużą swobodę piszącemu. InterCity.38.. Romantyzm. Spotyka się też małą literę na początku nazwy własnej. Naród. które się odnoszą do tych nazw osób.stanem współczesnej polszczyzny (albo: W instytucie prowadzone są badania nad. że Twój półżartobliwy wyrzut — nie powiedziany. 20. o czym pisze. podaniach (. [96] 18. PageMaker.. do których pisze. Powstanie Warszawskie. Naród (. UŻYCIE WIELKIEJ LITERY ZE WZGLĘDÓW UCZUCIOWYCH I GRZECZNOŚCIOWYCH 19. Pisownia wielką literą obejmuje również przymiotniki i zaimki. iPod (odtwarzacz multimedialny).. Wyjątkowo akceptuje się wielką literę także wewnątrz wyrazów będących nazwą własną lub wchodzących w skład nazwy własnej: EquiLibre. Orzeł Biały. że nie byłem przy Tobie. lecz odczuty — tkwi wciąż we mnie. jeśli te osoby są bliskie nam lub osobie. ponieważ użycie wielkiej litery jest wyrazem jego postawy uczuciowej (np. Nazwy osób.39. ze względów uczuciowych bądź dla uwydatnienia szacunku także możemy pisać wielką literą. Z tego samego powodu wielką literą możemy pisać nazwy wydarzeń dziejowych: Powstanie Styczniowe.). Kraj. UŻYCIE MAŁEJ LITERY . Zasady użycia 19. Średniowiecze.37. [98] 19. środkom masowego przekazu. Nazwy okresów. [95] 18. lub w stosunku do tego. epok. (prof.6. Orzeł Biały. instytucjom. Także skrócone nazwy organizacji i tytuły książek.) 19.

..21. krajów itp. post..3.19. Nazwy okresów.6. władz itp. Rzeczowniki utworzone od imion własnych. niebędące nazwami geograficznymi 20. Nazwy stron świata 20.) używane w znaczeniu pospolitym 20. Pojęcia i terminy geograficzne 20.25.. odrodzenie. WYJĄTKI: Środa Popielcowa.27.24.... Nazwy obrzędów. Nazwy urzędów. Wielki Piątek. Przymiotniki jakościowe utworzone od imion własnych 20. [101] 20.2. barok.) 20. używane w znaczeniu nazw pospolitych 20.26. .18. Nazwy miesięcy 20. stronnictw politycznych (. Przymiotniki utworzone od nazw kontynentów. wtorek. półwiecze.22. epok i prądów kulturalnych: średniowiecze. sejm itp. piątek.28. Nazwy okresów. luty. [103] 20.12. neoromantyzm. kulturowo-artystycznych (. Nazwy jednostek monetarnych. osiedli i wsi 20. Niedziela Palmowa. Nazwy żołnierzy z różnych rodzajów wojska 20. Potocznie używane jednoczłonowe nazwy roślin 20.11.4.10. romantyzm.14. utworów literackich (. Nazwy gatunkowe modlitw i nabożeństw. [102] 20. Nazwy godności 20. Niedziela Wielkanocna. używane jako nazwy pospolite 20..5.. czwartek.30.29.17. epok i prądów kulturalnych 20. rok. Nazwy absolwentów szkół. UWAGA: Możliwe jest też użycie wielkiej litery ze względów religijnych w wypadku okresów: Wielki Post i Adwent. Nazwy dni tygodnia: poniedziałek. niedziela.23.. Nazwy okresów kalendarzowych: kwartał. Poniedziałek Wielkanocny. używane w znaczeniu nazw pospolitych 20. kwiecień. także utworzone od imion własnych 20. utworzone od imion własnych ludzi (. marzec. karnawał.7. Nazwy członków społeczności wyznaniowych 20. Nazwy dni tygodnia 20.) [100] 20.. Tytuły naukowe i zawodowe 20.) 20.) 20.Małą literą piszemy wszystkie wyrazy pospolite..13. sobota. Skrótowce używane w znaczeniu nazw pospolitych (. środa.1.2. zgromadzeń zakonnych 20.4. Nazwy okręgów administracyjnych 20. Nazwy senat.8.. Nazwy wydarzeń lub aktów dziejowych 20. Wielka Sobota.. Do nazw pospolitych pisanych małą literą należą także: 20..) 20. maj itd.9. Nazwy mieszkańców miast.) 20. istot będących wytworem fantazji (. adwent.20. Wielki Czwartek. wiek.31. Nazwy sztucznych języków międzynarodowych: 20. Nazwy członków partii. oświecenie.15. Nazwy członków bractw.1. Nazwy miesięcy: styczeń. pozytywizm. Nazwy okresów kalendarzowych 20. półrocze.16. Nazwy kierunków filozoficznych.3. Nazwy tańców 20. które w roku kościelnym należą do okresów szczególnie ważnych.32. Niejednostkowe nazwy istot mitologicznych. zabaw i zwyczajów 20. Rzeczowniki utworzone od nazw własnych ludzi (. Nazwy różnego rodzaju wytworów przemysłowych 20.

odzieży. [108] 20. [109] 20. zegarków. Marzec '68. omega. aparatów radiowych i telewizyjnych. butów. druga wojna światowa.31. monografia. rowerów. diora. bitwa pod Płowcami. Marzec a. samochód marki Fiat albo samochód „Fiat”. napoleon (= koniak). antykwa. samochodów. peugeot. roraty. motocykli.20. Nazwy różnego rodzaju wytworów przemysłowych. solejka. ido. dożynki. stan wojenny. sony. symfonia. obrady okrągłego stołu (ale także: obrady Okrągłego Stołu).10. elemis. Nazwy sztucznych języków międzynarodowych: esperanto. artykułów spożywczych. wszystkie człony takiego określenia piszemy dużymi literami: Młoda Polska. porozumienia sierpniowe. jawa. czy nie. [105] 20. np. O możliwości pisania tego typu nazw wielką literą ze względów uczuciowych — zob. np. koronka. zbójnicki. Nazwy wydarzeń lub aktów dziejowych: bitwa grunwaldzka. cyma. powstanie warszawskie.19.3. Nazwy gatunkowe modlitw i nabożeństw.17. Nazwy kierunków filozoficznych.. dolar. utworzonych od nazwisk ich twórców: dostojewszczyzna. Czerwiec a. także utworzone od imion własnych: złoty. [110] 20.. napoleon. 18. unia lubelska.: godzinki. utworów muzycznych. rozprawa.9. wyborowa (= wódka). piszemy wielką literą — zob. holender. polonez. elzewir. Grudzień a. Wiosna Ludów. używane jako nazwy pospolite konkretnych przedmiotów. Wielką literą piszemy również przenośne. 18. ludwik. novial. paneuropa. Jesień Narodów. programów radiowych i telewizyjnych itp. wojna trzydziestoletnia. Cud nad Wisłą. 19. powieść. paracetamol. aparatów fotograficznych. szwabacha. np. czy są utworzone od nazw własnych. [106] 20. bitwa pod Grunwaldem. opisowe bądź poetyckie nazwy wydarzeń lub procesów historycznych. gaik. . sonata.2.5. ale: nazwy firm wytwarzających te artykuły oraz nazwy marek firmowych pisze się wielką literą.6. marksizm. ale: tytuły modlitw. turoń. widowisko. np. którymi przenośnie określamy wypadki dziejowe we współczesnej historii Polski. dyngus. wojna trojańska. kama. volapük). mikołajki. Nazwy tańców: kadryl. polka.11. zdrowaśka. kupała. UWAGA: Wyjątek stanowią tu nazwy miesięcy. społecznopolitycznych itp. aspiryna. kodak. adidasy.12. kongres wiedeński. Okrągły Stół. napojów. towianizm. 20.1. oda.UWAGA: Jeśli tego typu nazwa jest wielowyrazowa i oznacza nie tylko prąd kulturalny czy kierunek literacki. np. traktat wersalski. klubowe. walentynki. msza. wojna chocimska. kulturowo-artystycznych. tokaj. słuchowisko. pokój toruński. O pisowni nazw czcionek komputerowych – zob. mercedes. krakowiak.. [104] 20. Por. bez względu na to.10. Młode Czechy. Nazwy obrzędów. O pisowni nazw świąt i dni świątecznych wielką literą — zob. grosz. kryniczanka. konferencja genewska. O możliwości pisania tego typu nazw wielką literą — zob. 18. papierosów. zabaw i zwyczajów: andrzejki. wolapik (a. Czerwiec '56. Nazwy jednostek monetarnych. tren. twist. hołd pruski. kankan. żeromszczyzna.8. bodoni. occidental.13. rewolucja francuska. litania. Jesień Ludów. 18. [107] 20.7. zaręczyny. powstanie styczniowe. heglizm. utworów literackich i naukowych. Nazwy krojów pisma drukarskiego. pieśń. marka.16. rex. pierniki toruńskie. 18. marlboro. a także Bitwa Warszawska. ustronianka.37. oczepiny. [111] 20. rama. 18. programów itp. nysa. ale również grupę osób z nim związanych. Grudzień '70. 18. a nie jako nazwy marek i typów oraz firm: fiat. lekarstw.

agawa amerykańska. Nazwy sejm. [116] 20. tulipan Kołpakowskiego. [117] 20.28.18. jabłoń. jonatany. prezes. książę.27. [120] 20. marcinki. Begonia Englera a. kameduła. jeśli są używane w znaczeniu nazw pospolitych: Ówczesny sejm zajmował się tymi problemami. sułtan. Rzeczowniki utworzone od imion własnych. stronnictw politycznych. żyd. O pisowni tego typu nazw w odniesieniu do instytucji i urzędów jednostkowych — zob. pisanej najczęściej wielką literą i (zwykle) w cudzysłowie: Begonia mieszańcowa „Bismarka” a. b) polską nazwę gatunkową w formie przymiotnika — pisanego małą literą lub w formie rzeczownika będącego nazwą własną w dopełniaczu — pisanego wielką literą: Agawa amerykańska a. oświęcimiak. [121] 20. generał.21. [114] 20.9. arianin. śliwka. turki. ale: kościół Franciszkanów — zob.22. — 18.16. izba. katolik. karmelitanka bosa. major. izba ustawodawcza. filomata. mahometanin.19. W przypadku roślin uprawnych (użytkowych. [113] 20.15. tzw.13. Nazwy członków społeczności wyznaniowych: anabaptysta. jezuita. organizacji. brukselka. król. licencjat.: peeselowiec. Nazwy członków partii. [118] 20.[112] 20. mariawitka. kawaler maltański. tulipan turkiestański. mikołajek. zakładów używane w znaczeniu nazw pospolitych: Sprawdziłam oprocentowanie lokat w sześciu bankach.27. zgromadzeń zakonnych: franciszkanin. UWAGA: W tekstach specjalistycznych używa się nazw dwuczłonowych. 18. cis pospolity „Dovastona złocista”.17.20. 18.25. ułan. begonia ogrodowa „Axel Lange” (ale też. rektor. konfederat. Nazwy żołnierzy z różnych rodzajów wojska: kawalerzysta. [119] 20. Tulipan turkiestański a. Potocznie używane jednoczłonowe nazwy roślin (drzew. władz. Nazwy urzędów. begonia Englera. sybirak.1. patison. O pisowni tego typu nazw wielką literą zob. w skrócie. więźniów obozów koncentracyjnych itp. O pisowni nazw urzędów jednoosobowych — zob. słowianka (= członkini zespołu Słowianki). W wielu krajach parlamenty składają się z dwu izb. doktor habilitowany. które obejmują: a) polską nazwę rodzajową (rzeczownik) — pisaną wtedy najczęściej wielką literą. chrześcijanin. Tulipan Kołpakowskiego a. buddysta. krzewów. 18. Nazwy członków bractw. amerykany. salwatorianin. marszałek. Kupiłam tę książkę w księgarni na uniwersytecie. filareta. ale: Żyd (= członek narodu) — zob. prowincjał. dziekan. inżynier. kwiatów). Cis pospolity „Dovastona złocista” a. sodalis. Nazwy godności: prezydent. ewangelik. mazowszanka (= członkini zespołu Mazowsze). premier. [115] 20. używane jako nazwy pospolite: . saper. piechur. dyrektor. 18.14. wiślak. Tytuły naukowe i zawodowe: magister. werbista. organizacji społecznych. ziemniak „Dar”). przeorysza. senat. np. pancerniak. kultywarów) podaje się jeszcze trzeci człon jako nazwę odmiany. kapucyn. owoców. WYJĄTEK: Krzyżak — członek zakonu i jednocześnie obywatel państwa krzyżackiego. warzyw. minister. z pominięciem nazwy rodzajowej — pszenica „Marquis”. członków zespołów artystycznych i sportowych. instytucji. legionista (= członek klubu sportowego Legia). także utworzone od nazw własnych — jeśli nie są użyte jako termin specjalistyczny (z zakresu botaniki systematycznej lub stosowanej): jabłko. profesor. begonia mieszańcowa „Bismarka”.

heglista. zachód. syzyfowa praca. diabły. tzn. równik. [126] 20. [122] 20. anioły. fauny. powiat przemyski. Rzeczowniki utworzone od nazw własnych ludzi oraz istot mitologicznych. krezus (= bogacz). kleparzanin. piłsudczyk. 18.1 [131] 20. kozak (= taniec). to jednak w niewielkiej grupie tych związków tradycyjnie przymiotniki te piszemy wielkimi literami. np. wzgórze kapitolińskie. rusałki. syreny. iskra boża.32. gmina warszawska. szerokość geograficzna. używane w liczbie mnogiej (np. północny wschód. wyodrębnionych w strukturach kościelnych i państwowych: województwo mazowieckie.25.bajronista.27. narodów. marmur chęciński. ziemia łęczycka. plemion. nimfy. koło podbiegunowe. który poprzez związek z kimś lub też ogólne nawiązanie do jakiejś postaci — czymś się charakteryzuje) utworzone od imion własnych: komedie molierowskie. idei czy też osób związanych z nosicielem danego nazwiska. [125] 20. plemiona afrykańskie..31. Nazwy stron świata: południe. porównanie homeryckie. francuskie koniaki. bogowie. 18. północ.12. hobbici. południk. Nazwy mieszkańców miast. . Pojęcia i terminy geograficzne: biegun. kultura przeworska. Nazwy absolwentów szkół. marksista. żoliborzanin. osiedli i wsi: moskwianin. opuszczony). święci pańscy! (ale: Grób Pański. marchia brandenburska. UWAGA: Zaliczamy tu także nazwiska osób znanych z życia publicznego. w której znajduje się szkoła: batorak. O pisowni wielką literą przymiotników utworzonych od imion własnych — zob. [128] 20. stachanowiec. Jakkolwiek w wielu połączeniach wyrazowych pisze się je małymi literami. a nie jako jednostkowe nazwy: W mieście są dwie cepelie i jedna desa. używane w znaczeniu pospolitym: hamlet (= człowiek niezdecydowany).26. [124] 20. harwardczyk. fajans włocławski. Ciśnieniomierze są tańsze w cezalu. warszawianka. Nazwy okręgów administracyjnych współczesnych i historycznych. [127] 20. ziemia dobrzyńska. prostować ścieżki Pańskie).28. [130] 20. wieczerza Pańska. diecezja poznańska. archidiecezja gnieźnieńska. Skrótowce używane w znaczeniu nazw pospolitych. szwajcar (= odźwierny). rok mickiewiczowski. łazarz (= człowiek chory. sery szwajcarskie. wschód. Przymiotniki jakościowe (odpowiadające na pytanie jaki?.3. w roku Pańskim. Baranek Boży). Nieporadne rządy gomułków i bierutów) w celu poniżenia. Por. krajów. Przymiotniki utworzone od nazw kontynentów. które odnoszą się do Chrystusa lub Boga. Niejednostkowe nazwy istot będących wytworem fantazji lub przedmiotem wierzeń religijnych: elfy. palec boży. heidelberczyk. chochołowianin.22. Por. [123] 20. języki słowiańskie. zalipianka. krasnoludki. garybaldczyk. Na szczególną uwagę zasługują tutaj przymiotniki pański oraz boży. równoleżnik.30. długość geograficzna. paryżanka. taki. piwo bawarskie. miejscowości. utworzone od imion własnych ludzi bądź nazw miejscowości. ksantypa (= kobieta kłótliwa.29.23. dublańczyk. wrocławianin. pokój boży (ale: Syn Boży. porcelana ćmielowska. służka pańska. biegun północny. wiek balzakowski. 18. woda kolońska. [129] 20. mieć z kimś krzyż pański. ogród jordanowski. północny zachód. kościuszkowiec. okazania lekceważenia bądź pogardy wobec postaw. niebędące nazwami geograficznymi: kultura europejska.24. zrzędna). biegun południowy.

czyli takie połączenia wyrazów.. PISOWNIA PRZYIMKÓW ZŁOŻONYCH 31. -ż. psubrat. ci. co... taki sam 36. -by. UWAGI OGÓLNE W ortografii polskiej podstawą pisowni łącznej lub rozdzielnej jest kryterium konwencjonalne. -byś.. bodaj. byście 45.2. -byście z osobowymi formami czasowników — zob. -ć 40. PISOWNIA WYRAŻEŃ TYPU dziko rosnący.. -by. Poza paroma wyjątkami w zapisie połączeń wyrazowych obowiązuje pisownia rozdzielna. byśmy. UWAGI OGÓLNE 22. — łączna pisownia partykuły nie w połączeniu z przymiotnikami. np.V. PISOWNIA ROZDZIELNA CZĄSTEK bym. lada (.. łatwo strawny... PISOWNIA ZESTAWIEŃ TYPU artysta malarz. PISOWNIA ZESTAWIEŃ TYPU lwia paszcza 24. PISOWNIA PARTYKUŁ -że. -(e)ście 43.4. PISOWNIA CZĄSTEK WYRAZÓW -ąd. Na podstawie dotychczasowej praktyki należy przyjąć następujące zasady: 21. PISOWNIA FORMY ZAIMKOWEJ -ń Z PRZYIMKAMI 33. PISOWNIA PRZYMIOTNIKÓW ZŁOŻONYCH TYPU jasnoniebieski (.1. -(e)ś.) 42. — łączna pisownia przyimków złożonych z dwu lub więcej przyimków — zob. PISOWNIA ŁĄCZNA PARTYKUŁY nie 46.) 26. -byś... PISOWNIA ZROSTÓW TYPU lwipyszczek 23. 43.) 39. -byście 44.1. PISOWNIA WYRAZU jak 37. PISOWNIA ZAIMKÓW ZŁOŻONYCH TYPU ten sam. PISOWNIA WYRAŻEŃ TYPU ręka w rękę. by. imiesłowami przymiotnikowymi — zob. -li. -dziesiąt. Tymi wyjątkami są: 1) zrosty. PISOWNIA ŁĄCZNA I ROZDZIELNA WYRAŻEŃ PRZYIMKOWYCH 30.1. PISOWNIA ŁĄCZNA CZĄSTEK -bym.1. np. nowo otwarty 25. oznaczając jedno pojęcie. — łączna pisownia przymiotników złożonych z członów znaczeniowo nierównorzędnych — zob. -dziesty (. -ędy. Stosowanie lub pomijanie spacji między literami a znakami interpunkcyjnymi 21. -(e)śmy. sam na sam. PISOWNIA SPÓJNIKA że 41. -byśmy.. PISOWNIA ŁĄCZNA LUB ROZDZIELNA 21.. PISOWNIA ROZDZIELNA PARTYKUŁY nie 21.) 27. Stosowanie spacji w skrótach od dwóch i więcej wyrazów 21. PISOWNIA PARTYKUŁ bądź. wiarygodny — zob. 45. PISOWNIA KOŃCÓWEK -(e)m. PISOWNIA POŁĄCZEŃ Z LICZEBNIKIEM ćwierć 29. PISOWNIA WYRAŻEŃ ZAIMKOWYCH 35.–3. które.3. lekarz chirurg (. chyba. Stosowanie spacji w datach 21. 30. 26. byle. — łączna pisownia -bym. PISOWNIA WYRAZU indziej 38. 22. Stosowanie spacji w pozostałych skrótach 21. od deski do deski 32. rzeczownikami. PISOWNIA POŁĄCZEŃ Z LICZEBNIKIEM pół 28. byś. -byśmy. 2) pewne konstrukcje gramatyczne. scaliły się w naszej świadomości w jeden wyraz. PISOWNIA WYRAZÓW Z PRZEDROSTKAMI 34. Pisownia łączna lub rozdzielna obecnie coraz częściej kojarzy nam się ze stosowaniem spacji (odstępów) w maszynopisach i tekstach powstałych przy użyciu komputera. Spację w skrótach od dwóch i więcej wyrazów stosujemy: .

z d. mysikrólika. i in. p. 21. Krasnystaw. — ciężar właściwy. Bliński i Stokłosa — obywatele Bliński i Stokłosa. lwipyszczek. Białystok. ob. bez względu na to. Krasnegostawu. — i inne. w skrótach od nazw osób. rzeczpospolitej. bm.. żabiściekiem. lek.3. maminsynek. kościół św. med. jeżeli nazwa miesiąca wyrażona jest znakiem rzymskim.2. żabiściek. np. żabiścieku. w których człon pierwszy występuje w dwóch formach: nieodmiennej i odmiennej. przykłady powyżej).1. Spację pomijamy w pozostałych skrótach.1. lwipyszczkiem. — z domu. — ad usum internum. dwudziestkąpiątką.3. w których jeden ze składników nie jest skracany.n. np.K.21. gargulec) to ozdoba architektoniczna. w których człon pierwszy się nie odmienia..5. nawiasu otwierającego i cudzysłowu otwierającego) nie stosujemy spacji. ad us. np. np. — między innymi. ale. Stosowanie lub pomijanie spacji między literami a znakami interpunkcyjnymi: Między literą kończącą wyraz a znakiem interpunkcyjnym (z wyjątkiem myślnika. Powtarzał. jeżeli każdy skrót traktowany jest odrębnie. mjr mjr Puzio i Konieczny — majorzy (majorowie) Puzio i Konieczny.. itd. np. wolegooczka. mysikrólik. takie. Białymstokiem. Wielkanocy. — pełniący obowiązki. — inżynier górnik. UWAGA 1: Wstawka w nawiasie oraz tekst cytowany w cudzysłowie nie są oddzielone odstępem od przylegających do nich znaków interpunkcyjnych (zob. synowie albo: strony. swawoli. oo. w tych skrótach. Bielecki. ile liter zawiera skracany wyraz i czy kończy się kropką. których części składowe zatraciły swoją niezależność znaczeniową. 21. woleoczko. mysikrólikiem. Między poszczególnymi składnikami dat stosujemy spację. np. Rzygacz (in. c. Wyrazy czarny – biały to antonimy. Marsz! Skąd wiesz? Miał okazję.4. dwudziestkapiątka.1. np. św. p. ale: Moja babcia ma czarno-biały odbiornik telewizyjny. UWAGA 3: Między znakami interpunkcyjnymi także pomijamy spację. 12 V 2002 r. jeśli natomiast miesiąc wyrażony jest cyfrą (cyframi) arabską (arabskimi). w co najmniej dwuliterowych skrótach występujących w liczbie mnogiej. Wielkanoc. np. dwudziestkipiątki. Piotra i Pawła — kościół Świętych Piotra i Pawła.1. int. — i tak dalej. — przed naszą erą. swawolę.o.e. 22. jest łączna. wolimoczkiem.2. a także między inicjałami.wł.in. w których człon pierwszy się odmienia. — bieżącego miesiąca... — ojcowie (zakonnicy). — siostry. Krasnymstawem. np. ob. Wielkanocą . czyli 3600 sekund. spacerując. dr dr Kowalski i Jankowski — doktorzy (doktorowie) Kowalski i Jankowski. rzeczpospolita. swawola. maminsynkiem. czyli takich połączeń wyrazowych. Białegostoku. — biskup sufragan.2002 r. J. 21. np. ale: 12. górn. maminsynka. — i tym podobne. — lekarz medycyny. bp sufr. ss. odstępu nie wprowadzamy. ale: Wyrazy: czarny — biały to antonimy. ale: itp. 21. m. lwipyszczka. rzeczpospolitą. oraz takie. inż. PISOWNIA ZROSTÓW TYPU lwipyszczek [132] Pisownia zrostów. UWAGA 2: W odróżnieniu od myślnika spację pomijamy w obrębie łącznika. Samochody „Peugeot” cieszą się dużą popularnością. 21. np.: Kto jest autorem poradnika „Gdzie postawić przecinek?”? Pozostała nam zaledwie jedna godz. Wśród zrostów wyróżniamy takie.

ściśle naukowy. daleko idący (wniosek). lśniąco biały. świeżo malowany. dalekowidzący. konik polny. zresztą. np. samochód pułapka. cicho pisząca (maszyna). klej szybkoschnący. jasnowidzący (= jasnowidz). ale: średnio roczny pobyt za granicą (= trwający około jednego roku). lekko strawny.albo: rzeczpospolita. lekarz chirurg. czcigodny. np. pies przewodnik. wszystkowiedzący (= mądry). ostro zakończony. wówczas. czarna jagoda. uczeń słabo słyszący podpowiedź. traktuje się jako zestawienia i pisze rozdzielnie. dzień dobry. lekko strawny (ale także: lekkostrawny). przedsięwzięcie. UWAGA: Niektóre wyrażenia tego typu scaliły się i traktowane są jako wyrazy pisane łącznie. w czasie świąt Wielkiej Nocy. Wielkanoc. nowo otwarty [134] Wyrażenia. biało nakrapiany. jaki taki. blisko spokrewniony. np. 24. ale: wszystko wiedzący (o czymś). dziewięćset dwa. zamachowiec samobójca. lecz — niekiedy ze zmianą znaczenia — stanowią o jego trwałej właściwości. Wielkąnocą. wiecznie młody. karygodny. Stosunek tych członów względem siebie jest znaczeniowo nierównorzędny. widzimisię (= kaprys. Bogurodzica. lwia paszcza. Inne przykłady zrostów: pięćdziesiąt. ciężko strawny (ale także: ciężkostrawny). 23. PISOWNIA WYRAŻEŃ TYPU dziko rosnący. ale: jasno widzący skutki swego postępowania. Bogumił. ale: szybko schnąca tkanina. taki siaki. pomału. trudno czytelny. zdalnie kierowany. słabosłyszący (= schorzenia). jak: człowiek . 25. a tworzące całość znaczeniową. lekceważyć. PISOWNIA ZESTAWIEŃ TYPU lwia paszcza [133] Zestawienie to ściślejsze połączenie wyrazowe składające się z dwu lub więcej wyrazów. łatwo zapalny. boża krówka. nowo powstający. sto dwadzieścia pięć. ogólnie przyjęty. ale: wszystko widzący (wokół siebie). statek cysterna [135] Tego typu zestawienia mają pisownię rozdzielną. Człon drugi zestawienia pełni funkcję określenia członu pierwszego. nowo przyjęty. dwieście. średnio zamożny (ale także: średniozamożny). PISOWNIA ZESTAWIEŃ TYPU artysta malarz. rzeczypospolitej. dwa tysiące sześćset siedemnaście. inżynier górnik to inżynier ze specjalnością górniczą. niespełna. Pisownia zestawień jest rozdzielna. zmartwychwstanie. zachcianka). Oznacza to. zestaw głośnomówiący. ryba piła. Wielkiejnocy. w których pierwszy człon jest przysłówkiem. wysoko kwalifikowany. dlatego. wtenczas. mniej więcej. dziko rosnący.. rzecząpospolitą. płyta długogrająca (= longplay). szewski poniedziałek. powszedni. poniewczasie. np. do którego się odnoszą. tymczasem. psubrat. że składniki tych połączeń nie wykazują już doraźnej cechy obiektu. wolno stojący (dom). wiarygodny. artysta grafik to artysta tworzący przede wszystkim grafiki. słabowidzący. średnioroczny (= obliczony w skali roku). ostro kuty. jednakowo brzmiący. dziewięćset itp. ale: głośno mówiący nauczyciel. a drugi jest imiesłowem odmiennym lub przymiotnikiem określanym przez ten przysłówek. czysto naukowy. nowo mianowany. UWAGA: Rozdzielna pisownia wielowyrazowych połączeń liczebników głównych obowiązuje również we wszystkich dokumentach finansowych. Należą tu również takie przykłady zestawień. np. ale: kierowca słabo widzący drogę. ale: długo grająca orkiestra. krótkowidzący (o kimś z wadą wzroku). czysto praktyczny. wszystkowidzący (= bystry). rdzennie polski. UWAGA: Możliwy jest też zapis: Wielka Noc. taka owaka.

rozpoczynające się od członu nieimiennego (a więc nie od członu rzeczownikowego. półautomat. półautomatyka. Gdy pół jest zwykłym liczebnikiem ułamkowym 27. kupno-sprzedaż — zob.3. Przyimek w z liczebnikiem pół [137] 27. kasza manna. Rzeczowniki: półakord. w których główne znaczenie zawarte jest w członie drugim. pół kilograma. tzn. ponoworoczny.1. rolniczoprzemysłowy (= dotyczący przemysłu rolniczego). pół minuty. 50. PISOWNIA PRZYMIOTNIKÓW ZŁOŻONYCH TYPU jasnoniebieski. półkulę itd. miesiąca. pół miesiąca. pół roku. pół wieku. szaroniebieskosrebrzysty (= srebrzysty z odcieniem szaroniebieskim). pół słowa. pół tuzina. tzn. przeszłotygodniowy (= odpowiednio: z zeszłego roku.encyklopedia.5.1. kobieta inżynier. PISOWNIA POŁĄCZEŃ Z LICZEBNIKIEM pół Pisownia połączeń z liczebnikiem pół jest dwojaka: rozdzielna lub łączna. Gdy występujące w zdaniu dwa wyrazy z cząstką pół służą określeniu jednego pojęcia (. burozielonobrązowy (= brązowy z odcieniem burozielonym).. za z liczebnikiem pół 27. pół życia. . [138] 27. pół podwórka. pół dnia. UWAGA 2: Łącznie piszemy również przymiotniki złożone z więcej niż dwu członów. słonogorzki (= gorzki z posmakiem słonym). przeszłomiesięczny. pilot oblatywacz. półkula.2. dwuipółletni.. półchłodnia. przymiotnikowego. pół kopy. półbateria. poseł sprawozdawca. ale niezakończonego na o. półcywil. 27. a towarzyszący rzeczownik występuje w dopełniaczu. jego pisownia jest łączna. 26. takie. np.2. gdy pół jest zwykłym liczebnikiem ułamkowym. pół biurka.: bezwłasnowolny. odmienia się przez przypadki (np. półbeczka. przeszło tygodniowy (= trwający ponad tydzień). przeszło miesięczny (= trwający ponad miesiąc). o. O pisowni z łącznikiem przymiotników złożonych — zob. półbarkas. Złożenia pół + rzeczownik Cechą charakterystyczną złożeń liczebnika pół z rzeczownikiem jest to. półbut. Przyimki do. pół pola. natomiast człon pierwszy określa bliżej to znaczenie. przy. Gdy liczebnik pół jest elementem wyrazu złożonego 27. rzymskokatolicki (= katolicki w obrządku rzymskim). kołnierzyk golf. tygodnia). np. czteroipółmiesięczny. półakt. może być określane przez przydawki (np. jasnoniebieski (= niebieski o jasnym odcieniu). żółtobrunatnozielony (= zielony z odcieniem żółtym i brunatnym). pół biedy. kobieta wampir. nowy półkożuszek) itp. filmowiec dokumentalista. półbrzask. przez. O zestawieniach typu laska-parasol. półarystokrata. półkuli. pół butelki. pół sukcesu. po. pół drogi. czyli oznacza jedną z równych części. przeszłoroczny. bladoróżowy (= różowy o bladym odcieniu). np. 51. ludzie strusie. półarkusik. pół lasu. pół godziny. gdzie kolor zasadniczy określany jest przez człon ostatni. UWAGA 1: Łącznie piszemy również przymiotniki złożone z więcej niż dwu członów określające kolory mieszane. ciemnozielony (= zielony o ciemnym odcieniu).) 27. Gdy liczebnik pół jest elementem wyrazu złożonego. rolniczoprzemysłowy. zachodniopolski (= dotyczący Polski zachodniej). niewymiennoczłonowy. od. trzydziestosiedmioipółletni. ale: przeszło roczny (= trwający ponad rok). na.). przeszłoroczny. pół domu. Pisownia połączeń liczebnika pół z rzeczownikiem jest rozdzielna. 27. półarkusz. miasto ogród. że złożenie takie zachowuje się podobnie jak inne rzeczowniki. perłowoszary (= szary z odcieniem perłowym). liczebnikowego lub zaimkowego) albo rozpoczynające się od członu imiennego. pisze się łącznie. pół metra. szaroniebieskosrebrzysty [136] Przymiotniki złożone z członów nierównorzędnych znaczeniowo. np. ludzie nietoperze.4.

ale jedna. półsierota. Złożenia pół + przymiotnik półarkuszowy. półmrok. pół nauka — to nie dwie czynności (półzabawa i półnauka). półleżeć. pół czuwał to nie określenie dwu różnych stanów (półspał i półczuwał). np. półwisiał. półprzyuczony. po. półwiek*. półszylingowy. że ktoś w połowie spał. półstojąc. półstać. jak przed pół rokiem. półetatowiec.półdiablę. lecz jednocześnie zabawa i nauka — jeden proces składający się z elementów zabawy i elementów nauki. półetap. Za pół godziny będę u was. pół fantastyczny. półpunkt. na półtwardo. półmisa. zwłaszcza przymiotniki i rzeczowniki. oznaczająca. półleżąc. [141] 27. Przysłówki: półbokiem. O pół do ósmej będę pod kinem. pół poważnie — to nie dwie odrębne cechy (półkpiąco i półpoważnie). półwisieć. Banknot na pół rozcięty (= niecałkowicie rozcięty) da się skleić. półpiętro. przez. za z liczebnikiem pół piszemy rozdzielnie. Podziel to na pół. półżartem. półksiężyc. półwiszący. półgolf. półgłosem. półciężki. Przez pół dnia oglądał telewizję. lecz jedna. półżartował. ale jednego. półuchem. Złożenia pół + przysłówek półdarmo. od. półokryty. półtropikalny.3. półprzysiad. półżywo. przyimek na wpływa na ich pisownię. pół zabawa. Wyraz pół piszemy rozdzielnie. półsurowiec. półton. pół realistyczny — to nie dwie odrębne cechy (półfantastyczny i półrealistyczny). cechy. półświatek. półjedwab. stanu. półfinałowy. przy. półósma. np sen. półlitrówka. półkolonia. Złożenia pół + liczebnik Liczebniki ułamkowe: półtrzecia. Złożenia pół + formy czasownikowe półklęczeć. na półsurowo. jeśli cząstka pół wiąże się strukturalnie z przyimkiem. półgłośno. półgodzina. półczwarta. na. * UWAGA: Wyraz półwiek jest zrostem. Plotkowały przy pół czarnej. ale: Na półrozcięty banknot przyłożył taśmę klejącą. półetat. półżołnierz. półobrót. półnago. półprzewodnikowy. półprzewodnik. półoficjalnie. półżartować. półdniówka. półdystans. a w połowie czuwał. pół spał. ale nadal spotykanym w wyrażeniu przed półwiekiem. że ktoś w połowie mówił z kpiną. polegającego na tym. np. półnuta. a w połowie z powagą. półtakt. Odstępstwem od tej reguły są połączenia: na półkrótko. Tak do pół godziny potrwa jeszcze to zebranie. półfabrykat. pół kpiąco. półtuzin. np. półwisząc. półlegalnie. półkolem. Od pół godziny czekam na ciebie. UWAGA: Poprzedzający powyższe złożenia. Przyimek w z liczebnikiem pół ma dwojaką pisownię — łączną lub rozdzielną: . półprzytomnie. półhektarowy. [139] 27. półkożuszek. półmetek. półotwarty. na półmiękko. północ. półkolumna. Przyimki do. czyli nazwaniu jednego procesu. oznaczająca. półkrew. półmetrowy. półfeudalny. że coś jest jednocześnie fantastyczne i realistyczne.5. gdy występujące w zdaniu dwa wyrazy z cząstką pół służą określeniu jednego pojęcia. o. półstał. [140] 27. Wymieszała oliwę pół na pół z musztardą. choć można też pisać przed pół wiekiem (konstrukcja składniowa o regularnej budowie. półlitrowy.4. półkula. nieco już przestarzałym. półżartując. półgłówek. półszeptem. Dzieci dostaną po pół jabłka. przed półtora rokiem). półleżał.

szli ćwierć mili przez wrzosowiska. ćwierćwiecze. beze mnie. ‘na połowę. 2. częściowo’. na schwał. ode mnie. ćwierćnuta. na skos. a towarzyszący rzeczownik występuje w dopełniaczu. ćwierćfinał. od niedawna. np. ćwierć szklanki mleka. na powrót.1. bez reszty. 3. ćwierćarkuszowy. na pamięć. po dwadzieścia. 29. nad nade o od ode po pod pode poza . Wyrażenia przyimkowe bez beze dla do mimo na bez liku. np.a) przyimek w z liczebnikiem pół piszemy rozdzielnie. gdy wyrażenie w pół znaczy ‘w połowie’. do niego. na kształt. na jaw. od razu. po kolei. mimo to. na pozór. Zgiąć arkusz wpół. po co. nad wyraz. ćwierćinteligent. na leżąco. Rozpoczyna wykłady wpół do dziewiątej. po wszystkim. ćwierćwiekowy. załatwić coś w pół godziny. po części. liczebnikami i zaimkami. na ogół. bez wątpienia. gdy wyrażenie wpół znaczy: 1. dla nich. na odwrót. od niechcenia. po szlachecku. moment w połowie między dwiema pełnymi godzinami. po czym. np.1. bez mała. po cóż. PISOWNIA POŁĄCZEŃ Z LICZEBNIKIEM ćwierć [142] Pisownia połączeń liczebnika ćwierć z rzeczownikiem jest rozdzielna. Dawne połączenia przyimkowe. pod dostatkiem. np. ‘w pasie’. b) przyimek w z liczebnikiem pół piszemy łącznie. 4. zatrzymać się w pół drogi. po staremu. od dawna. pode mnie. na ostatek. Wyrażenia przyimkowe to połączenia przyimków z rzeczownikami lub przysłówkami. Zasadniczo pisze się je rozdzielnie bez względu na ich znaczenie pierwotne lub przenośne. mimo przeszkód. jego pisownia jest łączna. na domiar. pod warunkiem. Patrzyła na wpół drwiąco (ale: Patrzyła wpółdrwiąco). na razie. we współczesnej polszczyźnie będące zrostami [143] 29. na wylot. na bok. Co to są wyrażenia przyimkowe 29. ćwierćfinałowy. do siego roku. na opak. np. po troszkę. gdy ćwierć jest zwykłym liczebnikiem ułamkowym. poza oczy. po drugie. pod spodem. bez ustanku. po trochu. Gdy liczebnik ćwierć jest częścią wyrazu złożonego. do dwudziestu.2. do pracy. do cna. po prawdzie. 28. dla niepoznaki. po omacku. dla dwojga. PISOWNIA ŁĄCZNA I ROZDZIELNA WYRAŻEŃ PRZYIMKOWYCH 29. nade mną. odważył ćwierć kilograma cukru. na wspak. poza tym. po hiszpańsku. np. przerwać w pół zdania. od rzeczy. pod względem. w połowie’. po prostu. na co dzień. pode mną. na przykład. przerwać w pół słowa. o ile. ‘niezupełnie. np. czyli oznacza jedną z czterech równych części. nad miarę. od tego. mimo woli. nade wszystko. np. po swojemu. po trzecie. po południu. na czas. Objął Ewkę wpół.

znów. UWAGA: Należy zwrócić uwagę na różnice w pisowni zależne od znaczenia: dlaboga (= na litość boską: Dlaboga! Co oni robią?!). wonczas. w czas (= w porę. ze mną. ale: Dla Boga by oddał życie. z grubsza. z lekka. za pomocą. ponadto. w okamgnieniu. z rosyjska. ale: W ten sposób nigdy . wraz. wspak. dokoła lasy). dlaczego. wpośród. z wolna. za mąż. za dnia. nadaremnie. natychmiast. (= więc: Była zima. za młodu. za granicą. nadzwyczaj (= wyjątkowo). wtenczas. sprzed roku. zawczasu. pojutrze. spode mnie. w prawo. pomalutku. [144] 29. pośrodku. w oczy. za pięć złotych. we wtorek. ze wszech miar. we Włodawie. z jakiego powodu: Dlaczego nic nie robisz?). wówczas. Pisownię łączną mają dawne połączenia przyimkowe. w przeddzień. za wiele. z wysoka. z cicha. sprzed domu. zaraz. dlatego. u nas. dotychczas. (= wokół: Gdziekolwiek spojrzysz. znad znad morza. naonczas. wzwyż.przed przede przez przeze przy spod spode sprzed u w we z za ze przed czasem. z rana. ale: Dla tego chłopca przygotuj osobny zestaw pytań. zanadto. pomaleńku. zaprawdę (= istotnie). u góry. co począć). poniewczasie. nareszcie. dlaczego dlatego dokoła doprawdy (= po co. dokoła. ze wszystkim. spode łba. przy tym. na czas). dopóki. znowu. zanim. wzdłuż. z rzadka. nawet. podówczas. w bród. wprzód (= najpierw). w poprzek. we czwartek. z daleka. przede wszystkim. wprost. przeze mnie. donikąd. popojutrze. dookoła. ale: Dla czego i dla kogo tak się poświęcasz?. naumyślnie. nadal. np. niezadługo (= wkrótce). nieomal. niespełna. dopóty. przeto. zadość. zazwyczaj. naówczas. przez lasy. w przód (= do przodu). pomału. nazbyt. wszerz. znienacka. zrazu. zarówno. ale: Zapisał się do koła humanistycznego. naprawdę. nawzajem. wprzódy. przedwczoraj. nadto. wpław. spod oka. zarazem. potem (= później). przy czym. z przeciwka. z pomocą. przedtem (= dawniej. zresztą. z chłopska. za darmo. naprzeciwko. ze świadomością. naprzód. za co. zaiste. przed południem. dlaboga. za mało. wcześniej). w koło (= w kółko). pospołu. omal. wstecz. wniwecz. powoli. znad stawu. pokrótce. natomiast. przez Europę. wbrew. (= rzeczywiście: Doprawdy nie wiem. naprędce. zgoła. dlatego wszyscy chodzili w rękawiczkach). wtem (= nagle).2. wręcz. wcale. wkoło. natenczas. wprawdzie. u mnie. doprawdy. ze spodu. które we współczesnej polszczyźnie są zrostami. przed domem. za pan brat. naraz. spod łóżka. sprzede sprzede mnie. za nic. zaledwie. we wrzątku. nasamprzód. zatem. u szewca. za to. w dwójnasób. za półdarmo. z dala. oto. w ogóle. ze skutkiem. przede mną. zapewne. otóż. dotąd. powolutku.

nadaremnie nadto (= na darmo: czekać na coś nadaremnie). ale: To lekarstwo masz na raz (= na jeden raz). ale: Wszyscy studenci uważali ten artykuł za dość trudny. włożyć golf tył na przód. oprócz tego: Miała jej za złe. (= za bardzo. a ponadto był nieśmiały). (= wkrótce: Dał znać listem. na trzy miesiące naprzód. Na raz wstajemy. jednocześnie: Naraz otworzyły się drzwi. ale niczego się nie nauczył). że niezadługo przyjedzie). naprzód powiedz. w ten czas pełen niepokoju. Pies obiegł dom w koło. ale: Nic nie pamiętał ponad to jedno wydarzenie. (= oprócz tego: Nie miał zdolności. ale: Uznałem jego wymagania za nadto wygórowane. dlatego na ten czas odnajmował mieszkanie. jedynie: Przeczytał zaledwie pół rozdziału). Nie zareagował na raz postawione pytanie. ale: Nie ma co liczyć na prawdę — nikt jej nie ujawni. ale: Wyjeżdżał na pół roku za granicę. najpierw: pobiec naprzód. (= najpierw: Nasamprzód skosił łąkę). ale: pobiec na przód pociągu. (= wyjątkowo: Wyglądasz nadzwyczaj pięknie). (= najpierw: Wprzód zjadł śniadanie. (= zgodnie z: Czyniła zadość jego estetycznym wymaganiom). ale: patrzeć na daremnie proszących o pomoc ludzi. (= zbyt dużo. potem wyszedł). Mówił w koło to samo. Pracował.nie dojdziesz do prawdy. ale: Poszedł na sam przód pociągu. (= wtedy: Mój ojciec był natenczas majorem). nadzwyczaj naprawdę naprzód naraz nasamprzód natenczas nazbyt niezadługo oto ponadto wkoło wprawdzie wprzód wtenczas zadość zaledwie zanadto . wcześniej. (= zbytnio: Był nazbyt tęgi). Oglądał się w koło. (= do przodu. ale: Nic milszego nad to spotkanie. że nadto uwagi poświęca strojom. kiedy skończę pilną pracę). ale: W prawdzie odnalazł sens życia. zbyt: Zanadto ją rozpieszczasz). Przeskakiwał po dwa stopnie naraz). ale: Siedźcie tam nie za długo. ale: 60% plonu przeznaczył na zbyt. (= wtedy: Odwiedzę was dopiero wtenczas. ale: O to chodzi. chociaż: Wprawdzie chodził do szkoły. (= wokół czegoś: biegać wkoło betonowych klombów). resztę — na paszę. ale: Wysunąć ramię w przód. ale: Rozglądał się za ledwie dostrzegalną śrubką. ale: Przedkładał wygodę nad zwyczaj tutaj panujący. studiowałem w zupełnie innych warunkach. (= nagle. (= rzeczywiście: Czy naprawdę takie jest twoje zdanie?). (= wyraz wzmacniający zaimek wskazujący: Został mi tylko ten oto przyjaciel). na dwa kucamy. o co ci chodzi). ale: wpisać trójkąt w koło. (= mimo że. że nie masz racji. a nadto studiował zaocznie). (= tylko. ale: Przed 50 laty.

ale: Pies ruszył gwałtownie. apolityczny. antynarkotyczny. zresztą nie wystarczyłoby nam pieniędzy). ateizm. ziarnko do ziarnka. Rozdzielnie pisze się też wyrażenie w tę i we w tę: Dźwig miarowo poruszał się w tę i we w tę stronę. 31. ponad. PISOWNIA WYRAŻEŃ TYPU ręka w rękę. więc rachunek z resztą zostawił kelnerowi. sam na sam. sponad (Sponad gór świeciło słońce. Pisownia wyrazów z przedrostkami zresztą aantyanormalny. poprzez. niżej). 32. . Z przyimkami pisze się ją łącznie. znad. od deski do deski. weń = w niego. jak i mysz należą do ssaków). oko w oko. raz w raz (= raz za razem). (= za chwilę: Zaraz przekażę mu wiadomość). ale: Za równo maszerującymi piechurami podążali kawalerzyści. antynikotynowy. sprzed. nadeń = nad niego. por. słowo po słowie. Dopuszczalna jest też pisownia tego wyrażenia jako potocznego wte i wewte: Kręciła się bezmyślnie wte i wewte. ale: Ukarał go za pewne niedociągnięcia. wet za wet. 30. ale: Z ponad (= z więcej niż) stu dwudziestu kandydatek do konkursu Miss Polonia tylko dziesięć przeszło do finału. UWAGA: Powyższe formy dopuszczalne są tylko w rodzaju męskim. zanim pójdziesz na trening). ale: Miał gest. przedeń = przed niego. poza tym: Nie zdążymy już do sklepu. (= istotnie: Zaprawdę nie jestem wtajemniczony). PISOWNIA WYRAZÓW Z PRZEDROSTKAMI [148] W języku polskim wszystkie przedrostki — rodzime i obce — pisze się łącznie z wyrazami pospolitymi. spod. antyfeminista. (= ostatecznie. (= na ogół. spomiędzy. PISOWNIA PRZYIMKÓW ZŁOŻONYCH [145] Przyimki złożone z samych przyimków pisze się łącznie. z miesiąca na miesiąc. z reguły: Zazwyczaj nikomu nie pożyczam pieniędzy).zanim zapewne zaprawdę zaraz zarówno zazwyczaj (= spójnik: Wyrzuć śmieci. np. łeb w łeb. spoza. np. np. (= prawdopodobnie: Wrócę zapewne wieczorem). np. z którym nie ma sensu walczyć. z roku na rok. a za nim jego pan. przezeń = przez niego. (= podobnie jak: Zarówno żyrafa. aspołeczny. zeń = z niego. ale: Za raz tylko popełniony błąd nie należy nikogo karać. popod. zza. sam na sam. ręka w rękę. nań = na niego. PISOWNIA FORMY ZAIMKOWEJ -ń Z PRZYIMKAMI [147] Forma zaimkowa -ń nie stanowi samodzielnej sylaby. 33. od deski do deski [146] Pisownia członów tego typu wyrażeń jest rozdzielna. ale: Palenie papierosów w biurze uważał za zwyczaj. ale: Trudno jej słowa uznać za prawdę.

dorzecze. podeschnięcie. nastawka. przedzawałowy. beztroska. ponadplemienny. bezpretensjonalny. zob. naderwać. docelowy. postkomunistyczny. panslawizm. bezecnie. ale: eks-Polak. 47. infradźwiękowy. okołorównikowy. nadodrzański. przeciwdziałać. przedmałżeński. ponadpaństwowy. pokątnie. kontrreformacyjny. naskórek. nadżerka. eksminister. ponaddźwiękowy. 47. minispódniczka. bezsenność. odbiorca. nadedrzeć. odpowiedzialny. odseparowany. ochłodzenie. ale: arcy-Polak. przedprzedhistoryczny. minirecenzja. ochrypnąć. okruszyna. hiperpoprawność. okołoksiężycowy. przeciwwaga. pociąć. przeciw. midispódnica. podetrzeć. ponadplanowo. 47. napisać. dokształcić. paneuropejski. midipłaszczyk. miniparasol. ponadto. odegrać. nastrojowy. dobrnąć. pochwalić. naprzeciw. w . minirozmówki. przeciwuczuleniowy. podebrać. nadżółkły. panamerykański. przedzamcze. odetkać. poderwać. ochrzczony. pozabiblijny. podchodzić. podchorąży. nadsztygar. przeciwzawałowy. postkolonialny. międzyzwiązkowy. dokładka. pobratymiec.archiarcybezbezedoeksekstrahiperinfrakontrmaksimidimiędzymininanadnadeoododeokołopanpopodpodeponadpostpoza- archidiakon. pobernardyński. bezzwłoczny. maksisukienka. międzyludzki. ponadetatowy. dogłębny. zob. ekstraklasa. infrastruktura. archikatedralny. nadgniły. odgrodzić. eksprzewodniczący.przeciwciało. podchwytliwie. postimpresjonizm. naderżnąć. odezwać się. pobłądzenie. podbramkowy. eksmąż. arcyksiążęcy. nadebrać. ekskierowniczka. bezradność. hiperdźwiękowy. odpłatność. nadużywać. okołobudżetowy. zob. maksispódnica. okołoziemski. pogrobowiec. przedmecz. ponadczasowo. bezecny. arcybanalny. ponadtysiącletni. odświętny. międzyżebrze. ekstranowoczesny. arcybiskupstwo. odedrzeć. okołosłoneczny. bezpłatnie. ale: post-Jugosłowianin. pozakulisowy. hiperinflacja. pozaksięgowy. odebrać. postpenitencjarny. kontrtytuł.

np. ten sam. wokołosłoneczny. quasi. kto zacz. zewsząd. wokołoziemski. tym lepiej. toteż (= więc). ukrwienie. pisze się z tymi formami rozdzielnie. uśmiech. superarbiter. zgwałcić. wicekonsul. znormalizowany. co dzień. corocznie. okołorównikowy. oraz złożeniami: cogodzinny. co tydzień. śródskórnie. co do (tego). to samo. skądś tam jest rozdzielna. ukwiecony. 34. umniejszać. wepchnięcie. np. zob. wicekrólestwo. coroczny. co wieczór. ukłuć. wobec tego. pisany z drugim członem wyrazu zawsze łącznie. tym samym (autobusem) i tym samym (= przez to samo. wewnętrzny. ta sama. pseudoartysta. tamtędy (zrosty). 52. zaćmienie. 47. cotygodniowo. UWAGA 1: O pisowni niby-. WYJĄTKI: tamten. od partykuły około (= mniej więcej. co prędzej. wemknąć się. cotygodniowy.(= wokół czegoś. wiceprzewodnicząca. zaczarowany. co miesiąc. PISOWNIA WYRAŻEŃ ZAIMKOWYCH [149] Połączenia zaimka i następującej po nim innej części mowy to wyrażenia zaimkowe. śródziemnie. co za (przygoda). wcierać. zeszlachetnieć. WYJĄTKI: Odstępstwem od tej zasady jest pisownia łączna wyrażeń zaimkowych będących zrostami: coraz. przyrumienić. superczuły. pseudoarystokrata. zabłądzić. tak samo. ktoś tam. ultrafiolet. w przybliżeniu). wokołomarsjański. co tchu. przysłówek. zespolić. upiłować. ale: super-Europejczyk. wewnętrznie. zażądać. przyśpiewka. pseudofilozoficzny. ale: ultra-Azjata. tym bardziej. 36. . superforteca. tymczasem. zatrzaska. zgasić. jako tako. wezwać. śródpiętro. np. około dwuipółgodzinny wykład. tym gorzej. przystrzyc. śródlądowy. zwapnienie. co godzina. taki sam [150] Pisownia zaimków złożonych. jakie takie. 35. wicekanclerz.zob. co chwila. dotyczący czegoś). około godzinny postój. zabudować. towarzyszący przymiotnikom i przysłówkom w stopniu najwyższym. codziennie. w pobliżu czegoś. wiceprezydent. 47. ceny paliwa wzrosły około trzykrotnie. 47. przedeprzypseudosuperśróduultrawwewicewokołowokółzzaw przededniu. PISOWNIA ZAIMKÓW ZŁOŻONYCH TYPU ten sam. wgniecenie. jaki taki. np. co gorsze. zob. PISOWNIA WYRAZU jak [151] Wyraz jak. śródtytuł. wciągnąć.przeddzień. przyziemnie. ześlizg. tym samym muszę z tego zrezygnować). zob. pisanej z następującym po niej przymiotnikiem lub przysłówkiem rozdzielnie. np. UWAGA 2: Należy odróżnić przedrostek około. takie samo. jaka taka. co najmniej. co niedziela. comiesięczny. ale: pseudo-Rosjanin. jakiś tam. zezeschły. urwać. taki sam. np. co roku. tyle samo. czym prędzej. co gorsza. ultraradykalny. Pisze się je rozdzielnie. ultrakrótki. zatwierdzający. co rok. wokółksiężycowy. wokółziemski.

no. byle jak. 38. to. lada chwila. -li. Niech już zacznie czytać.) li tylko dla reklamy niniejszego felietonu (Kisiel). -ż. oby. byle co. tak sobie. a zna też fiński. tylko.. nie lada sztuka. bodaj. byle. jaki demon czy bóg porwał cię w powietrze? (KossakSzczucka). toć. -by. nigdzie indziej. też. chodźże. wszędzie indziej. PISOWNIA SPÓJNIKA że . co. 37. Chceszli wiedzieć. PISOWNIA PARTYKUŁ bądź. Bartkali to wina czy twoja?. On ma już jakieś tam patenty. lada. boć. Ma chyba ze sto lat. Niech wysprząta ten pokój. lada co (ale: ladaco = nicpoń). Niechaj żyje nam! Cicho no bądźcie! daj no. Ich pisownia jest rozdzielna. tak jakoś. tam do licha. rychłoli skończy pracę w ogródku. Co to była za piękna gra! Co to za jeden? Kogo to ja spotykam! tu Co tu gadać. PISOWNIA PARTYKUŁ -że. -byś. ponoć. gdzie cytryna dojrzewa? (Mickiewicz). z bylekąd). Chyba to się nie uda. Oby przepadł! Oby się nie spóźnili. chodźmyż. PISOWNIA WYRAZU indziej [152] Wyraz indziej występuje tylko w połączeniach: gdzie indziej. gdzież. tenże. któż. pókiż. wracajże. Bodaj go licho wzięło! Byle do jutra! byle kto. -byśmy. kiedyż. tak. wracajmyż. A to ci heca! Masz ci los! Co ona taka dziś zdenerwowana? Zatrzymywał się co krok. chyba. tak dalece. Li (= wyłącznie. czemuż. byle kiedy (ale: bylejakość.. Niech mi wolno będzie powitać szanownych gości. że tak powiem. Również osobno pisze się wyrażenie jak gdyby. Co bądź mi daj do jedzenia. Nie wiedział. byle gdzie. -ć jest łączna: bodajże (= chyba). niechaj. kiedy indziej. tam. jedynie. jakaż. lada kiedy. ci. niech.jak najdłuższy jak najkorzystniejszy jak najlepszy jak najdłużej jak najkorzystniej jak najlepiej. lada kto. -ż. Co tu robić? O pisowni łącznej partykuł z cząstkami -bym. -byście — zob. Chyba nie przyjdę. Też mi odpowiedź. też) w połączeniu li tylko pisze się osobno: Nazwiska Jego pozwoliłem sobie użyć (. tu [153] Pisownia wymienionych wyżej partykuł jest rozdzielna: Pisownia wybranych partykuł bądź bodaj byle chyba ci co lada niech niechaj no oby tak tam też to bądź co bądź. tamże. 39. Włada biegle angielskim i niemieckim. -ć [154] Pisownia partykuł -że. 40. 43. lada moment. Pisownia partykuły -li (= czy) jest łączna: Znaszli ten kraj.

-byś. szesnasty. -kolwiek aczkolwiek. dwudziestokrotny. -(e)śmy. -byśmy. posprzątałabyś.1. -byśmy. PISOWNIA ŁĄCZNA CZĄSTEK -bym. PISOWNIA CZĄSTEK WYRAZÓW -ąd. trzykrotny.6.2. 42. -dziesty dwudziesty. tak że (ale: także = również). Wreszciem się go pozbył! Dawnośmy nie byli w Gdańsku. jejmość. wydawałoby się. dwunasty. osiemset. Ręcznikam zapomniał. -ędy. tylko że. Z partykułami 43. czterdzieści. -byś. Z następującymi partykułami: Pisownia łączna cząstek -bym. czegokolwiek. [160] 43. wypadałoby złożyć życzenia. -set sześćset. 41. -(e)śmy. trzydziesty. wielokrotnie. -krotny. -byśmy. znikądinąd.3. PISOWNIA KOŃCÓWEK -(e)m.1. Kiedyście tam byli? Kiedy tameście byli? O pisowni tych końcówek z łącznikiem — zob. skąd. kiedykolwiek. -by. jegomość. pisze się je zasadniczo łącznie: pisałam. jakikolwiek. -set [156] Pisownia tych cząstek jest zawsze łączna: -ąd dokąd. -kroć -krotny dwukrotny.4. pięciokrotny. zapaliłybyśmy. -naście. -naście dwanaście. cokolwiek. odkąd. tysiąckroć. -nasty. zrzeszylibyście się. Z osobowymi formami czasowników: robiłbym. właśnie że. -(e)ś. -ędy którędy. Z osobowymi formami czasowników użytymi w funkcji bezosobowej: malowałoby mu się dobrze w plenerze. -by. 43.5. -kroć. Z osobowymi formami czasowników użytymi w funkcji bezosobowej 43. -byście pisze się łącznie z następującymi kategoriami wyrazów: 43. mimo że. wszędy. pięciokroć. -(e)ście [157] Bez względu na to. dziewięćdziesiąt. jakkolwiek. -byście z partykułami . -mość. częstokroć. 53. Z większością spójników 43. -dziesiąt. -by. -inąd skądinąd.3. należałoby go odwiedzić. -inąd. nauczyłeś się. -krotnie czterokrotnie. którykolwiek. pomimo że. -(e)ś. -dziesty. Z osobowymi formami czasowników 43.2. waszmość. po jakiej części mowy występują końcówki -(e)m. tędy. czternaście. -mość -nasty jedenasty. że zda ten egzamin. -krotnie. zatrzymaliśmy się. W wyrazach porównawczych [158] 43. -byś. -byście Cząstki -bym. kolwiek. znikąd. W Gdańskuśmy dawno nie byli. wielekroć. prawie że.[155] Pisownia spójnika że jest rozdzielna: bodaj że. (e)ście. gdziekolwiek. stokroć. szesnaście. z bylekąd. stokrotnie. -dzieści trzydzieści. -dzieści. owędy. upiekłby. -dziesiąt sześćdziesiąt. [159] 43.

albożby. bodajbyśmy. chociażbyśmy. aleby. gdzieżby. gdzieżbym. abyśmy. niechbym. bobyśmy. albowiemby. jakżebyśmy. czyby. azalibyś. ależbyśmy. bodajbym. ażebyście. czyżbyś. niechby. gdzieżbyś. -byście ze spójnikami aby aczkolwiek albo albowiem alboż ale ani aż ażeby bo byle chociaż choć czyli gdy abym. nużbym. bobym. czybyście. albowiembyś. gdybyśmy. albowiembyśmy. alebym. czyżbyście. albożbyście. albożbym. jakżebyście. ależbyś. gdybyś. anibyście. ażebyś. abyś. aczkolwiekbyśmy. boby. niechbyśmy. choćbyś. ależbym. czyżbym. niechbyście. czylibyś. byleby. anibyś. choćbyśmy. anibym. czyliby. chociażbyście. aczkolwiekbyś. obyś. alebyśmy. gdzieżbyście. azalibyście. albobyście. albobyśmy. -byś. bobyś. abyście. Z większością spójników. ażeby. alebyś. otóżby. anibyśmy. niechbyś. nużbyście. czylibyście. ależbyście. albobyś. obyśmy. alboby. ażbyście. ażby. anibyśmy. zali zaliby. alebyście. bobyście. bylebyście. jakżeżbym. anibyś. . choćby. ależby. gdyby.4. aczkolwiekbym. chociażbym. jakżebyś. alebyśmy. chociażbyś. gdybyście. -byśmy. niechajbym. czylibym. aleby. jakżeżbyście. anibyście. czybyś. niechajbyśmy. gdybym. gdzieżbyśmy. albowiembym. ażebym. czyżbyśmy. choćbym. a zwłaszcza z następującymi: Pisownia łączna cząstek -bym. bylebyśmy. niechajby. aniby. [161] 43. albowiembyście. albobym. ażbyś. bodajbyś. ażbym. bylebyś. obym. chybaby. czybyśmy. anibym. aczkolwiekbyście. niechajbyście. nużby. -by. jakżeżby. ażbyśmy. albożbyśmy. aniby. bodajbyście. oby. alebyś. czyżby. czylibyśmy. obyście. albożbyś. azalibyśmy. choćbyście. ażebyśmy. bylebym. alebyście. chociażby. aczkolwiekby. bodajby. jakżeżbyś. nużbyś. nużbyśmy. niechajbyś. czybym. jakżebym. azalibym. jakżeżbyśmy.ale ależ ani azali bodaj chyba czy czyż gdzież jakże jakżeż niech niechaj nuż oby otóż alebym.

jeśliby. jakbyśmy. jednakżebyście. żeby. przecieżbym. PISOWNIA ROZDZIELNA CZĄSTEK bym. byś. byście jako połączenie spójnika by z końcówkami -(e)m. jakobyście. niżby. iżbym.gdyż iż jak (= jeśli. zaśbym. by. zanimby. skoroby. zanimbyś. jakobym. jednakbyś. byśmy. (e)ś itp. iżbyście. żebyś. zatembym.1. nimbyśmy. niżbyście. ponieważbyśmy. ponieważby. zaśbyśmy. że żebym. iżbyśmy.) 44. -byśmy. gdy) jakkolwiek jako jednak jednakże jeśli jeżeli lecz nim niż ponieważ przecież skoro tedy to (= więc) więc zanim zaś zatem (= więc) gdyżbym. byśmy. Po rzeczownikach. jeślibyśmy. skorobyśmy. liczebnikach. tobyś. zanimbym. jakobyś. [163] 44. -by. Cząstki bym. by. więcbym. ponieważbyś. żebyśmy. przecieżby. zatembyś. jednakby. jakkolwiekbyście. byśmy. zaimkach (. byście pisze się rozdzielnie z następującymi kategoriami wyrazów: 44. niżbym. tobyście. jednakżebyśmy. zaśbyście. iżbyś. jednakżeby. [162] 43.1. 44. zatemby. iżby. jakobyśmy. niżbyś. tedybyśmy. jakbym. zanimbyśmy.. tedybyś. ponieważbym. nimbym. -byście w wyrazach porównawczych jakby jakoby Wyglądała.3. jednakżebym. leczbyś. tedybym. jakbyście. jeślibym. by. skorobyście. jakkolwiekbym. gdyżbyśmy. jeślibyście. Śpiewała jakoby jakaś profesjonalna śpiewaczka. niżbyśmy. gdyżbyś. nimbyście. gdyżby. zatembyśmy. toby. jeżelibyśmy. jednakbyśmy. jakkolwiekbyś. przysłówkach. jeżelibyście. tedyby. nimbyś. jednakbym. przecieżbyście. jakoby. przecieżbyśmy. W wyrazach porównawczych: Pisownia łączna cząstek -bym. ponieważbyście. więcbyśmy. . gdyżbyście. więcby. niby Pasierbica jest dla niej niby córka. więcbyś. jeślibyś. przymiotnikach. leczbyście. przecieżbyś. tobyśmy. jakby była przestraszona. jakbyś. zaśbyś. byś. jednakbyście.. zaśby. tedybyście. jeżelibyś. leczbym. -byś. tobym. nimby. jakkolwiekbyśmy.2. więcbyście. jednakżebyś. jakby. skorobym. zanimbyście. skorobyś. jeżelibym. żebyście. Po nieosobowych formach czasownika: a) po bezokolicznikach. jakkolwiekby. Po nieosobowych formach czasownika 44. byś. zatembyście. np. byście Cząstki bym.5. leczby. leczbyśmy. jeżeliby.

wolno. Czerwony by się zrobił ze złości. Trzeba by pójść wreszcie do kina. dokąd by jechać na wakacje. imiesłowach przymiotnikowych. My byśmy dokończyli.2. Dopóty byśmy mogli pozostać w Pradze. Tłumaczył cierpliwie. byśmy. Po rzeczownikach. powinien. odtąd bym jeździł tam zawsze. niepodobna. np. dopóty by nie było kłótni. Nie wiedział. Powinni byście mu pomóc. . warto. Trzech by nie dało rady. nie mocząc nóg.Skończyć by już warto tę budowę.2. np.2. trzeba. [164] 44. jak i odpowiadających im wskazujących: Pisownia rozdzielna cząstek bym.1. Po zaimkach przysłownych. przysłówkach. przymiotnikach. Skąd by miał takie wiadomości? Gdyby się nie zgubili. Wolno by było tam wejść. Dopóki by on został z nami. Gdybym mógł. np. zaimkach innych niż przysłowne: Samochodem byś chyba pojechał. d) po wyrazach: winien. -to. odkąd by rozpocząć powtórkę materiału. b) po wyrazach o funkcji czasownikowej: można. Psa szczekającego by się nie wystraszył. stamtąd by łatwo dotarli do wioski. gdzie by wysłać dzieci na zimowisko. Można by to kupić. dopóki starczyłoby nam pieniędzy. Kiedy byś mógł przyjść do nas? Zastanawiała się. Zbrodnię odkryto by później. c) po formach bezosobowych zakończonych na -no. Zastąpiono by dyżurnych. Dawno już winien byś przeprosić mamę. dlatego by było dobrze wracać już do domu. byś. Dotąd by ten przedpokój należał do nas. Zawsze to samo pytanie. Powinna byś już wyjechać na wakacje. jak by należało poprawić tę pracę. Zastanawiam się. Warto by było wybrać się na jakąś wycieczkę. by. pytajnych i względnych. Prędko by nie znalazła takiego męża. reszta do was. byście po zaimkach dlaczego dlatego dokąd dopóki dopóty dotąd gdzie jak (= w jaki sposób) kiedy którędy odkąd odtąd skąd stamtąd Dlaczego byśmy nie mieli tam pójść? Jest senny. którędy by przejść. 44. Pożyczyć byśmy mogli jacht. liczebnikach. Zrobiono by to wcześniej. Niepodobna by było go nie zaprosić. Zamknięto by okna.

ażeby. Wtedy przekształcone zdanie będzie miało postać: Podróżny dotarł do hotelu. spójnik by — zająć pokój. [165] 44. gdybyśmy. np. musiał wypełnić kwestionariusze. np. wtedy bym się cieszył. Jakkolwiek byś teraz postąpiła. to stosujemy odpowiednie rozróżnienie w pisowni. Z rzeczownikami 45. 42. żeby każde podrzędne zdanie wprowadzone zostało oddzielnie własnym spójnikiem: Podróżny dotarł do hotelu. Jakbyśmy byli we Wrocławiu.3. żeby.3. ale musiał wypełnić kwestionariusze. Z przymiotnikami 45. Gdzież by można było gdzież by upchać te roczniki gazet? gdzieżby ( = wcale nie — w znaczeniu partykuły retorycznopytajnej — czyżby?). by wystąpił z odczytem (= aby wystąpił z odczytem). Cząstki bym. a w innym jest spójnikiem albo partykułą. np. to was odwiedzimy.stąd tak (= w taki sposób) tam tamtędy Stąd bym już mogła pójść sama. jeżelibyśmy — w znaczeniu warunkowym ). Twarz jej była jakby maska. Gdzieżby ona ci pomogła! jak by (= w jaki sposób by?). byśmy się tu zatrzymali (= żebyśmy się tu zatrzymali). Jak by to zrobić. bym do niej przyjechała (= żebym do niej przyjechała). jak gdyby — w znaczeniu porównawczym). np. Z przysłówkami utworzonymi od przymiotników . Jak by zrobił. np. wtedy Gdybym przeszedł w eliminacjach.4. Tam by można powiesić ten obraz. Zaprosił go. np. np.1. należy to zdanie przekształcić w ten sposób. By jako samodzielny spójnik może wystąpić po innych spójnikach. Aby upewnić się co do spójnikowej funkcji by w powyższym zdaniu. Z imiesłowami przymiotnikowymi 45. -(e)ście. np. Jego pisownia jest wtedy rozdzielna: Podróżny dotarł do hotelu. żeby się wszystkim podobało? jakby (= niby. będzie źle. Zadzwoniła z prośbą. jakkolwiek byś (= w jakikolwiek sposób byś — zaimek względny). np. byś. Spójnik by jest równoważny spójnikom aby. Spójnik ale wprowadza zdanie musiał wypełnić kwestionariusze. ale by zająć pokój. byście występują także jako połączenie spójnika by z końcówkami -(e)m. ale żeby zająć pokój. musiał wypełnić kwestionariusze. -(e)śmy. O pisowni końcówek -(e)m. (= w którym miejscu? — zaimek pytajny). Tamtędy by było lepiej iść. -(e)ś. zawsze odwiedź chorą koleżankę. by zająć pokój. UWAGA: Jeśli ten sam wyraz w jednym kontekście pełni funkcję zaimka przysłownego.2. tak by miał. Chcą. byśmy. jakkolwiekbyś (= chociażbyś — spójnik przyzwolenia). Jakkolwiekbyś nie miała czasu. ażeby. PISOWNIA ŁĄCZNA PARTYKUŁY nie Partykułę nie jako wykładnik zaprzeczenia piszemy łącznie z następującymi kategoriami wyrazów: 45. -(e)śmy. jakbyśmy (= jeślibyśmy. -(e)ście z poprzedzającymi wyrazami — zob. by. -(e)ś. Spójnik by możemy też wymienić na spójniki aby. żeby. 45.

nietrudno. potrzeba itp. ale: nie-Aleksandrostwo.13. b) w konstrukcjach. WYJĄTKI: Zawsze stosuje się pisownię rozdzielną: a) w wyraźnych przeciwstawieniach. jaką funkcję pełnią te przysłówki w zdaniu. ale: nie krakowski. niedyskrecja. niekrakowski. 46. dopuszczalne jest jednak stosowanie pisowni rozdzielnej. nie-Nigeryjka. niepokój. niedopuszczenie. niefizyk. 53. Wcześniejsza reguła kazała pisać rozdzielnie imiesłowy użyte czasownikowo. 46.. Bez względu na to.2.2. nieprzytulny. UWAGA: Podane zasady dotyczące pisowni zaprzeczonych imiesłowów przymiotnikowych są oparte na uchwale Rady Języka Polskiego przy Prezydium PAN z dnia 9 grudnia 1997 r. nieodmienny. nie leżący. niejasno.4. siedzący..) oraz formami nieosobowymi (. niebiedny. których nie opisano). czasem powtórzony (np. przykłady oznaczone literą b). Przed imiesłowami przysłówkowymi (. Gdy imiesłów użyty jest w znaczeniu czasownikowym.3. nie leżący. PISOWNIA ROZDZIELNA PARTYKUŁY nie Partykułę nie jako wykładnik zaprzeczenia piszemy rozdzielnie z następującymi kategoriami wyrazów: 46. czy użyte są w znaczeniu przymiotnikowym (zob. nienaturalność. Z imiesłowami przymiotnikowymi (czynnymi i biernymi). których ośrodkiem jest spójnik ani lub ni (np. niemiłosierny. a nie leżący.4. ale: nie drożej — zob. które mają znaczenie czasownikowe 46.9. np. a łącznie imiesłowy użyte przymiotnikowo. 53. niejasny. Przed wyrazami brak. niezdyscyplinowanie. w niniejszym słowniku wszystkie zaprzeczone imiesłowy przymiotnikowe podajemy w pisowni łącznej. [168] 45. [167] 45. niehałaśliwy. nie leżący. nieszczęście. niemile.. 46. można.. Z rzeczownikami: niebezpieczeństwo. ale: nie gorszy — zob. nie-Polak — zob. ale siedzący.[166] 45. którego nie oceniono). ale: nie-Szekspirowski (dramat) — zob. piszemy je łącznie: Niemile mnie zaskoczył (niemile — okolicznik). Tu jest niedrogo (niedrogo — orzecznik). nietrudny. Przed czasownikami 46. niezorganizowanie.. nie piszący ani nie czytający). np.3. ani nie czytający). [169] 45. nieżyciowość. przykłady oznaczone literą a).. niekapitalista. nieziemskość. (a) nieopisane trudności (= niedające się opisać). ale także: (b) obraz nieoceniony jeszcze przez jury konkursu (= taki. czy czasownikowym (zob. lecz warszawski — zob. niesłony. są to przysłówki utworzone od przymiotników niedrogi. zasługujący na najwyższą ocenę). ale także: (b) W Tatrach padał śnieg nieustający od tygodnia. niechrześcijanin. Z przymiotnikami: nieagresywny. niedrogi. nie-Europejczycy. nietykalny. ale także: (b) Człowiek nieżyjący obecnie w Japonii nie zna grozy trzęsień ziemi. niemiły. niezależnie od tego. tylko siedzący.1.9.1. (a) Matka Boska Nieustającej Pomocy. Choć nowa zasada dopuszcza jako oboczną rozdzielną pisownię imiesłowów w użyciu czasownikowym. 46. ale także: (b) kraje nieopisane w podręczniku (= takie. niecierpliwość.11.) . (a) nieoceniony pracownik (= bezcenny. ale: nie chrześcijanin. lecz muzułmanin — zob. (a) Przyśnił mi się mój nieżyjący ojciec.. lecz siedzący. ani nie piszący. 46. Z przysłówkami utworzonymi od przymiotników: niedrogo..4.

) [170] 46. nie swój majątek przegrał. Stenotypistka nie dosłyszała (= nie usłyszała) ostatniego słowa. niejaki.6.10. Przed rzeczownikami użytymi w funkcji orzecznika 46.13. np. Przed przysłówkami wtedy. nie wykryto bandy złodziei.. -wszy oraz formami nieosobowymi zakończonymi na -no. nie załatwiwszy sprawy do końca. o apetycie). poniektórzy. Janka nie ma w domu. niedowidzieć. niech nie krzyczy. lecz ponad dwa miliony.46. nie jestem. nie zawiadomiła. nienawidzić. a także do używanego w środowisku prawniczym zwrotu nie omieszkać stawiennictwa (= nie zaniedbać stawienia się gdzieś). [172] 46. nie potrzeba.11. nie ten autobus. ale: nieco. Przed liczebnikami 46. Przed przymiotnikami i imiesłowami przymiotnikowymi (. brakować). -to: nie będąc na przyjęciu.) 46. niewiele. gdy partykuła nie jest także przeciwstawieniem 46. dostawać (= otrzymywać) nie dosypiać (= spać krócej. dopisywać (od: pisać) nie dostawać (= nie otrzymywać. nie każdy to potrafi. ale wyjątkowo: niejeden (= wielu. nie pierwszy. niż się powinno). 45. [171] 46. nieswój (= niezdrów). niektórzy.2. Janek nie ma tej książki. nie roznoś. nie z nim. Przed czasownikami: nie chcieć. ale: Niepodobna tego odczytać. nie odbyć. [174] 46. nie dwunasty. nie brak.. nie przez każdego. ten i ów). Ta reguła odnosi się również do czasowników. np. nie jedzie. oszczędzać na jedzeniu). nie nasze auto. nie jeden milion pochłonął mu hazard.3.7. niewolić (od: niewola). O rozdzielnej pisowni nie z imiesłowami przymiotnikowymi — zob. nie tyle. nie świeciło. nie wiadomo. nie świeciłabym. trzeba. nie za długo. Przed wyrazami brak. Przed partykułami byle. Wyraz niepodobna (= jest trudno.5. [175] 46. nie o Marysi. nie tu.. Przed zaimkami: nie my to zrobiliśmy. lada 46. Przed liczebnikami: nie trzy. warto. dotrwać do pewnego czasu). nie warto.4. potrzeba. które bez przeczenia nie mają inne znaczenie: nie dojadać (= głodować. ale troje.1. nie telefonowałem. nie wypadało się śmiać.5. Przed przymiotnikami i przysłówkami w stopniu wyższym i najwyższym 46. Przed imiesłowami przysłówkowymi zakończonymi na -ąc i -łszy. można. nie dwanaście. [173] 46. niecoś. nie zjadłszy obiadu.8. wolno. nie w szkole. nie zdając sobie sprawy. nie to zagadnienie. Przed wyrażeniami przyimkowymi: nie dla nas. Przed rzeczownikami (. dosypiać (= śpiąc. nie na czasie. dojadać (= kończyć jedzenie) nie dopisywać (np.12. Pisownia niedosłyszeć lub nie dosłyszeć zależy od znaczenia: Mój ojciec od kilku lat niedosłyszy (= słabo słyszy). nie można) wyjątkowo pisze się łącznie. Przed przysłówkami niepochodzącymi od przymiotników 46.. nie zaskoczyłby. nie wolno.6. nie wszędzie. Przed zaimkami 46. . które mają znaczenie czasownikowe.9. nie zrywać. Przed wyrażeniami przyimkowymi 46. niejedno. wiadomo. nie znaleziono niczego. niepokoić (od: niepokój). nie trzeba. nie można. nie tam.3.4. WYJĄTKI: Czasowniki utworzone od rzeczowników z przedrostkowym nie. nie dwoje dzieci. nie przeszkadzaj. a także czasowniki niedomagać. Reguła odnosi się również do czasownika nie omieszkać: Nie omieszkaj (= nie zaniedbaj) iść do lekarza. nie tutaj. niewielu.

ściśle określonych wypadkach piszemy jednakże to przeczenie łącznie z formami stopnia wyższego i najwyższego przymiotników i przysłówków. niegrzeczny — niegrzeczniejszy — najniegrzeczniejszy. lecz jego wyraźną cechę przeciwstawną lub jeżeli przymiotnik czy też przysłówek bez partykuły nie w ogóle nie występuje. nie tylko. [177] 46. nie gorzej. nie przyjaciel. nie mądrze. ale wyjątkowo: niebawem. nie łatwiejszy. Czasami w zdaniu takiego przeciwstawienia brakuje. ale też wprowadza przeciwstawienie: nie dobrze. ale teściowa. Nie byle kto nas odwiedził. nie zaraz. Przed przymiotnikami i przysłówkami w stopniu wyższym i najwyższym: nie lepszy. Nie lada opinię sobie wyrobił. 45. tylko głupio. Formy typu niegrzeczniejszy. ale wiele razy).9. nie dosyć.10. ale łatwo się go domyślić: To nie przyjaciel. nie las. niezbyt. gdy partykuła nie jest nie tylko zaprzeczeniem. UWAGA: W pewnych. nie najłatwiejszy. nie łatwiej.4. [176] 46. 46. ‘najbardziej niegrzeczny’. najniegrzeczniejszy oznaczają: ‘bardziej niegrzeczny’. nie najłatwiej. [180] 46. O szczególnych przypadkach pisowni rozdzielnej zob. nie źle. narzeczona to jeszcze nie żona. nie gorszy. ale: nie raz [z akcentem na raz]. formy zaś typu nie grzeczniejszy. [179] 46.11. np. Taka sama uwaga odnosi się do przysłówków. tylko puszcza. [178] 46. występująca między identycznymi formami. Przymiotniki i przysłówki tego rodzaju rozpoznajemy po tym. lecz dobrze. niegrzecznie — niegrzeczniej — najniegrzeczniej. Sytuacja taka zachodzi wówczas. Przed partykułami byle. ale twój wróg. nie wnet. b) partykuła nie. że cząstka naj.jako wykładnik stopnia najwyższego występuje w nich przed partykułą. nie wczoraj. anioł nie człowiek. kiedy: a) partykuła nie jest nie tylko zaprzeczeniem. nie najgorzej.8. niedołężnie — niedołężniej — najniedołężniej. lada: Jedziecie nie byle gdzie. tworzy wyrażenie uogólniające lub wskazujące na niepewność co do opisywanego obiektu: . kto tak postępuje. nie najlepiej. nie lepiej. a nie po partykule nie. i 45. kiedy przymiotnik lub przysłówek z partykułą nie oznacza nie zwykłe zaprzeczenie przymiotnika bądź przysłówka podstawowego. nie całkiem. ale wspaniale. Przed przysłówkami wtedy. nie najlepszy. Przed rzeczownikami wtedy. nie najgrzeczniejszy: ‘nie jest grzeczniejszy’. ‘nie jest najgrzeczniejszy’.13.ale: niezadługo (= wkrótce) dotrze do nas. nie najgorszy. anioł nie kobieta. nieraz [z akcentem na nie-] (= często. Przed przysłówkami niepochodzącymi od przymiotników: nie bardzo.7.2. O łącznej pisowni — por. ale też wprowadza przeciwstawienie: to nie matka. niedołężny — niedołężniejszy — najniedołężniejszy. To była nie lada propozycja. nie dziś.

że mogłoby być inaczej: Napadu dokonała grupa uzbrojonych mężczyzn. zawsze ubiera się elegancko. PISOWNIA NAZWISK ZŁOŻONYCH TYPU Mortkowicz-Olczakowa (. dziecko by utonęło. Nie koniec jeszcze tych nowin. c) partykuła nie występuje po przysłówkach bynajmniej i wcale dla podkreślenia prawdziwości sądu — wbrew przypuszczeniom.) 52. PISOWNIA NAZW MIEJSCOWOŚCI TYPU Bielsko-Biała 49.12. ale nie skąpy.10. Przed przymiotnikami i imiesłowami przymiotnikowymi wtedy. Spojrzał na mnie przenikliwym wzrokiem ten jej mąż nie mąż. ale nie beznadziejna. ale też wprowadza przeciwstawienie: nie czarne.13.. Wcale nie szczęście zdecydowało o wygranej. b) partykuła nie. najważniejsze. lecz wprost idealny. nie rozpiłowany. Jest oszczędny. Wcale nie śmieszny ten żart. nocowałbym na klatce schodowej. [182] 46. nie dobry wybieg. PISOWNIA WYRAZÓW TYPU pseudo-Polak. O łącznej pisowni nie z przymiotnikami — zob.2. ale białe.. PISOWNIA WYRAZÓW TYPU pseudo-Polak.. Przed rzeczownikami użytymi w funkcji orzecznika: Nie sztuka gniewać się. PISOWNIA Z ŁĄCZNIKIEM DWUCZŁONOWYCH RZECZOWNIKÓW TYPU laskaparasol (. że mogłoby być inaczej: Urzędniczka. Święto nie święto. [181] 46. INNE PRZYKŁADY PISOWNI Z ŁĄCZNIKIEM 47. Skąd pochodzi ten znajomy nie znajomy jegomość? c) partykuła nie konfrontuje dwa stany rzeczy bądź też dwie cechy. lecz nie szczupła. że jeszcze na chodzie. tworzy wyrażenia uogólniające lub wskazujące na niepewność co do opisywanego obiektu: Samochód stary nie stary. quasi53. PISOWNIA POŁĄCZEŃ WYRAZOWYCH Z CZŁONAMI niby-. występująca między identycznymi formami. bynajmniej nie opryskliwa. Była wysoka.. d) partykuła nie występuje po przysłówkach bynajmniej i wcale dla podkreślenia prawdziwości sądu — wbrew przypuszczeniom. 45. aby wyeksponować jeden (jedną) z nich: Sytuacja jest zła. Te same reguły odnoszą się także do pisowni partykuły nie z przysłówkami odprzymiotnikowymi — zob. eks-Amerykanin 48.Pogoda nie pogoda. bynajmniej nie amatorów. d) są one poprzedzone wyrażeniem gdyby nie: Gdyby nie przychylność sąsiadów. 46. tylko rozcięty. e) są one poprzedzone wyrażeniem gdyby nie: Gdyby nie szybka reakcja ratownika. pracować trzeba. kiedy: a) partykuła nie jest nie tylko zaprzeczeniem. szybko mnie obsłużyła. Nie grzech tak dokuczać? Nie wstyd ci tak bałaganić? Nie strach ci opuścić Polskę? Nie szkoda ci tego wyjazdu? Nie sposób ich do tego namówić. VI.) 50. eks-Amerykanin . UŻYCIE ŁĄCZNIKA 47. PISOWNIA PRZYMIOTNIKÓW ZŁOŻONYCH TYPU biało-czerwony 51.

NowakJeziorański. UWAGA 1: To zalecenie jest zgodne z „Wykazem urzędowym nazw miejscowości w Polsce”. Tak samo zapisuje się połączenie dwu (lub nawet więcej) nazwisk określających różne osoby. Kraków-Płaszów. a funkcja łącznika przyczynia się do względnie jednolitego traktowania nazw o różnej genezie. W rzeczownikach złożonych z dwóch różnych członów znaczeniowo nierównorzędnych piszemy wyjątkowo łącznik wtedy. które oznaczają równoważne cechy lub funkcje osoby lub przedmiotu. po tych przedrostkach stosuje się łącznik. Wyznacznikiem formalnym może tu być spójnik i. super-Polak. arcy-Europejczyk. a więc miejscowość lub jej część. stosuje się łącznik. które są wspólnie autorami jakiegoś odkrycia. post-Jugosławia. Kolonia Ostrów. np. a także przymiotniki trójczłonowe. O pisowni łącznej tych przedrostków — zob. PISOWNIA Z ŁĄCZNIKIEM DWUCZŁONOWYCH RZECZOWNIKÓW TYPU laska-parasol. w których dwa pierwsze człony są bliższym określeniem trzeciego. Kędzierzyn-Koźle. Rydz-Śmigły. który podstawiamy zamiast łącznika. ultra-Murzyn. np.1. Boy-Żeleński. kraj przemysłowo-rolniczy (przemysłowy i rolniczy). Konstancin-Jeziorna. północno-wschodnio-polski (= dotyczący Polski północnowschodniej). DołęgaMostowicz [185] W nazwiskach tego typu oba człony są względem siebie równorzędne. Boguszów-Gorce. kiedy jeden z członów nazwiska jest pseudonimem. fryzjerkakosmetyczka to osoba wykonująca równocześnie dwa zawody wyznaczone członami zestawienia. np. eks-Amerykanin (= były Amerykanin). w których pierwszym członem są wyrazy: Kolonia. Odnosi się to także do wypadków. nazwami państw itp. cud-dziewczyna [187] 51. . Drucki-Lubecki. słownik polsko-francuskohiszpańsko-włoski.. np. kupno-sprzedaż. nazwami członków narodów. np. Z łącznikiem pisze się zestawienia rzeczownikowe o członach równorzędnych. które nie są nazwami własnymi. UWAGA 2: Nie piszemy z łącznikiem nazw miejscowych. 33. 51. pseudo-Polak. Katowice-Bogucice. Osiedle. O pisowni bez łącznika przymiotników złożonych — zob. 50. 49. Pobóg-Malinowski.[183] Wymienione w tytule przedrostki pisze się zawsze łącznie z rzeczownikami i przymiotnikami. PISOWNIA PRZYMIOTNIKÓW ZŁOŻONYCH TYPU biało-czerwony [186] Przymiotniki złożone z dwóch członów równorzędnych znaczeniowo piszemy zawsze z łącznikiem. PISOWNIA NAZWISK ZŁOŻONYCH TYPU Mortkowicz-Olczakowa. Golub-Dobrzyń. np.2. wynalazku lub dzieła. staro-cerkiewno-słowiański (= starocerkiewna gałąź języków słowiańskich). Świeradów-Zdrój. prawo Joule’aLenza. Warszawa-Śródmieście [184] Jeśli nazwa miejscowa składa się z dwu lub więcej członów rzeczownikowych. gdy kolejność tych członów została przestawiona. waga Mohra-Westphala. np. Grot-Rowecki. które wspólnie identyfikują jednostkę administracyjną lub/i geograficzną. 26. ława-stół. Tak samo z łącznikiem piszemy przymiotniki złożone z więcej niż dwóch członów równorzędnych. Osada Konin. pralka-suszarka. i czerwony. Busko-Zdrój. flaga biało-czerwona (biała i czerwona). Osada. Akademia Górniczo-Hutnicza (górnicza i hutnicza). biało-czerwono-niebieski (= i biały. Czechowice-Dziedzice. Np. Wrocław-Nowy Dwór. Rymwid-Mickiewiczowa. 51. W wypadku połączenia tych przedrostków z nazwami własnymi: nazwiskami. PISOWNIA NAZW MIEJSCOWOŚCI TYPU Bielsko-Biała. Stosuje się w nich łącznik. czyli wyrazami pisanymi wielką literą. Osiedle Wilga. i niebieski). Lądek-Zdrój. np. Czerny-Stefańska. Hesse-Bukowska. 48. laska-parasol to przyrząd pełniący równorzędnie funkcje laski i parasola. np.

[190] 53. quasi-opiekun. peeselowiec). ani-ani. np. krótko. nibyliść. 52.7. niby-demokratyczny (= pozornie demokratyczny) — od przyimka niby (pisanego rozłącznie). [194] 53. quasi[188] W połączeniach tych stosuje się łącznik. kogel-mogel. hokus-pokus. łapu-capu. por. nibyjagoda. W parach wyrazów mających charakter tautologii. koszałki-opałki.2. Możemy stosować łącznik przed końcówkami -(e)m. lekarz internista. -(e)ś itp. Przed końcówkami -(e)m. 20-lecie. występującego w funkcji porównawczej: miękki niby gąbka. [195] 53. UWAGA 1: Niby w terminach przyrodniczych pisze się łącznie. np.) 53. niby-romantycznie. wskazującą na pozory bycia kimś lub czymś innym. PISOWNIA POŁĄCZEŃ WYRAZOWYCH Z CZŁONAMI niby-. niby-artysta. PTTK-owski. quasiumysłowy. w których występuje dwukrotnie przymiotnik złożony (. nibybłona. PWN-u. jedno. np. W wyrazach złożonych z liczbą lub literą w pierwszej części. INNE PRZYKŁADY PISOWNI Z ŁĄCZNIKIEM Ponadto stosuje się łącznik: 53.6. quasi-deficyt. niby-gotyk. x-procentowy. baba-jaga. stuku-puku. [191] 53. W wyrazach utworzonych od skrótowców 53. W wyrazach złożonych z liczebnika pół i rzeczownika. W wyrazach złożonych z liczebnika pół i rzeczownika.5. 3-majowy. po formach innych niż czasownikowe 53. np.1. -(e)śmy.. W wyrazach złożonych z liczbą lub literą w pierwszej części 53. nibyorientalny. W przeciwstawieniach logicznych. w których człon drugi jest pisany wielką literą.4. pif-paf!. -(e)ś. podobnie jak w terminie astronomicznym nibygwiazda.5. n-liniowy. 80-letni. cud-dieta. mało. np.1. mających charakter zestawień równorzędnych np.2.11. który jest nazwą własną 53.4.1. [192] 53.i długoterminowy kredyt. ale głos nieobcy.i dwutygodniowe wczasy. niby-ludowy. quasi-Polak. niby-Amerykanin. quasi-nauka.i średniorolny. 53. Podział wyrazu w miejscu łącznika [189] 53. który jest nazwą własną: . cud-dziewczyna. pisaną z łącznikiem. oraz przed końcówką fleksyjną w odmiennych skrótowcach. -(e)ście po formach innych niż czasownikowe. baba-jędza. nie-Turek. 46. czar-ziele. gadu-gadu. O zestawieniach typu inżynier elektryk. [193] 53. dlatego każdy przykład należy traktować indywidualnie i sprawdzać w słowniku. PWN-em. np.1. PWN-ie. UWAGA 2: Należy odróżnić cząstkę niby-. czary-mary. W parach wyrazów występujących zawsze razem 53. nibykłos.6.7. raz-dwa (=szybko).2. np. nie-Molierowska (komedia).3. różniący się tylko pierwszym członem. rach-ciach. XX-lecie. w których występuje dwukrotnie przymiotnik złożony. esy-floresy. Coraz więcej takich konstrukcji pojawia się w polszczyźnie pod wpływem języka angielskiego. szuru-buru. w których człon drugi człon jest pisany wielką literą 53. W parach wyrazów podobnie brzmiących występujących zawsze razem.3. Dla zaznaczenia granicy między podstawą słowotwórczą i przyrostkiem w wyrazach utworzonych od skrótowców. nibytorebka. niby-Francuz. tuż-tuż. PSL-owiec (ale: petetekowski. po raz n-ty. np. W wyrażeniach. Ich pisownia jest niejednolita. komu-ś to zdradziła? parasola-m nie zabrał. W wyrażeniach. nie-Szekspirowski (dramat).8. postać niby nieznajoma.. W przeciwstawieniach logicznych. 25. 53. niby-człowiek. aby-aby. np.herod-baba. 10-złotowy. dieta cud — zob. nie-Polak. np. tam-eście jeszcze nie byli. nibynóżki. PWN-owi.

6.2. u·pro·wa·dzić. Podział grupy spółgłoskowej złożonej z dwu jednakowych liter 54.8. eu·ropejski. dź. sz. za·de·cy·do·wać. jęk. wąs. za·nie·sie. isk·ra. gdyż nie ma polskiego wyrazu rozpoczynającego się od grupy spółgłosek mbr. Według kryterium fonetycznego przenosimy części wyrazów zgodnie z ich podziałem na sylaby.4.4. ale: na·uka. rz. Jednostki niepodzielne 54. w połowie Francuzką). dzi. pioruno·chron. ale nie: oce·mbrować. litery i oznaczającej zmiękczenie tej spółgłoski oraz litery oznaczającej samogłoskę. ZASADY DZIELENIA WYRAZÓW 54. warst·wa. 54. przenoszonej części wyrazu. np. ku·zy·no·wie. dz. pod·ręcz·nik.2. Morfe·usz. ale nie: iskr·a war·stwa. gryzi·piórek. propedeu·tyka. [198] 54. gdyż samogłoski te należą do różnych sylab. neu·rologia. np. pół-Meksykanin. ocemb·rować. koszałki-opałki. np. pamiętając jednak. np. płacz. słabe·usz. np. pseu·donim. pod·ważyć. sie·dzieć. VII. Jednostki niepodzielne Nie dzielimy: a) wyrazów jednosylabowych. DZIELENIE WYRAZÓW 54. ale: pół Polka. 54.3. is·kra. mia·sto. b) połączeń literowych oznaczających jedną głoskę.8. Uwagi ogólne 54. których nie dotyczą zasady morfologiczne (zob. lęk. Podzielność grup spółgłoskowych a) grupę spółgłosek można w całości przenieść do następnego wiersza lub podzielić dowolnie. stawiając znak przeniesienia na końcu poprzedniego wiersza. Kryterium morfologiczne nakazuje przenoszenie wyrazu w miejscu jego podzielności na rdzeń i przedrostek. np.pół-Polka. b) w obrębie grup spółgłoskowych. Jeżeli wyraz zawierający łącznik jest dzielony w miejscu łącznika podczas przenoszenia do następnego wiersza.5. Uwagi ogólne Dzielenie wyrazów przy przenoszeniu do następnego wiersza opieramy w ortografii polskiej na dwu kryteriach: fonetycznym i morfologicznym. dzie·ci. Przenoszenie wyrazów złożonych 54. au·tor. pół Francuzką (= w połowie Polką. wodo·grzmot. astronau·ta. na·ra·da. nad·miar. Oddzielanie przedrostka od rdzenia 54. zaleca się wybór takiego punktu podziału. to dla większej jednoznaczności należy przenieść ten łącznik do następnego wiersza. od·mowa.7.). krasno·ludek. ch. ocem·brować.1. po·rwać. w wyrazach złożonych zaś w miejscu złożenia. Podzielność grup spółgłoskowych 54. dż. krzyk. eu należących do jednej sylaby. terapeu·ta. ale nie: warstw·a. np.1. . wars·twa. [199] 54. pół Francuzka. Inne uwagi dotyczące przenoszenia wyrazów [197] 54. Dzielenie grup spółgłoskowych na granicy rdzenia i przyrostka 54. d) połączeń składających się kolejno: z litery oznaczającej spółgłoskę. [196] 53. niedo·wład. Moja sąsiadka jest pół Polką. aby grupa spółgłosek przenoszona do następnego wiersza mogła rozpoczynać jakiś polski wyraz. np.2. za·płata. za·pię·ty.. np. cz. ZASADY DZIELENIA WYRAZÓW 54. c) dwugłosek au. Wielka·noc.1. po·kład. i·skra.3. np. że co najmniej jedna ze spółgłosek powinna znaleźć się w drugiej.

przenoszenie wyrazów nieuwzględniające podziału morfologicznego. o·dźwierny lub odź·wierny. super-. jest podział nieuwzględniający miejsca złożenia. [202] 54. wes-. o·błok lub ob·łok. u·rwać. ob-.6. nade-. sprzątacz·ka. W wypadku oddzielania przedrostka od rdzenia kryterium morfologiczne traktujemy jako nadrzędne wobec fonetycznego wtedy. param·nezja (lepiej: para·mnezja). o·znajmienie. ar·ras. Wówczas obowiązkowo oddzielamy przedrostek od rdzenia. Przenoszenie wyrazów złożonych 54. nade·rwać. Tutaj jednak dopuszczalny. np. 54. hipo-. należy jednak pamiętać. ekstra-. rdzawo·czerwony. 54. W wyrazach obcych zaleca się tę samą zasadę oddzielania przedrostka od rdzenia. uj·ście obok podziału opartego na zasadzie morfologicznej: obe·jmować. Wyrazy rodzime złożone z dwu lub więcej rdzeni dzielimy w miejscu złożenia.1. Oddzielanie przedrostka od rdzenia 54. Dzielenie grup spółgłoskowych na granicy rdzenia i przyrostka Oddzielenie przyrostka od rdzenia nie zawsze jest łatwe. -i-. jak i na samogłoskę (do-. na-. naj-. Dopuścić więc też możemy dziś podział: obej·mować. trans-. na·słuch. pan·na. roz·pruć. Mann·heim. bez·bronny.5. oraz 54. Podobnie też wskazane jest . hiper-. np. choć uznane za gorsze. ad-. get·to. kontr-. u-. doj·rzały. których odrębność morfologiczna jest dzięki temu wyraźnie odczuwana. eks-. krakow·ski. Niedopuszczalny jest podział naruszający tę granicę. Zasada dzielenia wyrazów obcych w miejscu ich złożenia jest nadrzędna wobec zasady dzielenia dwóch jednakowych liter.[200] 54. fotog·rafia (lepiej: foto·grafia). że świadczy to o mniej starannym przygotowaniu tekstu. prze·krzyczeć.2.4. przy-. krat·ka.1. np. wes·przeć. np. do·kleić. Szczególnie jest to uzasadnione w wypadku seryjnie powtarzających się przedrostków.3. ob·ostrzenie. idyl·la. choć stanowczo gorszy. przed-. jeśli jest to przedrostek rodzimy i jeśli jest on wyraźnie jako przedrostek odczuwany. inter-. drapi·chrust. pod-.5. Dzielimy więc tylko: Grass·mann. można grupę spółgłosek podzielić w zasadzie dowolnie (por. od·wołać. za·strzelić. Zawsze jednak. Jednak wobec możliwej nieświadomości owej granicy morfologicznej dopuszcza się przenoszenie wyrazów nieuwzględniające budowy słowotwórczej.2. pod·kład. 54. radios·kop (lepiej: radio·skop). nad·wrażliwy. obe-.5. post-. na·starczyć. demog·rafia (lepiej: demo·grafia). po·drzeć. Element łączący (-o-.2. roz-. [201] 54. o·bfity lub ob·fity. np.5. inf·lacja (lepiej: in·flacja). scynty·grafia. gdy podział wyrazu na sylaby nie pokrywa się z podziałem na cząstki morfologiczne. przenosimy grupę spółgłosek należącą do przyrostka. -y-) pozostawiamy przy pierwszym członie złożenia.3. pędzi·wiatr. np. foto·grafia. hipe·ratom (lepiej: hiper·atom). przeciw·działać. ins·trukcja (lepiej: in·strukcja). radio·spektro·skopia. przy·szkolny. do·jrzały. wy·prowadzić. np. naj·uprzejmiejszy. wez·brać. wy-. radio·skop. o-. Dotyczy to zarówno przedrostków zakończonych na spółgłoskę (bez-. pro-. ciepło·krwisty. u·zdolniony. kłam·my. obe·schnąć. rdzenio·mózgowie. anty-. UWAGA: Jeśli przejrzystość podziału na przedrostek i rdzeń w dzisiejszej świadomości językowej jest już zatarta. np. nad-.4.4. przed·szkole. za-). oddzielając ją od rdzenia. O wypadku niepodzielności grupy spółgłoskowej złożonej z dwu jednakowych liter por. mało·solny. wil·la. de-. od-. [203] 54. o·twór lub ot·wór. kary·godny. u·jście. obej·rzeć. 54.5.8. obe·jrzeć. wez-).7.). przeciw-. np. su·blimacja (lepiej: sub·limacja).3. Sybil·la. słow·nik. a w wielu wyrazach bez wiedzy językoznawczej wręcz niemożliwe. po-. prze-. Dlatego dopuszczalne jest. np. Obligatoryjnie dzielimy również grupę spółgłoskową złożoną z dwu jednakowych liter. gdy granica ta jest czytelna. 54. W wypadku wyrazów obcych stosujemy tę samą zasadę.

verte! — odwróć kartkę!. Symbole nazw pierwiastków chemicznych 55.7. al. gdyż wyraźnie wyodrębnia się rdzeń tablic(a).1. (= zobacz). np. a linea — od nowego wiersza. os. (= rycina). 3. . alias — inaczej. (= żeński). nie pe·ese·lowiec.. (= łac. wy·ssać. siostra. np. vide — zobacz. (= ojciec). W wyrazach utworzonych od skrótowców literowych jest dozwolone dzielenie tylko na granicy nazw poszczególnych liter: pe·es·elowiec. (= łac.1. os. jun. łac. vel — albo. (= profesor).11. szczególnie należy przestrzec przed błędami w dzieleniu będącymi konsekwencją komputerowego zautomatyzowania tej czynności. który jest początkową literą (. pani). łac.8. osiedle. (= osiedle). t. (= ulica). PISOWNIA SKRÓTÓW I SKRÓTOWCÓW 55. w itd. REGUŁY SKRACANIA WYRAZÓW 55. natomiast w tytułach książek i ich rozdziałów winny być przenoszone do następnego wiersza. Skrót obcych nazw wielowyrazowych 55.10. (= rok. Skróty obcych jednostek monetarnych 55. plan. ha (= hektar). dlatego dzielimy na przykład u·czczę. syn). czyli). 54. której miękkość oznaczona jest w wyrazie nieskróconym literą i. v. s. jun. skróty obce: a.2. gdy wyrazy następne rozpoczynają sie od spółgłoski 55. rycina. o. łac. tablica) i w związku z tym też: tablicz·kowy (przyrostek -owy)..12. (= 1. por. skróty rodzime: a. (= porównaj).3.8. godzina. ibidem — tamże). Skrót nazwy dwu. zob. n. (= ojciec) oraz skróty zapożyczone. Skróty składające się z pierwszej i ostatniej litery wyrazu skracanego 55. Inne uwagi dotyczące przenoszenia wyrazów 54. Kryterium morfologiczne jest nadrzędne wobec zasady rozdzielania jednakowych liter i dwuznaków literowych. ul.6.8. 2.) mogą pozostawać na końcu wiersza w tekście ciągłym. p. (= tom.. (= godzina). hr. Skróty wojskowe [205] 55. rodzaj). (= dyrektor). a..) 55. 4. ib. łac.lub wielowyrazowej. Jednoliterowe spójniki i przyimki (a. pluralis — liczba mnoga). Skrót nazwy dwu. plansza). (= obywatel). s. (= hrabia). np. 2) Jeśli skrót kończy się na spółgłoskę miękką. miesiąc. (= 1.13. który jest początkową literą lub początkowymi literami skróconego wyrazu.5. prof. VIII. (= aleja).8. junior. (= strona. (= albo).6. r. (= pan. gdy drugi wyraz lub któryś z następnych rozpoczyna się od samogłoski 55.3. ryc. i. (= junior). mies. o. versus — wiersz.8. Stawia się kropkę po skrócie. pl. Do wyjątków należą: a. ryc.oddzielać wszystkie wyraźne całości znaczące w obrębie wyrazu. Skróty używane w matematyce i fizyce 55. Skróty polskich jednostek monetarnych 55.4. godz. patrz). al. (= albo). tenor).. u. sanctus — święty). (= plac. 54. anno — w roku). to w skrócie miękkość ta nie jest zaznaczana: godz. g. ibid.1. tempo. łac. Skróty podwojone dla oznaczenia liczby mnogiej 55. 54. lic. (= miesiąc). Niedopuszczalne jest dzielenie wyrazów niezgodne z podanymi regułami i zaleceniami. np. mies.. Skróty jednostek miar i wag 55. ob. tablicz·ka (por.9. REGUŁY SKRACANIA WYRAZÓW 56. Stawia się kropkę po skrócie. dyr.lub wielowyrazowej. (= licencjat). (= łac. bł. [204] 54. (= błogosławiony).4. 54. por. (= godzina). łac. żeń. UWAGI: 1) W języku polskim skrót pojedynczego wyrazu kończy się na spółgłoskę. pl. 2.8. SKRÓTOWCE 55. (= łac.2. (= nad). Skróty nazw gwiazdozbiorów i ksiąg biblijnych 55.

Stawia się kropkę po skrótach obcych jednostek monetarnych.. (= między innymi). (= bez uwag). stawiamy tylko przed nazwiskami i nie używamy ich jako samodzielnych wyrazów. to w skrócie także znak ten pozostawiamy: żeń. (= i tym podobne). 5) Jest wiele skrótów wieloznacznych: pisane tak samo.7. c. W przypadkach zależnych zarówno w liczbie pojedynczej.2. (= państwo). oo. znaczą co innego. Dla oznaczenia liczby mnogiej stosujemy skróty podwojone. (= jak wyżej). gr (= grosz). prof.i. której miękkość zaznaczona jest w wyrazie nieskróconym znakiem diakrytycznym. jeżeli wyrazy następne rozpoczynają się od spółgłoski. (= żeński). (= łac. Ich znaczenie odczytujemy z kontekstu. kor.lub wielowyrazowej drugi wyraz lub któryś z następnych rozpoczyna się od samogłoski. (= profesorowie). ale: b.in. Stawia się tylko jedną kropkę po skrócie nazwy dwu. ds.r. (= łac.5.. a (= ar).8. Nie stawia się kropki po skrótach polskich jednostek monetarnych: zł (= złoty). np. (= ojcowie). o.cit. [209] 55. (= łac. [213] 55. [207] 55. zastępczo). (= bieżącego roku).c. o. w jakim zostały użyte. dol. w cytowanym dziele). [212] 55. np.u.3. np. kp (= kilopond). at (= atmosfera techniczna — jednostka ciśnienia). Nie stawia się kropki po skrótach jednostek miar i wag (mają one przeważnie charakter międzynarodowy). cdn. a. itp. ułożony w porządku alfabetycznym ostatnich liter wyrazów). a. np. l (= litr). to jego kropka jest jednocześnie kropką kończącą to wypowiedzenie. inż. (= do spraw).o. UWAGA: W nielicznych przypadkach stawia się kropkę po skrócie każdego wyrazu dla odróżnienia dwóch podobnych zapisów.e. skróty dłuższe powtarza się i po każdym z nich stawia kropkę.6. al. Por. prof. (= strony. synowie). np. (= korona).. [210] 55. jeśli ten skrót ma formę mianownika.4. . (= pełniący obowiązki). prof. l. m (= metr). prof. np. jw. (= naszej a.c. ha (= hektar). kg (= kilogram). (= bieżącego miesiąca).lub wielowyrazowej..c. dlatego). kol. (= łac. UWAGA: Skróty mgr. brak roku wydania). anno currente — w roku bieżącym). a capite — od głowy. opus citatum. w środku zdania nie używamy przy zapisie skrótu kursywy. np. m. a. To jest spółka z o. (= dolar).i. bm. (= i tak dalej). np. nowej ery). 4) W tekście skróty piszemy tym samym rodzajem pisma co inne wyrazy.3) Jeśli skrót kończy się na spółgłoskę miękką. 6) Jeśli skrót kończy wypowiedzenie. br. kop. Jeśli w nazwie dwu.o. (= bez roku. to skrót tej nazwy ma kropkę po skrócie każdego wyrazu. ante meridiem — przed południem). (= łac. siostry. (= centralne ogrzewanie).o. a tergo — od tyłu.o. od początku wiersza). (= łac. p. np. (= ograniczona odpowiedzialność). op. W tym celu skróty jednoliterowe łączymy. (= koledzy). np. W skrótach obcych nazw wielowyrazowych zasadniczo kropkę stawia się po każdym wyrazie. b. e.9. itd.m. (= łac. (= peseta). a. jak i liczbie mnogiej nie dodajemy końcówek fleksyjnych. ad interim — tymczasowo. Z prof. dyr. dyr. skróty: s. (= kopiejka). dr. np. n. ss. tzn. Informacja dla prof. itp. [206] 55. stawiając na końcu kropkę. kol. nie stosujemy także wielkich liter. g (= gram). (= profesorem) Kowalskim pojechaliśmy na konferencję do Paryża. pes. np. ale: ac (= łac. v. loco citato — w miejscu cytowanym). dag (= dekagram). opere citato — dzieło cytowane. (= ciąg dalszy nastąpi). Nie stawia się kropki po skrótach składających się z pierwszej i ostatniej litery wyrazu skróconego. [211] 55. [208] 55. eo ipso — tym samym. (= dyrektorzy). pp.t. (= profesorów) Kowalskiego i Nowaka.

t (= czas). cos (= kosinus). np. Kowalskim. pm (= pistolet maszynowy). Nowakowi. Com (= łac. Pisownia skrótowców. np. UMa (= łac. FSO. P (= fosfor). Pomijanie w skrótowcach niektórych elementów występujących w pełnych nazwach A. Nie stawia się kropki po skrótach nazw gwiazdozbiorów i ksiąg biblijnych. Ac (= aktyn). Ag (= Księga Aggeusza). [215] 55. wg (= według). UWAGA: W pisowni skrótów nie należy używać znaków nieliterowych. albo według. 56. UJ. np. UWAGA: Skróty te możemy zapisać także w takiej formie: drowie. np. 55. Byłem na spotkaniu z mgr. [214] 55. Zasady ogólne B.9. W przypadkach zależnych albo używamy form typu drów. Coma Berenices — Warkocz Bereniki).1.dr (= doktor). U. mjr mjr (= majorowie). Nie stawia się kropki po skrótach używanych w matematyce i fizyce (mają one charakter międzynarodowy). np.S. Po skrótach tego rodzaju odnoszących się do kobiet kropki nie stawiamy. Zamiast stawiania kropki po skrótach w przypadkach zależnych możemy je zapisać w takiej formie: Podaj to drowi Nowakowi. rkm (= ręczny karabin maszynowy). mgrowie (= magistrzy.1. Nie zdałem egzaminu u dra Nowaka. Dla oznaczenia liczby mnogiej zapisujemy skrót dwa razy bez stawiania kropek.3. Ra (= rad). Nie stawia się kropki po większości skrótów wojskowych. „Poradnika Językowego”. 55. ds.9. Kwiatkowskim. Nie zdałem egzaminu u dr. Nie stawia się kropki w symbolach nazw pierwiastków chemicznych (mają one charakter międzynarodowy).11. P. motor ship — statek motorowy). Podaj to dr Nowak. Byłem na spotkaniu z mgrem Kwiatkowskim. Wyjątkiem są tu skróty określające rodzaje statków typu M/s a. Stawia się kropkę. MKOl. Czytałem ten artykuł w drugim nr. albo stawiamy kropkę po każdym skrócie (i nie oddzielamy tych skrótów przecinkiem). log (= logarytm). dr. magistrowie). mjr (= major). PZMot. 55. np.A. Należy także unikać zapisów w/g. Am (= Księga Amosa). .2. jeśli tego typu skrót ma formę inną niż mianownik.9. d/s zamiast wg. Sulejów n/Pilicą zamiast Sulejów nad Pilicą albo Sulejów n. P (= puaz). Jana Wróbla i Zbigniewa Zięby. Wyrażał się dobrze o płk. mgr (= magister). A (= amper). Nowaka. Kropka w pisowni skrótowców 56.). np. do spraw. np. [217] 55. doktorzy). mjrowie (= majorowie).3. drzy (= doktorowie.10.12. cosec (= kosekans). Nie zdałem egzaminu u dr Nowak.1. mgrzy. Czytałem ten artykuł w 2. Wysłuchano opinii dr. Zasady szczegółowe [218] 56. dr dr (= doktorowie). Również nie stawia się kropki po skrótach składających się z pierwszej i ostatniej litery oraz jednej z liter środkowych oznaczających spółgłoskę. np. s (= droga). SKRÓTOWCE 56. Wyrażał się dobrze o płku Kowalskim. [216] 55. mjrach. Wielkie i małe litery w pisowni skrótowców 56. np. np. Ursa Minor — Mała Niedźwiedzica). UMi (= łac. Pilicą.). płk (= pułkownik). ckm (= ciężki karabin maszynowy).S. Podaj to dr. Ursa Maior — Wielka Niedźwiedzica). R (= rentgen). m/s (ang. Kropka w pisowni skrótowców W skrótowcach rodzimych i obcych przyswojonych nie stawiamy kropki. nr (= numer). v (= prędkość). PS (mimo łac.2. Oznaczanie odmiany skrótowców. mgr mgr (= magistrzy). USA (mimo ang. Byłem na spotkaniu z mgr Kwiatkowską. nrze „Poradnika Językowego”.13.

) 6. w PSL-u. Zasady ogólne 1. Po spółgłoskach miękkich oznaczanych dwuznakami. do Desy. [226] 5. np. [220] 56.. RP (= Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej). SABENA (.U. (. np. [224] 3. mi. DSzW (= Dzielnicowy Sztab Wojskowy). np. do MSZetu. 18... Wielkie i małe litery w pisowni skrótowców O użyciu w pisowni skrótowców wielkich i małych liter — zob.. Skrótowce typu GOPR. Ta reguła obejmuje również skrótowce zakończone literą J wymawianą jako [jot]. GOPR-em. Litera c pełni w skrótowcach inne funkcje: oznacza spółgłoskę [c] — CPN oraz spółgłoskę [cz] — PCK. c) z dwuznaków literowych rz. MSZ. ONZ.. do PTJ-otu. np. WSP (= Wyższa Szkoła Pedagogiczna).) 4. PTJ [pe-te-jot]: UJ. Elektrim. KOR-owi. zaznaczamy to w pisowni w następujący sposób: GOPR-u. Skrótowce zakończone literą Z wymawianą jako [zet]. np. [225] 4.. 2. ChRL. b) w skrótowcu zawsze pomijamy przecinek lub łącznik. z UJ-otu. Dz.) 7. PCK (= Polski Czerwony Krzyż). ZChN. fi. w PAN-ie. o Elektrimie.) 5. Jeśli skrótowiec ma charakter rzeczownika i kończy się małą literą [221] 1. Jeśli skrótowiec się odmienia. w GOPR-ze.. BCh. w Desie. ni. czyli końcówkę fleksyjną piszemy zawsze małą literą i oddzielamy ją od tematu łącznikiem.. MOŚZNiL (= Ministerstwo Ochrony Środowiska.) 9. Skrótowce typu GOPR. A. Desa. Pomijanie w skrótowcach niektórych elementów występujących w pełnych nazwach: a) w skrótowcu może być pominięty przyimek.32. w ONZ-ecie. o UJ-ocie. Jeśli skrótowiec ma charakter rzeczownika i kończy się małą literą. do ONZ-etu.) [222] 1.. Skrótowce zakończone literą Z wymawianą jako [zet]. sz. TOZ (= Towarzystwo Opieki nad Zwierzętami). AGH (= Akademia GórniczoHutnicza). RP (= Rzeczpospolita Polska). B..3. np. do PAN-u. Zawsze jednak zachowujemy w skrótowcach dwuznak ch. czyli pojawiające się rz zapisujemy jako R-z. cz i trójznaku dzi oznaczających jedną głoskę pozostawiamy w skrótowcu tylko pierwszą literę. np. o PTJ-ocie. np. np.. ni (.. Elektrimu. o Cepelii. Pisownia skrótowców... piszemy: o WAM-ie. w MSZ-ecie. KOR w przypadkach zależnych (. Zasady szczegółowe 1. KOR-u. Skrótowce typu MKOl. PZMot (. Jeśli skrótowiec się odmienia 2. np. [223] 2. ale w KOR-ze. . Oznaczanie odmiany skrótowców.) 3. Cepelię. w RAF-ie. Skrótowce zakończone w mianowniku liczby pojedynczej na -x (. Skrótowce zakończone na T i Ł (. Zasobów Naturalnych i Leśnictwa). zapisujemy w odmianie następująco: ONZ. PTJ. Końcówkę fleksyjną po spółgłoskach twardych piszemy małą literą i oddzielamy od tematu łącznikiem: do RFN-u. UJ [ujot]. o ZChN-ie. ONZ [o-en-zet]. WSzW (= Wojewódzki Sztab Wojskowy — w odróżnieniu od WSW = Wojskowa Służba Wewnętrzna). Pojawiające się w zakończeniu dź (.2. KOR w przypadkach zależnych przybierają następującą postać: do KOR-u. Po spółgłoskach miękkich oznaczanych dwuznakami. do GOPR-u..[219] 56. to przed końcówkami fleksyjnymi nie stosuje się łącznika. Cepelia. MDM (= Marszałkowska Dzielnica Mieszkaniowa).) 8.. MSZ [emes-zet]. BBWR (= Bezpartyjny Blok Współpracy z Rządem). Końcówka fleksyjna po spółgłoskach twardych 2. WYJĄTKI: DzURP a. Pojawiające się w zakończeniu dź zapisujemy jako D-zi: w SAPD-zie (= System Automatycznego Przetwarzania Danych). mi. Odmianę zakończonych na -A skrótowców typu EFTA.

58. plemion. np. PISOWNIA GRECKICH NAZW WŁASNYCH 74. gdyż podawanie szczegółowych reguł dotyczących pisowni jest w tym wypadku możliwe tylko w bardzo ograniczonym zakresie. podczas gdy nazwy pospolite służą do oznaczania grup jednostek. NAZWISKA WĘGIERSKIE 70. [228] 7. a dwie powyższe zasady. 5. UWAGI WSTĘPNE 58. Skrótowce typu MKOl. UWAGI WSTĘPNE Nazwy własne wyróżniają się tym. piszemy je wielką literą. powinny w większości wypadków wystarczyć.). NAZWISKA WŁOSKIE 69. że główne trudności dotyczą pisowni i odmiany nazw osobowych i geograficznych. nie sprawiają na ogół większych trudności w odmianie i ortografii. Inne nazwy własne. o Gocie. PISOWNIA ŁACIŃSKICH NAZW WŁASNYCH 73. Efcie. ZAPISYWANIE SŁOWIAŃSKICH NAZW WŁASNYCH ZAWIERAJĄCYCH SWOISTE ZNAKI ŁACIŃSKIE 72. Odmianę zakończonych na -A skrótowców typu EFTA. GOT-u. NOT-u. że wskazują na jednostki. z Peweksu.[227] 6. Ze względu na indywidualny charakter nazwisk w naszym słowniku podajemy ich pisownię i odmianę. PISOWNIA OBCYCH NAZW WŁASNYCH. nazwy zwierząt. niestety. musimy zaznaczyć. PISOWNIA NAZWISK POLAKÓW — POSTACI HISTORYCZNYCH . EFTA. Drugą regułę sformułujemy następująco: zasady dotyczące pisowni nazw pospolitych dotyczą również pisowni nazw własnych. uzupełnione o szczegółowe przepisy.albo utrzymują w zapisie tematyczne -x-: Pewex. 18. Zanim je wskażemy. W miejscowniku wielką literę piszemy tylko na początku. łącząc je z osobami ich właścicieli (o pewnych odstępstwach od tej zasady piszemy w uwagach wstępnych do słownika ortograficznego). w Peweksie albo z Pewexu. PZMot-em. Sabena. o Zile. Sabenie. SABENA zapisujemy w dwojaki sposób: Efta. Sabenę. SABENA.). przedmiotów. PISOWNIA NAZWISK POLAKÓW — POSTACI HISTORYCZNYCH 59. Skrótowce zakończone w mianowniku liczby pojedynczej na -x przybierają w przypadkach zależnych rodzime zakończenie -ks. PZMocie. w Pewexie (por. Efcie. które przedstawiliśmy w rozdziale IV (Wielkie i małe litery). NOT. EFT-ę. MKOl-owi. PISOWNIA IMION 61. MKOl-em. PZMot-u. Jest to pierwsza reguła dotycząca pisowni nazw własnych (zob. p. W związku z tym. SABEN-ie. Efty. Aneks I. [229] 8. Skrótowce zakończone na T i Ł przybierają w odmianie następujące postaci: GOT. że mają funkcję indywidualizującą. ZIŁ-u. [230] 9. EFT-y. ODMIANA IMION 62. Sabeny. NAZWISKA ANGIELSKIE I FRANCUSKIE 66. wszystkich problemów związanych z ortografią nazw tego rodzaju. UWAGI WSTĘPNE 60. UWAGI OGÓLNE 63. Eftę. IX. PISOWNIA NAZW WŁASNYCH 57. ODMIANA I PISOWNIA NAZWISK MĘSKICH 65. ZIŁ. ODMIANA I PISOWNIA OBCYCH NAZW GEOGRAFICZNYCH 71. SABEN-ę. o Nocie. ODMIANA NAZWISK ANGIELSKICH I FRANCUSKICH 67. PZMot-owi. PZMot zapisujemy w odmianie następująco: MKOl-u. NAZWISKA NIEMIECKIE 68. a końcówki fleksyjnej nie oddzielamy od tematu łącznikiem. SABEN-y. Nie rozwiązuje to. ODMIANA NAZWISK. ODMIANA I PISOWNIA NAZWISK ŻEŃSKICH 64. ZASADY POLSZCZENIA IMION I NAZW GRECKICH 57.

od których żądamy maksymalnej ścisłości zapisu. w których stosuje się znaki nieobecne w polskim alfabecie. [233] 59.(i jego odmiany: ad-. asz-. Al-Asad.4. as-. któremu poświęcamy ten rozdział. Szopen. Nie mniej ważna przy tym jest ich zgodność pod względem pisowni z odpowiednimi regułami językowymi. Charles’u (por. Anwar as-Sadat. PISOWNIA IMION 60. [237] 60. Peirsie (nie: Brandtcie. 59. Wymagania systemu językowego 59. a zapisywane Charles’a. Jakub Gieysztor. W słowniku podajemy odpowiednie objaśnienia i tabele umożliwiające zapis nazw pochodzących z obcych języków. Dlatego napiszemy: Władysław Stanisław Reymont. PISOWNIA OBCYCH NAZW WŁASNYCH. Rzym. natomiast z nazwami własnymi – wielką. Trembecki (Stanisław — poeta). 66. Natomiast wśród nazw geograficznych Paryż. jak Szekspir. które pojawiły się w dziejach Polski przed rokiem 1800. Szarlu]. Zwyczaj językowy 59. a więc: Mikołaj Rej. Wenecja i wiele innych. francuskie imię o identycznej pisowni wymawiamy jednak [Szarl]. Wiele nazw własnych zostało spolszczonych już dawno i ta pisownia.2. Jan Zamojski (hetman i kanclerz z XVI w.1. Imiona osób narodowości polskiej 60.). Akwizgran. Wolter. ze względu na ich funkcję identyfikacyjną.2. Anglosaskie imię Charles [Czarls] będziemy odmieniać Charlesa [Czarlsa]. Peirce? Poprawnymi formami są: o Brandcie. Pochodzenie nazwy własnej również jest czynnikiem. Mediolan. Dlatego też w razie zapożyczania imion wskazane jest zastąpienie znaków obcych rodzimymi. że w języku polskim — jeśli to tylko możliwe — powinniśmy odmieniać obce nazwy własne. również na mocy norm międzynarodowych (inne uwagi na ten temat — zob. Tadeusz Rejtan (poseł sejmu rozbiorowego) itp. Zasady transkrypcji i transliteracji 59. Do najważniejszych należą: 59. Jak na przykład zapisać miejscownik od nazwisk Brandt. An-Nasirijja. al-kaida (= baza).1. Zasady transkrypcji i transliteracji. Balzak. która jest najbardziej precyzyjna. jest bardzo skomplikowane. Pochodzenie nazwy własnej a sposób zapisu i odmiany [232] 59. Z rzeczownikami pospolitymi piszemy go małą literą. a w wielu wypadkach unormowana. Imiona osób narodowości polskiej należy pisać (bez wyjątku) zgodnie z zasadami dotyczącymi nazw pospolitych. musi odpowiadać pewnym wymogom prawnym.[231] Nazwiska osób.4. Wioletta). gdyż zasady polszczenia nazw obcych zależą od kilku czynników. Pisownia imion.3. np. Roxana → Roksana. więc musi ono w takim razie być odmieniane tak: [Szarla. 60. ale Andrzej Zamojski (kanclerz wielki koronny — 1716–1792). piszemy zgodnie z dzisiejszą ortografią. Kołłątaj (Hugo — pisarz i polityk). np. Wyjątek robimy dla nielicznych nazwisk o pisowni mocno utrwalonej w społecznej świadomości. UWAGA: W nazwach arabskich często stosuje się w zapisach rodzajnik określony al. W tym wypadku chodzi głównie o to. powinniśmy stosować transliterację.2. [235] 59. I odpowiednio — nazwiska postaci historycznych działających po roku 1800 piszemy zgodnie z ówczesną pisownią. at-. Peirce’ie). Imiona żyjących współcześnie osób narodowości innych niż polska [236] 60. [234] 59. an-.3.3. Al-Kaida (= Baza).). 75.1. to rodzajnik przed drugim elementem piszemy małą literą: Hafiz al-Asad. niezależnie od tego. ze względu na ich funkcję identyfikacyjną 60.). Charlesie [Czarlsie]. az-). np. Jeśli jednak nazwa własna składa się z dwóch elementów. Russo. Zwyczaj językowy. który ma istotny wpływ na sposób zapisu i odmiany. Pisownia imion. Waszyngton. W razie wątpliwości można korzystać z wykazu ogłaszanego . np. ar-. musi zostać zaakceptowana przez wszystkich użytkowników języka polskiego. czy nie. Londyn.1. Wymagania systemu językowego. Molier. W pracach naukowych oraz we wszystkich innych opracowaniach. czy jest zgodna z zasadami transkrypcji lub transliteracji. UWAGI WSTĘPNE Zagadnienie.2. Violetta → Wioleta (a. a także Andrzej Zamoyski (prezes Towarzystwa Rolniczego — 1800–1874). W tej grupie możemy wymienić takie nazwiska. Pojawia się w związku z tym wiele problemów ortograficznych.2.

Z kolei zamiast Thomas Mann (pisarz dwudziestowieczny) można pisać Tomasz Mann itp. Yvie). Catherine. W naszym słowniku ortograficznym podajemy pisownię i odmianę wszystkich imion ze wspomnianego wykazu. .1. Pozostałe imiona żeńskie nie odmieniają się. Lindę).3. z Keithem. o Benicie). choć zwyczaj ten jest bardzo zróżnicowany. np. John (Johna. Federico Fellini. Shirley. ndm). — na -i. z Yves’em. o Keicie a. George Bush. jeśli przeważa tendencja do używania imienia oryginalnego — polski odpowiednik umieszczamy w nawiasie. Sasza (Saszy. Paul Cézanne. rocznik LXIII (1983).przez Komisję Kultury Języka Polskiej Akademii Nauk (dostępny w urzędach stanu cywilnego oraz w czasopiśmie Język Polski. o Cesarem a. Maxem. Georges Pompidou. Paavie). Imiona polskie 61. Można też odmieniać imiona zakończone na -e oraz akcentowane na ostatniej sylabie. — na -o. np. Felixie). i nazwisko danej osoby ma polską formę. Benito (Benita. z Ralphem. André (Andrégo. Ornellę). Sarah. Gustav (Gustava. z Gustavem. Wyjątek robimy dla imion osób. Aby ułatwić orientację w tym zagadnieniu. o Helmucie). o Francisie). z Helmutem. Jacqueline. Alice. z Jakiem. np. Cesare [Czezare] (Cesarego. Cynthia (Cynthii. z Josephem. Ornella (Ornelli. John Major. Imiona obce [239] 61. gdy te imiona mają polskie odpowiedniki. o Giovannim). Max (Maksa a. Scarlett. o Gustawie a. Keith (Keitha. ODMIANA IMION 61. z Feliksem a. Wołodia (Wołodii. Sally. Antonio Gaudi. wykaz ten może być aktualizowany. ndm). Zachary (Zachary’ego. o Kennecie a. Claudio Monteverdi. np. o Maksie a. z Johnem. Giovanni (Giovanniego. Martin Luther King. ndm). Felixa. w takich wypadkach. Wołodię). 61. za niewskazaną uznamy więc formę Jean Jacques Russo. Virginia (Virginii. Henryk (nie: Henrik) Ibsen. np. Luigi (Luigiego. Francis (Francisa. Jednak w stosunku do wielu nazwisk postaci historycznych nie ma zwyczaju polszczenia imion. Imre (Imrego. Marthę). Keisie). o Zacharym). np. Cynthię). Yves (Yves’a. b) Odmieniają się imiona męskie zakończone w wymowie: — na spółgłoskę. Michelle. Jacques (Jacques’a. nr 1-2). np. Kenneth (Kennetha. — na -a. które działały lub rozpoczęły działalność przed XX wiekiem. Ralph (Ralpha. o Claudiu). o Andrém a. o Ywie a. Virginię). Henry (Henry’ego.2. Aleksander (nie: Aleksandr) Puszkin. np. Claudio (Claudia. z Francisem. np. mimo że byłoby to możliwe. z Maksem a. Kennesie). gdyż oprócz formy Jerzy Waszyngton możemy też użyć oryginalnej George Washington. z Kennethem. Deborah. o Feliksie a. np. o Paawie a. Imiona osób nam współczesnych powinniśmy pisać w oryginalnej postaci graficznej. Charles Talleyrand. Gustavie). Należy jednak ostrzec przed używaniem spolszczonego nazwiska i oryginalnego imienia. Martha (Marcie. Helmut (Helmuta. stosujemy transkrypcję lub transliterację. Josefie). Nie dotyczy to jedynie imion używanych w językach stosujących alfabet inny niż łaciński. o Jacques’u). w hasłach osobowych słownika podajemy spolszczone imię danej osoby. Hannah. gdy i imię. Margaret.1. Carlo Goldoni. zależnie od potrzeb. — na -y. W odniesieniu do imion obcych stosujemy następujące zasady: a) Odmieniają się wszystkie imiona żeńskie zakończone na samogłoskę -a. Felixem. o Imrem a. [240] 61. o Luigim). Joseph (Josepha. o Johnie). lepiej Jan Jakub Russo albo Jean Jacques Rousseau. Paavo (Paava. Imiona odmieniamy.2. nawet wówczas. o Josephie a. Karol (nie: Karl) Marks. John Donne. o Ralphie a. Maxa. [238] 60. Saszę). Wszystkie imiona polskie powinny być odmieniane (jedyny wyjątek: Beatrycze). Linda (Lindzie. korzystając z wzorca odmiany wyrazów pospolitych o podobnie zakończonym temacie. piszemy więc Marcin (nie: Martin) Luter. Felix (Feliksa a. Maxie). jeśli jest używane. Ralfie). o Henrym).

1. dopuszczalna. zostało to podane w odpowiednim artykule hasłowym słownika. Nazwiska kończące się w wymowie na -y lub -i po spółgłosce 66. Berganza [Berganca]. D. B. Pewnym ułatwieniem dla piszących może być możliwość nieodmieniania niektórych nazwisk. Hillary. Jeśli tego rodzaju możliwość w odniesieniu do określonego nazwiska istnieje.3. Paduczewa. które mają wariantywną pisownię — oryginalną lub spolszczoną: Shakespeare — Szekspir. Eisenhower. Nazwiska kończące się w wymowie na e 66. Bush. ODMIANA I PISOWNIA NAZWISK MĘSKICH W następnych paragrafach scharakteryzowane zostaną podstawowe zasady odmiany i pisowni obcych nazw osobowych odnoszących się do mężczyzn. Masiny. BN. Dumas. 65. Louis (Louisa. -o oraz akcentowanych na ostatniej sylabie.6. Pasteur. np. N. o Louisie a. Ze względu na znaczny stopień trudności tego problemu językowego zasób osobowych nazw własnych w słowniku został rozbudowany. Fondę. np. ODMIANA NAZWISK. np. Masinie. -au. Chopin — Szopen oraz Montesquieu — Monteskiusz i Descartes — Kartezjusz (w dwu ostatnich wypadkach spolszczono łacińską formę nazwisk). Auber. ndm)..2. DCMs. Paduczewą. B. Nazwiska na -o. Berganzę. Wybór odpowiedniego wzorca odmiany zależy głównie od: 1) płci właściciela. Fondy. Pozostałe imiona męskie nie odmieniają się. gdy nazwisko zostanie poprzedzone imieniem lub rzeczownikiem pospolitym (np.4. Nazwiska zakończone na -e nieme (tzn. Eliot. Matthew [Metju]. UWAGI OGÓLNE Ogólne zalecenie dotyczące odmiany nazwisk polskich i obcych jest następujące: jeśli tylko jest możliwe przyporządkowanie nazwiska jakiemuś wzorcowi odmiany. 62. B. 63. Fonda. minister. nie wymawiane) 66. CMs. z Berganzą (jak taca). Bogolubową. Możliwość taka dotyczy głównie nazwisk zakończonych na -e. Bogolubowej. Molière — Molier. Andrew [Endrju]. N. D. Bogolubowa. Poussin. Paduczewej. z Masiną (jak kalina). Nazwiska zakończone w piśmie na spółgłoski lub -y po samogłosce 66. Istnieje nieliczna grupa nazwisk.) 66. Rousseau — Russo. ODMIANA I PISOWNIA NAZWISK ŻEŃSKICH [241] Odmieniają się tylko nazwiska kobiet zakończone na -a: a) Nazwiska o zakończeniu -owa. o Reném a. Nazwiska zakończone na -a 66.. Voltaire — Wolter. 3) zakończenia nazwiska (może chodzić albo o zakończenie fonetycznej formy nazwiska.1. -oi. prezydent).5. -ou (. BN. Jeśli w którymś przypadku gramatycznym brzmienie głoski (. z Fondą (jak rada). 66. Nazwiska zakończone w piśmie: a) na spółgłoskę wymawianą. ndm).7. 2) jego narodowości. Radu [Radu]. ODMIANA NAZWISK ANGIELSKICH I FRANCUSKICH 66. N. b) Natomiast pozostałe nazwiska żeńskie zakończone na -a odmieniają się tak jak rzeczowniki pospolite o podobnym zakończeniu: Masina. DCMs.. DCMs. de Gaulle. . Washington — Waszyngton. -ewa odmieniają się tak jak przymiotniki. Jednak imię François nie jest odmieniane. zachowujemy ortografię oryginału. CMs. Fondzie. Balzac — Balzak. Reagan.René (Renégo. Masinę. albo o zakończenie tematu). 64. W artykułach hasłowych podane też zostały trudniejsze formy fleksyjne tworzone od nazw własnych. Hugh [Hju].. należy je odmieniać. np. Berganzy. Purcell. NAZWISKA ANGIELSKIE I FRANCUSKIE [242] Zapisując nazwiska angielskie i francuskie.) [243] 66.

o Mitterrandzie. Wallace’a. o Ronsardzie. Jednak szanując przyzwyczajenia użytkowników polszczyzny. z Montaigne’em. o Joysie. Smith [Smit a. o Arrow. Donne’owi. o Ingrze. np. o Barcie. np. Disneya. o Disneyu.2.5. Remarque [Remark]. o Longfellow. Malebranche. Grant [Grant]. . Dotyczy to także nazwisk. niewymawiane) otrzymują polskie końcówki po apostrofie. Smis]. z Barthes’em. z Disneyem. z Malebranche’em.7. z Marlowem. Larousse. Malebranche’owi. Jouvet. o Auberze. [245] 66. 7. Arrowa. UWAGA 2: Nazwiska odmienne. dopuszcza się w tym przypadku gramatycznym również wersję pisaną przez -vi-. z Grantem. Ingres [Ęgr]. albo utrzymują w zapisie tematyczne -x-. z Anouilhem. UWAGA: Nazwiska angielskie zakończone na -ow oraz -owe nie odmieniają się w miejscowniku.b) na spółgłoskę niewymawianą. Arrow. z Combes’em. Moore’a. z Ingres’em. o Grancie. Robespierre [Robespier]. z Moore’em. z Mitterrandem. Nazwiska zakończone na -e nieme (tzn.. Anouilh. Shelley. Descartes. Anouilh. o Bushu. Combes’owi. c) na -y po samogłosce. Larousse’a. Malebranche’a. wyjątkiem są niewymawiane spółgłoski -s. Moore’owi. z Longfellowem. o Mauriacu. Marlowa. z Proustem. o Prouście. to jednak – zgodnie z ogólnymi zasadami pisowni głosek zmiękczonych w języku polskim (por. Moore. Mitterrand. Proust [Prust]. Combes’a. Marlow. także przyjmują w deklinacji polskie końcówki. z Larousse’em. Crowe’a (a. [244] 66. Combes. Montaigne’a. 66.). o Smicie (a. Longfellow. Descartes — o Descarcie. np. wówczas zakończenie tego nazwiska piszemy zgodnie z pisownią polską.. Crowe). z Joyce’em. z Crowe’em (a. Descartes’owi. w których po -e niemym pojawia się spółgłoska. np. z Auberem. np. Joyce [Dżojs]. o Remarque’u. Donne’a. punkt b) – przyjmują odmianę następującą: Ustinov – o Ustinowie. Busha. z Arrowem. Descartes’a. Crowe). Montaigne’owi. Ronsard [Ronsar]. Larousse’owi. z Remarkiem. z Bushem. Bush. -x (zob. Mitterranda. Longfellowa. Aubera. z Descartes’em. Anouilha. z Robespierre’em. Smisie). Auber. Wallace’owi. o Robespierze. Diderot. Inne przykłady: Combes — o Combie. Jeśli w którymś przypadku gramatycznym brzmienie głoski kończącej temat nazwiska jest w języku polskim inne niż w języku oryginalnym. Disney. z Ronsardem.1. Mauriac [Moriak]. bez apostrofu. z Wallace’em.3. o Crowe. Villon. 66. które jakkolwiek nie zmieniają w miejscowniku liczby pojedynczej brzmienia tematycznej spółgłoski. a -e nieme i apostrof — jeśli występują — pomijamy: Barthes [Bart]. SainteBeuve – o Sainte-Beuwie. Montaigne. które mają w zakończeniu tematu literę -x. UWAGA 1: Powyższe zalecenie odnosi się również do nazwisk typu Ustinov. z Mauriakiem. Disney. otrzymują końcówki polskie bez apostrofu. o Marlow. ze Smithem. np. z Donne’em. np. Macaulay. Sainte-Beuve. Donne. o Anouilhu. Mitterrand. Wallace. Crowe. Manet — o Manecie.

z Christiem. Muskiego. -im (-ym). o Lumière’ach (możliwe też bracia Lumière. tytułami — są więc nieodmienne. O’Harą. Lully. o Beaumarchais’m. np. gdyby nazwisko Curie oznaczające mężczyznę wystąpiło samodzielnie. Rabelais’go. np. -emu. 9. Głowala. Lully’emu. Mérimée. np. punkt d). Murphy’ego. o braciach Lumière — zob. np.–4. celowniku i bierniku piszemy z apostrofem. z Hendrixem. Debrém. Nazwiska kończące się w wymowie na e (zapisywane w postaci liter: -é. Marais. O’Harę.). z Murphym. nazwami. -ie występują zwykle z imionami. 68. o państwu Murphy. Montesquieum. z Lullym. np. b) W liczbie mnogiej nazwiska zakończone w wymowie na -e zwykle występują z imionami. Gołąb): Mitterrandowie. eu. O’Kelly. b) W liczbie mnogiej nazwiska zakończone na -y. o Hendriksie albo Hendrixa.Hendrix – Hendriksa. Montesquieu. o Hendrixie (por. o Christiem. z Hendriksem. Gambettę. Debrégo.4. nazwami. Gambetcie. a) Nazwiska Francuzów i Anglików zakończone na -i są z reguły pochodzenia włoskiego i odmieniają się tak jak podobne nazwiska włoskie — zob. UWAGA: W niektórych opracowaniach zaleca się nieodmienność nazwisk Beaumarchais. bracia Kennedy (ale też wyjątkowo: o Kennedych). tytułami — toteż nie są odmieniane. ale również wszystkich innych) odmieniają się tak samo jak polskie nazwiska zakończone na -a. a) Po niewymawianej literze spółgłoskowej -s lub -x stawiamy apostrof. Murphy’emu. Rabelais. Zolą. W liczbie mnogiej nazwiska wymienione w punktach 66. Zolę. O’Kelly’ego. Valéry’ego. -ie — bez apostrofu. państwu Debré. o O’Kellym. z Muskiem. należałoby je odmieniać według powyższego wzoru). [248] 66. Christiego. o Muskiem. Valéry’emu. ie) odmieniają się w liczbie pojedynczej jak przymiotniki. Kudera. Beaumarchais. Muskie. z Valérym. Gambetta. Debré. -ée. np. Marais.). Resnais. Valéry. o Valérym. jak polskie nazwiska zakończone na spółgłoskę. o Lullym. Nazwiska na -y w dopełniaczu. np. 64. [247] 66. również otrzymują polskie końcówki (odmieniają się tak. -ai. o Rabelais’m. Muskiemu. oczywiście gdy te nazwiska wystąpią wraz z imieniem. . 64.5.6. Beaumarchais’go.5.1. O’Harze. -i. Mériméem. Gambettą. Nazwiska zakończone na -a (dotyczy to nie tylko nazwisk angielskich i francuskich. [246] 66. o Murphym. Nazwiska kończące się w wymowie na -y lub -i po spółgłosce (pisane przez -y. po których mogą następować niewymawiane litery spółgłoskowe -s lub -x) odmieniamy w liczbie pojedynczej jak przymiotniki. nazwiska zakończone na -i. Nazwa własna Piotr Curie tradycyjnie pozostaje w postaci nieodmienianej (jednakże przede wszystkim ze względu na zwyczaj użycia tego nazwiska z imieniem. ale zalecenie to nie wydaje się uzasadnione. gdyż głoska ta w tych przypadkach nie jest wymawiana. przy czym odcinamy początkowe samogłoski z końcówek przymiotnikowych -ego. Lasota: Zola. Zoli. Lumière’owie. Lully’ego. mogą pozostawać w formie nieodmiennej. Christiemu.. o Marais’m. Christie. Montesquieugo. Marais’go. Mériméego. o Mitterrandach (możliwe też państwo Mitterrand. O’Hara. Murphy. z O’Kellym. Kurek. O’Kelly’emu. o państwu Mitterrand — zob.

o Zwinglim. -i 67. Nazwiska zakończone na -i odmieniają się jak przymiotniki. z Russem. o Beckenbauerze. o Paganinim. -i odmieniają się jak przymiotniki — apostrofu nie stosujemy. Schneider. Murnau. Zwingliego. Jedynie w nazwiskach.2.4. Tschudiemu.1. -oi. Wackernagla. o Schillerze. Murnauowi. z Tschudim. Nazwiska zakończone na -o [255] 68. spolszczeń typu Szyler (Schiller). o Boehmem. Lenaua. np. w miejscowniku nie odmieniają się. gdy po tych samogłoskach następują niewymawiane -s.3. o Wackernaglu. z Boehmem. których właścicielami są Niemcy. admirał). [254] 67. Wackernagel. Weigla. Paganini. Zakończenie -el zawiera e ruchome: Diesel. Boehme. [253] 67. Luter. Nazwiska zakończone na -au odmieniają się jak rzeczowniki męskie (np. Lutra. -ou. -x. Lenauowi. Hugo. Pompidou. o (Friedrichu) Murnau.3. o Dieslu.3. z Lenauem. Russa. o Schneidrze. apostrofu w przypadkach zależnych nie stosujemy. może wystąpić e ruchome. aby uniknąć wątpliwości co do płci właściciela oraz co do przypadka gramatycznego. więc zalecamy użycie imienia. [252] 67. Nazwiska zakończone na -e. Grillparzera. Craxiego. z Zwinglim. Boehmemu. Roth. Despiau. NAZWISKA NIEMIECKIE [250] Zasady dotyczące nazwisk angielskich i francuskich stosują się też do nazwisk niemieckich. o (Nikolausie) Lenau. Nazwiska zakończone na -e. -au. o Goethem. z Goethem. o Grillparzerze. Nazwiska zakończone na -e 68. o Lutrze. Craxi. z Paganinim. Schillera. Goethemu. np.1. Zwingliemu. o Russie.2. o Tschudim. np. są nieodmienne. Cocteau. Laclos. Nazwiska zakończone na -i 68. W zakończeniu -er 67.7. o Rocie. 67.4. Przede wszystkim zachowujemy oryginalną pisownię nazwisk. z Rothem. Rothowi. Diesla. np. Gete (Goethe) nie należy współcześnie stosować. a które zostały już dawno przyswojone.[249] 66. Delacroix. Tschudi. Paganiniego. Nazwiska na -o. Murnaua. Zakończenie -el zawiera e ruchome 67. Craxiemu. Beckenbauera. Boehmego. Rotha. Weigel.2.5. Lenau. 68. Paganiniemu. np. z Murnauem. w których nie utrudnia to wymowy. o Weiglu. końcowe -i zostaje zachowane. Schneidra. o Craxim. Tschudiego. Matzerathowi. Goethe. o Matzeracie. Schiller. z Craxim. Matzeratha. Nazwiska zakończone na -th otrzymują końcówki polskie. . Goethego. Nazwiska zakończone na -th [251] 67. NAZWISKA WŁOSKIE 68. Dodatkowo trzeba uwzględnić następujące reguły: 67. np. 67. z Matzerathem. Matzerath. W zakończeniu -er pozostawiamy w przypadkach zależnych samogłoskę e: Beckenbauer.1. również wtedy.1. Zwingli. Grillparzer. Giraudoux. Nazwiska zakończone na -au 67.5. Wyjątkiem jest tylko spolszczona forma nazwiska Rousseau: Russo.

W odmianie nazwisk węgierskich — jak pokazują powyższe przykłady — nigdy nie stosujemy apostrofu. o Batorym. [259] 69. Malapartego.2. Arany [Arań]. -ymi) pomijamy ją. Kosztolányiemu.2. o Dantem. z Adym. o Boccacciu. -emu literę -i lub -y zachowujemy. Nazwisko Jókai [Jokaj] może być odmieniane jak rzeczownik lub jak przymiotnik: Jókai. np. Batoremu. z Rakoczym. np. c) Nazwiska o zakończeniach -gy. Kodály [Kodaj]. Tintoretcie (ale: o Puziu). z Malapartem. Adyemu. o Jókaim. Jókaiowi. Liszta.1. Nazwiska kończące się na -i oraz -y otrzymują końcówki przymiotnikowe. np. Ormandy. np. Botticelli. Dandolo. zaś w pozostałych przypadkach stosujemy polską ortografię w zakończeniach nazwisk (tzn. NAZWISKA WĘGIERSKIE 69. Jókaia. Ormandyemu. Malaparte. Ady. o Molnárze. Dandolowi. Rakovszky. Vicowi. Torricelli. Torricellemu. różnice mogą wystąpić jedynie w miejscowniku: o Tassie. Medveckiemu. o Rakoczym. Liszt. z Vikiem. -ym.2. z Aranyem [Arańem]. Botticellego. z Dantem. Kosztolányiego. Vica.3. Ormandyego. Malapartemu. Boccaccia. Dante. Rakoczego. Nazwiska kończące się na -i oraz -y [258] 69. o Nagyu [Nod´u]. Boccacciowi. Lisztowi. W nazwiskach zakończonych na -li opuszczamy niewymawianą literę -i przed końcówkami ego. b) Słowiańskie nazwiska Węgrów zakończone na -szky. Adyego. Pavarottiemu. o Rakovskim. dobrodziej. o Ormandym. z Kosztolányim. Jókai. o Botticellim. z Botticellim. Gömöriego. z Dandolem. [256] 68. -czky zachowujemy w oryginalnej postaci tylko w mianowniku. z Jókaim. natomiast przed -im. Batorego. np. Dantemu. Medveczky. Rakovskiego. z Kodályem [Kodajem]. z Batorym. o Jókaiu. Pavarottiego. o Leoncavallu. 70. o Torricellim. kamień: Nagy [Nod´]. z Ormandym. -ny (w wymowie: -d’. -ń) odmieniają się jak rzeczowniki typu łabędź. Molnára. o Malapartem. -j. -cki).Pavarotti. -czky zamieniamy na -ski. Gömöri. o Gömörim. z Nagyem [Nod´em]. o Pavarottim. -szky. o Kodályu [Kodaju].1. Leoncavalla. Kodálya [Kodaja]. Nagyowi [Nod´owi]. Leoncavallowi. [257] 68. Kosztolányi. o Aranyu [Arańu]. -ym (i przed końcówkami liczby mnogiej: -ich. Vico. z Medveckim. Aranya [Arańa]. o Adym. z Rakovskim. Nazwiska zakończone na spółgłoskę odmieniamy tak samo jak podobne rzeczowniki polskie. Nazwiska zakończone na -o odmieniają się tak. a) Nazwiska spolszczone nie zachowują -i. jak polskie nazwiska typu Puzio. Boccaccio. Aranyowi [Arańowi]. Molnárowi. Nazwiska zakończone na spółgłoskę 69. Rakoczemu. ODMIANA I PISOWNIA OBCYCH NAZW GEOGRAFICZNYCH . -ych. z Torricellim. z Jókaiem. o Vicu. przy czym przed końcówkami -ego. o Liszcie. z Lisztem. Gömöriemu. o Kosztolányim. o Dandolu. z Pavarottim. -imi. Dandola. z Gömörim. Medveckiego. Kodályowi [Kodajowi]. Torricellego. Dantego. z Leoncavallem. Podobnie jak przymiotniki odmieniają się nazwiska zakończone na -e. -y: Batory. Nagya [Nod´a]. -ly. z Molnárem. Canaletcie. Molnár. Rakovskiemu. np. Botticellemu. 69. -emu. o Medveckim. z Boccacciem. Jókaiemu. Leoncavallo. -im. Rakoczy. Jókaiego.

w odniesieniu do pozostałych stosujemy pisownię oryginalną. UWAGA: W odmianie nazw miejscowości włoskich typu Piacenza. Haiti. Hradec (-dca). -mę). Palermo.3. Nazwy zakończone na -o 70.4. Pisownię spolszczoną stosujemy tylko w odniesieniu do nazw państw.5. ZAPISYWANIE SŁOWIAŃSKICH NAZW WŁASNYCH ZAWIERAJĄCYCH SWOISTE ZNAKI ŁACIŃSKIE O transkrypcji i transliteracji z języków używających niełacińskich znaków ortograficznych piszemy w paragrafach 73. Nieodmienne nazwy geograficzne 70. Nottingham. Kamienica: Piacenza. np. np. Clermont–Ferrand. jak i te. jeśli tylko da się ją włączyć do określonego wzorca odmiany. Udine. 71. UWAGA: Nazwy własne rodzaju męskiego zakończone na -um odmieniamy. Newcastle. Nazwy nieodmienne [261] 70. Jednak — inaczej niż w przypadku niektórych nazwisk — nie ma zwyczaju stosowania pisowni wariantywnej. Bochum. B. Znacznie trudniejsza jest natomiast odmiana nazw niespolszczonych. DCMs.2. Madrid. Bonn. Powinniśmy odmieniać następujące nazwy geograficzne: a) nazwy słowiańskie. np. np. Burgas (-su). np.[260] Nazwy geograficzne mogą funkcjonować w postaci spolszczonej bądź oryginalnej. Wśród nazw zakończonych na -e odmieniają się tylko słowiańskie. Peru. Hanoi. np. Pisownia Paris. c) nazwy rodzaju nijakiego zakończone na -um.4. ale w tym wypadku jest też możliwa nieodmienność.–82. Faenza. dla których nie można ustalić wzoru odmiany. Również w tym wypadku obowiązuje zasada odmieniania nazwy. Parma (-mie. wiczenca. b) nazwy akcentowane na ostatniej sylabie. Vicenzy. Nazwy zakończone na -e 70. Nie odmieniają się: a) nazwy. wymawianych [pjaczenca. -ncę — można też pisać Casablanka). Vicenzę. które mają -e w wymowie. choć można by dla nich taki wzorzec łatwo znaleźć (zob. Baku. również spolszczone: Bizancjum. Ustalenia szczegółowe są następujące: 70. Rzym nie jest akceptowana przez normy języka polskiego. np. . Monachium. Piacenzę. np. niesłowiańskie. Z tym zagadnieniem mocno wiąże się problem przyswajania obcych nazw własnych. [264] 70. N. Skopje (-pja). Odmiana nazw geograficznych spolszczonych opiera się na tych samych zasadach co odmiana rzeczowników pospolitych oraz rodzimych nazw własnych.2. Piacenzy.3. Madryt. Vicenza. W tym omówimy sposoby zastępowania znaków niestosowanych w polskiej ortografii. Soczi. faenca]. Chicago. Calais. Turku. [262] 70.1. [265] 70.5. kilkudziesięciu dużych lub ważnych miast i sporadycznie do innych nazw geograficznych. Roma zamiast Paryż.5.1. zarówno te. Monza. Atlanta (-ncie. Los Angeles. pozostają nieodmienne. DCMs. b) zakończone na -a. Odmienne nazwy geograficzne 70. [263] 70. Fidżi. Verdun. które mają -e tylko w zapisie. Vicenza. chociaż w wielu wypadkach trudno ustalić. Mimo to jednak liczne nazwy miejscowe pozostają nieodmienne. Chartum (mu. Vicenzą. Dhaulagiri. 70. np. jednak większość z nich zwyczajowo nie jest odmieniana. -ntę). Nie odmieniamy zwyczajowo również wielu innych nazw miast. -mie). Capri. monca. Oslo. Orinoko. stosuje się wzór odmiany nazw polskich Dębica. Pardubice (-bic).). N. B. Casablanca (-nce. np. Piacenzą. do którego wzorca odmiany należałoby włączyć określoną nazwę. Nazwy zakończone na -o mogą się odmieniać. Halle.

Němec a. -cki). Utieszeny. W nazwiskach słoweńskich końcowe -ič 71. z Damborskim. ř. Židlický a.3. Karadżicia. Żidlicky.4. w przypadkach zależnych polszczymy zakończenie wyrazu. đ 71. np. które możemy pozostawić bez zmian albo zastąpić przez sz. o Vranitzkim. Damborský a. č. Macha. Rađušić — Radjuszić. UWAGA: Analogiczną odmianę mają nazwiska pochodzenia słowiańskiego (w wymowie zakończone na -ski. di: Lat´akova — Latiakowa. Šafařik a. Vaňčura — Vańczura. e.7. Čapek a. Spolszczenie [266] 71. z Mukařovskim a. np. [268] 71.1. Bruň — Bruń. Do tej pory nie było jednolitego wzorca odmiany. u. [267] 71. Mukarzowskim. np. Černý a. Szafarzik. Mukařovskiego a. Soňa — Sonia. Możemy pominąć znaki diakrytyczne w zakończeniach nazwisk typu Damborský.3. c) đ piszemy jako dj. Dvořák a. Sztur. Żwaczek. np. o Kautskim. Žvaček a. D´urovič — Diurowicz. Jelínek a. ň. Štúr a. . np. Kautskiemu. Niemiec czy USA. Vranitzkiemu. Pisownia wariantywna 71. Damborskiemu. Końcowe -ić w nazwiskach serbskich i chorwackich 71. d'.71.6. Znaki: a) t´. y: Mácha a. Jelinek. Utrwalone w ortografii cechy fonetyczne nazw własnych 71. Dworzak. np. Czerny. o Karadżiciu.5. rz.5. Utěšený a. Znaki diakrytyczne w zakończeniach nazwisk 71. cz. Mukarzowsky.4. b) liter š. Nazwiska serbskie i chorwackie zakończone na -ić w przypadkach zależnych otrzymują końcówki zgodne z ortografią polską. e) v pozostawiamy bez zmian albo zastępujemy literą w. których nosiciele są lub byli obywatelami państw niesłowiańskich.: Karadżić.2. Karadżiciowi. [269] 71. Mukařovský. c) litery ž — pozostaje ona bez zmian albo jest zastępowana przez ż. Pisownia wariantywna jest możliwa w przypadku: a) znaków diakrytycznych nad literami a. Vranitzky — Vranitzkiego. stąd potrzeba wprowadzenia jednakowych końcówek: Kautsky — Kautskiego.1. Damborskiego. Znaki t'. a przez ni na początku wyrazu lub przed samogłoską. Czapek. np. [270] 71. Mukařovskiemu a. Mukarzowskiemu. np. z Karadżiciem. np. d) znak ě pozostawiamy bez zmian albo zastępujemy przez ie. np. i. Mukařovský a. Niemec. Mukarzowskiego.2. W nazwiskach słoweńskich końcowe -ič transkrybujemy jako -icz. b) ň zastępujemy przez ń na końcu wyrazu i przed spółgłoską. d´ występujące przed samogłoskami zapisujemy jako ti. Damborsky.

Cartesius. b) y po c. Dwuznak rh 12. Cicero — Cycero. Miklosziczowi. Knapiusz (zamiast Hosius. d. Kasjusz. odstępujemy od tej reguły i piszemy: Hozjusz. o Miklosziczu. Nazwy typu Aqua Sextiae. możemy natomiast je przetłumaczyć (pod Wodami Sekstyjskimi). Zakończenie -us (II deklinacji łacińskiej) w imionach i nazwach więcej niż dwusylabowych 7. Aedituus — Edytuus. . Troia — Troja. Samogłoska y 6. Miklošič a. z (wtórnym). Nazw łacińskich należy używać w postaci spolszczonej. np. Spółgłoska t przed i. Fossae (rowy) — Fossy. [272] 71. Dwuznak ae 2.6. Kartezjusz. Cannae (trzciny) — Kanny. Litera i 4. 72. Litera x [274] 1. np. Kinský a. Cnapius). Servilius — Serwiliusz. Titus — Tytus. [276] 3. PISOWNIA ŁACIŃSKICH NAZW WŁASNYCH A. Šafařik a. Nowołacińskie nazwiska humanistów. Litera v 16. Spółgłoska c 9. [271] 71. np. Maecenas — Mecenas. Cochanovius. Najważniejsze zasady polszczenia łacińskich nazw własnych przedstawiają się następująco: 1. Nie zmieniamy utrwalonych w ortografii cech fonetycznych nazw własnych. Szafarzik (nie: Szafarzyk) itd. b) przez y w końcówce nazw miejscowych mających formę liczby mnogiej. np. Flavius — Flawiusz. z Miklosziczem. Nazwy łacińskie [273] A. np. Dwugłoska oe 3. Phoebus — Febus (wyjątek: Poenus — Punijczyk). Jeżeli po odrzuceniu końcowego -us pozostaną litery -ll albo -pp 8. Dlugossius. Od tej zasady istnieją następujące wyjątki: 1. z) a samogłoską. ewentualnie dodając pisownię oryginalną w nawiasie: pod Wodami Sekstyjskimi (Aqua Sextiae). Mikloszicza. Dwugłoskę oe zastępujemy przez e. np. Kinsky (nie: Kiński). [275] 2. Mikloszicz (ale nie: Mikloszič. Tiberius — Tyberiusz. c) i między spółgłoską (inną niż c. Jeśli więc w nazwisku występują co najmniej dwa specyficzne znaki — polszczymy wszystkie albo zachowujemy pisownię oryginalną. Ovidius — Owidiusz. po którym następuje samogłoska 14. ale: Decjusz. np. s.7. s. pod warunkiem że są one z pochodzenia wyrazami pospolitymi. Traianus — Trajan. Dwuznak ae może być zastępowany: a) przez e. Thermopylae — Termopile. Litery th 15. Sarbievius zapisujemy również w postaci oryginalnej. Dwuznak ph 10. jeśli jednak wariant spolszczony takiej nazwy jest mocno zakorzeniony. r.Miklošič — Mikloszicz. Literę o w zakończeniu imion III deklinacji łacińskiej 5. np. 3. np. Sicilia — Sycylia. Dwuznak qu 11. Aetna — Etna. nawet jeśli są one niezgodne z polskimi zwyczajami w zakresie wymowy i pisowni. Praeneste nie są transkrybowane. Miklošicz). Litera i ma następujące polskie odpowiedniki: a) j na początku sylaby. Stosowanie pisowni oryginalnej jest uzasadnione tylko w tekstach naukowych. Spolszczenie powinno być przeprowadzone konsekwentnie. Ionia — Jonia. Asinius — Azyniusz. Agricola — Agrykola. jednak po głosce l możliwe jest tylko e. np. Spółgłoska s 13. B. 2. t.

Caracalla — Karakalla. Cicero — Cycero a. [283] 10. Litera grecka Transliteracja Transkrypcja Αα Aa Aa Ββ Bb Bb Γγ Gg Gg ∆δ Dd Dd Εε Ee Ee Ζζ Zz Zz .d) e w zakończeniach łacińskich nazw miejscowych. oddajemy przez c. [289] 16. Cyceron (D. nr 19. Tibullus — Tybul (D. Phoebus — Feb). także: Polska Norma 72 N-01203. jeśli jednak ti następuje po s. Falerii — Falerie. Apolla a. np. Apollon (D. np. np. Rhegium — Regium. Cresus — Krezus. [278] 5. Dwuznak qu zastępujemy przez kw: Quirinalis — Kwirynał. Apollona). Terentius — Terencjusz. Recommendation No. Pompeii — Pompeje (ale też Pompeja). u oraz przed spółgłoskami. Philippi — Filipy. tzn. Propertius — Propercjusz. Oryginalną pisownię zachowują też trój. Delphi — Delfy. Asia — Azja. [279] 6. wahania dotyczą głównie najbardziej znanych imion: Apollo (D. Lydia — Lidia. Tarquinius — Tarkwiniusz. „Monitor Polski” 1972. Katon (D. przed a. 1959). Caesar — Cezar. Samogłoska y jest zastępowana przez i. Andronicus — Andronik. Theodosius — Teodozjusz. imiona Horacjusz i Wergiliusz mają formy skrócone Horacy i Wergili. np. np.i więcejsylabowe przydomki. o. Literę x oddajemy przez ks. [288] 15. Spółgłoskę c oddajemy przez k zgodnie z wymową. Literę o w zakończeniu imion III deklinacji łacińskiej oddaje się przez on albo o. t. Xerxes — Kserkses. np. np. Athenae — Ateny. Vercingetorix — Wercyngetoryks. np. e) y w zakończeniach greckich nazw miejscowych. Scypiona). Rhodos — Rodos. [286] 13. 73. 119). x. [277] 4. np. Tantalus — Tantal. [287] 14. b) w zakończeniu -ius przez sz: Horatius — Horacjusz. [280] 7. Cato — Kato a. Catullus — Katul. Jeżeli po odrzuceniu końcowego -us pozostaną litery -ll albo -pp — skracamy je do jednego znaku. Ovidius — Owidiusz. Dwuznak rh oddajemy przez r. to jest zachowywane: Sallustius — Salustiusz. np. np. Transliteracja [290] W pracach naukowych oraz przy sporządzaniu opisów bibliograficznych i katalogowych należy stosować transliterację międzynarodową zgodną z zaleceniami Międzynarodowej Organizacji Normalizacyjnej (por. Filipa). Transliteracja B. Apollina) a. International Standard Organisation. przytaczane w oryginalnym brzmieniu. Spółgłoska s jest zastępowana: a) wewnątrz wyrazu między samogłoskami przez z. PISOWNIA GRECKICH NAZW WŁASNYCH A. Odpowiednikiem v jest w: Aventinus — Awentyn. np. Polskim odpowiednikiem ph jest f. [281] 8. Katona). Tybula). Titus — Tytus (wyjątkami są Cyprus — Cypr. Axius — Aksjusz. Cocceius — Kokcejusz. Cycerona). Spółgłoskę t przed i. np. po którym następuje samogłoska. Dwusylabowe zachowują -us: Quintus — Kwintus. Vergilius — Wergiliusz (wyjątek: Pius). Constantinus — Konstantyn. Veii — Weje. ale: Cyprus — Cypr. np. Maro — Maron. Litery th zastępujemy przez t. Scypion (D. Zob. [282] 9. Cupido — Kupido. [284] 11. Scipio — Scypio a. Leontini — Leontyny (nazwy te mogą też zachowywać pisownię oryginalną). Tarquinius Superbus — Tarkwiniusz Superbus. 315. Zakończenie -us (II deklinacji łacińskiej) w imionach i nazwach więcej niż dwusylabowych po spółgłosce na ogół opuszczamy. Transkrypcja A. poz. Traianus — Trajan. Philippus — Filip (D. Pharos — Faros. Sextius — Sekstiusz. [285] 12.

Ηη Ēē Ee Θ Th th Th th Ιι Ii Ii Κκ Kk Kk Λλ Ll Ll Μµ Mm Mm Νν Nn Nn Ξξ Xx Ks ks Οο Oo Oo Ππ Pp Pp Ρρ Rr Rr Σσ Ss Ss Ϛ* s Ττ Tt Tt Yυ Uu Yy Φφ Ff Ph ph Χχ Hh Ch ch Ψψ Ps ps Ps ps Ωω Ōō OO * występuje tylko na końcu wyrazów B. Transkrypcja [291] W tekstach o innym przeznaczeniu stosujemy tradycyjną transkrypcję, scharakteryzowaną w par. 74.; zob. także: „Język Polski” r. LXI (1981), nr 3–5, ss. 243–246. 74. ZASADY POLSZCZENIA IMION I NAZW GRECKICH 1. Głoska -a kończącą wyraz 2. Dwugłoska ai 3. Głoska -e w zakończeniach wyrazów 4. Dwugłoska -ei 5. Litera i 6. Dwugłoska oi 7. Zakończenie -os występujące po spółgłosce w imionach męskich (...) 8. Głoska y, gdy występuje po b, p, f (ph) 9. Litera ω (długie o) w zakończeniach imion żeńskich (...) 10. Litery ζ, ψ, ξ 11. Litery υ, ρ, φ, χ 12. Podwojone litery -ll, -pp, -ss pojawiające się na końcu wyrazu (...) 13. Litera k przed e, i, y 14. Imiona zakończone na -n należące do III deklinacji (...) 15. Litera s występująca między samogłoskami [292] 1. Głoskę -a kończącą wyraz zastępujemy: a) przez -y w nazwach geograficznych mających tylko liczbę mnogą, np. Leuktra — Leuktry (-rów), choć jest kilka wyjątków: Abdera, Ekbatana, Suza; b) przez -e w nazwach świąt występujących tylko w liczbie mnogiej: Dionysia — Dionizje, Panatheneia — Panatenaje.

[293] 2. Dwugłoskę ai zastępuje e, np. Aigeus — Egeusz, Aigisthos — Egist, Aischylos — Eschyl (obok formy Ajschylos).

[294] 3. Głoskę -e w zakończeniach wyrazów oddajemy przez -a: a) w imionach żeńskich I deklinacji, np. Aigle — Egla, Antigone — Antygona; wyjątki: Nike, Niobe; b) w patronimikach zakończonych na -des (opuszczając s), np. Atreides — Atryda, Herakleides — Heraklida. [295] 4. Dwugłoskę -ei zastępujemy: a) przez i, np. Eirene — Irena, Peisistratos — Pizystrat; b) przez y po d, r, s, t: Deinarchos — Dynarch, Atreides — Atryda, Poseidonia — Posydonia, Teiresias — Tyrezjasz (wyjątkowo: Poseidon — Posejdon); c) przez e, np. mausoleion — Mauzoleum, mouseion — muzeum. [296] 5. Odpowiednikami i są: a) i przed samogłoskami, zwłaszcza w zakończeniach -ion, -ios, -ias, np. Aischrion — Eschrion, Hippias — Hippiasz, Pheidias — Fidiasz; przy czym zakończenia -ios, -ias, -eias, eas, -eus piszemy odpowiednio: -iusz, -iasz, -easz, -easz, -eusz, np. Aineias — Eneasz, Odysseus — Odyseusz (obok formy Odys albo poetyckiej Odysej); b) y po c, d, r, s, t, z, np. Kimon — Cymon, Aphrodite — Afrodyta, Perikles — Perykles, Sisyphos — Syzyf, Tiryns — Tyryns, Peisistratos — Pizystrat. Jednak przed samogłoską zachowujemy połączenie di, np. Dionysos — Dionizos, Pheidias — Fidiasz.
[297] 6. Dwugłoskę oi oddajemy przez e, np. Kroisos — Krezus, Phoinix — Feniks.

[298] 7. Zakończenie -os występujące po spółgłosce w imionach męskich II deklinacji greckiej pomijamy w wyrazach zawierających trzy i więcej sylab, np. Homeros — Homer, Menandros — Menander. Zakończenie -os pozostaje w nazwach dwusylabowych: Kadmos, Rodos oraz dłuższych po a, np. Krytolaos. [299] 8. Głoskę y zastępujemy przez i, gdy występuje po b, p, f (ph), g, l, m, n, np. Byzantion — Bizancjum, Pythagoras — Pitagoras, Phylarchos — Filarch, Gyges — Giges, Lykurgos — Likurg, Mytilene — Mitylena (ale: Mycenae — Mikeny albo — zgodnie ze zwyczajem językowym — Mykeny), Nymphodoros — Nimfodor. Zasada ta powinna być też stosowana w procesie zapożyczania wyrazów pospolitych: gimnazjum, liceum, mikologia, nimfa (wśród wyjątków: streptomycyna — wyraz utworzony współcześnie). Imiona zakończone na -eus, czemu odpowiada łacińskie -aus, mogą — szczególnie w poezji — występować z końcowym -ej, -aj, np. Odysseus — Odysej, Menelaus — Menelaj.
[300] 9. Litera ω (długie o) w zakończeniach imion żeńskich III deklinacji greckiej może być zastępowana przez -ona; w takim wypadku imiona te mogą być odmieniane, np. Sappho — Safona (nie, -nę), ale: Safo (ndm), gdyż jeśli w zakończeniu pozostaje samo -o imiona tego typu są nieodmienne: Erato, Klio. [301] 10. Litery ζ, ψ, ξ transkrybujemy odpowiednio jako z, ps, ks, np. Zeus (czasem też, zwyczajowo, Dzeus), Psellos, Kserkses; rzeczowniki III deklinacji greckiej mogą też otrzymywać zakończenie -p zamiast -ps: Kyklops — Cyklop. [302] 11. Literom , ρ, φ, χ odpowiadają kolejno t, r, f, ch, np. Themistokles — Temistokles, Rhea — Rea, Philon — Filon, Charon. [303] 12. Podwojone litery -ll, -pp, -ss pojawiające się na końcu wyrazu po odrzuceniu zakończeń -os, -eus skracamy do jednej, np. Kyrillos — Cyryl, Odysseus — Odys. [304] 13. Literę k przed e, i, y zastępujemy przez c: Keladon — Celadon, Kimon — Cymon (wyjątkowo pozostaje y we współcześnie utworzonym wyrazie kynologia). [305] 14. Imiona zakończone na -n należące do III deklinacji przybierają -t w zakończeniu, np. Anakreon — Anakreont, Xenophon — Ksenofont (wyjątki: Drakon, Leon, Tymoleon).

[306] 15. Literę s występującą między samogłoskami zastępujemy przez z, np. Isokrates — Izokrates, Lysandros — Lizander.

X. TRANSLITERACJA I TRANSKRYPCJA SŁOWIAŃSKICH ALFABETÓW CYRYLICKICH 75. UWAGI OGÓLNE 76. TRANSLITERACJA I TRANSKRYPCJA WSPÓŁCZESNEGO ALFABETU ROSYJSKIEGO 77. ADAPTACJA ORTOGRAFICZNA I ODMIANA ROSYJSKICH NAZW WŁASNYCH 78. TRANSLITERACJA I TRANSKRYPCJA WSPÓŁCZESNEGO ALFABETU UKRAIŃSKIEGO 79. TRANSLITERACJA I TRANSKRYPCJA WSPÓŁCZESNEGO ALFABETU BIAŁORUSKIEGO 80. TRANSLITERACJA I TRANSKRYPCJA WSPÓŁCZESNEGO ALFABETU BUŁGARSKIEGO 81. TRANSLITERACJA I TRANSKRYPCJA WSPÓŁCZESNEGO ALFABETU SERBSKIEGO 82. TRANSLITERACJA I TRANSKRYPCJA WSPÓŁCZESNEGO ALFABETU MACEDOŃSKIEGO 75. UWAGI OGÓLNE Do zapisywania wielu języków używa się alfabetów innych niż łaciński. Co więcej, liczne kraje stosujące łacinkę używają specyficznych znaków ortograficznych, niestosowanych poza tymi krajami. Wynika stąd konieczność dokonywania transkrypcji bądź transliteracji tekstów obcych zapisywanych np. za pomocą grażdanki* czy też innych sposobów notacji na alfabet łaciński. Transkrypcja jest takim sposobem konwersji pisma, który polega na przybliżonym, choć możliwie wiernym zastępowaniu dźwięków mowy oznaczanych za pomocą jednego alfabetu znakami innego alfabetu. Natomiast stosując transliterację, nie dążymy do naśladowania dźwięków obcego języka, lecz zastępujemy znaki określonego alfabetu znakami alfabetu drugiego, częstokroć z zastosowaniem specyficznych znaków diakrytycznych (tzw. akcentów). Transliteracja polega więc na przekształceniu graficznej formy tekstu; jest zrozumiałe, że ten zabieg może zostać odwrócony i na podstawie tekstu po transliteracji możemy odtworzyć oryginalny. Ta zaleta transliteracji sprawia, że jest ona stosowana w pracach naukowych, zwłaszcza w naukach filologicznych, a także w bibliotekach naukowych przy sporządzaniu opisów bibliotecznych i katalogowych. Nie byłoby to możliwe, gdyby nie istniały ścisłe ustalenia dotyczące sposobów transliterowania, które mają z reguły charakter spisanej i urzędowo obowiązującej normy. Jeśli zaś naukowa ścisłość nie jest wymagana lub też gdy chodzi nam jedynie o przybliżenie brzmień danego języka, stosujemy transkrypcję. Zasady transliteracji podane w dalszej części tego rozdziału są oparte na Polskiej Normie PNISO 9 obowiązującej od 1 lutego 2000 roku: Transliteracja znaków cyrylickich na znaki łacińskie. Języki słowiańskie i niesłowiańskie. Natomiast transkrypcja jest zgodna z uchwałami Komitetu Językoznawstwa Polskiej Akademii Nauk z 20 stycznia 1956 roku, opublikowanymi w Pisowni polskiej (Wrocław 1957). Zasady te obowiązują nie tylko przy transkrypcji nazw własnych, ale i przy transkrypcji wyrazów pospolitych. 76. TRANSLITERACJA I TRANSKRYPCJA WSPÓŁCZESNEGO ALFABETU ROSYJSKIEGO A. Transliteracja B. Transkrypcja

[307] A. Transliteracja Litery alfabetu rosyjskiego Transliteracja Przykłady Аа Aa адрес — adres Бб Bb баба — baba Вв Vv вода — voda Гг Gg гад — gad Дд Dd да — da Ее Ee сестра — sestra Ёё Ёё ещё — eŝё Жж Žž жена — žena Зз Zz звон — zvon Ии Ii бич — bič Йй Jj свой — svoj Кк Kk как — kak Лл Ll лак — lak Мм Mm муж — muž Нн Nn над — nad Оо Oo отпор — otpor Пп Pp пара — para Рр Rr рыба — ryba Сс Ss сестра — sestra Тт Tt товар — tovar Уу Uu ум — um Фф Ff физика — fizika Хх Hh химия — himiâ Цц Cc цена — cena Чч Čč час — čas Шш Šš школа — škola Щщ Ŝŝ щит — ŝit Ъъ ″ ″ объём — ob˝ёm Ыы Yy сын — syn Ьь ′ ′ вьюк — v′ûk Ээ Èè это — èto Юю Ûû южный — ûžnyj Яя Ââ яйцо — âjco О’Кейси — O’Kejsi ’ ’ ’ ’ [308] B. Transkrypcja Literę а oddajemy przez a, np. адрес — adries. Literę б oddajemy przez b, np. баба — baba. Literę в oddajemy przez w, np. вoда — woda. Literę г oddajemy przez g, np. Гоголь — Gogol, книга — kniga; także gdy г jest wymawiane jako w: его — jego.

Соловьёв — Sołowjow. щука — szczuka. 2) e — po ж. np. л. np. Literę ж oddajemy przez ż. Literę о oddajemy przez o. Literę с oddajemy przez s. Literę х oddajemy przez ch. Literę э oddajemy przez e. объём — objom. znak jest pomijany. труд — trud.Literę д oddajemy przez d. поэт — poet. чудесно — czudiesno. лоза — łoza. шаг — szag. ч. np. о. Мендельсон — Mendelson. np. np. шелест — szelest. щёлкать — szczołkat’. ё. объём — objom. Еренбург — Erenburg. щека — szczeka. дует — dujet. Literę ш oddajemy przez sz. долгий — dołgij. Чернышевский — Czernyszewskij. Literę к oddajemy przez k. я. у. залог — załog. как — kak. również po ч. 2) ł — przed spółgłoskami. np. Никита — Nikita. дорога — doroga. щ oraz przed samogłoską. 3) y — po ж. np. лёд — lod. дед — died. липa — lipa. ш. нёс — nios. май — maj. Пугачёв — Pugaczow. ь. щ. np. Literę т oddajemy przez t. ц. Коробьин — Korobjin. жена — żena. Literę ц oddajemy przez c. np. np. Literę у oddajemy przez u. 2) ji — po ь. стол — stoł. np. ш. 2) o — po ж. np. любой — luboj. Literę ф oddajemy przez f. Literę ъ pomija się. монарх — monarch. лук — łuk. np. Ляля — Lala. цитра — cytra. przed samogłoskami а. Literę р oddajemy przez r. Literę з oddajemy przez z. ш. ёлка — jołka. ч. np. np. np. np. орёл — orioł. Literę п oddajemy przez p. Literę щ oddajemy przez szcz. Literę ы oddajemy przez y. np. речь — riecz. Literę е oddajemy przez: 1) je — na początku wyrazu. np. пёс — pios. np. w nazwiskach obcego pochodzenia е po wszystkich spółgłoskach transkrybujemy jako e. Literę м oddajemy przez m. ю. 3) io — po wszystkich innych spółgłoskach. ь. 3) ie — po wszystkich innych spółgłoskach. np. полно — połno. ц. словарь — słowar´. пышка — pyszka. укроп — ukrop. np. её — jejo. л. объехал — objechał. факт — fakt. Literę ь oddajemy przez ´ — znak zmiękczenia. Literę й oddajemy przez j. Literę ё oddajemy przez: 1) jo — na początku wyrazu. ы oraz na końcu wyrazu. np. хорошо — choroszo. gdy występuje po л. Literę л oddajemy przez: 1) l — przed е. np. Лермонтов — Lermontow. жёлтый — żołtyj. np. земледелец — ziemledielec. шило — szyło. Literę ю oddajemy przez: . фельетон — fieljeton. шёл — szoł. np. np. ш. городской — gorodskoj. np. семь — siem´. Literę ч oddajemy przez cz. жалко — żałko. np. щиток — szczitok. ч. np. np. caни — sani. po samogłoskach i po ъ. цена — cena. ь. и. лысый — łysyj. будьте — bud´tie. np. цена — cena. Literę и oddajemy przez: 1) i. щ. np. народ — narod. моль — mol. лёд — lod. po samogłoskach i po ъ. щ. чиcтый — czistyj. жила — żyła. Елена — Jelena. лaпa — łapa. игра — igra. np. np. ж. Literę н oddajemy przez n. np. левый — lewyj.

o Biełym. Biełego. Bieleckiego. адъютант — adjutant. Nazwiska W praktyce bibliotecznej nazwiska rosyjskie zapisujemy zgodnie z podanymi w paragrafie 76. Толстой — Tołstoj. np... np. 2) a — po л. (. Нева — Newa. Трубецкой — Trubieckoj. Gorkiego. Nazwiska żeńskie kończące się na -ская. panna Tołstoj.) w nazwiskach męskich oddajemy w pisowni polskiej przez -oj.1) ju — na początku wyrazu oraz po samogłoskach i po ъ. np. 3. Щербатской — Szczerbatskoj. мясо — miaso. Орёл — Orzeł. -inska. Jeśli w transkrybowanym tekście pojawiły się nazwiska obce mające postać fonetyczną (. B. моя — moja. Витебск — Witebsk. -cki. Горький — Gorki (wyjątkowo bez znaku zmiękczenia). np. [312] 3.) [310] 1. jednak w praktyce wydawniczej i w codziennym użyciu stosuje się nazwy spolszczone w postaci tradycyjnej.) 7. nazwiska takie odmieniamy jak rzeczowniki. ADAPTACJA ORTOGRAFICZNA I ODMIANA ROSYJSKICH NAZW WŁASNYCH A. Nazwiska A. -ий. люблю — lublu. będące odpowiednikiem męskich na -ой. -цкая (. -ый zapisujemy w tekstach polskich przez -ski. Долгорукий — Dołgoruki.. Тютчев — Tiutczew. -цкой — zob. семья — siemja.) 4... Nazwy geograficzne B. Nazwiska o zakończeniach -ин. b) Nazwiska żeńskie na -ая. Jeśli po przetranskrybowaniu po spółgłosce pojawia się j 8. Trubieckiemu. o Gorkim. jak nazwiska polskie: Паустовский — Paustowski. Szczerbatskiemu. -i. Nazwy geograficzne [309] Nazwy geograficzne transkrybujemy zgodnie z wzorem podanym w paragrafie 76. Нижний Новгород — Niżny Nowogród. южный — jużnyj. oбъяcнить — objasnit´. Яковлев — Jakowlew. [313] 4. Коля — Kola. o Dołgorukim. Белецкий — Bielecki. (.) 2. np. B zasadami transkrypcji. Nazwiska na -ской. Trubieckiego. -цкий. np. Nazwiska zakończone na -инский. нося — nosia. даю — daju. Tołstoja. -цкой kończą się w pisowni polskiej na -skoj. o Bieleckim. Literę я oddajemy przez: 1) ja — na początku wyrazu oraz po samogłoskach i po ъ. np. -инская 5. Szczerbatskiego.. 3) ia — po innych spółgłoskach. Nazwiska na -ой: 3.) 6. np. poprzedzając odpowiednio słowami pani lub panna. .. Zakończenia nazwisk na -ский. Иркутск — Irkuck. Белый — Bieły. W publikacjach natomiast należy stosować następującą pisownię: 1. 3) iu — po innych spółgłoskach. Dołgorukiego. Tołstojowi. сюда — siuda. (. np.. p. z Tołstojem. 77. Белинский — Bielinski. Nazwiska na -ой: a) Zakończenie -ой (ale nie na -ской. np. np. o Paustowskim... B. Псков — Psków. Смоленск — Smoleńsk. Nazwiska zakończone na -инский. бью — bju. -y i odmieniamy tak. o Tołstoju. Paustowskiego. [311] 2. Zachowujemy je w formie męskiej. -ckoj i odmieniają jak przymiotniki. ь. 2) u — po л. Nazwiska na -ской. -инская transkrybujemy przez -inski. pani Tołstoj. nie ulegają spolszczeniu. Zakończenia nazwisk na -ский. ь.

Пушкин — Puszkin. o Kołokolcewie. Мопассан — Maupassant. [314] 5. Колокольцев — Kołokolcew. Локк — Locke. o Sołtykowie. Колокольцевa — Kołokolcewa. BN. Kareninę. BN. DCMs. Transliteracja i transkrypcja Litery alfabetu ukraińskiego Аа Бб Вв Гг Ґґ Дд Ее Єє Жж Зз Dd Ee Êê Žž Zz Transliteracja Aa Bb Vv Gg Transkrypcja Aa Bb Ww Hh Gg Dd Ee Je je. Jurjew. Nazwiska żeńskie zakończone na -овa. Gdyby w transkrybowanym tekście pojawiły się nazwiska obce mające pisownię fonetyczną. np. a nie: Mierieżkowski. Юз — Hughes. Nazwiska żeńskie kończące się na -ская. spolszczenie -iński. Kapeнинa — Karenina. Puszkinie. Kołokolcewa. np. Kołokolcewej. -цкая transkrybujemy. Polszczenie ukraińskich nazw własnych [318] A. Puszkinowi. Transliteracja i transkrypcja B. Puszkiną. Sołtykowowi. ie Żż Zz . Szachowskiej. -евa odmieniają się jak przymiotniki. Sołtykowej. Kołokolcewą. CMs. o Puszkinie. W przetranskrybowanych imionach i nazwiskach. [316] 7. -ев odmieniają się jak rzeczowniki. Kareninie. Tatjana). 78. Солтыковa — Sołtykowa. cka. a nie: Wierienicz.Липинская — Lipinska. Sołowjow. Tatiana. Sołowiow. a więc: Juriew. Kareniną. Пушкинa — Puszkina. W niektórych nazwiskach i nazwach geograficznych w transkrypcji można też stosować tradycyjną twardą wymowę spółgłosek. Солтыков — Sołtykow. DCMs. np. [315] 6. Белецкая — Bielecka. Puszkinę. Szachowską. Шаховская — Szachowska. Werenicz. [317] 8. Nazwiska żeńskie zakończone na -uнa (-ina) odmieniają się jak rzeczowniki. e. używając zakończeń -ska. np. -ińska jest dopuszczalne tylko w tekstach literackich i popularnonaukowych. np. B. można w praktyce wydawniczej stosować pisownię zgodną z polską ortografią. Nazwiska te mają odmianę identyczną jak polskie o tych samych zakończeniach: Szachowska. np. Nazwiska o zakończeniach -ин. N. Kareniny. powinniśmy przywrócić im pisownię oryginalną. w których po spółgłosce pojawia się j (np. TRANSLITERACJA I TRANSKRYPCJA WSPÓŁCZESNEGO ALFABETU UKRAIŃSKIEGO A. Puszkiny. D. Sołtykową. Гайдн — Haydn. Kołokolcewowi. Mereżkowski. Sołtykowa. Uwagi szczegółowe do transkrypcji wyrazów ukraińskich C. -ов. Puszkina. zwłaszcza wargowych i r.

np. np. Literę л oddajemy dwojako: 1) przez l przed я. 2) przez ł przed а. і (ї). лiжко — liżko. сіль — sil. книга — knyha. l Mm Nn Oo Pp Rr Ss Tt Uu Ff Ch ch Cc Cz cz Sz sz Szcz szcz ′ ′ Ju. и. ь. U ju. о. spółgłoskami i na końcu wyrazu. Лейден — Lejden. орел — oreł. Literę ї (występującą na początku wyrazów. L ł. np. Literę ґ (przywróconą w pisowni na Ukrainie) oddajemy przez g. Literę и oddajemy przez y. е. np. a. u. лишити — łyszyty. np. молодиця — mołodycia. ґрунт — grunt. ia pomija się [319] B. Львiв — Lwiw. ю. Uwagi szczegółowe do transkrypcji wyrazów ukraińskich Literę г oddajemy przez h. Literę і oddajemy przez i. наллєш — nallesz. вилки — wyłky. iu Ja. мої — moji. obce nazwy własne pisane przez ле można oddawać przez le. np. їхати — jichaty. np. у. A ja. np.Ии Іі Її Йй Кк Лл Мм Нн Оо Пп Рр Сс Тт Уу Фф Хх Цц Чч Шш Щщ Ьь Юю Яя ’ ’ Ii Ìì Її Jj Kk Ll Mm Nn Oo Pp Rr Ss Tt Uu Ff Hh Cc Čč Šš Ŝŝ ′ ′ Ûû Ââ ’ ’ Yy Ii Ji ji Jj Kk Ł. . po samogłoskach i po apostrofie) oddajemy przez ji. з’їсти — zjisty. Леся — Łesia. є.

Literę я oddajemy jako: 1) ja na początku wyrazu oraz po samogłoskach i po apostrofie. Należy zwrócić uwagę na to. Лященко — Laszczenko. Mohylnyckiemu. np. -цький mogą otrzymywać polskie zakończenia: -y. 3) ia po innych spółgłoskach. np. 2) a po л. Rudnicki. 2) e po л. Nazwy geograficzne od dawna spolszczone 2. нього — nioho. po samogłoskach i po apostrofie. ich pozostała część zachowuje właściwości fonetyczne oryginału. Myrnemu. будьте — bud´te. 2) u po л. [324] 5. np. Szaszkewicz. Nazwy geograficzne od dawna spolszczone możemy zapisywać w postaci tradycyjnej. Ziłynskiemu. np.Literę є oddajemy jako: 1) je na początku wyrazu oraz po samogłoskach i po apostrofie. Євген — Jewhen. o Mohylnyckim.. W przypadku nazwisk historycznych czy znanych w wersji polskiej możemy stosować wersję polską (także w transkrypcji): Chmielnicki. INTERPUNKCJA POLSKA XI. Яцкова — Jackiw. o Myrnym. князь — kniaź. o Ziłynskim. np. дякую — diakuju. np. Myrnego. наллєш — nallesz. np. Яцкiв. np. [321] 2. Jackowa. 3) ie po innych spółgłoskach. Мирний — Myrny. toteż piszemy: Łewycki. Jackowowi. nazwiska te odmieniamy tak samo jak odpowiednie nazwiska polskie. Ziłyński). np. OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA POLSKIEJ INTERPUNKCJI XII. Żytomierz. np. сіль — sil. C. CHARAKTER POLSKIEJ INTERPUNKCJI . Wiszniowiecki. Kijów. Jedynie połączenie liter льо oddajemy przez lo. np. o Jackowie. Połączenie liter ьо oddajemy przez io. сюди — siudy. Przyrostek -ич 4. 3) iu po innych spółgłoskach. Ziłynskiego. -cki. a w przypadkach zależnych -ow-. Charków. np. np. Шашкевич — Szaszkewicz. -ський. ZNAKI INTERPUNKCYJNE XI.) 3. Uwagi [320] 1. Зiлинський — Ziłynski. Przyrostek -iв w mianowniku liczby pojedynczej ma postać -iw. ь oddajemy przez ´ — znak zmiękczenia (nie apostrof ’). [323] 4. Szaszkiewicz. np. Literę ю oddajemy jako: 1) ju na początku wyrazu.. п’яний — pjanyj. Ярошенко — Jaroszenko. np. Могильницький — Mohylnycki. np. Krzywy Róg. п’є — pje. люблю — lublu. że polszczymy tylko zakończenia nazwisk. ZNAKI INTERPUNKCYJNE I ICH FUNKCJE 84. (. Przyrostek -iв 5. Polszczenie ukraińskich nazw własnych Jeśli ścisłość naukowa ani też zasady katalogowania bibliotecznego nie muszą być brane pod uwagę. моє — moje. Mohylnyckiego. синє — synie. Nazwiska zakończone na -ий. OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA POLSKIEJ INTERPUNKCJI 83. льох — loch. -ski. możemy wprowadzić następujące zmiany do zasad wymienionych w punktach A i B: 1. [322] 3. Юрченко — Jurczenko. в’ючити — wjuczyty. Ziłyński. заява — zajawa. np. мою — moju. Przyrostek -ич piszemy w formie -icz (nie: -ycz). Ziłynski (a nie: Lewicki. z Jackowem. Nazwiska zakończone na -ий. Połączenie liter ль oddajemy przez l. грудь — hrud´.

dwa myślniki wydzielanie fragmentów tekstu (otwierający i zamykający) Warto również nadmienić. nawias i cudzysłów. pytajnik wykrzyknik. które zapewni maksymalną przejrzystość tekstu. rytmikę mowy. że znaki interpunkcyjne służą głównie do uwydatniania logiczno-składniowej konstrukcji zdań. wielokropek. myślnik. 84. dwa przecinki (otwierający i zamykający). uzasadnienia. myślnik (pauza). Znaki interpunkcyjne i ich funkcje Charakter znaku Znak interpunkcyjny kropka Znaki oddzielające średnik. Druga funkcja znaków interpunkcyjnych polega na tym. pogrubienia. cytatu. dlatego też za podstawowy cel interpunkcji należy uznać zapewnienie tekstowi pisanemu jednoznaczności i ułatwienie jego poprawnego odbioru. dwukropek. inaczej mówiąc: pozwalają go właściwie interpretować. Są to: kropka. Oznacza to. jak: wydzielanie członów wtrąconych. myślnik — m. przecinek. użycie odpowiedniego kroju czcionek połączone z wyodrębnianiem pewnych partii tekstu za pomocą kursywy. Stąd wynika funkcja trzecia: znaki przestankowe umożliwiają poprawne zrozumienie i wygłoszenie tekstu. wyniku. które w inny sposób w pisanej odmianie języka nie mogłyby zostać zakomunikowane. rozstrzelenia liter i innych sposobów. średnik. przecinek Znaki prozodyczne Znaki emocji Znaki opuszczenia wielokropek. Oznacza to. jak: odpowiedni podział na akapity (obok samej wielkości akapitu istotne jest również wprowadzanie wcięć pierwszej linii akapitu lub — stosowane zamiast wcięcia — poszerzanie odstępów między akapitami. pytajnik bywa. że większa przejrzystość i zrozumiałość tekstu może zostać osiągnięta poprzez takie czynniki graficzne. Podstawową funkcją języka jest funkcja komunikatywna.in. zawieszenia głosu. Oprócz tego uwzględnia się też takie czynniki. zawieszenie głosu. nawias. CHARAKTER POLSKIEJ INTERPUNKCJI Interpunkcja polska ma przede wszystkim charakter składniowy. znak wykrzyknienia (wykrzyknik). odpowiedni odstęp między liniami tekstu. myślnik. I tak na przykład przecinek i kropka sygnalizują przerwy w mówieniu. Interpunkcja . że w razie wątpliwości związanych z przestankowaniem należy przede wszystkim uwzględnić zasadę zrozumiałości (komunikatywności) i zastosować takie przestankowanie. że służą one do wyrażania niektórych właściwości mowy. znak zapytania (pytajnik). pytajnik.).83. intonację. szczególnej intonacji oznaczanie stanów uczuciowych mówiącego zaznaczanie pominięć w tekście wprowadzenie wyliczenia. luźno związanych z głównym tokiem wypowiedzi. wielokropek wielokropek. wyjaśnienia cudzysłów. ZNAKI INTERPUNKCYJNE I ICH FUNKCJE W języku polskim używamy dziesięciu znaków interpunkcyjnych. Szczegółowe funkcje polskich znaków interpunkcyjnych podajemy w tabeli. myślnik dwukropek Znaki wyodrębniające Podstawowe funkcje zamykanie wypowiedzeń oddzielanie mniejszych całości w obrębie wypowiedzenia oznaczanie przerwania. a wykrzyknik z reguły jest — znakiem emocji. czyli interlinia itd.

XII. w której od miejsca znaku interpunkcyjnego zależy los skazańca: Powiesić nie można. jednakże to. EMOTYWNE ORAZ ZNAKI OPUSZCZENIA 92. zamykając drzwi. Zrobiła się z niej panna co się zowie. zależy od tego. że jeśli czegoś bardzo pragniesz. UWAGI OGÓLNE 86. Mówili wolno. Podane niżej przykłady obrazują takie możliwości. INNE ZASTOSOWANIA KROPKI 88. Aby podkreślić ważność zagadnienia. uwolnić. gdy wprowadzenie znaku przestankowego mogłoby zakłócić konstrukcję rytmiczną: Zdarza się często. w drugim przykładzie wyrażenie Stryj Józek oznacza jedną osobę. PODSTAWOWA FUNKCJA KROPKI 87.1). zostanie on więc użyty zależnie od tego. że chcemy wyrazić swój dystans do pewnych słów i wypowiedzi. ZNAKI ODDZIELAJĄCE.umożliwia również wyodrębnienie niektórych wyrazów bądź to ze względu na ich ważność. a nawet całkowicie zmienić sens wypowiedzi. Zasady interpunkcyjne mają charakter obowiązujący (nakazują stosowanie odpowiedniego znaku lub tego zakazują) bądź fakultatywny. Brak znaków interpunkcyjnych w tekście lub błędne ich rozmieszczenie może wypaczyć. jeśli chcemy osiągnąć jednoznaczność i przejrzystość tekstu. W powyższym przykładzie mamy pewną swobodę w przestankowaniu: możemy bowiem zamiast przecinka użyć myślnika. gdyż zdanie jeśli czegoś bardzo pragniesz jest podrzędne w stosunku do zdania że los zaczyna cię prześladować. obok reguł określających ściśle użycie określonych znaków piszący mają niemałą swobodę w ich zastosowaniu. 90. POMIJANIE KROPKI 89. Stryj Józek i Rafał zgłosili się po odbiór paszportów. b) W zdaniach poniższych przecinek musimy postawić koniecznie. Mówili. Względy rytmiczne jeszcze wyraźniej narzucają się w przykładzie drugim. wolno idąc. Konsekwentne stosowanie zasad przestankowania logiczno-składniowego jest konieczne. w którym miejscu go umieścimy. Maria wybiegła. Powiesić. Józek i Rafał zgłosili się po odbiór paszportów. W pierwszym przykładzie przecinek — zgodnie z zasadą składniową — powinien zostać wstawiony pomiędzy wyrazy że i jeśli. szybko zamykając drzwi. czy chcemy poinformować o udziale dwóch czy trzech osób. lecz utartym połączeniem wyrazowym określającym wyraz panna. W obu przykładach została zastosowana reguła oddzielania przecinkami jednorodnych części zdania połączonych bezspójnikowo (zob. ZNAKI PROZODYCZNE. los zaczyna cię prześladować. WIELOKROPEK 93. Z zamieszczonej wyżej tabeli wynika. stanowi więc jeden niepodzielny składnik: Stryj. jednakże ze względów rytmicznych przecinek pomijamy. podamy też anegdotyczny przykład depeszy. Odstępstwo od konsekwentnego stosowania zasad składniowych jest możliwe tylko wtedy. a) Pierwszy z podanych przykładów pokazuje. bądź też z uwagi na to. ŚREDNIK 90. a fragment co się zowie nie jest — jak mogłoby się wydawać — odrębnym zdaniem. nie można uwolnić.I. idąc. ZNAKI INTERPUNKCYJNE 85. że sens zdania może zależeć od użycia bądź pominięcia przecinka. jaką treść chcemy przekazać: Maria wybiegła szybko. MYŚLNIK . że wiele znaków interpunkcyjnych może pełnić różne funkcje. PRZECINEK 91.

Kropka po skrócie wyrazu 87. w blasku światła lub w półmroku.94. DWUKROPEK 97. że jeżeli matka troszczy się kiedy o nią. UWAGI OGÓLNE Mamy do dyspozycji trzy znaki o funkcji oddzielającej: kropkę. PYTAJNIK 95. lecz mimo że dotychczas głosu nie zabierał. mogą pełnić również wykrzyknik. PODSTAWOWA FUNKCJA KROPKI [336] Kropka zamyka wypowiedzenie (tzn.. jakim się wydawał z daleka.. WYKRZYKNIK 96. ze wszystkich stron. trzecią — końcową — zamyka kropka. zebrani z szacunkiem ku niemu spozierali.4. zaostrzała i zachmurzała jej rysy. Dwie pierwsze zostały oddzielone średnikami. to tylko przez obawę. podrozdziału. (W.7. rozdziału. jak on wygląda. pytajnik oraz wielokropek. żołnierzu? (H. Mrożek) Była pewna. Różnicę w użyciu kropki. np. W obrębie drugiej i trzeciej części wypowiedzenia autor zastosował dodatkowo przecinki w celu podkreślenia budowy składniowej tych wypowiedzeń. Kropka po inicjałach imienia i nazwiska 87. Sienkiewicz) I to nadaje moim czynom jakiś połowiczny charakter. oprócz swej podstawowej funkcji. granica pomiędzy wypowiedzeniami jest sygnalizowana za pomocą dużej litery rozpoczynającej następne wypowiedzenie. średnik i przecinek. zdanie lub równoważnik zdania). Oto przykłady użycia kropki w tej funkcji: Wtedy powstał człowiek. W obrębie wypowiedzenia zakończonego kropką mogą występować inne znaki interpunkcyjne. (J. Gdy dochodzi do zastąpienia kropki przez jeden z wymienionych znaków. Kropka po tytule części dzieła. aby jej pracy i opieki nad sobą nie utracić.6. malowali go tak. (E. który dotąd siedział był jakby na uboczu. Białostocki) To rozbudowane wypowiedzenie składa się z trzech względnie samodzielnych i współrzędnych względem siebie całości. (S. średnika i przecinka pokazuje następujący przykład: Podobnie malarze dążyli do oddania złudnych iluzji. Funkcję taką. w głębi nieco.1.3. ustępu . która jest najsilniejszym z nich. gdy się na niego patrzy z bliska. Gombrowicz) 87. INTERPUNKCJA POLSKA — PODSUMOWANIE 85. Kropka po liczbach arabskich lub rzymskich oraz literach wprowadzających wyliczenia 87. 86.5. toteż troskliwość ta. Kropka po cyfrach arabskich oznaczających liczebniki porządkowe 87. wykrzyknik lub wielokropek: Dlaboga.2. Pisownia dat 87. CUDZYSŁÓW 99. nie dbali o odtworzenie przedmiotu tak. zamiast łagodzić i rozweselać. Skrót z kropką lub wielokropek na końcu zdania 87. Z tych powodów kropka musi być uważana za podstawowy i najważniejszy znak przestankowania. ZNAKI ODDZIELAJĄCE. Orzeszkowa) Kropka — jak już wspomnieliśmy — może zostać zastąpiona przez pytajnik. będące podstawową całością składniowo-znaczeniową. panie Wołodyjowski! Larum grają! wojna! nieprzyjaciel w granicach! a ty się nie zrywasz? szabli nie chwytasz? na koń nie siadasz? Co się stało z tobą. INNE ZASTOSOWANIA KROPKI 87. NAWIAS 98.

S.9. Funkcje znaków przestankowych. i pozwala jednoznacznie rozstrzygnąć. a. [339] 87. Kropka obok innych znaków interpunkcyjnych [337] 87. gdy liczba miesiąca została oznaczona cyfrą rzymską: 1 I 1996. po raz 7. czy też z osobą o nazwisku podwójnym.B. wówczas nie stawiamy po nim kropki: mjr (= major). Po cyfrze oznaczającej datę nie daje się kropki.1. 6. Kropkę stawiamy zawsze po inicjałach imienia i nazwiska. Kropkę stawiamy po liczbach (arabskich lub rzymskich) oraz literach wprowadzających wyliczenia: I.11. nie stawiamy drugiej kropki zamykającej zdanie: Skrótem wyrażenia pleno titulo jest P.4. 7. Pisownia dat: W datach pisanych w całości cyframi arabskimi stawiamy kropki.1996. Rudnicki) [340] 87. 11 XI 1918 r. w 3. Można również po skrócie dopisać końcówkę: Dawno nie widziałem dra Nowaka — wówczas bez kropki.G. Kropka po liczebniku może zostać opuszczona.4. takie jak wymogi komputerowego przetwarzania danych lub zasady urzędowe i prawne. I Abel zamilkł. [342] 87. ul. Po cyfrach arabskich oznaczających liczebniki porządkowe stawiamy kropki. jeśli z kontekstu jednoznacznie wynika. Nie stawiamy kropki. czy mamy do czynienia z osobą o dwóch imionach i nazwisku. także 87. zasada ta nie dotyczy skrótów tytułów kobiet. Kropkę stawiamy po skrócie wyrazu.. np.01. Zamilkła. [341] 87.5. Aneks I.87.2. np. UWAGA: Zalecenie Rady Języka Polskiego nakazuje w przypadku nazwisk dwu. miesiąc.). ponieważ w skrócie występuje ostatnia litera wyrazu. Funkcje znaków przestankowych. (= trzeciej) osobie. A. p.3. gdyż końcowa część wyrazu. gdy nazwa miesiąca została zapisana słownie: 7 kwietnia.i wieloczłonowych pomijać łącznik (por. jednak gdy skrót zastępuje wyraz w przypadku innym niż mianownik. ZASADY POLSKIEJ INTERPUNKCJI 1) Ogólna charakterystyka interpunkcji polskiej. dywizów: 1-1-1995).8. kropkę stawiamy (np. M. (A. 17 maja (nie: 7. (= godzina). wydaje się zasadne dopuszczenie – zgodnie z rozpowszechnionym zwyczajem językowym – zapisywania inicjałów nazwisk dwuczłonowych z łącznikiem.T. Uwzględniając jednak coraz powszechniejszą w Polsce praktykę zachowywania nazwisk panieńskich przez mężatki.1994 roku. np. 1.. prof. Ogólna charakterystyka interpunkcji polskiej. Chodzę do 8 klasy.5. Nowaka). ani też stosować innego szyku niż: dzień. J.1918 r. .U. K.-G. nie należy stosować innych znaków do oddzielania poszczególnych składników daty (np.B. na 10. w którym została odrzucona końcowa część: godz. dr (= doktor). 11. maja) — zob.G. końcówka -a. (= dziesiątym) piętrze. ponieważ skrót zawiera ostatnią literę wyrazu (Dawno nie widziałem dr Nowak). Jeśli skrót zawiera ostatnią literę wyrazu. Już o nic nie prosił. (= siódmy).. Dawno nie widziałem dr. np. że użyty został liczebnik porządkowy. 17. ZASADY POLSKIEJ INTERPUNKCJI 1. Zapis taki znacznie zwiększa czytelność skrótu w stosunku do zapisu M. Jeżeli na końcu zdania występuje skrót z kropką lub wielokropek. A.6. a) Charakter polskiej interpunkcji. rok.S. (= Maria BińczykGrocholska).. np. Po cyfrach arabskich i małych literach można postawić też nawias zamykający: I. 6 IX 1994 roku. kwietnia. Charakter polskiej interpunkcji. została odrzucona. (= profesor). Wyjąwszy szczególne wypadki. A. (= ulica). [338] 87.

np. Po tytułach artykułów w czasopismach 88. po tekście umieszczanym w nagłówku strony) 88.8.1.12. ustępu lub paragrafu) możemy postawić kropkę. to tytuły te oddzielamy myślnikami.4. Funkcje znaków przestankowych a) charakter polskiej interpunkcji W drugim przykładzie nie postawiliśmy kropki. np.4.5. Po tytułach rozdziałów i podrozdziałów. Po tytułach artykułów w czasopismach.3.2. Po napisach na afiszach. sloganach reklamowych 88. Wasz prezydent — nasz premier Zwycięstwo i klęska [348] 88.7. ZASADY POLSKIEJ INTERPUNKCJI 1) Ogólna charakterystyka interpunkcji polskiej. Na kartach tytułowych książek 88. Po liczebnikach porządkowych pisanych cyframi rzymskimi. np. wielokropku. na wizytówkach i wywieszkach 88. Po skrótach jednostek miar i wag oraz rodzimych jednostek jednostek pieniężnych [345] 88. Albo: A. Po liczebnikach porządkowych pisanych cyframi rzymskimi 88. podrozdziału. Po liczebnikach głównych 88. transparentach i szyldach. Po tytule części dzieła (rozdziału.9.7. . np.8. [344] 87. Microsoft Windows 3. po tekście umieszczanym w nagłówku strony). ponieważ podpunkt a) rozpoczyna się małą literą. Ferdinand de Saussure Kurs językoznawstwa ogólnego Przekład Krystyna Kasprzyk Wstęp Witold Doroszewski Warszawa 1961 Państwowe Wydawnictwo Naukowe Inne znaki interpunkcyjne na karcie tytułowej stawiamy. Na kartach tytułowych książek.3.10. pytajniku. INTERPUNKCJA POLSKA [347] 88. Kto jest kim? [346] 88. Po żywej paginie (tzn.6. Po żywej paginie (tzn. kropkę stawiamy po nawiasach i cudzysłowach zamykających. Funkcje znaków przestankowych. Między składnikami daty 88. 88.1 — Uruchamianie [349] 88.1. które w całości pisane są wielkimi literami. Po liczebnikach porządkowych oznaczających godzinę 88. Jeśli żywa pagina składa się z tytułu nadrzędnego i podrzędnego. A. Miało to miejsce na początku XVII wieku. natomiast nie stawiamy jej po wykrzykniku. np. Po imieniu i nazwisku w podpisach.5. Po tytułach rozdziałów i podrozdziałów 88. jeśli pierwsza litera tego tytułu jest napisana wielką literą.2.11. np. W przypadku gdy dochodzi do zbiegu znaków interpunkcyjnych. a pozostałe małymi: I. Po skrótowcach 88. a) Charakter polskiej interpunkcji. POMIJANIE KROPKI Kropki nie stawiamy w następujących okolicznościach: 88.[343] 87.

4 VI 1989 roku. że dobry człek jaki niewdzięcznika przygarnie. [352] 88. Wielki kiermasz zabawek Sklep spożywczy Cukier krzepi [355] 88. np. P. np. oraz 87. zł (= złoty).12. UWAGA: Kropkę stawia się zwyczajowo po cyfrach rzymskich w tytułach rozdziałów. Najszlachetniejszy kamień jest ten. Jeśli skrót tego rodzaju pojawi się na końcu zdania. np. że oddziela wyłącznie człony równorzędne pod względem logiczno-składniowym. sloganach reklamowych.2.6. np.S. UW.7.3. 89. Średnik w rozbudowanych wypowiedzeniach złożonych 89. niż samo zadraśnie. Średnik zastosowany do oddzielania pojedynczych zdań 89. np. Mieszkali na IV piętrze. [350] 88. 4 czerwca 1989 roku. także 56.1. W przedziale siedziało 6 osób.2. ale trafia się częściej.8. jeśli miesiąc napisany jest liczbą rzymską lub słownie. Od tego czasu minęło 500 lat.1. (A. Pracowałem w PKO. Średnik w zdaniach zawierających rozbudowane wyliczenia [357] 89.A.P. np.A. (zob. np. Mickiewicz) . U. ŚREDNIK Średnik jest znakiem rozdzielającym słabszym od kropki i służy do oddzielania w miarę samodzielnych części wypowiedzenia. ul. np. Średnik używany jest najczęściej w rozbudowanych wypowiedzeniach złożonych. Między składnikami daty. transparentach i szyldach. np. [351] 88. g (= gram). najszlachetniejsze serce jest to. Po napisach na afiszach.10. PWN.. MON. Tomasz Rudzki dr Henryk Gołąb Szczecin. XII. Po skrótach jednostek miar i wag oraz rodzimych jednostek pieniężnych. PAN.11. Pociąg odjeżdża o 7 wieczorem. na wizytówkach i wywieszkach. PTTK. który kraje wszystkie inne. Po liczebnikach głównych.).A.. Po skrótowcach. że niewdzięcznik taki przepada marnie.N. np. MSWiA. MSW. km (= kilometr). podczas gdy przecinek może oddzielać również człony nierównorzędne. Ptasia 15 m..2. np. USA. PSL. UMCS. UWAGA: Pospolitym błędem jest stawianie kropki po każdej literze skrótowca. Kosztowało mnie to 100 zł. R. a siebie zarysować nie daje. Po imieniu i nazwisku w podpisach. [356] 88. np. Zasady interpunkcji. 89. S.Jan III Sobieski postanawia wtedy ruszyć na Wiedeń. RP. wówczas wystąpi po nim kropka (lub inny znak interpunkcyjny) pełniąca funkcję znaku zamykającego zdanie. (A.9. Od przecinka z kolei różni się tym. Po liczebnikach porządkowych oznaczających godzinę. wówczas postawimy po nim kropkę (lub inny znak interpunkcyjny) w funkcji znaku kończącego zdanie. ha (= hektar). 27 Naczelny Dyrektor mgr Przemysław Polak [354] 88. Asnyk) Przytrafia się często. Jeśli skrótowiec wystąpi na końcu zdania. [353] 88. które właśnie raczej da się skaleczyć.

że pisze tylko to.3. a poszczególne części oddzielone średnikami to współrzędne wypowiedzenia składowe. jeśli się nie mylę. które rządzą doborem materiału literackiego wprowadzanego w pole edukacji. Zdanie podrzędne (określające) zawsze oddzielamy przecinkiem od zdania nadrzędnego bez względu na kolejność tych zdań. paragrafów dzieła. jeśli znajduje się w osobnym wierszu [. Lało wtedy. (J. Zamiast przecinków w takim wypadku można użyć myślników lub nawiasu. po liczbie bądź literze oznaczającej część dzieła. przed miesiącem. Reguły ogólne E. A. że: a) myślniki oznaczają wydzielenie mocniejsze niż przecinki. (M.2.A. gdy tytuł napisano w osobnym wierszu samymi wielkimi literami [. Przecinek pomiędzy zdaniami podrzędnymi i nadrzędnymi. że czeka nas jeszcze w przyszłości zasadnicza dyskusja o kryteriach. W tym wypadku należy stosować zasady wymienione i scharakteryzowane poniżej. np.2..].A. Przecinek pomiędzy zdaniami współrzędnymi połączonymi bezspójnikowo D. Przecinek — najczęściej używany znak rozdzielający — może wystąpić pojedynczo lub podwójnie. chociaż można powiedzieć. Przecinek podwójny służy do wydzielania wyrazu lub grupy wyrazów w obrębie wypowiedzenia. jak z cebra. na okładce i obwolucie książek.. PRZECINEK 90. Przyłubski) 90. Zasady szczegółowe C. Przecinek między częściami zdania pojedynczego G. Zdania współrzędne spójnikowe. po tytułach (nagłówkach) części. np. [361] 90. . samodzielnych pod względem myślowo-pojęciowym. pamiętam. Średnik należy umieścić również w zdaniach zawierających rozbudowane wyliczenia.A. np.2.Łatwo można zauważyć. Dąbrowska) Było to. Przecinek między częściami zdania pojedynczego połączonymi bezspójnikowo J. a słabsze niż nawiasy. np. Przecinek a wyrażenia porównawcze I. Kropki nie stawiamy: po tytułach dzieł i czasopism. Zasadniczo jednak przecinków używamy pojedynczo do oddzielania części wypowiedzenia. Przecinek między częściami zdania pojedynczego połączonymi spójnikowo H. Przecinek pomiędzy zdaniami podrzędnymi i nadrzędnymi. na stronie tytułowej. co mu aniołowie dyktują.. Zasady ogólne B. Użycie myślników zamiast przecinków A. Przecinek używany pojedynczo lub podwójnie 90. Reguły szczegółowe F. rozdziałów..1. [358] 89. Należy jednak pamiętać. Średnik również może zostać zastosowany do oddzielania pojedynczych zdań. Zdania współrzędne spójnikowe. [359] 89.1. Słowacki w okresie mistycznym wyznawał. Ukończył filozofię na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim. Wyrażenia wprowadzające i wtrącone [360] 90. (F.1. iż wypowiedzenia te mają strukturę dwudzielną.1. w których wielokrotnie użyto przecinków. Oddzielanie zdania podrzędnego (określającego) 90. Wyrazy wprowadzające zdanie podrzędne [362] 90. Zasady ogólne 90. b) nawias oznacza wydzielenie najsilniejsze.2.]. Przecinek pomiędzy zdaniami podrzędnymi i nadrzędnymi. Parandowski) Myślę. z zawodu jest także fotografikiem.

jeśliby. które często są wprowadzane przez jeden z wymienionych powyżej spójników. kiedyż. która tu jest. ale: Nie wiadomo. zanim. choć. ilekroć. kiedy. wypłynęli na jezioro. co by się wtedy z nim stało). skoro. gdziekolwiek. ażeby. cokolwiek. jako. odkąd. pomimo iż. kędy. aż. zakasawszy rękawy. ponieważ. w miarę jak.że dyskusja taka toczy się permanentnie. zaimków lub partykuł): aby. Gertruda. na co. i wyślę list. tylko że. komu. Sławiński) a) Zdanie podrzędne wplecione w zdanie nadrzędne musi być wydzielone przecinkami z obu stron — bez względu na typ spójnika następującego po owym zdaniu podrzędnym: Po wschodzie słońca. byle. pomimo że. acz. czy. bo dopiero po trzech miesiącach. jeżeliby. (= Niepostrzeżenie zrobiła się z niej kolubryna). żeby. (J. Należałoby tym samym odróżniać wypowiedzenia strukturalnie identyczne. chociaż. podczas gdy. kiedy zrobiła się z niej kolubryna. ilekolwiek. jak gdyby. albowiem. kogo. jakoby. . (= Nie jest jasne. dokądkolwiek. jeśli. jaki. Zabierzemy ze sobą Anię. im. która jest za rogiem. zwłaszcza że. a wino najmniej. kiedykolwiek. w razie gdyby. niech. co by się wtedy z nim stało? (= Który z was wie. kiedy zrobiła się z niej kolubryna). dopiero. gdyż. zaledwie. gdy niebo trochę się wypogodziło. wprzód nim. dlaczego. skąd. (K. ledwie. iż. uciec gdzie pieprz rośnie. (J. Nie wiadomo kiedy zrobiła się z niej kolubryna. b) Zasada ta dotyczy również równoważników zdań: Mnie już nic nie ulży. ile że. iżby. kim. wiedzieć co w trawie piszczy. chybaby. chyba że. póki. Kto wie co by się wtedy z nim stało. gdyby. zwłaszcza kiedy. za co. o ile. co. że. Do najczęściej spotykanych tego typu konstrukcji należą następujące połączenia — traktowane nie jako zdania podrzędne. lecz jako pojedyncze okoliczniki: jak z bicza trzasł. tak jak. ile. dlatego.A. jakby. że aż. Iwaszkiewicz) [363] 90. skądkolwiek. Makuszyński) Późno. gdzie. przyszedł pierwszy list. po co. dlatego że. chociażby. ponieważ niewiele jest rzeczy w szkole wzbudzających większe emocje niż lista lektur szkolnych. gdy. bo. np. Zdanie podrzędne jest zwykle wprowadzane przez jeden z następujących wyrazów (spójników. nie wiadomo kiedy. po raz nie wiem który. przy czym. ale: Kto wie. wlewała do wody wywar zielony z igieł świerkowych i rumianku. jakkolwiek. UWAGA 1: Należy jednak pamiętać o niestawianiu przecinka w utartych zwrotach i frazeologizmach. mimo że. dopiero gdy. azali. dokąd. by. ktokolwiek. leżeć jak ulał. dopóki. boć. co by się wtedy z nim stało?). jako że. aczkolwiek. bowiem. zwłaszcza jeżeli. jakżeby. nim. który. jak. nie wiedzieć po co. jeżeli. czyj. byleby. po czym. które nabierają zróżnicowanego znaczenia jedynie przez zastosowanie lub pominięcie przecinka. jakikolwiek. kto wie co. tym bardziej że. albo poczekamy na Jolę. zwłaszcza gdy. Pójdę na pocztę. ledwo. (= Nikt nie wie. ile razy.2. kto. chyba żeby. choćby. którędy. mimo iż.

zwłaszcza gdy. a w miejscu przecinka zrobimy pauzę oddechową. gdy odziedziczył duży spadek. Postanowił kupić mieszkanie. Nie rozdziela się przecinkiem połączeń partykuł. teraz gdy. zwłaszcza że. taki jak. właśnie jak. B. siadał zawsze na tej samej ławce. zaimków lub wyrażeń przyimkowych ze spójnikami oddzielamy przecinkiem wówczas. przysłówków ze spójnikami 90. Powinieneś postępować tak. Zasady szczegółowe 90. dopiero gdy. – ale: Wiemy. w takich wypadkach należą one do zdania podrzędnego. spójników. Wzbogacił się. a jeśli. wtedy gdy. tam gdzie. Często chadzał na spacery. które nie są rozwijane. a mianowicie. właśnie kiedy. zaimka względnego i spójnika. Zanieś tę książkę właśnie tam. a że. podobnie jak. co wolno. Nie wiem jak. mimo że. stopień (tym bardziej) oraz miejsce (tam). aby nikogo nie skrzywdzić. tym bardziej że. chyba żebym zapomniał. Wiadomo co. Opowiadał wszystkim. tak iż. Nie dostał kolacji i nie miał pojęcia dlaczego.B. Najczęściej spotykanymi połączeniami tego typu są: dlatego iż. że jest człowiekiem wspaniałomyślnym. Połączenia przysłówków. zaimków lub wyrażeń przyimkowych ze spójnikami 90. tam skąd. tym bardziej iż. a ponieważ. Dwa sąsiadujące spójniki. Przecinek należy postawić przed całym wyrażeniem (jest to tzw. tak żeby. np. wyróżnimy te wyrazy za pomocą akcentu. -łszy. skąd ją przyniosłeś. [366] 90. pomimo to. a gdy się zmęczył. tak aby. chyba że. tak aby nikogo nie skrzywdzić. jak dalej. zaimki lub wyrażenia przyimkowe pełnią funkcję okoliczników w zdaniach głównych.2. a przecinek stawiamy przed nimi: Powinieneś postępować szlachetnie.4.1. cofanie przecinka). Używając odpowiednich okoliczników. że gdy wygra dużo pieniędzy. Wyrażenia o identycznej lub podobnej budowie występują również w funkcji spójników zestawionych. np.3. a gdy. Zanieś tę książkę tam. właśnie. Przyrzekł mi. Imiesłów zakończony na -ąc.B. Połączenia przysłówków. Wiemy kto. ten sam co. Wzbogacił się wówczas. Przecinek pomiędzy zdaniami podrzędnymi i nadrzędnymi. Nie rozdziela się dwóch sąsiadujących spójników. tak by. zwłaszcza kiedy. podkreślamy czas (wówczas). że gdy. zawsze mi pomoże. jako że.1. a więc.3. tak że. ile że. typu a choć.B. kto to. np. przecinek stawiamy między jego składnikami: Zadzwonię do ciebie dopiero wtedy. gdy skończę rozmowę z interesantem. – ale: Wiadomo. tak jak. Jeśli jednak pierwszy człon takiego połączenia poprzedzony jest dodatkowym określeniem typu: dopiero. pomimo że był śpiący. w miarę jak. [365] 90. wprzód nim. mówiąc. spójnika i zaimka względnego. tam skąd ją przyniosłeś. właśnie gdy.B. lecz nie wiedział kiedy. z chwilą gdy. Przykłady: Nie chciał się położyć. spójników i przysłówków ze spójnikami.B. tym bardziej że. a kiedy.B. potem gdy. W powyższych przykładach przysłówki.UWAGA 2: Przecinek należy również pominąć przed zaimkami względnymi wprowadzającymi takie pozorne zdania podrzędne. skąd ją przyniosłeś. tak jakby. jak gdyby. taki sam jak. wówczas gdy odziedziczył duży spadek.2. zwłaszcza jeżeli.B. rozda je ubogim. sposób (tak). chyba żeby. – ale: Nie wiem. spójnik i zaimek względny 90. pomimo że. że aby. tylko że. Cenię go tym bardziej. Napiszę na pewno. dlatego że. że jeśli. zaimek lub wyrażenie przyimkowe pada akcent zdaniowy. Zanieś tę książkę. . podczas gdy. to co. i choć. który jeśli. gdy na przysłówek. -wszy [364] 90. np. Połączenia partykuł. że jeśli będzie trzeba.

(J. za to. tzn. Sposoby łączenia zdań złożonych współrzędnie mogą 90. Szczepański) D. Obudziwszy się. rozłącznymi. -wszy — bez względu na to. Wreszcie podnosi się z naręczem zwiędłych liści i drobnego chrustu. co): Nie spodziewał się.C. Gonzalo pędem biegł z obawy. Zdania złożone współrzędnie mogą być połączone bezspójnikowo lub spójnikowo. Zdania współrzędne bezspójnikowe zawsze oddzielamy przecinkami: Szybowiec ruszył. tylko.2.C. brzegiem lasu. jednakże. W drugim dorzucamy poboczną informację. gdy chcemy podkreślić. wraca na dół. nikomu się nie narażali. Zdania współrzędne bezspójnikowe [368] 90. jednak. -łszy. lecz. robiąc nadal swoje. stęka.4. jak interpretujemy jego funkcję w zdaniu — w zasadzie oddziela się przecinkiem wraz z ewentualnymi jego określeniami od poprzedzającej go lub następującej po nim reszty zdania lub wydziela się go przecinkami.D. że) lub zaimkiem względnym (np. wszakże. Przeskoczywszy rów. . nabrał pędu. trzy razy. Powiedziała. Reguły ogólne 90. rzucił się w wir codziennych zajęć.Zdania tego typu możemy jednak wydzielić dwoma przecinkami lub dwoma myślnikami. mnie znaki dawał.1. patrzą w osłupiałym milczeniu. znalazł się już na swoim polu. Gombrowicz) b) Wyjątek możemy uczynić tylko w wypadkach. tylko że. wynikowymi. i odnalazłszy ich. znika w niej. przecież. Zdania współrzędne połączone spójnikami: łącznymi. Dzięki temu. Uczniowie. bym pośpieszał. Imiesłów zakończony na -ąc. że ma nas dość i obróciwszy się na pięcie. spoglądali na siebie z zakłopotaniem. W pierwszym przykładzie informujemy jedynie o dodatkowych okolicznościach towarzyszących wydarzeniu. (J. np. męczysz wzrok. żeby tamci jemu w tłumie nie zginęli.D. np. że napisawszy bardzo dobry artykuł. ale.C.C.D. jaki. i. C. że ma nas dość i. gdy chcemy podkreślić.1. Wlókł się. [367] 90. który. aliści. że po spójniku nastąpiło zawieszenie głosu.J. a) Przecinka nie stawia się pomiędzy zwrotem imiesłowowym a bezpośrednio poprzedzającym go spójnikiem (np. (W. wyszła. będzie go musiał jeszcze poprawiać. że zdanie ma charakter wtrącony. choć potrzebował odpoczynku. jeśli jest wtrącony w zdanie (por. [369] 90. potem włazi do jamy.2. UWAGA: W odniesieniu do imiesłowu wyjąwszy (= oprócz) jednak przecinek się pomija: Wyjąwszy słodycze nie miał żadnych słabości. gładko oddzielił się od ziemi. wyłączającymi [370] 90. że są zdaniami wtrąconymi: Wrócił z zagranicy i. Zdania współrzędne połączone spójnikami: przeciwstawnymi. Aneks I – Interpunkcja): Patrząc z bliska na telewizor. tymczasem. Przecinek pomiędzy zdaniami współrzędnymi połączonymi bezspójnikowo 90. Przestankowanie uzależnione jest od sposobu zespolenia takich zdań. a. raczej. Przecinkami rozdzielamy zdania współrzędne połączone następującymi spójnikami: a) przeciwstawnymi: a. Nie przeszkadzają mu. a zawieszając głos. natomiast. zaś. obraca jeszcze ze dwa. iż. Opowiadał wszystkim.1. jedynie. stromo wspiął się wzwyż. słuchając napomnień. Meissner) Obstąpili go. Powiedziała. szeleści wśród poszycia. obróciwszy się na pięcie. A on grabi pazurami. inaczej. zapowiadamy. Zdania współrzędne spójnikowe.2.B. że — gdy wygra dużo pieniędzy — rozda je ubogim. synonimicznymi 90.1. że zaskoczy ona słuchacza. wyszła. o niczym już nie pamiętał. kulejąc. sypie ten ładunek do środka.

Ja mówię to, a on co innego. Nauczycielka usiłowała prowadzić lekcje, ale raz za razem zrywał się hałas. (J. Wiktor) Już mieli zaczynać, lecz ktoś im przeszkodził. Obiecywał dużo, tymczasem nic nie zrobił. Pośrodku płynęła rzeka, zaś na stokach wzgórz dostrzegłem kilka strumyków. UWAGA: Jeśli spójnik a łączy zdania (a nie jego części), zawsze stawiamy przed nim przecinek, np. Ledwie błysnęło słońce, a już zrobiło się ciepło. Mieli obszerne i wygodne mieszkanie, a składało się ono z pięciu pokojów. b) wynikowymi: więc, dlatego, toteż, to, zatem, stąd, wobec tego, skutkiem tego, wskutek tego, i (= więc, toteż), przeto, tedy, np. W tej okolicy las nie był zbyt gęsty, więc stopniowo robiło się coraz jaśniej. (A. Szklarski) Nie kocha męża, zatem powinna go opuścić. (T. Boy-Żeleński) Zapytał niegrzecznie, wobec tego odpowiedziałem mu oschle. UWAGA: Przed spójnikiem i możemy postawić przecinek, jeśli występuje on w funkcji wynikowej (można go zastąpić przez więc lub toteż), np. Zaczęła się sesja egzaminacyjna, i wzięli się do nauki (= więc wzięli się do nauki). Nadszedł październik, i studenci rozpoczęli naukę (= toteż rozpoczęli naukę). c) synonimicznymi (wyjaśniającymi): czyli, to jest, to znaczy, innymi słowy, np. Wyjeżdżam do Japonii, czyli odwiedzę Kraj Kwitnącej Wiśni. Rzeczowniki w języku polskim mają deklinację, to znaczy odmieniają się przez przypadki. [371] 90.D.2. Nie rozdziela się przecinkiem zdań złożonych współrzędnie połączonych następującymi spójnikami: a) łącznymi: i, oraz, tudzież, i zarazem, np. Zwieziono z lasu kilka wozów drewna i sprzedano je na opał. UWAGA: Jeśli spójnik a wystąpi w funkcji łącznej (możliwe jest wtedy zastąpienie go przez i), możemy postawić przed nim przecinek: Za dnia słoneczniki zaglądają w moje okno, a miedze wiją się, jak żółte wstążki [...]. (K. Brandys) b) rozłącznymi: lub, albo, bądź, czy, np. Pojadę na Mazury albo wybiorę się w Bieszczady. Rozpocznę w tym roku studia bądź pójdę do pracy. UWAGA: Przed spójnikiem czy łączącym zdania współrzędne rozłączne nie stawiamy przecinka, np. Wyjeżdżasz na święta czy zostajesz? Poradzisz sobie czy mam ci pomóc? Ale gdy wyraz czy wprowadza zdanie podrzędne (określające), musi zostać poprzedzony przecinkiem, np. Nie wiedział (czego?), czy może wejść. Zapytał (o co?), czy już minęła dwunasta. c) wyłączającymi: ani, ni, np. Kwiryna już nie przypomina o spowiedzi ani matka nie grozi księdzem. (P. Gojawiczyńska) Jeść nie chciał ni humoru dobrego nie miał. E. Zdania współrzędne spójnikowe. Reguły szczegółowe 90.E.1. Spójniki łączne, rozłączne, wyłączające z przysłówkami i zaimkami

90.E.2. Spójnik łączny, rozłączny, wyłączający (oraz partykuła czy) powtórzone na początku dwóch zdań współrzędnych 90.E.3. Spójnik lub zaimek względny upodrzędniający powtórzony po spójniku łącznym lub rozłącznym [372] 90.E.1. Połączenia spójników łącznych, rozłącznych i wyłączających (a więc typu i-lubani) z przysłówkami i zaimkami o charakterze uzupełnień wtrąconych czy dopowiedzianych oddzielamy przecinkiem od reszty tekstu, np. Byłem w górach, i to przez dwa miesiące. Był człowiekiem uszczypliwym, lub raczej złośliwym. Nie byłem w Hiszpanii, ani też w Portugalii. Była śliczna, czy może raczej pełna uroku. Typowe połączenia tego typu: i to, albo raczej, lub raczej, czy raczej, albo lepiej, lub lepiej, ani też, ani nawet, czy może. [373] 90.E.2. Jeśli spójnik łączny, rozłączny, wyłączający (dotyczy to też partykuły czy) został powtórzony na początku dwóch zdań współrzędnych, przecinek należy postawić przed powtórzonym spójnikiem lub partykułą, np. Albo zrobisz to dziś, albo nie rób wcale. Ani nie mam czasu, ani ochoty. Czy zrobisz to sam, czy przysłać ci kogoś do pomocy? Matka zwracała się z prośbą o pomoc już to do swojej rodziny, już to do dawniejszych przyjaciół. Pojadę bądź koleją, bądź autobusem. UWAGA: Tam gdzie powtórzone czy ma znaczenie spójnikowe i da się zamienić na lub — przecinka nie stawiamy: Ćwiczył zawsze, czy był zdrowy czy chory. Tam zaś, gdzie powtórzone czy ukazuje wybór między dwiema możliwościami, stawiamy przed nim przecinek: Rodzice pytali mnie, czy jesteś zdrowy, czy chory. [374] 90.E.3. Nie stawiamy przecinka, jeśli spójnik lub zaimek względny upodrzędniający (np. że, jak, który) został powtórzony po spójniku łącznym lub rozłącznym. Typowymi połączeniami są: i że, albo że, i jak, i który, np. Powiedział mi, że musi odpocząć, że w takim razie wyjeżdża i że nie wróci przed upływem tygodnia. Wiem, jak to jest i jak mogłoby być. Wiedzieliśmy doskonale, że odwiedzą nas osobiście albo że przynajmniej zadzwonią. F. Przecinek między częściami zdania pojedynczego [375] Poszczególne człony zdania pojedynczego, podobnie jak poszczególne składniki zdania złożonego, mogą być połączone spójnikowo lub bezspójnikowo, np. Wrócił do pracy zdrowy i wypoczęty. Wrócił do pracy zdrowy, wypoczęty. Zasady użycia przecinków w zdaniach pojedynczych scharakteryzowano poniżej. G. Przecinek między częściami zdania pojedynczego połączonymi spójnikowo Zasady użycia przecinka między spójnikowo połączonymi częściami zdania pojedynczego z drobnymi odstępstwami są takie same, jak reguły użycia przecinków w zdaniach współrzędnie złożonych. W skrócie, z uwzględnieniem pewnych różnic, przedstawiają się następująco: 90.G.1. Przecinek a spójniki: i, a (= i), oraz, tudzież, lub, albo, bądź, czy, ani, ni 90.G.2. Przecinek przed spójnikami przeciwstawnymi a, ale, lecz (...) 90.G.3. Przecinek przed spójnikami powtórzonymi, pełniącymi identyczną funkcję [376] 90.G.1. Nie stawiamy przecinka przed spójnikami: i, a (= i), oraz, tudzież, lub, albo, bądź, czy, ani, ni, np. Mógłbym studiować polonistykę bądź slawistykę.

Nie widziałem Paryża ani Marsylii. a) Przed spójnikiem a nie stawiamy przecinka, jeśli: – pełni funkcję łączną (można go wymienić na i), np. Wykład był krótki a przystępny. Słowik śpiewał cicho a łagodnie. – występuje między wyrazami lub wyrażeniami porównywanymi, np. Polacy a Rosjanie podczas drugiej wojny światowej. Alkoholizm rodziców a niepowodzenia szkolne dzieci. – w połączeniu z wyrazem między lub pomiędzy określa położenie lub wspólną cechę dwóch rzeczy, np. Szpara pomiędzy oknem a parapetem. Kolor między żółtym a brązowym. – łączy dwie identyczne formy dla podkreślenia tego, o czym się mówi, np. Takie przykłady można mnożyć a mnożyć. Wcale a wcale nie masz racji. b) Jeśli człon wprowadzany przez jeden z wymienionych spójników ma charakter dopowiedzenia, przed nim stawiamy przecinek: Uważam go za szaleńca, i to od dawna. Jest człowiekiem rozmownym, albo raczej gadułą. [377] 90.G.2. Przed spójnikami przeciwstawnymi a, ale, lecz, tylko oraz synonimicznymi (czyli, to znaczy, to jest, innymi słowy) stawiamy przecinek, np. Mogłem tam pójść, ale po co? Prawda zwyciężyła, a nie fałsz. Jestem zamiłowanym podróżnikiem, czyli globtroterem. [378] 90.G.3. Przecinek stawiamy przed spójnikami powtórzonymi, które pełnią identyczną funkcję: Zwiedzili i zamek, i muzeum. Zawsze ktoś bądź to pomagał jej, bądź jej siostrze. Nerwowo poprawiała to obrus, to sztućce, to serwetki. a) W związku z tą zasadą również oddzielamy przecinkami powtarzające się człony utartych wyrażeń, np. ani be, ani me; ani widu, ani słychu; ni pies, ni wydra; ni stąd, ni zowąd; ni z tego, ni z owego. b) W innych frazeologizmach o podobnej konstrukcji (tzn. składających się z dwu członów równorzędnych) nie stawiamy przecinka, np. bądź co bądź; bij zabij; chcąc nie chcąc; na chybił trafił; rad nierad, wypisz wymaluj. UWAGA: Powtórzony spójnik poprzedzamy przecinkiem tylko wtedy, gdy pełni on funkcję analogiczną do pierwszego, np. Siedzą i piją i kawę, i herbatę. Kup chleb i bułki, i jabłka, i gruszki. Natomiast nie postawimy przecinka w zdaniach: Siedzą i piją kawę i herbatę. Kup chleb i bułki albo jabłka i gruszki. H. Przecinek a wyrażenia porównawcze 90.H.1. Przed członem porównawczym wprowadzonym przez wyrazy: jak, jakby, jako (...) 90.H.2. Przykładowe wyliczenia i wyszczególnienia wprowadzane przez wyraz jak 90.H.3. Porównania paralelne (o konstrukcji tak, jak; taki, jaki; tyle, co; równie, jak) 90.H.4. Przed wyrazem jako (= w charakterze, w roli) [379] 90.H.1. Przed członem porównawczym wprowadzonym przez wyrazy i wyrażenia jak, jakby, jako, niby, niby to, niczym, ni to, niż, podobnie jak, gdyby (konstrukcja dawniejsza) nie umieszczamy przecinka, np.

pływacy i inni sportowcy wyjadą na igrzyska olimpijskie. Był powszechnie szanowany jako lekarz. Do osobliwości świata zwierzęcego w Polsce należą: żubr.2. partykuła. jak. jaki. jak. Zarabiam tyle samo co przed rokiem. Chodzi często tak do teatru. [381] 90. np.I. ten sam … co. Jednakże jeśli przed porównaniem nie robimy przerwy oddechowej albo jeżeli składniki porównania nie przeciwstawiają się sobie bardzo wyraźnie. (Szanowano go ze względu na prestiż jego zawodu). taki … jak. Należy w tym miejscu odróżnić porównania paralelne. np. przyimek. kolegom. (S. wtrącony. taki. wilk. w roli) przecinka nie stawiamy.H. Wówczas możemy ten odcień znaczeniowy zasygnalizować przecinkiem. Kowalski jest równie dobrym uczniem jak Nowak. podobnie jak wczoraj. równie. przecinek możemy pominąć. znajomym.H.1. jak i kształcące. jak do przyjaciół. niedźwiedź. powinniśmy oddzielić go przecinkiem. Opowiadał to już rodzicom. Dziś. co przed rokiem. żbik. Była ubrana podobnie jak moja żona. Był powszechnie szanowany. co) stawiamy przecinek. które nie mają wyrazistego charakteru paralelnego: a) z przecinkiem: zarówno …. np. np.I. b) bez przecinka: tak samo … jak. jak: eter. iż wyrażenie wprowadzone przez jako ma charakter przyczynowouzasadniający. jak leżałoby na kołku. jak i. spójnik. Trembecki) Jednak aby podkreślić. chyba że chcemy podkreślić. Przecinek między częściami zdania pojedynczego połączonymi bezspójnikowo 90. Przykładowe wyliczenia i wyszczególnienia wprowadzane przez wyraz jak zawsze poprzedzamy przecinkiem. wykrzyknik. benzyna. albo gdy chcemy osłabić wyrazistość porównania. Swawolny chłopiec leci gdyby strzała. w których stawiamy przecinek. piłkarze. powinniśmy je oddzielać przecinkiem. [380] 90. Przecinek między połączonymi bezspójnikowo jednorodnymi częściami zdania 90. łoś. I. tak…. Wspólną grupę stanowią nieodmienne części mowy. przyszedł z pracy bardzo późno.I. ryś i kozica. bóbr. od porównań. jak i. Czytanie książek jest równie miłe. np. (Szanowano go jako dobrego lekarza).2. smary. że człon porównawczy jest dopowiedziany. b) dopełnieniami.1. W porównaniach paralelnych (o konstrukcji tak. równie … . Przecinek przed członami powtarzanymi [383] 90. tak…. np. Taki doświadczony kierowca jak Marcin nie powinien był wpaść w poślizg. Od razu wykonał takie polecenie. oleje.H. jak: przysłówek. jakiego zażądano. często wracamy. Jest lepszy. Przed wyrazem jako (= w charakterze. Miałem tyle samo pieniędzy.Był głuchy jak pień. jak do kina. tyle. Przecinek stawiamy pomiędzy połączonymi bezspójnikowo jednorodnymi częściami zdania: a) podmiotami. Ubranie leży na nim. jak. Znał się na tym lepiej niż ktokolwiek inny. jako lekarz. niż myślałem. . Ropa naftowa dostarcza nam wielu produktów. np. jak i.3. [382] 90. Lekkoatleci.4. Do ulubionych książek. Jeśli człony porównawcze wchodzą w skład wypowiedzenia złożonego. np.

Postąpiłem wczoraj bardzo głupio [okoliczniki niejednorodne — czasu i sposobu]. w domu.2.1. wyrazy poza zdaniem) 90. Wyrażenia wprowadzające i wtrącone 90. monotonny.I.. Robotnikom zatrudnionym przy budowie mostu zapewniono bezpieczne warunki pracy [tym spośród robotników. używamy wykrzyknika. Wyrazy i wyrażenia oznaczające stosunek osoby mówiącej do treści wypowiedzi 90. Przecinek stawiamy przed członami powtarzanymi. d) Okoliczniki jednorodne (czyli dwa okoliczniki miejsca.6.. np.4. np.J. wrócił z Australii. Przecinek po wyrazach wyrażających okrzyk [385] 90. Toteż należy pisać: Spotkałem go na ulicy późnym wieczorem [okoliczniki niejednorodne — miejsca i czasu]. nie są oddzielane przecinkiem. przy samej stodole.J. ho! Co za piękny widok! Ho.J. w Łodzi. Natomiast przydawki nierównorzędne. to znaczy. no. bez przypisów.J. np. w Poznaniu. w środę. pierwszy z powojennych filmów]. lody. czasu itd. sposobu. Z obu stron należy oddzielać przecinkami wyrażenia wprowadzające wyjaśnienia i wyliczenia. którzy zostali zatrudnieni przy budowie mostu].. jeśli: — okolicznik. Współczesna polska literatura ma wiele tłumaczeń na języki obce [współczesna → (polska → literatura). które rozpoczynają się najczęściej od czyli.3. współczesna część polskiej literatury]. np. Nie oddziela się również przydawek wyznaczających zakres określanego rzeczownika: Podróżni jadący tym pociągiem są obowiązani mieć miejscówki [ci z podróżnych. Stosując przecinki w miejsce wykrzykników. no. np.) 90. Gdy chcemy zasygnalizować inną intonację oraz wymówienie wykrzyknień z większym naciskiem. W pozostałych wypadkach okoliczników nie rozdzielamy przecinkami. Jedynie przed powtórzonymi wyrazami — wykrzyknikami możemy zastosować różną interpunkcję. ho. wiele pieniędzy. np. Krótkie wyrażenia mające formę zdań głównych (. Wtrącone człony zdań złożonych i pojedynczych 90.J. Wóz stał zawsze na podwórzu. cukierki. iż wykrzyknienie nie ma silnie emocjonalnego charakteru.) oddzielamy przecinkiem. Pracował w instytucie. nudny. długo. zaznaczamy. bez zakończenia. drugi przecinek zastępujemy kropką lub równoważnym jej znakiem interpunkcyjnym.J.5.) 90.2.1. to jest. w bibliotece. Przecinek w wyrażeniach wprowadzających wyjaśnienia i wyliczenia 90. co za piękny widok! No.J. Wyrażenia typu: na przykład. Trwało to wszystko długo. Minął kolejny dzień senny. W ubiegłym tygodniu.. Wyrazy i wyrażenia niebędące częściami zdania (tzw. Jeśli takie wyrażenia znajdują się na końcu zdania. który występuje na drugim miejscu.J. Mieszkałem w Krakowie. c) przydawkami równorzędnymi. Zarobili na tym wiele. no! jaki dowcipny! No.Lubiła czekoladę.7. z których pierwsza określa połączenie drugiej przydawki i określanego przez nią rzeczownika. którzy jadą tym pociągiem]. chyba. [384] 90. no. jaki dowcipny! J. przynajmniej (. Ho. . jest bliższym określeniem pierwszego. — tworzą przykładowe wyliczenie. to znaczy takie grupy przydawek. Pierwszy powojenny film polski dotyczył kwestii okupacyjnych [pierwszy → (powojenny → film). np. Zostawił po sobie rękopis bez wstępu.

być może. ściśle mówiąc. ściślej. należy oddzielać obustronnymi przecinkami. że nie warto. prawdopodobnie. więc prawie wszyscy mają go dość. zapewne. Zepsuł mi się samochód. nie oddzielamy ich przecinkami. przynajmniej co drugi dzień. Są nimi: a) wyrazy i wyrażenia takie. oczywiście.J. Jeśli warunki te nie są spełnione. wiadomo.: bez wątpienia. dopowiedzenia są takim składnikiem zdania. zaś faktycznie będące składnikami pozazdaniowymi. jak widać. Jeśli takie wyrażenia nie są członami wtrąconymi. np. Wypadki. doprawdy. Ojciec. W nocy pojazd stojący na przykład na drodze powinien być oświetlony. np. słowem. jeśli tylko poprosisz. np. Jak można zauważyć. raczej. Skończyłeś. np. rzekłbyś. innymi słowy. Otrzymasz. zwrot kosztów. wyrazy poza zdaniem) zawsze wydzielamy przecinkami. Naturalnie. słowem. Albanię i Grecję. i ogromnie go cenię. jak mi mówiono. także 90. niestety. Chwali się bezustannie swoimi sukcesami. zwłaszcza poprzedzamy przecinkiem. b) wyrazy w wołaczu. zdaje się. Typowymi wyrażeniami tego typu są: być może. niewątpliwie. jeśli uwypuklają one treści zapowiedziane w członie poprzedzającym i mają charakter dopowiedzenia.J. Odwiedzę kraje południowej Europy. na odwrót. np. bynajmniej. na przykład częstymi awansami. matka. przypuszczam. sądzę.J. Przykłady: Myślę. jak wiadomo. na przykład meble. pomogę ci. ewentualnie. przynajmniej. (W. W sklepie sprzedawano wiele towarów. owszem. rzeczywiście. to jest Włochy. niezawodnie. odwrotnie. w mowie byłyby one poprzedzane krótką pauzą. . jak: inaczej. [386] 90. Jestem chory. przyciągają gapiów. [389] 90. naturalnie. na grypę. Lubi jazz. Doroszewski) [387] 90. Przejechałem blisko pięćset.J. Kupiłam sobie nowy kapelusz. taki jak.Znam go od dawna. przeciwnie. ściśle. rzecz jasna. np. Za rok.3. Kontemplatorem słów pewnego znamiennego typu był spośród twórców literackich na przykład Norwid.). rzecz jasna. dwaj synowie. który może zostać opuszczony bez większej szkody dla budowy zdania. Wyrazy i wyrażenia oznaczające stosunek osoby mówiącej do treści wypowiedzi oddzielamy przecinkiem.4. zdaje się. na przykład. Do wyrazów i wyrażeń typowych należą m.4. ściśle: czterysta osiemdziesiąt osiem kilometrów w ciągu dnia. to znaczy od dwudziestu lat.5. choć ceni też muzykę poważną. zwłaszcza tradycyjny. doprawdy. iż dopowiedzenie występujące wewnątrz zdania wydzielamy za pomocą przecinków z obu stron. nawet.in. Wyrazy i wyrażenia niebędące częściami zdania (tzw. wyjadę z kraju.2. niestety. taki jak twój. krótko. studia.J. gdy mają charakter członów wtrąconych. Krótkie wyrażenia mające formę zdań głównych. Należy pamiętać. istotnie. które oddzielamy obustronnymi przecinkami lub przecinkiem i dwukropkiem (zob. zajmować się tą sprawą. cała rodzina wybiegła na podwórko. W mowie odpowiada temu brak pauzy lub zawieszenia głosu w momencie wypowiadania wyrazów i wyrażeń tego typu: Jest to człowiek bez wątpienia uczciwy. Wyrazy i wyrażenia typu: chyba. [388] 90. więc oczywiście nie zdążyłem na czas. przecinka nie stawiamy. Odwiedzamy się często.

np. Pokażą to odpowiednie przykłady w następnych paragrafach. Wielokropek obok innych znakach interpunkcyjnych [393] 92.J. na ogół z powodu emocji. Andrzejewski) Wielokropek i myślnik są także znakami służącymi do oznaczania opuszczeń. to był mecz! Jeżeli bezpośrednio po wykrzykniku o występuje wyraz w wołaczu. oj. musimy się koniecznie spotkać. Wielokropek umieszczony w nawiasie kwadratowym 92.J. Znaki prozodyczne (wielokropek. rozkazy wodzów nosić. nie dzieła waleczne i głośne. Nierzadko te dwie funkcje wiążą się z sobą. przerwanie wypowiedzi spowodowane względami emocjonalnymi albo potrzebą zwrócenia uwagi odbiorcy.1.6. Żeromski) W podobnych wypadkach wielokropek może być zastępowany przez inne znaki interpunkcyjne — zwłaszcza myślnik.3. Mickiewicz) Do nóg panu dziedzicowi!… Pan kapitan… książę… darował ci… Zaledwie żołnierz zdążył schylić się i objąć kolana książęce. UWAGI OGÓLNE [392] Znaki tego typu stosuje się. Przed wyrazami. — Jezus Maria. Halo. Zasady użycia 92. (A.). rzadziej przecinek. Należy jednak pamiętać. wiadomości zbierać. 92. których nikt… Udało mi się nieraz do kraju przedzierać. Zauważmy. kupić mi tych kosmetyków!? Panie dyrektorze. Najbardziej interesujących przykładów w zakresie użycia znaków tego rodzaju dostarcza literatura: — Co też Rozalia opowiada? — zgorszyła się pani Alicja. halo. EMOTYWNE ORAZ ZNAKI OPUSZCZENIA. że również inne znaki interpunkcyjne mogą służyć do oznaczania wymienionych właściwości mowy (zob. ZNAKI PROZODYCZNE. Służy on głównie do zaznaczania. [391] 90. został przerwany. Przecinek stawia się po wyrazach wyrażających okrzyk: ach. mówić! A robić można? Pani Alicja bezradnie załamała ręce. a co będzie z moją premią? [390] 90. myślnik. aby w przybliżeniu oddać w piśmie takie właściwości mowy. kto mówi? Oj. 92. że człon wtrącony oddzielamy przecinkiem nawet wówczas. zawieszenie głosu. Wtrącone człony zdań złożonych i pojedynczych wydzielamy przecinkami z dwu stron. ho.2. Milej sobie wspominam. u nas bardzo jeszcze egzotycznej. pytajnik) są do pełnienia takiej funkcji szczególnie odpowiednie. i cierpienia. nowe uczucie zaświeciło w oczach Piotra. jak: intonacja. (J.Panie Kaziu. np. Znajomość literatury hinduskiej. (S. których czytelnik nie może w określonym kontekście oczekiwać 92. i sanskrytu stworzyła mu możliwość lepszego zrozumienia ówczesnej kultury Dalekiego Wschodu. — Jak można tak mówić? — O właśnie. WIELOKROPEK Wielokropek jest znakiem interpunkcyjnym składającym się z trzech kropek. co ja teraz zrobię?! 91.1. o. hej. .7. że tok mówienia. gdy po nim następuje spójnik i. skarbie.4. użyteczne. jaka też Rozalia jest… Słowa nie można powiedzieć. ale czyny ciche. Czy nie mógłbyś. np. 83. tabelę w par. przecinek stawiamy po tym wyrażeniu: O mój Boże.

np.1. Myślnik podwojony może być też używany do wyodrębniania fragmentów tekstu.6. Hume zaś […] zerwał z tym: nie ma podstaw do przyjmowania. H. Są wrażenia i — koniec. których czytelnik nie może w określonym kontekście oczekiwać. 94.). wykrzyknikiem lub pauzą.[394] 92. Myślnik (—) bywa często w druku zastępowany półpauzą (–). ot. (J. W przypadku zbiegu znaków postępujemy następująco: a) Jeżeli wielokropek zbiega się z przecinkiem. wycelował starannie.) Wyjątkiem jest sytuacja. Wiele elementów gwarowych znajduje się w utworach A. np. którym zastępuje się litery pominięte w wyrazach nieprzyzwoitych.Z. ten pomysł jest do d. zamiast wielokropka stawiamy myślnik. M. np.. MYŚLNIK Myślnik (pauza) może pełnić różne funkcje — część z nich wymieniliśmy już wcześniej. Jakubowski) Jeśli puenta nie ma charakteru żartobliwego. średnikiem lub kropką — znaki te opuszczamy.2. (Encyklopedia języka polskiego) [396] 92.5. Obu tym funkcjom myślnika często towarzyszy trzecia: oznaczanie stanów emocjonalnych.2. Gombrowicz) Ale to inteligentny człowiek. a sporadycznie również w ostrokątnym) oznaczamy opuszczenie fragmentu cytowanego tekstu. lecz z pełnieniem tej funkcji wiąże się często oznaczanie opuszczonych lub niewypowiedzianych fragmentów tekstu. 93. strzelił i podniósł… szyszkę zestrzeloną z drzewa. gdy stosujemy wielokropek w nawiasie do oznaczenia opuszczeń w cytacie (zob. lecz charakter neutralny lub podniosły. W takim wypadku znaki interpunkcyjne podajemy za tekstem cytowanym. wrażliwy. wody…! — krzyczał zmęczony pan Filipski. Niezłomny obrońca wolności i godności człowieka cieszył się wielkim autorytetem moralnym… jedynie wśród najbliższych. np. inteligentny. że wrażenia mają przyczyny w zewnętrznych substancjach.4. i 94. Czy jest ona tu z wami…? Dlaczego jej nie widzę…? Śmie jeszcze tu być…? — irytowała się Halina. Dygasińskiego. (W. 93. wprowadza więc takie treści. Myślnik użyty zamiast domyślnych czasowników jest. jak: rozczarowanie. (H. Niestety. — powiedział rozzłoszczony. kulturalny… ale jego wielkość? (W. Wielokropek należy odróżniać od wykropkowania. przed zaimkiem to . też przykłady w p. Jak strasznie gorąco…! Oddychać nie ma czym…! Wody. Myślnik używany do zaznaczenia domyślnego członu zdania 93. 3. Kisielewski) b) Jeżeli zaś zbiega się z pytajnikiem. Funkcja prozodyczna jest dla niego podstawowa. stylistyczny zgrzyt. jednakże właściwe wprowadzenie gwary do literatury jest dopiero zasługą pisarzy okresu Młodej Polski […]. Tatarkiewicz) [395] 92. Sienkiewicza […]. Stawiamy go przed wyrazami. komizm. On sam wydawał się bardzo przyjemny. Sienkiewicz) (zob. Konopnickiej. Myśliwy złożył się. wulgarnych. znaki te w tekście umieszczamy . Za pomocą wielokropka umieszczonego w nawiasie kwadratowym (czasem okrągłym. (S. ironia. są. np.3. przykład w p.. Przyzwoity… I sympatycznie wygląda na trybunie.

po czym lekko podważył wieko skrzyni. — Jakież to dziwne! Dziś byliśmy na pogrzebie.3. zwłaszcza jeśli ma charakter neutralny lub podniosły. ale — nadnaturalnym. Ziemecki) [400] 93.3. Wszyscy.11.7.). Odległe gwiazdy i mgławice.1. zaskakujący 93. np. (S. w którym pojawia się element nieoczekiwany. Zastanawiał się przez chwilę. jak ni stąd. np. Myślnik i wypowiedź narratora 93. pociągniesz drugi raz — miło….4. (B. miłość posieje — i to jest życie. Myślnik i wtrącenia 93. ta. są bardzo zadowoleni i — mają słuszność. jutro będziemy na zaręczynach: co śmierć wykosi. Myślnik może wystąpić w miejscu. np. np. (H. jeśli chcemy oznaczyć moment zawieszenia głosu.10.6. które w sposób ogólny ujmuje to. zaskakujący czytelnika.4.5. nawet stara Moskwa. (J. którzy pływają po nim. Sienkiewicz) Jeśli jednak ów element nie ma podniosłego charakteru.13.9. Panna Izabela od kolebki żyła w świecie pięknym i nie tylko nadludzkim. np. Prus) Z gryzmoleniem tak jak z trunkiem: zakosztujesz — wstrząśnie tobą albo i zemdli. [399] 93. Myślnik wyznaczający relacje między dwoma wyrazami lub wartościami 93. są przed zaimkiem to — wprowadzającym orzecznik. aby zaznaczyć powrót do głównej myśli. Prus) [401] 93. . to. Myślnik jest przydatny. Moskwa. że postawienie w tego typu przykładach przecinka zamiast myślnika jest rażącym błędem interpunkcyjnym. Myślnika możemy użyć po bardziej rozbudowanych członach zdania. 92. Myślnik używany do oznaczenia momentu zawieszenia głosu 93. którą oglądał Napoleon w roku 1812 i która wówczas zachwyciła Chateaubrianda — jest bardzo rozległa. powinniśmy raczej postawić wielokropek (zob. (B. pauzę retoryczną. Świat jest oceanem szczęścia — to wiadomo.12. Wieniawski) [398] 93.8. góry niebosiężne i oceany.5. Myślnik i uwagi wtrącone 93. Myślnik może być również użyty zamiast domyślnych czasowników jest. Myślnik w miejscu. Myślnik po bardziej rozbudowanych członach zdania 93. Myślnik umieszczamy też przed wyrażeniem. co zostało wcześniej powiedziane szczegółowo 93. co wcześniej zostało scharakteryzowane w sposób szczegółowy. Ku jego wielkiemu zdumieniu — ustąpiło bez oporu. UWAGA: Należy w tym miejscu podkreślić.6. ujmującym w sposób ogólny. Użycie myślnika dla uniknięcia dwuznaczności [397] 93. człowiek i bakterie — wszystko zbudowane jest z atomów. trzeci raz — błogo…. ni zowąd nałogowym zostałeś pijakiem. Że się ten i ów zachłysnął.93. piąty — jeszcze milej!… i aniś się spostrzegł.2. Myślnika używamy do zaznaczenia domyślnego członu zdania. a ktoś inny utonął — to nie argument. Myślnik w wyliczeniach 93. Wiedza — to potęga. [402] 93. czwarty — bardzo miło…. np. w którym pojawia się element nieoczekiwany. Myślnik obok innych znaków interpunkcyjnych 93. Warszawa — to stolica Polski. Myślnik przed wyrażeniem.2.

(J. — Krywult. a na niej myśmy posadzili najpiękniejsze krzewy. — Ja koledze pokażę.[403] 93. Należy więc być lisem — stwierdza Machiavelli — aby się poznać na sieciach. — Łąkę. zwiniętej w kłębek drżący — towarzyszyło mu uczucie osamotnienia i bezdomności. o ile dobrze pamiętam. żebyś to pan. — Doskonale! — zawołał Staś — a dobry? — Tym razem odpowiedź przyszła bez namysłu: — Dobry. .. Człowiek — pisze Rodziewiczówna w Czaharach — nie powinien używać dwóch wyrazów: «nigdy» i «zawsze». Następujące znaki ortograficzne służą do oddzielania składników wypowiedzi: — kropka — średnik — przecinek.7... Tak samo — w myślniki z obu stron — ujmujemy wypowiedzi narratora. (H. (B. Schulz) b) kropkę. wysoki — niski to antonimy. np. Myślniki mogą być również stosowane w wyliczeniach. i lwem — dodaje następnie — aby odstraszać wilki. a w szczególności: a) występuje między wyrazami o znaczeniach przeciwstawnych. — Basenu niszczyć nie możemy — rzekł raptem Krzywosąd — gdyż na wiosnę w nim się utrzymuje nadmiar wody.12. generał Krywult!!. np. powinniśmy ujmować je z obu stron w myślniki. Musiało to być — o ile dobrze pamiętam — w roku 1970. stawiamy myślnik tylko raz. to jak Kali zabrać komuś krowy. Myślnik wyznacza relacje między dwoma wyrazami lub wartościami.. Sienkiewicz) — Ja nie uwierzę. np. wielokropek i wykrzyknik przed myślnikiem pozostawiamy. Znakiem wyodrębniającym słabszym od myślników są dwa przecinki. nie park — rzekł Judym. — To i cóż z tego? Kogo mogą obchodzić pańskie krzewy? — Jak to? — rzekł dr Węglichowski. np. które zostały wplecione do przytoczonej mowy bohaterów utworu. Musiało to być (o ile dobrze pamiętam) w roku 1970. Jeśli w obręb cytowanego tekstu wprowadzamy jakieś uwagi wtrącone. np. Wyrazy biały — czarny. Żeromski) [406] 93. w którym potrzebę oparcia się i przytulenia zaspokajać musiał.8. [404] 93.9. Nawet jeszcze w głębi snu. — Jeśli ktoś Kalemu zabrać krowy — odpowiedział po krótkim namyśle — to jest zły uczynek. [405] 93. używając do tego swej osoby. Wtrącenia ujmujemy w dwa myślniki. Musiało to być. Jeśli fragment narracji kończy zdanie. łąkę. co to jest. Jednocześnie na początku każdej kwestii w dialogach literackich możemy umieszczać pojedynczy myślnik. w roku 1970. — Tak. ile te krzewy kosztowały! (S. postępujemy według następujących zasad: a) przed myślnikiem pomijamy przecinek. wtedy pan doktór zobaczy. — mówiła pośpiesznie.. W przypadku gdy dochodzi do zbiegu myślnika i innego znaku interpunkcyjnego..10. np. [407] 93. — Jej wzrok skupił się na Wildem. Gdy przyjdą roztopy. generał Krywult. Kaden-Bandrowski) [408] 93. natomiast dwa nawiasy dają mocniejszy efekt wydzielenia tekstu wtrąconego niż myślniki.11. Jeśli podnieść dno rzeki. to woda z brzegów wystąpi i zaleje park. np. pytajnik.

b) występuje między wyrazami oznaczającymi początek i koniec jakiegoś odcinka. pytania retoryczne mogą też służyć na przykład do wyrażania ironii (I któż by w drukowane nie wierzył gazety? — S.5. pojedynek Gołota — Tyson. czyli tzw. Sokratesie [. mecz Legia — Polonia. możemy znak zapytania opuścić: Co ptaszki robią w zimie (Opowiemy wam. pytań samoistnych. i F.1. Co robić?). monotematyczny. te. zalecamy następujące reguły w zakresie użycia znaku zapytania: 94. np. W latach 1756 — 1763 toczyła się wojna siedmioletnia. np.K. również wtedy. Myślnika należy też użyć. odmienną od innych zdań.13. zdziwienie (Już północ.]? — C. np. Wynika stąd.3. np. Norwid). Przyłubskich) Jeśli jednak tytuł ma formę pozornie pytajną. że nie wszystkie zdania pytające (tzn. UWAGA: W druku liczby arabskie oznaczające przedział od — do rozdziela się półpauzą.4. Pytajnik zastępujący znaki interpunkcyjne oddzielające 94.. które w pisowni są zakończone znakiem zapytania) mają charakter rzeczywistych pytań. czyli kreseczką średniej wielkości. Trembecki) i oburzenia (Coś ty Atenom zrobił. Na trasie Warszawa — Kraków często zdarzają się wypadki. Pytajnik w zdaniach pytajnych rozłącznych 94. Pytajnik na końcu zdań pytających 94. Pytajnik w nawiasie 94. gdyż niektóre zdania o formie pozornie pytajnej nie wymagają znaku zapytania. Łączenie pytajnika z wykrzyknikiem 94. gdy występują one w tytułach dzieł i rozdziałów. np. Na mecz przybyło 30 — 35 tysięcy widzów. Nie wdając się w szczegółowe analizowanie tej kwestii.6. Należy jednak pamiętać. Pytajnik w zdaniach złożonych 94. Staffa) Gdzie postawić przecinek? (tytuł książki E. np. Umysł tknięty taką zarazą to umysł zamknięty. a niektóre pytania są faktycznie formą prośby lub łagodnego nakazu (Czy mógłbyś zamknąć okno? Czy nie moglibyście się uspokoić?). e) zastępuje określenie od — do. aby uniknąć dwuznaczności. np. np. Nie należy jednak opuszczać pytajnika w tytule mającym formę pytania rozłącznego. (R.1. obracający się wyłącznie wokół jednego wątku — swojego wroga. d) występuje między liczbami lub cyframi oznaczającymi wartości przybliżone. Kapuściński) 94. Miłość to nasza? (tytuł utworu L. Zdania pytające mogą wyrażać niepewność (np. do której kieruje pytanie.2. . intonację. która oczekuje odpowiedniej informacji od osoby. Zdania pytające mają specjalną. jednowymiarowy. niemającą po bokach odstępów. co ptaszki robią w zimie). [409] 93. Pieniądze należy wpłacać na konto w terminie 23 — 28 IV br. tzw. Poszukuję do pracy 30 — 40-letnich mężczyzn z wykształceniem średnim. Półpauza używana w funkcji myślnika ma po bokach spacje. Pytajnik stawiamy na końcu wszystkich wymienionych we wstępie do tego paragrafu zdań pytających. Widziałem ten film 3 — 4 razy. że — mimo podobieństw — zdania pytające mogą mieć dość zróżnicowaną intonację.. 1914–1918. Pytajnik na końcu i w środku zdania [410] 94. I odwrotnie — rozumienie treści warunkuje przestankowanie. c) zastępuje wyraz przeciwko. a poprawne odczytywanie zdań zakończonych pytajnikiem wymaga zrozumienia ich treści. — Co? Północ? Tak szybko?).7. PYTAJNIK Pytajnik (znak zapytania) służy do wskazywania na intencję osoby mówiącej.

Żeromski) Po znaku zapytania można postawić tylko wielokropek. ale czy to prawda? Zapewniał o swojej lojalności... co łzy te spłoszy?!.6. np. gdy zdaniem pytającym jest zdanie nadrzędne. czy jeszcze nie? ale: Już zmądrzał czy jeszcze nie? Czy mam trochę czasu. do kogo udać się po pomoc. Pamiętam dobrze. Kto jest autorem słów: Czy wiesz. pytanie zależne).4. Znak zapytania zastępuje znaki interpunkcyjne oddzielające oraz dwukropek. Jak to naprawdę było.2. czy zdanie podrzędne występuje po zdaniu nadrzędnym.3. Również w tym wypadku jest obojętne. [414] 94. Dziadek wrócił z Ameryki w 1925 (?) roku.). średnik. pytajnik pozostawiamy. zamykamy pytajnikiem.. Zdania pytajne rozłączne zamykamy pytajnikiem. Pytajnika w nawiasie używamy wówczas. np. np. Czy nie wiesz przypadkiem. gdy mamy wątpliwość co do treści poprzedzającego wyrazu lub zdania. skoro mam mało pieniędzy? Postępujemy tak bez względu na szyk zdań: Skoro mam mało pieniędzy. gdzie mógłbym pojechać? b) Znaku zapytania nie stawiamy. np. Wiedział. a kropkę. Czy już zmądrzał. Hej! czy przyjdzie czas. jeśli poprzedza ona tylko drugi człon — przecinka nie stosujemy. a gdy przed każdym członem pytania występuje partykuła czy. — Gdzież są twoje szklane domy? (S. Pytajnik można łączyć z wykrzyknikiem: a) Wykrzyknik umieszczony po pytajniku zwiększa emfazę. z których drugie jest pytajno-przeciwstawne (zaczyna się od ale czy. ale jak to sprawdzić? [413] 94. ale co. W zdaniach złożonych stosujemy następującą regułę: a) Znak zapytania stawiamy w miejsce kropki. toteż w przypadku gdy dochodzi do zbiegu znaków. c) Zdania współrzędne. np. co to jest marzycielstwo? To jest tęsknota za prawdą — czy nie Narcyza Żmichowska? Mocny Boże! Gdzie pałasz? gdzie pałasz? (S. Mówił. czy perwersja?) [411] 94. gdy zdaniem pytającym jest zdanie podrzędne (jest to tzw.. kto to powiedział.Szczyt ignorancji czy perwersja? (Czy to szczyt ignorancji. gdybyś znalazł się na bezludnej wyspie? Gdzie mógłbym pojechać. przecinek i dwukropek powinniśmy pominąć. że nie ma czasu. ale jak itp. myślnik albo wykrzyknik (oraz cudzysłów i nawias zamykający): A rewolucja?. Żeromski) [415] 94. Kasprowicz) . Ten chrzcin obrzęd krwawy Odradzającej się ludzkości?.. Kasprowicz) Gdzież są twoje szklane domy? — rozmyślał brnąc dalej. nikt dokładnie nie wiedział. oddzielamy te człony przecinkami. czy odwrotnie. czy nie? ale: Mam trochę czasu czy nie? [412] 94.5. np. (J. (J. która godzina? Co zrobiłbyś.. np.

np. a oznaczają polecenie.. ach!. W zakresie użycia wykrzyknika piszący ma dużą swobodę.7. iż wypowiedź nie jest silnie emocjonalna. zawołaniach.) 95. i serce posłucha. słucham. jako rozpoczynający nowe zdanie.. Może on też być używany do wyróżnienia jakiegoś fragmentu wypowiedzi. tego rozkazu Moja i twoja pamięć nie posłucha.3. wykrzyknika nie trzeba koniecznie używać. c) I odwrotnie: wypowiedzenia. to Kowalski. wykrzyknik po takich wyrazach możemy pominąć. Jednak należy przestrzec przed nadużywaniem tego znaku interpunkcyjnego. wyraz następujący po nim.. Halo. Precz z mego serca!. Znak wykrzyknienia po wszelkich okrzykach. także p. O! popatrz.) 95.4. Zbyt duża liczba wykrzykników w tekście oznacza zwykle nadmierną egzaltację i — z punktu widzenia większości użytkowników języka — jest rażąca.). zakwestionowanie treści zdania wykrzyknikowego. Znak wykrzyknienia wielokrotnie powtórzony 95. Użycie wykrzyknika najlepiej ograniczyć do wypadków wskazanych poniżej. Użycie wykrzyknika zamiast kropki 95. mała litera po pytajniku oznacza. posłucham od razu. Mickiewicz) a) Znaku wykrzyknienia używamy też po wyrazach-wykrzyknikach (np. Wykrzyknik w nawiasie 95.3.. W ten sposób możemy oznaczyć niską temperaturę uczuciową wypowiedzi..1. Znak wykrzyknienia powinien zostać użyty po wszelkich okrzykach. na które mówiący kładzie bardzo silny nacisk. halo! b) Jeśli został użyty tryb rozkazujący. Przynieś mi to we wtorek. Wykrzyknik po pytajniku [417] 95. 95.5. o!). zawołaniach (. że stoi on w miejscu innego znaku oddzielającego.. można go zastąpić kropką. 95. Jednakże w wielu przypadkach.2.. rozkaz. możemy zamknąć wykrzyknikiem. — Twoim zdaniem to są głupstwa!? [416] 94. stanowczych żądaniach lub stwierdzeniach. O Sienkiewiczu? słowami Sienkiewicza? Dobrze! (A. WYKRZYKNIK Wykrzyknik (znak wykrzyknienia) służy do oznaczania emocjonalnego zabarwienia wypowiedzi. np. np. Mógłbyś wreszcie zacząć myśleć poważnie o życiu! Pójdziesz tam jeszcze dziś! . które mają formę zdań oznajmujących lub warunkowych. np.. ciach!. zastępując go przecinkiem (zob. np. hopla!. musi zaczynać się wielką literą. — Głupstwa! — wykrzyknął z oburzeniem.7. Znak wykrzyknienia w tytułach utworów i rozdziałów 95. Nie przejmuj się tym zbytnio. Jeśli pytajnik występuje na końcu zdania.1. Znak wykrzyknienia w zdaniach rozpoczynających się od wołacza (. w regułach szczegółowych.b) Natomiast pytajnik po wykrzykniku może oznaczać emocję. zwłaszcza gdy chcemy podkreślić.. Czas na obiad! Proszę o ciszę! Wszystkiego najlepszego! Precz z moich oczu!.. (A. uwydatniania jej charakteru żądającego lub rozkazującego. Nowaczyński) 95.6.. Precz z mej pamięci!.. nie. zdziwienie.

W ten sposób możemy także zwrócić uwagę na jakiś fakt: Mozart swą pierwszą operę skomponował w wieku dwunastu (!) lat. Dwukropek używany do przytoczenia czyichś lub własnych słów . proszę wstać! Hop. Gombrowicz) [421] 95. np. Można więc stosować dwa sposoby zapisu: W serii Biblioteka Pisarzów (!) Polskich wydano najcenniejsze utwory literackie. a nawet trzy wykrzykniki. W ten sposób oznaczamy także cytaty zawierające błąd: wykrzyknik w nawiasie sygnalizuje.2. morze! (tytuły utworów L. wolno jednak — jakkolwiek ten zwyczaj współcześnie jest rzadko stosowany — użyć litery małej. którego i one były częścią wraz z manierami swymi i manikiurami. 96. natomiast na końcu zdania kropkę. a nawet tego nie potrafią! Te osoby powinny były wiedzieć. lecz wyodrębniający jakiś fragment. który wynika z tekstu wcześniejszego. że muzyka jest jedynie pretekstem dla zebrania towarzyskiego. Dosyć! Dosyć! Dosyć tego!!! [419] 95.5. np. Tekst po znaku wykrzyknienia na ogół rozpoczynamy wielką literą. a znak wykrzyknienia na końcu. Czasem. Morze.1. Za pomocą wykrzyknika w nawiasie zaznaczamy. następujące po nim wypowiedzenie musi zaczynać się wielką literą. wynik. Dzieci. Hop! hop! Tu jesteśmy. [423] 95. W pewnych wypadkach wykrzyknik możemy umieścić po pytajniku (zob. wyjaśnienie.). DWUKROPEK Główną funkcją dwukropka jest wprowadzanie jakiejś wyodrębnionej partii tekstu.6. uzasadnienie. stosuje się też oznaczenie (sic!) — łacińskie tak. (W. wyszczególnienie. Jakież to denerwujące. Dzieci! proszę wstać! Hop! hop! tu jesteśmy! [420] 95. Znak wykrzyknienia może wystąpić w tytułach utworów i rozdziałów. np. Dwukropek pełni również funkcję prozodyczną. Stosowanie dwukropka należy oprzeć na następujących zasadach: 96. np. że następujący po wykrzykniku tekst jest dalszym ciągiem zdania pojedynczego.[418] 95. Dzieci! Proszę wstać! Hop! hop! Tu jesteśmy! c) Po wołaczu lub wyrazie-wykrzykniku możemy postawić znak wykrzyknienia. np. W zdaniach rozpoczynających się od wołacza lub wyrazu-wykrzyknika możemy stosować następującą interpunkcję: a) Po wołaczu lub wyrazie-wykrzykniku możemy umieścić przecinek. może to być wyliczenie. Dzieci! Proszę wstać.7. gdyż podczas głośnej lektury w jego miejscu konieczne jest zawieszenie głosu. W serii Biblioteka Pisarzów (sic!) Polskich wydano najcenniejsze utwory literackie. hop. np. lecz od autora cytowanego tekstu. iż błąd nie pochodzi od cytującego.4. gdy arystokracja nie umie się zachować! Tak mało się od nich wymaga. Dlatego też nie należy go uważać za znak oddzielający. cytat. Gdy wykrzyknik zastępuje kropkę. co oznacza na ogół. jeśli tego wymaga bardzo silne zabarwienie emocjonalne wypowiedzi.6. zwłaszcza w pracach naukowych. Staffa) [422] 95. że we fragmencie poprzedzającym nie ma pomyłki.3. 94. tu jesteśmy! b) Po wołaczu lub wyrazie-wykrzykniku oraz na końcu zdania możemy postawić znak wykrzyknienia. Ad astra!. Możemy postawić dwa. np.

Nigdy nie wypowiedział Ludwik. zalicza się do literatury.5. „niedorzecznych słów”: „Państwo to ja” (znowu legenda?). natomiast jeżeli ktoś powie: „i ja tam byłem. powiada Bertrand. objaśnianych następnie w tekście 96.4. (W. Schulz) — cudzysłowem. już jest podejrzany. Dwukropek poprzedza wyliczenie szczegółów. Używamy też — choć rzadko — dwukropka. tak zrobił S. Dwukropek i przydawki rzeczowne [424] 96. np. natomiast on sam był przez całe życie niestrudzonym sługą Francji.3. Dwukropek i zapowiedzi w postaci: jednym słowem. . tak ją określał Croce.2.3. Dwukropek i podmiot szeregowy 96. dwukropek jest zbędny. Dwukropek używany do wymienienia wyrazów. Ostatnia powieść Żeromskiego: Przedwiośnie chyba na zawsze pozostanie w kanonie lektur szkolnych. innymi słowy. wymieniając tytuły. że chowam czym prędzej pugilares. Ostatnia powieść Żeromskiego Przedwiośnie chyba na długo pozostanie w kanonie lektur szkolnych. co jest wymysłem. Tekst cytowany po dwukropku należy wyodrębnić za pomocą jednego z trzech sposobów: — myślnikami. mogę wam z przyjemnością pożyczyć — ale na ten widok twarz jego nabiera tak strasznej dzikości. że to wszystko zdarzyło się naprawdę? (C. przymiotnik. Dwukropek a wyliczenie szczegółów 96. Dwukropek i zdania. Wyciągam portfel i mówię rzeczowym tonem: — Potrzeba wam pewnie pieniędzy. objaśniane następnie w tekście. [426] 96. Wyraz bolączka zmienił znaczenie na przełomie XIX i XX wieku. Jeśli zastosowaliśmy jeden z takich sposobów wyróżnienia. Używamy go. zaimek i liczebnik. Można powiedzieć: „Sztuka jest konstruowaniem czystych form”. O Stanisławie Witkiewiczu z pochyleniem głowy [. objaśnianych wyrazów i zwrotów w cudzysłów lub na wyróżnieniu ich kursywą. miód. terminy i inne wyrazy oraz zwroty. (T. tak czyniło i czyni wielu. Albo: „Sztuka jest odzwierciedlaniem rzeczywistości”. Wyraz „bolączka” zmienił znaczenie na przełomie XIX i XX wieku. Boy-Żeleński) Czyli jedynie to. Albo: „Sztuka jest ekspresją”. zwrotów. słowem.7. bo może wierzy.96. o ile przed samym wyliczeniem zostały one zaznaczone w formie ogólnej. polegający na ujmowaniu tytułów. (B. przynoszące wyjaśnienie lub uzasadnienie zdania poprzedzającego 96. Miłosz) Przytoczone słowa rozpoczynamy wielką literą zawsze wtedy. gdy cytat składa się z dwu lub więcej zdań. np. cytaty krótsze możemy rozpoczynać literą małą. Ostatnia powieść Żeromskiego „Przedwiośnie” chyba na długo pozostanie w kanonie lektur szkolnych. Wyraz: bolączka zmienił znaczenie na przełomie XIX i XX wieku. Tatarkiewicz) — kursywą. wino piłem”. np. Odmienne części mowy to: czasownik. inaczejmówiąc itp. Orkan) [425] 96. przytaczając czyjeś lub własne słowa. np.2. np. np.. Witkiewicz..I.6.1. W takich wypadkach częściej jednak stosuje się inny rodzaj przestankowania. np. 96. rzeczownik.] powiedzieć trzeba: oto człowiek wielki. (W.

np. [428] 96. rzeczownik. Nawiasy i wypowiedzi uzupełniające lub objaśniające tekst główny . Dyskusja nie wniosła nic nowego do tematu. jak. gdy orzeczenie występuje w liczbie pojedynczej (takie zdanie ma charakter wyliczenia przykładowego). Zwłaszcza w piśmie odręcznym można używać wyłącznie takiego nawiasu. NAWIAS Za pomocą nawiasu możemy wskazywać. Najwybitniejszymi polskimi pisarzami romantycznymi są Adam Mickiewicz i Juliusz Słowacki. w naukach ścisłych — niecelowe. zaimek i liczebnik. Dwukropek powinniśmy postawić.Zdaniem autorki na zawartość informacyjną znaku składają się: 1) jego odnośność podmiotowo-logiczna [. możemy postawić tylko dwukropek). Do odmiennych części mowy należy czasownik. gdyż trzy podstawowe rodzaje nawiasów całkowicie wystarczają. (I. Satyra prawdę mówi. straciliśmy czas. Nasi pływacy byli najlepsi w stylach klasycznym i motylkowym. lecz sądzi człowieka. Po takich wyrażeniach można też nie stawiać żadnego znaku. np. jednak — pominąwszy użycia specjalne. drugoplanowy bądź uzupełniający. względów się wyrzeka: wielbi urząd.4. np. rzeczownik.. jak: jednym słowem. Dwukropek nie jest potrzebny. możemy poprzedzić je przecinkiem i zamknąć dwukropkiem albo przecinkiem (po wyrażeniach a mianowicie. (D. które przynoszą wyjaśnienie lub uzasadnienie zdania poprzedzającego. [430] 96. a orzeczenie ma formę liczby mnogiej.1. słowem. odwrotnie itp. słowem.]. dwukropek możemy pominąć: W drodze do Rzymu zwiedzili Wenecję. a mianowicie: połączeniami wyrazowymi. i gdy następuje wyliczenie kompletne. Buttler) Jeśli wyliczenie nie jest poprzedzone określeniem ogólnym.. słowem straciliśmy czas. Jeśli przed wyliczeniem pojawia się zapowiedź w postaci wyrazów lub wyrażeń takich. innymi słowy.6. słowem: straciliśmy czas. inaczej. które mają charakter stały. inaczej mówiąc. 2) jego walor emocjonalno-stylistyczny [.]. Dwukropek może również wprowadzać przydawki rzeczowne o charakterze wyjaśniającego równoważnika zdania. Dyskusja nie wniosła nic nowego do tematu. czci króla. przy czym nawiasu prostego używa się tylko w piśmie komputerowym i specjalistycznych zapisach. lecz wydzielenie za pomocą nawiasu jest najsilniejsze. [427] 96. [429] 96.7. które partie tekstu w stosunku do tekstu głównego mają charakter poboczny.5.. 97. jeśli w zdaniu występuje podmiot szeregowy. przymiotnik. ostrokątnych < > albo klamrowych { }.]. Do tego samego celu można użyć dwóch przecinków lub dwóch myślników. jak np. np. Nie stosuje się też dwukropka. kwadratowy [ ] i prosty / /. gdy wymieniamy tylko dwa wyrazy lub wyrażenia połączone spójnikiem i.. przysłaniał mu wszelkie inne życiowe ambicje. np.. Do odmiennych części mowy należą: czasownik. np. 97. 3) jego wartość systemowa [. Jego główny cel: stanowisko dyrektora.. np.. Padwę i Florencję. np. Krasicki) Frazeologia zajmuje się częścią zasobu leksykalnego języka. Dyskusja nie wniosła nic nowego do tematu. Za podstawowy należy uważać nawias okrągły. Nawiasy składają się z dwu znaków: otwierającego i zamykającego. Używanie innych nawiasów. Zasadniczo stosuje się trzy rodzaje nawiasów: okrągły ( ). Dwukropek może też poprzedzać zdania. zaimek i liczebnik. jest możliwe. przymiotnik.

[434] 97. Rozdział XX opisuje stosunki polsko-szwedzkie [z wyjątkiem XVII wieku. Okrągły nawias zamykający możemy umieścić również po liczbach i literach będących składnikami wyliczenia. Styl wzniosły.1.4. Jodłowski) Można też te liczby i litery ujmować w nawias okrągły. opr. [435] 97. Zapewne. (J.] moich intencji? (W. Nawias kwadratowy do oznaczania zapisu fonetycznego 97. Przez aluzję literacką będziemy więc rozumieć aluzyjne nawiązanie do tekstu innego dzieła literackiego [podkreślenie moje — E. podobnie jak subtelny — za najniższy.4. np.. sporadycznie używa się do tego celu nawiasu ostrokątnego < . [433] 97. Nawias kwadratowy służy do oznaczania zapisu fonetycznego. Rabelais’go). (33). Boy-Żeleński przetłumaczył na język polski utwory bardzo wielu pisarzy francuskich (np. dzięki czemu dany utwór posługuje się w większym lub mniejszym stopniu zawartością drugiego utworu jako sposobem wyrażenia własnej treści. Użycie nawiasu kwadratowego 97. Gombrowicz) Najbardziej rozczulająca była chwila.2. tj. Balzaka. Sinko nazywał). np. 2) postawa integrująca. któremu poświęcono osobny rozdział (XXI. Nawias obok innego znaku interpunkcyjnego [431] 97. kiedy po różnych pieśniach zaintonowaliśmy wszyscy [pieśń]: Święty Boże! święty mocny! o święty nieśmiertelny! zmiłuj się nad nami.3.5.2. Z. (W. a nawias okrągły — węższe. . Krzyżanowska) c) Jeśli musimy użyć dwu nawiasów w odniesieniu do tego samego fragmentu. Tatarkiewicz) Omówiwszy obie strony procesu poznania („naszą”. Nawias okrągły lub kwadratowy i dane bibliograficzne cytatu lub źródła 97. np.7. uchodził za najwyższy z trzech stylów wymowy. że ja w Ferdydurke (i w innych utworach) walczę z fałszem i zakłamaniem. 3) postawa opisowa.. (K.5.. np.. gdyż w tekście mogą pojawić się też nawiasy inne. (S. s. któremu poświęcono osobny rozdział (XXI. Natury). O impresjonizmie w muzyce — zob. teorii. Voltaire’a. które uzupełniają lub objaśniają tekst główny. Lem) [432] 97. 273)].P. (S. Istnieją w zasadzie trzy rodzaje postawy osoby mówiącej wobec stanu rzeczy objętego wypowiedzeniem: 1) postawa badawcza.3. czyli górny (jak go T.>. np.]. Nawiasy i wtrącone przykłady i objaśnienia 97. Ale czyż nie jest to znowu uproszczenie [. np. Górski) b) Do oznaczania skrótów i objaśnień w cytatach lepiej używać nawiasu kwadratowego. np. Nawias okrągły zamykający po liczbach i literach będących składnikami wyliczenia 97. 273)). i „tamtą”. Można jednak w takim wypadku stosować również podwójny nawias okrągły: Rozdział XX opisuje stosunki polsko-szwedzkie (z wyjątkiem XVII wieku. był też autorem oryginalnych wierszy satyrycznych. s. np. Diderota..97. Słowacki. Nawias kwadratowy może być używany zgodnie z następującymi zasadami: a) W nawiasie kwadratowym umieszczamy wstawki odautorskie w cytatach. Oni mówią dalej.. W nawiasy ujmujemy te części wypowiedzi. pochodzące od autora cytowanego tekstu. tj.6. Najlepiej jednak unikać nawiasów w nawiasie. są jego alternatywnym sformułowaniem. bierzemy się wreszcie do automatyzowania procesów poznawczych. W nawiasach umieszczamy wtrącone przykłady i objaśnienia. nawias kwadratowy może ujmować treści szersze. gdyż utrudniają one odbiorcy orientację w tekście.

(W. a cytat kończy się nawiasem. A także świat jest piękny dla swej wielkości”. kropkę możemy umieścić przed nią. Zamiast tego możemy podobne informacje przenosić do przypisów. S.. Boy-Żeleński) c) Pytajniki. Plac. Nike z Samotraki (ryc. I 6): „Świat jest piękny. z Klimą? — spytała Sewerowa. Zdziechowski — to nagość uczucia religijnego (czy jak je nazwiemy) — to również bezkompromisowość etyczna [.. np. Gombrowicz) d) W miarę możności należy unikać zbiegu nawiasu zamykającego i otwierającego. włóczęga. a były inżynier od wodociągowej rury uważa siebie za naukowca pełną gębą. Zbieg taki jest dopuszczalny w następujących wypadkach: — kiedy podajemy informacje o autorach cytatu. że świat „pod każdym względem jest doskonały i osiąga swe cele we wszystkich swych proporcjach i częściach”. Estreicher) Wyjątkowo. podobnie jak nawias. Boy-Żeleński) 98. Można więc mówić [.]. np. deor. CUDZYSŁÓW Cudzysłów. żołdak. np. np. Tatarkiewicz) [437] 97. obieżyświat. odnoszące się do tekstu umieszczonego w nawiasie. b) Przecinek. kmiotek i chłop). np. 107). (T. Do najsłynniejszych należą tutaj Wenus z Milo (ryc. jeśli wstawka nawiasowa zawiera pełne zdanie rozpoczynające się wielką literą. (K. W końcu postanawiają (bardzo przytomnie!) pójść drogą eksperymentów i doświadczeń.7. Miłosz) Mnoży się liczba rzeźb z 3 i 2 wieku [. W miejscu zbiegu nawiasu i innego znaku interpunkcyjnego stosujemy następujące zasady: a) Pytajnik.. pławi się w górnym mniemaniu o swojej „kulturze ogólnej” (bo to przecież „prawo kształci”). II 13. tagże] to zapisy wymowy wyrazów trąbka i także. ateusz. pauzę i kropkę umieszczamy po wstawce nawiasowej. Stosowany jest przede wszystkim do wydzielania słów . (W. inaczej „mecenas”.. niczym Heisenberg.]... Grupa Laokoona (duszonego przez węże na rozkaz Apolla). włóczykij.]. — A cóż z trzecią. Kapuściński) Każdy adwokat. (Tetmajer miał wówczas trzy córki). Również jego barwa jest piękna. np. (C.. Czy mam jeszcze czas? (Zastanawiał się przez moment). 106). Wielki Posejdonios miał twierdzić (Aëtius. barwy i bogactwa gwiazd [. ma charakter wyodrębniający i składa się z dwu znaków — otwierającego i zamykającego. ateista. wojak.6. wykrzykniki i cudzysłowy. Kurkowska. np.. (T. nie z music-hallów) [. Widać to z jego kształtu. średnik. Wedle relacji Cycerona (De nat... łazik. Skorupka) — kiedy bezpośrednio po nawiasie zamykającym pojawia się znak skrócenia przytoczonego tekstu.]. stawiamy przed nawiasem zamykającym. na które powołujemy się w tekście. wykrzyknik i wielokropek umieszczamy przed wstawką nawiasową.] o synonimach zróżnicowanych pod względem emocjonalnym (np. [436] 97. W nawiasie okrągłym lub kwadratowym podajemy dane bibliograficzne cytatu albo źródła.37) stoicy sądzili.. Z czasem z elementem starej szopki krakowskiej zespalał się charakter rewii paryskiej (tej z kabaretów artystycznych. natomiast całe zdanie nawiasowe kończymy kropką po nawiasie zamykającym. (H. (R..[trompka.

Zbiegnięcie się cudzysłowu z innym znakiem interpunkcyjnym A. Ze względów praktycznych zalecamy jednak użycie cudzysłowu złożonego z apostrofów jako podstawowego. Cudzysłowy ostrokątne 98. Użycie cudzysłowu ze względów znaczeniowo-stylistycznych D. Dobry przykład stopniowego uogólniania się i uabstrakcyjniania treści stanowią dzieje rzeczownika wyraz. np.B. użyć innych do wyróżnień dodatkowych. Cudzysłów możemy też pominąć. Sytuacja gdy tekst cytowany został wyróżniony za pomocą innego rodzaju czcionek 98. Sławny artykuł „Wasz prezydent — nasz premier” ukazał się w „Gazecie Wyborczej”. zwłaszcza w utworach poetyckich.1. W druku i w rękopisach używa się najczęściej cudzysłowu o postaci: „ ” (tzw. Użycie cudzysłowu jako znaku cytowania 98. W publikacjach naukowych spotyka się też cudzysłów definicyjny o formie ‘ ’ lub ‛ ’. (W. a w tekstach pisanych przy użyciu komputera również " " (stosowany nawet w książkach.A. [442] 98.1. żeby konsekwentnie używać jednego typu cudzysłowów w jednej publikacji. Buttler) B.. a jeśli jest taka potrzeba. np.A. a koniec cytatu da się jednoznacznie wskazać. Użycie cudzysłowu jako znaku cytowania C. następnie zyskał treść o ogólniejszym zakresie — ‘wizerunek w ogóle’ [. . Ważne jednak.. Uwagi szczegółowe i zalecenia 98. można też spotkać się z jego wariantem: ” ”. Cudzysłów « » służy głównie do wyodrębniania znaczeń (w pracach naukowych i w słownikach). Cudzysłów o ostrzach skierowanych do środka jest używany do specjalnych wyróżnień w tekście i w przypadku.B.1.B.1. gdyż symbol " oznacza cal lub sekundę — jednostkę geograficzną). a malarstwo niech będzie podobne do poezji”.2. a do wyodrębniania fragmentów w tekście cytowanym i do wyróżnień specjalnych — cudzysłowów ostrokątnych. co wyrzezane. Tatarkiewicz) Wyraz „biznesmenka” — moim zdaniem — przyjmie się w języku polskim. [440] 98. Gdy tekst cytowany został wyróżniony za pomocą innego rodzaju czcionek. np. W cudzysłów ujmujemy wszelkie przytoczenia. Pierwotnie znaczył on ‘to.A. Cudzysłów złożony z apostrofów 98.A.2. bywa on więc określany również jako znak redakcyjny.3.2. A. pisał: „Niech poezja będzie jak malarstwo. niezależnie od opisanego wyżej zwyczaju. [439] 98. gdy występuje cudzysłów w cudzysłowie.cytowanych i oznaczania specyficznych użyć wyrazów i wyrażeń.A. W funkcji cudzysłowów definicyjnych najlepiej używać pojedynczego cudzysłowu apostrofowego lub cudzysłowu ostrokątnego. W specyficznych zastosowaniach pojawia się też cudzysłów ostrokątny: » « lub « ». np. du Fresnoy.3. Cudzysłów i przytoczenia 98. nie musimy stosować cudzysłowu. Cudzysłowy definicyjne [438] 98. Sytuacja gdy w obręb cytatu wprowadzono jakieś komentarze [441] 98.B.2. Uwagi szczegółowe i zalecenia B.B. (D. Autor osiemnastowiecznego poematu o malarstwie. Cudzysłowy ostrokątne. posąg’. choć niepoprawny z punktu widzenia typograficznego. cudzysłów apostrofowy).A. Sławny artykuł Wasz prezydent — nasz premier ukazał się w Gazecie Wyborczej. mogą być używane do wszelkich wyróżnień i mieć identyczny zakres użycia jak cudzysłów apostrofowy. W piśmie maszynowym stosuje się cudzysłów złożony z dwu identycznych znaków: ″ ″.3. a także do wyodrębniania partii dialogowych i przytoczeń.]. gdy cytowany fragment występuje po dwukropku. w publikacjach jednak wskazane jest użycie tego pierwszego.

jeśli wielokropek jest częścią cytowanego tekstu [447] 98. [443] 98. Jednak w tekstach naukowych skracamy tylko tak (wielokropek w nawiasie kwadratowym oznacza skrócenie tekstu cytowanego): „Ksiądz pana wini. oraz związków frazeologicznych w wypowiedziach potocznych i artystycznych. w znaczeniu wtórnym. Cudzysłów wyodrębnia też wprowadzony do tekstu wyraz obcy stylistycznie. Cudzysłów użyty do wyodrębnienia niektórych nazw własnych [444] 98. Cudzysłów i wielokropek. Zbiegnięcie się cudzysłowu z innym znakiem interpunkcyjnym 98. C.D. moglibyśmy powtórzyć za Gałczyńskim: „Ile razem dróg przebytych? Ile ścieżek przedeptanych?”. jeśli cytat został urwany 98.3. Użycie cudzysłowu ze względów znaczeniowo-stylistycznych 98.D. jednocześnie kropka powinna zamykać zdanie oznajmujące. Czy dobrze pamiętam ten fragment wiersza Gałczyńskiego: „Więcej Osmańczyka.C. Cudzysłów może zostać użyty do wyodrębniania niektórych nazw własnych: przezwisk. Wielokropek stawiamy po cudzysłowie.1.2. Cudzysłów zastosowany dla wyodrębnienia wyrazów użytych ironicznie 98. pan księdza”… to słowa Mikołaja Reja. albo po nim. a także w tekstach prasowych. Nie wiedząc.1. często powtarzamy „Pan każe. Klemensiewicz) UWAGA: Nie należy ujmować w cudzysłów wyrazów użytych przenośnie. Wspominając minione lata.4.C. że to cytat z Mickiewicza.2. jeśli cytat został urwany. mniej znanych pseudonimów. np. Polskie Biuro Podróży „Orbis”. Dotyczy to przede wszystkim użycia wyrazów i wyrażeń potocznych w stylu naukowym. gdy odnosi się on do treści wyrażenia zawartego w jego obrębie. Cudzysłów może wyodrębniać wyrazy użyte ironicznie: Ojcowie miasta zabrali się wreszcie do zrobienia porządku z tym szpecącym miasto „zabytkiem”. Cudzysłów i znak zapytania 98. Cudzysłów i kropka 98. mniej Grottgera i wszystko będzie cacy”? [449] 98. (Frazeologizmów nie ujmujemy w cudzysłów). które kończy się cytatem zakończonym znakiem zapytania i cudzysłowem zamykającym. pan księdza […]” . Cudzysłów użyty do wyodrębnienia w tekście wyrazu obcego stylistycznie 98.1.C. które występują na końcu wielowyrazowych nazw opisowych. kryptonimów organizacji. (cudzysłów zbędny) Wielu dorosłych wciąż pisze „jak kura pazurem”.3. Błędy polegające na nadużywaniu cudzysłowu są bardzo częste w rozmaitych publikacjach. np.3.C. Polskie Linie Lotnicze „Lot”. Znak zapytania stawiamy albo przed zamykającym cudzysłowem. Niektóre dzieci dość długo mają skłonność do kaleczenia wyrazów przez „połykanie” całych zgłosek.D.3. Cudzysłów i wielokropek. jednostek wojskowych. [445] 98.2.C.2.3.1. Oddziałem „Piast” dowodził „Orzeł”.D. [448] 98.B. D. np. „Duszą Narodu polskiego — pisze Mickiewicz — jest pielgrzymstwo polskie”. a także nazw własnych instytucji lub obiektów. Codziennie „wkuwam” kilkadziesiąt słówek angielskich. ale nie wszyscy o tym wiedzą.D. np.Autorem słów: Moja nimfa tajemna pono gęsi pasie! jest Adam Mickiewicz.D. Kropkę stawiamy zawsze po cudzysłowie.C. sługa musi”. gdy dotyczy całego zdania. np. (Z. Jeśli w obręb cytatu wprowadzono jakieś komentarze: autora czy narratora — wydzielamy je myślnikami. [446] 98.D. „Ksiądz pana wini.

łatwiejszym w odbiorze. Listy z Teatru. iż korzystanie z tego prawa powinno być poprzedzone głębszym namysłem. Jeśli wielokropek jest częścią cytowanego tekstu. np. wydaje orzeczenia w sprawach ortografii i interpunkcji. ten wie…” (wielokropek jest częścią cytowanego tekstu). z wyjątkiem spójników i przyimków. Są one publikowane sukcesywnie w formie komunikatów w Poradniku Językowym i Języku Polskim.odmiennych i nieodmiennych . powołana przez Prezydium PAN. Gazeta Wyborcza. W tytułach . ponieważ uważa się je już za obowiązujące od dłuższego czasu. które nie mają dużej praktyki w pisaniu. Z tego powodu piszący ma prawo do dość znacznej swobody w przestankowaniu. podawane w starszych słownikach i do dziś będące w użyciu.D. obok niektórych zapisów zalecanych przez Radę nadal przytaczamy w niniejszym słowniku zapisy dotychczasowe. Poniżej przedstawiamy niektóre orzeczenia Rady Języka Polskiego. Tygodnik Powszechny. 2. Portal Miłośników Fortyfikacji. którego tekst tylko cytujemy. jak i niedostatek znaków interpunkcyjnych obniża wartość komunikacyjną tekstu. Wiedza i Edukacja. Po Prostu. emotywnych i sygnalizujących opuszczenie (zostały one opisane w paragrafach 91. — uczynienie tekstu przystępniejszym. aby w taki sposób zapisywać tylko tytuły odmienne. Aneks Niektóre orzeczenia Rady Języka Polskiego przy Prezydium PAN Od 1997 roku Rada Języka Polskiego. występujących wewnątrz tych nazw.4. że przytacza tylko fragment cytatu). . np. Wówczas obowiązuje następująca kolejność wielokropka w odniesieniu do cudzysłowu zamykającego: a) „Kto był na wojnie. [450] 98. INTERPUNKCJA POLSKA — PODSUMOWANIE Celem interpunkcji jest — jak wspomnieliśmy w paragrafie 83. a także na internetowych stronach Rady. Porady na Zdrowie. Mówią Wieki. Nasza Klasa. Biblioteka Wiedzy o Prasie. gdyż ich zbyt duża liczba w tekście wywołuje wrażenie nadmiernej egzaltacji autora i jest w związku z tym rażąca. Szczególnie należy unikać nadużywania znaków prozodycznych.czasopism i cykli wydawniczych oraz w nazwach wydawnictw seryjnych piszemy wielką literą wszystkie wyrazy (z wyjątkiem przyimków i spójników występujących wewnątrz tych nazw). To i Owo.). Polski Portal Astronomiczny. „Razem. Typy Broni i Uzbrojenia. Wiele z orzeczeń wcześniej publikowanych pominięto. ten wie […]” (piszący zaznacza wielokropkiem. Szanując przyzwyczajenia użytkowników polszczyzny.UWAGA: Możemy się również spotkać z zastosowaniem wielokropka przez autora. np. Wcześniej obowiązywała zasada. cudzysłów należy umieścić po nim. b) „Kto był na wojnie.–98. ORTOGRAFIA 1. Należy jednak zaznaczyć. młodzi przyjaciele!…” to wezwanie do solidarnego działania. Słowa wchodzące w skład nazw witryn i portali internetowych należy pisać wielką literą. gdyż zarówno nadużycie. A To Polska Właśnie. które kilkakrotnie pojawia się w Mickiewiczowskiej Odzie do młodości 99. powinny ograniczyć się do możliwie ścisłego respektowania zasad interpunkcji. Język Artystyczny. Osoby.

Ustalono dwojaką pisownię przypadków zależnych wyrazów zakończonych literą -x (skrótowce.K. szkół i uczelni. Horteksowi. Dzierżysław. Wprowadzono zasadniczo łączną pisownię imiesłowów przymiotnikowych (czynnych i biernych) niezależnie od tego. w terminie znanym czytelnikom. o V Liceum Ogólnokształcące im. 7.z (Jimim) Hendriksem albo Hendrixem. zaczynających się od innych głosek (np. 7.2.M."Poniatówka" lub Poniatówka. gdy liczebnik nie jest większy niż 39. Początkowe litery imienia i nazwiska. Cholewa. (np. jak i w wyrazach obcych. Chrystian.3. a nie konkretnym terminem. np."Filmówka" lub Filmówka.) należy zapisywać od wielkiej litery . zakończone kropką. angielski Christopher). Z. Szymonowicz). Podtytuły czasopism oraz tytuły jednorazowych dodatków do pism pisze się tak jak tytuły książek: wielką literą pisze się tylko człon pierwszy. Królowej Jadwigi . Można napisać np. Hortex Horteksu. 6. 7.zob. W inicjałach imion i nazwisk dwu. [27]. zob. 4. wyrazy pospolite): albo w miejsce końcowego -x.należy pisać -ks-. tworzą inicjały. Hendrix .: T. 3. cz i trójznaku dzi oznaczających jedną głoskę pozostawia się w inicjałach tylko pierwszą literę . imiona. Podtytułem jest formuła następująca każdorazowo po tytule czasopisma..: o Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa. o II Liceum Ogólnokształcące im. (np. o Biblioteka Jagiellońska . Z dwuznaków literowych rz. Hortexowi. C. Książeczka pierwszej pomocy (dodatek do Polityki). cz. zarówno w wyrazach rodzimych. D. Potoczne jednowyrazowe nazwy ośrodków dydaktycznych (przedszkoli. Chwalibóg. Przykładowe stałe dodatki to Niezbędnik Inteligenta (dodatek tygodnika Polityka) oraz Kujon Polski czy Duży Format (dodatki Gazety Wyborczej). 2.studia . 5. nie ma numeracji. XXXIXlecie. Dzierżysława.4. Piszemy zatem: Tele Tydzień. S.S. umieszczona na jego stronie tytułowej (w zależności od układu graficznego . nazwy geograficzne. (np.małą literą. nazwiska. ale nie XL-lecie. Magazyn telewizyjny. Popularny magazyn telewizyjny. Cogito. Rozdzielną pisownię imiesłowów użytych czasownikowo uznano jednak nadal za dopuszczalną. Zawsze zachowuje się w inicjałach (podobnie jak w skrótowcach) dwuznak Ch. francuski i angielski Charles."Śniadek" lub Śniadek.matura . Czesław. Poprawny zapis to zatem: Ch. Czcibor). Połączenie cząstki -lecie i cyfr rzymskich można stosować do zapisu złożeń powstałych od rzeczownika z liczebnikiem wtedy. albo pozostawić w zapisie tematyczne -x-.życie. (np. W tytułach stałych dodatków wszystkie człony oprócz spójników i przyimków pisze się wielką literą. [228]. Księcia Józefa Poniatowskiego . Hortexie. Max (von Sydow) Maksa albo Maxa (von Sydowa). Horteksie albo Hortexu. np. Halifax (miasto) . o X Liceum Ogólnokształcące im.D. . 7. 8. Pisownia inicjałów: 1. Szkoła . Chryzostom. Szymański. Szymon. bibliotek i in. sz.zgodnie z ogólnymi zasadami pisowni skrótowców. Chudy. (Zofia Kossak-Szczucka). Rzepka). Takim dodatkiem jest np. pozostałe człony .np.w cudzysłowie lub bez cudzysłowu.do Halifaksu albo Halifaxu. Czesława. Poprawny zapis zatem to np.i wieloczłonowych pomija się łącznik (podobnie jak w skrótowcach). Rzymowski. Stały dodatek ma własną numerację. Telewizyjna i Teatralna . w których oznacza głoskę ch. k).o cardoksie albo cardoxie."Królówka" lub Królówka. Choma. 4. Szczegóły . czy użyte są w znaczeniu przymiotnikowym. Jana Śniadeckiego . czy czasownikowym. C."Jagiellonka" lub Jagiellonka. Jednorazowy dodatek jest okazjonalny. za tytułem albo właśnie po nim). Tele Świat. 7. M. Dziekan). Poprawny zapis to zatem: R. artykuł [168] Zasad pisowni i interpunkcji. sz. a jego wydanie łączy się z jakimś wydarzeniem. a więc jeśli do zapisu nie trzeba użyć cyfr rzymskich oznaczonych znakami L. Szczepan. cardox (lek) . (Tadeusz Dołęga-Mostowicz). D. (np. ukazuje się regularnie.1.3. Dziarski.

nazwę mieszkańca tych terenów powinno się pisać od wielkiej litery: Zabużanin. czy też są bez określeń.Kresów (Wschodnich) ('wschodniej części dawnej Polski').U. Zabużanka. Kosmos. Busko-Zdrój. z późn. KatowiceBogucice.U. Poprawny skrót tytułu Dziennik Ustaw / Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej to DzU albo Dz. zm. Wszechświat. 3. 10. człony podrzędne powinny być zapisywane małą literą. Al-Dżazira zapisujemy rodzajnik wielką literą i z łącznikiem. zapis ten należy skrócić według wzoru: DzU / Dz. np. 2. (RP) nr 15. Przyjęcie takiej zasady pozwala uniknąć wątpliwości. czy nie powinien być oddzielany lub wydzielany. Pliniusz Starszy. Niemiecką literę ß w tekstach polskich oddaje się przez ss. 10. Dawniej obowiązywała zasada oddzielania lub wydzielania tylko tych zwrotów imiesłowowych. Dumas syn. Pisownia wielką lub małą literą nazw mieszkańców typu Zabużanin. Kresowianin uzależniona jest od znaczenia wyrazów podstawowych: kresowianin to mieszkaniec kresów ('pogranicza'). że wyrazy kosmos oraz wszechświat można w liczbie pojedynczej zapisywać obocznie: małą lub wielką literą: kosmos a. Naddnieprze. Strauss starszy. 30.4. Jeżeli chodzi zaś o pisownię nazwy mieszkańca miejscowości Zabuże. zabużanka. poz. ö.2. Konstancin-Jeziorna. tworzonych np. znalazł się już na swoim polu. [235]. W pisowni nazw miejscowości (lub ich części) składających się z dwu lub więcej członów rzeczownikowych stosuje się łącznik. czy imiesłowy na -ąc. Obecnie radzi się stawiać przecinki zarówno w zdaniach z określeniami imiesłowu: Przeskoczywszy rów. Pisownia pojedynczych wyrazów i wyrażeń: 0. np. spoglądali na siebie z zakłopotaniem. INTERPUNKCJA W zwrocie imiesłowowym. imiesłowy te zaleca się oddzielać lub wydzielać przecinkiem. słuchając napomnień. .9. 1. Paweł junior. 10. stwierdził. w liczbie mnogiej oba słowa należy zapisywać małą literą: kosmosy. W uzasadnionych przypadkach można jednak pozostać przy zapisie ß. 12. Zaolzie. że referaty przyniosły istotne wyniki. W nazwach typu Dumas ojciec. -łszy. które miały określenia. oe.1. Jeśli skrótu wymaga szczegółowy zapis miejsca umieszczenia aktu prawnego. Kresowianin . wszechświat a. wszechświaty. 13. Niemieckie litery: ü. W arabskich nazwach własnych typu Al-Kaida [wymowa: al-ka-i-da]. niezależnie od tego. to oczywiście obowiązuje tu mała litera: zabużanin. jak i w zdaniach bez określeń imiesłowu: Podsumowując. zwłaszcza dotyczące postaci starożytnych. Uczniowie. 10. Wyjątek stanowią połączenia tradycyjne. [184]. zob.3. 10. 11. Uznano. Pisownia od wielkiej litery będzie obowiązywać również w nazwach mieszkańców (jeszcze w słownikach nierejestrowanych) innych terenów geograficznych czy też jednostek administracyjnych. czy imiesłów w danym tekście wymaga oddzielania przecinkiem. Paweł senior itp. ae. tak jak Kresowianin. ä można w tekstach polskich pozostawiać bez zmian lub zapisywać jako ue. Kresowianka. Obudziwszy się. ponieważ jest tylko okolicznikiem. ponieważ jest równoważnikiem zdania. -wszy mają określenia. Strauss młodszy. o niczym już nie pamiętał. od podstaw: Naddniestrze (które formalnie nie jest jednostką administracyjną). Więcej o pisowni takich nazw zob. Ponieważ rzeczownik Zabuże ma właściwie takie samo znaczenie jak Kresy (Wschodnie).

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful