TERAPIA ERICKSONOWSKA WYKŁAD 1 WYKŁAD 2 Temat: Miejsce terapii erickonowskiej na mapie psychoterapii Podejście ericksonowskie – zorientowane na zasobach.

Erickson odszedł od teoretycznych założeo, bo wg niego podejścia terapeutyczne nie respektują zasobów klienta. 4 główne paradygmaty w psychoterapii: 1. 2. 3. 4. Psychoanalityczny – przełom XIX/XX w Podejście humanistyczno- egzystencjalne Podejście behawioralno- poznawcze Podejście systemowe 26.02.2013 5.03.2013

Najdalsze podejściu ericksonowskiemu jest podejście psychoanalityczne, najbliższe systemowe. W podejściu ericksonowskim nie mówimy pacjent, tylko klient. Szlaki w psychoterapii – na jakie prowadzą szczyty? 1. Podejście psychoanalityczne: Cel – zmiana właściwości wewnątrz psychicznych jednostki (właściwe przeżywanie siebie i swoich relacji z innymi). 2. Podejście humanistyczno-egzystencjalne: cel – osiągnięcie samoakceptacji, jak największa samoświadomośd. Analiza co wyodrębnia się jako figura z tła 3. Podejście poznawczo - behawioralne: cel zmiana błędnych przekonao, zmiana nieadekwatnych zachowao. Co się dzieje: poszukiwanie schematów poznawczych, zastępowanie ich innymi 4. Podejście systemowe: cel – usunięcie czynników tkwiących w systemie, które odpowiadają za powstawanie i utrzymywanie się problemów jednostki. Analiza elementów systemu, dynamiki systemu 5. Pod ericksonowskie: cel –konkretny i zindywidualizowany. Podejście ateoretyczne (rewolucja w myśleniu o psychoterapii). Terapia skrępowana założeniami teoretycznymi nie respektuje jednostki i jej wewnętrznych zasobów („spotkaj pacjenta w jego świecie”) Spotkaj pacjenta w jego świecie      Pacjent chce się poczud lepiej, chce zmiany. Oczekiwania w tym zakresie mogą byd bardzo zindywidualizowane (nowy brzeg) Na pewno próbował poradzid sobie ze swoim problemem, tylko bezskutecznie. Na pewno miał też takie momenty (wyjątki), kiedy czuł się nieco lepiej (stary brzeg) Wszystko, czego potrzebuje do zmiany ma już w sobie, tylko trzeba mu pomóc to odkryd (most) Pacjent komunikuje z poziomu wiadomego i nieświadomego. Interwencja powinna byd komplementarna i spożytkowad wszystko, co wnosi pacjent (most) Nie wszystko w pacjencie jest chore i dysfunkcjonalne. Posiada obszary dobrego funkcjonowania, tylko trzeba je docenid i rozszerzyd (most)

1

Spożytkowanie wszystkiego. Nieświadomośd jest ważnym narzędziem w kierowaniu procesem terapeutycznym 2. momenty. warto zrobid to. co wnosi pacjent. okoliczności. siłą i doświadczeniem aby rozwiązad swój problem 6. jego życia . przypowieści. zadania terapeutyczne. Skuteczna terapia opiera się na spożytkowaniu wszystkich aspektów problemu pacjenta. doświadczenie transowe (hipnoza). interwencje paradoksalne.2013 2 . kontekst. w którym pacjent przebywa.możliwości pacjenta mocne strony. Diagnostyczne. Trwałe zmiany mogą następowad w wyniku doświadczeo zebranych poza gabinetem psychoterapeuty w czasie poza sesjami 5.TERAPIA ERICKSONOWSKA   Terapia to ruch. kiedy problem znika. uważnośd na własny proces skojarzeniowy SPOŻYTKOWANIE CEL Ericksonowski model procesu psychoterapii  Diagnoza ericksonowska kryt. co jest możliwe byd może robiąc w ten sposób miejsce dla czegoś jeszcze (most) 6 zasad ericksonii 1. metafory.03. Terapeuta może przyjmowad w procesie terapeutycznym rolę aktywną i dyrektywną 4. jest gotowością terapeuty do strategicznego reagowania na wszystko. Tam są rozwiązania i inspiracja do pracy ZASOBY.te sytuacje. sytuacja. kiedy objawu nie ma. zjawiska transowe. faza rozwoju życiowego SPOŻYTKOWANIE – najważniejsza zasada podejścia ercksonowskiego. W większości przypadków pacjent dysponuje odpowiednimi zasobami. anegdoty. zachowania i funkcjonowania Rozmowa o problemie Formułowanie celu Kontrakt terapeutyczny Poszukiwanie wyjątków jako źródła zasobów Diagnoza ericksonowska* Nawiązanie relacji terapeutycznej CZAS Stosowanie technik pomocnych w osiąganiu celu terapeutycznego. Problemy z jakimi zgłaszają się pacjenci należy postrzegad nie jako patologię ale jako wynik prób zaadaptowania się do zmieniających się wymogów życia 3. WYJĄTKI. atuty godne spożytkowania WYKŁAD 3 12. Pacjent często jest po prostu „zastygły” w swoim schemacie myślenia i funkcjonowania (most) Jeśli nie można zrobid wszystkiego. co sę wiąże z pacjentem lub środowiskiem.

terapeuta ericksonowski powinien umied się po nich elastycznie poruszadpróbowad doświadczad siebie chod w odniesieniu do siebie będzie też miał stale schematy Zjawiska transowe ((Brent B. 2. faza życia (Haley) 1. Halucynacje nie są tu rozumiane jako objawy wytwórcze. z którym pacjent przychodzi 3 . poniekąd nie. 6. Geory) Kontinuum zjawisk transowych Regresja wieku ………………………………………………………………………………………………… progresja w czasie Amnezja ………………………………………………………………………………………………………….TERAPIA ERICKSONOWSKA WYKŁAD 4 Kryteria diagnostyczne Zeiga (wartośd.03. wiek podeszły 19. halucynacje negatywne = nie dostrzegad tego. Terapeuta również ulega zjawiskom transowym Cykl życia rodziny. faza życia. co jest obiektywnie. 4. energia. uwaga) Opis na kontinuum. pozytywne= widzied coś czego nie ma. asocjacja (połączenie) Halucynacje pozytywne ………………………………………………………………………………… halucynacje negatywne Rozszerzenie czasu ………………………………………………………………………………………… zawężenie czasu Zaletą systemu kontinuum jest możliwośd szybkiego spożytkowania diagnozy do wytyczenia kierunku pracy terapeutycznej. 3. Metafora walizki – pakowanie wspólnych walizek na życie Problem i cel w terapii krótkoterminowej Formułowanie celu: Problem – stan. poniekąd gotowy a zmianę. 5.. wyostrzenie pamięci Anestezja (znieczulenie)………………………analgezja…………………………………… nadwrażliwośd (hipestezja) Katalepsja ……………………………………………………………………………………………………… elastycznośd Dysocjacja (oddzielenie) ………………………………………………………………………………….2013 Często pacjenci zgłaszają się do psychoterapii w momencie przełomu. Okres zalotów Małżeostwo Przyjście na świat dzieci Małżeostwo w wieku średnim Rozstanie się z dziedmi Emerytura.

Pytania pomocne w rozmowie o problemie:     Kiedy pojawia się problem? Gdzie pojawia się problem? Jaki jest przebieg problemu? Jakie są wyjątki od reguły związane z pojawieniem się problemu? 4 . że pacjent jest poza właściwym odzwierciedleniem problemu Na początku trzeba uchwycid naturalne cierpienie pacjenta – nie oceniad. na tym buduje się cel W problemie odczytad cel Niekoniecznie trzeba nazywad potrzeby często pacjenci stosują etykiety. Możliwy do zrealizowania 3. Możliwy do osiągnięcia (nie za mały. jak to wszystko powinno wyglądad (dlaczego nie chcesz pid/ dlaczego chcesz nie pid) Cechy dobrze sformułowanego celu: 1. Pozytywny i konkretny (sformułowanie w kategoriach pozytywnych jak posiadanie. w którym pacjent był przed wystąpieniem objawów Cel powinien byd pozytywnie sformułowany Pozytywne sformułowanie celu daje nam wizję. Rozbudza motywację 2.TERAPIA ERICKSONOWSKA Cel – stan. Praca nad formułowaniem celu: 1. nie za duży) Starad się skłonid pacjenta do formułowania celów w kategoriach bezpośrednio sprawdzalnych. Możliwy do zaobserwowania 4. później „uznad” jego problem Zrozumienie problemu jest priorytetem. nie konfrontowad. co znaczy. a powinien wyjśd z celem Pacjent na ogół ma świadomośd cierpienia i we czego nie chce Zadaniem terapeuty jest pomóc stworzyd obraz stanu rzeczy jakiego pacjent chce. nie przestraszyd Cel:    Celem budowania celu jest powrót do stanu. Związany z systemem wartości pacjenta 5. nie jak brak czegoś) 2. Nadaje kierunek pracy terapeutycznej Problem:      Najpierw musi zrozumied pacjenta. klient musi dokonad wyobrażenia celu. przez pacjenta pożądany Na pierwszą sesję pacjent przychodzi z problemem.

superwizja.TERAPIA ERICKSONOWSKA     W czym konkretnym problem przeszkadza? Jak do tej pory próbowano rozwiązad problem? Czy są takie chwile.2013 Rozmowa o problemie. że poradziłeś sobie z problemem? Co musiałoby się stad. stanowi ważny punkt odniesienia ELEMENTY KONTRAKTU:               Cel terapii / cel pojedynczej sesji Ilośd spotkao Czas terapii Częstotliwośd spotkao (raz w tygodniu.03. nawiązanie relacji terapeutycznej KONTRAKT:      Kontrakt – umowa terapeutyczna Kontrakt jest zawierany na terapię lub aktualną sesję Można go zmieniad i uzupełniad w trakcie trwania terapii – renegocjacja kontraktu (dobrze jeśli taką ewentualnośd zmiany od razu zapowie się na początku terapii) Najczęściej jest to umowa ustna Chroni pacjenta i terapeutę. że będziesz się lepiej czuł? 26. udostępnianie danych Należnośd za opuszczone sesje Spóźnienia Przerwy w terapii Na czym ma polegad aktywnośd pacjenta a na czym terapeuty Specyficzne ustalenia 5 .2013 WYKŁAD 5 WYKŁAD 6 KONTRAKT TERAPEUTYCZNY 9. że nie potrzebuję już terapii? Po czym poznasz. PRECYZYJNA DIAGNOZA. poszukiwanie wyjątków jako źródła zasobów. kontrakt terapeutyczny. czasem rzadziej) Długośd sesji (45-50 min) Miejsce sesji Termin sesji (dośd elastyczny) Wysokośd honorarium Tajemnica zawodowa. formułowanie celu. gdy problem znika? Jakie aktywności problem uniemożliwia? Pytania pomocne w formułowaniu celu:     skąd będziesz wiedział. abyś poznał się lepiej? Po czym poznasz.04.

w której obce znaczeniowo wyrazy… Podgrupy metafor:         Analogie Przypowieści Bajki Anegdoty Mity Obrazy Dźwięki Inne Zalety metafor: 6 . 4. co zaburza terapię (-> superwizja) ZAWARCIE KONTRAKTU wg Johna Enrighta: 1.) jeśli w kontekście danej kwestii prowadzona jest terapia c) Zakaz stosowania przemocy i podejmowania współżycia seksualnego w grupie terapeutycznej d) Zachowanie tylko dla siebie informacji ujawnianych przez innych członków grupy. czy przestrzeganie regulaminu placówki Im bardziej zaburzony pacjent. Etap 1 – uznanie przez pacjenta własnej chęci uczestnictwa w terapii Etap 2 – jaki jest rzeczywisty. decyzja o rozwodzie. wpływa na relację terapeutyczną i proces terapii (-> superwizja) Odstępowanie przez terapeutę od zasad kontraktu może wskazywad na obecnośd przeciwprzeniesienia . 3. separacji.TERAPIA ERICKSONOWSKA   Informacja o możliwości zmian w kontrakcie Inne Szeroko rozumiany kontrakt może obejmowad także inne ustalenia: a) Zobowiązanie pacjenta do powstrzymania się od przyjmowania substancji psychoaktywnych w trakcie terapii b) Niepodejmowanie ważnych decyzji życiowych na czas terapii (np. adopcji itp. doświadczony przez klienta problem lub cel? Etap 3 – czy pożądany stan jest możliwy do osiągnięcia? Etap 4 – czy ten terapeuta i ta sytuacja są całkowicie odpowiednie? Etap 5 – czy istnieją jakieś konkurencyjne motywy dla terapii? REALIZACJA CELU TERAPEUTYCZNEGO – WYBRANE TECHNIKI Czym jest metafora? Metafora. przenośnia to podstawowa figura stylistyczna. 2. tym bardziej szczegółowe ustalenia (nawet w formie pisemnej) Odstępowanie przez pacjenta od zasad kontraktu jest diagnostyczne. 5. a także takie ustalenia jak terminy spotkao i odpłatnośd za nie.

Każdy może posłużyd się metaforą tak. Anegdoty i krótkie opowiadania Analogie. problemów i zjawisk Aspekt neurologiczny – metafora jest językiem prawej półkuli mózgowej -> Watzlawik „Jeśli psychoterapia ma prowadzid do zmiany musi odnosid się do prawej półkuli mózgowej…” Półkula prawa:     Intuicja Syntetyzuje Wyobrażenia Rysowanie. Metafora pomaga na poziomie nieświadomym przekazywad i przyjmowad to. manipulowanie Cele realizowane przy pomocy metafor:    Stawianie lub ilustracja tez Podsuwanie rozwiązao Pomoc w poznaniu siebie Klasyfikacje metafor:       Dłuższe opowieści. mitologia grecka i rzymska) Aspekt poznawczy – funkcje ułatwiające głębsze i bogatsze poznanie i zrozumienie sytuacji. porównania Metafory relacji Zadania o charakterze metaforycznym Przedmioty 16.2013 WYKŁAD 7 „Luzik i zapięty guzik” – terapia pary małżeoskiej w ujęciu ericksonowskim Uwaga: warto zapisad pierwsze zdanie które wypowiada każda ze stron „otworzy oczy” – zjawisko transowe – halucynacje negatywne 7 . czego nie można z rożnych względów przekazad i przyjąd na poziomie świadomym 5. Dobrze skonstruowana i opowiedziana historia bardziej pochłania.TERAPIA ERICKSONOWSKA 1. angażuje słuchacza niż bezpośrednie wyrażenie jakiejś myśli (bogactwo przekazu) 2.04. jak chce i korzystad dla własnych celów na poziomie nieświadomym z rozmaitych znaczeo zawartych w metaforze (indeterminizm) 4. Metafory są kanałem dla Użytecznośd metafory w procesie psychoterapii:    Aspekt historyczny – metafora była istotnym elementem ludzkiej komunikacji (przypowieści Jezusa. Właściwe znaczenia metafor wyrażane są pośrednio (bezpieczny przekaz) 3.

TERAPIA ERICKSONOWSKA Diagnoza ericksonowska:    Identyfikacja wiodących zjawisk transowych Diagnoza wg kryteriów Zeiga Analiza genogramów (to nie jest metoda ericksonowska) Zjawiska transowe – szczegółowo:    Regresja czasowa –progresja czasowa (ciągłe trwanie w sposobach funkcjonowania sprzed etapu bycia w związku) Katalepsja –elastycznośd (sztywnośd osobistych sposobów funkcjonowania) Halucynacje negatywne – halucynacja pozytywne Metafory:    metafora walizki „którą razem pakują na wspólne życie” metafora karuzeli –„na którą raz on a raz ona wchodzi i można obserwowad jak się kręci w zależności od pasażera i kiedy potrzebna jest zmiana prowadzącego” metafora statku – „ on jest kapitanem a na bosmanem.04. PRACA Z TRAUMĄ W UJĘCIU ERICKSONOWSKIM Dane biograficzne. cel terapii Interwencja terapeutyczna z zastosowaniem transu 8 . a potem jest zmiana i ona jest bosmanem a on kapitanem” Zadania terapeutyczne:    misa problemowa (cel: obniżenie eskalacji konfliktów) niespodzianka (cel: praca nad zmianą funkcjonowania zgodną z oczekiwaniami drugiej strony) nauczyciel – uczeo 23. kontekst zgłoszenia. przebieg spotkania.2013 WYKŁAD 8 PSYCHOTERAPIA PACJENTKI Z JĄKANIEN PSYCHOGENNYM.

z pozycji zewnętrznego obserwatora bez poczucia wstydu zy napiętnowania co niweluje opór przez zmianą) Wzbudzanie procesu poszukiwania własnych rozwiązao ( Komunikacja metaforyczna odwołuje się do zasobów pacjenta. zobaczyd go z neutralnej perspektywy. Odbiorca może przenieśd problem zawarty w opowieści d swojego życia. siły i nadziei. Zachęca pacjenta do aktywnego uczestnictwa) Motywowanie do terapii ( opowiadanie historii. naturalnej potrzeby wzrostu 9   . Korzyści wynikające ze stosowania metafory:        7.05.TERAPIA ERICKSONOWSKA Przepracowanie traumy Doświadczenie traumatyczne Praca terapeutyczna Ustąpienie objawu WYKŁAD 9 FUNKCJE METAFORY JAKO NARZĘDZIA TERAPEUTYCZNEGO Metafora może byd używana na każdym etapie procesu terapeutycznego. do jego kreatywności.2013 nie wzbudzają niepokoju wymagają aktywności i zaangażowania rozwijają myślenie i samodzielnośd (pacjent sam rozpoznaje znaczenie przekazu i formułuje wnioski) pomagają ominąd naturalnie pojawiający się opór modelują otwartośd w relacji terapeutycznej rozwijają elastycznośd przyspieszaj pojawianie się reakcji hipnotycznej Funkcje metafory w terapii ericksonowkiej  Odzwierciedlanie – obrazowanie problemu i budowanie wglądu pacjenta (przekaz metafory pomaga uświadomid problem w bezpieczny dla pacjenta sposób. rozrzucanie sugestii dot. Pozytywnych aspektów życia: roli aktywności i woli przetrwania.

że używanie metafory jako efektywnego sposobu komunikowania się dającego efekty terapeutyczne jest możliwe bez wprowadzenia w głęboki trans) Technika interwencji paradoksalnej Czym jest interwencja paradoksalna?      Element terapii. klient poradził sobie z problemem.TERAPIA ERICKSONOWSKA i rozwoju możliwości budowania wewnętrznych potencjałów toruje drogę skojarzeniom i reakcjom pacjenta w określonym strategicznie kierunku terapeutycznym) Wewnętrzna integracja i wzmacnianie tożsamości ( Pacjent nie jest tylko biernym odbiorcą metaforycznej historii. Wykorzystanie hipnozy (chod doświadczenia kliniczne wskazują . problem. która polega na zachęcaniu. Wplata je w swój sposób przezywania siebie i świata. nie unikał go Istota interwencji paradoksalnej: klient zawsze wygrywa. zachowanie wystąpią – przecież tak miało byd. technika terapeutyczna. metafory behawioralne. So to tzw. posługiwad się metaforą w odpowiednim momencie) 2. tak klient miał to zaaranżowad stało się tak. Dostrojenie i prowadzenie (terapeuta musi byd dostrojony do pacjenta. które klient chce zmienid Może byd elementem prawie wszystkich sesji i treścią zadao terapeutycznych Klient/ pacjent paradoksalnie zyskuje kontrolę nad problemem/ zachowaniem Kiedy dany symptom. zachowanie nie wystąpi – przecież chodzi o zmianę. Doświadcza kontroli nad sytuacją. W sposób ciągły kontynuowany jest proces przetwarzania i asymilacji znaczeo przekazu) Przekaźnik tradycji i łącznik między kulturami ( w przypowieściach zawarte są przekazywane przez wiele pokoleo wzorce myślenia i zachowana należące do danej kultury). problem. ponieważ on tak chciał Kiedy dany symptom. wychwalaniu i zlecaniu zachowania lub problemu. która im pasuje) 10 . Zindywidualizowanie przekazu 3.       Zasady kreowania i przekazu metafory: 1. Kiedy nie można jej stosowad?:   Klient niedostatecznie zmotywowany i niedostatecznie zaangażowany Osoby socjopatyczne (mogą wykorzystad na taką. Opowieści te tworzą pewien zbiór) Budowanie umiejętności i siły ego (w treści historii terapeuta może dostarczyd brakujących umiejętności. zawierające szczegółowy opis zachowania prezentowanego przez bohatera) Wzbudzanie i modyfikowanie emocji (przypowieści metaforyczne Ericksona często odnosiły się do emocjonalnych wydarzeo życiowych) Desensytyzacja i przewarunkowanie reakcji (opowiadając pacjentom serie anegdot w których występują przedmioty lub sytuacje wywołujące ich własne fobie można zredukowad lub wyeliminowad ich własne lęki) Magazynowanie (przypowieści pozostają w pamięci pacjenta na długo. której zwykle unika.

utrata pracy) HIPNOZA – historia i współczesnośd Hipnoza definicje: 1. Schulz – rozwinął szczególną metodę autohipnozy – odprężenie przez koncentracje na sobie WYKŁAD 10 22.05. 2. tendencje samobójcze Sytuacje kryzysu i destabilizacji (żałoba.TERAPIA ERICKSONOWSKA    Osoby paranoiczne. które będą wyczuwad „oszustwo” – pogorszenie zachowania Działania destrukcyjne. I. niepotrzebny jest żaden magnetyzm Podwaliny pod dzisiejszą naukę o sugestii stworzył Portugalczyk Abbe Feria Twórcą terminu hipnoza był szkocki okulista James Braid (1841) Prof. Freud – jeden z pierwszych uczniów tej szkoły. zmieniony stan świadomości różny od snu i czuwania H. to stan intensywnej uwagi na określonej idei lub bodźcu sensorycznym (Spiegel) Ujęcie historyczne:    Hipnoza jest tak stara jak ludzkośd Stosowano hipnozę jako metodę leczenia w starożytnym Egipcie. to naturalny. to tan odprężenia i szczególnej podatności na sugestie (Ericsson) H. Jean Martin Charcot – mocno przeciwstawiał się szkole Nancy. że hipnoza i sugestia są normalnymi procesami życiowymi. Grecj i Rzymie Pierwszym naukowo zinterpretowanym zjawiskiem hipnozy zwierzęcej było opisane w 1646 r w dziele niemieckiego jezuity Franz Antom Mesmer (1734 – 1815) – Mesemeryzm ( ojciec hipnozy – nie do kooca!) Stan transu hipnotycznego jest spowodowany przepływem energii magnetycznej od osoby hipnotyzującej do pacjenta. 4. Hipnoza to ukierunkowane wyobrażenie (b…) H. Hippolyte Brenheim – szkoła Nancy.2013 11 . naukowe stosowanie hipnozy. 3. stworzył szkołę paryską Ivan Pwałow – eksperymentując ze zwierzętami dowiódł.H.