You are on page 1of 16

˛D ZACHODNI PRZEGLA 2012, nr 1

´ Monika Choros MONIKA CHOROS ´ Opole

´ CI DWUJE ˛ZYCZNE TABLICE Z NAZWAMI MIEJSCOWOS ´ NIE: PRZEJAW DEMOKRACJI NA OPOLSZCZYZ ´ RO ´ DŁO NOWYCH KONFLIKTO ´ W? 1 CZY Z ˛zyczne tablice z nazwami miejscowos Dwuje ´ ci na Opolszczyz ´ nie
˛zyku regionalnym Ustawa o mniejszos ´ ciach narodowych i etnicznych oraz je ˙ liwiła mniejszos ´ ciom narodowym i etnicznym zamieszz 6 stycznia 2005 r. 2 umoz ˛cym Rzeczpospolita ˛ Polska ˛ wyraz ˛bnos ˛dzy kuja ˙ anie i akcentowanie swej odre ´ ci, mie ˛dowych nazw miejscowos innymi poprzez umieszczenie na tablicach obok urze ´ ci ˛zyku mniejszos i obiekto ´ w fizjograficznych nazw w je ´ ci. Ustawianie tych tablic ˛ło juz budziło i nadal budzi wiele emocji. Mine ˙ kilka lat od wprowadzenia ustawy w z ˙ ycie, a dwadzies ´ cia – od oficjalnego zarejestrowania i uznania mniejszos ´ ci ˛c ˛ odpowiedzi niemieckiej w Polsce. Jest to na tyle długi okres, z ˙ e moz ˙ na podja ´ pro ´ be ˛ w dyskusji nad wyraz na pytania, kto ´ re przez lata pojawiały sie ˙ aniem swej ´ la˛sku przez mniejszos ˛. ˛bnos ´c ´ niemiecka odre ´ ci przez mniejszos ´ ci narodowe, a na S ˛cia, kto ˛ w latach 90. wraz z oficjalnym Czy emocje i napie ´ re pojawiły sie ˛ Niemco ujawnieniem sie ´ w w Polsce, szczego ´ lnie zas ´ duz ˙ ej i zwartej grupy na ´ la˛sku, opadły? Czy dwuje ˛zyczne nazwy miejscowos ˛ społeczen ´ ci dziela ´ stGo ´ rnym S ˛ duchy przeszłos ˛ki? Dlaczego włas wo? Czy wywołuja ´ ci i dawne le ´ nie tablice z nazwami miejscowos ´ ci, a nie inne przejawy odmiennos ´ ci narodowo-etnicznej ˛ tak silne emocje? Czy podobne kontrowersje wzbudzaja ˛ tablice z nazwywołuja wami litewskimi, białoruskimi, ukrain ´ skimi, kaszubskimi ustawiane w innych regionach kraju? ˛gna ˛c ˛, Aby na nie odpowiedziec ´ trzeba sie ´ do przeszłos ´ ci, a takz ˙ e zastanowic ´ sie ˛ role ˛ pełnia ˛ w społeczen jaka ´ stwie nazwy własne, zwłaszcza nazwy geograficzne. ˛ one – szczego Dla kaz ˙ dego człowieka maja ´ lnie nazwa miejsca urodzenia i zamieszkania, rodzinnej ziemi, tego co sercu najbliz ˙ sze – olbrzymie znaczenie. Nazwa ˛ cze ˛s ˛ miejscowos ´ ci bowiem nalez ˙ y do obrazu tejz ˙ e miejscowos ´ ci, jest jego istotna ´ cia ˛ to, co tworzy strony ojczyste. Nazwy sa ˛ zatem znacza ˛cym i w niej zawiera sie
1 ´ rody ˛cie wykładu wygłoszonego 20.10.2010 r. w ramach spotkan Artykuł stanowi rozwinie ´ „S ´ la˛skim”. w Instytucie S 2 Dz. U., Nr 17, poz. 141 z 31.01.2005.

s. Bd III. rugowania ich je ´ ci historycznej 7. ze nazw miejscowych juz ˙ w XVIII 4.128 Monika Choros ´ ˛ wielka ˛ role ˛ w z elementem toz ˙ samos ´ ci regionalnej i etnicznej i odgrywaja ˙ yciu kaz ˙ dej społecznos ´ ci. choc urze ´ ci i opisy topograficzne S ´ ˛gu oddziaływania. 6 M. Poznan ´ 1997. wywo˛ postrzegania danego terytorium przez innych 8. Zmiany w nazewnictwie miejscowym i osobowym na S ´ la˛sk Opolski”. Lexikalische Untersuchungen zum slawisch-deutschen Sprachkontakt im Ostmitteldeutschen. Stulecie znako ´ w drogowych. zwłaszcza nazwy miejscowej. Rynowiecki. a takz ˙ e L. w: Woko ´ł niemieckiego dziedzictwa kulturowego na Ziemiach Zachodnich i Po ´ łnocnych. 9-17. Opole 1993. Jarczak. wjez ´ dzie do miast i wie ´ ci stane ˙ SAMOS ´C ´ ETNICZNA I REGIONALNA NAZWY GEOGRAFICZNE A TOZ W XX w. nr 12. Borek. Sobiszowice J. ˛zyczne nazewnictwo. Choros ´ . Alphabetisch-statistisch-topographische Übersicht der Dörfer. s. s. Jarczak. ale moz ˙ na przyja ´. Musioł. administracyjna kodyfikacja nazewnictwa w wielu krajach europejs˛c sie ˛ narze ˛dziem s kich nabrała akcento ´ w politycznych. s. Pojawiły sie 3 z przybyciem niemieckich osadniko ´ w w XIII w. M. 264-269). „Oberschlesien” 1936. Przykłady polskich i niemieckich nazw na oznaczenie ˛ one wraz tej samej miejscowos ´ ci odnajdujemy juz ˙ws ´ redniowieczu. np. s. 77-78. Kaz ˙ da bowiem zmiana nazwy. 7 ´ la˛sku przed i po M. „Automobilista” 2010. po podpisaniu w Paryz ˙ u mie drogowego. s. F. Z. nazewnictwa polskiego na S 8 ˛ uwage ˛ na ten fakt zwracali w okresie mie ˛dzywojennym niemieccy publicys Szczego ´ lna ´ ci. Beyträge zur Beschreibung von Schlesien. Mazur (red. Brieg 1784.G. W. O germanizacji drugiej wojnie s ´ wiatowej. G. lecz takz łuje nie tylko zmiane ˙e Zob. Wkro ´ tce wybuchła I wojna s ´ wiatowa i dopiero po jej zakon ´ czeniu ˛ drogowskazo uregulowano kwestie ´ w i tablic z nazwami miejscowos ´ ci. Berlin–New York 1971. Zimmermann. t. ˛ W Europie pierwsze drogowe tablice z nazwami miejscowos ´ ci pojawiły sie ˛dzynarodowej konwencji dotycza ˛cej ruchu w 1909 r. 81-92. nr 5. Ł. np. nazwy na S 3 . Zniemczone ´ la˛sku. 5 Wynika to m.in. „Oberschlesier” 1934. s.: Neustadt pohln. 44. 99-102.: Petersdorf. 5 Por. Knie. nr 1. Städte und anderen Orte in der königlichen Provinz Schlesien. co tablica nie były tak widoczne i nie posiadały tego zasie ˛ miejscowos z nazwa ´ ci umieszczona na granicy terenu zabudowanego. Przy ˛kszych miejscowos ˛ły tablice z ich nazwa ˛6. Krause (Die Bereinigung unserer Ortsnamen. 36-37. z ˙e ´ la˛ska spełniały te ˛dowe wykazy miejscowos ˛ role ˛. Bel lman. Choros ´ . s. 12-21. Flecken. 118. 417-431. staja ´ wiadomej asymilacji ˛zyka oraz zacierania obrazu przeszłos mniejszos ´ ci etnicznych. Niemieckie elementy w s ´ la˛skich nazwach miejscowych. s. podobnie jak wieloje ˛zycznos ˛ Dwuje ´c ´ mieszkan ´ co ´ w nalez ˙a do tradycji naszego regionu. Katowice 1936. np. 482. „S ´ la˛sku. Neue Ortsnamen in Oberschlesien. H. Ł.). Slavoteutonica. nr 2. Breslau 1845. Prudnik 1784. Przykłady polskich i niemieckich ˛dowych spisach nazw na oznaczenie tej samej miejscowos ´ ci odnajdujemy w urze ˛sto w XIX w. 4 Por. s. a bardzo cze ´ la˛ska. Nie moz ˛cego bilingwizmu mieszkan ˙ emy wprawdzie wzrastaja ´ co ´ w Go ´ rnego S ˛c w tym czasie mo ´ wic ´ o tablicach z nazwami miejscowos ´ ci. „Studia S ´ la˛skie” 1986.

Wagin ´ ska-Marzec. w kto ´ rych w punkcie 4 czytamy: „Rza spolitej Polskiej os ´ wiadcza. obyczaju. jako nych termino ´ w geograficznych oraz wprowadzenia je ˛dowego” 10.in.. Opole 2009. M. Ustalanie nazw miejscowos ´ ci na Ziemiach Zachodnich i Po ´ łnocnych. 10 ´ la˛sku Opolskim po II wojnie s M. o czym s ´ wiadcza ´w ˛d Rzeczpospraw zagranicznych RFN i RP. pomimo obowia ´ ciowo ´ la˛sk była ˛ca Go jednolitym pan ´ stwie polskim. Jednym z przejawo ˛ w sferze kultury. Opole 1993. K. jak i je ´ w tej postawy stało sie ˛z ujawnione na fali przemian demokratyczno-społecznych w Polsce da ˙ enie do ˛zyka niemieckiego za je ˛zyk pomocniczy w gminach zamieszkanych przez uznania je ˛zycznych tablic drogowych mniejszos ´c ´ oraz do oficjalnego wprowadzenia dwuje z nazwami miejscowos ´ ci i ulic oraz szyldo ´ w na siedzibach organizacji mniejszos ´ciowych (kluby. Nieroba.. s. Uwzgle ˛dPolskiej oficjalnych nazw topograficznych takz ˙ e w je ˛c interesy Republiki Federalnej Niemiec w kwestii oznaczen niaja ´ topograficznych 9 M. odczuwała mocno dyskryminacoraz bardziej rozczarowana nowa ´ cia ˛ i upos ˛sto czuła sie ˛ obco. Jak istotna ˛ kwestie ˛ stanowiły nazwy miejscowos ˛zydrugiego urze ´ ci w je ˛ one przedmiotem rozmo ku mniejszos ´ ci.. Czerner. M. restauracji. biblioteki. sale zebran ´ ). a takz ˛czena Sla ˙ e bezpos ´ rednio po przyła niu tego obszaru do Polski 9. 165-174. Tak było tez ˙ ´ ˛sku Opolskim w latach mie ˛dzywojennych. cje ´ ledzenie. A. Szczepan ´ ski (red. Jakus-Borkowa. 369-416. Ludnos ´c ´ rodzima na S ´ wiatowej (1945-1993). Rola nazw miejscowych w oswajaniu przestrzeni społecznej.. ˛zuja ˛cego pogla ˛du o etnicznie i narodowos Po 1945 r. Przejs ´ ciowe nazwy miejscowe ´ la˛sku w latach 1945-1948 (na przykładzie Opolszczyzny).. Jarczak. w: Najnowsze przemiany nazewnicze. M.: „Od Rza ˛puja ˛cych postulato my i prosimy o spełnienie naste ´ w: (.) Wprowadzenia w skupis˛zycznych nazw miejscowos kach ludnos ´ ci pochodzenia niemieckiego dwuje ´ ci i in˛zyka niemieckiego. w: Woko ´ ł niemieckiego dziedzictwa. potwierdza ro ´ wniez ˙ to. co niemieckie. Choros ´ . To m. s. z ˙ e stały sie ´w ˛siedzkich stopodczas przygotowywania Traktatu polsko-niemieckiego o dobrosa ˛ doła ˛czone do niego listy ministro sunkach z 17 czerwca 1991 r.S. Choros ´ . ludnos ´c ´ rodzima zamieszkuja ´ rny S ˛ rzeczywistos ˛. 198. Lis.). s.). Na „ziemi ojco ´ w” cze ˛ od zbliz powodowało koniecznos ´c ´ bardziej wyrazistego odro ´z ˙ niania sie ˙ onej kulturowo ludnos ´ ci polskiej i podkres ´ lania wszystkiego. narodowej i regionalnej mieszkan ´ co ´ w. ˙ ENIE DO WPROWADZENIA NAZW NIEMIECKICH NA OPOLSZCZYZ ´ NIE ˛Z DA ˛zycznymi nazwami miejsPo raz pierwszy sformułowanie o tablicach z dwuje ˛ w Memoriale Rady Naczelnej Stowarzyszen cowos ´ ci pojawiło sie ´ Niemieckich ˛du Polskiego oczekujew Rzeczypospolitej Polskiej z paz ´ dziernika 1990 r.˛zyczne tablice z nazwami miejscowos Dwuje ´ ci na Opolszczyz ´ nie 129 zmiany w toz ˙ samos ´ ci etnicznej. s.. w: Mie ˛dzy nostalgia˛ a nadzieja˛.. . jak intruz. zaro ´ wno ˛zyka. na S E. Nowik (red. E. z ˙ e nie widzi obecnie z ˙ adnej moz ˙ liwos ´ ci dopuszczenia na tradycyjnych obszarach osiedlenia mniejszos ´ ci niemieckiej w Rzeczypospolitej ˛zyku niemieckim. Ł. Warszawa 1998. sklepo ´ w. 97-106.

Aspekt nazewniczy. jako kwartalnik. z ˙ e moz ˙ e ona doprowadzic ´ do nadmiernego uprzywilejowania mniejszos ´ ci narodowych i etnicz´ la˛sku ˛ nych. 2001. Ł. Odwoływali sie ˙ do tradycji Polski jako pan ´ stwa wielonarodowos ´ciowego i tolerancyjnego. Pismo ukazuje sie ˛cznie) dofinansowywane przez rza ˛d federalny. Szczego ´ lnie cze ˛s taczano przykłady z niemieckiej cze ´ ci Łuz ˙ yc. (wła 11 . s. z skim parlamencie była mniejszos ´c ´ niemiecka. [Bonn 1991]. „S ´w pan ´ stwowych. 217-237. t. Wagin po 1989 roku. s. M. „Zeszyty Instytutu Zachodniego”. Landsmannschaft Schlesien.1991 r. 71-75. Informator o spornych pomnikach niemieckich na ´ la˛sku Opolskim. od 1989 jako dwutygodnik. Choros ´ . Senft (red. Nic wie ˙ e to włas ´ nie ˛ inicjatorem i strona ˛ najbardziej zainteresowana ˛ wprowadzeniem ona stała sie ˛ przy tym na fakt. Mniejszos ´c ´ niemiecka na Opol˛sto nie czekaja ˛c na rozwia ˛zania prawne forsowała własne wizje szczyz ´ nie cze ˛zyku i wprowadzała je w z ˙ ycie (np.) 13. ˛.und ˛ od 1988 r. ´ la˛sku nr 27͞2002. S 13 ´ la˛sku Opolskim M. 90-95. nr 2.). 14 „Schlesische Nachrichten. Szteliga.11.1990 und 17. Trwały one bardzo długo i wywoływały ws ´ ro ´d posło ´ w wiele sporo ´ w. Jarczak. Pismo było do 1993 r. Wprowadzanie dwuje ˛zycznych nazw miejscowos ´ ci na S ´ la˛skie” 2010. Zwolennicy jej powstania uwaz ˙ ali. samowolne ustawienie tablic z nazwami w je niemieckim. z ˙ e skodyfikuje ona uznane ˛ wykładnia ˛ w Polsce prawa mniejszos ´ ci i odpowiednio je zabezpieczy oraz stanie sie ˛powania dla urze ˛dniko poste ´ w ro ´z ˙ nych szczebli administracji pan ´ stwowej i samo˛do ˛ tez rza ´ w. J.1990 i z 17. we wspo ´ łpracy z Ambasada 12 ˛tniaja ˛ce poległych podczas I wojny s Konfliktogenny był np. spo ´ r o pomniki upamie ´ wiatowej oraz ofiary II wojny. W pis ´ mie „Schlesische Nachrichten” 14. Nijakowski. Powoływała sie ˙ e w wielu krajach ˛ sie ˛ tablice z nazwami miejscowos ˛zyku zamieeuropejskich znajduja ´ ci w je ˛cych je mniejszos ˛sto przyszkuja ´ ci etnicznych i narodowych. jako miesie ˛cznik. z ˙ e uchwalenie ustawy o mniejszos ´ ciach narodowych ˛zane z tym problemem. nie tylko uz szeroko kolportowanym na Go ´ rnym S ˙ ywano i propagowano Die deutsch-polnischen Verträge vom 14. takz ˙ e w konteks ´ cie aspiracji Polski do Wspo ´ lnoty Europejskiej. S. L. „Studia S ´ ska-Marzec. M. 69. (Dwuje ˛trznych Republiki Federalnej Niemiec Ministerstwo Spraw Zagranicznych i Ministerstwo Spraw Wewne ˛ Rzeczypospolitej Polskiej w Kolonii). Choros ´ .6. S ´ la˛sk Opolski – na styku kultur etniczno-narodowych i intereso Opolskim. a takz ˙ e stac ´ sie zarzewiem nowych konflikto ´ w 12. Do prac nad i etnicznych ureguluje wszystkie kwestie zwia ˛ przysta ˛piono juz nia ˙ w 1989 r. Spory o nazwy miejscowos ´ ci na Opolszczyz ´ nie jako syndrom walki o tradycje ˛.11. wprowadzanie do obiegu nowszych nazw niemieckich nadanych w latach 30.06. M. ´ la˛sku. z podwo ´ jnego nazewnictwa. Nieder. a aktualnie Oberschlesien. Opole-Warszawa 2005. Zeitung für Schlesien”. zwłaszcza na S Opolskim. XX w. podejmowała prasa ziomkowska. M. Przeciwnicy ustawy wskazywali. Lis.1991͞Traktaty polsko-niemieckie ˛zyczne opracowanie wydane przez z 14. Powszechnie oczekiwano. s. O da˛z ˙ eniu do wprowadzenia dwuje ˛zycznych nazw miejscowos ´ ci na S ´ la˛sk Opolski”.130 Monika Choros ´ ˛d Rzeczpospolitej Polskiej jest gotowy rozpatrzyc rza ´ te kwestie w odpowiednim 11 czasie” . najlepiej zorganizowana ˛ i maja ˛ca ˛ swych przedstawicieli w polNajliczniejsza ˛c dziwnego. Zob.

16 O moz ˙ liwos ´ ciach uz ˙ ywania podwo ´ jnego nazewnictwa w krajach europejskich. nr 3. w: Uz ˙ ywanie je ˛zyka mniejszos ´ ci narodowych jako pomocniczego je ˛zyka urze ˛dowego w wybranych krajach europejskich.: „Den vertriebenen Schlesiern geben die heutigen Wegweiser in Schlesien immer noch Rätsel auf (. Gliwice-Opole 2003. Mniejszos ´c ´ słowen ´ ska oraz we ˛zyku mniejszos moz ˙ e uz ˙ ywac ´ nazw miejscowos ´ ci w je ´ ci. zas topograficznych posiada mniejszos ´c ´ we ´ w Chorwacji w Istrii ˛zycznych spotkac ´ moz ˙ na tablice z nazwami włoskimi. Ro nazw posiadaja ´ wniez ˙ gło ´ wnie ˛gierska korzysta z tego prawa na Słowacji (513 miejscowos mniejszos ´c ´ we ´ ci). zob. „Schlesische Nachrichten” 1990. a przede wszystkim przedstawicieli najwyz ˙ szych władz pan ´ stwowych pokazuje. Wszystko to wywoływało emocje i kontrowersje. budziło niepoko ´ j nie tylko ˛gało uwage ˛ ws ´ ro ´ d mieszkan ´ co ´ w wojewo ´ dztwa opolskiego. kto ´ rych ˛ sie ˛ w Burgenlandzie. kto ´ rych niemieckie brzmienie oraz forma ´ la˛ska i S ´ la˛zako były niezaprzeczalne i podkres ´ lały niemieckos ´c ´ S ´ w. opinii publicznej. jak i Niemco ´ w była kwestia nazw miejscowych. G. Es würde ein Zeichen echter Verständigungsbereitschaft und wirklicher europäischer Gesinnung darstellen. jak istotnym zagadnieniem zaro ´ wno dla Polako ´ w. 11-26. ulic oraz szyldo ´ w na urze ˛ Serbołuz posiadaja ˙ yczanie w Saksonii i Brandenburgii oraz Fryzowie w Szlez˛gierska zamieszkuja ˛ca w Austrii wiku-Holsztynie. chociaz ˙ takz ˙ e Rusini (68 miejscowos ´ ci). ale ro ´ wniez ˙ przycia ˛gu s ´ rodko ´ w masowego przekazu. Informator. wenn die polnische Verwaltung in der Heimat von Millionen deutschen Schlesier auch wieder deutsche Städtenamen auf den Wegweisern zulassen würde”.. Na terenie Słowenii prawo do oznaczen ´ ˛gierska i włoska. (58 miejscowos ´ ci) moga ´ nazwy miejscowos ´ ci i ulic w swoim je ˛ umieszczane w je ˛zyku szwedzkim W Finlandii nazwy miejscowos ´ ci i ulic sa 15 Wypowiedz ´ Herberta Hupki z lutego 1990 r. 1. Janusz. W Republice Federalnej Niemiec prawo do podwo z dwuje ´ j˛dach publicznych nego nazewnictwa miejscowos ´ ci. Ukrain ´ cy (18 miejscowos ´ ci) i Romowie ˛ wprowadzac ˛zyku. zas ´ Chorwaci.). s. To wielkie zainteresowanie dziennikarzy. z ˙ e w wielu krajach europejskich spotyka sie 16 ˛zycznymi nazwami .. lecz takz ˙e ˛zycznych nazw na wielokrotnie artykułowano koniecznos ´c ´ wprowadzenia dwuje ´ la˛sku uzasadniaja˛c to tym. lokalnych gazet i czasopism oraz prasy o zasie ogo ´ lnokrajowym. ˛ZYCZNE NAZEWNICTWO W KRAJACH EUROPEJSKICH DWUJE ˛ tablice Nadmienic ´ tez ˙ trzeba. gdyby polska admini´ la˛zako stracja w ojczyz ´ nie miliono ´ w niemieckich S ´ w zno ´ w dopus ´ ciła niemieckie 15 nazwy miast na drogowskazach” . Moz ˙ liwos ´c ´ uz ˙ ywania podwo ´ jnego nazewnictwa w odniesieniu do je ˛zyko ´ w mniejszos ´ ci narodowych zamieszkuja˛cych kraje europejskie. moga ˛ stosowac zwarte skupiska znajduja ´ takz ˙ e podwo ´ jne ˛do nazewnictwo ulic i urze ´ w gminnych.. . W Rumunii prawo do dwuje ˛ We ˛grzy zamieszkuja ˛cy w Siedmiogrodzie. z S ˙ e: „Byłoby znakiem prawdziwej gotowos ´ ci do porozumienia i przejawem europejskiego sposobu mys ´ lenia.˛zyczne tablice z nazwami miejscowos Dwuje ´ ci na Opolszczyz ´ nie 131 nazwy geograficzne nadane w latach 30. s.

Go ´ rnym S G. Holandii oraz nieoficjalnie na Litwie. J. Włoszech. cit. jak na Go ´ rnym S ˛ ˛ga on pocza ˛tku lat 20. czego ˛zycznych efektem było zawieszenie ustawy o „okres ´ leniu i wprowadzeniu dwuje nazw topograficznych i napiso ´ w na terenie Karyntii” 17. zwłaszcza słowen ´ skiej. 216-220. Kucharski. jednak nie moz ˙ na ich postrzegac ´ w kategoriach konfliktu. kto ´ re były przejawem niero ´ wnego traktowania i dyskryminacji mniejszos ´ ci narodowych. zwolennik asymilacji mniejszos ´ ci narodowych we Włoszech oraz pełnej italianizacji Tyrolu Południowego. Tablice zdejmowano. Die Identität Tirols in Europa. Nowosielska-Sobel. W. niszczono. s. i wcia ˙ wywołuja G. gło ´ wnie w Tyrolu Południowym. z ˛c ˛ ahistoryczne i legitymiTyrol Południowy 20 uwaz ˙ aja ˙ e nalez ˙ y je usuna ´ . zawieszano takie. Wo w granicach Włoch. s. W Austrii ustawienie tablic w 1972 r. Pernthaler. tzw. galicyjski) wyste ˙ e nazwy w je ˛zycznymi namniejszos ´ ci (aragon ´ ski. Wielkiej Brytanii. 18 17 . ´ la˛sku sa˛ widoczne juz Wprawdzie tendencje do rugowania polskich nazw miejscowych na S ˙ w XIX w. Ro słowen ´ skim. Janusz. ˛ na tablicach drogowych obok nowszych Starsze nazwy niemieckie widnieja ˛z ˛ kontrowersje 21. gdyz ˙ sa ˛ „faszystowskie zbrodnie w dziedzinie kultury”. Wien – New York 2007. W listopadzie 2009 r. Strauchold. asturyjski. 12. przysta ´ wczas pod kierunkiem ˛zyk włoski ok. Obok nazw w je ˛dowych (katalon ˛puja ˛ takz ˛zykach urze ´ ski... baskijski. Wrocław 2010. i prowansalskie). 19 Ettore Tolomei (1865-1952) włoski polityk.132 Monika Choros ´ ˛zyku niemieckim. zob. z nazwami miejscowos ´ ci w je słowen ´ skim spowodowało masowe niszczenie tablic. Zmiany nazw na ´ la˛sku w XIX i XX w. majorkan ´ ski). Tablice z dwuje ˛ takz zwami sa ˙ e we Francji (hiszpan ´ skie. Zas ˛ gotowi dodac zuja ´ Włosi sa ´ do ˛zuja ˛cych urze ˛dowych nazw w je ˛zyku włoskim takz obowia ˙ e nazwy niemieckie. sie ´ Ł DWUJE ´ CI ˛ZYCZNYCH TABLIC MIEJSCOWOS KONFLIKTY WOKO W wielu krajach dopuszczenie podwo ´ jnego nazewnictwa wywoływało spory ˛zyku i dyskusje. friulijskim i sardyn ´ skim znajduja ´ wniez ˙ w Hisz˛zykach panii podwo ´ jne nazewnictwo nalez ˙ y do standardo ´ w. Na Ukrainie w skupiskach ludnos ´ ci we ˛ dwuje ˛zyczne tablice z nazwami ulic. Szwajcarii. Wobec tego Niemcy zamieszkuja ˛cy dekrety Mussoliniego i obowia ˛. Linek. op. 8 000 nazw miejscowych Ettore Tolomeiego 19 przetłumaczono na je ˛ nazwami urze ˛dowymi wprowadzonymi przez i terenowych. W zasadzie spo ´ r ten trwał do 2010 r. s. poprzedniego stulecia 18. Tu podobnie. tez ˙ B. Zob. Gdy region ten znalazł sie sie ˛piono do jego italianizacji. Swego czasu prasa włoskich od 1972 r. P. nawet w Turcji zezwolono na umieszczenie na tablicach obok nazw tureckich takz ˙e ˛gierskiej na Zakarpaciu spotyka kurdyjskich. w: Nazwa dokumentem przezszłos ´ ci regionu.. Belgii. Tablice z oznaczeniami topograficznymi w je ˛ sie ˛ we Włoszech. Jest to cze ´c ´ włoskiego regionu Trentino-Alto Adige zwana Go ´ rna 21 Obszerniej o tym problemie. Ortstafelkrieg. O konflikcie woko ´ ł podwo ´ jnego nazewnictwa moz ˙ na mo ´ wic ´ takz ˙ e we ´ la˛sku. 20 ˛s ˛ Adyga ˛. i lapon ´ skim. 126-128. Tłumaczenia te stały sie ˛zuja ˛ do dzisiaj.

pozostana ˛ zas wieloje ´ historyczne [niemieckie].˛zyczne tablice z nazwami miejscowos Dwuje ´ ci na Opolszczyz ´ nie 133 ˛ spo ˛dzy Rzymem a Bolzano austriacka 22 donosiła. kto ˛dał usunie ˛cia 36 tys. kto ´ rzy nie ˛ uznac ˛do chca ´ nazw terenowych wprowadzonych za rza ´ w Mussoliniego. 69. ale wszelkie naprawy – samorza ˛ jedynie nazwy polskie. Zob.. Warunki te spełnia mniejszos ´c ´ polska. Chociaz ˛ raczej pozytywnie. ˛zyku mniejszos ˛ takz Spory o uznanie nazw geograficznych w je ´ ci sa ˙ e wyraz ´ ne na ˛cy. Inaczej zgadzaja ˛ce graniczne miejsca gminy było w Trzyciez ˙ u. www. tabliczek wskazuja ˛cych droge ˛ do rza ´ ry zaz ˙a schronisk go ´ rskich i na szczyty. wejs ´ cie 4. w kto ´ rych według ostatniego spisu co najmniej 10% stanowia ˛ prawo z ˛dac przedstawiciele mniejszos ´ ci narodowej. „Wiener Zeitung” 24. w 15 gminach pojawiły sie 25 ˛ nazwa ˛ miejscowos ˙ rady gminne podania o umiesztablice z polska ´ ci . 23 22 . Wiadomos ´ ci – Tudo ´ sítások – Zprávy 36-2͞2010 (8. a mieszkan ´ cami Tyrolu Południowego. ˛ła 10 lipca 2001 r. Zamalowywanie polskich napiso ´w S Schilderstreit zwischen Rom und Bozen beendet. 135-146.coexistentia. Przykład Czech jest szczego ´ lnie interesuja ˙ ˛cej Zaolzie. ˛ Mieszkan ´ cy gmin. Droz ˙ dz ˙ . czyli włoskie i niemieckie. to wprowadzanie podwo czanie polskich nazw rozpatruja ´ jnego nazewnictwa napotyka ro ´z ˙ nego rodzaju przeszkody. 25 „Coexistentia”. a takz ˙ e w mniejszym zakresie.2010). z ˙ e wreszcie zakon ´ czył sie ´ r mie ˛cy oznakowania szlako dotycza ´ w turystycznych. Do ich Dotychczas na tablicach drogowych pojawiły sie wprowadzenia uprawnionych jest 31 gmin. Dwuje ˛zyczne napisy funkdotyczy mniejszos ´ ci polskiej zamieszkuja cjonowały na tym obszarze od 1920 r. niemiecka i słowacka. „Studia S ´ la˛skie” 2010. Na przykład w gminach: Gnojnik i Piotrowice. weszła w z ˙ ycie ustawa okres ´ laja ˛zycznych napiso je ´ w w gminach zamieszkanych przez mniejszos ´ ci narodowe 24.2010. Porozumienie to ma zakon ´ czyc ´ spo ´ r mie ˛dem włoskim. Szybko tez ˙ – juz ˙ po trzech dniach – na granicy ze ´ miłowicami polskie nazwy zostały zamazane. 24 ´ la˛sku po 1989 roku. ustawe ˛ o prawach członko Republika Czeska przyje ´ w mniejszos ´ ci narodowych oraz o zmianie niekto ´ rych ustaw. bez nazw ˛pienia Republiki Czeskiej do gmin. Wynikiem tego były ustawy o gminach i o mniejszos ´ ciach narodowych 23.2011.2.07. Wraz z przygotowaniami do przysta ˛to dostosowywac Unii Europejskiej zacze ´ prawo czeskie do standardo ´ w europejskich. ˛d. gdzie wykonano wszystkie potrzebne procedury. ˛ca warunki wprowadzania dwu1 lipca 2006 r. nie ˛c sie ˛ na polska ˛ nazwe ˛ na tablicy wjazdowej i w innych miejscach. Polacy na czeskim S s. po 1945 r. ˛dzy starsze nazwy wodne i terenowe. rada gminy nie wyraziła zgody na wprowadzenie polskich nazw w mys ´ l ustawy o gminach ˛zycznych napiso i zezwoliła jedynie na umieszczenie dwuje ´ w na bibliotece. maja ˙a ´ wprowadzenia napiso ´w ˛zyku mniejszos w je ´ ci.cz͞zprawodaj022010. Wnioski do rad gmin i miast złoz ˙ yli ˛ przedstawiciele mniejszos ´ ci polskiej z 18 gmin Zaolzia. ˛da ˛ zgodnie z kto ´ rym „nazwy gmin i miejscowos ´ ci oraz szczyto ´ w i jezior be ˛zyczne”. gdzie polskie tablice oznaczaja umieszczono bardzo szybko. L. gdyz Słowacji i w Republice Czeskiej. t. Koszty ustawienia tablic pokrywa pan ´ stwo.09. gdyz ˙ podpisano porozumienie.

Sami Polacy sa ´ bardzo rozgoryczeni ˛ czeskich wspo i zawiedzeni postawa ´ łobywateli. ˛zuja ˛ca ˛ ustawa ˛ gminy moga ˛ składac Zgodnie z obowia ´ wnioski w sprawie refundacji koszto ´ w wprowadzania podwo ´ jnego nazewnictwa ulic. wygasła ustawa o mniejszos ´ ciach narodowych przyje ˛ca. Mimo to na podstawie narodowych umieszczano napisy informacyjne w ich je ˛zyku pan ˛ na Wilen ustawy o je ´ stwowym od lat konsekwentnie zwalcza sie ´ szczyz ´ nie ˛ coraz wie ˛cej tablic z polskimi polskie napisy. zgodna z zapisami ustawy. by moz ˙ na było łatwo usuna ´ cze ´c ´ polskoje liczebnos ´c ´ mniejszos ´ ci zmaleje poniz ˙ ej 10%” 26. ale na razie karze sie ´ w. Jaszunach. Sa ˛ m. czy ˛ca dwuje ˛zycztez ˙ poczekac ´ . „Coexistentia”.03. 135-146. . miejsc publicz˛dzenie tablic informacyjnych lub na zabezpieczenie tłumaczen nych. aby na terenach zamieszkanych przez zwarte grupy mniejszos zezwalaja ´ ci ˛zyku. W gminach panuje niepewnos ´c ´ co do tego. Nazwy polskie sa ˛ farba ˛. Wniosek musi zawierac wniosko ´ w składanych do nich w je ´ – obok ˛ dokumento ˛cych nazwy gminy – wypis uchwały rady gminy. Turgielach. Dwuje ˙ umieszczac ´ w autobusach lokalni przewoz ´ nicy 29. ˛ta w 1989 r. „Magazyn Wilen ´ ski” 2010. ˛dryni. nie została wprowadzona w z ˙ adnej gminie zaolzian ´ skiej 28.2011. lecz jako roszczenia polskiej mniejszos ´ ci.magwil. op. Lecz z kaz ˙ dym rokiem pojawia sie ˛ one umieszczane na domach zamieszkanych nazwami ulic obok litewskich. gdy wejdzie w z ˙ ycie nowelizacja ustawy.in. wprowadzaja ˛ zas ne nazwy miejscowos ´ ci na jednej tablicy. Wiele emocji budzi takz ˙ e brak dopuszczenia do oficjalnego uz ˙ ywania polskich okres ´ len ´ topograficznych na Litwie.. na sporza ´ ˛zyku polskim.134 Monika Choros ´ ˛ dos ˛sto takz zdarza sie ´c ´ cze ˙ e w innych miejscowos ´ ciach: Bystrzycy. nr 4 (www. Polskie nazwy pojawiły sie ˛zyczne tablice z kierunkiem trasy zacze ˛li tez Koles ´ nikach. Wprawdzie jest tam rozwaz ˙ ana moz ˙ liwos ´c ´ ˛cych mniejszos wprowadzenia akto ´ w prawnych umoz ˙ liwiaja ´ ciom narodowym korzystanie z podwo ´ jnego nazewnictwa miejscowos ´ ci i ulic w miejscach ich tradycyj˛ grzywna ˛ za umieszczanie polskich napiso nego osiedlenia. pełna dwuje ˛zycznos Jeszcze na pocza ´c ´ . z ˙ e zostana ´ ch ˛s ˛c ˛s ˛zyczna ˛ w chwili. Droz ˙ dz ˙ . 26 27 28 29 L. Nydku. Czeskie koleje poinformowały. Polskie nazwy miały sie ˛ tez zamalowywane trudno zmywalna ˙ pojawic ´ na ˛ wykonane z dwo stacjach kolejowych. s.. tym bardziej z ˙ e media przed˛ ten problem nie jako obowia ˛zek pan ˛ praw mniejszos stawiaja ´ stwa i realizacje ´ciowych. Z kon ´ cem 2009 r. w Dziewieniszkach. gdy cze ´ ci „tak. Czeskim Cieszynie. kopie ´ w wykazuja 27 rzeczywiste koszty wraz z ich spisem . cit. Jabłonkowie. Olbrachcicach. We ˛ło instalacje tablic pod koniec 2007 r. przez Polako ´ w. Zawieszono Miasto Cieszyn rozpocze ˛ regularnie tabliczki z czeskimi i polskimi nazwami ulic.lt) wejs ´ cie 2. ˛tku 2010 r. Jw. s. czy warto obecnie wprowadzac ´ ˛zyczne tablice wjazdowe (wg obowia ˛zuja ˛cych przepiso polskoje ´ w – niebieskie). 144.

jest nie mniejsza niz ˙ 20% ogo ´ lnej liczby mieszkan ´ co ´ w tej gminy lub gdy za ustaleniem dodatkowej nazwy miej˛zyku mniejszos ˛ w trakcie konsultacji ponad scowos ´ ci w je ´ ci opowiedziała sie ˛cych w nich mieszkan połowa uczestnicza ´ co ´ w. pojawiło sie ˛ce. 301-342. na tablicach instytucji mniejszos ´ ciowych. 30 . U. z ˙ e dodatkowe ˛ po nazwie polskiej i nie moga ˛ byc nazwy umieszczane sa ´ stosowane samodzielnie. jez ˙ eli liczba mie˛cych do mniejszos szkan ´ co ´ w gminy. ustalenie takiej miejscowos ´ ci jest moz ˙ liwe. Ro ˛d tablic na je ´ wniez ˙ te przepisy wywołały spory o wielkos ´c ´ liter. 32 uregulowała nie tylko sprawy zwia i rozwojem toz ˙ samos ´ ci kulturowej mniejszos ´ ci narodowych i etnicznych. audycjach radiowych i telewizyjnych przeznaczonych dla mniejszos ´ ci. lecz takz ˙e ˛zycznos ˛zyk pomocniczy i dwuje ˛zyczne nazwy). ˛ rozporza ˛dzenie ministra spraw wewne ˛trznych W marcu 2002 r. jakie musza ´ spełnione. 60 lat w granicach pan ´ stwa polskiego. Rozporza 2002. przyp. 2. nalez ˙a ´ ci. tu 322-324.. zas ´ koszty ˛dzenie Ministra Spraw Wewne ˛trznych i Administracji z dnia 18 marca 2002 r. Dz. Wagin ´ ska-Marzec. w nagło ´ wkach na papierze ˛ciach Ko firmowym i piecze ´ ł DFK. wygla 31 ˛ w je ˛zyku obcym . A.). wniosek rady gminy ˛ opinie ˛ Komisji Nazw Miejscowos musi uzyskac ´ pozytywna ´ ci i Obiekto ´ w Fi˛zane z wymiana ˛ tablic zjograficznych. Po pierwsze. ˛zyku mniejszos ˛ one byc obiekto ´ w fizjograficznych oraz ulic w je ´ ci. Poznan ´ 2006. Ustawa przesa ˙. 15 ustawy koszty zwia ˛zycznymi nazwami miejscowos z dwuje ´ ci ponosi budz ˙ et pan ´ stwa. i terminologie ´ CIACH NAZEWNICTWO W USTAWIE O MNIEJSZOS ˛zyku regionalnym Ustawa o mniejszos ´ ciach narodowych i etnicznych oraz je ˛zane z zachowaniem z dnia 6 stycznia 2005 r.˛zyczne tablice z nazwami miejscowos Dwuje ´ ci na Opolszczyz ´ nie 135 ´ la˛sku Opolskim mimo braku oficjalnej zgody na oznaczenia miejscowos Na S ´ ci ˛zyku niemieckim funkcjonowały one takz w je ˙ e przed uchwaleniem przez Sejm ustawy o mniejszos ´ ciach narodowych. aby w je ´ ci mogła zostac ´ ustalona dodatkowa nazwa miejscowos ´ ci lub obiektu fizjograficznego. s. Po drugie. Uz ˙ ywano ich w prasie. Moga ´ uz ˙ ywane ˛ nawia ˛zywac tylko na obszarze gmin wpisanych do Rejestru gmin. nr 37. 32 Por. Sakson (red. 31 M. poz. Zgodnie z art. nie moga ´ do nazw ˛zku z okresu 1933-1945. kiedy nazwom i napisom w je ˛zyku polskim w urze ˛i administracji 30 precyzuja ˛ towarzyszyc dach i instytucjach uz ˙ ytecznos ´ ci publicznej moga ´ wersje w przekładzie ˛zyk obcy. 349. w: Ziemie Odzyskane͞Ziemie Zachodnie i Po ´ łnocne 1945-2005. Artykuł 12 problem dwuje ´ ci (je okres ´ lił zasady wprowadzania dodatkowych tradycyjnych nazw miejscowos ´ ci. ˛ zostac ˛zyku mniejszos Okres ´ la tez ˙ warunki. nadanych przez władze Rzeszy Niemieckiej lub Zwia ˛dza tez Socjalistycznych Republik Radzieckich. Problem nazewnictwa na Ziemiach Zachodnich i Po ´ łnocnych w s ´ wietle ustawy o mniejszos ´ ciach narodowych i etnicznych.

9%. Zob. ´ CI ˛ZYCZNYCH NAZW MIEJSCOWOS WPROWADZANIE DWUJE ´ la˛sku. Komprachcice – 29. kryterium Na S ˛skim (Krzanowice – 20. w Polsce istnieje 51 gmin.4%. mimo z ˙ e w urze ´ ci ˛puje jako Müllmen. Łubniany – 27. z ˙ e zdarzaja Głogo ´ wek zaproponowała dla miejscowos ´ ci Miono ´ w starszy wariant nazwy niemie˛dowych spisach miejscowos ckiej.4%.2010. gdzie starsze ˛piono w latach dwudziestych okres Polnisch Neukirch zasta ´ leniem Gross Neukirch. Kolonowskie 41. 33 . ˛ sie ˛ sytuacje odwrotne.9%. Głogo ´ wek 24. Izbicko – 28. Pro ´ szko ´w – 30. jedynie 31 gmin (w jednej dopuszczono je ˛zyk białoruski.9%. Pozwalaja ˛ one bowiem ocenic z litera ´ poziom akceptacji społecznej tych niełatwych.4%. mianowicie Polnisch Müllmen. Strzeleczki – 41. oraz przy nazwie Polska Cerekiew.04. Lasowice Wielkie – 37.1%). Les ´ nica – 26. Polska Cerekiew – 21. Muro ´w – 31%.gov. np.pl͞komisja͞nwjmwp. www.6%..1%. w 4 – je ˛zyk kaszubski.7%.2%. Olesno – 23. od 1928 r. sta postanowiło przeprowadzic ´ konsultacje we wszystkich miejscowos ´ ciach gminy nawet wo ´ wczas.6%. Dobrodzien ´ – 25%.8%.guigk. Turawa – 20.5%) oraz ilos ´ ciowe spełnia jedna gmina w wojewo ´ dztwie s ´ la ˛stowice 27 gmin w wojewo ´ dztwie opolskim (Biała – 42%. Radło ´ w – 27. Według stanu z 30 kwietnia 2010 r.7%. gmina Trzeba jednak tez ˙ wspomniec ´. Według wyniko ´ w Narodowego Spisu Powszechnego z 2002 r.php (18. kto ´ rej niemiecki odpowiednik Lichtenwalde jako nazwa urze ˛ juz wa pojawił sie ˙ w 1931 r. Ren ´ ska Wies ´ – 34.6%. w 23 – je ˛zyk niemiecki i w 1 – ukrain w 3 – je ´ ski) 33.136 Monika Choros ´ ˛zane z wprowadzaniem dodatkowych nazw ulic oraz dwuje ˛zycznych tablic na zwia ˛dach ponosi budz urze ˙ et gminy. Cisek – 42.2010). Tarno ´w ˛bowice Opolski – 23. przy ˛donazwie Przysiecz.7%.2%. Walce – 31. wyste ˛zyku Wiele rad gmin postrzega problem wprowadzenia dodatkowych nazw w je ˛cy ˛d mniejszos ´ ci jako delikatny i budza emocje. zgodnie z wynikami spisu powszechnego z 2002 r. Bierawa 24. na terenie całego kraju wpis taki uzyskało ˛zyk litewski. Jemielnica 23. ˛ z zapisu w ustawie mo ˛cego o dopuszczeniu nazw Rady gmin korzystaja ´ wia ˛ ro niemieckich ustalonych przed 1933 r.7%. ewentualnie posługuje sie regionalnym. z ˙ e te 51 gmin spełnia podstawowy warunek do wpisu do Rejestru gmin. Ze – 42. i proponuja ´ wniez ˙ nowsze nazwy. w kto ´ rych co najmniej 20% mieszkan ´ co ´ w deklaruje przynalez ˙ nos ´c ´ ˛ je ˛zykiem do mniejszos ´ ci narodowej lub etnicznej.8%.5%. Dobrzen ´ Wielki 20.5%.1%.3%. Chrza – 25.10. gdy zgodnie ˛ ustawy nie było to konieczne. co oznacza. dane Komisji Standaryzacji Nazw Geograficznych z 30.3%. Ujazd – 25. Pawłowiczki – 20. a jednoczes ´ nie delikatnych ze swej natury działan ´. np.

kto ´ ry dopatrzył sie uchybien ´ proceduralnych i wysta ˛du Administracyjnego. ˛ takz Kontrowersje pojawiły sie ˙ e w gminie Krapkowice. Na przykład w gminie Ozimek z wnioskiem ˛zyku niemieckim wysta ˛pili działacze o wprowadzenie dodatkowych nazw w je mniejszos ´ ci niemieckiej z Krasiejowa.6%. 34 Zob. gdzie Ozimka przyje zaz ˙ yczyli tego sobie mieszkan ´ cy. w gminie Cisek na 5 tys. ˛ W gminie Gogolin we wszystkich sołectwach przez dwa tygodnie odbywały sie konsultacje społeczne. Podobna frekwencja 974 osoby – za dwuje ˛ ˛ była w innych gminach.pl. w Szczedrzyku na 1343 uprawnionych na ˛ 45 mieszkan spotkaniu w sprawie nazw pojawiło sie ´ co ´ w. waz ˙ na jest wola ˛kszos ˛cych. np. Natomiast w sondzie internetowej na pytanie: Czy w gminie Gogolin powinny byc ´ tablice ˛zycznymi nazwami miejscowos z dwuje ´ ci? odpowiedziało ogo ´ łem 611 internauto ´w – za 76. Projekt ten zakładał.2010). Za niemieckimi nazwami miejscowos ´ ci ˛ mieszkan ˛ska ˛ ludnos opowiedzieli sie ´ cy 11 wiosek zamieszkanych przez s ´ la ´c ´ ˛. Ro Wojewo ´ dzkiego Sa ´ wniez ˙ w tej gminie frekwencja w konsultacjach była bardzo niska.3%. (4. tylko radni z mniejszos ´ ci niemieckiej. We wszystkich sołectwach wie ˙ 50% uczestnicza ˛ za dodatkowymi nazwami.7% mieszkan ´ co ´ w zadeklarowało niemiecka ˛ narodowa ˛. przy czym 100% w Odrowa ˛z wypowiedziało sie ˙ u. Nie przeprowadzono ich w Gogolinie. Na przykład w Łubowicach spos ´ ro ´ d 308 mieszkan ´ co ´ w miejscowos ´ ci ˛ło udział 77. Cisku. Innym zagadnieniem jest frekwencja w konsultacjach. Tam Rada Miejska odrzuciła projekt uchwały o przeprowadzeniu konsultacji społecznych. w kto Uczyniono tak na przykład w gminie Chrza ´ rej w Narodowym ˛ Spisie Powszechnym z 2002 r. Najcze ˛s wie ´ ci uczestnicza ´ ciej frekwencja w konsultacjach nie była zbyt wysoka. gdyz ˙ na przestrzeni wieko ´ w miasto nie zmieniało nazwy. W przewaz ˛cej wie ˛kszos ˛ za orientacje ˙ aja ´ ci mieszkan ´ cy opowiedzieli sie ˛zycznych tablic. zgodnie z litera ˛zycznych nazw w re ˛ce społecznos oddanie decyzji o wprowadzeniu dwuje ´ ci lokalnej. Decyzja ta została oprotestowana przez jednego ˛ ˛pił w tej sprawie do z radnych. Izbicku czy Les ´ nicy. ale wszedzie opowiadano sie za wprowadzeniem dodat˛zyku niemieckim. przeciw było – 22.gogolin. poparli go ˛ prawa. Najwie ˛bro oso ´ b głosowało w Go ´ raz ˙ dz ˙ ach (43). a 56% ˛ło udział ogo ˛cej w Go ´ raz ˙ dz ˙ ach. uprawnionych głosowały w referendum wzie ˛zycznymi nazwami opowiedziało sie ˛ 827. przeciw – mieszkan rodzima ´ cy Ozimka i Grodz ´ ca. www. W rejestrze nie figuruje niemiecka nazwa ˛cej niz ˛cych w konsultacjach miasta. kowych nazw w je ˛cej emocji budza ˛ konsultacje społeczne w gminach. .˛zyczne tablice z nazwami miejscowos Dwuje ´ ci na Opolszczyz ´ nie 137 ˛stowice. Ustawa nie okres ´ la. 25. najmniej w Da ´ wce (23) 34. Po konsultacjach Rada Miejska ˛ła uchwały w sprawie ustawienia tablic w tych wsiach. jaki ˛c procent mieszkan ´ co ´ w musi wzia ´ udział w konsultacjach. Podobnie posta ˛piono tez wprowadzeniem dwuje ˙ w Radłowie. a w Grodz ´ cu 35. w kto Wie ´ rych mniejszos ´c ´ stanowi poniz ˙ ej 20% mieszkan ´ co ´ w.10. W konsultacjach wzie ´ łem 286 mieszkan ´ co ´ w.

jednak tablica z napisem Radło ´ w ͞͞Radlau została ustawiona dopiero ˛ nazwy kaszubskie 12 wrzes ´ nia 2008 r. sa ˙ wielkim wydarzeniem dla lokalnej społecznos ´ ci. byle nie dopus ´ cic ´ do wprowadzenia ˛ ˛d ˛ nazwe ˛ w je ˛zyku łemkowskich nazw miejscowych. Twierdzili. Wołowiec. Zob.2008. Prawdopodobnie jest to tez ˛tne opolskim Niemcom jest to oboje ˙ oboje ˛cym narodowos ˛.sadeczanin. z ˙ e na ˛zycznymi nazwami nawet w s tablicach z dwuje ´ rodowisku mniejszos ´ ci mało komu ˛taja ˛. Bodaki. z ˙ e Łemkowie moga ´ na festiwalach i akademiach. Inaczej podeszli do tego problemu mieszkan ´ cy gmin zamieszkanych przez Łemko ´ w. mieszkan ˛li starania o pozwolenie na uz Wiosna ´ cy Łubowic podje ˙ ywanie nazwy ˛zyku niemieckim. W je ˛zyku braci Nikifora i Warhola.2008. Ogi olda. a pierwsza ˛ miejscowos ˛to 4 wrzes nazwa ´ ci odsłonie ´ nia 2008 r. . otrzymał zgode ˛ na ustawienie Ministerstwa Spraw Wewne ˛zycznych tablic miejscowos dwuje ´ ci.info͞aktualnos ´ ci (wejs ´ cie 18. zwłaszcza przedstawicieli mniejszos ´ ci narodowych i etnicznych.09. wyniki konsultacji w gminach w konsultacjach jest znikomy. a 11 kwietnia 2008 r. Łosie. Bartne. a takz ˙ e przez ˛dowe i administracyjne jako przejaw demokracji i przestrzegania władze samorza ˛ tez europejskich standardo ´ w. O dwuje ˛cy łemkowskie wsie Han ´ czowa.2008) pojawiły sie ˛z ˛ tablice ˛ z niemiecka ˛ w gminie Ste ˙ yca w wojewo ´ dztwie pomorskim.138 Monika Choros ´ Niska frekwencja w konsultacjach społecznych wynika byc ´ moz ˙ e z tego. Przy dz ˛kach hymnu Unii S ´ wie 35 Zob. w Łubowicach w wojewo ´ dztwie ˛skim 37. „Gazeta Krako ´ w”) 28. Zas ´ wielu młodym ˛tne 35.2010) oraz „Gazeta Wyborcza” (dod. „Sa www.07. w tym znane wsi Bielanka. Na konsultacje przybywali tłumnie.02. 36 ˛deczanin – sa ˛decki portal informacyjny”. W ostatnich dniach sierpnia ustawiono 3 tablice na drogach ˛cych do rodzinnej wsi go ˛skiego poety Josepha von Eichendorffa. Jednak mieszkaja ˛zyczne napisy. Przedstawicieli starszej generacji. ´ wiadczy o tym oprawa towarzysza˛ca ich odsłanianiu.10. czasem trudno przekonac ´ do podwo ´ jnych nazw. konsula RFN w Opolu oraz posła Ryszarda Gali. Nim w Bielance w nich Polacy nie wyrazili zgody na dwuje ˛zyczna ˛ nazwe ˛. nawet wprowadzono dwuje ˛ sie ˛ pokazywac do wojewody. Dzis ´ stana˛ pierwsze dwuje ˛zyczne tablice. „Nowa Trybuna Opolska” 12. gdyz mieszkan ´ com Opolszczyzny deklaruja ´c ´ polska ˙ ich udział ˛ np. na co wskazuja Gogolin i Ozimek. Wczes ´ niej (21. a inne pamie ˛taja ˛ oni z dziecin sie ´ stwa i młodos ´ ci”. Mieszkan ´ cy gminy Radło ´ w jako pierwsi w Polsce sprostali wszelkim procedu˛ MSWiA na uz ˛zyku mniejszos rom i uzyskali zgode ˙ ywanie nazw w je ´ ci (22. Wprowadzono ja ˛zyczne nazwy wyste ˛powało 13 innych. lecz nie manifestowac ´ swej obecnos ´ ci na znakach drogowych 36. K. s ´ la ˛zyku mniejszos ˛ przez cze ˛s Nazwy w je ´ ci postrzegane sa ´c ´ społeczen ´ stwa. wojewoda s ˛ski wysta ˛pił z wnioskiem do miejscowos ´ ci w je ´ la ˛trznych i Administracji.2006). w sierpniu 2007 r. 37 ˛ 2006 r. „kto ´ rzy pamie ´ nie ˛ było ‘za Niemca’. mieszkaja ˛cy tam Polacy pisali protesty. jak na Opolszczyz zalez ˙ y. Bo inne pojawia ˛ na tablicach.11. Pierwsza i jak dota jedyna ˛ we mniejszos ´ ci Łemkowie wywalczyli zaledwie jednym głosem. W kilka dni po prowadza ´ rnos ´ la ´z ´ niej ˛to w obecnos uroczys ´ cie je odsłonie ´ ci przedstawicieli władz wojewo ´ dzkich.

jak np.. lecz takz ˙ e polskich stało sie ˛. z ˙ e ustawa daje zbyt wiele przywilejo ´ w mniejszos ´ ci.09. „w wielu regionach Zob. nie spowoduja ´ ci i wrogos ´ ci? Juz ˙ kilka dni po ustawieniu tablic w gminie Radło ´ w zamalowano czerwonym ˛. z ˙ e ustawa porza prawa mniejszos ´ ci. ale był to po prostu chuligan ´ ski wybryk. ˛ dowodem na wielokulJuz ˙ pierwsze tablice pokazały. Na waz ˙ kie problemy moga ´ sie ´w ˛ Maria Wagin ˛c pytania.2005. a nawet ˛ce pojawic ˛ przy realizacji zapiso zagroz ˙ enia 39. www.dll͞article?AID:͞20090930͞HEIMAT͞ (20.2010). na razie do porza s ´ wiata nalez ˙ y tez ˙ ich zamalowywanie” .pl͞apps͞pbcs. Okazało sie ˙ e sprawcami sa uczniowie gimnazjum w Radłowie – jak wynikało z ich zeznan ´ – nie zrobili tego z ideologicznych pobudek. a jednoczes prac w parlamencie towarzyszył jej klimat nieufnos ´ ci i nieche ´ nie wielkie oczekiwania ze strony przedstawicieli mniejszos ´ ci. Norbert Rasch. Radlau (dzis ´ Radło ´ w). jest ˛zaniem do standardo przejawem normalnos ´ ci w naszym kraju i nawia ´ w europejskich. Dobrodzien Chrza ´ ). Ogiolda. jest elementem depolonizacji pan ´ stwa i moz ˙ e spowodowac ´ negatywne reakcje ˛kszos ˛downicy zalecali ostroz wie ´ ci polskiej. Sternalitz (dzis ´ Sternalice) czy Kostellitz ˛cy zarza ˛du TSKN.˛zyczne tablice z nazwami miejscowos Dwuje ´ ci na Opolszczyz ´ nie 139 ˛dowych i administEuropejskiej oraz z udziałem przedstawicieli władz samorza ˛ z dwuje ˛zycznych racyjnych. Wichrau (dzis ´ Wichro ´ w). K. 301-342. do Warszawy – w gminach ˛stowice. Dwuje ˛zyczne nazwy miejscowos ´ ci ustawiono juz ˙ w 9 gminach wojewo ´ dztwa opolskiego. z ˛ trzej sprejem napis Radlau. przewodnicza ˛cie przełamało pewna ˛ bariere ˛: „tablice z wypowiedzi podkres ´ lił. Zdaniem Danuty Berlin ´ skiej. „Schlesisches Wochenblatt” 1-7. Problem nazewnictwa. jej poczucie niepewnos ´ ci. z ˙ e ich odsłonie ˛zyczne stały sie ˛ czyms ˛ do zwykłego porza ˛dku s dwuje ´ normalnym i nalez ˙a ´ wiata. czy dodatkowe ustawy zwraca uwage ´ ska-Marzec 40 stawiaja ˛ elementu „obcos ˛ sie ˛ nazwy nie wprowadza ´ ci” w krajobrazie kulturowym. Ro ´ wniez ˙ jej wielcy entuzjas ´ ci i ore ˙ ne ˛z wprowadzanie ustawy w z ˙ ycie. jak Friedrichswille (dzis ´ Kolonia Biskupska) czy Straßenkrug (dzis ´ Biskupskie Drogi). ˛kszos wie ´c ´ natomiast potwierdza słowian ´ skie korzenie miejscowos ´ ci. ˛ zatem w jakims Potwierdziły sie ´ stopniu obawy i przypuszczenia wyraz ˙ ane ˛tku podje ˛cia nad nia ˛ w pierwszych dniach po uchwaleniu ustawy.. z prof. 39 Zob. nie stana ˛zane z jej wdroz powodem do politycznych manipulacji i czy koszty zwia ˙ eniem nie ˛ lokalnej społecznos ˛ nowej fali nieufnos poro ´z ˙ nia ´ ci. z ˙ e nazwy historyczne sa ˛ rzeczywis turowos ´c ´ regionu. parlamentarzysto ´ w i dyplomato ´ w zdejmowane sa ˛gi w narodowych barwach Polski i danej mniejszos tablic wste ´ ci narodowej. 38 ˛dku Niestety. s. Niszczenie ˛ tablic. Niekto ´ re z nich sa ´ cie rdzennie niemieckie. Jej przeciwnicy wskazywali.04. w jednej (dzis ´ Kos ´ cieliska). a czarnym Friedrichswille. 11. zwłaszcza niemieckiej. ˛dkuje W zasadzie przewaz ˙ ała opinia.nto. s. Wagin ´ ska-Marzec. Szczego ˛sto zamalowywane sa ˛ napisy przy gło włas ´ ciwie codziennos ´ cia ´ lnie cze ´ wnych drogach (do Katowic – w gminie Izbicko. Od samego pocza ˛ci. Czas sprawdzi wartos ´c ´ ustawy.. Gerhardem Bartodziejem rozmawiał Wojciech Dobrowolski. 40 M. nie tylko niemieckich. zamalowywanie napiso ´ w. gdyz ˙ na stosunkach polsko-niemieckich cia ˙ y balast ˛kszos historii i trzeba zwaz ˙ ac ´ na odczucia wie ´ ci. 38 .

zwracaja ˙ liwos ´ ci uz ˙ ywania podwo ´ jnego nazewnictwa na ˛ poziomie powiatu i wojewo ´ dztwa oraz na stacjach PKP („nie udało ustawic ´ sie ˛c o wprowadzeniu nazwy w obieg. wszyscy sa ˙ cze ´c ´ mieszkan ´ co ´ w czuje sie Zob. Nieliczne pozytywne wypowiedzi natychmiast ˛ negatywnych. Drugi raport dotycza˛cy sytuacji mniejszos ´ ci narodowych i etnicznych oraz społecznos ´ ci ˛trznych i Adposługuja˛cych sie ˛ je ˛zykiem regionalnym opracowany przez Ministerstwo Spraw Wewne ˛cznik nr 4. W wie ´ ci były to ˛ byc opinie negatywne typu: „tu jest Polska i tablice maja ´ polskie. wyrazem akceptacji pan ´ stwa polskiego dla wszystkich obywateli”.pl.: „teraz be ˛dzie u nas Europa” – „nie Europa wywoływały fale 42 ˛c ´.. wskazuja˛.in. oznacza to. nieche ˛ki maja ˛ce swe z a nawet wrogos ´c ´ do Niemco ´ w. jak i na forum internetowym „Nowej Trybuny Opolskiej” ˛ az ˛kszos – w tym czasie pojawiło sie ˙ 1600 wpiso ´ w internauto ´ w. zała 42 41 . Ogiolda. Dollna. co to jest Polska. z ˙ e „dwu˛zyczne tablice sa ˛ symbolem normalnos je ´ ci. ministracji. ˛tne nazwom niemieckim reakcje i opinie pojawiły sie ˛ w znacznej Te nieche ˛s ˛.. be ˛dzie wywoływac polskimi (np. z ˙e jest społeczne przyzwolenie na takie zachowania” 41. s. w kto ´ rym ˛ uwage ˛ na brak moz m. z cze ´ ci dopiero po ustawieniu tablic. np. okazało sie ˙e ˛ i rania ˛ uczucia. 43 Zob. ˛s Niestety negatywne nastawienie takz ˙ e dzis ´ jest wyraz ˙ ane cze ´ ciej. Unaoczniły one problem.gov. 5. iz ˛s ˛ nieswojo. a wydawało sie ˛. lecz takz ˙ e wywołało wielka ´ wno w s ´ rodkach masowego przekazu. np. po co to komu?. Zob. Dla ´ la˛ska Opolskiego sa˛ one obcym elementem.. K. co powoduje. K. Ogiolda. z ˙e ˛dzie stawiac ˛z ˛dania. Nieliczne pozytywne wypowiedzi internauto ´ w wskazywały na to. Grabow) nie be ´ tylu emocji.. Leschnitz. Z negatywnych komentarzy wyzierała ksenofobia. Dzis ´ stana˛. Dwuje ˛zyczne. Jes ´ li jednak natychmiast nie przywracamy tablic do ich stanu pierwotnego. Walcza ˛ farby – z wieloje ˛zycznymi nazwami miejscowos m. w postaci z ˙ adnej tablicy nie wspominaja stosowania na biletach”) 43. poszanowania praw mniejszos ´ ci i praw człowieka. przejawem demokracji. Te obawy moz ˛s mniejszos ´c ´ be ´ wcia ˙ nowe z ˙a ˙ e cze ´ ciowo potwierdzac ´ komentarz zgłoszony przez przedstawicieli mniejszos ´ ci niemieckiej do raportu MSWiA o sytuacji mniejszos ´ ci narodowych w latach 2007-2009. le ´ ro ´ dło w przeszłos ´ ci oraz obawy. z draz ˙ nia ˙ e wprowadzenie tradycyjnych nazw ˛da ˛cych cze ˛sto jedynie nieznacznie przekształconymi nazwami niemieckich. Na stronach ˛ do podpisania petycji przeciwko umieszczaniu tablic internetowych nawołuje sie ˛zycznymi nazwami miejscowos z dwuje ´ ci na Opolszczyz ´ nie. z ˙ e nie wielu mieszkan ´ co ´w S ˛ tu u siebie.in. mswia.140 Monika Choros ´ ˛ sie ˛ osoby lub grupy – zwykle nieliczne – negatywnie wielokulturowych znajduja ˛ one nastawione do symbolicznego manifestowania tej wielokulturowos ´ ci. czy Niemcy?”. – zwykle za pomoca ´ ci. tylko ‘niemcownia’ ” . ˛zycznych tablic spowodowało nie tylko ich Ustawienie pierwszych dwuje ˛ dyskusje ˛ zaro zamalowywanie.

Wilczaka z prof. kto ˛ w ramach cyklu „S Danute ´ ska ´ re odbyło sie 45 Zob.˛zyczne tablice z nazwami miejscowos Dwuje ´ ci na Opolszczyz ´ nie 141 ˛ki wzmacniaja ˛ wypowiedzi i działania przedstawicieli „wype ˛dzoUczucia te i le ˛ce nych” na temat własnos ´ ci na Ziemiach Zachodnich i Po ´ łnocnych towarzysza ˛zyku niemieckim. ciesze ˛ z podwo ´ jnymi nazwami miejscowos ´ ci: po polsku i niemiecku. 44 ..04. w kto ´ rej szcze ´ liwie sie W 1993 r. Dwuje ˛zyczne tablice to nie ro ´z ˙ norodnos ´ ci oraz bogatej i trudnej przeszłos ´ ci S tylko „barometr koegzystencji Polako ´ w i Niemco ´ w”. Niemiec [. ˛czonym niemieckimi elementami była Gdyby potrzeba bycia w otoczeniu nasa ´ ˛sku ˛ juz ˛zyczne nazwy Opolskim bardzo silna. Opole 1993. Stanowia ˛ one bowiem widoczny znak. D. „Newsweek” 23. z ˙ e dwujezyczne nazwy zobaczymy tez ˙ na Białorusi. Dzis ´ . Biblioteka PIN – Instytutu S w Opolu. przez Sejm ustawy o mniejszos stało. mogłaby budzic ´ podobne odczucia co ul. Przede wszystkim jednak widoczne by były dwuje obiektach handlowych. gdy jez ˙ dz ˙e ´ nie. ˛s ˛ znajdujemy” 45. Stosunki etniczne i postawy polityczne ´ la˛ska Opolskiego (raport z badan ´ la˛skiego mieszkan ´ co ´w S ´ ). Pojawiaja ´ ciach. Zgoda rusko-polska. Jonderko. widza ˛c tablice ‘Roty’. von ˛zyczne szyldy na Hindenburga). 40 lat temu naszym najwie ˛ po Opolszczyz ˛ sie ˛. Zob. moz z pragmatyczna ˙ e nawet element ˛ci”. w 2009 r. juz ˙ 38. procesowi wprowadzania topograficznych okres ´ len ´ w je ˛kszos ˛zyczDla obu stron – mniejszos ´ ciowej i wie ´ ciowej – wprowadzenie dwuje ˛zane z emocjonalna ˛. To z ˛cej emocji i dyskusji wywoływało wprowadzenie „polityki pamie ˙ e najwie ˛zyku niemieckim i łemkowskim pokazuje. ˛ z „innos ˛” Opolszczyzny i jak wskazuja ˛ Powoli społeczen ´ stwo oswaja sie ´ cia ˛ Berlin ˛. poziom akceptacji dwuje ˛zycznego badania prowadzone przez Danute ´ ska ˛c sie ˛ nazewnictwa jest coraz wyz ˙ szy. ˛ Berlin ˛ na spotkaniu.. kto ´ re Henryk Samsonowicz podsumował w naste ´ b: ˛tam.]. uczuciowa ˛ strona ˛ z nych tablic jest bardziej zwia ˙ ycia niz ˙ ˛. Zbiory specjalne. A 3272. Grot-Rowecki-Str. wo ´ wczas pojawiłyby sie ˙ dwuje na Sla ulic (choc ´ S. w kto ´ rych mniejszos ´c ´ niemiecka tworzy duz ˙ e skupiska. z ˙ e po przyje ´ ciach narodowych ˛zyku regionalnym na terenach zamieszkanych przez mniejszoi etnicznych oraz o je ˛da ˛ce takz s ´ ci narodowe mogły powro ´ cic ´ nazwy miejscowe. sygn.2010. be ˙e s ´ wiadectwem ´ la˛ska. Berlin ´ ska. Henrykiem Samsonowiczem. F. P. w 1999 r. Do nielicznych nalez ˙ y napis w Głogo ´wku: „Getränkemarkt͞Hurtownia napojo ´ w” oraz „Konditorei” w Chmielowicach. wynio ´ sł ponad 50% 44. Dobrze wie ˛ciu w 2005 r. z ˛kszym wrogiem był bohater „pamie ˙ e jeszcze 30. zaledwie 4% Polako ´ w zaakceptowałoby niemieckie nazwy na tablicach drogowych. Litwie i Ukrainie. jak wielkie dodatkowych nazw w je znaczenie na dzisiejsze postrzeganie tych mniejszos ´ ci ma trudna i skomplikowana historia wzajemnych stosunko ´ w polsko-niemieckich i polsko-ukrain ´ skich͞rusin ´˛ z bagaz skich oraz trudnos ´ ci w uporaniu sie ˙ em przeszłos ´ ci. B. rozmowa D. Mo ´ j. Dane z 2009 r. Byc ´ moz ˙ e przyjda ˛ takie czasy. lokalach gastronomicznych oraz zakładach rzemies ´ lniczych ˛ sie ˛ one niezwykle rzadko w miejscowos i firmach. na podstawie informacji przekazanej przez ´ rody w Instytucie S ´ la˛skim”. lecz takz ˙ e wynik dos ´ wiadczen ´ ˛puja ˛cy sposo historycznych. Taka jest przyszłos ´c ´ Europy.

. An attempt to describe the introduction of German places names in Upper Silesia is presented against the background of similar experiences in Poland and Europe. It was commonly expected that adoption of this law would solve the problems. They show that the problem of bilingual place names is related to the emotional rather than the pragmatic sphere of life and is a visible element of the ‘‘policy of remembrance’’. This demonstrates that the baggage of a troubled past has an enormous significance for the way in which those minorities are perceived today. The most intense emotions and discussions were triggered by the introduction of additional names in German and Lemko. abate the emotions and mitigate apparent controversies connected with the expression of distinctness by national minorities.142 Monika Choros ´ ABSTRACT The law on national and ethnic minorities and regional language passed by the Polish Parliament regulates the rules of introducing additional place names and street names in German.