You are on page 1of 38

Materiały

POLONIA W NIEMCZECH W OPINII PRASY POLSKIEJ I NIEMIECKIEJ Materiały Materiały

˛cych Sprawa polskiej mniejszos ´ ci narodowej w Niemczech, Polako ´ w posiadaja ˛ w latach 2009-2011 obywatelstwo niemieckie czy tez ˙ Polonii w RFN stała sie przedmiotem kontrowersji w relacjach polsko-niemieckich. Gło ´ wnymi obszarami ˛ kwestia nauczania je ˛zyka polskiego w Niemczech, przywro sporu okazały sie ´ cenia statusu mniejszos ´ ci polskiej, a takz ˙ e przyznania odszkodowan ´ za przes ´ ladowanie i s ´ mierc ´ około 2 tys. działaczy i członko ´ w mniejszos ´ ci polskiej w Niemczech, ˛ w czasie II wojny s dokonanych przez III Rzesze ´ wiatowej oraz ich rehabilitacja. Kwestie te znalazły swoje odzwierciedlenie na łamach prasy (dzienniko ´w ˛cych sie ˛ w obu krajach. Analizie poddano dzienniki opinioi czasopism) ukazuja ˛gu ogo two ´ rcze o zasie ´ lnopan ´ stwowym, takie jak: „Rzeczpospolita”, „Gazeta Wyborcza”, „Nasz Dziennik”, „Frankfurter Allgemeine Zeitung”, „Die Welt”, ˛ z publikacjami zamieszczonymi w na„Süddeutsche Zeitung”. Zapoznano sie ˛puja ˛cych tygodnikach: „Polityka”, „Newsweek”, „Angora” oraz „Der Spiegel” ste ˛dniono doniesienia prasowe, korespondencje, wywiady i „Junge Freiheit”. Uwzgle lub analizy. Stali korespondenci zagraniczni poszczego ´ lnych gazet, tacy jak np. Piotr Jendroszczyk („Rzeczpospolita”), Waldemar Maszewski („Nasz Dziennik”), Bartosz Wielin ´ ski („Gazeta Wyborcza”) czy Konrad Schuller („Frankfurter All˛cali wiele uwagi tej problematyce. Głos zabierali gemeine Zeitung”) pos ´ wie działacze polskiej mniejszos ´ ci. Swoje opinie prezentowali takz ˙ e politycy, naukowcy i komentatorzy. ˛cia w 2009 r. przez działaczy polskich organizacji Waz ˙ nym impulsem do podje w Niemczech problemo ´ w Polonii była 70. rocznica wybuchu II wojny s ´ wiatowej ˛cej sie ˛ dwudziestej rocznicy Traktatu mie ˛dzy Polska ˛ oraz perspektywa zbliz ˙ aja ˛siedztwie i przyjaznej wspo a Niemcami o dobrym sa ´ łpracy, podpisanego w dniu 17 czerwca 1991 r. ˛ksze zainteresowanie problematyka ˛ niemieckich Polako Najwie ´ w przypadało na lata 2009-2011. Podzielic ´ je moz ˙ na na dwa zasadnicze okresy: artykułowania i propagowania postulato ´ w wobec władz niemieckich (2009-2010) oraz polsko˛dzyrza ˛dowych (2010-2011). -niemieckich rozmo ´ w mie

158

Materiały

FAZA ARTYKUŁOWANIA ´W S ´ RODOWISK POLONIJNYCH I PROPAGOWANIA POSTULATO WOBEC WŁADZ NIEMIECKICH (2009-2010)

˛zyczne, kto Polacy, osoby polskiego pochodzenia oraz osoby polskoje ´ re okres ´ la ˛ cze ˛sto ogo ˛ciem Polonia, z ˛ce w Niemczech stanowia ˛ niezwykle sie ´ lnym poje ˙ yja ˛ społecznos zro ´z ˙ nicowana ´c ´ 1. Raport przygotowany przez polskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych wskazuje, z ˙ e we wspo ´ łczesnych Niemczech zamieszkuje szacunkowo ok. dwa miliony Polako ´ w, oso ´ b pochodzenia polskiego i oso ´b ˛cych sie ˛ z Polski, z czego ok. 1͞5 to najnowsza (napływowa) migracja wywodza zarobkowa przybyła po wejs ´ ciu Polski do Unii Europejskiej w 2004 r. 2 Na ˛dniaja ˛ podstawie niemieckich badan ´ statystycznych, kto ´ re od 2005 r. uwzgle ˛ oso naturalizowanych cudzoziemco ´ w i ich dzieci, moz ˙ na oszacowac ´ grupe ´ b z tzw. ˛ polskim kontekstem migracyjnym na ok. 1,5-1,6 mln. W tej liczbie znajduje sie ˛ przyznaja ˛, w tym jedynie 638 tys. oso ´ b polskiego pochodzenia, kto ´ re do tego sie ˛da ˛c niemieckimi obywatelami potomkowie „starej” Polonii sprzed 1939 r., kto ´ rzy be ˛dem posiadali status uznanej mniejszos ´ ci narodowej w Niemczech. Pod wzgle ˛puje jedynie tureckiej oraz grupie oso liczebnos ´ ci grupa polska w Niemczech uste ´b przybyłych z obszaro ´ w byłego ZSRR. W RFN działa obecnie około 900 ro ´z ˙ nych ˛gu regionalnym, skupionych m.in. w Konorganizacji polonijnych gło ´ wnie o zasie wencie Organizacji Polskich w Niemczech 3. 24 sierpnia 2009 r. berlin ´ ski adwokat Stefan Hambura w imieniu organizacji polonijnych wystosował do kanclerz Niemiec Angeli Merkel pismo, w kto ´ rym ˛dzenia z dnia zaapelował „o zainicjowanie uchwalenia ustawy w sprawie rozporza ˛dzenie to (z moca ˛ 27 lutego 1940 r. i stwierdzenia jego niewaz ˙ nos ´ ci”. Rozporza ustawy) Rady Ministro ´ w Obrony Rzeszy, podpisane przez Hermanna Göringa, ˛zaniem organizacji polonijnych, konfiskata ˛ maja ˛tku oraz zaskutkowało rozwia ˛dzenia, kazem ich działalnos ´ ci. Gdyby doszło do uniewaz ˙ nienia tego rozporza ˛głos wo ´ wczas mogłoby to doprowadzic ´ do uznania cia ´ ci istnienia mniejszos ´ ci ˛ takim statusem w okresie polskiej w Niemczech, kto ´ ra to legitymowała sie ˛dzywojennym. mie ˛ z szerokim rezonansem w Polsce. Juz Wspomniane pismo spotkało sie ˙ 28 sierpnia 2009 r. o ´ wczesny prezes Stowarzyszenia „Wspo ´ lnota Polska” Maciej Płaz ˙ yn ´ ski wystosował w tej sprawie list do kanclerz Niemiec oraz do premiera ˛c uwagi S. Hambury, wysuna ˛ł jednoczes Donalda Tuska. Popieraja ´ nie postulat ˛tku polskich organizacji w latach II wojny s zwrotu zagrabionego maja ´ wiatowej oraz zados ´c ´ uczynienia dla działaczy polonijnych, kto ´ rzy trafili do obozo ´ w koncentracyjnych 4.
1 Por. G. Janusz, Polonia w Republice Federalnej Niemiec, Lublin 1990; A. Sakson, Uczestnictwo ˛ska, E. Schulz (red.), Poznan w˙ zyciu społecznym, w: Byc ´ Polakiem w Niemczech, A. Wolff-Powe ´ 2000, s. 397-408. 2 Raport o sytuacji Polonii i Polako ´ w za granica˛ 2009, Warszawa 2009, s. 177-185. 3 Por. S. Nagel, Zwischen zwei Welten. Kulturelle Strukturen der polnischsprachigen Bevölkerung in Deutschland. Analyse und Empfehlungen, „ifa Dokumente” nr 1, 2009, s. 20-22; M. Nowosielski, Growth and decline – the situation of Polish imigrant organizations in Germany, w: (Post)transformational Migration. Inequalities, Welfare State and Horizontal Mobility, M. Nowak, M. Nowosielski, Frankfurt am Main 2011, s. 201-224. 4 Szerzej na temat okolicznos ´ ci powstania listu S. Hambury oraz M. Płaz ˙ yn ´ skiego, por. K. Rak, Sytuacja polskiej mniejszos ´ ci narodowej w Niemczech, Warszawa 2011, s. 34-36.

Materiały

159

˛ła sie ˛ Sejmowa Komisja Ła ˛cznos Kwestiami tymi w trybie pilnym zaje ´ ci ˛ na posiedzeniu w dniu 24 wrzes z Polakami za Granica ´ nia 2009 r. 5 W sprawie ˛cia negocjacji w celu uchylenia hitlerowskiego rozporza ˛dzenia likwiduja ˛cego „podje ˛ poselska ˛ prawa mniejszos ´ ci Polako ´ w w Niemczech” 27 siepnia 2009 r. 6 interpelacje ˛ interpelacje ˛ udzielił złoz ˙ yła Gabriela Masłowska (PiS) z Lublina. Odpowiedzi na te ˛ce marszałka Sejmu Bronisława Komorowskiego, sek25 wrzes ´ nia 2009 r. na re retarz stanu Ministerstwa Spraw Zagranicznych Jan Borkowski. W pis ´ mie tym ˛dzenie z 27 lutego 1940 r. czytamy m.in., iz ˙ : „nalez ˙ y stwierdzic ´, z ˙ e rozporza ˛zywac przestało obowia ´ najpo ´z ´ niej wraz z uchwaleniem ustawy zasadniczej RFN ˛dzenia nie wpłyna ˛ł na sytuacje ˛ w 1949 roku, a brak formalnego uchylenia rozporza ˛ Polako prawna ´ w w RFN po 1945 roku”. W sprawie tej pismo do premiera RP w dniu 10 wrzes ´ nia 2009 r. przesłała takz ˙ e senator PiS Dorota Arciszewska-Mielewczyk z Gdyni 7. W odpowiedzi sekretarz stanu J. Borkowski stwierdził w lis ´ cie z dnia 14 paz ´ dziernika 2009 r., iz ˙ MSZ
˛ce do ustalenia w drodze ekspertyzy prawnej: „prowadzi działania zmierzaja – sukcesora organizacji polskiej mniejszos ´ ci narodowej w RFN z okresu przed wydaniem ˛dzenia Rady Ministro w dniu 27 lutego 1940 r. rozporza ´ w na rzecz obrony III Rzeszy; – moz ˙ liwos ´ ci odszkodowawczych ewentualnego sukcesora polskich organizacji mniejszos ´˛zaniem na podstawie ww. rozporza ˛dzenia; ciowych w RFN z okresu przed ich rozwia – adresata roszczen ´; ˛c na fakt, z – drogi prawnej roszczen ´ w RFN zwaz ˙ aja ˙ e sprawa dot. obywateli niemieckich; – przedmiotu roszczen ´ – wskazania moz ˙ liwos ´ ci oszacowania stanu mienia do zwrotu”.

Elke Schad z Federalnego Ministerstwa Sprawiedliwos ´ ci (referat IV A3) ˛ do listu S. Hambury do w pis ´ mie z dnia 13 paz ´ dziernika 2009 r. ustosunkowała sie ˛c, iz ˛dzenie podpisane przez H. Göringa nie kanclerz A. Merkel, stwierdzaja ˙ rozporza ˛ niewaz moz ˙ e byc ´ uchylone, bowiem „dawno stało sie ˙ ne”, gdyz ˙ „ustawy nazistows˛ niewaz kiego rez ˙ imu w chwili uchwalenia ustawy zasadniczej stały sie ˙ ne, o ile ich ˛ zasadnicza ˛, a w szczego tres ´c ´ pozostawała w sprzecznos ´ ci z ustawa ´ lnos ´ ci, gdy były one niezgodne z podstawami prawnymi i podstawowymi zasadami demokratycz˛dku konstytucyjnego Republiki Federalnej Niemiec”. nego porza ˛ punktem wyjs Przedstawiona chronologia wydarzen ´ z jesieni 2009 r. stała sie ´ cia do wielu artykuło ´ w publikowanych w analizowanych dziennikach i czasopismach w Polsce i w Niemczech. ˛ artykuł Piotra 25 sierpnia 2009 r. na łamach „Rzeczpospolitej” ukazał sie Cywin ´ skiego, kto ´ ry przedstawia okolicznos ´ ci powstania listu Polonii do kanclerz A. Merkel oraz omawia gło ´ wne postulaty tam zawarte 8.
5 ˛cznos ˛ nr 46, Nr 2771͞VI kad. Biuletyn z posiedzenia Komisji Ła ´ ci z Polakami za Granica 24.09.2009, Kancelaria Sejmu, Biuro Komisji Sejmowych, Warszawa 2009. Por. A. Sakson, Polonia ˛d Poli emigracja w Niemczech w XX w. i na pocza˛tku XXI w. – wybrane problemy, „Przegla sko-Polonijny” nr 1, 2011, s. 155-156. 6 Interpelacja Poselska Poseł na Sejm Rzeczpospolitej Polskiej Gabrieli Masłowskiej z dnia 27 ˛du Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 27 sierpnia 2009 r. oraz pismo do Donalda Tuska Premiera Rza sierpnia 2009 r. 7 Pismo nr 229͞10͞09 z dnia 10 wrzes ´ nia 2009 r. skierowane do premiera RP oraz odpowiedz ´ sekretarza stanu w MSZ Jana Borkowskiego z dnia 14 paz ´ dziernika 2009 r. (DWP 2011-93-09). 8 P. Cywin ´ ski, Walka o symbole zła˛czyła Polako ´ w w Niemczech. Apel do Angeli Merkel. To pierwsza od lat wspo ´ lna inicjatywa organizacji polonijnych w Niemczech, „Rzeczpospolita” (dalej: Rz), 23.08.2009, s. A4.

z ˙ e polskie MSZ zdecydowanie i niepotrzebnie wyszło przed szereg ze swoim listem. – Gdyby tak było i po prostu wszystko jest tak do kon ´ ca jasne. jakim byłoby anulowanie tak haniebnych ˛dzen rozporza ´ . Poczdam i konstytucja nie wystarczaja˛. z ˙ e przeciez ˙ niemiecki parlament we wrzes ´ niu wykonał taki symboliczny gest w stosunku do niemieckich zdrajco ´ w. a przeciez ˙ go nie maja ˛cy Zwia ˛zku Polako Marek Wo ´ jcicki. Borkowskiego z MSZ na interpelacje Masłowskiej. przynajmniej moralna – powiedział Zaja ˛c. Rz 25. o anulowanie rozporza W podobnym tonie utrzymane były dwie inne informacje opublikowane w paz ´ dzierniku 2010 r. nieformalne konsultacje w sprawie deklaracji do traktatu pol„Jak dowiaduje sie ˛ rozpocza ˛c sko-niemieckiego miałyby sie ´ w trakcie planowanej przez Instytut Zachodni w lutym przyszłego roku konferencji naukowej z okazji 70. iz ˙: ˛dne podejs „Dla Polonii jest to zdecydowanie błe ´ cie. ale przede Niemiec Angeli Merkel oczekiwała ona nie tylko czysto prawnego rozwia wszystkim pokazania Polakom symbolicznego gestu. Rozmowa. zauwaz ˙ ył. .) Podobna ˙ e inny działacz polonijny i jednoczes ´ nie jeden z sygnatariuszy ˛c. 11.) polskiej mniejszos ´ ci nalez ˙y ˛ rehabilitacja. najwaz ˙ niejszym aspektem apelu Polonii do niemieckiej kanclerz było skłonienie jej do symbolicznego gestu wobec Polako ´ w. jak interpretuja ˛dzenia III Rzeszy straciłyby moc prawna ˛.2009.rp. czyli Polacy powinni ponownie miec ´ status ˛ – przypomniał w rozmowie z ‘Naszym Dziennikiem’ mniejszos ´ ci narodowej.. polonijnych wobec odpowiedzi J. 11 Istotnym impulsem do działania na rzecz uzyskania szerszych praw przez ˛ w Niemczech okazał sie ˛ artykuł Piotra Jendroszczyka. skazanych na s ´ mierc ´ w czasach hitlerowskich. s. ˛ ‘Rz’. Po drugie. Rz 16.2009.in. ˛ opinie ˛ wyraził takz (. wzgle Waldemar Maszewski. Aleksander Zaja ´ ry w rozmowie z nami stwierdził. i to wszystkie. www. kto apelu do kanclerz. s. adwokat. Hambura ´ ry m.pl.160 Materiały ˛. (. Po pierwsze. Maszewski. Niemieckie „nie” dla mniejszos ´ ci polskiej.10. ro ´ wniez ˙ z prawnego punktu widzenia nie ˛ przedstawiciele MSZ. bez „Organizacje polskie w RFN czuja ˛du na ich proweniencje ˛ ” oraz tłumaczenie na je ˛zyk polski listu do A. przedstawił krytyczne stanowisko działaczy ˛ posłanki G. Zauwaz ˙ a on. Merkel 9. z ˙e ˛ sie ˛ marginalizowane. Stefan Hambura.08. przewodnicza ´ w w Niemczech ‘Rodło’.pl. 10 W.rp. to automatycznie powinien zostac wszystkie rozporza ´ w całos ´ ci przywro ´ cony stan prawny sprzed wojny. „Nasz Dziennik” (dalej: NDz) 13.2009.. A5.10. Rozmawiał Piotr Cywin ´ ski. Jak zapewnia niemiecki rza ˛ odczuwalne do dzis konstytucji RFN. zdaniem przedstawicieli Polonii. w swoim apelu do kanclerz ˛zania. Jego zdaniem. 11 Bo ´ j o status Polako ´ w. korespondenta Polonie „Rzeczpospolitej” w Niemczech o potrzebie specjalnej deklaracji..10. kto Uzupełnieniem tego tekstu był wywiad z S. Wo ´ jcicki przypomniał. kiedy w ustawie zrehabilitował ˛ niemieckich z grupe ˙ ołnierzy z czaso ´ w II wojny.. korespondent „Naszego Dziennika” w Niemczech w artykule z 13 paz ´ dziernika 2009 r.2009. rocznicy podpisania przez Hermanna Göringa ˛dzenia rozwia ˛zuja ˛cego polskie stowarzyszenia w Niemczech i nakazuja ˛cego konfiskate ˛ ich rozporza ˛d. Rz 19. kto ´ ra mogłaby uaktualnic ´ polsko-niemieckie porozumienie z 1991 r. www. dodaja ˛c. z ˛ sie ˙ e „Polonusi” odnosza wraz ˙ enie. rozporza ˛dzenie to zostało uchylone postanowieniami obecnej mienia. iz ˙ polska dyplomacja w ogo ´ le nie zrozumiała ich intencji w kwestii apelu do kanclerz ˛dzenia Göringa z 1940 roku” 10. 9 Naprawic ´ błe ˛dy sprzed lat. Polskie MSZ nie rozumie symbolicznego znaczenia anulowania nazistowskich dekreto ´ w. Jednak jego skutki sa ´ ”.

2009. Przyjrzenie sie ˛. Rz 26. Por. kto mowej Komisji ds. a politycy CDU i FDP stawiaja ˛ przyjacielskie relacje z Francja ˛ jako wzo z Polska ´ r dla stosunko ´w ˛. Gan ´ czyk. Sa nawet w s ´ rodowiskach niemieckiej Polonii. Tym bardziej z ˛dowa deklaruje che ˛c ˛zi z Warszawa ˙ e nowa niemiecka koalicja rza ´ zacies ´ nienia wie ˛. Do Sachsenhausen hitlerowcy wysłali co najmniej 80 działaczy polonijnych. przedstawicieli polskiej mniejszos ´ ci narodowej. szczego prawie dwa miliony oso ´ b społecznos ´ ci polskoje ´ lnie ˛cej Sejw zakresie finansowania oraz Joanny Fabisiak (PO). z wszelkich roszczen ´ odszkodowawczych i maja ˛ tego artykułu na łamach skrajnie konserwatywnego W trzy dni po ukazaniu sie ˛cy tygodnika „Junge Welt” zamieszczony został odredakcyjny komentarz omawiaja 12 P. jak wytłumaczyc ´ istnieja ˛ realizowane dwustronne umowy. Odwołuje sie ´ likows˛cej kiej. Andrzeja Saksona. Prawa polskiej mniejszos ´ ci. Jendroszczyka przytoczone zostały takz ˙ e opinie specjalis˛ce moz to ´ w z Niemiec i Polski dotycza ˙ liwos ´ ci stworzenia polsko-niemieckiej deklaracji: ˛du traktatu wersalskiego z okazji „Precedens juz ˙ istnieje. Jendroszczyk. Przegla˛d traktatu z Niemcami. by wykorzystac ´ swoja˛ szanse ˛. Na kon ´ cu artykułu P. Ła ´ ci z Polakami za Granica ´ ra uwaz ˙ a.10. wie ´ nio ´ w zmuszanych do niewolniczej pracy zmarło z wycien ´ czenia. na temat braku symetrii ˛ mniejszos ˛cej w traktowaniu przez Polske ´ ci niemieckiej w naszym kraju i licza ˛zycznej w Niemczech. czy w przyszłej deklaracji do traktatu Według prof. dla kto ´ rych Berlin nie byłby goto ´ w na podobny krok w relacjach ˛. Do Ravensbrück trafiła z kolei grupa kobiet ze s ´ rodowisk polonijnych. Saksona celowe byłoby zastanowienie sie ˛ i Niemcy z 1991 roku nie nalez ˙ ałoby umies ´ cic ´ zapisu o wzajemnej rezygnacji przez Polske ˛tkowych” 12. bo tylko tak moz ˙ na ˛ca ˛ dysproporcje ˛ mie ˛dzy naszymi krajami.2009. z Polska ˛. Niewidzialna Polonia. 40-42. .Materiały 161 ˛ do powrotu do dyskusji o prawach Polako Według Jendroszczyka okazja ´w ˛ wystawa w Sachsenhausen o tragicznych losach przywo w Niemczech stała sie ´ dco ´w ˛ do wypowiedzi Lucyny Kro Polonii w czasach nazistowskich. organizatorki pierwszej tego rodzaju wystawy w Niemczech. Nie widzi powodo ´ w. „Newsweek” 10. Wielu ˛z ˛ to fakty mało znane.05. z ˙ e: – „Mamy do ˛do czynienia z latami zaniedban ´ ze strony wielu rza ´ w. o ´ wczesnego dyrektora Instytutu Zachodniego w Poznaniu. s. s. A10. Ich przypomnienie ma pomo ´ c w zwarciu szerego ´w ˛z ˛du niemieckiego organizacji polonijnych w Niemczech w da ˙ eniu do wyegzekwowania od rza ˛siedztwie i przyjaznej skrupulatnego przestrzegania polsko-niemieckiego traktatu o dobrym sa wspo ´ łpracy z 1991 roku”. przede wszystkim ˛z me ˙ czyzn. ale takz ˙ e o budowanie nowej toz ˙ samos ´ ci narodowej przedstawicieli niemieckiej Polonii. kto ´ rzy trafili do obozo ´ w koncentracyjnych. takz ˙ e: F. Z kolei Jendroszczyk przywołuje wypowiedzi prof. przewodnicza ˛cej przedsie ˛biorco organizacji Nike skupiaja ´ w o polskich korzeniach: „Chodzi nam nie tylko o przypomnienie loso ´ w 2 tys. jest jak najbardziej uzasadnione i MSZ sa prowadzi takie analizy”. – Niemcy i Francja dokonały przegla ˛zywania i w specjalnym os 40-lecia jego obowia ´ wiadczeniu rozszerzyły zakres dwustronnych konsultacji – przypomina Claire Demesmey z Niemieckiego Towarzystwa Polityki Zagranicznej (DGAP). Dwumilionowa polska społecznos ´c ´ w Niemczech robi wiele. wiceprzewodnicza ˛cznos ˛.

dr hab. Opinie ˛ Bernarda Sydowa z Berlina moz „chucpe ˙ na uznac ´ za typowy głos niemieckich nacjonalisto ´ w: ˛ urze ˛dowo uznanymi mniejszos ˛ oni od setek lat „Serbołuz ˙ yczanie i Dun ´ czycy sa ´ ciami.jungefreiheit. Arciszewskiej-Mielewczyk znalazła swe odzwierciedlenie na łamach „Naszego Dziennika” i „Rzeczpospolitej”. do 1946 r.10. A. G.2010). Ponadto MSZ informuje.162 Materiały podstawowe tezy zawarte w teks ´ cie P. Schwarzbach.. 14 www. Dla redakcji JF. Die Heimstatt des nationalpolnische Chauvinismus. www. W najnowszym pis mniejszos ´c ´ narodowa ´ mie skierowanym do senator Doroty Arciszewskiej-Mielewczyk resort przyznaje tez ˙. odwiecznie niemiecki kraj [tak w oryginale – przyp. adresata tych roszczen w RFN przed ich rozwia ´ i drogi prawnej roszczen ´ w RFN”. obywatele ˛ na niemieccy polskiego pochodzenia.2009. „szowinizm” i „nacjonalizm”. moz ˙ liwos ´ ci odszkodowawczych ewentualnego sukcesora polskich organizacji mniejszos ´ ciowych ˛zaniem. Taktyka Instytutu Zachodniego w Poznaniu (do 1919 r. iz ˙ w tych ˛ liczyc zabiegach obywatele ci moga ´ na wsparcie pan ´ stwa polskiego. Ich autorzy zarzucali stronie polskiej: ˛”. dla kto ´ rego był to pozytywny sygnał. z ˙ e ‘zgodnie z niemieckim prawem.01. . kto ´ re zlikwidowały polska ˛ w tym kraju.05. o tyle relacje czytelniko ´ w na forum internetowym czasopisma były odmienne. Zasadniczo mieszka ona w staroniemieckiej Poro ´ wnanie z mniejszos ´ cia ojczyz ´ nie (urdeutsche Heimat). W przeciwien ´ stwie do nich. moga ´ sie ´ ci narodowej’. „Junge Freiheit” (dalej: JF) 29. Instytut Zachodni był i jest przed i po 1989 r. domostwem narodowo-polskiego szowinizmu. (. Wspomniana odpowiedz ´ sekretarza stanu w warszawskim MSZ J.2008. z ˙e ˛ce do ustalenia na drodze ekspertyzy prawnej: sukcesora organizacji prowadzi działania zmierzaja ˛dzen polskiej mniejszos ´ ci narodowej w RFN z okresu przed wydaniem w roku 1940 rozporza ´. a ponadto lez ˙y 13 Westinstitut fordert mehr Rechte für Polen in Deutschland. Jendroszczyka 13.. gdyz ˙z ˙ yja na ziemi niemieckiej.de.de. Polacy byli tu obcymi.) Cieszy zmiana stanowiska w tej materii. tym bardziej z ˙ e w pis ´ mie czytamy. Z tego wzgle ˛du nie moga ˛ sie ˛ ubiegac wiecznej industrializacji (i w pełni sie ´ o status mniejszos ´ ci. kto ´ rzy zwarcie i tradycyjnie (od pokolen ´ ) zamieszkuja ˛ ubiegac ˛ o status mniejszos terytorium Niemiec. Andrzej Sakson. gdyz ˙ ˛cie tej kwestii jest istotne dla poprawy stosunko rozstrzygnie ´ w polsko-niemieckich. www.jungefreiheit. Korespondenci tych dzienniko ´ w w Niemczech uznali stanowisko MSZ za przełom ˛ sytuacji Polako w staraniach o poprawe ´ w w Niemczech. W. Polacy przybyli do Niemiec w wyniku XIX ˛ zasymilowali). Das polnische „Westinstitut” in Posen und seine Rolle bei der ethnischen und geistigen Polonisierung des deutschen Ostens.de (data pobrania: 04. S. JF 08. na pismo senator D. ˛ niemiecka ˛ jest nietrafne. Maszewski w swojej ˛ pisał: korespondencji z Hambura ˛ podje ˛cia rozmo „Polskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych dostrzegło wreszcie potrzebe ´w ˛dem na temat anulowania nazistowskich rozporza ˛dzen ˛ z niemieckim rza ´ .jungefreiheit. ˛ na opinie ˛ polskiego naukowca Dziennikarz „Naszego Dziennika” powoływał sie i reprezentanta Polonii: „Zadowolenia ze zmiany stanowiska MSZ nie krył takz ˙ e w rozmowie z nami dyrektor Instytutu Zachodniego w Poznaniu prof. Por. O ile artykuł utrzymany był w rzeczowo-sprawozdawczym tonie.]) jest czytelna: uznana polska mniejszos ´c ´ narodowa jako s ´ rodek nacisku ˛dzonych z Niemiec Wschodnich (für die Zementierung des dla ugruntowania bezprawia na wype Vertreibungsunrechts an Ostdeutschen)” 14. Borkowskiego z dnia 10 wrzes ´ nia 2009 r.

˛d liczy Zdaniem Wojciecha Lorenza. rocznice ˛dzenia z 27 lutego 1940 r.10. rozwia ˛zuja ˛cego polskie stowarzyszenia w Niemrozporza ˛cego konfiskate ˛ ich mienia w Warszawie odbe ˛dzie sie ˛ sympozjum czech i nakazuja ˛dzie historia Polako naukowe. ˛ wyrza ˛dzono niemieckim obywatelom polskiego a moz ˙ e i prawnym. szef Zwia ´ w w Niemczech „Rodło” najwie ˛ z Bernardem Gaida ˛. Maszewski. s. z ˙ e odzyskanie statusu mniejszos ´ ci narodowej dla oso ´ b polskiego pochodzenia moz ˙ e byc ´ trudne. Rz 30. Wspo ´ lne rozmowy podje ´ nia 2009 r. bo za mniejszos ´c ´ w Niemczech jest uznawana grupa etniczna.. Maszewskim nie ukrywał Reprezentuja ˛ deklaracja ˛ polskiego MSZ jest che ˛c ˛cia bezpozadowolenia: „Bardzo waz ˙ na ´ podje s ´ rednich rozmo ´ w z odpowiednimi partnerami niemieckimi na ten temat.” Jego zdaniem. wobec niegodziwos ´ ci. kto ´ ra tradycyjnie od pokolen ´ w zwartej społecznos ´ ci zamieszkuje okres ´ lony region.. ˙ ze władze RFN jednoznacznie potwierdza˛ fakt usunie ˛cia bezprawia – rozporza˛dzenia z 27 lutego 1940 roku – z niemieckiego systemu prawnego. Wielin ´ ski opublikował artykuł ˛cy wspo dotycza ´ łpracy polskich Niemco ´ w i niemieckich Polako ´ w w sprawie realizacji postulato ´ w Polonii. Nosi on znamienny tytuł: Polak. ˛c Polonie ˛ S. bo wynika z niego. Lorentz. Autor przytacza odpowiedz ´ MSZ na list senator D. Saksona: W. Czy Polacy w Niemczech usłysza˛ „przepraszamy”.. iz bratanki. Jednak be ˛da˛ rozmowy z Berlinem. 15 . 11. polskiego pochodzenia po prostu przeniosło sie Dziennikarz „Gazety Wyborczej” Bartosz T. s. z ˙ e władze RFN jednoznacznie potwierdza ˛cia reliktu bezprawia – rozporza ˛dzenia z 27 lutego 1940 roku – z niemiecusunie kiego systemu prawnego”. ˛ A. dziennikarza „Rzeczpospolitej” polski rza ˛dzenia o odebraniu praw na symboliczne anulowanie hitlerowskiego rozporza polskiej mniejszos ´ ci w Niemczech. jak i mniejszos ´ ci niemieckiej w Polsce. z ˙ e powoływanie sie ˛ konstytucje ˛ nie jest wystarczaja ˛cym zados okupacyjnych i niemiecka ´c ´ uczynieniem moralnym. A10. „da ˙ enia do uzyskania statusu mniejszos ´ ci polskiej w Niemczech powinny zostac ´ poparte przez mniejszos ´c ´ ˛ w Polsce. – Tylko ˛ zostac przez bezpos ´ rednie rozmowy sprawy te moga ´ omo ´ wione i przygotowane do tego. ˛ konferencja ˛ wykazuje takz a zainteresowanie ta ˙ e strona niemiecka. w Brukseli. aby mniejszos ´c ´ polska w Niemczech mogła swobodnie z ˙ yc ´ i działac ´ ” 15. Na pewno zasługuja ˙ e Polacy w Niemczech..) Przeciez niemiecka ˙ niemiecka mniejszos ´c ´ w Polsce posiada wszelkie uprawnienia ˛dzy. Lorenz przytacza takz ˙ e opinie ˛ na ustawodawstwo mocarstw „To waz ˙ ne stwierdzenie. NDz 30. jaka pochodzenia (. na ˛cych 88 orzjez ´ dzie Federacji Europejskich Mniejszos ´ ci Narodowych zrzeszaja ˛zku Polako ˛kganizacji. Marek Wo ´ jcicki.. (.10. Wielu eksperto ´ w przyznaje.2009. Hambura w rozmowie z W.2009. Autor zwraca uwage ˙ do tej pory obie mniejszos ´ ci nie utrzymywały ˛to po koniec wrzes kontakto ´ w. Niemiec dwa ˛. wesprzec ´ starania Polako ´w z ˙ yja ˛ podpisania przez Hermanna Göringa Przypomniał takz ˙ e. – Taki gest uczyniono wobec przes ´ ladowanych homoseksualisto ´ w czy dezertero ´w ˛ na to takz z Wehrmachtu. z ˙ e w 70.) Jego zdaniem niemieckie władze powinny zrehabilitowac ´ przes ´ ladowanych Polako ´ w.Materiały 163 ˛z w interesie tak Polonii. iz ˙: ˛ fakt „zasadniczo jest oczekiwanie. Arciszewskiej-Mielewczyk z 14 paz ´ dziernika 2009 r. kto ´ rego tematem be ´ w w Niemczech i ich organizacji. Polskie MSZ: Zasadne jest oczekiwanie. Natomiast wiele oso ´b ˛ z Polski do Niemiec” 16. w kto ´ rym czytamy. wie ˛c mogłaby na zasadzie pewnego solidaryzmu mniejszos ´ ciowe. szej i najstarszej polskiej organizacji w Niemczech. 16 W. korzysta z publicznych pienie ˛cych w Niemczech”. spotkał sie W.

Okazja ˛zuja ˛cego polskie stowarzyszenia w Niemczech i konfiskaty ich mienia. by uczyc Poseł Galla: – Nie moz ˙ e tak byc ´. ˛zku Polako Zdaniem Marka Wo ´ jcickiego ze Zwia ´ w w Niemczech „Rodło”: ˛ „Uzyskalis ´ my od polskiego MSZ zapewnienie wsparcia naszych postulato ´ w. 3. ale nie chca ´ o zmianie statusu polskiej grupy”. Fryzyjczycy czy Serbołuz ˙ yczanie – tłumaczy Wo ´ jcicki. Wraz z poznan ´ skim Instytutem ˛ w Warszawie na temat sytuacji Zachodnim przygotowuje na koniec lutego 2010 r. T. Wielin ´ ski. – Chcielibys ´ my.2009. Oznacza to zmiane ˛ w naszych relacjach. z ˙ e dekret Göringa nie ma mocy prawnej. Nieoficjalnie – bo gdyby Berlin usta przyznac ´ dwumilionowej rzeszy Turko ´ w. by polska mniejszos ´c ´ niemiecka pomogła nam w tych ˛ki oficjalnemu statusowi łatwiej byłoby pozyskiwac staraniach – mo ´ wi Wo ´ jcicki. z ˙ e celem tych staran ´ jest wyegzekwowanie od władz niemieckich przestrzegania pol˛siedztwie i przyjaznej wspo ˛c jego sko-niemieckiego traktatu o dobrym sa ´ łpracy z 1991 r. Niemiecka Polonia i mniejszos ´c ´ niemiecka w Polsce podaja˛ sobie re ˛ce. dekretem zlikwidował o ´ wczesny premier Prus Hermann Göring. Niemiec dwa bratanki. Wypełniaja ˛zania. B. konferencje ˛ jest 70. Rodło nie rezygnuje. ˛bie Ruhry jest regionem. ˛ warunki pozwalaja ˛ce na traktowanie ich jako Jako jedyna grupa polonijna w Niemczech spełniaja polskiej mniejszos ´ ci. z ˙ e Polacy w Niemczech oczekuja Niemco ´ w w Polsce: ˛. ale mniejszos ´ ci dalej uznac ´ nie ˛cy w Niemczech Polacy to potomkowie imigranto chce. z ˛d zaczyna o tym otwarcie „Mamy do czynienia z ewidentna ´ wnos ´ cia ˙ e obecny rza mo ´ wic ´ – mo ´ wi Maciej Płaz ˙ yn ´ ski.164 Materiały ˛cym Zwia ˛zku Niemieckich Towarzystw Społeczno-Kulturalnych przewodnicza ˛ wsparcia od w Polsce. Taki status mieli przed wojna ˛. z ˙ e dzie ´ ˛ je ˛zyka czy krzewienie polskiej kultury. Nie damy sie ˛ wykorzystac ´ politykom. z ˙e z ˙ yja ´ w.2009. przytacza dwie opinie w sprawie Polonii w Niemczech: ˛ niero ˛.T. Nie kryje. s. Polak. Por. Razem osia˛gniemy wie ˛cej. z ˙ e Polakom w Niemczech brakuje pienie ´ młodych ˛d niemiecki musi znalez ludzi polskiego. by im w tym pomo ´ c” 17. Od tego czasu nie rozwia istnieje w Niemczech formalnie polska mniejszos ´c ´ . przybyli tam po wojnie. Tłumaczy. ale mniejszos „by Berlin uznał ich za mniejszos ´c ´ narodowa ´c ´ ˛ w 1939 r. s ´ rodki na nauke ˛dzy. Rza ´c ´ sposo ´ b. Korespondent „Rzeczypospolitej” P. 17 . Walka o status Polonii w Niemczech. Dobrze. gdzie mieszka kilkadziesia ˛t tysie ˛cy oso Zagłe ´ b pochodzenia polskiego. Oficjalnie dlatego. „Gazeta Wyborcza” (dalej: GW) 03. Polska wydaje co najmniej 38 mln złotych rocznie na utrzymanie szkolnictwa zobowia B. a zakon ˛ temat narady polskich konsulo ´ w. Chodzi o rozpocze ˛cie dyskusji z władzami Niemiec na temat jakos ´ ciowa ˛ niemieckiej mniejszos asymetrii w traktowaniu przez Polske ´ ci oraz Polonii w Niemczech. Berlin odpowiedział. kto ´ ra rozpocze ´ czyła w niedziele ˛zku Polako w siedzibie Zwia ´ w w Niemczech w Bochum. takz ˙ e: P. Jendroszczyk. rocznica podpisania przez Hermana Göringa rozporza ˛dzenia Polako ´ w w Niemczech.11. Pozostali Polacy w Niemczech to imigranci. A8. Powojenne władze RFN zwro ´ ciły wprawdzie ˛zkowi Polako ˛ cze ˛s reaktywowanemu po wojnie Zwia ´ w w Niemczech niewielka ´c ´ mienia i wypłaciły ˛ słyszec po ´ ł miliona marek odszkodowania. Był to ˛ła sie ˛ w pia ˛tek w Kolonii. to musiałby te same przywileje autochtoni. ‘Rodło’ domagało sie anulowania tej decyzji i przywro ´ cenia dawnych przywilejo ´ w. prezes Wspo ´ lnoty Polskiej. Rz 09. a nie ˛pił Polakom. s. jaki mielis ˛ mieszcza ´ ci. – Staramy sie ´ my przed wojna ˛ sie ˛ obecnie Dun i jakim ciesza ´ czycy. Wielin ´ ski zauwaz ˙ a.11. Jendroszczyk w artykule z 23 listopada 2009 r. nie ˛ sie ˛ w definicji mniejszos ˛ o odzyskanie statusu.

Z s ´ wiadczen ´ . ˛s ˛c Cze ´c ´ Polonii jest przekonana. z ˙ e partia ta po ´ jdzie dalej i wesprze nasze starania o wyegzekwowanie od strony niemieckiej przestrzegania traktatu o dobrym ˛siedztwie i przyjaznej wspo sa ´ łpracy z 1991 roku. dotycza ´ ci. A13. Dlatego Polonia liczy. Sprawa ˛ interesuje sie ˛ widzimy gotowos ´ ci strony niemieckiej do takich rozmo ´ w – przyznaje Zaja ˛ sie ˛ dzisiaj w Berlinie z delegatami organizacji Rada Europy. Za wczes ´ nie na rozmowy o Polonii. Wiele lando ´ w nie wydaje ani grosza. opinie ˛cego najwie ˛ksze stowarzyszenia polonijne w Nieganizacji Polskich. 19 P. iz ˙: „Cieszy nas stanowisko FDP w sporze o Steinbach i liczymy. kto ´ ry Polacy posiadali przed wojna ˛biu Ruhry oraz w Berlinie. Jendroszczyk ˛ Aleksandra Zaja ˛ca. skupiaja mczech. euro rocznie. kto ´ ry stwierdził. Niemcy. Jendroszczyk. W wie ´ ci krajo ´ w federacji ˛zan ˛z nie ma jednak rozwia ´ prawnych w tym zakresie.2009. z ˛d federalny przeznacza na kulturalna ˙ e rza ten cel ok. na przykład Nadrenia-Palatynat. jak Chrzes polskiego ponosza ´ cijan ´ s˛zyka Polskiego w Niemczech. Rz 23. Działacze Polonii liczyli na przychylne stanowisko w sprawie ich postulato ´w ˛dzie A. Przedstawiono problemy Polako w Niemczech z delegacja ´ w w Niem˛zywaniu sie ˛ przez niemieckie władze czech oraz poinformowano o niewywia ˛cych praw mniejszos z zapiso ´ w traktatu polsko-niemieckiego z 1991 r. aby rozpocza ´ z Niemcami ˛ na temat odzyskania statusu mniejszos ˛. Nie zgłaszamy roszczen polskiego je ´ odszkodowawczych. – Niemiecka Polonia ma nasze poparcie w ubiegłym roku subwencje os ´ wiatowe sie – zapewnia Mariusz Sko ´ rko. bo ˙ a˛damy jedynie proporcjonalnie takich postawiłoby to nas na ro ´ wni z Pruskim Powiernictwem. kto ´ ry w rza stanowisko wicekanclerza i ministra spraw zagranicznych. www. Merkel obja ˛ł przywo ´ dcy FDP Guido Westerwellego. po 100 tys. iz ˛zyka polskiego jako je ˛zyka Zwro ´ cono m. a poszczego ´ lne landy.in. Tradycji i Je Według danych z 2007 r. Polska wydawała rocznie 13. kie Centrum Krzewienia Kultury. z ˙ e nadszedł takz ˙ e dobry moment. Sprawa dotyczy asymetrii w wydatkach Polski i Niemiec na wspieranie działalnos ´ ci mniejszos ´ ci niemieckiej w Polsce oraz na działalnos ´c ´ ˛ Polonii w Niemczech.12. 300 tys. a niemal cały cie ˙ ar nauki ˛ Polska Misja Katolicka oraz organizacje takie. dyskusje ´ ci narodowej.pl. jakie otrzymuje mniejszos ´c ´ niemiecka w Polsce” 18. s. Zdaniem Kaia-Olafa Langa z Fundacji Nauka i Polityka „rozpoczynanie takiej dyskusji moz ˙ e wywołac ´ w Berlinie wraz ˙ enie. kto ´ rej przedstawiciele spotykaja polonijnych”. z ˙ e przed wyborami prezydenckimi ˛d Donalda Tuska pragnie sie ˛ zabezpieczyc w Polsce rza ´ przed atakami opozycji. iz ˙ nie prezentuje wobec Niemiec dos ´c ´ twardej linii” 19. – Na razie nie Miałoby to dotyczyc ´ oso ´ b polskiego pochodzenia w Zagłe ˛c. Polska zdecydowana wesprzec ´˙ za˛dania niemieckiej Polonii.rz. P. uwage ˙ moz ˙ liwos ´c ´ nauki je dodatkowego istnieje w szkołach w Nadrenii Po ´ łnocnej–Westfalii. Jendroszczyk. W dniu 7 grudnia 2009 r. przewodnicza ˛cego Konwentu Orprzytacza m. szef polskiego konsulatu w Berlinie. Westerwelle jest nieugie ˛ty w sprawie Steinbach. ˛ na fakt.in. a takz ˙ e w Bremie ˛ciu berlin ˛kszos i pie ´ skich szkołach ponadpodstawowych. Po latach wahan ´ MSZ chce wesprzec ´ Polako ´ w walcza˛cych o swoje prawa w Niemczech. doszło w Berlinie do spotkania przedstawicieli Polonii ˛ Rady Europy.11. 18 .Materiały 165 ˛ wielokrotnie mniej na wspieranie niemieckiej mniejszos ´ ci i innych instytucji.6 mln euro na wsparcie dla P. Tymczasem mniejszos ´c ´ niemiecka w Polsce otrzymała ˛gaja ˛ce 63 mln zł.2009. Z najnowszych danych wynika. ˙ ze FDP pomoz ˙ e jej uzyskac ´ wie ˛cej praw. Niemcy przeznaczaja ˛zyka i kultury w swym kraju. Rz 07.

takz ˙ e: J. Sandorski. 8. problem staran ´ o uzyskanie formalnego statusu mniejszos ´ ci polskiej w Niemczech zyskuje mie ˛dzynarodowa˛ range ˛. bo do tej pory nie zawsze tak bywało”. Istotnym głosem w sprawie moz ˙ liwos ´ ci odzyskania statusu mniejszos ´ ci narodo˛ ekspertyza powstała w Instytucie wej przez Polako ´ w w Niemczech okazała sie ˛ ona z szerokim rezonansem na łamach prasy polskiej Zachodnim 22. 12. Polonii. Sakson.]. Andrzej Sakson i dr Michał Nowosielski [ekspertyza przygotowana przez ˛. s. euro rocznie. 1. (maszynopis w archiwum autora). kto ´ re emigrowały tu od 200 lat” 21.2009. ˛ Na pierwszej stronie „Rzeczpospolitej” z dnia 19-20 grudnia 2009 r.12. Ekspertyza dla Departamentu Prawno-Traktatowego MSZ. Ekonomiczny i Socjologiczny” z. obywatele w Niemczech formalnie nie istnieje. z ˙ e „w staraniach o przywro ´ cenie Polonii w Niemczech statusu mniejszos ´ ci narodowej cała Polonia mo ´ wi jednym głosem.12. A. Poznan ´ 12. s. kto ´ ra nie spełnia tego ˛bia Ruhry mieszka od kryterium. s. Eksperci twierdza ˙ e delegalizacja ˛cego polska ˛ mniejszos ˛zku Polako zrzeszaja ´c ´ Zwia ´ w w Niemczech hitlerowskim dekretem z 1940 r. ukazał sie artykuł Jarosława Kałuckiego. „Ruch Prawniczy. W.11. Niemiecka polonia skarz ˙ y sie ˛ Radzie Europy. Niemiecki rza ˛d be ˛dzie musiał ustosunkowac ˛ do kto ´ ry ma byc ´ gotowy wiosna ´ sie wniosko ´ w raportu” 20. co juz ˙ moz ˙ na uznac ´ za sukces. tymczasem władze Niemiec przeznaczaja około 200-300 tys. z „Polacy skutecznie podwaz ˙ yli podnosza ˙ e nie przysługuje ˛ zwarcie od dłuz im status mniejszos ´ ci narodowej. Polacy w Niemczech radza˛ sobie bez Sikorskiego. potomko ´ w rodzin. Przypomniano. z ˙ e Polacy powinni byc ´ traktowani przez RFN ˛ prawo do zabranego im maja ˛tku. z pracowniko ´ w Instytutu Zachodniego i UAM – przyp. w kto ´ rym czytamy: „‘Rz’ dotarła do dokumentu. Por. Por.2009. ˛ tez ˛ mniejszos oso ´ b) nie moga ˙ korzystac ´ z takich przywilejo ´ w.rz. Przedstawiciele Komitetu Doradczego Rady Europy ds.2009. Spotkała sie i niemieckiej.12. s. Jan Sandorski.in. 22 M. Rz 08. Dlaczego Polacy w Niemczech powinni posiadac ´ status mniejszos ´ ci narodowej. jakimi cieszy sie ´c ´ niemiecka w Polsce. 89-111. Sandorski. jako mniejszos ´c ´ i maja ˛ polskie MSZ i niemieckie Ministerstwo Sprawiedliwos Jesienia ´ ci wydały opinie. A. J. z ˙ e hitlerowski ˛z ˛ status quo: mniejszos dekret utracił moc dopiero po wojnie. Oznacza to. O spotkaniu tym obszernie informował „Nasz Dziennik” na pierwszej stronie ˛ działacza wydania z dnia 18 grudnia 2009 r.S. Nowosielski. W czasie spotkania z przedstawicielami Rady Europy ˛cy przez strone ˛ niemiecka ˛ argument. Maszewski. kto ´ ry na zlecenie Departamentu Prawno-Traktatowego Ministerstwa Spraw Zagranicznych przygotowali naukowcy z Uniwersytetu Adama Mickiewicza prof. takz ˙ e: Minderheitenstatus für Polen gefordert. iz ˙ status taki posiada chociaz ˙ by mniejszos ´c ´ romska.166 Materiały ˛ na ten cel os ´ wiaty niemieckiej w Polsce. bo nie zasiedlaja ˙ szego czasu konkretnego terenu RFN. Polska mniejszos ´c ´ narodowa w Niemczech w s ´ wietle prawa mie ˛dzynarodowego. do zwrotu jej maja ˛tku. „Merkuriusz” nr 1͞2010. Natomiast w przypadku Polako ´ w tylko na samym obszarze Zagłe 70 do 200 tys. prof. Pozycja prawna i maja˛tek polskiej mniejszos ´ ci narodowej w Niemczech.2009. NDz 18. 2. kto ´ ry podkres ´ lił. z ˙ e „przekazane informacje o ich problemach zostana ˛. była niezgodna z o ´ wczesnym prawem. Tzw. 2010. dlatego wcia ˙ utrzymuje sie ´c ´ polska ˛ m. mniejszos ´ ci obiecali ˛ zawarte w raporcie. A. www. 21 20 .12. W.pl . „Süddeutsche Zeitung” (SZ) 18. Sakson. co zamyka droge niemieccy polskiego pochodzenia (według szacunko ´ w Hambury moz ˙ e chodzic ´ nawet o 400 tys. Maszewski przytoczył opinie polonijnego Marka Wo ´ jcickiego.

s. Ale bez pamie ´ b zrozumiec ´ . A2. Rz 19-20. G. ekspertyza IZ dla MSZ w sprawie moz ˙ liwos ´ ci przywro ´ cenia statusu mniejszos ´ ci ˛zania tej kwestii. Haszczyn ´ ski. skoro teraz szanowani eksperci z Poznania zalecaja ˛ w ekspertyzie dla Przeszlis ´ my długa ˛ traktatu. Rz 22. Jego zdaniem kwestiami Polako ´ w w Niemczech winni ˛c ˛ pełnomocnicy obu rza ˛do zaja ´ sie ´ w ds. A1. 24 J. Ale ˛ role ˛ odegraja ˛ politycy. Po spotkaniu ministrowie zapowiedzieli. z MSZ renegocjacje ˙ aja ˙ e nie ma podstaw. z ˛ gotowe najwaz ˙ niejsza ˙ e polskie władze sa walczyc ´ o to. by Polacy w Niemczech mieli podobne prawa i przywileje jak Niemcy w Polsce.12. zdaniem M. ale takz Nalez ˙ y temu przyklasna ´ . Mniejsze zło i mniejszos ´c ´ w Niemczech. poniewaz ˙ istnieje ona nieprzerwanie od ˛tku. dlaczego temat polskiej mniejszos ´ ci w Niemczech tak długo był chowany pod dywan. bo a to nie uzna granicy na Odrze i Nysie. z ˙ e Polska czuje sie ´ wnym partnerem Niemiec. Nalez ˙ y wie przywro ´ cic ´ stan prawny sprzed 1940 r. To wniosek opinii zleconej przez MSZ. Zdaniem posła Macieja Płaz ˙ yn ´ skiego. szefa Stowarzyszenia Wspo ´ lnota Polska.2009. winna sie ˛c ˛cznos zaja ´ senacka Komisja ds. Eksperci zalecaja˛ renegocjacje ˛ traktatu z RFN. Nie ma juz ˙ mniejszego zła. Kwestie te były poruszane podczas poszerzenia ich uprawnien ´ dotycza berlin ´ skiego spotkania obu ministro ´ w spraw zagranicznych. ˛tek wieczorem minister spraw zagranicznych Radosław Sikorski spotkał sie ˛ w Berlinie ze W pia swym niemieckim odpowiednikiem Guido Westerwellem. ale wraz z nowym niemieckim rza ˛ ta ˛. a to nie poprze naszych staran ´ do NATO czy do UE. Polacy w Niemczech nie przestali byc ´ mniejszos ´ cia˛. W kon ´ cu grudnia 2009 r. „W sprawach polsko-niemieckich znowu waz ˙ na ˙ aja czy likwidacja statusu mniejszos ´ ci polskiej w czasach Trzeciej Rzeszy była legalna czy nie. sie Jerzy Haszczyn ´ ski w „Komentarzu ‘Rzeczpospolitej’ ” pisał m. iz Polonii. To oznacza koniecznos ´c ´ renegocjacji polsko-niemieckiego traktatu z 1991 r. Kałucki. Sikorskiego i G.Materiały 167 ˛ polskim władzom twarde stanowisko w rozmowach i przede wszystkim Eksperci zalecaja ˛cznie sformułowania ‘polska mniejszos uz ˙ ywanie wyła ´c ´ ’. Emigracji i Ła ´ ci z Polakami 25. ˛ droge ˛. by juz ˙ teraz nie stosowac ´ okres ´ lania ‘mniejszos ´c ´ polska’. „da nowy impuls do rozwia ˛dem sprawa była niepotrzebnie przemilczana. Westerwellego w dniu 18 grudnia 2009 r. Gerhard Gnauck. Ich zdaniem dekret jest niewaz ˙ ny od samego pocza ´ ca wojny. iz ˙ nie ˛dzie wspierała separatysto chcemy draz ˙ nic ´ RFN. warszawski korespondent „Die Welt” zwraca uwage ˙ ˛d postanowił wspierac ˛ce w Niemczech.2009. 25 Polonia z Niemiec moz ˙ e zyskac ´ wsparcie Senatu. s. Rz 19-20. Kwestia ˙ yn ´ skiego.2009. I wszystko wskazuje na to.12. z ˙ e powstanie specjalna grupa eksperto ´ w. Takich le ´ w juz ˙ dawno nie ˛tania o nich nie sposo ma. R.12. 23 .: ˛ role ˛ do odegrania maja ˛ prawnicy.in. Jest zły zapis w traktacie” 24. Z ˙ tak. Płaz ˛ nastał dobry polityczny czas”. Gnauck podkres ´ lał znaczenie ekspertyzy przygotowanej w Instytucie Zachodnim dla potrzeb MSZ. Rozwaz ˛. na łamach dwu opiniotwo ´ rczych dzienniko ´ w w Niem˛ artykuły pos ˛cone problematyce statusu prawnego niemieckiej czech ukazaly sie ´ wie ˛. a nie od kon ˛c 1922 r. a to be ´w ˛ko z Opolszczyzny. s. A8. A6. I uwaz ˛. wzajemnych kontakto ´ w: Władysław Bartoszewski i Cornelia Pieper (FDP). kto ´ ra zajmie ˛ przegla ˛dem funkcjonowania traktatu polsko-niemieckiego przez ostatnie 18 lat” 23. ˛c ˛. To nie tylko dowo ´ d troski o Polako ´ w za granica ˙e ˙ e nie jest juz ˛ ro potwierdzenie tego. Ta narodowej niemieckich Polako ´ w. polski rza ´ osoby polskiego pochodzenia z ˙ yja ˛ jak ro Dotyczy to zaro ´ wno kwestii uznania ich za mniejszos ´c ´ narodowa ´ wniez ˙ ˛cych je ˛zyka. Warszawski korespondent zwraca takz ˙e J.

z zabezpieczyły sie ´ cia ˙ e 1. z ˛ w re ˛ku atuty.welt. Zdaniem Berlina nie ma ku temu podstaw”. przesłanego do Berlina przed spotkaniem obu ministro ´ w w dniu 18 grudnia 2009 r.168 Materiały ˛. jak nowa wersja traktatu. Polako ´ w w Niemczech natomiast moz ˙ na opisac ´ tylko w bardzo skomplikowany sposo ´ b. Dziennikarz przytacza tez ˙ dane liczbowe. pozwoliłyby jej cieszyc ´ sie ˛. wymaga nowych uzgodnien ´ ”. rozmieszczenia. Schuller przytacza fragment aide-mémoire R. jakie ma mniejszos ´c ´ narodowa. kto Minister Sikorski podja ´ ry Berlin uwaz ˙ a włas ´ ciwie za załatwiony komentuje FAZ i przypomina. Polski minister spraw zagranicznych ˛. z ˙ eby Polonia w Niemczech uzyskała status mniejszos ´ ci narodowej. Gnauck. Sikorskiego. Tuska. by zaja ˛d ignorował. Na wste czytamy... Polonii brakuje tym samym wymaganego „zasiedzenia historycznego”. jako: „osoby ˛ polskiego pochodzenia albo obywatelstwa niemieckiego w Niemczech. kto ´ ry w Polsce be ˙ y osłabic ´ argumentacje w tej kwestii braci Kaczyn ´ skich. 26 . z zwraca uwage ˙ e: „do dzisiaj z ˙ yje w Niemczech grupa oso ´ b polskiego po˛z ˛ trudno odmo chodzenia”. z kto i Sandorski przedstawili ekspertyze ´ rej wynika. Nachbarschaftsvertrag: Polen fordern mehr Rechte in Deutschland.) Polscy dyplomaci wierza ˙ e maja ˛c na traktat z 1991 r. ale nie chce ich wspierac ´. a ich da ˙ eniom do uznania za mniejszos ´c ´ narodowa ´ wic ´ ˛do racjonalnych wzgle ´ w”.. ˛ł temat. iz ˙ : „Warszawa chce. ˛d wcale nie pali sie ˛ Ciekawe. a ‘nieszcze ´ liwy’ traktat z 1991 r. (. uzgodniono. z ˙ e w polsko-niemieckim traktacie o dobrym ˛siedztwie i przyjaznej wspo sa ´ łpracy z 1991 r.de... 26 W podobnym tonie utrzymywany jest artykuł Konrada Schullera.S. z ˙ e dla rza ´ ci’ tak samo nie ˛ w gre ˛. z ˙ e polski rza ˛dan ˛z z wysuwaniem bezpos ´ rednich z ˙a ´ . nalez ˛ W 2010 r. zauwaz ˙ a korespondent FAZ.] ˛ przygotowana ˛ za zlecenie polskiego MSZ. ˛d przyja ˛ł „Ta podwo ´ jna strategia słuz ˙ y jasnemu celowi – komentuje Konrad Schuller – Polski rza ˛du Niemiec rokowania na temat ‘polskiej mniejszos do wiadomos ´ ci. Warszawa musi zatem skon wydane w 1940 r. co rza ˛d „konserwatywna opozycja od dawna juz ˙ naciska na premiera Tuska. Jak przypomina Schuller. K. wielkos z polskich publikacji. Tym samym Niemcy przyznaja ˛ przed ewentualnos ˛. rozporza ´ czyc ´ ˛s z opisowym nazywaniem Polonii w Niemczech. iz ˛du D. A. Az jak dota ˙ 12 grudnia prawnicy Nowosielski. Zwraca tez ˙ uwage ´ ci zawarte w polsko-niemieckim traktacie z 1991 r. „Die Welt” 21.12. kto wskazuja ´ ry s ´ wiadomie przyznawał te same prawa niemieckiej mniejszos ´ ci w Polsce i Polonii w Niemczech”. warszaws˛pie artykułu kiego korespondenta „Frankfurter Allgemeine Zeitung”. znane ˛ce historii. z ˙ e Niemcy w Polsce ˛ sie ˛ wprawdzie statusem mniejszos ciesza ´ ci narodowej. z ˙e ˛dzenie jest niezgodne z prawem. Sakson [socjologowie – przyp. takimi. z ˙e ˛kszos wie ´c ´ dzisiejszej Polonii to migranci przybyli po 1945 r. uwage ˙ kwestia Polako ´ w w Niemczech ma ro ´ wniez ˙ znaczenie dla rza ˛dzie rokiem wyborczym. kto ´ re ˛ przywilejami takz ˙ e bez spektakularnej zmiany etykietki ‘Polonia’. ˛ł sie ˛ sprawa ˛. Warszawa szuka wie ˛c praktycznych rozwia ˛zan wchodza ´ .5 do 2 mln Polako ´ w w Niemczech nie moz ˙ e byc ´ uznane za mniejszos ´c ´ – konstatuje frankfurcki dziennik i tłumaczy. a dotycza ´ ci i problemo ´w ˛ na problemy mniejszos Polonii w Niemczech. a połowa z nich to po ´z ´ ni przesiedlen ´ cy. kto ´ re sa ˛ sie ˛ do polskiego je ˛zyka. kultury i tradycji”.2009. MSZ rozumie wprawdzie da ˙ enia Polonii. G. www.

tylko pros ´ be ´ ci zawarte ˛ nie stanie.12.Materiały 169 Tej ro ´ wnowagi jednak nie ma. kto ´ re bez spektakularnych zmian ˛ przywilejami zarezerwowanymi de etykietki Polonii pozwoliłyby jej cieszyc ´ sie facto dla mniejszos ´ ci narodowej” 28. 4. s. jak to sie ˙ kwestia statusu” 27. ˛c stanowisko niemieckiego rza ˛du wobec niemieckich P. Gło ´ wne tezy zawarte w tym artykule omawia W. szef wydziału konsular˛c. iz ˙ strategia rza ˙ y jasnemu ˛d zdaje sobie sprawe ˛. NDz 04. Eine kompliziert umschriebene Minderheit. Maszewski. ˛dzie sie ˛ w styczniu.01.2010. Gnauck.naszdziennik. s. ˛tku drogi – mo „Jestes ´ my na pocza ´ wił Mariusz Sko ´ rko. by robiono wie ˛cej. Jendroszczyk. wspomina o moz ˙ liwos ´ ci utworzenia ˛cznikowego” pomie ˛dzy Konwentem Polskich w Berlinie specjalnego „biura ła ˛dem.2009. Jendroszczyk. Schull er. z przedstawicielami mniejszos ´ ci niemieckiej w Polsce” – mo ´ wił Aleksander Zaja ˛ jednak zadowoleni z aktywdo niedawna szef Konwentu. Jego ˛ nadanie Polonii statusu mniejszos nowe zrozumienie dla tych. takz ˙ e: G. www. Sprachunterricht und Erika Steinbach. omawiaja Polako ´ w zawarte w artykule K. lecz nego polskiej ambasady w Berlinie. Dlatego ˛zan Warszawa szuka jakichs ´ praktycznych rozwia ´ . kto ´ rzy postuluja ´ ci narodowej słuz ˙ y przede wszystkim celom taktycznym: „Nie wysuwamy z ˙ adnych ˛dan ˛. Rz 04.pl. Podobne biura zajmuja ˛ sie ˛ Organizacji w Niemczech i niemieckim rza w Niemczech sprawami oficjalnie uznanych mniejszos ´ ci – Serbołuz ˙ yczan. Niemcy nie chca˛ mniejszos ´ ci. Tak długo. Przedstawiciele Polonii sa nos ´ ci MSW. Schullera. z ˛d. Z kolei niemieckie MSW przygotowuje spotkanie wiceministra tego resortu z przedstawicielami Polonii oraz mniejszos ´ ci niemieckiej w Polsce. podkres ´ laja ˙ e to nie polski rza ˛du w takich niemiecka Polonia jest zasadniczym partnerem niemieckiego rza ˛s sprawach jak odzyskanie przez cze ´c ´ Polonii statusu mniejszos ´ ci narodowej. Polonia odczuwa z niemieckiej strony godny poz niemiecka ˙ ałowania brak ˛kszym problemem jest nauka je ˛zyka polskiego w Niemzaangaz ˙ owania.01. tak. 02. Najwie ˛ sie ˛ w tym wzgle ˛dzie Bawaria i Hesja.2010. Polski rza ˙ e dla rza ˛ w gre ˛.2010. Schuller. Chef des Bundes Polen in Deutschland. 28 Por. Berlin unika tematu niero ´ wnego traktowania niemieckich Polako ´ w i polskich Niemco ´ w.01. Nicht auf der Tagesordnung. z ˛du Niemiec rokowania na temat celowi. iz ˙ sprawy Polonii be ´ w Cornelii Pieper. K. Por. Podczas bowiem gdy Polska wydatnie wspiera mniejszos ´c ´ ˛ w Polsce. ˛ do postulato Strona niemiecka sceptycznie odniosła sie ´ w uznania polskiej mniejszos ´ ci narodowej w Niemczech. Mamy ˛du” – zapewnia Marek Wo ˛zku Polako poparcie polskiego rza ´ jcicki ze Zwia ´w w Niemczech „Rodło” 29. „Frankfurter Allgemeine Zeitung” (dalej: FAZ) 30. Dun ´czyko ´ w. by spełnione zostały tres z ˙a ´ . czech. M. Fryzyjczyko ´ w oraz Sinti i Roma. über den Nachbarschaftsvertrag. wiceszefowej MSZ podczas wizyty w Warszawie. renegocjacja traktatu takz polskiej mniejszos ´ ci nie wchodza ˙ e. Die in der NS-Zeit ermordeten Polen müssen rehabilität werden. najbardziej „nieprzyjazne” okazuja Minister Sikorski rozumie zarzuty Polonii. „Liczymy na to. Schuller w kolejnym ˛du polskiego „słuz artykule z 2 stycznia 2010 r. s. A 12. 27 K. „Die Welt” . podsumowuje Konrad Schuller. 29 P. 10. Korespondent FAZ K. kto ´ re nie utrzymywało z nimi do tej pory oficjalnych kontakto ´ w. otwarta zostaje tez w traktacie z 1991 r. In der Frage der „polnischen Minderheit” geht es um eine pragmatische Lösung FAZ. na co wskazał w swojej nocie dyplomatycznej minister Sikorski. O co tak naprawde ˛ chodzi polskiemu rza˛dowi. Korespondent „Rzeczypospolitej” ˛da ˛ tematem rozmo zapowiada. ale nie bardzo rozumiemy sens wspo z ˙ e odbe ´ lnego spotkania ˛c. Wo ´ jcicki. zauwaz ˙ a.

Moz ˙ e to pomo ´ c we wzajemnym zrozumieniu” 30. Spiegel. . resort kultury uczestniczy w przygotowaniu zapowiedziaprzedstawiaja nego na maj kongresu Polonii. Pieper w Warszawie udzieliła ˛droszczykowi. Chcemy.handelsblatt. A 16. Dialogu Mie ´ liła polska ˛ca ˛ w RFN jako „bardzo zro ˛” (sehr heterogen). oso uczy sie ´ b w całym kraju. ˛ praw Podczas spotkania z ministrem R. powtarzaja ˛c tezy mieszkaja ´z ˙ nicowana zawarte w wywiadzie dla „Rzeczpospolitej”.01. www. Pieper poinforje ˛du stworzenia biura.Rozmowa z Katarzyna dotyczyła przede wszystkim wspo ´ łpracy w dziedzinie nauczania w Niemczech ˛zyka polskiego jako obcego. ale zaledwie 2.01. iz ˛ z tym. Polskiego „Jestes ´ my otwarci na postulaty rozszerzenia nauki je ˛ obecnie 6. iz ˙: ˛zyka polskiego w Niemczech. „Handelsblatt”. 30 Wiele zawdzie ˛czam „Solidarnos ´ ci”. 08-14. Wie ˛cej polskiego w Niemczech. W moim landzie. GW 15.01. R.01.2010. wspo ´ łpracy polsko-niemieckiej w MSZ RFN. Je ´ w niemieckiej Polonii zauwaz ˙ yła. K. kto ˛cznikiem mowała o planach niemieckiego rza ´ re ma byc ´ ła ˛dzy Polonia ˛ a władzami Niemiec oraz o stworzeniu korzystniejszych warunpomie ˛zyka polskiego w Niemczech 31. C. by ˙ zadne rozmowy prowadzone na ich temat nie odbywały sie ˛ za ich plecami. W kaz ˙ dej z rozmo ´ w poruszano sprawy Polako ´ w w Niemczech. Nadzieja w mniejszos Wochenblatt͞Tygodnik S ´ ci. w szkołach publicznych. Rz 15. Organizacje polonijne w Niemczech ˙ za˛daja˛.2010. tego pilnowac ´ . np. Miszczak. s. 10. w Nadrenii Po ´ łnocnej-Westfalii.2010. odbyła serie ´ z polskimi politykami. JF 13. Saksonii-Anhalt. 2. ko ´ w dla nauczania je 12. s. s. W niekto z je ´ rych landach sytuacja jest lepsza. Por. s. koordynatora ds. takz ˙ e: Pieper w Warszawie. Chcemy to zmienic ´ . Sikorskim. „Gazeta Polska” (dalej: GP) 05. 10.2010. Pieper w dniu 14 stycznia 2010 r. s. ale narodowej.5 tys. Kotom ski.2010. Por. Notatka z wizyty minister stanu Cornelii Pieper. ministrem edukacji narodowej Polonia tego nie chce”.170 Materiały 13 stycznia w przeddzien ´ oficjalnej wizyty C. Wie ˛cej praw dla Polako ´ w w Niemczech. A7. Jak wiem. „Schlesisches ´ la˛ski”.01. Pieper przedstawiła zaskakuja ˙ „zgadzam sie ˛ Hall. aby w kaz ˙ dym kraju zwia ˛zykiem polskim. Tworzymy juz ˙ wspo ´ lna ´ w do ˛dziemy wspierac ˛de ˛ spraw nauki polskiego w rejonach granicznych. C. Polnische Organisationen fordern mehr Rechte. Podczas konferencji prasowej C. s. Kancelaria Prezesa Rady Ministro ´ w. aby nawia ˛c swe problemy. Namawiam przedstawicieli organizacji polonijnych. Pieper. 14 stycznia 2010 r. 27. Chcemy takz ˙ e doprowadzic ´ do spotkania reprezentacji Polonii z przedstawicielami mniejszos ´ ci niemieckiej w Polsce.3 tys. w rozmowie z Piotrem Je 31 Por.01. Biuro Pełnomocnika Prezesa Rady Ministro ´ w do spraw Dialogu Mie ˛dzynarodowego. Podczas spotkania z sekretarzem stanu Władysławem Bartoszewskim. s.01. Neue Forderungen: Stresstest für deutsch-polnisches Verhältnis. pełnomocnikiem prezesa Rady ˛dzynarodowego C. ˛ spotkan C. www. w Bawarii czy Hesji. 14. Be ´ projekty kulturalne i sama be ˛zali ze mna ˛ kontakty. w Warszawie. Pieper okres ˛ grupe ˛ Ministro ´ w ds. aby Polakom w Niemczech ˛ krzywda. takz ˙ e: A. w innych jest gorzej.2010.2010. NDz 13.com.01. Rz 13. Ustosunkuja ˛c sie ˛ do postulato wywiadu P. kto ´ ry wskazał na kwestie polskiej grupy narodowej w Niemczech i podniesienia jej do poziomu mniejszos ´ ci ˛ca ˛ teze ˛.2010. To ˛zkowym była co najmniej jedna szkoła o wiele za mało. Sa ˛ oczywis nie działa sie ´ cie ro ´z ˙ nice w statusie mniejszos ´ ci niemieckiej w Polsce i Polonii ˛ potrzeby zmian” – podkres w Niemczech.jungefreiheit. np. 4. Wiceszefowa niemieckiego MSZ w Warszawie. nie ma ani jednej ˛ polsko-niemiecka ˛ grupe ˛ eksperto takiej szkoły. Ale nie widze ´ la niemiecka wiceminister spraw zagranicznych ˛droszczykiem.de.2010. „Czynimy wszystko.01.

Maszewski. Maszewski poinformował opinie ˙: „Przy Instytucie Zachodnim w Poznaniu powstał Zespo ´ ł Badawczy do spraw Polskiej Mniej˛ł działalnos ˛ szos ´ ci Narodowej w Niemczech. Gnauck. kto ´ ry w swoim składzie ma zaro ´ wno prawniko ´ w. iz ˙: ˙ yja˛cy w Niemczech Polacy powinni miec ˛p do nauki swojego je ˛zyka oraz lepsze „Z ´ lepszy doste ˛gnacji swojego dziedzictwa kulturowego”. jak i historyko ´ w’” 32. Dzie ma otrzymac ´ merytoryczne argumenty w dyskusji z Niemcami na temat przywro ´ cenia Polonii ˛li w Niemczech statusu mniejszos ´ ci narodowej. Von G. powołali Zespo ´ ł Badawczy do spraw Polskiej Mniejszos ´ ci Narodowej w Niemczech. Berendt. dostarczylis nia sie ´ my merytorycznych argumento ´ w za przywro ´ ceniem Polakom statusu mniejszos ´ ci narodowej. Polens Außenminister Radosław Sikorski über Vergangenheitsbewältigung in Europa. P. i prawnicy. Cywi n ´ ski. jak i ogo ´ lnie problem statusu polskiej mniejszos ´ ci narodowej w Niemczech ˛ coraz wie ˛kszym zainteresowaniem zaro cieszy sie ´ wno ws ´ ro ´ d polityko ´ w. prof. Michała Nowosielskiego (IZ).2010. W rozmowie z ‘Naszym Dziennikiem’ prof. Sikorski w wywiadzie udzielonym „Die Welt” zauwaz ˙ ył. Zakładnicy Göringa. z prowadzonej w s ´ rode ˙ e według nas status polskiej ˛zywac mniejszos ´ ci narodowej w Niemczech nadal powinien obowia ´ – powiedział nam prof. dr hab. Głos Wielkopolski” 14. Z dyskusji ˛ podczas prezentacji ekspertyzy wynika jasno.01. NDz 15. 8. Niemieccy Polacy stoja˛przed historyczna˛ szansa˛odzyskania nalez ˙ nych im praw. Przypomniał.Materiały 171 ˛ publiczna ˛ w dniu 15 stycznia 2010 r. miało na celu przedstawienie opinii publicznej ekspertyzy prawnej na ten temat przeprowadzonej przez prof. „Polska. s. aby to wykorzystał w rozmowach z władzami niemieckimi. z niem H. – ‘My. Stwierdził takz ˙ e. z ˙ e ‘szczego ´ lnie jako prawnik jest zadowolony z powołania do z ˙ ycia Zespołu Badawczego do spraw Polskiej Mniejszos ´ ci Narodowej w Niemczech. z ˙ e: „Jez ˙ eli ma sie ˙ e niemiecka mniejszos ´c ´ w Polsce ma pewne przywileje. teraz kolej ˛d. Spotkanie w Instytucie Zachodnim. R. Jana Sandorskiego (UAM). widza ´ naukowych nad tym problemem. hab. Teraz kolej na polski rza˛d. . ˛DZYRZA ˛DOWE (2010-2011) POLSKO-NIEMIECKIE PERTRAKTACJE MIE ˛cych do poprawy sytuacji Polako Przełomem w działaniach zmierzaja ´ w w Niemczech było powołanie specjalnego polsko-niemieckiego zespołu do spraw Polako ´w w Niemczech i Niemco ´ w w Polsce. s. www.01.de. W skład zespołu wchodza ˛ki sporza ˛dzonej przez to gremium ekspertyzie polski rza ˛d historycy. gdy be ˛dzie negocjował na polski rza ten problem’. Inny z autoro ´ w ekspertyzy.2010. prawnicy oraz socjolodzy. iz ˛ kontynuowania tego tematu i koniecznos dodaja ˙ spotkanie potwierdziło potrzebe ´c ´ zainteresowa˛ nim przez polskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych. socjologo ´ w. jak i medio ´ w. Andrzeja ˛c potrzebe ˛ kontynuowania badan Saksona (IZ) i dr. „Die Welt” 30. ˛c. w kto ´ rym wzie udział i historycy. Uczestnicy. dr hab. Polonia w Niemczech moz ˙ e zno ´ w byc ´ mniejszos ´ cia˛. 32 W. Sakson. powiedział nam. takz ˙ e: J. z ˙ e sprawa zaro ´ wno wykonanych ekspertyz prawnych. z ˛ce przed moz ˙ liwos ´ ci piele ˙ e istnieja ˛s ˛ organizacje polskiej mniejszos ˛dzeII wojna ´ wiatowa ´ ci w Niemczech zostały zakazane rozporza ˛ na uwadze. Por. dr. Sakson stwierdził. 7. to pewien akt sprawiedliwos ´ ci ze strony niemieckiej byłby bardzo pomocny” 33. iz W.welt. prof. s. kto ´ ry od razu rozpocza ´c ´ . Göringa.2010. 33 Westeuropäer fühlen unseren Schmerz nicht.01. Jan Sandorski z Wydziału Prawa i Administracji UAM. jako fachowcy. „Angora” 17. 73.01.2010.

in. postulat dotycza cy „kon ´ cowego wyjas ´ nienia dzisiejszego statusu prawnego polskiej grupy” oraz ˛cie Polako ˛ Konwencja ˛ Rady Europy dotycza ˛ca ˛ obje ´ w w Niemczech Ramowa ochrony mniejszos ´ ci narodowych” 39. Februar 2010. 37 Konwent Polskich Organizacji w Niemczech sformułował swoje postulaty w os ´ miu punktach (por. Rafał Bartek – dyrektor Domu Polsko-Niemieckiej reprezentowali: Bernard Gaida – przewodnicza ˛cy Niemieckiego Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Wspo ´ łpracy. sformułowano m.02. a Konwent Organizacji Polonijnych w RFN: Boz ˙ ena Karkos – przewodnicza ˛cy oraz Aleksander Zaja ˛c – wiceprzewodnicza ˛cy. rehabilitacji członko ˛zku wan ´ za skonfiskowane przed wojna ´ w Zwia Polako ´ w w Niemczech. Kałucki. W spotkaniu ˛dnicy 34 oraz przedstawiciele Polonii 35 i mniejszouczestniczyli wysokiej rangi urze 36 ˛głym stole był „Bilans i perspeks ´ ci niemieckiej . iz ˙ : „uzgodnilis ´ my. a Ch.” Na spotkaniu tym niemiecka Polonia przedstawiła swoje postulaty. Februar 2010). lekcje je ˛zania tych problemo W celu rozwia ´ w powołano trzy grupy robocze ds. 39 Rundtischgespräch am 11.rp.: ˛ci. Berlin. Wiesław Lewicki – przewodnicza 36 ˛zek Niemieckich Towarzystw Społeczno-Kulturalnych w Polsce (Mniejszos Zwia ´c ´ Niemiecka) ˛cy.pl. zsyłanych do obozo ´ w koncentracyjnych. w Berlinie. pos ´ wie ´ ci. mniejszos ´ ci ˛c ˛zyka niemieckiego dla polskich Niemco niemieckiej oraz uznania zaje ´ z je ´ w za ˛zyka ojczystego 38.2010. Februar 2010 in Berlin. Rundtischgespräch am 11. jez niemieckich szko ´ ł nauki je ˙ eli takie zapo˛ rodzice przynajmniej siedmiorga dzieci. Rundtischgespräch am 11. dofinansowania działalnos ´ ci ich os ´ rodko ´ w kulturalnych. Entwurf. z ˙ e: „Niemcy deklaruja ˙ zwie 34 Byli to m. odszkodo˛ mienie. Bergner stwierdził. Berlin Bundeshaus. Tematem spotkania przy okra ˛siedztwie i przyjaznej wspo tywy polsko-niemieckiego Traktatu o dobrym sa ´ łpracy z 1991 r. Mniejszos ´c ´ polska przedstawi Niemcom szes ´c ´ postulato ´ w uzgodnionych z przedstawicielami polskiego rza˛du. a po stronie niemieckiej jego odpowiednik.. ˛conej przeszłos ˛W grupie pierwszej. ˛zek Polako a Zwia ´ w w Niemczech „Rodło” w szes ´ ciu punktach (por. Gemeinsames Dokument. Na czele polskiej delegacji stał wiceminister MSWiA Tomasz Siemoniak. Por.in. Marta Se ˛ i Niemiec Claus Robert Krumrei oraz ambasador – wicedyrektor departamentu Wspo ´ łpracy z Polonia dr Marek Prawda. Por. Bund der Polen in Deutschland. Po zakon ´ czeniu konferencji T.in. finansowego wsparcia trzebowanie zgłosza takiego. utworzenia przy polskim MSW biura niemieckiego pełnomocnika ds. w tym wspierania wspo ´ lnych polsko-niemieckich projekto ´ w. Zum Protokole). www. 35 ˛zek Polako ˛cy oraz Zwia ´ w w Niemczech „Rodło” reprezentowali Marek Wo ´ jcicki – przewodnicza ˛ca oddziału w Berlinie.2010. W Berlinie o Polakach. 38 Verband der deutschen sozial-kulturellen Gesellschaften in Polen.172 Materiały Do pierwszego spotkania zespołu doszło 10-11 lutego 2010 r. Norbert Rasch – przewodnicza w Opolu. 13:00-16:00 Uhr. den 11. z ˙e strona niemiecka rozwaz ˙ y sfinansowanie centralnego biura organizacji polonijnych ˛ tez ˛kszenie w Niemczech”.04. jakie ma mniejszos ´c ´ dun ´ ska 37. Siemoniak zauwaz ˙ ył m. takz ˙ e: J. Februar 2010. wiceminister MSW Christoph Bergner. wprowadzenia do ˛zyka polskiego jako ojczystego. Wspieranie mniejszos ´ ci niemieckiej w Polsce i wspo ´ łobywateli pochodzenia polskiego w Niemczech. . Oczekiwano przywro ´ cenia statusu mniejszos ´ ci. Die Erwartungen der Polonia in Deutschland an die Bundesregierung. przedstawiciele obydwu Ministerstw Spraw Zagranicznych: Polski – Agnieszka ˛k-Spirydowicz Walter-Drop – dyrektor Departamentu Europy Zachodniej i Po ´ łnocnej. Rz 09. nauki je ˛zyka ojczystego oraz zagadnien ´ prawno-historycznych i kultury pamie spraw aktualnych. Przedstawiciele mniejszos ´ ci niemieckiej oczekiwali od polskich władz szer˛pu do medio szego doste ´ w. Ergebnisse des Gesprächs. Stand: 20.

jez ˙ eli za tym nie po ´ jda ˛ce nam rozwo ˛zyka”. NDz 26. Ale to tylko moje subiektywne odczucie. Ruszyły rozmowy o Polonii niemieckiej i mniejszos ´ ci niemieckiej w Polsce. 41 Por. C. przewodnicza˛cym Polskiej Rady w Niemczech i wiceprzewodnicza˛cym Konwentu Organizacji Polskich w Niemczech rozmawia Piotr ˛c odnio ˛ m. (.” Spotkanie to. ˛ sie ˛ do kto ´ rzy byliby partnerami organizacji polonijnych. sekretarzem stanu w kancelarii premiera RP. w Warszawie „Uczestnicy konferencji naukowej odbywaja ˛dzenia o odebraniu praw polskiej z okazji 70. finansowe.2010.pl.02.2010. w tym w memniejszos ´ ci w Niemczech.02. www.in.in.02. w jaki ˛d zapiso sposo ´ b strona polska podejdzie do tej sprawy. Co z Polakami w Niemczech. 26. przez Polako ´ w mieszkaja Stowarzyszenie „Wspo ´ lnota Polska” i Instytut Zachodni konferencja naukowa w Warszawie pt.wiadomos ´ ci.02. rocznicy hitlerowskiego rozporza ˛ ono szerokim rezonansem. Eksperci: w Niemczech prawo dyskryminuje Polako ´ w. tj.rp.. z ˙ e dalszy dialog prowadzony be ˛dzy pełnomocnikami do spraw dialogu polsko-niemieckiego. „Polska mniejszos ´c ´ narodowa w Niemczech – przeszłos ´c ´ i teraz ´ niejszos ´c ´ .jungefreiheit. 25. tradycji i je 20-21.onet. 2. 2010.wspolnota-polska. MSZ i mie czyli Władysławem Bartoszewskim. Zaja ´ sł sie ˙ liwos ´ ci renegocjacji pol˛c.wiadomoscigazeta. 02. korespondent „Junge Freiheit” pisza ferencji nadał jej wielce wymowny tytuł: Chopin und Chauvinismus. z ˙ e jest to raczej niemoz ˙ liwe. Z Aleksandrem Zaja˛cem. wiceminister spraw zagranicznych rza ˛du niemieckiego 41. Maszewski. rocznica polsko-niemieckiego traktatu z 1991 r.pl. oraz statusu Polako ´ w w Niemczech. W wywiadzie tym A. s. Gmyz. 13. Chca ´ pełnomocniko ´ w na szczeblu lando ´ w. Niemcy stosuja˛ wobec Polako ´ w prawo III Rzeszy.: ‘Polska mniejszos ´c ´ narodowa w Niemczech – przeszłos ´c ´ i teraz ´ niej˛: szos ´c ´ ’ stwierdzaja ˛dzynarodowego faszystowskie rozporza ˛dzenie z 27 lutego 1.. Christian Rudolf. ˛ Pieper.2010.2010. Por.2010.2010.pl) ˛pien umieszczono obszerny zestaw artykuło ´ w. JF 07. kto ´ ry spotykac ´ sie ˛ i w Warszawie. Posttraktatowa rzeczywistos ´c ´ Polako ´ w w Niemczech. Z punktu widzenia prawa mie ˛dzynarodowego dotycza ˛cymi ochrony 1940 r. audycji radiowych i telewizyjnych oraz teksty wysta ´ . 40 . Uzgoda Cornelia ˛ be ˛dzie na przemian w Berlinie niono. NDz 20-21. ˛dzie na trzech płaszczyznach: Ustalono takz ˙ e. ˛c o konwww.03. Byc ´ moz ˙ e wystarczy przegla ´ w traktatowych ˛cych niemieckiej Polonii.de. było sprzeczne z normami ogo ´ lnymi prawa mie ˛zywały Niemcy nawet wo mniejszos ´ ci narodowej. gwarantuja ´ j i zachowanie własnej kultury.Materiały 173 ˛ powołac wsparcia dla nauki polskiego.pl. 17 czerwca 2011 r. takz ˙ e: P. Rz 12. Oto jej tres ´c ´: diach 42. do moz Czartoryski-Sziler. 14. Berlin chce wesprzec ´ Polonie ˛. Jendroszczyk. Przyje ˛cej sie ˛ w dniu 25 lutego 2010 r. w kto ´ rym uczestniczyło wielu polityko ´ w ro ´z ˙ nych ˛ opcji. przedstawicieli Polonii w Niemczech. NDz polityczne. w MSW. A. Odbiło sie ˛to takz ˛ uczestniko ˙ e Odezwe ´ w konferencji. zwłaszcza tych dotycza ˙ zdac ´ sobie ˛ z tego. winny doprowadzic ´ do konkretnych rezultato ´ w przed 20. Ale sceptycznie odnosza przyznania Polakom w Niemczech statusu mniejszos ´ ci – To trudny problem” 40.. www. Rz 26. iz ˙ prace zespołu. s. s. 42 Na stronie internetowej Stowarzyszenia „Wspo ´ lnota Polska” (www. Wszystko jednak zalez ˙ y od tego. www. Por. naukowco ´ w i publicysto ´ w odbyło sie ˛dzenia o odebraniu praw polskiej z okazji 70. Od dwudziestu lat drepczemy w miejscu. m.) Trzeba tez i sposobu ich realizacji.02. Ambroziak. Kolejnym waz ˙ nym krokiem w uzyskaniu pełniejszej podmiotowos ´ ci przez ˛cych w Niemczech była zorganizowana 25 lutego 2010 r.2010.org. iz sko-niemieckiego traktatu z 1991 r. s. Normy te obowia ´ wczas gdy nie były one juz ˙ P. A4. rocznicy uchwalenia hitlerowskiego rozporza mniejszos ´ ci w Niemczech pt.02. zauwaz ˙ aja ˙ : „Na podstawie wieloletnich obserwacji polityki naszego Ministerstwa Spraw Zagranicznych powiedziałbym. iz ˛ rozwia ˛zania sprawe ˙ sam status mniejszos ´ ci narodowej nic nam nie da. Niemcy musza˛ zmienic ´ definicje ˛ mniejszos ´ ci.

Maszewski poinformował. powołane podczas pierwszego okra ´ ci. ˛ przedmiotem rozmo Problemy Polako ´ w w Niemczech stały sie ´ w podczas spotkania parlamentarzysto ´ w z Komisji Spraw Zagranicznych Sejmu i Bundestagu ˛ na asymetrie ˛ w Warszawie w dniu 3 marca 2010 r. powie„Urze ´ ry jest zwia dział. Por. ˛.03. ˛z ˛zania w sprawie art. Po raz kolejny zwro ´ cono uwage ˛cono kwestii doste ˛pnos ˛zyka w połoz ˙ eniu obu mniejszos ´ ci. iz ˙ obecnie tworzone sa ˛głego stołu w sprawie mniejszos robocze. s. lecz kontynuatorem działalnos czech nigdy nie przestał istniec ´ . odszkodowan ´ za utracone ˛zyka polskiego. Zwia ´ w w Niem˛c nie jest sukcesorem. Maszewski.03.wspolnota-polska. kto ˛zany z niemieckim Zwia ˛zkiem Wype ˛dzonych. na stronie internetowej Stowarzyszenia „Wspo ´ lnota Polska”. Jak dodał. www. iz ˛trznych Ch. Zwia ´ w w Niemczech jest bez wa ˙ sama ˛zek Polako Polako ´ w w Niemczech powstałym w 1922 r. z ˙ e mniejszos ´c ´ polska musi sie ˛gu Eriki Steinbach z racji pełnionych przez kontaktowac ´ z wieloma osobami z kre ˛ funkcji publicznych. 44 Por. 2. Podczas tego spotkania. s.2010. ˛dnik. Matthiasem Buthem z Wydziału czenia z niemieckimi urze ˛du Kanclerskiego. by odmawiac przedwojennego Zwia ´ mu charakteru reprezentatywnego dla polskiej mniejszos ´ ci narodowej w Niemczech. do dnia dzisiejszego. zrobia 43 M. Warszawa 03. kto ´ ry dotychczas miał negatywne dos ´ wiad˛dnikami. Kolejne spotkanie zaplanowano na wrzesien ´ 2010 r. Tak było z dr. Bergner wyraził nadzieje z ˙ e „zaro ´ wno mniejszos ´c ´ niemiecka w Polsce jak i polskie organizacje w Niemczech ˛ wszystko.03. ewidentnie naruszało strona ´ w mniejszos ´ ciowych. Dytkowski. Bergner stwierdził.. Niemieccy parlamentarzys ´ ci do polskich posło ´ w. Dziennikarz przytacza słowa M. Wiele miejsca pos ´ wie ´ ci je ˙ w marcu 2010 r. Matthias Buth napisał do mnie wre ˛cz obraz nia ´ liwy list”. „duz ˙ ym problemem jest fakt. Polacy mienie. Z tego ˛du stwierdzic wzgle ´ nalez ˙ y. ˛du RP. MSW w Domu Polskim. W. Rozporza ˛dzynarodowego i jako takie nalez ogo ´ lne normy prawa mie ˙ y je uznac ´ za niewaz ˙ ne ab initio. z ˙ e nigdy w z ˙ yciu nie wejdzie do Domu Polskiego w Bochum” – relacjonował ˛ Wo ´ jcicki. poprzez wynegocjowanie odpowiedniego aneksu. itp. ˛ce statusu mniejszos przedstawiciele ZPwN przedstawili postulaty dotycza ´ ci. ˛ Komisji Spraw Zagranicznych niemieckiego Bundestagu. aby w rozmowach ze strona ˛ Uczestnicy konferencji apelowali do Rza ˛ konsekwentnie uz ˛cia „polska mniejszos niemiecka ˙ ywac ´ poje ´c ´ narodowa w RFN”. w kto ´ rym obok okres ´ lenia „osoby w Republice Federalnej Niemiec ˛ce niemieckie obywatelstwo. polskiego w Niemczech 44. 8. Biuletyn nr 3488͞VI. wprowadzenia zmian w nauczaniu je . a nie jego sukcesorem.in. 45 W.2010. W. 20 Traktatu mie ˛dzy Nalez ˙ y takz ˙ e da ˙ yc ´ do pozytywnego rozwia ˛pospolita ˛ Polska ˛ a Republika ˛ Federalna ˛ Niemiec o dobrym sa ˛siedztwie Rzecza i przyjaznej wspo ´ łpracy z 17 czerwca 1991 r. ˛ polsko-niemieckie grupy Ch. Komisja Spraw Zagranicznych nr 157. Jako jeden z dyrektoro Kultury Urze ´ w jest on odpowiedzialny ˛ce z polsko-niemieckich zapiso za kwestie budz ˙ etowe wynikaja ´ w traktatowych. aby ˛cych tam Polako bliz ˙ ej i lepiej poznac ´ problemy mieszkaja ´ w.2010. NDz 04. Nie istnieja ˛ wie ˛c powody. Wo ´ jcickiego prezesa ZPwN. Bo Spotkanie z delegacja polski jest za trudny.pl. J. NDz 19. iz ˙ przyjedzie do Domu Polskiego w Bochum.174 Materiały ˛ traktato ˛dzenie z 27 lutego 1940 r. a wie ´ ci ˛zku.org. Bergner ustalił z zarza ˛dem Zwia ˛zku wiceminister spraw wewne Polako ´ w w Niemczech (ZPwN). Ch. kto ˛ polskiego pochodzenia” figurowałaposiadaja ´ re sa by takz ˙ e „polska mniejszos ´c ´ narodowa w RFN” 43. ˛zek Polako ˛tpienia toz ˛ organizacja ˛ ze Zwia ˛zkiem 2. iz ˙ mniejszos ´c ´ polska w Niemczech istnieje nieprzerwanie od 1922 r. aby doszło do porozumienia” 45. Maszewski.

s. ˙ erko. stwierdził on. „Angora” 15. 5. 46 ˛ stanowiska zajmowane przez poszczego Tytuły polemicznych artykuło ´ w trafnie ukazuja ´ lnych ˛ bski. NDz 29. Niemcy – dobrzy sa˛siedzi? NDz 3-5.. A16. s. Arciszewska-Mielewczyk. Granica ˛głego stołu w sprawach mniejszos Kolejne spotkanie okra ´ ci miało miejsce w Warszawie w dniu 4 listopada 2010 r.04. homoseksualistom i przedstawicielom innych mniejszos ´ ci narodowych.09. Bober.11. Z mecenasem Stefanem Hambura M.in. Pozwiemy pan ´ stwo niemieckie. dezerterom. Nad tym pracuja ˛ bliskie A. ˛ m. s.10. rozwia Podczas kolejnej wizyty B.2010.2010. S.T. Wo ´ jcicki zauwaz ˙ ył. z Markiem Wo ´ jcickim. s. Dreißig Jahre Kulturvermittlung. Zauwaz ˙ ył takz ˙ e. . 11. Problemy Polako ´ w w Niemczech na stałe weszły do agendy polsko-niemieckich spraw poruszanych podczas spotkan ´ polityko ´ w ro ´z ˙ nych szczebli. Zaja ´ dziernika 2010 r. www. NDz 27. Niemieckie mity i uprzedzenia. prezydent Niemiec Christian Wulff uz ˙ ył sformułowania Polnische Minderheit in Deutschland.09. wielu z nich deklarowało narodowos ´c ´ niemiecka˛. Ludnos ´c ´ polska w zdecydowanej wie ˛kszos ´ ci napływała do Niemiec juz ˙ po wojnie jako imigranci.09. Po jego zakon ´ czeniu M. 8. Bober. A. NDz 01. 48 W.11.04. takz ˙ e: K. Sa ˛cym milowym w sprawach przywro ´ cenia statusu mniejszos ´ ci narodowej mieszkaja tutaj Polakom” 48. Z ´c ´. czyli polska mniejszos ´c ´ w Niemczech. Wo ´ jcicki i A. Por. (polemika ˙ erki). 2010. Bober.2010.03. Por. Niemcy zados ´c ´uczyniły juz ˙ ofiarom holokaustu. Wi elin ´ ski. liczebnos ´ ci i toz ˙ samos ´ ci Polako ´ w w Niemczech oraz ˛ przedmiotem polemik na łamach „Rzeczpoich aktualnych problemo ´ w stały sie spolitej” i „Angory”. Komorowskiego w Niemczech w dniu 21 listopada 2010 r. prezesem ZPwN rozmawia M.2010. ˛głego stołu w sprawie mniejszos Przed kolejnym spotkaniem okra ´ ci.03. NDz 26.2010. Władze niemieckie ˛ z Berlina rozmawia unikaja˛ wspierania polskiej mniejszos ´ ci w RFN. Czas protestowac ´.2010. iz ˙: przedstawili liste ˛ problemo ´ w. GW 23. Głos w sprawie artykułu Stefana Hambury. Maszewski.2010. Wulff mo ´ wi o polskiej mniejszos ´ ci narodowej.09. s. Zez historyczny. s. 28 paz tacjach w Warszawie przebywali M. 6. 10. 7.11. Rz 26. s. Golly. Dytkowski.09.pl. FAZ 18. Rozmowa B. s. Polacy dyskryminowani w Niemczech. Polonia wysta˛pi wspo ´ lnie wobec władz Niemiec. s. s. z ˙ e „zdaniem kanclerz te sprawy sa ˛zania w duchu dobrych relacji z Polska ˛” 47.04.T. Polonia nie mo z tezami S. s.Materiały 175 Kwestie statusu prawnego. Polski dyplomata w MSZ Niemiec. S.2010. ale nie Polakom.rp. Co wie ˛cej. s. „Angora” 19. 27. Polacy w Niemczech – wa˛tpliwa mniejszos Rz 19. Hambura. Małoszewskim rozmawia M.2010. 13. Po rozmowie z kanclerz polskiej w Niemczech. Z ´ wi jednym głosem. Słowa prezydenta ˛ istnienie polskiej mniejszos ˛ krokiem Niemiec potwierdzaja ´ ci w Niemczech. z ˙ e „do rozwia ´ ci ˛ eksperci w MSZ”. Polska nie powinna byc ´ petentem. Tak np. na konsul˛c. takz ˙ e: Komorowski przypomina o historii. 9. 2.2010. s. NDz 04. Komorowski zdobywa Berlin. A16.06. s. Merkel prezydent RP zauwaz ˙ ył.2010. NDz 22. 72-73. 47 B.2010. Z P. spotkanie z posłami sejmowej Komisji Ła ˛cznos odbyło sie ´ ci z Polakami za ˛49.10. z ˙e ˛ mniejszos „nalez ˙ y te ´c ´ chronic ´ i z ˙ e jest ona bardzo waz ˙ na. J. 49 Por. GW 4-5. Rz 04. 6. D. a nie s ´ wie ˛towac ´.2010. po zakon ´ czeniu wizyty prezydenta Bronisława Komorowskiego w Berlinie w dniu ˛zania dojrzały sprawy mniejszos 3 wrzes ´ nia 2010 r. Romom. Krasnode ´ nie utrzymanie toz ˙ samos ´ ci niemieckiej w Polsce i asymilacja mniejszos ´ ci polskiej w Niemczech. 70. Polemis ´ ci przytaczali znane juz ˙ wczes ´ niej argumenty 46.2010. Wielin ´ skiego z Wojciechem Pomianowskim. Celem polityki niemieckiej jest jednoczes autoro ´ w: Z. NDz 13. s.2010. Cegi elski.

2011. 50 ˛głym stole dokonano podczas Podsumowania dotychczasowych prac przy okra ˛ 9-10 lutego nadzwyczajnego zjazdu Konwentu Organizacji Polskich. 22. Wie ˛c adwokat zakłada partie ˛. Trzeci polsko-niemiecki okra ´ ł odbył sie ˛pnił raport Komitetu Doradczego Rady W przeddzien ´ jego obrad ZPwN udoste ˛ mniejszos Europy. Polska partia w Niemczech. s. Stowarzyszenie „Wspo ˛ Polako przygotowało raport.. ˛biu Ruhry. A3. poniewaz ˙ tak naprawde ˙ e byc ´ mowy. mieli podobny status. Rz 25. Die polnische o odszkodowania za aresztowania i restytucje Parallergesellschaft. ˛gły sto ˛ 1 marca 2011 r. Maszewski. 5. Jendroszczyk.02.02. Na ten ˛gu unikaja ˛ jakichkolwiek konkretnych odpowiedzi (. s. Ch. Strona niemiecka do kon ´ ca unikała dyskusji na temat symetrii w traktowaniu mniejszos ´ ci niemieckiej w Polsce i polskiej w Niemczech. z ˙ e pierwsze spotkania grup zadaniowych odbe i wtedy kaz ˙ da ustali swo ´ j program działania. z ˙ e powinna obowia ´ symetria pomie ´ łczesnej ˛ mniejszos ´ ci niemieckiej w Polsce a Polakami w Niemczech i z ˙ e Konwencje ˛ o ochronie mniejszos ˛d Ramowa ´ ci nalez ˙ y rozszerzyc ´ na Polako ´ w. Serbołuz ˙ yczan – zaja ´ laja ˙e ˛ organizacji do 1940 r. Klessmann. Natomiast pierwsze wyniki prac tych ˛da ˛ prezentowane przy okazji naste ˛pnego spotkania przy okra ˛głym stole. . kto ´ ry przeanalizował sytuacje ´ ci w Niemczech. a dla ˛ na wyja ˛tkowos polskiej strony lepiej by było. s.. s. kto ´ ry odbył sie ´ lnota Polska” 2011 r. Hambura.176 Materiały ˛. Kał ucki. 53 ˛wzie ˛cia był S. ale po naszych naleganiach w kon ´ cu sie twierdzi prezes ZPwN spod znaku Rodła – strona niemiecka do kon ´ ca unikała dyskusji na temat symetrii w tratowaniu mniejszos ´ ci niemieckiej w Polsce i polskiej w Niemczech. w polskiej ambasadzie w Berlinie 51. A5. Zauwaz ˙ a on. Dun ´ czyko ´ w. s. takz ˙ e: P.2011.02. A12. Trwaja ˛ trudne prawnicze starania pozostała tylko stosunkowo mała polska wspo ´ lnota w Zagłe ˛ wywłaszczonego mienia”.11. Bergner nie wytłumaczył”. Komitet Doradczy podzielił opinie ˛zywac ˛dzy statusem wspo polonijnych.11. NDz 05. jak ro ´ wniez ˙ nie chciała nic konkretnego ustalic ´ w sprawach finansowania polskich instytucji nad Renem. 52 W lutym 2011 r. 52 J. s. – np. iz ˙ nie powinno sie ´ do ˛ o symetrii nie moz kwestii symetrii w sposo ´ b bezpos ´ redni.2011. 8. ˛tkowos – Ale juz ˙ na czym miałaby polegac ´ ta wyja ´c ´ . O Polakach w Niemczech obszerny artykuł opublikował znany historyk Christoph Klessmann.02. kto ´ ry ukazywał sytuacje ´ w w Niemczech i stopien ´ ˛zan wykonania wzajemnych zobowia ´ obu krajo ´ w zawartych w traktacie o dobrym ˛siedztwie z 1991 r. Władze w Berlinie stoja 50 W.2010.2010. NDz 15. aby grupa pierwsza zajmowała sie ˛ kwestiami prawnymi „Niemcy długo nie chcieli zgodzic ´ sie ˛cia mniejszos poje ´ ci. w Berlinie. iz ˙ : „Po 1945 r. Niemiecka Polonia zwiera szeregi. Nie ma czego s ´ wie ˛towac ´. Obok tych ˛ł sie ˛ Polakami. J. Rz 14. Kałucki. aby powoływała sie ´c ´ stosunko ´ w polsko-niemieckich. Rz 03. Wzywał rza ˛ niemiecki do konstruktywnego dialogu w tej kwestii.) sekretarz stanu temat Niemcy w dalszym cia ˛ podchodzic w niemieckim MSW dr Christoph Bergner stwierdził wprost. poniewaz ˙ ma to swoje konsekwencje w sprawach ewentualnego uznania statusu ˛ na to zgodzili. z uznanych. PO głosuje za „laurkami” dla Niemiec. do grup be kto ´ rego dojdzie w Berlinie w lutym 2011 r. do opinii publicznej dotarła informacja sa o przygotowaniach do utworzenia polskiej partii politycznej w Niemczech 53. Niemcy tylko obiecuja˛.12. Niemcy wcia˛z ˙ maja˛lepiej od Polako ´ w. Por.2010. 7. Podczas obrad trwały prace nad przygotowaniem wspo ´ lnego os ´ wiadczenia. s. J. Ponadto – jak mniejszos ´ ci narodowych. „Die Zeit” 09. ˛da ˛ sie ˛ jeszcze w tym roku Ustalono. podkres ˛c. Rodacy nad Renem nie moga˛korzystac ´ z takich przywilejo ´ w jak Niemcy nad Wisła˛ – wytyka Wspo ´ lnota Polska. Dytkowski.2011. Maszewski. 51 W. Inicjatorem tego przedsie Polakom nie przywro ´ cono statusu mniejszos ´ ci narodowej. NDz 04.

59 ˛c polityke ˛ zagraniczna ˛ B. ten głos słabo sie publicznej”.2011. Wydaje sie ˛. Sikorskiego przedstawionym w Sejmie w dniu 16 marca 2011 r. Rz 01. Rehabilitacja Polako ´ w w Niemczech..]”.2011. zapoznała sie ˛ z „Informacja ˛ na temat dni po obradach okra sytuacji mniejszos ´ ci polskiej w Niemczech w konteks ´ cie prowadzonych rozmo ´ w ze ˛ niemiecka ˛”. Cyt. Po raz pierwszy jednak rza ˛ postawie ˛ na ostrzu noz kwestie ˙ a w Berlinie”. s. z by te ustalenia realizowac ´ i by załatwic ´ naste ´ cił takz ˙ e uwage ˙e sprawa odzyskania statusu prawnego dla Polako ´ w w Niemczech jest traktowana ˛ niemiecka ˛. zintensyfikowalis ´ my rozmowy o prawach mniejszos ´ ci polski ej [podkres ´ lenie – A. s.03. to jednak nie deklaruja ´ i przywro ´ cenia prawnego statusu polskiej mniejszos ´ ci narodowej po mys ´ li Polako ´ w. niekoniecznie stawiaja ˛ statusu – z rozmaitych powodo ˛ dla strony niemieckiej. z ˙ e polska mniejszos ´c ´ w Niemczech nie istnieje i z ˙ e na taka ˛ polski rza ˛d 54. niesymetrycznos ´c ´ zgodził sie ˛cone było przegla ˛dowi wykonania Marcowe spotkanie w Berlinie pos ´ wie ´ w w Niempostanowien ´ polsko-niemieckiego traktatu z 1991 r.03.msz. A6. z ˙ e choc ´ Niemcy sa ´ członko ´ w przedwojen˛ uregulowania sprawy odszkodowan nego ZPwN.03. „Die Zeit” 09. www.” Posłowie ro skuteczna ´z ˙ nych opcji politycznych pozytywnie ocenili rezultaty berlin ´ skiego spotkania 57. bardzo duz ˙ ej presji. 55 P. ale planie sprawe ´ w trudna ˛c tej sprawy z pola widzenia. Niemcy nie chca˛ płacic ´. Jak dowartos ´ ciowac ´ niemiecka˛ Polonie ˛. Kałucki.2011..de. 55 W kwestii Polako ˛ gotowi zrehabilitowac czech uzgodniono. Poniewaz ˙ zrobił to podczas wizyty w Czechach. kto on podobnym je ´ ra gloryfikuje zasługi ˛dzonych dla pojednania z sa ˛siadami.2011. ta RP w tej sprawie spotkało sie z pozytywna 54 M. Nie tylko wpadki. Te ˛ nadal otwarte 56.pl.S. Komorowskiego stwierdził.2011. z ˛ nie traca ˙ e ta droga jest tutaj droga ˛. O problemach Polonii w Niemczech mo ´ wi ˛zykiem co politycy PiS.2011.Materiały 177 ˛ jednak na stanowisku. 57 ˛cznos ˛ (nr 77). Por. 9. by wywołac ´ po stronie niemieckiej taka ˛pne rzeczy”. Podwaz jako waz ˙ ny argument i element nacisku na strone ˙ anie tego stanu ˛ pozycje ˛ negocjacyjna ˛: „Traktaty zapewniaja ˛ ro rzeczy osłabia polska ´z ˙ ne prawa. Biuletyn nr 4793͞VI. czytamy: ˛siedztwie i przyjaznej wspo „W przeddzien ´ dwudziestej rocznicy traktatu o dobrym sa ´ łpracy. A12. Okra˛gły sto ´ ł. zauwaz ˙ aja ˙ : „jest potrzeba ˛ wole ˛ polityczna ˛ tego. A. Niedawna ˛ uchwałe ˛ Bundestagu.03. s. Stanowisko prezydenDo rozmo ´ w w Berlinie odnio ´ sł sie ˛ ˛ ocena ˛ opozycji 59. NDz 04. dwa ˛głego stołu w Berlinie. T. Siemoniak. Komisja Ła ´ ci z Polakami za Granica 58 ˛cym tytuł W exposé R. . 2011. ˛ inne mniejszos ˛c na pierwszym kto ´ re maja ´ ci w Niemczech. problemy sa ˛cznos ˛ juz Sejmowa Komisja Ła ´ ci z Polakami za Granica ˙ 3 marca 2011 r.03. takz ˙ e: Unterstützung vom Europarat. referuja ˛c przebieg spotkania w Berlinie przedstrona ˛c. z ˙ e gotowos ´c ´ do rozmo ´ w o mniejszos ´ ci ˛d niemiecki przyznał to oficjalnie. Godlewski charakteryzuja ˙ : „To poszukiwanie harmonii w relacjach z Berlinem nie przeszkadza Komorowskiemu twardo stawiac ´ polskich intereso ´ w w rozmowach z niemieckimi politykami. ˛ szef polskiego MSZ 58. Rz 02.03. www. Maszewski. 03.zeit.03. skrytykował jako niezre ˛czna ˛ i pomijaja ˛ca ˛ historyczny wype ˛ przebił do polskiej opinii kontekst. Te ˛ polskiej jest przez Niemco ´ w udawana. 56 W. za: J. s. s. Europoparcie dla Polako ´w w Niemczech. Rz 17. 10. Wo ´ jcicki stwierdził. Jendroszczyk. a nosza Informacja Ministra Spraw Zagranicznych na temat polityki zagranicznej RP w 2011 r. Zwro ˛. GW 02. iz A. z ˙ e „Od dawna odczuwalis ´ my. tj. A8. Godlewski.gov. iz stawił zasady polskiego podejs ´ cia negocjacyjnego.

61 S. Punktem zapalnym okazało sie ´ ci wspo ´ lnej deklaracji. www. Jendroszczykiem. publikowały polskie dzienniki 60 oraz media elektroniczne 61. Władza szuka sposobo ´ w na rehabilitacje ˛ zabitych Polako ´ w. aby Berlin mniejszos ´c ´ narodowa”. ˛ artykuł B.04. kto Zbliz ˙ aja ´ rej kulminacyjnym punktem ˛do miało byc ´ wspo ´ lne posiedzenie rza ´ w Polski i Niemiec w dniu 21 czerwca 2011 r. 60 . s.archidiecezja. A10. 8. 1.2011.2011.2011.05. a drugie jest bardziej ogo ´ lne i dotyczy wszystkich ludzi o korzeniach polskich. Makulski. artykuł pt. takz ˙ e: Polacy w Niemczech.salon24.04. aby narodowos ´ ci)”. rocznica traktatu z 1991 r. Berlin wyklucza rehabilitacje ˛. Krytycznie o wynikach rozmo ´w ˛ jej uczestnik W. A11. ˛ Tego samego dnia na łamach „Frankfurter Allgemeine Zeitung” ukazał sie artykuł pod tytułem: Berlin w sporze z Warszawa˛. Wiel in ´ ski. A10. takz ˙ e inne krytyczne głosy opublikowane na łamach „Rzeczpospolitej” i „Naszego Dziennika”: P. Zasadniczym powodem impasu jest kwestia ˛cie „polska statusu prawnego Polako ´ w w Niemczech. Oczekujemy realizacji zapiso ´ w traktatu z 1991 r. tenz ˙ e: Berlin boi sie ˛ roszczen ´ . spowodowała. Gazeta tłumaczy. Dlatego rza Polacy byli traktowani jako Polnischstämmige Gruppe in Deutschland – czyli „grupa w Niemczech polskiego pochodzenia”. w kto ´ rym informuje on o przebiegu i kuluarach rozmo ´ w: „Berlin nie uzna ˛ i nie zlikwiduje progu wyborczego dla polskich wprawdzie Polako ´ w za mniejszos ´c ´ narodowa ˛dzie ich traktowac kandydato ´ w do Bundestagu. B.04.178 Materiały Liczne komentarze o wynikach berlin ´ skich negocjacji. ale faktycznie be ´ jako mniejszos ´c ´ ”. GW 9-10. s.pl Por. iz ˙ : „Przed jutrzejszym spotkaniem polsko-niemieckiego ˛głego stołu w Warszawie woko ˛cia okra ´ ł niemieckiej Polonii panuje atmosfera napie i niepewnos ´ ci” 62. Polonia w III Rzeszy. Rz 22.nowezycie. s. Hambura na niezalez ˙ nym forum publicysto ´ w Salon 24 opublikował w dniu 16 kwietnia 2011 r. Polski Niemiec wsparł niemieckiego Polaka.pl z 18. ˛ca sie ˛ 20.7. Niemcy ida˛ na pozorne uste wypowiedział sie ˛pstwa. 04. Polsko-niemiecki impas.2011.2011. Rz 05. 21. NDz 22. iz ˙ problem Polako ´ w w Niemczech postrzegany jako ˛ najpilniejsza ˛ sprawa ˛ do ostatnia sporna kwestia we wzajemnych relacjach stał sie ˛zania. Rz 14. W. NDz 28. Por. Nie ma porozumienia w kwestii praw Polonii w Niemczech. s.2011.2011. Dialog po dwo ´ ch dekadach. ˛ ture ˛ rozmo ˛głym stole z udziałem Na 6 maja zaplanowano ostatnia ´ w przy okra przedstawicieli polskich organizacji w Niemczech.T.2011.. Kanty okra˛głego polsko-niemieckiego stołu.05. Lewicki. „Gazeta Polska” 04. dramatycznej biez ˙ nos ´ ci stanowisk. A9. – mo ´ wi lider niemieckiej Polonii Wiesław Lewicki w rozmowie z P.hambura. korespondenta dziennika w Berlinie.T. dalszy cia ˛ uzgodnienie tres dynamiki. bo „zbyt zbliz ˙ one do okres ´ lenia ‘mniejszos ´c ´ narodowa’. Jendroszczyk. s. Por. s. s. z ˙ e dla Niemco ´ w to pierwsze okres ´ lenie jest za bardzo niebezpieczne. Rozmowa z Aleksandrem Zaja˛cem z konwentu Organizacji Polskich w Niemczech. Jendroszczyk. Negocjacje. Cz.04. www. Polski rza traktował Polako ´ w jako „obywateli niemieckich polskiego pochodzenia (polskiej ˛d Angeli Merkel sugeruje Donaldowi Tuskowi. t enz ˙ e: Berlin gra nie fair. s. Maszewski. 2011. Z uwagi na rozcodziennie ukazywały sie ˛g negocjacji nabrał nieoczekiwanej. rozwia ˛c od maja 2011 r. 20.wroc. takz ˙ e. W przeddzien ´ rozmo ´ w „Rzeczpospolita” poinformowała. Strona niemiecka neguje poje ˛d – jak donosi gazeta – proponuje. w Warszawie. Rozmowa. 1.04.04. Wielin Na pierwszej stronie „Gazety Wyborczej” ukazał sie ´ skiego. 62 P. Negocjacje na kolanach. w prasie polskiej i niemieckiej bez mała Poczynaja ˛ rozliczne publikacje na ten temat. Czytamy w nim o „turbulencjach w rozmowach polsko-niemieckich”. Rz 16-17.

A9.2011. 05.05. Rza˛d oszukał Polako ´ w. FAZ 05. 60.2011. FAZ 28. czyli i tych z paszportami niemieckimi. s. takz Arciszewska ˙ e: Streit über Steinbach Reise. Niemcy na razie nie narodowej w zamian za uzyskanie wie ´ w dla Polonii.2011.pl 23. z ˙ e w rozumieniu mie ˙ ˛kolwiek mniejszos ˛ narodowa ˛. Rozmowy o Polonii bez poste ˛pu.2011. 8. 4.05. Cyt.05. 6. Wi elin ´ ski.05. s. Gespräche in Warschau stocken. rocznicy traktatu z 1991 r. s. tak Bo powinien zastosowac ´ zasade ´ g Kubie”. GW 10. do polskich i niemieckich medio ´ w dotarła informacja. 6. s. za: Tusk nie zadbał o symetrie ˛. T. Małaszewskiego. z ˙ e przyjmuja ´ lne sformułowanie.2011. Geplante Erkläung zu Polen in Deutschland von Scheitern. pracowniko ´w ˛cych tutaj turysto sezonowych. Deutsche in Polen unterstützen Polen in Deutschland. W.05. Uznajecie polskiej w Niemczech. Steinbach w Rumii: Polacy nie be ˛da˛uznani za mniejszos ´c ´ narodowa˛. s. Zdaniem ˛głego stołu najlepszym rozwia ˛zaniem byłoby nieuleganie S. 63 . 5. s. Cyt. Nie damy sie ˛ zgermanizowac ´. 11. Ärger unter Nachbarn. A5. E. Der deutsch-polnische Nachbarschaftsvertrag und seine Verwirklichung. s.05. Rz 30. 23. Arciszewska-Mielewczyk zasugerowała natomiast polskiemu rza ˙e ˛ symetrii: „Jak Kuba Bogu. zakon ´ czyły sie ˛ przygotowywana przez Nowym powodem do nieporozumien ´ okazała sie Bundestag uchwała z okazji 20. prezydenta Konwentu Polskich Organizacji w Niem˛s czech: „W negocjacjach z Niemcami nie pomo ´ gł nawet zabieg zastosowany przez cze ´c ´ polskich ˛cy na cze ˛s ˛ o przywro organizacji. Hambury: „w obecnej patowej sytuacji okra niemieckim naciskom.2011. Co Niemcy moga˛ zrobic ´ dla swoich Polako ´ w. Z senator Dorota ˛-Mielewczyk rozmawia W. lecz „osoby o polskich korzeniach”. s. kto ´ re z ugrupowan ´ lepiej dba o los polskiej mniejszos ´ ci w Niemczech? „Newsweek” 29. Zepsute party.05. Innym powodem rozgoryczenia ze strony Polonii okazał sie ˛d nie zaprosił ich reprezentanto polski rza ´ w na rozmowy w dniu 6 maja. 64 Por.05. 10-12.05. iz ˙ czeniami 63. Polacy nie be ˛da˛ traktowani przez rza˛d Angeli Merkel jako mniejszos ´c ´ narodowa. NDz 09. FAZ 07. ˛c to ogo ˛da ˛ mieli „FAZ” przyznaje. Niemcy be ˛dzynarodowych praw człowieka be ˛dzie jasne.T. Maszewski. Berlin nie pozostawia złudzen ´ . P. Maszewski. a nawet czasowo mieszkaja ´ w.polskieradio.2011. Tak działa niemiecka propaganda.05. 10.2011. Cyt. s. Rza˛d chce s ´ wie ˛towac ´ dyskryminacje ˛ Polako ´ w. Bundestag nie rehabilituje „polskiej mniejszos ´ ci” z okresu mie ˛ wojennego. Przebieg polsko-niemieckich rokowan ´ ˛ okra˛głego stołu powinien stac ´ sie ˛ przedmiotem wnikliwej analizy słuz ˙ b specjalnych.2011. Polnische Politikern fordern Minderheitenrechte für ihre Landsleute in Deutschland. „Süddeutsche Zeitung” 19. iz ˙ w wersji ostatecznej ˛dzyuchwały. 2011. M. polskimi.05. z 14-15.05. kto ´ re ˛ fiaskiem 64. K. Urban. s. Kolejna runda negocjacji w sprawie praw Polako ´ w nie przyniosła ˙ zadnych rezultato ´ w. prezesem ZPwN. s. Kto wydaje wie ˛cej na wspieranie je ˛zyka mniejszos ´ ci – Polska czy Niemcy. P. D. s. s. 6. s.2011. za W. 9. Maszewski. Por. Maszewski. B. Es geht um das Praktische. A. Niemcy strasza˛i ostrzegaja˛ Tuska przed popieraniem polskiej mniejszos ´ ci. 5 oraz komentarz odredakcyjny pt. Zdaniem P. Czy przed wyborami czeka nas licytacja o tym. NDz 06.05. NDz 12.2011.2011. www. Godlewski. w tym wypadku nie mamy do czynienia z jaka ´ cia ˛ wa ˛tpliwos ˛ na Prawnicy nie maja ´ ci. s. 7.2011. iz gwarancje.Materiały 179 Wszystkich. za: W. NDz ˛dowi. ale stworzenie protokołu rozbiez ˙ nos ´ ci i ustanowienie konkretnej mapy drogowej dla dalszych negocjacji”.05. s.2011.2011. Rozmowa z Markiem Wo ´ jcickim. W maju 2011 r. Rz 07-08.05. Der Unterschied. „Angora” 22. Jendroszczyk. Nie udało sie dali nic w zamian”. Media z odsiecza˛Merkel. 61. Schuller. NDz 18. z ˙ e w ten sposo ´ b strona niemiecka chce sie wszelkie sposoby zabezpieczyc ´ przed jakimikolwiek przyszłymi polskimi rosz˛ fakt. kontraktowych. „Nie uznajecie mniejszos ´ ci ˛cym w Polsce. FAZ 19. Bober. my odbieramy przywileje Niemcom zamieszkuja – przywracamy przywileje”. Jendroszczyk. polegaja ´ ciowej rezygnacji z ubiegania sie ´ cenie statusu mniejszos ´ ci ˛kszych przywilejo ˛. W projekcie znajdowały sie ˛ce kontrowersji zapisy o rozszerzeniu uprawnien takz ˙ e niebudza ´ niemieckiej Polonii w postaci utworzenia na koszt Niemiec biura organizacji polonijnych Berlin im Streit mit Warschau.

FAZ 03. s. kto ´ ra czuje sie ˛cej mniejszos ˛c historyczne losy Polako nieja ´ ci” (s. a Niemcy. A7. Nie ma jednak mowy o przyznaniu Polakom statusu mniejszos ´ ci narodowej w Niemczech” 65. czytamy. 5. kto ˛ w Niemczech sa ´ rzy przybywaja ˛ cze ˛sto tacy polscy jak Polacy. finansowanej krotnie powołuje sie ˛ Boscha. Przyczynek do pragmatyki wspierania”. s.05. W artykule tym autor w podtytule pisze. z ˙ e M.2011. Zdaniem P. 67 ˛zykowych) www. Jendroszczyk. opisuja ´ w w Niemczech. Przeciwko uznaniu przez władze w Berlinie polskiej mniejszos ´ ci lobbuje m. 11. A11. W Raporcie XVIII z posiedzenia grupy pt. iz je ˙ : „w Niemczech nie moz ˙ e byc ´ dzis ´ ˛dania mowy o mniejszos ´ ci polskiej w sensie formalnoprawnym. Na tropach nieistczasie powstała nowa. . Jendroszczyka: ˛cych sie ˛ od ponad roku negocjacji „To podstawowe postulaty Polako ´ w w trakcie tocza ˛cych realizacji postanowien dotycza ´ traktatu z 1991 roku. Deutsch-polnischer Zahlenstreit. lidera Konwentu. 3). iz ˙ : „Polacy ˛ cze ˛sto tak niemieccy jak Niemcy. Rz 31. Warschau erfreut über Berlin. Schuller. po ´z ´ ny wysiedleniec. dokonuje „lustracji” lidero ´ w Polonii. rezolucji dotycza Reaktionen auf Resolutionsentwurf des Bundestags z dnia 26. K. przyjechał do Niemiec jako tzw. Jendroszczyk. Viva Polonia opublikowany na łamach sie FAZ w dniu 4 czerwca 2011 r. Mniejszos ´c ´.2011. Bundestag nie zauwaz ˙ ył polskiej mniejszos ´ ci. s.2011. 65 P. z ˙ e siedziba ZPwN w Bochum jest „w opłakanym stanie”.05. 16 i 17 kwietnia 2010 r.05. Rz 25. Lewickiego. Ibidem. takz ˙ e: S. Hambura.180 Materiały w Niemczech oraz sfinansowania centrum dokumentacji Polonii w Bochum. sa ˛ zwia ˛zana z Niemcami. stwierdzaja ˙ w Polsce jest 153 ˛du inaczej wygla ˛da tys.2011. s. co moz ˙e sugerowac ´ .06. Gaida zakwestionował dane ze spisu powszechnego. w Berlinie na zaproszenie Deutsches Polen-Institut w Darmstadt oraz Studium Europy Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego debatowali polscy ˛zyczne w Niemi niemieccy eksperci. gdyz ˙ w 1982 r. Jego zdaniem włas ´ ciwa liczba to 300-350 tys. Uwaga ta dotyczy takz ˙ e W. zdaniem Grupy Kopernika. okazuja ˛ szkodliwe dla stosunko sie ´ w polsko-niemieckich” 67. szef ZPwN nie jest włas ´ ciwie Polakiem. Waz ˙ nym głosem w dyskusji o sytuacji i prawach Polako ´ w w Niemczech okazał ˛ obszerny artykuł Reinera Burgera pt. iz ˙ organizacja ta jest jakims ´ anachronizmem. Zauwaz ˙ a. pełen tekst raportu (w obu wersjach je Por. P. 3. Die Symmetrie muss stimmen. Polonia w Niemczech bez statusu mniejszos ´ ci. Dziennikarz FAZ kilka˛ na opinie ˛ polsko-niemieckiej Grupy Kopernika. lecz w mie ˛dzyz Polski. Autor.deutsches-polen-institut. Gaide ˛. NDz 08. ˛głego stołu. s. a dotycza ´ ci nakłado ´ w na os ´ wiate mniejszos ´ ci 66. s. w sprawie statusu prawnego Polako przez Fundacje ´ w w Niemczech.in. iz B. reprezentanta sie ´ ci wysuwane przez strone ˛ce wielkos ˛ na rzecz obu mniejszos ´ ci niemieckiej. Odpowiednie z ˙a ˛ poszczego ´ lnych przedstawicieli stowarzyszen ´ . Fragmenty ˛cych spornej sprawy przytacza FAZ w artykule pt. okazały Kolejnym punktem zapalnym w pracy grup roboczych okra ˛ wa ˛tpliwos ˛ niemiecka ˛ oraz B. Temat spotkania brzmiał: „Osoby polskoje czech. 6. R.2011. Stara Polonia zanikała. Z tego wzgle ˛ce na finansowanie strony polskiej os ´ wiaty mniejszos ´ ci niemieckiej w Polsce (23 mln euro) przypadaja jednego ucznia. Niemco ´ w. „Obywatele niemieccy o polskich korzeniach: propozycje wspierania ˛zyka polskiego w Niemczech”. 66 ˛ce. Burger pisze takz ˙ e. Gwarantuje on ro ´ wne prawa mniejszos ´ ci niemieckiej w Polsce oraz Polonii w Niemczech.de.06. nie osoby polskoje ˛zyczne. niemiecko-polski think-tank Grupa Kopernika. Wo ´ jcicki.

Moz ˙ na odnies ´c ´ wraz ˙ enie. Nosi ona ˛ca z historii i przeszłos tytuł: „Niemcy i Polska – odpowiedzialnos ´c ´ wypływaja ´ ci w Europie”.2011. ich organizacje rozwia i zakazane. Wir sind vollständing integriert. a Niemcy opracuja ˛zyka polskiego. ´ wie ˛to Bundestag w hołdzie niemieckim Polakom. wprowadzono kilka ˛dzonych: „Niemcy wype ˛dzeni angaz ˛ zmian. za: P. 68 ˛c uchwałe ˛ M. Niemiecki rza ˛d powoła pełnomocnika ds. z ˙ e: „Oczekiwalis ´ my. otwarcie przedstawicielstwa ˛wzie ˛cia. kto ´ ra trafiła pod obrady Bundestagu. GW 11-12. .06. z ˙ e jest to uhonorowanie drugiej klasy”.06. Strona niemiecka zobowia w nim. z Polska ˛cznych sporach i uzgodnieniach w dniu 12 czerwca 2011 r. Polonii w Berlinie i jej muzeum w Bochum. SPD. Polonii. B. iz ˙ „Osia ´ my wszystko. Wiel in ´ ski. Po wielomiesie ˛głego Stołu w sprawie w Warszawie podpisano Wspo ´ lne Os ´ wiadczenie Okra wspierania obywateli niemieckich polskiego pochodzenia i Polako ´ w w Niemczech oraz niemieckiej mniejszos ´ ci w Polsce. by Polska rozliczyła sie ˛ z prowadzonej w PRL asymilacji członko Chca ´w ˛cy w RFN Polacy sa ˛ okres mniejszos ´ ci niemieckiej. Maszewski. Ich rezultatem ma byc ´ m.06. z okazji 20-lecia traktatu z 1991 r. W rocznice ˛ traktatu Berlin wycia˛ga dłon ´ do Warszawy. A9. ale zauwaz ˙ a. FDP ˛tej przez Bundestag. z ˙ e Polacy w Niemczech. s.Materiały 181 ˛ polskim organizacjom R.2011. Sakson. takz ˙ e: A..in.T. Berlin zobowia ˛ sfinansowac ˛dzie. choc ´ nie zostali formalnie uznani za mniejszos ´c ´ ˛. s. co sie warunkach dało”. otrzymaja ˛ przywileje. kto ˛ mniejszos ˛narodowa ´ re przysługuja ´ ciom.06. zgodnie z polsko-niemieckim Traktatem ˛siedztwie i przyjaznej wspo ˛zała sie ˛ o dobrym sa ´ łpracy. Powstanie tez ˙ polonijna strona internetowa. Burger na zakon ´ czenie swego artykułu przyznaje racje ˛ sie ˛ wie ˛kszych s ˛ je ˛zyka polonijnym. Bund der Polen verlangt dennnoch Minderheitenstatus in Deutschland – und droht mit rechtlichen Schritten. Rz 11-13. z ˙ e hołd ofiarom narodowego socjalizmu nasta w oddzielnym dokumencie i uroczystos ´ ci. Por. nauczania je ˛dniko a podobnych urze ´ w zatrudni kaz ˙ dy kraj federacji. Bundestag pragnie oddac ´ hołd tym ofiarom i je zrehabilitowac ´ ” – czytamy w teks ´ cie wspo ´ lnej uchwały CDU͞CSU. kto ´ rzy wskutek biegu historii stali sie ˛ role ˛ w społecznym i kulturalnym rozwoju kraju”. Cyt. Posłowie poparli te przedsie ˛ jednak. „Biuletyn Instytutu Zachodniego” nr 61 z 08. W. zał sie ´ biuro przedstawicielstwa Polonii przy niemieckim rza W Bochum ma powstac ´ Centrum Dokumentacji Historii Kultury Polako ´ w w Niem˛ strategie ˛ czech. 6. 06. kto ´ re domagaja ´ rodko ´ w finansowych na nauke ˛ za stworzeniem „Centrum Polonii” polskiego w Niemczech oraz opowiada sie w Bochum. S „wype ˛dzonych”. Niemcami i odgrywali aktywna W ostatecznej wersji. W uchwale jest tez i Zielonych przyje ˙ mowa o rozmowach ˛cych w Niemczech i mniejszos Berlina i Warszawy na temat sytuacji Polako ´w z ˙ yja ´ ci niemieckiej w Polsce.2011.2011. Problematyka mniejszos ´ ci narodowych w konteks ´ cie realizacji polsko-niemieckiego traktatu o dobrym sa˛siedztwie i przyjaznej wspo ´ łpracy z 1991 r. W wersji uchwały mieszkaja ´ lani ˛ mianem „oso ´ b o polskich korzeniach. Doniosłym wydarzeniem dla Polako ´ w w Niemczech oraz dla polsko-niemieckiego dialogu w sprawie mniejszos ´ ci narodowych była specjalna uchwała Bundestagu z dnia 10 czerwca 2011 r.2011. 7. ich mienie wywłaszczone. „Die Welt” 10. 9. „W czasach narodowego socjalizmu członkowie o ´ wczesnej mniejszos ´ ci polskiej ˛zane zostali zamordowani w obozach koncentracyjnych. s. NDz 11-12. Jen droszczyk. Jedna z nich dotyczyła wype ˙ owali sie ˛gnacje ˛ wspo ˛zywali kontakty w piele ´ lnego dziedzictwa kulturowego oraz nawia ˛” 68. Ten sam działacz Polonii w wywiadzie dla „Die Welt” wyraz ˙ a zadowolenie ˛pi z uchwały. s. Wo ˛gne ˛lis ˛ w obecnych Komentuja ´ jcicki zauwaz ˙ ył.

IV): ˛ potomkami „1. Ostro skrytykowano podpisany 15 czerwca 2011 r.06. FAZ 09. Hilfen für Minderheiten. wszystkich mieszkaja ´ w nalez ˙ y traktowac ´ jako mniejszos ´c ´ narodowa ˛tku wype ˛dzonych i niewpisania sformułowania Tekst uchwały zmieniano trzy razy z powodu wpisania wa ˛ jedno i drugie. Fryzo ´ w. ˛ Wiesław Lewicki. Jak walczyc o wype ´ wie ´ o polska˛ mniejszos ´c ´.). 9. kto ´ ry kieruje ˛zkiem Polako ˛ wspo Zwia ´ w w Niemczech „Rodło”. s. Pierwszy to wykonana na zlecenie MSZ ekspertyza. Cyt. za: www. I to nam ˛ wspo sie ´ lnie udało”. ˛tkowych.2011. GW 14.. GW 13. Kaczyn ˛ ‘mniejszos ´c ´ polska’. Wiel in ´ ski.2011. s. Stan prawny dotycza ´ ci polskiej w Niemczech skonfiskowanego bezprawnie w okresie II wojny s ´ wiatowej przez władze III Rzeszy”.. Partia ta zorganizowała w dniu Krytycznie do os ´ wiadczenia odnio ´ sł sie ˛ ekspercka ˛ w Sejmie.06. „obywateli niemieckich polskiego pochodzenia i Polako szeroka ´ w w Niemczech”. z ˙e ˛cych w Niemczech Polako ˛. konferencje dokument 70. .. szef niemieckiego MSZ. s. z ˙ e niekto ´ re zapisy porozumienia sa ˛ tez ‘skandaliczne’. z Eksperci podkres ´ laja ˙ e Polska ma dwa waz ˙ ne atuty. to zdaniem ˛cego strony polskiej: „Uwaz ˛ła nasza ˛ przewodnicza ˙ amy za nasz sukces. Dun ´ czyko ´ w oraz Sinti i Romo ´ w). szef Pod wynegocjowanym dokumentem podpisali sie Konwentu Organizacji Polonijnych w Niemczech i Marek Wo ´ jcicki. Cyt. Rozmowa z Tomaszem Siemoniakiem wiceszefem MSWiA. kto ´ rzy sa członko ´ w mniejszos ´ ci polskiej w Niemczech z okresu przed 1940 rokiem ˛cy mienia mniejszos 2.2011.rp. kto ´ re Niemcy stosuja uznanych mniejszos ´ ci narodowych (Serbołuz ˙ yczan. Uzgodniono takz ˛głym stole. ˛.06. s. Deutsch-polnische Annäherung.. Por. z ˙ e co roku przy okra ˛pi ocena realizacji przyje ˛tych zobowia ˛zan nasta ´ 69. Pomimo iz ˙ w dokumencie nie padła nazwa „mniejszos ´c ´ polska”. Zgodzono sie ´ lnie. w wywiadzie dla Rz ˛puja ˛co odnio ˛ do spraw Polonii: „Podczas rozmo ˛głego stołu w dniu 21 czerwca 2011 r. Wielin ´ ski. Status prawny tych obywateli niemieckich polskiego pochodzenia.T..06.2011. 5. Guido Westerwelle. „SZ” 14. by Polacy w Niemczech uzyskali status mniejszos ´ ci narodowej. 5. s. w kto ´ rych z ˙ yja ´ łobywatele polskiego pochodzenia. za: B.2011. Niemcy pomoga˛ sfinansowac ´ nauke ˛ polskiego. naste ´ sł sie ´ w okra prowadzonych na temat praw obywateli niemieckich pochodzenia polskiego i niemieckiej mniejszos ´ ci ˛ w Polsce nie poruszano tematu odszkodowan ´ . ani moz ˙ liwos ´ ciom niemieckiego sytemu prawnego (.) Z ´ ci Polakom w Niemczech nie odpowiada ˛ nasi wspo jednak ani realiom społecznym.182 Materiały Dwie waz ˙ ne sprawy dla mniejszos ´ ci polskiej w Niemczech zostały zapisane tam jako otwarte (pkt.06. z ˙ e w przyszło˛głym stole prowadzone be ˛da ˛ rozmowy w kategoriach praws ´ ci przy okra no-historycznych o statusie potomko ´ w mniejszos ´ ci polskiej z okresu sprzed 1940 r. z ˙ e strona niemiecka przyje ˛ formułe ˛.T. Rz 16. 70 ˛ wre ˛cz Jak pisał Antoni Trzmiel z Rz: „Prezes PiS ocenił. 69 W wywiadzie dla GW T. iz ˙ zlikwidowana hitlerowskirni dekretami polska mniejszos ´c ´ w Niemczech formalnie nigdy nie przestała istniec ´ .. Drugi: orzeczenie Komitetu Doradczego Rady Europy.)..) PiS domaga sie ˙ . 6. ˛tpliwos kto ´ ra nie pozostawia wa ´ ci.pl. Siemoniak zauwaz ˙ ył. (.. takz ˙ e: B. oraz kwestiach maja ˙ e. Niemieccy Polacy dostana˛ przywileje. Ostatecznie w dokumencie znalazło sie ´ ski wzmianke ˛dzonych uznał za element osłabiaja ˛cy pozytywny wydz ˛k uchwały”. iz ˙ : „naszym priorytetem wspieranym przez ˛cych w pracach okra ˛głego stołu i przedstawicieli organizacji Polskich w Niemczech było uczestnicza ˛gnie ˛cie rozwia ˛zan ˛ wobec swoich osia ´ zbliz ˙ onych do tych lub lepszych niz ˙ te. A5. J. (. Zainteresowanym grupom społecznym chodziło o godna ˙ a˛danie przyznania statusu mniejszos ˛c pamie ´ i uznanie (. ˛ PiS. Trzmiel.

2011. Dlatego doceniamy prace polsko-niemieckiego ‘okra ˛gobiektem resentymento ´ w. „Wochenblatt.dw-world.]. pos ´ wie ´ my sie Ibidem. zostały w pełni wspo ´ łpracy.2011. ale takz polskiego w Niemczech – nie tylko jako je ˙ e ojczystego. 71 .pl z 21. Hambura. W tym dniu kanclerz A. jest poprawienie sytuacji ˛zyka finansowo-prawnej społecznos ´ ci polskiej w Niemczech i Polonii w Niemczech.2011. pomie W deklaracji napisano. W. wspieranie nauki je ˛zyka obcego. Stanisławem Sulowskim rozmawia ˛d” z 03. A. 9.-05. kultywowania własnej ˛zyka. „Polityka” nr 27 z 29. mine ˛te tam ustalenia stały sie ˛ podstawa ˛ do rozwia ˛zania łego stołu ds.08. www. jak i ze standardo ´w ˛ podja ˛c europejskich” – napisano w deklaracji.2011. be ˛dzie wspo be ´ lne opracowanie historyczne [tak w oryginale – przyp. Westerwel le. Polska i Niemcy czyli solidne gospodarki. A. Krzem in ´ ski. A7.08. Wierzymy. R. Podobni. Tusk stwierdził: „Duz ˙o zamieszania i takiej złej krwi narobiły problemy definicyjne – mniejszos ´c ´ czy nie mniejszos ´c ´ . z kultury i je ˙ e czasy. Chcielibys ´ my. kto ´ re działaja ˙ na tym polu. 16-18. w dniu 17 czerwca 2011 r.06. NDz 22-23. w Berlinie doszło do ˛cych załoz ˛ partie ˛. 72 Rza˛dy Polski i Niemiec podpisały deklaracje ˛ i program wspo ´ łpracy. takz ˙ e: Fraza „droga Angelo” to za mało.2011. Maszewski. s. kto ´ rego 20-lecie włas ´ nie obchodzimy. s.de. 2011. oraz wsparcie organizacji ˛ juz polonijnych i społecznych.S. Celem partii dla Polako ´ w. s. wynikaja ˛ce zaro nowania ich toz ˙ samos ´ ci kulturowej i je ´ wno ˛siedztwie i przyjaznej wspo z traktatu o dobrym sa ´ łpracy. z ˙ e obywatele niemieccy polskiego pochodzenia i wszyst˛ sie ˛ do je ˛zyka. GW 21. aby postanowienia traktatu o dobrym sa ˛ce sie ˛ do obu grup. 21. spotkania inauguracyjnego grupy Polako ´ w zamierzaja ˙ yc ´ polska ˛ nazywac Ugrupowanie ma sie ´ : Europejska Inicjatywa w Niemczech 71. ˛zania do wspierania tych s ˛g„Potwierdzamy zobowia ´ rodowisk w procesie piele ˛zyka ojczystego. Zeitung der deutschen in Polen” 14-20. odnosza ˛gnowania swojej toz zrealizowane. rocznicy podpisania Traktatu o dob˛siedzkich stosunkach i przyjaznej wspo rosa ´ łpracy wraz z programem wspo ´ łpracy ˛dzy oboma krajami”. kultury lub tradycji polskiej kie osoby.06. iz ˙ : „Polacy z ˙ yja ˛da ˛ mieli swoje biuro. Ministrowie spraw zagranicznych obu pan ´ stw we wspo ´ lnym artykule opublikowanym na łamach ˛ ro ˛zki polsko-niemieckie to takz GW odnies ´ li sie ´ wniez ˙ do spraw mniejszos ´ ci: „Zwia ˙ e Polacy w Niem˛siedztwie i przyjaznej czech i Niemcy w Polsce. 22. „Przegla ´ ro ´d niemieckiej Polonii. Rz 22. poro ´ wnywanie uprawnien ´ mniejszos ´ ci niemieckiej w Polsce i Polako ´w z ˙ yja ˛ce w rozmowach ‘okra ˛głego stołu’ strony wyraziły pełna ˛ Dla mnie jest waz ˙ ne. Z prof. z ˙ e wszystkie uczestnicza ˛ z osia ˛gnie ˛c ˛cy w Niemczech satysfakcje ´ i z tego kompromisu”.06. s. Sikorski.06. s. Polo-Niemcy i niemi Polacy. Traktat na nowe stulecie. w Warszawie. jak powiedział jej inicjator S.gazetaprawna. 1. Merkel i premier D. Merkel wysupła na polskie centrum.10. P. s. www. Podczas konferencji prasowej po podpisaniu deklaracji D. z ˙ e Niemcy powinny uznac ´ istnienie polskiej mniejszos ´ ci w RFN.07. ˛cona zostanie wie ˛ksza uwaga je ˛zykowi polskiemu. czy ˛cych w Niemczech. Polska i Niemcy maja ´ konkretne działania strukturalne i finansowe w celu realizacji uzgodnionych w traktacie ro ´ wnych praw obu grup 72. Jendroszczyk. Nowy konflikt ws Bronisław Tumiłowicz. Chodzi tutaj takz ˙ e o prawo do piele ˙ samos ´ ci. ale niekompatybilni. kto ´ re w Niemczech przyznaja ˛ istotna ˛ role ˛ w budowaniu oraz członkowie mniejszos ´ ci niemieckiej w Polsce pełnia ˛dzy społeczen porozumienia mie ´ stwami. No prosze ˛ – mniejszos ´c ´ niemiecka i Polonia potrafia˛ ze soba˛ rozmawiac ´. Hambura uwaz ˙ a tez ˙. G. Polonia . 22-24.2011. Merkel zauwaz ˙ yła.2011. Tusk podpisali ˛ Rza ˛do „deklaracje ´ w RP i RFN z okazji 20.07. 20 lat polsko-niemieckiego traktatu sa˛siedzkiego. NDz 30. Posune ˛lis ˛ w tej sprawie do przodu”. Por. ˛cznych uzgodnien Ukoronowaniem wielomiesie ´ w sprawie Polako ´ w w Niem˛do czech było wspo ´ lne posiedzenie rza ´ w Polski i Niemiec w dniu 21 czerwca 2011 r. Partia dla Polako ´ w. mniejszos ´ ci’ i chcemy. kiedy mniejszos ´ ci bywały zakładnikami wielkiej polityki czy tez ˙ ˛ły bezpowrotnie.Materiały 183 W cieniu tych wydarzen ´ . aby podje spornych kwestii”. A.

Zagadnieniem tym zaje ˛c historycy. . H.e. narodo ´ w i pan ´ stw 2. Schulze (red. Despite the significance of the problems they did not find adequate reflection in the Polish press. François. Badania dotycza ˛ły sie ˛ w Niemczech i we Francji. kim jest i czym odro ˛ od innych dzie ´z ˙ nia sie ludzi. Przyzjawiskiem mie ˛ pamie ˛ci. wielokulturowym i interdyscyplinarnym 1. H. Erll. s. 2 E. wydaja ˛ sie ˛ byc czyny takiego zainteresowania kwestia ´ oczywiste – to ˛ki wspomnieniom człowiek rozpoznaje. w kto ´ rych z ˙ yjemy. badania dotycza ˛li sie ˛ socjologowie. polityczne. Aspekty społeczne. Kollektives Gedächtnis und Erinnerungskulturen. a takz ˙ e literaturoznawcy. Media with a right-wing orientation were mainly the ones to tackle the topic. Schulze. i. the teaching of the Polish language. Einleitung.). Eine Einführung. 5. W ostatnich latach ro najbardziej rozwine ´ wniez ˙ ˛ło ten problem. ABSTRACT The author analyzes the main problems of Poles in Germany. PRASA POLSKA I NIEMIECKA O CZTERDZIESTEJ ROCZNICY WIZYTY KANCLERZA WILLY’EGO BRANDTA W WARSZAWIE ˛ce pamie ˛ci rozwine ˛ły sie ˛ bardzo W drugiej połowie XX w. kto ˛gu ostatnich dwudziestu polegaja ´ ra w cia ˛ciu lat stopniowo dotykała kolejne kraje i regiony s czy moz ˙ e dwudziestu pie ´ wiata. Stuttgart-Weimar 2005. rodzin. This was a period of heated public debate and intergovernmental negotiations of these issues. ˛cie „konfliktu pamie ˛ci” stało sie ˛ bardzo popularne i odnalez Takz ˙ e poje ´c ´ je ˛ce pamie ˛ci moz ˙ na obecnie w wielu opracowaniach i prasie. z odzwierciedlenia ani w polskiej prasie ani w niemieckiej. Niemiecka badaczka Astrid Erll nazywa pamie ´ ˛dzynarodowym. Oczywis ´ cie dotyczy to nie tylko jednostek. lecz takz ˙ e grup zorganizowanych. Zwraca uwage ˙e ˛ gło zagadnieniem tym zajmowały sie ´ wnie media o orientacji prawicowej. Bonn 2005. niemal 1 A. ˛ zjawiskiem s a obecnie stała sie ´ wiatowym. Moz ˛c mo w Polsce wielu badaczy podje ˙ na wie ´ wic ´ jak Pierre Nora ˛tniania” – historycznym fenomenie czaso o „epoce upamie ´ w. Mimo wagi problemu. ˛cym na gwałtownej erupcji pamie ˛ci. ANDRZEJ SAKSON Poznan ´ Artykuł powstał podczas realizacji projektu „Polacy w Niemczech. intensywnie. François. „niemal wszystkie kraje. filozofowie. restoration of official minority status for Poles as well as vindication and compensation for World War II damages in Polish and German press in the years 1999-2012. s. ekonomiczne i prawne” NN116 31639. nie znalazł on nalez ˙ nego ˛ fakt. finansowanego przez Narodowe Centrum Nauki.184 Materiały ˛ oz ˛dzyrza ˛dowe W latach 1999-2011 toczyły sie ˙ ywione debaty i rozmowy mie w sprawach Polako ´ w w Niemczech. 1. w: Deutsche Erinnerungsorte. E. politolodzy.

s. 87. droge ˛ prace ˛ w 1946 r. zgodnie z powszechnym dzis ´ przekonaniem zawsze istnieje niebezpieczen ´ stwo ich powto ´ rzenia” 4. w trakcie kto ´ rej młodzi Niemcy pytali swoich rodzico ´ w i dziadko ´ w o ich miejsce w systemie nazistowskim. rozmowa z Pierre’em Nora. a jakiekolwiek pro ´ by podje rem polskim nie przynosiły rezultato ´ w 8. Warszawa 2002. w: Pamie ˛c ´ zbiorowa i kulturowa. w: J. winy i kary w powojennej historii brakowało gestu ze strony ˛cego „przepraszam” ofiarom zbrodniczego systemu. w konteks ´ cie ˛tniania zjawisk jest ludobo upamie ´ jstwo podczas II wojny s ´ wiatowej. Dlatego w powojennym dyskursie niemiec˛ debata analizuja ˛ca stosunek narodu i pan kim niezwykle waz ˙ na okazała sie ´ stwa niemieckiego do okresu Trzeciej Rzeszy.). gestu. Elegie bukowskie i inne. Saryusz-Wolska. Jedna ˙ niejszych dyskusji w tej debacie była ta. Krako ´ w 2009. 59. przyleciał do Polski kanclerz Willy Brandt. 5 4 . Niemiecki ˛z filozof stwierdził. s. Jaspers. Antologia teksto ´ w. aby kaz ˙ dy ˛ na nowy sposo ˛ł na siebie wine ˛ i wkroczył na Niemiec zdobył sie ´ b mys ´ lenia. Jak wspomina ˛dzy innymi Władysława Gomułki i Jo Mieczysław Tomala – tłumacz mie ´ zefa ˛zac Cyrankiewicza – powitanie Brandta było oschłe. trudno było nawia ´ kanclerzowi ˛cej Brandta z lotdialog z przedstawicielami polskich władz.Materiały 185 ˛gu tego c wszystkie grupy społeczne czy etniczne przez ˙ yły w cia ´ wierc ´ wiecza szok ˛” 3. przyja ˛ przemiany duchowej 5. Brecht. Bonn 2010. z ˙ e ludobo ´ jstwo podczas II wojny s ´ wiatowej obcia ˙ a cały naro ´d niemiecki i moz ˙ na mo ´ wic ´ o jego winie kolektywnej. dyskusji. Kluczowym celem wizyty kanclerza. Warszawa 2010. s. były dyskusje. kto ´ ry opublikował swoja ˛ publiczna ˛ podczas proceso ˛tych w 1945 r. Okazał sie ˙ e zwiastunem tworzenia swoistej ˛ci pan polityki pamie ´ stwa Izrael. 27. Wprowadzenie. kto niemieckiej. Warszawa 1980. podczas kto ˛dzono byłych członko były procesy os ´ wie ´ rych sa ´ w załogi hitlerowskiego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau 6. mo ´ wia ´ ry ˛c Bertolta Brechta. Niemcy – moja˛ pasja˛. dominuja ˛ce nad Jaspersa. 3 Ch. z ˙ e parafrazuja chwytałby za no ´z ˙ 7. przestrzenia ´ w norymberskich rozpocze ˛ dotycza ˛ca ˛ winy niemieckiej. rozliczania zbrodni. Tomala. kto ´ re pobudziło refleksje ˛cimskie. Pokolenie ’68 zbulwersowane było faktem. s. kto ´ ra dotyczyła tezy postawionej przez Karla Jaspersa w dziele Problem winy. Zdaniem ˛ci o bezprecedensowych zbrodniach narodowosocChristiana Meiera: „Bez pamie jalistycznych Niemiec. Das Gebot zu vergessen und die Unabweisbarkeit des Erinners. K. 8 M. 10. Mys ´ liciel chciał. Wspo ´ łczesna perspektywa niemiecka. Nie bez znaczenia dla tezy przedstawionej przez K. 9. 35. Pomnik wybudowano za pienia organizacji z ˙ ydowskiej i miał on symbolizowac ´ bohaterstwo narodu z ˙ ydowskiego ˛ takz podczas II wojny s ´ wiatowej. – data w Polsce w 1946 r. Warszawa 1982. Problem winy. Meier. s. ˙ ydo ˛ o budowie Pomnika Bohatero ˛ł Centralny Komitet Z Decyzje ´ w Getta podja ´w ˛cie nasta ˛piło 19 kwietnia 1948 r. Pod koniec lat 60. 6 grudnia 1970 r.. Rewanz Epoka upamie ˛tniania. Saryusz-Wolska (red. człowiek widza ˛c Niemca nie powodowałby. wybuchła fala protesto ´ w znana rewolta ˙ y. 6 M. M. zasadniczej zmiany swoich relacji z przeszłos ´ cia Jednym z najokrutniejszych i jednoczes ´ nie najwaz ˙ niejszych. W limuzynie wioza ˛cia przez niego dialogu z premieniska panowała cisza. Z ˙ pamie ˛ci. s. ˙ akowski. ˛ młodziez XX w. w szczego ´ lnos ´ ci do Holocaustu i innych ˛ z waz zbrodni nazistowskich. Kolejnym wydarzeniem. Uroczyste odsłonie ˛c została wybrana nieprzypadkowo – dokładnie pie ´ lat wczes ´ niej wybuchło po˛dze ze składek wstanie w getcie warszawskim. z ˙ e byli zbrodniarze faszystowscy ˛ w pan ˛ kariery. 7 B. Mimo proceso piastuja ´ stwie wysokie stanowiska i robia ´ w.

Berlin 2001. K. Be ˛dzie to pro w czterdziesta ´ ba wykazania. Die Ostpolitik der Bundesrepublik Deutschland. „Süddeutsche Zeitung: 440 tys. egz. 15 ˛kszym s ˛ w Niemczech: „Der Do periodyko ´ w opiniotwo ´ rczych o najwie ´ rednim nakładzie nalez ˙a Spiegel”: 1 mln egz. „Newsweek”: 190 tys. ˛zywała do przeszłos nawia ´ ci. Lübbe. 11 ˛cona jest praca Christopha Schneidera. Stern.. 12 A. „Nasz Dziennik” i „Gazeta Polska” nie zamies ´ ciły w grudniu 2010 r. z ˙ e z przykrego ‘wys ´ cigu ofiar’ o zauwaz ˙ enie ich cierpien ´ wyrosło wzajemne uznanie moralnego gestu niemiec˛c podczas wojny kiego polityka. s. Jedenas ˛cy gest zamieszczony został artykuł Adama Krzemin ´ skiego Kniefall. egz.. Celem niniejszego artykułu jest zbadanie zawartos ´ ci prasy polskiej i niemieckiej ˛ rocznice ˛ tego wydarzenia.. egz. s. egz. czyli „upadek na kolana” kanclerza Niemiec moz ˙ e byc ´ przykładem ˛ci w publicystyce polskiej i niemieckiej. w: Deutsche Erinnerungsorte.... kto ´ re w grudniu 2010 r. egz. Nalez granice ˙ y zaznaczyc ´. 14. kto ´ ry był tym bardziej doniosły. Poznan ´ 2006. Der Warschauer Symbolicznos ´ ci gestu Brandta pos ´ wie Kniefall. pamie ˛ci konstruowania miejsca pamie zbiorowej. „Rzeczpospolita”: 170 tys. usuna ´ wna ˛kł przed W dniu podpisania traktatu – 7 grudnia 1970 r. egz. z ˙ adnego artykułu ˛cego sie ˛ do rocznicy wizyty kanclerza Niemiec. Po ˛ historycznym symbolem polityki pamie ˛ci Polska ´z ´ niej jednak stał sie ´ cie lat temu w pracy Deutsche Erinnerungsorte w Polsce i Niemczech 11. Griffith.. analizuja ´ lane przez niego ˛ relacji mie ˛dzy krajami jako rytuały pokuty – badał ich wpływ na kształtowanie sie ´ wienia słowa „przeczy nastrojo ´ w w społeczen ´ stwie 13. a „Tygodnik Powszechny” kilkuzdaniowa ˛ Christiana Wulffa. Gest ten pocza ˛dzy jedynie w tle podpisania wspomnianego układu o normalizacji stosunko ´ w mie ˛ i RFN. „Newsweek” umies ˛ z wizyty odnosza ´ cił jedynie relacje ˛c sie ˛ na relacje ˛ agencji PAP. Kniefall. Nalez ˙a zamies ´ ciły teksty odnosza W.. „Stern” nie zamieszczał artykuło ´w ˛cych sie ˛ do gestu kanclerza. s. z ˙ e polityk ten stoja ˛ wzia ˛c ˛ sprawco po włas ´ ciwej stronie miał jednak odwage ´ na siebie wine ´ w i tym ˛siedztwa w Eurosamym postawił krok milowy w drodze Niemiec do dobrego sa ˛ praca Hermana Lübbego Ich entschuldige pie” 12.. Ich entschuldige mich. 14 H. 96. egz. Krzemin ´ ski. „Skwer Willy’ego Brandta kanclerza jako miejsce pamie w Warszawie moz ˙ e słuz ˙ yc ´ jako symbol tego. dlatego tez odnosza ˙ jego zawartos ´c ´ nie została poddana analizie. Korzeniewski. egz. Rza ˛ł gło ˛ przeszkode ˛ dobrych relacji z sa ˛siadami 10. z ˙ e wprawdzie polityka wschodnia od 1969 r. „Stern”: 950 tys.. jej sukces polegał jednak na tym. Na wzorcowy przykład mo ˛dzynarodowej autor wskazał na Willy’ego Brandta i jego praszam” w polityce mie gest przed Pomnikiem Bohatero ´ w Getta w Warszawie 14. „Die Zeit”: 480 tys. z ˙ e socjaldemo˛gne ˛ła odwaz kratyczno-liberalna koalicja wycia ˙ ne wnioski z dos ´ wiadczen ´ poprzed˛d Brandta-Scheela zaakceptował terytorialny status quo i tym samym niko ´ w. było podpisanie umowy. „Nasz Dziennik”: 150 tys. 446. W Polsce do ˛: „Gazeta Wyborcza”: 450 tys. 13 ˛ analize ˛ tej kwestii znalez Dokładna ´c ´ moz ˙ na w pracy: B. Ritual. „Wprost”. 261. ˛ ˛ce sie ˛ do gestu kanclerza sprzed czterdziestu lat 15. egz. „Tygodnik Powszechny”: 50 tys. W tym samym roku ukazała sie ˛c gesty przepraszania – okres mich (2001). E. Willy Brandt ukla ˛tkowo postrzegany był Pomnikiem Bohatero ´ w Getta w Warszawie. Ereignis und Erzählung. 10 9 . traktatu uznaja ˛ wschodnia ˛... Stuttgart 1981.. egz. egz. Analizie zostanie poddana zawartos jako „miejsca pamie ´c ´ najbardziej opiniotwo ´ rczych gazet oraz czasopism w Polsce i w Niemczech.in. Warszawa 1996. kto ´ rej jednym z gło ´ wnych elemento ´ w jest postrzeganie gestu kanclerza ˛ci”. Konstanz 2005. Brandt. „Wprost”: 170 tys. s. egz. powołuja ˛ o rocznicy – z tego tez wzmianke ˙ powodu te czasopisma nie zostały poddane badaniu.. Polityczne rytuały pokuty w perspektywie zagadnienia autonomii jednostki. egz. Autor pisał w nim m. „FAZ”: 370 tys. interpretuja ˛ci.186 Materiały ˛cego gło ´ wnego reprezentanta Ostpolitik 9. „Die Welt”: 266 tys. w jaki sposo ´b Kniefall. w kto ´ rej autor. „Polityka”: najbardziej opiniotwo ´ rczych gazet i czasopism nalez ˙a 190 tys.. „Gazeta Polska”: 145 tys..

o zaludniaja postaciach i minionych wydarzeniach. Frankfurt nad Menem 1985. wie Medium des kollektiven Gedächtnisses. ale jako symbol przeproszenia przez naro ´ d niemiecki wszystkich ofiar nazistowskiego terroru. wydarzen ´ w mediach – w badanym przypadku. kto ´ re dokonuje analizy za pomoca ˛ciowej. wskazuje na jego pozytywny postrzegaja ˛k w relacjach polsko-niemieckich i wpływie na „naprawianie” pamie ˛ci obu wydz ´ wie ˛c Kniefall Willy’ego narodo ´ w. a takz ˙ e sposobo ´ w ich ˛tniania i przekazywania o nich wiedzy uwaz ˛zkowe wyposaz upamie ˙ anej za obowia ˙ e˛ rozumiane. ˛c gest kanclerza jako „miejsce pamie ˛ci”. Tak rozumiana pamie ´ zbiorowa byłaby okres ´ lana w terminologii Jeffreya Olicka jako collected memory – w przeciwien ´ stwie do ˛ci wspo ˛cej na ten temat m. gdy zaczyna byc opisana jako konstrukcja społeczna. Nie bez znaczenia jest w tym przypadku orientacja ideologiczna wydawco ´ w badanych periodyko ´ w. Kaz włas ´ ciwej sobie aparatury poje ˙ de pokolenie tworzy – według Halbwachsa – takie wspomnienia. „Gazeta Wyborcza” i „Polityka”. Szacka. A. w: A. pamie ˛c ´. a tym samym pozwala mo ´ wic ´ o pamie ´ w własnej M. Berlin 2005. postrzegaja ˛ci zbiorowej. Erll.). „Frankfurter Allgemeine Zeitung”. Erll (red. Zob. kto ´ re odnosi do budowania własnej toz ˙ samos ´ ci. jako proces kształtuja ´ w i okres ´ laja ´ b mys ´ lenia ˛ca ˛ role ˛ odgrywa w nim funkcjonowanie danego narodu. Rekonstruuje ona nie tylko przeszłos ´c ´ . Sa ˛cy sie ˛ na przestrzeni dziejo ˛cy sposo na. s. kto ´ ry wprowa˛c dził je do nauk społecznych w latach 20. Warszawa 2006. 17 16 . Halbwachs. pretowana przez kolejne pokolenie. Pamie ´ według francuskiego ˛ wewna ˛trz zbiorowych badacza nie odzwierciedla przeszłos ´ ci. ˛cych sie ˛ zdefiniowaniem pamie ˛ci zbiorowej W Polsce ws ´ ro ´ d badaczy zajmuja ˛ Szacka ˛. 250. mit. co prowadzi do ujednolicania wyobraz ˙ en ´ ˛ci zbiorowej dziejo o przeszłos ´ ci. Dlatego tez ˙ znacza waz ˙ nych. „Der Spiegel” oraz „Rzeczpospolita”. s. lecz organizuje jednoczes ´ nie dos ´ wiadczenia teraz ´ niejszos ´ ci i przyszłos ´ ci.in. z punktu widzenia historii. „Die Zeit”. Nie jest moz ˙ liwy obraz przeszłos ´ ci bez odniesienia do teraz ´ niejszos ´ ci 16. Polska socjolog okres ˛c ˛ jako wymienic ´ nalez ˙ y Barbare ´ la pamie ´ zbiorowa ˛cych ja ˛ zbio ´ r wyobraz ˙ en ´ członko ´ w zbiorowos ´ ci o jej przeszłos ´ ci. w: Gedächtniskonzepte der Literaturwissenschaften. Moz ˙ na ws ´ ro ´ d niej wyro ´z ˙ nic ´ dwie grupy. jakie w niej zaszły. Das kollektive Gedächtnis. s. Czas przeszły. Druga grupa analizowanych periodyko ´ w. 32. kto ´ ra z pewnos ´ cia ´ ZBIOROWA I MIEJSCA PAMIE ˛C ˛CI PAMIE ˛c Termin „pamie ´ zbiorowa” pochodzi od Maurice’a Halbwachsa. Z kolei standardy sa ˛ wytwarzane społecznie i jako takie staja ˛ sie ˛ pogla wspo ´ lne członkom danej zbiorowos ´ ci. wyselekcjonowane wydarzenia do zmienia˛cej sie ˛ teraz ja ´ niejszos ´ ci. Literatur als collective memory – pamie ´ lnotowej. lecz rekonstruuje ja ram społecznych i dopasowuje przeszłe. Przeszłos ´c ´ moz ˙ e byc ´ ˛ wtedy. Theoretische Grundlegung und Anwendungsperspektiven. Wyobraz ˙ enia sa kształcane zgodnie z własnymi standardami kulturowymi i przekonaniami s ´ wiato˛dowymi. selekcjonowane i przenia członka tej zbiorowos ´ ci 17. ˛c B. w prasie opiniotwo ´ rczej. zmienia sie ´ inter˛ nowej. XX w. Pierwsza z nich. ˛ zainteresowania rocznica ˛ gestu kanclerza Niemiec odnalez Przyczyne ´c ´ moz ˙ na ˛ci zbiorowej i miejsc pamie ˛ci przede wszystkim w sposobie funkcjonowania pamie ˛ one rozumiane jako struktura dynamiczw dyskursie wspo ´ łczesnej humanistyki.Materiały 187 do nich: „Die Welt”. 41. „Süddeutsche Zeitung”. ˛ wpłyne ˛ła na ocene ˛ analizowanego wydarzenia. traktuje go globalnie jako integralna ˛ cze ˛s Brandta jako element pamie ´c ´ kształtowania nie tylko relacji polsko-niemieckich.

˛ci to kaz ˛ca. ale takz ˙ e wszelkie. nr 4. gdyby nie potrzeba obrony. Zob. W pracy Czas przeszły. Miejsca pamie ˛ci.188 Materiały grupy 18. mit B. pomniki. nr 29. Moga ˛ byc Dlatego istotne jest. Nora. O pamie ˛ci społecznej. woko ´ ł kto ´ rych krystalizuje sie ´ zbiorowa danej wspo ´ lnoty. 57. Czas przeszły. gdy aktywnie ˛ proces konstruowania toz ˛ kształtuja ˙ samos ´ ci danej grupy społecznej. zadeklarowała odejs ´ cie od przedstawionego wczes ´ niej podziału uznaja ˙e ˛c ˛ nie tyle do podmiotu pamie ˛ci.. s. W rzeczywistos ´ ci społecznej miejsca pamie ˛c glomeraty poje ´ o bardzo ro ´z ˙ nym znaczeniu. w jakim sie ˛ci” jako metafore ˛.). Staja ˛ sie ˛ one jej fragmentem wo towaniem pamie ´ wczas. ˛ potrzebna obrona pamie ˛ci. nr 2 oraz przedstawione w artykułach: Pamie ˛c ´ zbiorowa i wojna. Szacka. kto ´ re było s ´ wiadkiem minionych zdarzen ´ . konkretnego miejsca. s. Szpocin ´ ski (red. Pamie ˛c ´ zbiorowa. Miejsca pamie ˛ z poczucia. 46. Warszawa 2005. instytucje. Nora. poniewaz ˙ wszystkie te operacje nie sa zupełnie zbyteczne. Po raz pierwszy. Szacka wskazała na trzy istotne ˛ci zbiorowej. Byłyby jednak nekrologo ´ w. s. pamie ˛c cechy pamie ´ zbiorowa jest zmienna. aby traktowac ´ „miejsce pamie ´ nimi ˛zane z kształmiejsca topograficzne. aby cos z ˙ e staje sie ´ komus ´ udowodnic ´ lub ˛ci obejmuja ˛ całe konprzekazac ´ 22. z w publikacji z 2005 r. ile do kontekstu budowania pamie ˛ci pamie ´ społeczna odnosi sie indywidualnej. pisanie poprzez tworzenie archiwo ´ w. Po ˛c drugie. Nora nie ˛cego precyzyjnie swo przedstawił systematycznego wykładu definiuja ´ j przedmiot ˛ pojawia 23. Les lieux de mémoire. To poczucie zagroz ˙ enia powoduje. konstruowanych z ro ´z ˙ nych perspektyw i budowanych z ro ´z ˙ nych elemento ´ w. Historia – przestrzen ´ dialogu. 23 A. Szpocin ´ ski. Definiuja ˛zyku francuskim 21. z ˙ e kaz ˙ demu ˛dkowany jakis wspomnieniu ma byc ´ podporza ´ konkretny przedmiot w domu albo ˛ci wyrastaja ˛ w otoczeniu. 17. Warszawa 2006. 18. Pierre Nora nie ograniczał jego zakresu do definicji. po to. a takz ˙ e mieszania sie ´ w przeszłos ´ ci. s ´ wie ´ wia ˛ naturalne. dopiero ˛c. 1995.. w: Wobec przeszłos ´ ci. a termin ten wczes ´ niej nie istniał w je ˛ł go z dzieł Cycerona i Kwintyliana. Traba. pamie ´ zbiorowos ´ ci wyrasta ze wspo ´ lnych. 19 B. s. badan ´ . 30. A. Po trzecie. ˛cie „miejsce pamie ˛ci” jest natomiast zwia ˛zane przede wszystkim z osoba ˛ Poje Pierre’a Nora. obchodzenie s ˛t. „Przegla Historia i pamie ˛c ´ zbiorowa. jednostek i zbiorowo uzgodnionego symbolicznego je ˛taja ˛ce jej to oficjalnie przekazywany obraz przeszłos ´ ci i oficjalne obchody pamie wydarzenia 19. rozszyfrowac ´ go moz ˙ na poprzez szeroki kontekst. 22 P. Pełnia ˛c We wczes ´ niejszych publikacjach Barbara Szacka uz ˙ ywała terminu „pamie ´ społeczna” zamiast ˛c „pamie ´ zbiorowa” – zob. buduja ˛ce ˛ wspo ˛ 20. starc ´ . narodu.. Ten aspekt jest kluczowy dla analizy przeprowadzonej w niniejszym artykule. pamie ˛c ´. Poprzedziły to wczes ´ niejsze badania ˛d Socjologiczny” 2000. Jako lieux de mémoire francuski historyk rozumiał historyczne i mityczne postaci. s. „Znak”. Zwischen Geschichte und Gedächtnis. nr 5. inne elementy zwia ˛ci zbiorowej. osobistych dos ´ wiadczen ´ wielu ˛zyka ich przekazu. 18 . wydarzenia. rodowodzie i konstrukcji. kto Badacz zaczerpna ´ rzy uznali. dzieła sztuki. s. Pamie ˛c iz ˙ yja ˙ e nie ma pamie ´ nalez ˙ y organizowac ´ ˛towanie rocznic. dynamiczna ˛ obrazo i jest polem nieustannych spotkan ´ . Berlin 1990. „Kultura i Społeczen ´ stwo” 2003. Pamie ˛c ´ przeszłos ´ ci jako element kultury wspo ´ łczesnej. 20 P. 2226. 21 R. Sa go przez dana ´ lnote ˛da ˛ce tym samym punktami krystalizacji zbiorowych autotoz ˙ samos ´c ´ grupy i be ˛c to poje ˛cie. „Borussia” 2003. 2. kto ˛ wola Miejsce pamie ˙ da materialna lub idealna jednostka znacza ´ ra ˛ cza ˛stke ˛ dziedzictwa pamie ˛taneludzi lub praca czasu przekształciły w symboliczna ˛ to fenomeny obecne w pamie ˛ci zbiorowej. z ˛ci spontanicznej. t. Po pierwsze. elementy ˛ pamie ˛c krajobrazu.

und 20. z W. analize ´ w uz ˙ ycia i sfunkcjonalizowania przeszłos ´ ci dla aktualnych ˛ role ˛ odgrywa analiza trzech komponento ˛ci: miejsc potrzeb. Nora. Das Abenteuer „Lieux de mémoire”. miejsc funkcjonalnych i zwia ´ w oraz miejsc ˛ci staje sie ˛ symbolicznych 24.12. 24 . i odnosił sie ˛ kolokwium (Welt-Kolloquium zum Kniefall 1970). Nora nazywa historia ´ cie od faktografii ˛ ku pozytywistycznej. trwałych symboli w polskiej i niemieckiej pamie ˛zanym z czterdziesta ˛ rocznica ˛ wydarzen Kolejnym tekstem zwia ´ był wywiad z Walterem Scheelem. w jaki sposo ´ b przeszedł on do niemieckiej historii i pamie kamieniem milowym dla pojednania – konkludował w wywiadzie były prezydent Niemiec 26. Niezalez ˙ nie – zdaniem autora artykułu – jaka była faktyczna intencja Brandta.12. „Die Welt”. socjologa Heinza Budego. orientacje ˛cił czterdziestej rocznicy symbolicznego gestu kanclerza „Die Welt” pos ´ wie ˛ juz ˛ do kilka teksto ´ w. s. 7.11. z łuja ˙ ke ˙ e mimo doniosłos ´ ci gestu ˛czał Brandt – czy przed kanclerza dyskusyjne w Polsce pozostaje przed kim kle ofiarami Holocaustu czy przed wszystkimi ofiarami terroru nazistowskiego w Polsce. powo˛c sie ˛ na ksia ˛z ˛ Władysława Bartoszewskiego. Takim przykładem symbolicznego miejsca pamie w niniejszej analizie gest kanclerza Willy’ego Brandta przed Pomnikiem Bohatero ´w Getta w 1970 r. Keil. Pierwszy z nich ukazał sie ˙ 27. ˛cza ˛cym Lars-Broder Keil w artykule podkres ´ lił przede wszystkim. 7.2010. s.11. Wenn die Sprache versagt.2010 r. Scheelem rozmawia L-B. Autor zaznaczył takz elementem pamie ˙ e. z ˙ e gest stał sie ˛ci 25. Göttingen 1995. 10. Analizuja ´ w kolokwium (mie innymi byłego prezydenta Richarda von Weizsäckera. Deutschland und Frankreich im Vergleich. 19. Scheel. kto ´ ry towarzyszył Willy’emu Brandtowi w Warszawie. w kto ´ rym Gerhard Gnauck podkres ´ lił. dowartos ´ ciowanie zbiorowych imaginacji i kultury popu˛ sposobo larnej.2010) „Die Welt” zamies ´ cił artykuł Bundeskanzler ˛ ohne Beine. „Die Welt”. Oznacza ono odejs P. uznaja ´c ´ tego wydarzenia. wskazał przede wszystkim na ˛ci. s. Jahrhundert. z ˙ e Kniefall kanclerza stał sie ˛ci zbiorowej narodu niemieckiego. 26 Deutschland konnte stolz sein. 27. Tego samego dnia (7. kto ´ rego kanclerz z pewnos ´ cia ´ niej nie plano˛c przełomowos wał. z ˙ e fotografia z kle ˛cych zdje ˛c Willym Brandtem nalez ˙ y do najbardziej znanych i poruszaja ´ w powojen˛c opinie wygłoszone przez uczestniko ˛dzy nej historii. Keil. „RZECZPOSPOLITA”. P. w: Nation und Emotion. autor uznał. ministrem spraw zagranicznych w latach 1969-1974 i prezydentem Niemiec w latach 1974-1979. 25 L-B. Samo badanie les lieux mémoire role ˛ drugiego stopnia. przeprowadzonego przez gazete na kto ´ re zaproszono czołowych niemieckich i polskich polityko ´ w oraz badaczy. historii wydarzeniowej i linearnos ´ ci oraz zwro ´ cenie sie przestrzeni symbolicznej.Materiały 189 ˛ swoistego artefaktu i punktu odniesienia. 88.2010. Polityk w wywiadzie Deutschland konnte stolz sein podkres ´ lił ˛ wczes symbolicznos ´c ´ czynu Brandta. ˛CI ZBIOROWEJ KNIEFALL JAKO SYMBOL PAMIE („DIE WELT”. ˛ jednym z najbardziej czy ambasadora Marka Prawdy). Waz ˙ na ´ w miejsc pamie ˛zanych z nimi rytuało materialnych. „FRANKFURTER ALLGEMEINE ZEITUNG”) ˛s ˛ Wszystkie analizowane w tej cze ´ ci dzienniki ogo ´ lnokrajowe reprezentuja ˛ konserwatywno-prawicowa ˛ i sa ˛ periodykami o wysokim nakładzie. Gest stał sie ˛ fakt. 91.

s. 8. kto ´ ry przez ˙ ył s ´ wiadomie gest kanclerza Brandta. Dowodem na znaczenie symboliki gestu dla narodu niemieckiego była wizyta ˛ rocznice ˛ tych wydarzen prezydenta tego kraju Christiana Wulffa w czterdziesta ´. „Rzeczpospolita” 7. Sam tytuł tekstu. 28 27 . z ˙ e kanclerz „przyznał. („Rzeczpospolita” 8. s.12. kto na tworzenie niemieckiej pamie ´ rej sam nie uczynił. Auf den z teksto ´ w odnosza ˛ 8.2010. co czynia ˛ słowa” 29. s. 7. Gest. w komentarzu Ufamy Angeli Merkel Piotr Jendroszczyk wspomniał o czterdziestej rocznicy wizyty kanclerza Niemiec i jego symbolicznym ges ´ cie.12. 30 A. z ˙ e Brandt bierze odpowiedzialnos ´c ´ za te zbrodnie 30. 29 P.2010 r. w kto ´ rych wspomina jak jako jedenastolatek. Komorowski i Wulff razem o przeszłos ´ ci. Sigmar Gabriel w wywiadzie Brandt umoz ˙ liwił rozliczenie z niemiecka˛ historia˛. kto ´ ry ˛ elementem pamie ˛ci zbiorowej nie tylko narodu niemieckiego. Auf den Spuren von Willy Brandt. „Rzeczpospolita” 8.. 9.2010.190 Materiały przeprosił on wszystkich. a takz ˙ e przed Pomnikiem Powstan ´ co ´ w Warszawy.2010 r.12.2010. kto ´ rzy dos ´ wiadczyli konsekwencji nazistowskiego terroru 27.2010 r. Dla nas. Rybin ´ ska. z S.12.12. Gnauck. Daniel Friedrich Sturm. 8. podobnie jak „Die Welt”. 31 Brandt umoz ˙ liwił rozliczenie z niemiecka˛ historia˛.) podkres ´ lił. Wraz z prezydentem Bronisławem Komorowskim złoz ˙ ył kwiaty przed Pomnikiem Bohatero ´ w Getta. w kto ´ rym pojawia sie ˛ historia ˛” zasygnalizował globalny charakter gestu Brandta. ale przede stał sie wszystkim narodo ´ w. „Die Welt” 8. zwracaja ˛c Spuren von Willy Brandt ukazał sie ˛ na znaczenie gestu dla po uwage ´z ´ niejszych relacji polsko-niemieckich. St urm.12. D. Kolejny ˛cych sie ˛ do wizyty kanclerza Niemiec w Warszawie pt. w stosunku z niemiecka do wszystkich. z ˙ e Niemcy zamordowali miliony ludzi (. s. Zdziechowska. Gabrielem rozmawia A. kto ´ ry pokazał. podkres ´ lił ˛ rozumienie ukle ˛knie ˛cia przez Brandta jednak. Jako symbol dla ˛ci zbiorowej uznac tworzenia pamie ´ moz ˙ na słowa Willy’ego Brandta. 32 Tamz ˙ e. odwagi i smutku 28.) umoz ˙ liwił wtedy szczere i prawdziwe rozliczenie ˛ historia ˛. F. Nie moz ˙ na ˛ci zbiorowej bez uznania kolektywnej winy społeczen mo ´ wic ´ o tworzeniu pamie ´ stwa ˛ zwrot „rozliczenie niemieckiego 32.. Wskazuja ˛c na symbolike ˛ nicza wydarzenia sprzed czterdziestu lat. z ˙ e najbardziej istotne wydaje sie w kategoriach symbolicznych jako przesłania dla całego s ´ wiata. Teksty o zbliz ˙ onej wymowie publikowała „Rzeczpospolita”. To przemilczanie niemieckiej winy było dla nas duz ˙ ym obcia ˙ e˛ wpłyna ˛c niem” 31. 13. 9.12. Gabriel w wywiadzie wskazał jak kanclerzowi Niemiec udało sie ´ ˛ci zbiorowej poprzez wzie ˛cie na siebie winy. zacytowała słowa prezydenta Niemiec. „Die Welt” 7.2010. Gest.12. Jendroszczyk. zawarte w Pamie ˛tnikach. „Rzeczpospolita” 8. Bundeskanzler ohne Beine. G. w chwili.2010. na pocza ˛tku lat 70. M. a kto ´ re autor artykuły zacytował: „W otchłani niemieckiej historii ˛z ˛ ludzie wydarzen ´ pod cie ˙ arem miliono ´ w pomordowanych zrobiłem to.12. s.2010 r. gdy zawodza ˛ do zamieszczenia przez „Rzeczpospolita ˛” Rocznica wydarzen ´ była takz ˙ e okazja relacji z wizyty Christiana Wulffa i wywiadu z Sigmarem Gabrielem – przewod˛cym Socjaldemokratycznej Partii Niemiec (SPD). kto ´ re dos ´ wiadczyły okrucien ´ stwa II wojny s ´ wiatowej. wspaniałego gestu wstydu. „Rzeczpospolita” z dnia 8. był przeciez ˙ członkiem ruchu oporu wobec nazisto ´ w. Ufamy Angeli Merkel. to było jak wielkie z niemiecka ˛z wyzwolenie. młodych ludzi.. Rybin ´ ska. kto ´ rzy dos ´ wiadczyli ze strony niemieckiego narodu okrucien ´ stwa podczas II wojny s ´ wiatowej.

z ˙ e jest to jedyne słuszne i włas ´ ciwe ˛ci rozumienie gestu Brandta. kiedy brzemieniem miliono ´ w zamordowanych ofiar zrobiłem to. kto ´ rzy nie zawinili. Wenn die Worte versagen. pos ´ wie „Süddeutsche Zeitung” w dniu 4. z ˙e ˛ nie spodziewał – ani strona polska. Schuller konkluduje. Nie inaczej analizował w czterdziesta ˛cych zachowanie kanclerza Gazeta zamies ´ ciła kilka obszernych artykuło ´ w. K. oznaczaja ˛cym wie ˛cej niz zostało przyznaniem sie ˙ jakiekolwiek słowa. gestu. w jaki intencja Brandta wpisuje sie ´ ˛. G. duz ˙ y nakład i reprezentuja ˙ dy z tytuło ´w ˛cił uwage ˛ czterdziestej rocznicy gestu kanclerza. Kaz ogo ´ lnokrajowy. ani takiego zachowania kanclerza nikt sie niemiecka. 6. s. „Süddeutsche Zeitung” 4. 8. W niemieckim periodyku ˛do podkres ´ lono. 13. w kto ´ rym autor podkres ´ lił. jak i polskie dzienniki oraz tygodniki maja ˛ orientacje ˛ lewicowa ˛. Joachim Kaeppner przywołuje wspomnienia kanclerza Brandta. co robia brakuje im sło ´ w.12.12. „POLITYKA”.2010) zamieszczony został artykuł Gregora Schöllgena Wenn die Worte versagen.12. Uznac ´ go moz ˙ na za tym donios ´ lejszy. z ˙ e mimo tego z ˙ e 1970 rok był dopiero drugim rokiem rza ´ w Brandta. był przykładem osoby jawnie sprzeciwiaja ˛ nazistowskiej ideologii 34.2010. „GAZETA WYBORCZA”. Te ˛.12. kto ´ ry w autobiografii pisał: „Wobec otchłani niemieckiej historii i pod ˛ ludzie.12.2010. Dlatego tym bardziej jego gest – zdaniem cej sie ˛tany – zaro Schöllgena – został tak dokładnie zapamie ´ wno przez Niemco ´ w. w kto ´ rym polski ˛knie ˛cie Brandta jedna ˛ z najbardziej poruszaja ˛cych ikon publicysta nazwał ukle drugiej połowy XX w. gdzie słowa – nawet te Niemco ´ w i zrozumiał.2010 r. Kaeppner. Schuller. J.12. GEST KANCLERZA JAKO LIEU DE MEMOIRE („SÜDDEUTSCHE ZEITUNG”. kto ´ ry przeszedł do polskiej i niemieckiej pamie zbiorowej.2010. zamies ´ ciła artykuł Kniefall für Deutschland (Ukle ˛kna˛ł za Niemcy). „Rzeczpospolita” 6. w kto ´ rym zachowanie kanclerza nazwane ˛ do winy i symbolem pojednania. „FAZ” 8. s. zbiorowa ˛ rocznice ˛ gest Brandta niemiecki „FAZ”.2010. s. i jego znaczenie dla kształtowania pamie W rubryce Ereignisse und Gestalten (7. Konrad Schuller wyraził zaniepokojenie faktem.12. kto ´ ry schylił kark pod brzemieniem winy ˛ miejsca specjalne – „miejsca. Semka. Schöllgen. „FAZ” 7. ˛ z wizyty prezydenta Dzien ´ po ´z ´ niej (8. „DER SPIEGEL”) ˛ zasie ˛g Wymienione niemieckie. analizuja ˛ci narodu polskiego i niemieckiego..Materiały 191 Ro ´ wniez ˙ Piotr Semka – publicysta „Rzeczpospolitej” – na swoim blogu okres ´ lił Brandta jako odwaz ˙ nego polityka. 33 34 35 36 P. . jak i Polako ´ w. Ergänzungen zu Brandts Kniefall.2010) „FAZ” opublikował relacje Christiana Wulffa w Warszawie. Powołuja ´ skiego. Z najbardziej szczere – nie wystarczaja ˛ sposo ˛ w polska ˛ pamie ˛c słowa w pełni pokazuja ´ b. z ˙ e sa ˙ e potrzeba symbolicznego gestu” 33. Ten gest nie był zaplanowany” 36. z ˙ e Brandt był jednym z tych ˛niewielu Niemco ´ w. z ˙ e w Polsce istnieje ro ´z ˙ nica zdan ´ w kwestii interpretacji zachowania kanclerza ˛c sie ˛ na artykuł Adama Krzemin Brandta 35. Kniefall für Deutschland. „DIE ZEIT”.

polski dziennik zamies ´ cił wywiad z Januszem Reiterem. z i opinia publiczna w Niemczech. 31. „Gazeta Wyborcza” 7. Bahr zaznaczył w wywiadzie. Nie bez znaczenia był takz ˙ e dla Bahra aspekt polityczny wizyty ˛ na Odrze i Nysie i miał odwage ˛ – „niemiecki kanclerz po raz pierwszy uznał granice ˛ Polsce stracone na pozbawic ´ swoich rodako ´ w złudzenia. Wielin ´ ski. „Gazeta Wyborcza” 4-5.. w 1975 r. odpowiadaja ˛co. z J. ˛cych sie ˛ do własnej historii Symbolizowało powstanie nowych Niemiec.2010.12. kto ´ ry w 1970 r. kto ´ ry w tym momencie chciał przebaczyc ´ 38. 19. zdaniem autora. Jednak po zjednoczeniu Niemiec stał sie ˙ niejszych ˛ci zbiorowej narodu niemieckiego.2010. s ´ wiat sie ˛ zmienia.). elemento ´ w pamie ˛ciła tez „Gazeta Wyborcza” pos ´ wie ˙ wiele uwagi gestowi kanclerza. „Die Zeit” 2. Dla Dieckmanna ˛ przede wszystkim naro bohaterem gestu Brandta stał sie ´ d polski. 37 Plötzlich wurde es ganz still. z ˙ e słyszano głosy. Bahrem rozmawia F.12. z E. z ˙ e pewnego razu odbiora jej korzys ´c ´ obszary” 37. kto ´ rego punktem wyjs ´ cia ˛c na pytanie jest pytanie o to. iz ˙ tego rodzaju gest byłby bardziej uzasadniony pod niez ˙ ydowskim pomnikiem Powstania Warszawskiego. 38 Ch. Dieckmann. mys 86% uwaz ˙ ało zagroz ˙ enie wojna ´ lało tak juz ˙ tylko 25%” 39. ukazał sie o wymownym tytule Brandt kle ˛ka. Wspo rzecz. Bahr. az ˙ ˛ za realne. w 1975 r. s. Brandt zreszta ˙e ˙ e ten gest przed warszawskim pomnikiem z upływem lat ˛ historia. z ˛kł dla Niemiec. podkres ˛c Bahrem. Reiterem rozmawia B. 2010 r. i winy. „Süddeutsche Zeitung” 5. Wugstein. pełnił funkcje ´ laja ˛ uwage ˛ na fakt. Co warte zaznaczenia.192 Materiały ˛knie ˛cie w Warszawie było najwie ˛kszym sukcesem jego rza ˛do to jego ukle ´ w.2010. T.2010. Przyczynił sie ˛ on wojnie s ´ wiatowej i jako elementu tworzenia pamie ˛siado do zmiany stosunku Polako ´ w do niemieckich sa ´ w i zmiany ich postrzegania. Ocenił on czyn kanclerza Niemiec jako ˛ elementem bezinteresowny i spontaniczny. kto ´ rej po nim [Willym Brandtcie – M. dowodził. w tamtych ˛ dla NRD niewygodny.12. Autor.] sie ´ łpracownicy kanclerza byli ro ´ wnie zaskoczeni tym.12..K. gdyz zapamie ˙ odzwierciedliło odczucia miliono ´ w ludzi. co zrobił. ambasadorem RP w Niemczech w latach 1990-1995. Mimo z o ´ wczesne władze polskie nie wypowiadały sie ˙ e Polacy byli poruszeni tym faktem. 45% ankietowanych Polako ´ w wskazywało na Niemcy jako najwie zagroz ˙ enie militarne dla Polski. W weeken˛ artykuł Klausa Bachmanna dowym grudniowym wydaniu w 2010 r. a jego zachowanie zostało przecza ˙ e Brandt ukla ˛tane. 21. poczuwaja ˛gaja ˛ re ˛ke ˛ do sa ˛siada – stało sie ˛ elementem pamie ˛ci kulturowej. podczas gdy w 1969 r.12.2010) ukazał sie ˛ W liberalnym tygodniku „Die Zeit” na pocza artykuł Christopha Dieckmanna Er kniete auch für uns. s. s. 39 K. Bachm ann. 7. kto ´ ry przeszedł do historii i stał sie ˛ci zbiorowej: „Kle ˛knie ˛cie przed pomnikiem Bohatero pamie ´ w Getta to była ostatnia ˛ spodziewano (. z doniosłos ´c ´ gestu kanclerza Willy’ego Brandta. Z włas ´ nie pisze sie ˛dzie nabierał coraz wie ˛kszego znaczenia i stanie sie ˛ tak waz be ˙ nym symbolem dla obydwu narodo ´ w” 40. czy gest Brandta był kalkulowany. Brandt kle ˛ka. ˛tku grudnia (2. juz ˙ tylko 9%. . jak dziennikarze ˛ chyba nie zdawał sobie sprawy. zwro ´ cił szczego ´ lna ˙e ˛ na ten temat. s. ˛ przeprowadzone badania OBOP-u: „W czego – zdaniem Bachmanna – dowodza ˛ksze 1969 r. Pokazywał bowiem wine ˛ narodu czasach gest ten stał sie ˛ jednym z najwaz niemieckiego. s ´ wiat sie ˛ zmienia. Autor podkres ´ lił w nim znaczenie gestu Brandta jako przełomowego dla relacji polsko-niemieckich po II ˛ci kulturowej. 40 Brandt zmienił swo ´ j kraj. kto ´ re wycia ˛ gestu kanclerza w tymz ˛ wywiad z Egonem W rocznice ˙ e dzienniku ukazał sie ˛ sekretarza stanu.12. 25. Er kniete auch für uns.

co mogli zrobic ´ ˛c gest kanclerza. Wulff i Komorowski poprawiaja˛ historie ˛.12.2010) zaakcentowane zostały słowa Ch. z ˙ e „Republika Federalna ma kilka symboli fundamentalnych dla swej demokratycznej toz ˙ samos ´ ci. Wspomniana została takz ˛knie ˛cie Brandta jako moment. Miejsce centralne zajmuje monument Holocaustu przy Bramie Brandenburskiej. ˛cza ˛cego Brandta Adam Krzemin ´ ski w artykule Przykle ˛k pokoju wskazał na kle ˛ z najbardziej poruszaja ˛cych politycznych ikon drugiej połowy XX w. 44 Wulff würdigt Brandts Kniefall. mimo z ˙ e stał sie ˛tpliwie „miejscem pamie ˛ci”. Publicysta stwierdził.2010. tygodnikach ˛ problematyki polityczno-społecznej: niemieckim „Der Spiegel” i polz dominacja skim „Polityka”. s. 3. Berlin 2000. Prasa opiniotwo ´ rcza charakteryzuja P. a zachowanie kanclerza okres ´ lone zostało jako odwaga niemie˛ i czci ofiary II wojny s ckiego przywo ´ dcy. Stała sie ˛ ona elementem polityki pamie ˛ci. Ale w centrum politycznego ikonostasu Republiki Federalnej ˛cza ˛cy Willy Brandt w Warszawie” 43. 8. C. „Der Spiegel” 7.12. Drugim jest upadek Muru Berlin ´ skiego.12.12. niewa ˛ rocznice ˛ tego wydarzenia nie zaje ˛ła Publicystyka polska i niemiecka w czterdziesta ˛ca sie ˛ liberalna ˛. Jednak czterdzies ´ ci Gomułki zepchne ˛ moz ˛cy wymiar symboliczny. s.Materiały 193 ˛cym ostatniej wizyty prezydenta Niemiec Christiana W komentarzu dotycza ˛ stosunko Wulffa takz ˙ e podkres ´ lono doniosłos ´c ´ gestu Brandta dla kształtowania sie ´w polsko-niemieckich. Krzemin ´ ski. a gest okres ´ lony został jako pros ´ ba ˙ e relacja o ´ wczesnego reportera czasopiso przebaczenie 44. ma – Hermanna Schreibera. z ˙ e podobnie jak w teks ´ cie Krzemin ´ s˛ci.2010. W teks ´ cie Wulff i Komorowski poprawiaja˛historie ˛ („Gazeta Wyborcza”. co – zdaniem Krzemin ´ skiego – spowodowane było przede wszystkim przez trudnos ´ ci z ˙ ycia społecznego. Podwyz ˙ ki cen. s. jako na jedna Gest ten nie znalazł miejsca w z ˙ adnym dyplomatycznym protokole. jednoznacznego stanowiska. obecni obserwuja *** ˛ Interpretacja gestu kanclerza Niemiec Willy’ego Brandta. „Gazeta Wyborcza” 8.). Tessmer (red. elementem pamie ˛ci sa ˛ takz Przykładem traktowania gestu Brandta jako miejsca pamie ˙ e teksty opublikowane w dwo ´ ch magazynach informacyjno-publicystycznych. 43 A. 68. z ˙ e ten gest. Przykle ˛k pokoju. kto ˛ jest swoistym miejscem pamie ´ re połoz ˙ yło podwaliny pod polsko-niemiecka ˛ intereso wspo ´ lnote ´ w. politycznego i gospodarczego w Polsce. ˛ polska ˛ z tego okresu pod ka ˛tem wizyty Brandta analizuje Dieter Bingen w artykule Publicystyke Die Deutschland im Spiegel der polnischen Publizistik 1966-1974. maja ˛ci. s. kto ´ ry opisywał ukle ˛ czas. Wulffa o wspo ´ lnej winie i wspo ´ lnym wstydzie ˛kaja ˛c przyja ˛ł odpowiedzialnos ˛ narodu niemieckiego – Brandt kle ´c ´ za niemiecka ˛ 41. kto ´ ry przyjmuje na siebie wine ´ wiatowej. 42 41 . a gest kanclerza stał sie ˛ historie ˛ci kulturowej. Nie został tez ˙ wo ´ wczas doceniony w Polsce. lat po ´z ´ niej z pewnos ´ cia ˙ na stwierdzic ´. krwawa pacyfikacja strajko ´ w na Wybrzez ˙ u i upadek ˛ły na tor boczny wizyte ˛ kanclerza Niemiec 42.2010. 97-109. w: Das Willy-Brandt-Bild in Deutschland und in Polen. w kto w kto ´ rym zatrzymał sie ´ rym milczenie było wszystkim. jest kle ˛c relacje niemieckiego tygodnika opinii „Der Spiegel” z okazji czterCzytaja dziestej rocznicy tego gestu zauwaz ˙ yc ´ moz ˙ na. W teks kiego czyn Brandta traktowany jest jako miejsce pamie ´ cie Wulff würdigt Brandts Kniefall uwaga skoncentrowana została na symbolicznym znaczeniu miejsca pod Pomnikiem Bohatero ´ w Getta. Wron ´ ski. do dnia dzisiejszego budzi wiele kontrowersji. 7. „Polityka” 4.

depending on their ideological orientation. . z ˙ e gest kanclerza Willy’ego Brandta ˛ nieodła ˛cznym składnikiem europejskiej przed Pomnikiem Bohatero ´ w Getta stał sie ˛ci zbiorowej – jako symbol winy i pojednania. draw attention to different aspects of the event from forty years ago. pamie MARTA KASZTELAN Wrocław ABSTRACT The article analyzes the journalistic content of the Polish and German press on the 40th anniversary of Chancellor Willy Brandt’s gesture at the Monument to the Heroes of the Ghetto in Warsaw. The published texts are studied in the aspect of constructing collective memory with the Chancellor’s kneeling down perceived as a ‘‘locus of memory’’. Niezalez ˙ nie jednak od narzuconej przez periodyki interpretacji uznac ´ moz ˙ na. jako słowo „przepraszam” Willy’ego Brandta jako element pamie wypowiedziane przez kanclerza w imieniu narodu niemieckiego pod adresem wszystkich ofiar zbrodni II wojny s ´ wiatowej. wskazała na gest jako składnik procesu w budowaniu kontakto „miejsce pamie ´w polsko-niemieckich. Prasa o konserwatywnej orientacji ideowej potraktowała gest ˛ci zbiorowej.194 Materiały ˛ orientacja ˛ ideologiczna ˛ interpretuja ˛c ukle ˛knie ˛cie kanclerza Niemiec jako lewicowa ˛ci”. The focus of the article is on the fact that the periodicals.