You are on page 1of 20

˛D ZACHODNI PRZEGLA 2012, nr 4

MAREK REWIZORSKI Marek Rewizorski Koszalin

OD G-7 DO L-20 – EWOLUCJA ZARZA ˛DZANIA NA POZIOMIE GLOBALNYM ˛dzania na poziomie globalnym Od G-7 do L-20 – ewolucja zarza ˛ przyspieszenie procesu zmian w stosunkach Od lat 80. XX w. obserwuje sie ˛dzynarodowych, okres ˛ mie ´ lanego powszechnie mianem globalizacji. Przyczynia sie ˛kszenia niestabilnos ona do zwie ´ ci politycznej, gospodarczej i finansowej, co stanowi wyzwanie dla wszystkich pan ´ stw, niezalez ˙ nie od zajmowanej przez nie ˛dzynarodowych. Wyraz ˛ brak wystarczaja ˛cej pozycji w stosunkach mie ´ ny staje sie ˛dy z naste ˛pstwami kryzyso efektywnos ´ ci w radzeniu sobie przez poszczego ´ lne rza ´ w, a takz ˙ e deficyt – adekwatnej do potrzeb – formy sprawowania władztwa na poziomie ponadpan ´ stwowym. Ambicje pan ´ stw i pozostałych uczestniko ´ w stosun˛dzynarodowych wymagaja ˛ wypracowania włas ko ´ w mie ´ ciwej formuły wspo ´ łpracy ˛cej poza to, co dotychczas uznawano za mie ˛dzynarodowe czy mie ˛dzywykraczaja ˛d tez ˛ce juz ˛ciu lat pro pan ´ stwowe. Sta ˙ trwaja ˙ od kilkudziesie ´ by znalezienia nowej ˛dzania (global governance). Jej pocza ˛tko formuły globalnego zarza ´ w moz ˙ na do˛ w wa ˛skiej wspo szukiwac ´ sie ´ łpracy siedmiu najbardziej uprzemysłowionych pan ´ stw ˛ siedmiu (G-7). Z czasem, w miare ˛ pojawiania sie ˛ nowych s ´ wiata zwanej grupa ˛piło poszerzenie jej składu najpierw wyzwan ´ politycznych i gospodarczych, nasta ˛ (G-8), a potem o pan ˛ce (gospodarki wschodza ˛ce) z Chinami, o Rosje ´ stwa wschodza ˛ w ramach tzw. G-8;5 na czele. Ro Indiami i Brazylia ´ wnolegle, od 1999 r., ˛ formułe ˛ globalnego zarza ˛dzania. Przyje ˛ła ona postac rozwijano nowa ´ swoistego ˛cego znanego jako grupa dwudziestu (G-20). Z biegiem czasu stała komitetu steruja ˛ forum wymiany dos ˛do sie ´ wiadczen ´ i pogla ´ w na temat najwaz ˙ niejszych kwestii ˛dzy liderami uczestnicza ˛cych w niej pan globalnych mie ´ stw (L-20). W 2009 r., po ˛ gło szczytach w Londynie i Pittsburghu, G-20 stała sie ´ wnym polem regulowania ˛dzynarodowej polityki gospodarczej i finansowej. Odnosza ˛c sie ˛ do fenomenu mie ˛ znakiem G-20 Roman Kuz ´ niar zadaje pytanie: „czy (G-20 – przyp. M.R.) okaz ˙ e sie ˛dku mie ˛dzynarodowego?” 1 przejs ´ cia do nowego, ‘niezachodniego’ porza
R. Kuz ´ niar, Kształt porza˛dku mie ˛dzynarodowego – mie ˛dzy postulatami a ograniczeniami, w: ´ wiat wobec wspo J. Symonides (red.), S ´ łczesnych wyzwan ´ i zagroz ˙ en ´ , Warszawa 2010, s. 65.
1

226

Marek Rewizorski

´ ledza˛c ewolucje ˛ wspomnianej formuły wspo ˛cej S ´ łpracy globalnej, stanowia ˛cego sie ˛ modelu globalnego zarza ˛dzania, warto centralne załoz ˙ enie kształtuja wskazac ´ na najwaz ˙ niejsze obszary aktywnos ´ ci G-7, G-8, G-20 (L-20) oraz ˛dzy uczestnikami tych foro perspektywy rozwijania dialogu mie ´ w.
´ J G-7 NARODZINY I ROZWO ˛ciu (G-5). Pierwsze jej spotkanie nasta ˛piło Poprzednikiem G-7 była grupa pie ˛ te ˛ tworzyły: Francja, Niemcy, w Chequers w Wielkiej Brytanii w 1967 r. Grupe ˛c pan Japonia, Stany Zjednoczone i Wielka Brytania. Były to wie ´ stwa, kto ´ rych ˛gnienia (SDR) stanowia ˛cych waluty tworzyły koszyk tzw. specjalnych praw cia ˛cej postac ˛dza bezgoto rodzaj umownej jednostki monetarnej, maja ´ pienia ´ wkowego przyznawanego pan ´ stwom członkowskim MFW proporcjonalnie do ich udziało ´w wniesionych do tej organizacji. Grupa ta była wynikiem rozczarowania funk˛dzynarodowych rynko cjonowaniem mie ´ w finansowych. Dawała temu wyraz, stara˛c ˛ ˛ ja sie wpływac ´ na miedzynarodowe przepływy kapitałowe, kursy walutowe i stopy ˛ systemu z Bretton Woods procentowe. Działalnos ´c ´ G-5 przypadła na załamanie sie ˛di niezdolnos ´c ´ najwaz ˙ niejszych instytucji finansowych do przeprowadzenia niezbe ˛ pogłe ˛bił dodatkowo w 1973 r. wybuch ´c ´ finansowa nych reform 2. Niestabilnos ˛ Organizacji Krajo ˛cych Rope ˛ kryzysu naftowego wywołanego decyzja ´ w Eksportuja ˛ (Organization of the Petroleum Exporting Countries – OPEC), w przedNaftowa miocie embarga na dostawy ropy naftowej dla tych spos ´ ro ´ d pan ´ stw zachodnich, kto ´ re poparły Izrael w wojnie Jom Kippur. ˛c s Maja ´ wiadomos ´c ´ koniecznej regulacji polityki gospodarczej i fiskalnej, ministrowie finanso ´ w Francji, Niemiec, Stano ´ w Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii ˛ w bibliotece Białego Domu, formuja ˛c tym samym tzw. 25 marca 1973 r. zebrali sie ˛piła Japonia. Pie ˛ciu library group. We wrzes ´ niu 1973 r. do „czwo ´ rki” przysta
˛ role ˛ w załamaniu sie ˛ powojennego porza ˛dku Kryzys walutowy z 1971 r. odegrał zasadnicza ˛, z ˛ prezydenta USA w gospodarce s ´ wiatowej. W literaturze podkres ´ la sie ˙ e został on wywołany decyzja Richarda Nixona z 15 sierpnia 1971 r., w wyniku kto ´ rej zawieszono wymienialnos ´c ´ dolara na złoto. ˛dzynarodowego W rezultacie doprowadziło to do tego, z ˙ e banki centralne krajo ´ w członkowskich Mie ˛dz mie ˛dzynarodowy Funduszu Walutowego nie mogły juz ˙ wymieniac ´ rezerw w dolarach na złoto. Pienia ˛ dolarowo-złota ˛ (gold dollar-standard), a trzy lata po na Zachodzie przestał byc ´ waluta ´z ´ niej ro ´ wniez ˙ ˛. Decyzja Nixona zdestabilizowała rynek walut i rozliczen ˛dzynarodowych. W samych tylko dolarowa ´ mie ˛tku lat 70. został poddany dwukrotnej dewaluacji. Stary system Stanach Zjednoczonych dolar na pocza ˛piony systemem płynnych kurso ˛piło to z Bretton Woods został ostatecznie zasta ´ w walutowych. Nasta jednak dopiero w marcu 1973 r. na konferencji w Paryz ˙ u, co jednak nie powstrzymało tendencji ˛czkowski, Mie inflacyjnych i załamania gospodarczego w krajach Zachodu. Por. S. Ra ˛dzynarodowe stosunki finansowe, Warszawa 1984, s. 270-368, J. Skodlarski, R. Matera, Gospodarka s ´ wiatowa. Geneza i rozwo ´ j, Warszawa 2004, s. 272-273.
2

˛dzania na poziomie globalnym Od G-7 do L-20 – ewolucja zarza

227

˛ periodycznie do połowy lat 80. 3 ministro ´ w finanso ´ w z tych pan ´ stw spotykało sie W 1974 r. francuski prezydent Valery Giscard d’Estaing zaprosił przywo ´ dco ´ w USA, Wielkiej Brytanii, RFN, Japonii i Włoch na nieformalny szczyt do château ˛ w dniach 16-17 listopada 1975 r. 4 Do gło ´ wnych w Rambouillet, kto ´ ry odbył sie celo ´ w tego spotkania nalez ˙ ało: ˛zywanie sporo – konsultowanie nowych idei i rozwia ´ w na moz ˙ liwie najwyz ˙szym szczeblu politycznym; ˛z ˛cych zmniej– podejmowanie skutecznych i dalekosie ˙ nych decyzji pozwalaja ˛trzne, jak i zewne ˛trzne cis szyc ´ zaro ´ wno wewne ´ nienie na tworzenie i prowadzenie polityki; ˛dzania, gdzie odpowiedzialnos – wypracowanie systemu kolektywnego zarza ´c ´ ˛dzy Europe ˛ Zachodnia ˛, USA i Japonie ˛ 5. byłaby dzielona mie ˛zane z poszerzeniem Szczytowi z Rambouillet towarzyszyły kontrowersje zwia ˛. Nieche ˛c ˛cia w 1975 r. formuły G-5 o Włochy i Kanade ´ do Włoch wynikała z obje przez ten kraj przewodnictwa w o ´ wczesnej Radzie Wspo ´ lnot Europejskich. Z przy˛pieniem do grupy poczekac ˛du na sprzeciw sta ´ natomiast musiała Kanada ze wzgle ˛czyło w 1976 r. dzie ˛ki zaproszeniu, kto Francji. Do „szo ´ stki” pan ´ stwo to doła ´ re prezydent USA – Gerald Ford wystosował dla Kanady w 1976 r., przed rozpo˛ciem drugiego szczytu G-7 odbywaja ˛cego sie ˛ w mies cze ´ cie San Juan (Puerto Rico). ˛ły uczestniczyc Od 1977 r. w spotkaniach grupy siedmiu regularnie zacze ´ Wspo ´ lno6 ˛ki czemu szczyty stały sie ˛ bardziej reprezentatywne . ty Europejskie, dzie ˛tku Grupa siedmiu, ukształtowana ostatecznie w II połowie lat 70., od pocza ˛dzyswojego istnienia funkcjonowała jako klub wielostronnej wspo ´ łpracy mie narodowej. Stanowił on forum konsultacyjne na najwyz ˙ szym szczeblu o jednorod˛p miała wzgle ˛dnie niewielka liczba nej tematyce negocjacyjnej, do kto ´ rego doste ˛ jego słabos ˛ był brak przejrzystos ´ wna ´ cia ´ ci relatywnie bogatych krajo ´ w 7. Gło procedur, negocjacji i podejmowania decyzji dla opinii publicznej. Tak rozumiana
˛cej Spotkania te utrzymywano w tajemnicy, podobnie jak ich rezultaty. Zadanie G-5 działaja ˛te w 1986 r. po szczycie w Tokio przez G-7 w składzie ministro ´ w finanso ´ w zostały ostatecznie przeje ˛ca ˛ sie ˛ takz spotykaja ˙ e w składzie ministro ´ w finanso ´ w. 4 Uczestniczyli w nim Valery Giscard d’Estaing (Francja, gospodarz szczytu), Helmut Schmidt (Niemcy), Gerald Ford (USA) Takeo Miki (Japonia), Harold Wilson (Wielka Brytania), Aldo Moro (Włochy). 5 N. Bayne, Staying together: The G8 Summit Confronts the 21-st Century, Ashgate, Aldershot 2005, s. 4. 6 P. I. Hajnal, Summitry from G5 to L20: A Review of Reform Initiatives, CIGI Working Paper No. 20, March 2007, s. 3. 7 Podobne stanowisko w odniesieniu do Układu ogo ´ lnego w sprawie ceł i handlu (General ˛da ˛cego quasi organizacja ˛ mie ˛dzynarodowa ˛, w kto Agreement on Tariffs and Trade – GATT), be ´ rej ˛tkowo 23 ministro ˛li R. O. Keohane uczestniczyło pocza ´ w handlu gło ´ wnie z pan ´ stw zachodnich, zaje i J. S. Nye Jr, w: The Club Model of Multilateral Cooperation and the World Trade Organization: Problems of Democratic Legitimacy, „Working Paper” no. 4, The John F. Kennedy Harvard School of Government, Cambridge 2004.
3

228

Marek Rewizorski

słabos ´c ´ , z punktu widzenia stron niezaangaz ˙ owanych bezpos ´ rednio w działalnos ´c ´ G-7, stanowiła jednak klucz do jej politycznej efektywnos ´ ci. W praktyce ministrowie finanso ´ w i przywo ´ dcy pan ´ stw „sio ´ demki”, chronieni przez brak przejrzysto˛dzy soba ˛ złoz s ´ ci procedur, zawierali mie ˙ one porozumienia, w wielu przypadkach ˛s trudne do rozdzielenia na cze ´ ci składowe. Niewielka zas ´ liczba uczestniko ´ w grupy ˛dzy przywo ułatwiała rozwijanie osobistych, nieformalnych kontakto ´ w mie ´ dcami. ˛tku funkcjonowania cechami charakteryzuja ˛cymi grupe ˛ było uczestnictwo Od pocza ˛dem poziomu rozwoju w tej formule pan ´ stw zbliz ˙ onych do siebie pod wzgle gospodarczego, rez ˙ imu politycznego (demokracje) i zorientowanych na s ´ cisły sojusz militarny, polityczny oraz gospodarczy ze Stanami Zjednoczonymi. W tym ˛czenie do grupy Rosji w 1998 r. moz konteks ´ cie po ´z ´ niejsze doła ˙ na traktowac ´ jako ˛ uzasadniana ˛ che ˛cia ˛ zbliz anomalie ˙ enia tego pan ´ stwa do modelu liberalnej demokracji opartej na idei wolnego rynku oraz zdolnej do internalizacji zasad i procedur promowanych przez pozostałych członko ´ w grupy. Juz ˙ w pierwszych latach po ustanowieniu G-7 wypracowano metody jej ˛ stało sie ˛ mianowanie przez kaz działania. Zasada ˙ dego z przywo ´ dco ´ w swoich 8 ˙ szy przedstawicieli zwanych „szerpami” . Zazwyczaj ustanawiano ich na okres dłuz ˛cy ze wzgle ˛du na znaczny zakres powierzonych obowia ˛zko niz ˙ 12 miesie ´ w. Do ich ˛ przed nadchodza ˛cymi szczytami, negocjowanie zadan ´ nalez ˙ ało konsultowanie sie ˛ganie ustalen punkto ´ w agendy, prezentacja stanowisk poszczego ´ lnych pan ´ stw, osia ´ 9 w najwaz ˙ niejszych sprawach, udzielanie rady i pomocy gospodarzowi szczytu . Z upływem lat agenda G-7 ulegała znacznym zmianom, zawsze jednak odnosiła ˛ do najbardziej aktualnych zjawisk w s ˛dzynarodowym. sie ´ rodowisku mie ˛ Na przełomie lat 70. i 80. ubiegłego wieku G-7 przestała zajmowac ´ sie ˛cznie kwestiami monetarnymi. Przywo ˛li dyskusje wyła ´ dcy pan ´ stw „sio ´ demki” podje nad zagadnieniami politycznymi i militarnymi (terroryzm, bezpieczen ´ stwo, euro˛drowa, sytuacja w Afganistanie, wspo rakiety, bron ´ i energetyka ja ´ łpraca instytuc´ rodkowo-Wschodniej, reforma ONZ i MFW), społeczjonalna, przyszłos ´c ´ Europy S nymi (zro ´ wnowaz ˙ ony rozwo ´ j, ochrona praw człowieka, pomoc oddłuz ˙ eniowa dla ˛cych sie ˛), ekologicznymi (zmiany klimatu, emisja gazo pan ´ stw rozwijaja ´ w cieplar˛dzynarodowy, kryzys zadłuz nianych), a takz ˙ e gospodarczymi (handel mie ˙ eniowy, ˛ trudpomoc gospodarcza, koordynacja polityki makroekonomicznej). Podstawowa ˛ było dostosowanie agendy G-7 do zmieniaja ˛cych sie ˛ uwarunkowan ˛dzynos ´ cia ´ mie narodowych. Wystarczy wskazac ´, z ˙ e w 1975 r. w Rambouillet obok kwestii ˛cono rozwojowi sytuacji w Hiszpanii po s monetarnych duz ˙ o uwagi pos ´ wie ´ mierci
8 ˛zyka tybetan Termin „szerpa” pochodzi z je ´ skiego i jest wynikiem nepalskiej wymowy złoz ˙ enia ˛cego w Nepalu, wyrazo ´ w: sher – wscho ´ d i wa – lud. Nazwa ta pochodzi od nazwy plemienia Szerpo ´w z ˙ yja ˛to okres spos ´ ro ´ d kto ´ rego rekrutowano pomocniko ´ w przy wyprawach w Himalaje. Z czasem zacze ´ lac ´ tym mianem wszystkich pomocniko ´ w. 9 ˛dzynarodowych okres W stosunkach mie ´ leniu reprezentanto ´ w przywo ´ dco ´ w mianem „szerpo ´ w” towarzyszy nazywanie spotkan ´ na najwyz ˙ szym szczeblu – „szczytami” (summits).

˛dzania na poziomie globalnym Od G-7 do L-20 – ewolucja zarza Tabela 1 Tematyka obrad na szczytach G-7 w latach 1975-1997 Grupa tematyczna (cykl) I oz ˙ ywienie wzrostu gospodarczego II obniz ˙ anie inflacji Rok i miejsce szczytu 1975 1976 1977 1978 Rambouillet San Jose Londyn I Bonn I Poruszana tematyka

229

reforma monetarna reforma monetarna handel, wzrost gospodarczy, energia nuklearna wzrost gospodarczy, energia, handel energia Afganistan, energia czterostronna wspo ´ łpraca ministerialna handel Wscho ´ d-Zacho ´ d, bezpieczen ´ stwo eurorakiety kryzys zadłuz ˙ eniowy handel terroryzm, bezpieczen ´ stwo, G-7 w składzie ministro ´ w finanso ´w koordynacja polityki makroekonomicznej ˛cych sie ˛ pomoc oddłuz ˙ eniowa dla krajo ´ w rozwijaja

1979 Tokio I 1980 Wenecja I 1981 Ottawa (Montebello) 1982 Wersal 1983 1983 1985 1986 Williamsburg Londyn II Bonn II Tokio II

III kwestie polityczne

1987 Wenecja II 1988 Toronto IV zakon ´ czenie zimnej wojny 1989 Paryz ˙ 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 Houston Londyn III Monachium Tokio III Neapol Halifax Lyon Denver

´ rodkowo-Wschodniej, pomoc dla Europy S s ´ rodowisko, kryzys zadłuz ˙ eniowy handel ˛zku Radzieckiego pomoc dla b. Zwia handel handel
˛ debata polityczna nad Rosja ˛d instytucjonalny, reforma ONZ i MFW przegla kryzys zadłuz ˙ eniowy, kwestie rozwojowe Rosja, Afryka

V instytucje dla globalizacji

´ ro Z ´ dło: N. Bayne, Staying together: The G8 Summit Confronts the 21-st Century, Ashgate, Aldershot 2005, s. 18.

generała Franco, amerykan ´ sko-radzieckim rokowaniom SALT, a takz ˙ e relacjom ˛ w maju 1986 r., ´ re odbyło sie Zachodu z Chinami 10. Podczas spotkania w Tokio, kto ˛ przygotowaniami do rozpocze ˛cia nowej, jak sie ˛ miało okazac zajmowano sie ´ ˛ w wkro ´ tce najbardziej owocnej, rundy rokowan ´ handlowych GATT 11. Inicjowano ja po zakon ´ czeniu szczytu, we wrzes ´ niu 1986 r. w urugwajskiej miejscowos ´ ci Puenta del Este 12.
J. Callaghan, Time and change, London 1987, s. 480. N. Bayne, Staying together..., s. 25. 12 Runda Urugwajska stanowiła symboliczny koniec widocznej od lat 70. do połowy lat 80. ery ˛du na recesji i naporu tendencji protekcjonistycznych w gospodarce s ´ wiatowej. Nie tylko ze wzgle
10 11

230

Marek Rewizorski

˛ na temat Od szczytu z 1975 r. w Rambouillet, na kto ´ rym zainicjowano dyskusje ˛dzania, G-7 znacznie rozszerzyła zakres swojego kolektywnego (globalnego) zarza ˛ w definicje ˛ globalnego zarza ˛dzania działania. Aktywnos ´c ´ tego gremium wpisała sie ˛powania jako procesu kierowania wspo ´ lnymi sprawami w warunkach niewyste ˛cego poza granice pan ˛ centralnym suwerennej władzy, wykraczaja ´ stw. G-7 stała sie elementem global governance. John Kirton trafnie poro ´ wnał to forum do „global˛ do utrzymania nego ekwiwalentu koncertu europejskiego, kto ´ ry przyczynił sie ˛cej wraz z uczestnicza ˛cymi ˛dzy 1818 a 1914 r.” 13 Co wie pokoju i prosperity mie ´ wiatowy moz ˙ emy w spotkaniach grupy instytucjami, takimi jak MFW i Bank S ˛cej rozbudowie „systemu global governance”, kto ˛dzy 1975 mo ´ wic ´ o znacza ´ ry mie a 1997 r. skutecznie uzupełniał, a czasami nawet rywalizował, z instytucjami ˛cymi pod auspicjami ONZ. Siła ˛ G-7 stało sie ˛ umieje ˛tne poła ˛czenie działaja ˛cej ˛ ˛zaniem stabilizacji programowej, charakteryzuja sie wia wybranych zagadnien ´ ˛ksze całos ˛ pozwalaja ˛ca ˛ na szybka ˛ modyfikacje ˛ agendy. w wie ´ ci z elastycznos ´ cia Jednakz ˙ e słabym punktem grupy siedmiu była jej niereprezentatywnos ´c ´ , az ˙ nadto ˛cych, kto widoczna w okresie dynamicznego rozwoju pan ´ stw wschodza ´ rego po˛tek przypadł na lata 90. ubiegłego wieku. Zmiana tego stanu rzeczy była jednym cza ˛ła G-7. z najwaz ˙ niejszych elemento ´ w reformy, kto ´ ra obje
˛ G-8 ROSJA I WYŁONIENIE SIE

˛cych w stosunkach Wyrazem dostrzegania wzrostu znaczenia pan ´ stw wschodza ˛dzynarodowych było rozszerzenie formuły G-7 o Rosje ˛. Starania tego pan mie ´ stwa ˛tkował list Michaiła Gorbaczowa do Françoisa Mitterranda o członkostwo zapocza ˛to propozycje ˛ stowarzyszenia Rosji z grupa ˛ z 14 czerwca 1989 r., w kto ´ rym wysunie siedmiu. Dwa lata po ´z ´ niej podczas szczytu G-7 w Londynie, M. Gorbaczow spotkał ˛ z przywo sie ´ dcami „sio ´ demki” w celu omo ´ wienia reform politycznych i gospodar˛cych zakresu pomocy kraje zachodnie czych w Rosji. Pomimo ro ´z ˙ nic dotycza ˛ wesprzec ˛ zgodziły sie ´ to pan ´ stwo na drodze do pełnej integracji z gospodarka ˛. W 1992 r. zaproszono prezydenta Borysa Jelcyna na szczyt G-7 s ´ wiatowa w Monachium, gdzie brał udział zaro ´ wno w spotkaniach bilateralnych, jak ro ´ wniez ˙ ˛s ˛ B. Jelcyna w kraju w cze ´ ci sesyjnej. Udział w pracach sio ´ demki wzmocnił pozycje ˛dzy innymi dzie ˛ki uzyskaniu przez niego obietnicy pomocy rozwojowej dla mie
rekordowy czas jej trwania (1986-1994), ale tez ˙ ilos ´c ´ załatwionych kwestii okres ´ lona została mianem ˛ runde ˛ rokowan „Rundy Wzrostu” (ang. Growth Round). Runda Urugwajska stanowiła juz ˙ o ´ sma ´ ˛tkowana na sesji ministerialnej w Puenta del Este w Urugwaju 20 wrzes handlowych. Została zapocza ´ nia 1986 r. Por. M. Rewizorski, WTO i gospodarka s ´ wiatowa w dobie globalizacji, Koszalin 2011, s. 133; R. R. Ludwikowski, Handel mie ˛dzynarodowy, Warszawa 2009, s. 85. 13 J. Kirton, The Diplomacy of Concert: Canada, the G-7 and the Halifax Summit, „Canadian Foreign Policy Journal” 1995, Vol. 3, No. 1, s. 63-80.

˛dzania na poziomie globalnym Od G-7 do L-20 – ewolucja zarza

231

Rosji w wysokos ´ ci 4,5 mld USD. Rosyjskiego lidera konsekwentnie zapraszano na ˛ w 1994 r., spotkania w kolejnych latach. Od szczytu w Neapolu, kto ´ ry odbył sie Rosja po raz pierwszy uczestniczyła na ro ´ wni z pozostałymi członkami G7 w dyskusji nad zagadnieniami politycznymi. Wypracowano podstawy tzw. politycz˛ w latach 1995-1996 na szczytach nej o ´ semki (Political 8 – P8), kto ´ ra zbierała sie ˛” spotykała sie ˛ z coraz w Halifax i Lyonie. Stopniowa integracja Rosji z „sio ´ demka ˛kszym poparciem ws wie ´ ro ´ d polityko ´ w i przedstawicieli nauki zachodniej. Jednym z nich był były doradca prezydenta USA Jimmy’ego Cartera ds. bezpieczen ´ stwa ˛c brak reprezentatywnos ˛cy USA – Zbigniew Brzezin ´ ski. Zauwaz ˙ aja ´ ci G-7, stanowia ˛ do odgrywania przez grupe ˛ wie ˛kszej roli w systemie globalnego przeszkode ˛dzania, wskazywał na koniecznos ˛, zarza ´c ´ poszerzenia grona jej uczestniko ´ w o Rosje ˛ ˛ ˛zko Chiny, Indie i Brazylie, zro ´ wnanie ich pod wzgledem praw i obowia ´ w ˛” i w rezultacie przekształcenie G-7 w G-11 14. W 2004 r., szes ´c ´ lat po z „sio ´ demka ˛pieniu Rosji do G-7 z włas ˛ sobie przenikliwos ˛ stwierdził, z przysta ´ ciwa ´ cia ˙e ˛czenie Rosji do G-7, be ˛da ˛cego oryginalnym forum konsultacyjnym dla najsilwła niejszych gospodarczo i demokratycznych pan ´ stw, było motywowane „politycznym ˛z da ˙ eniem”, by nadac ´ protodemokratycznej i słabej ekonomicznie postsowieckiej ˛dzynarodowych. Rosji nowy status i poczucie przynalez ˙ nos ´ ci w stosunkach mie ˛gu, Jednoczes ´ nie Z. Brzezin ´ ski nawoływał, by G-8 rozszerzac ´ w dalszym cia ˛czaja ˛c w te ˛ formułe ˛ wspo wła ´ łpracy Chiny i Indie 15. ˛ do grona G-7 przyje ˛to ostatecznie w 1998 r. na szczycie w Birmingham, Rosje ˛ nagrode ˛ dla prezydenta Jelcyna za co powszechnie komentowano jako swoista wprowadzenie reform gospodarczych, neutralnos ´c ´ przy rozszerzaniu NATO i polep´ wczas grupa os ´ miu (G-8), szenie relacji z członkami grupy siedmiu 16. Powstała wo w kto ´ rej Rosja była ro ´ wnoprawnym uczestnikiem jedynie w kwestiach politycz˛czonym z debaty na temat zagadnien nych, wyła ´ ekonomicznych i finansowych. Grupa siedmiu istniała dalej zaro ´ wno na szczeblu ministro ´ w finanso ´ w 17, jak ro ´ wniez ˙ przywo ´ dco ´ w pan ´ stw. Ze spotkan ´ G-7, kto ´ re poprzedzały szczyty G-8 ˛czeni. Nie mogli oni takz przedstawiciele Rosji byli wyła ˙ e organizowac ´ szczyto ´w
14 15

16 ˛dna normalizacja stosunko ˛piło po szczycie Duz ˙ e znacznie miała wzgle ´ w Rosja-Japonia, co nasta ˛dzy liderami obu pan G-7 w Denver (1997). W wyniku rozmo ´ w mie ´ stw – premierem Japonii Ryuto Hashamoto i prezydentem Rosji Borysem Jelcynem – ustalono podstawy „planu Hashamoto-Jelcyn” ˛cego zagadnienia handlowe, energetyczne, inwestycyjne i szkoleniowe. Obie strony zgodziły obejmuja ˛ na zacies ˛ role ˛ odebrało tez sie ´ nienie kooperacji w zakresie bezpieczen ´ stwa regionalnego. Istotna ˙ ˛ w ramach tzw. trojki. Por. Leaders of rozbudowanie przyjaznych relacji Rosji z Niemcami i Francja Russia, Japan meet for summit, CNN World News, (Krasnoyarsk), 1 November 1997, http:͞͞edition.cnn.com͞WORLD͞9711͞01͞russia.japan͞; Russia-Germany-France troika not closed club: Putin, Itar-Tass in People’s Daily Online, 1 September 2004. http:͞͞english.people.com.cn͞200409͞01͞ eng20040901–155574.html. (12. 05.2012). 17 ˛ sie ˛ wyła ˛cznie na poziomie ministro Od 2002 r. szczyty G-7 odbywaja ´ w finanso ´ w. W ostatnich ˛cone były kwestiom kryzysu zadłuz latach pos ´ wie ˙ eniowego w Europie oraz przyszłos ´ ci strefy euro.

i nast.

Z. Brzezin ´ ski, Let’s add to the G-7, „The New York Times”, 25 June 1996, A11. Z. Brzezin ´ ski, The Choice: Global Domination or Global Leadership, New York 2004, s. 123

232

Marek Rewizorski

˛ do szczytu w Kananskis, kto ˛ G-8. Ten stan rzeczy utrzymał sie ´ ry odbył sie 18 ˙ e Rosja po raz pierwszy historii w 2006 r. w 2002 r. Postanowiono na nim, z zorganizuje szczyt G-8 oraz obejmie przewodnictwo w grupie. Tym samym ˛ pewien etap reintegracji postsowieckiej Rosji z systemem global zakon ´ czył sie ˛ governance w wydaniu G-8. Jak zauwaz ˙ ył John Karton, był on wypadkowa ˛gaja ˛cej sie ˛ debaty mie ˛dzy Niemcami i Francja ˛, popieraja ˛cymi postulaty przecia ˛, Wielka ˛ Brytania ˛ i Stanami Zjednoczonymi wysuwane przez Rosjan, a Japonia ˛cymi stanowisko zachwawcze 19. zajmuja
˛DZANIA GOSPODARCZEGO G-20 – W KIERUNKU GLOBALNEGO ZARZA

G-7, przekształcona w 1998 r. w G-8, w latach 90. stopniowo rozszerzała zakres ˛dczej. Ws ˛ m.in. szersze swojej działalnos ´ ci zarza ´ ro ´ d prioryteto ´ w znalazło sie ˛czenie Rosji w proces global governance, poszerzenie składu o tzw. gospodarki wła ˛ce (emerging markets) i instytucjonalizacja wspo wschodza ´ łpracy w G-8 poprzez np. ˛dzyparlamentarnych grup wywodza ˛cych sie ˛ z pan tworzenie mie ´ stw członkowskich, ˛zywanie wspo a takz ˙ e identyfikowanie i rozwia ´ lnych problemo ´ w w dziedzinie ˛ tych ˛pczos terroryzmu, przeste ´ ci zorganizowanej oraz cyberprzestrzeni 20. Realizacje ambitnych plano ´ w utrudniła seria kryzyso ´ w finansowych 21, erupcja terroryzmu, ˛ksze niezadowolenie pan ˛cych, da ˛z ˛cych do wie ˛ka takz ˙ e coraz wie ´ stw wschodza ˙a ˛dzaniu. Ich rosna ˛ce znaczenie w mie ˛dzyszego zaangaz ˙ owania w globalnym zarza ˛to uwzgle ˛dniac narodowej infrastrukturze finansowej zacze ´ w latach 1997-1998 przy okazji dyskusji nad sposobami przywro ´ cenia stabilnos ´ ci finansowej w Azji Połu˛pnie w Rosji. dniowej, a naste ˛pił w kwietniu 1997 r. w Tajlandii, Wybuch kryzysu finansowego, kto ´ ry nasta ˛kszył znaczenie nieformalnych grup antykryzysowych. Jedna ˛ z nich była tzw. zwie Manilla Framework Group, nazwana tak od stolicy Filipin, gdzie w listopadzie 1997 r. prowadzono konsultacje. W spotkaniu uczestniczyli ministrowie finanso ´w i przedstawicieli banko ´ w centralnych z rejonu Azji i Pacyfiku, reprezentacje MFW, ´ wiatowego oraz Azjatyckiego Banku Rozwoju 22. Niewystarczaja˛ce efekty Banku S
18 S. Ostry, Globalization and the G8: Could Kananskis Set a New Direction?, O.D. Skeleton Memorial Lecture, Queens University Department of Foreign Affairs and International Trade, 2002, www.utoronto.ca͞cis͞skeletonlecture–ostry2002.doc (12.05.2012). 19 J. Kirton, The Russian 2006 G8 Hosting Decision, 2002 Kananaskis Summit: Analytical Studies, http:͞͞www.g8.utoronto.ca͞evaluations͞2002kananaskis͞assess–russia.html (12. 05.2012). 20 J. Kirton, J. Daniels, A. Freytag, Guiding Global Order: G8 Governance in the Twenty -First Century, Ashgate, Aldershot 2001, s. 2. 21 ˛ły one swoim zasie ˛giem Meksyk (1994), Indonezje ˛, Koree ˛ i Tajlandie ˛ W szczego ´ lnos ´ ci obje ˛ (1998), Brazylie ˛ (1998), Turcje ˛ (1999-2002) i Argentyne ˛ (2000-2001). (1997), Rosje 22 Były to: Australia, Brunei, Darussalam, Kanada, Chiny, Hongkong, Indonezja, Japonia, Japonia, Korea, Malezja, Nowa Zelandia, Filipiny, Singapur, Tajlandia, Stany Zjednoczone.

˛dzania na poziomie globalnym Od G-7 do L-20 – ewolucja zarza

233

˛ kryzysu finansowego na teren Ameryki jej działalnos ´ ci, a takz ˙ e rozlewanie sie Południowej spowodowało koniecznos ´c ´ poszerzenia działan ´ antykryzysowych. Wezwał do nich prezydent W. Clinton na szczycie lidero ´ w APEC, kto ´ ry w listo˛ w Vancouver. Po spotkaniu ministro padzie 1997 r. odbywał sie ´ w finanso ´w zorganizowanym przez amerykan ´ skiego sekretarza skarbu R. Rubina powołano ˛ dwudziestu dwo ˛ nieformalnie grupe ´ ch (Group of Twenty-Two – G-22), kto ´ ra ˛ ona z ministro ˛ Willarda” 23. Składała sie ´ w finanso ´ w i szefo ´w nazywano „grupa ˛tych i rozwijaja ˛cych sie ˛. Jej celem było banko ´ w centralnych pan ´ stw rozwinie przeciwdziałanie skutkom kryzysu finansowego, okres ´ lone mianem „gaszenia ognia” (fire-fighting) i rewizja zasad systemu finansowego w skali globalnej. G-22 ˛ w kwietniu i paz obradowała na specjalnych spotkaniach, kto ´ re odbyły sie ´ dzierniku ˛dzyczasie ministrowie finanso ˛ na 1998 r. w Waszyngtonie. W mie ´ w G-7 zgodzili sie ˛ ˛ zorganizowanie w 1999 r. dwo ´ ch seminario ´ w pos ´ wieconych reformie miedzy˛ one w marcu (Bonn) i kwietniu narodowej architektury finansowej. Odbyły sie ˛cy na temat (Waszyngton). Uczestniczyli w nich przedstawiciele 33 pan ´ stw debatuja ˛cych. wzmocnienia systemo ´ w finansowych, zwłaszcza w gospodarkach wschodza ˛ce skrytykowały formułe ˛ Na spotkaniach tych po raz kolejny pan ´ stwa wschodza ˛ uznawano za niereprezentatywna ˛. Brak znacza ˛cych ustalen G-22, kto ´ ra ´ na szczytach G-22 spowodował, z ˙ e w gronie G-7 (Rosja uczestniczyła tylko w dialogu politycz˛ły sie ˛ dyskusje na temat powołania grupy dwudziestu (G-20). Idee ˛ nym), rozpocze ˛dzynarodowej architektury finansowej poza G-7 propagowała poszerzenia ram mie ˛ za w szczego ´ lnos ´ ci Kanada, kto ´ rej minister finanso ´ w – Paul Martin – opowiadał sie ˛cych, kto rozszerzeniem „procesu Gx” na te spos ´ ro ´ d pan ´ stw wschodza ´ re odgrywały ˛ regionalnych mocarstw. Stanowisko Kanady poparły Niemcy. Oba pan role ´ stwa ˛z ˛cego G-22, forum konsultacyjda ˙ yły do stworzenia nowego, choc ´ przypominaja ˛zuja ˛nego na poziomie ministro ´ w finanso ´ w i prezeso ´ w banko ´ w centralnych, nawia ˛tek grupie siedmiu 24. Projekt ten cego do library group, kto ´ ra w 1973 r. dała pocza zamierzano dopracowac ´ na szczycie ministro ´ w finanso ´ w grupy siedmiu w Kolonii zaplanowanym na czerwiec 1999 r. W tym celu nalez ˙ ało okres ´ lic ´ mandat i zasady członkostwa w nowej grupie, a takz ˙ e ustalic ´ zasady „nieformalnego dialogu w ramach systemu instytucjonalnego z Bretton Woods tak, aby poszerzyc ´ dyskusje ˛ o kluczowe kwestie polityki gospodarczej i finansowej miedzy systemowo istot˛ w celu uzyskania zro nymi gospodarkami i promowac ´ wspo ´ łprace ´ wnowaz ˙ onego wzrostu gospodarczego na s ´ wiecie, kto ´ ry słuz ˙ yłby wszystkim” 25.

23 ˛ pan Ws ´ ro ´ d pan ´ stw, kto ´ re weszły w skład G-22 znalazło sie ´ stwa G-7 oraz Argentyna, Australia, Brazylia, Chiny, Hongkong, Indie, Indonezja, Malezja, Meksyk, Polska, Rosja, Singapur, Afryka Południowa, Korea Płd. i Tajlandia. 24 G-20 study group, The Group of Twenty. A History, 2007, s. 17, www.g20.utoronto.ca (18.06.2012). 25 Por. G7 statement, 18 czerwca 1999, r. www.g7utoronto.ca (18.06.2012).

234

Marek Rewizorski G-20 NA POZIOMIE MINISTERIALNYM

Po dyskusjach prowadzonych latem 1999 r. 26, 25 wrzes ´ nia 1999 r. ministrowie finanso ´ w i szefowie banko ´ w centralnych G-7 we wspo ´ lnym os ´ wiadczeniu ogłosili poszerzenie dialogu ma temat kluczowych kwestii ekonomicznych i finansowych oraz zaprosili do niego „systemowo istotne pan ´ stwa”. Pierwszy szczyt grupy ˛ w Berlinie, w grudniu 1999 r. dwudziestu (G-20) odbył sie ˛cym na szczeblu miniW nowym, nieformalnym forum dialogu, funkcjonuja ˛ miejsce dla 19 pan stro ´ w finanso ´ w i szefo ´ w banko ´ w centralnych znalazło sie ´ stw 27 oraz Unii Europejskiej. W skład grupy ex officio wszedł takz ˙ e dyrektor generalny ´ wiatowego, a takz ˛cy Mie ˛dzynarodowego ˙ e przewodnicza MFW oraz prezes Banku S Komitetu Monetarnego i Finansowego Rady Gubernatoro ´ w MFW 28 oraz Komitetu ˛czonego Komitetu Ministerialnego Gubernatoro Rozwoju MFW (Poła ´ w Banku ˛cych sie ˛) 29. i Funduszu dla Transfero ´ w Realnych Zasobo ´ w dla Krajo ´ w Rozwijaja Utworzenie G-20 do pewnego stopnia odzwierciedlało dostrzez ˙ enie przez „sio ´ dem˛” roli pan ˛cych, z kto ke ´ stw wschodza ´ rych kaz ˙ de postrzegano jako „systemowo istotne” i zdolne do dyskusji na temat najwaz ˙ niejszych kwestii zaliczanych do ˛dzania gospodarczego (global economic tematyki z zakresu globalnego zarza ˛tku jednak wa ˛tpliwos governance). Od pocza ´ ci budził sposo ´ b ich wyłonienia, ˛zana z tym zbiorowa legitymizacja G-20 be ˛da ˛ca, jak reprezentatywnos ´c ´ i zwia 30 ˙ e w istocie zauwaz ˙ a Robert Wade, „odbiciem wizji s ´ wiata G-7” . Wskazuje on, z o tym, kto ´ re z pan ´ stw jest „systemowo istotne” i ma byc ´ zaproszone na berlin ´ ski inauguracyjny szczyt G-20, decydował amerykan ´ ski sekretarz skarbu Timothy Geithner w rozmowie telefonicznej z sekretarzem stanu w niemieckim ministerst˛ o politycznych przesłankach członkostwie finanso ´ w – Caio Koch-Weserem. Z teza ˛ do pewnego stopnia zgodzic wa w G-20 moz ˙ na sie ´ , o czym s ´ wiadczy fakt, z ˙ e jeszcze
26 ˛ w celu przedyskutowania takich Po spotkaniu w Kolonii, latem 1999 r. grupa G-7 spotykała sie zagadnien ´ , jak: sposoby prezentacji rezultato ´ w dyskusji na temat najwaz ˙ niejszych kwestii dla przyszłos ´ ci gospodarki s ´ wiatowej i systemu finansowego, stworzenie mechanizmu, w ramach kto ´ rego „systemowo ˛ce do G-7 uczestniczyłyby w szczytach G-8, promowanie spo istotne” pan ´ stwa nienalez ˙a ´ jnego i skoor˛cych i ich dynowanego podejs ´ cia do przeciwdziałania kryzysom finansowym w pan ´ stwach wschodza ˛c działania takich instytucji, jak np. APEC. wpływie na globalny system finansowy wykorzystuja 27 ˛ do nich: Afryke ˛ Południowa ˛, Arabie ˛ Saudyjska ˛, Argentyne ˛, Australie ˛, Brazylie ˛, Zalicza sie ˛, Indie, Indonezje ˛, Japonie ˛, Kanade ˛, Koree ˛ Południowa ˛, Meksyk, Niemcy, Rosje ˛, Stany Chiny, Francje ˛, Wielka ˛ Brytanie ˛, Włochy. Zjednoczone, Turcje 28 ˛cej funkcje ˛ władzy decyzyjnej we Jest to organ doradczy Rady Gubernatoro ´ w MFW, pełnia ˛pił on Komitet Tymczasowy. Składa sie ˛ z 24 gubernatoro wspomnianej organizacji. W 1999 r. zasta ´w ˛dniko MFW (ministro ´ w lub urze ´ w w tej samej randze). Por. E. Chrabonszczewska, Mie ˛dzynarodowe organizacje finansowe, Warszawa 2005, s. 55. 29 ˛dzynarodowego Komitetu Monetarnego i Finansowego organ doradczy Rady Drugi obok Mie Gubernatoro ´ w. 30 R. Wade, From global imbalances to global reorganizations, „Cambridge Journal of Economics”, Vol. 33, No. 4, s. 553.

˛dzania na poziomie globalnym Od G-7 do L-20 – ewolucja zarza

235

˛ ws w 1998 r. Argentyna i Arabia Saudyjska nie mies ´ ciły sie ´ ro ´ d dwudziestu ˛kszych gospodarek s ˛ poza pierwsza ˛ dziesia ˛tka ˛. najwie ´ wiata, a Australia była ˛ role ˛ sojuszniko Pan ´ stwa te miały jednak pełnic ´ waz ˙ na ´ w USA na forum G-20. Od 1999 r. do kon ´ ca 2007 r. G-20 funkcjonowała tylko na poziomie ministerial˛zan nym na podstawie rozwia ´ proceduralnych wypracowanych przez G-7. Grupie ˛ nieformalnego forum poszukiwania konsensusu. dwudziestu wyznaczono role W odro ´z ˙ nieniu od innych instytucji global governance, takich jak MFW czy Bank ´ wiatowy nie nadano jej statutu, stałej siedziby, sekretariatu ani personelu urze ˛dS ˛ administracyjna ˛ grupy powierzono pan ˛cemu przeniczego. Obsługe ´ stwu sprawuja wodnictwo, kto ´ re w tym celu ustanawia tymczasowy sekretariat. Odpowiada on za przygotowanie szczyto ´ w G-20 przez okres trwania przewodnictwa danego pan ´ stwa, ˛cej a takz ˙ e umieszczanie wszelkich informacji dotycza programu prac grupy na jej ˛to koncepcje ˛ rotacyjnego przewodnictwa, stronie internetowej 31. W G-20 przyje kto ´ re sprawuje kaz ˙ de z pan ´ stw na okres jednego roku. Po zorganizowanym przez ˛ szczycie G-20, kto ˛ w paz ˛cych przez Kanade ´ ry odbył sie ´ dzierniku 2001 r. i trwaja ˛cy dyskusjach uzgodniono, z kilka miesie ˙ e przewodnictwo w 2002 r. przypadnie ˛dzie przejmował je z pocza ˛tkiem roku kalenIndiom, a kaz ˙ dy kolejny kraj be darzowego. Ponadto kaz ˙ dy z uczestniko ´ w G-20 został przydzielony do jednej ˛ciu grup. Co pie ˛c ˛ce do danej grupy miało obejmowac z pie ´ lat pan ´ stwo nalez ˙a ´ przewodnictwo. Uzgodniono tez ˙, z ˙ e dane pan ´ stwo na okres sprawowania przewodnictwa ˛cego G-20. wyznaczy swojego ministra finanso ´ w lub skarbu na przewodnicza ˛ osoba ˛ sprawuja ˛ca ˛ te ˛ funkcje ˛ był minister finanso Pierwsza ´ w Kanady – Paul Martin ˛pił go minister finanso (1999-2001). W 2002 r. zasta ´ w Indii Yashwant Singh. ˛, składaja ˛ca ˛ sie ˛ z przedstawicieli Ponadto od 2002 r. w G-20 utworzono tzw. trojke ˛cej prezydencji, co zapewniło cia ˛głos minionej, obecnej oraz nadchodza ´c ´ pracy grupy. Do najwaz ˙ niejszych zadan ´ trojki nalez ˙ ało proponowanie agendy G-20, ˛cych poszczego uzgadnianie sprawozdawco ´ w prezentuja ´ lne punkty programu obrad, ˛cej i nadchodza ˛cej zapewnianie obsługi szczyto ´ w i udzielanie wsparcia trwaja prezydencji. ˛to zasade ˛, z ˛ sie ˛ Przyje ˙ e szczyty G-20 w składzie ministro ´ w finanso ´ w odbywaja ˛. Poprzedzaja ˛ je spotkania ich zaste ˛pco raz do roku, zwykle jesienia ´ w prze˛ szczyty. prowadzane nie rzadziej niz ˙ dwa razy w roku, na kto ´ rych przygotowuje sie Te ostatnie organizuje pan ´ stwo, kto ´ re sprawuje przewodnictwo w G-20. Odpowiada ˛ warsztato ˛pco ono takz ˙ e za organizacje ´ w i seminario ´ w dla zaste ´ w. W latach 1999-2007 agenda „ministerialnego” G-20 ewoluowała. We wspomnianym okresie ˛ m.in: budowa ˛ struktury i okres grupa dwudziestu zajmowała sie ´ laniem celu G-20 ˛ z kryzysami finansowymi i wyzwaniami globalizacji (2000, (1999, Niemcy), walka Kanada), zwalczaniem finansowania terroryzmu (2001, Kanada), sprawami roz˛ dla pan ˛cych sie ˛ (Indie, 2002), zwalczaniem wojowymi i pomoca ´ stw rozwijaja
31

oficjalna strona internetowa G-20 – http:͞͞www.g20.org

236

Marek Rewizorski

˛pstw finansowych i reforma ˛ instytucji sektora finanso przeste ´ w (Meksyk, 2003), ˛ integracja ˛ gospodarcza ˛ (2004, Niemcy), kwestiami demograficznymi i regionalna ˛ instytucji Bretton Woods (2005, Chiny), kwestiami energetycznymi (2006, reforma ˛ fiskalna ˛ (2007, Południowa Afryka) 32. Po 2000 r. w szczeAustralia) oraz polityka ˛ na długofalowych celach ekonomicznych oraz na zwalczaniu go ´ lnos ´ ci skupiono sie finansowania terroryzmu. Pomimo z ˙ e G-20 przed wybuchem kryzysu finansowego z 2008 r. znajdowała ˛ w cieniu G-8, jej działalnos sie ´c ´ nalez ˙ y ocenic ´ pozytywnie. Co prawda nie była ona nadzwyczaj efektywna, ale ten słaby punkt G-20 rekompensowało udane prowadze˛dzy jej członkami. Według Vanessy nie polityki koordynacji i wspo ´ łpracy mie ˛dzynarodowych w meksykan Rubio-Marquez, byłego dyrektora działu spraw mie ´ s˛ ˛ kim ministerstwie finanso ´ w, najwiekszym sukcesem tego forum stało sie ustanowie˛do ˛dzy gospodarkami na ro nie przestrzeni do wymiany pogla ´ w mie ´z ˙ nym poziomie ˛ resort skarbu USA, uznaja ˛c G-20 rozwoju 33. W podobnym tonie wypowiedział sie na poziomie ministerialnym za forum poszerzonego dialogu na temat najwaz ˙ niejszych zagadnien ´ finansowych i gospodarczych, a takz ˙ e „bardzo cenny (...) nowy ˙ e, jak trafnie zauwaz ˙ ył znawca tematyki element architektury globalnej” 34. Jednakz ˛ autonomiczna G-20 Peter Hajnal z Uniwersytetu w Toronto, grupa ta, choc ´ stała sie i niesformalizowana, w okresie 1999-2007 nie zdołała zrealizowac ´ najwaz ˙ niejszych ˛ tak mie ˛dzy innymi dlatego, z punkto ´ w swojego programu. Stało sie ˙ e jej szczytom ˛ range ˛, wyraz nadawano zbyt niska ´ nie widoczny był tez ˙ brak zaangaz ˙ owania lidero ´w poszczego ´ lnych pan ´ stw, kto ´ rzy mogliby przenies ´c ´ aktywnos ´c ´ G-20 na najwyz ˙ szy, ˛zania najwaz prawdziwie „globalny” poziom i zapewnic ´ moz ˙ liwos ´ ci rozwia ˙ niejszych kwestii gospodarczych i finansowych 35. ´ DCO ´W G-20 NA POZIOMIE PRZYWO ˛dzania nasta ˛piło w latach Wyniesienie G-20 do roli centrum globalnego zarza 2008-2009 po szczytach w Waszyngtonie (2008), Londynie (2009) i Pittsburghu ˛cono zagroz (2009). Spotkanie G-20 w Waszyngtonie w całos ´ ci pos ´ wie ˙ eniom ˛zanym z wybuchem i rozprzestrzenianiem sie ˛ globalnego kryzysu finanzwia ˛do sowego. Po raz pierwszy uczestniczyli w nim szefowie rza ´ w i głowy pan ´ stw ˛ do podje ˛cia waz grupy, co przyczyniło sie ˙ nych postanowien ´ w sprawie reform
G-20 study group, op. cit., s. 20. V. Rubio-Marquez, The G-20: A Practitioner’s Perspective, in Networks of Influence? Developing Countries in a Networked Global Order, N. Woods, L. Martinez-Diaz (eds.), Oxford University Press, Oxford 2009, s. 23. 34 M. Sobel, L. Stedman, The Evolution of G7 and Economic Policy Coordination, Occasional Paper No. 3, US Department of the Treasury, Office of International Affairs, July 2006, s. 11. 35 P. Hajnal, G8 System and the G-20: Evolution, Role and Documentation, Global Finance Series, Aldershot: Ashgate 2007, s. 156.
32 33

˛dzania na poziomie globalnym Od G-7 do L-20 – ewolucja zarza

237

i koordynacji polityki fiskalnej, a takz ˙ e podniesienia alertu kryzysowego. W kwiet˛to plan zwie ˛kszenia funduszy MFW o 750 mld USD (pod niu 2009 r. przyje ˛kszej władzy w funduszu pan ˛cym, o co warunkiem przyznania wie ´ stwom wschodza ˛kszenia puli SDR o 250 mld USD, wsparcia kwota ˛ zabiegały zwłaszcza Chiny), zwie 250 mld USD wielostronnych banko ´ w rozwoju, przeznaczenia s ´ rodko ´ w ze sprzeda˛da ˛cego w dyspozycji MFW na pomoc dla pan ˛cych sie ˛, z ˙ y złota be ´ stw rozwijaja ˛ wzrostu gospodarczego a takz ˙ e przeznaczenie 1,1 bln USD na kredyty, odbudowe ´ stw G-20 zapowieoraz tworzenie nowych miejsc pracy 36. W Londynie liderzy pan ˛cej m.in. dbac dzieli tez ˙ utworzenie Rady Stabilnos ´ ci Finansowej, maja ´ o bez˛dzynarodowych rynku finansowym, rozwia ˛zanie problemu tzw. pieczen ´ stwo na mie ˛cie wzmoz ˛ regulacja ˛ działalnooffshores, czyli rajo ´ w podatkowych, a takz ˙ e obje ˙ ona ˛ s ´ ci funduszy hedgingowych i agencji ratingowych. Pomimo z ˙ e czes ´ ci postanowien ´ ˛ zrealizowac ˛te zobowia ˛zania stanowiły znacza ˛cy poste ˛p szczytu nie udało sie ´ , przyje ˛dzania gospodarczego, czego nie była do stworzenia systemu globalnego zarza ˛ca w składzie ministro w stanie dokonac ´ G-8, ani tez ˙ G-20 działaja ´ w finanso ´ w. Po londyn ´ skim szczycie brytyjski premier Gordon Brown entuzjastycznie, choc ´ nieco ˛, aby przedwczes ´ nie stwierdził, z ˙ e „nadszedł dzien ´ , w kto ´ rym s ´ wiat zjednoczył sie ˛ recesja ˛”, dzien ˛dku walczyc ´ z globalna ´ , kto ´ ry oznacza „nadejs ´ cie nowego porza s ´ wiata”. Barack Obama okres ´ lił szczyt jako „historyczny” i „bezprecedensowy”, ˛c go jako „punkt zwrotny w leczeniu s postrzegaja ´ wiatowej gospodarki”. Podobne ˙e uwagi padły ro ´ wniez ˙ z ust Nicolasa Sarkozy’ego i Angeli Merkel 37. Jednakz ˛ ˛ szczytem, kto ´ ry w najwiekszej mierze przyczynił sie do uznania G-20 za gło ´ wne ˛dzynarodowej wspo ˛ szczyt forum mie ´ łpracy gospodarczej i finansowej stał sie w Pittsburghu, przeprowadzony w dniach 24-26 wrzes ´ nia 2009 r. Uznano tam nie ˛dna ˛ role ˛ G-20 dyskusji nad stanem gospodarki s tylko nadrze ´ wiatowej, ale po˛da ˛ w nim uczestniczyc stanowiono tez ˙, z ˙ e na stałe be ´ liderzy zaangaz ˙ owanych pan ´ stw, a roczne przewodnictwo w grupie oparte zostanie na zasadzie rotacji 38. ˛ przełomowy takz ˛du na pozostałe decyzje, Szczyt w Pittsburghu okazał sie ˙ e ze wzgle ˛te. W celu ograniczenia globalnej niero kto ´ re zostały na nim podje ´ wnowagi makroekonomicznej zainicjowano program zro ´ wnowaz ˙ onego wzrostu gospodarczego. Pan ´ stwa G-20 po raz pierwszy zdecydowały o odbywaniu okresowych ˛d prowadzonych przez nie polityk spotkan ´ , na kto ´ rych miał byc ´ dokonywany przegla gospodarczych. Nadzo ´ r nad jego funkcjonowaniem powierzono MFW, choc ´ nie nadano tej organizacji jakichkolwiek uprawnien ´ do nakładania kar za nieprzestrzeganie załoz ˙ en ´ polityki makroekonomicznej. Mechanizm koordynacyjny oparto ˛ przez pan ˛cy otwarta ˛ metode ˛ na wzajemnym ocenianiu sie ´ stwa, przypominaja
36 ˛pne na stronie London Summit – Leaders’ Statement, 2 April 2009, punkt 5, os ´ wiadczenie doste http:͞͞www.g20.org͞images͞stories͞docs͞eng͞london.pdf (20.07.2012). 37 „Historyczny” G20 w Londynie: bilionowy szczyt? http:͞͞www.cafebabel.pl͞article͞29595͞historyczny-g20-w-londynie-bilionowy-szczyt.html (20.07.2012). 38 G20, Leaders Statement: The Pittsburgh Summit, Pittsburgh, 25͞9͞2009, http:͞͞www.g20.utoronto.ca͞2009͞2009communique0925.html (20.07.2012).

238

Marek Rewizorski

˛ takz koordynacji (OMK) stosowana ˙ e w Unii Europejskiej 39. Przeznaczono tez ˙ ˛ 5 biliono ´ w USD w ramach pakietu stymulacyjnego nakierowanego na stabilizacje ˛. Na szczycie w Pittsburghu zdecydowano takz finansowa ˙ e o wzmocnieniu regulacji ˛kszych banko finansowej, zwłaszcza dokapitalizowaniu najwie ´ w. Dla pan ´ stw ˛cych, zwłaszcza Chin, Indii i Brazylii najwaz wschodza ˙ niejszym punktem szczytu ˛c sie ˛ zmniejszenia asymetrii decyzyjnej w tej była reforma MFW. Domagaja ˛kszenia o 7% puli przypadaja ˛cych im głoso organizacji, chciały zwie ´ w. Pan ´ stwa ˛te zgodziły sie ˛ przeznaczenie 5%, co zostało zaakceptowane. Kompromis rozwinie ˛dzy z ˛daniami najsilniejszych pan ˛cych sie ˛ a uste ˛pstwami pomie ˙a ´ stw rozwijaja ˛te gospodarczo stanowił dowo czynionymi przez pan ´ stwa najwyz ˙ ej rozwinie ´ d, z ˙e ˛zywac w ramach G-20 moz ˙ na rozwia ´ nawet najtrudniejsze problemy, a forum jest dobrym miejscem dla prowadzenia dialogu. Warto zaznaczyc ´, z ˙ e nie obejmował on ˛cznie kwestii finansowych, o czym s ˛cie na szczycie kwestii wyła ´ wiadczy podje ˛ delegacje z Chin i Indii) oraz ekologicznych (czemu gwałtownie sprzeciwiały sie zadeklarowanie zakon ´ czenia rundy rokowan ´ handlowych z Doha do kon ´ ca 2010 r. 40 Na przełomie 2008 i 2009 r. zbyt hermetyczna i niereprezentatywna grupa os ´ miu ˛piła usta miejsca G-20 w składzie przywo ´ dco ´ w, okres ´ lanej tez ˙ jako The Leaders-20 (L-20). Zmiana ta postulowana była przez s ´ rodowisko naukowe juz ˙ w 2003 r. 41 ˛c przyczyny i wskazuja ˛c na przebieg procesu „zmiany pałeczki” i zaje ˛cia Oceniaja ˛ dwudziestu miejsca G-8, warto zauwaz przez grupe ˙ yc ´, z ˙ e jeszcze w połowie minionej dekady formuła grupy dwudziestu jako rdzenia global economic ˛ G-13, G-14 oraz governance nie była powszechnie popierana i rywalizowała z idea ˛dzaja ˛cego (governing body) w ramach MFW. pomysłem utworzenia ciała zarza ˛cego wo ˛cznie w składzie Pierwsza z alternatyw wobec G-20, działaja ´ wczas wyła ministerialnym, została przedstawiona w 2005 r. przez o ´ wczesnego premiera ˛ciu pan ˛wielkiej Brytanii Tony’ego Blaira. Zaproponował on pie ´ stwom wschodza cym (Chinom, Brazylii, Indiom, Meksykowi i Afryce Południowej) uczestnictwo ˛cych z uczestnictwa w grupie. w obradach G-8, jednak bez pełnych praw wynikaja ˛czenie „poszerzonej pia ˛tki” (outreach five) do G-8, okres ˛d takz Doła ´ lanej odta ˙ e jako ˛cych sie ˛ G-13, G-8; lub G-8;5 było gestem w kierunku dynamicznie rozwijaja
39 ˛ metode ˛ koordynacji (OMK) moz Otwarta ˙ na traktowac ´ jako szczego ´ lny przykład planowania ˛zuja ˛ sie ˛ strategicznego. Po pierwsze zakłada ustalenie wspo ´ lnych celo ´ w, do kto ´ rych realizacji zobowia ˛ na praktyce naming and shaming polegaja ˛cej na poszczego ´ lne pan ´ stwa. Po drugie zas ´ opiera sie ˛dy poste ˛po monitorowaniu przez rza ´ w kaz ˙ dego pan ´ stwa w realizacji wyznaczonych celo ´ w i publicznym ˛c na wywieraniu swego rodzaju presji politycznej lub gratulowaniu lub upominaniu go. OMK polega wie ˛powac tez ˙ prowadzeniu gry, w kto ´ rej z ˙ adne z pan ´ stw nie chce wyste ´ w roli „czarnej owcy w rodzinie”. Por. S. Hix, System polityczny Unii Europejskiej, Warszawa 2010, s. 295. 40 C. Schmucker, K. Gnath, From the G8 to the G20: reforming the global economic governance system, „GARNET Working Paper” No. 73͞09, Brussels, January 2010, s. 7-11; C. Schmucker, K. Gnath, The role of emerging countries in G-20: Agenda-Setter, Veto Player or Spectator, „European Yearbook of International Economic Law”, Ch. Hermann, J. P. Terhechte (ed.), s. 667-682. 41 ˛ce projektu Leaders-20, http:͞͞www.l20.org͞about.php Por. informacje dotycza

˛dzania na poziomie globalnym Od G-7 do L-20 – ewolucja zarza

239

˛cych, kto pan ´ stw wschodza ´ re – mimo z ˙ e były zapraszane na obrady G-8 od 1989 r. 42 ˛ statysto ´ stwa G-13 od szczytu G-8 w Gleaneages – pełniły na nich role ´ w . Pan ˛ przed spotkaniami (2005) do szczytu w Heiligendamm (2007) spotykały sie „o ´ semki”, choc ´ nigdy nie były traktowane jako pełnoprawni partnerzy pan ´ stw tej grupy. ˛ce. Spodziewaja ˛c sie ˛ O sukcesie L-20 zadecydowały tez ˙ pan ´ stwa wschodza ˛ formułe ˛ wspo duz ˙ ych korzys ´ ci, poparły bowiem te ´ łpracy kosztem MFW, kto ´ ry utracił ich zaufanie po kryzysie finansowym w Azji. Pan ´ stwa azjatyckie dobrze ˛tały wysoka ˛ cene ˛, jaka ˛ musiały zapłacic ˛ca ˛ pamie ´ za udzielone wsparcie, wyraz ˙ aja ˛ narzuceniem im przez MFW bolesnej polityki fiskalnej i monetarnej. Nie moga ˛c sie ˛kszyc ˛ z tradycyjna ˛ ponadto zwie ´ siły swoich głoso ´ w w organizacji i zmierzyc ´ sie ˛ w Funduszu USA i Europy, postanowiły poprzec dominacja ´ G-20 jako nowe forum do debaty nad zagadnieniami finansowymi i gospodarczymi. ˛ „niespodziewana ˛ zwycie ˛z ˛” w wyG-20 w składzie przywo ´ dco ´ w stała sie ˙ czynia ˛ pierwszen ˛dzaniu gospodarczym. Ten s ´ cigu o palme ´ stwa w globalnym zarza ˛stszych zaburzen „przypadkowy sukces” jest wynikiem coraz cze ´ w polityce ˛dzynarodowej, gospodarce i finansach globalnych. G-20 jest wszakz mie ˙ e nie tylko ˛ siostra ˛” G-7, ale takz „dzieckiem kryzyso ´ w” i „młodsza ˙ e owocem ambicji pan ´ stw ˛cych i nieuste ˛pliwos ˛cych im pełnego wschodza ´ ci pan ´ stw zachodnich, odmawiaja ˛ cze ˛s uczestnictwa w G-8. Jak uczy historia o ´ w przypadkowy sukces zdarzał sie ´ ciej, o czym – jak trafnie zauwaz ˙ yła Ann Krueger – s ´ wiadczy pełna ironii historia Układu ogo ´ lnego w sprawie ceł i handlu (GATT). Powstał on tylko dlatego, z ˙ e nie udało ˛ utworzyc ˛dzynarodowej Organizacji Handlowej (International Trade sie ´ Mie Organization – ITO) 43. „Nowa” G-20 jest w duz ˙ ej mierze odbiciem G-20 ministerial. Przywo ´ dcy ˛ sie ˛ raz w roku na szczycie, przygotowywanym wczes spotykaja ´ niej przez niz ˙ szych ˛ urze ˛dniko ˛ tez ranga ´ w. Kilka razy do roku maja ˙ miejsce spotkania G-20 w składzie ˛ ministro ´ w finanso ´ w i szefo ´ w banko ´ w centralnych, przy czym na spotkania moga 44 ˛ byc ´ zapraszani w razie potrzeby takz ˙ e inni ministrowie . Liderzy wspomagani sa ˛ jest zapraszanie na szczyty przez swoich reprezentanto ´ w (szerpo ´ w). Tradycja ˛cych do G-20. Dla przykładu w listopadzie 2011 r. przedstawicieli pan ´ stw nienalez ˙a ˛d rza francuski na szczyt G-20 zaprosił przedstawicieli Gwinei Ro ´ wnikowej, Etiopii, Singapuru, Hiszpanii i Zjednoczonych Emirato ´ w Arabskich 45. G-20 w składzie przywo ´ dco ´ w nie ma stałej siedziby, a tymczasowy sekretariat ustanawiany jest ˛ce przewodnictwo. Zgodnie z obowia ˛zuja ˛cym systemem przez pan ´ stwo sprawuja
Por. P. Hajnal, The G8 System..., s. 47-48. A. Krueger, The WTO as an International Organization, Chicago-London: University of Chicago, s. 4 i nast. 44 W 2010 i 2012 r. na szczytach G-20 uczestniczyli ministrowie pracy. 45 Por. informacje zamieszczone na stornie: http:͞͞www.g20-g8.com͞g8-g20͞g20͞english͞the2011-summit͞invited-countries͞the-countries-invited-to-the-cannessummit.974.html (15.08.2012).
42 43

240

Marek Rewizorski

rotacji ustalonym w Pittsburghu, po Korei Południowej, kto ´ ra przewodniczyła grupie w 2010 r., prezydencja została przekazana Francji (2011), Meksykowi (2012), a w niedalekiej przyszłos ´ ci Rosji (2013), Australii (2014) i Turcji (2015). Na ˛ takz ˛dzynarodowe, zwłaszcza WTO, MFW, szczyty zapraszane sa ˙ e organizacje mie ´ wiatowy, MOP, OECD, ONZ. Wszystkie porozumienia i rekomendacje na Bank S ˛ szczytach G-20 (w tym takz ˙ e w składzie ministro ´ w i szefo ´ w banko ´ w centralnych) sa ˛gane poprzez konsensus. Uczestnictwo w szczytach nie jest doste ˛pne dla osia publicznos ´ ci, jednakz ˙ e grupa dwudziestu na swojej stronie internetowej umieszcza ˛ ro ˛ca ˛ G-20 zawarte porozumienia w formie komunikato ´ w oraz deklaracji. Cecha ´z ˙ nia ˛cych organizacji mie ˛dzynarodowych (np. WTO) jest to, z od formalnie działaja ˙ e nie ˛ mechanizmy wymuszenia realizacji zobowia ˛zan ˛tych na siebie przez istnieja ´ przyje członko ´ w grupy. ˛ w Waszyngtonie (listopad Od 2008 r. na kolejnych szczytach, kto ´ re odbyły sie 2008), Londynie (2009), Pittsburghu (wrzesien ´ 2009), Toronto (czerwiec 2010), Seulu (listopad 2010), Cannes (listopad 2011) i Los Cabos (czerwiec 2012) G-20 ˛ pozycje ˛ jako gło w składzie przywo ´ dco ´ w ugruntowała swoja ´ wnego forum dyskusji na temat spraw gospodarczych i finansowych, choc ´ na ostatnim szczycie duz ˙o ˛cono kwestiom zatrudnienia. Dwadzies ˛kszych zawansowauwagi pos ´ wie ´ cia najwie ˛cych gospodarek, reprezentuja ˛cych 85% globalnego PKB, w meknych i wschodza ˛kszenie popytu i przywro sykan ´ skim Los Cabos postawiło sobie za cel zwie ´ cenie zaufania. Cel ten znalazł odzwierciedlenie w uzgodnionym na szczycie planie działan ´ na rzecz wzrostu i zatrudnienia 46. ˛ca sie ˛ krytyka tego gremium Wzrostowi znaczenia G-20 towarzyszy wzmagaja ˛co efektywnego i niereprezentatywnego. Problem stanowi nie jako niewystarczaja tylko brak na forum reprezentacji pan ´ stw afrykan ´ skich, ale ro ´ wniez ˙ znacznie lepiej ˛tych krajo rozwinie ´ w, takich jak: Polska, Hiszpania czy Holandia oraz pan ´ stw nordyckich. Dyskusja woko ´ ł tych kwestii rozgorzała w 2010 r. po szczycie w Seulu organizowanym po raz pierwszy przez pan ´ stwo, kto ´ re nie było członkiem klubu G-8 oraz w 2012 r. po spotkaniu w meksykan ´ skim Los Cabos. W pierwszym przypadku ˛ca ˛ krytyka ˛ G-20 wysta ˛pił minister spraw zagranicznych Norwegii z daleko ida ˛c na nieuwzgle ˛dnienie ws – Jonas Gahr Støre. Wskazuja ´ ro ´ d jej uczestniko ´ w pan ´ stw ˛ nordyckich, kto ´ rych zagregowany PKB jest o ´ smy na s ´ wiecie i kto ´ re sa w czoło ´ wce ˛cych programy rozwojowe ONZ, zarzucił grupie arbitralnos pan ´ stw finansuja ´c ´ ˛c ja ˛ „najwie ˛kszym w działaniu, brak włas ´ ciwego mandatu i efektywnos ´ ci, nazywaja ˛dzynarodowej od czasu drugiej niepowodzeniem z punktu widzenia wspo ´ lnoty mie 47 ´ rcze pismo wojny s ´ wiatowej” . Z kolei po szczycie G-20 w Los Cabos opiniotwo ˛c za„Forbes” zakwestionowało uczestnictwo w grupie Argentyny, proponuja
Por. http:͞͞www.g20.utoronto.ca͞summits͞2012loscabos.html (20.08.2012). K. D’Almeida, The G20 in Seul – Summit or Abyss?, http:͞͞www.ipsnews.net͞2010͞11 ͞the-g20-in-seoul-summit-or-abyss͞ (20.08.2012).
46 47

˛dzania na poziomie globalnym Od G-7 do L-20 – ewolucja zarza

241

˛pienie tego pan ˛ jako kraj znacznie bardziej stabilny pod sta ´ stwa przez Polske ˛tpliwos ˛ tez ˛dem politycznym i gospodarczym 48. Wa ´ ci budza ˙ dotychczasowe wzgle ˛gnie ˛cia G-20, zwłaszcza z osia ˙ e korygowanie globalnych niero ´ wnowag ekono˛kszanie udziału pan micznych, zakon ´ czenie rundy rokowan ´ z Doha, zwie ´ stw ˛cych w MFW wcia ˛z ˛tajmy jednak, wschodza ˙ napotyka na znaczne trudnos ´ ci. Pamie ˛ dopiero od 2008 r. i całos z ˙ e G-20 na szczeblu przywo ´ dco ´ w zbiera sie ´ ciowa ocena jej działalnos ´ ci jest niemoz ˙ liwa do dokonania. Jest pewne jednak, z ˙e ˛dzie sie ˛ nasilac ˛s w przyszłos ´ ci krytyka ta be ´ . Coraz cze ´ ciej G-20 jest postrzegana ˛cy „nieczysta ˛ gre ˛” ze wzgle ˛du na wyła ˛czanie jako konkurent ONZ prowadza ˛biaja ˛cy ze swojego grona pan ´ stw biednych, zwłaszcza afrykan ´ skich i w istocie pogłe ˛dzy „globalnym południem” a „globalna ˛ po ˛” lub tez podział mie ´ łnoca ˙ jako ˛ kolejna inkarnacja „wieden ´ skiego koncertu mocarstw” 49. Jeszcze dalej posuwaja ˛ ˛cy ˛ sie w krytyce antyglobalis ´ ci, wywodza sie gło ´ wnie ze s ´ rodowisk ekologicznych, ˛zkowych, socjalistycznych i anarchistycznych. Przypisuja ˛ oni G-20 role ˛ zwia ˛du s ˛ najbogatszych i najbardziej wpływowych de facto rza ´ wiatowego, kto ´ ry w imie ˛, kosztem pan uzurpuje sobie władze ´ stw i społeczen ´ stw permanentnie wyzy˛pu do korzys ˛cych z globalizacji. Tyskiwanych i pozbawionych doste ´ ci płyna ˛ uliczne protesty, obfituja ˛ce w starcia z policja ˛ powymi metodami ich działania sa ˛ jednak, ˛ce znaczne straty materialne 50. Antyglobalis ´ ci nie zauwaz ˙ aja i powoduja ˛te pan z ˙ e G-20 grupuje nie tylko rozwinie ´ stwa zachodnie, a mało sformalizowane ˛ dalekie od hierarchicznego podporza ˛dkowania, na zasady działania grupy sa ˛do kto ´ rym oparta jest aktywnos ´c ´ rza ´ w.

WNIOSKI

˛ grupa siedmiu, kto W latach 70. ubiegłego wieku pojawiła z sie ´ ra ponad ˛ w G-8. Pocza ˛tkowo to nieformalne forum dwadzies ´ cia lat po ´z ´ niej przekształciła sie ˛ zagadnieniami finansowymi, by z czasem rozbudowywac dialogu zajmowało sie ´ ˛ na sprawy gospodarcze i w kon ˛ agende ´ cu polityczne. Na trwałe wpisało sie ˛dzania staja ˛c sie ˛, obok ONZ, jego drugim centrum. G-7 w system globalnego zarza ˛ca z jej niereprezentatywnos cechowała jednak słabos ´c ´ konstrukcyjna, wynikaja ´ ci. Ostatecznie po „tektonicznych” zmianach, kto ´ re zostały wywołane przez kryzys ˛pnie kryzys finansowy z 2008 r. w na horyzoncie pojawił azjatycki z 1997 r., a naste
T. Ferguson, G20: Boot Argentina, Include Poland, http:͞͞www.forbes.com͞sites͞timferguson͞2012͞04͞09͞g20-boot-argentina-include-poland͞ (24.08.2012). 49 K. D’Almeida, ibidem. 50 ˛puja ˛cych przeciw G-20 skandowało Na szczycie w Pittsburghu w 2009 tys. protestanto ´ w wyste takie hasła, jak: „Mo ´ wimy nie korporacyjnej chciwos ´ ci” oraz „G20 to s ´ mierc ´ na kapitalizm”. Por. M. Nichols, Protester, Police Clash After G20 in Pittsburgh, „Pittsburgh Tribune-Review”, 20 September, 2009.
48

242

Marek Rewizorski

˛ nowy element architektury global governance, kto ˛ G-20 działaja ˛ca sie ´ rym stała sie od 1999 r. na poziomie ministro ´ w finanso ´ w i szefo ´ w banko ´ w centralnych, a od 2008 r. takz ˙ e przywo ´ dco ´ w pan ´ stw. ˛ w warunkach Wszystkie fora spod znaku „Gx” (G-7͞8, G-20) wyłoniły sie ˛bokich kryzyso głe ´ w, wywołanych wszakz ˙ e odmiennymi przyczynami. Ich ewolucja ˛dzania, w ramach kto pokazała stopniowe przechodzenie od globalnego zarza ´ rego rozstrzygano bardzo ro ´z ˙ norodne zagadnienia, gło ´ wnie o charakterze gospodarczym, ˛dzania gospodarczego. politycznym, finansowym i społecznym do globalnego zarza ˛ł przypominac Pod koniec pierwszej dekady XXI w. system global governance zacza ´ ˛ sieciowa ˛, w kto ˛ role ˛ strukture ´ rej obok pan ´ stw i aktoro ´ w niepan ´ stwowych szczego ´ lna ˛ły odgrywac ˛ca sie ˛ gło zacze ´ trzy centra – ONZ – skupiaja ´ wnie na problematyce politycznej oraz G-20 i G-8 skoncentrowane na grupie zagadnien ´ gospodarczo-finansowych. ˛ jako najwaz G-20 wyłoniło sie ˙ niejsze, obok ONZ, centrum global governance. ˛dzie zalez ˛zania problemu Rozwo ´ j tego forum be ˙ ał jednak w duz ˙ ej mierze od rozwia ˛cej reprezentatywnos jego niewystarczaja ´ ci. Bardzo istotne, w tym konteks ´ cie, ˛ bedzie uzyskanie konsensusu w przedmiocie reprezentacji Europy w G-20 i sposobu ˛ce ro prezentacji stanowisk przez poszczego ´ lne pan ´ stwa UE. Zbyt daleko ida ´z ˙ nice ˛dzie moga ˛ stac ˛ przyczyna ˛ osłabienia pozycji Unii w G-20. Co w tym wzgle ´ sie ˛cej brak wspo wie ´ lnego stanowiska pan ´ stw UE moz ˙ e doprowadzic ´ do zablokowania ˛zania pozwalaja ˛cego na wyjs znalezienia rozwia ´ cie z kryzysu strefy euro, na co ˛ na szczycie G-20 w Los Cabos. Pewnym rozwia ˛zaniem tej sytuacji zwracano uwage byłoby wysyłanie na szczyty grupy wspo ´ lnie wybranego przedstawiciela przez ˛cego Rady Europejskiej. Innym europejskich członko ´ w G-20 obok przewodnicza ˛zaniem wpływaja ˛cym na poprawe ˛ reprezentatywnos rozwia ´ ci G-20 jest rozwaz ˙ enie tzw. rotacyjnego członkostwa w G-20. W tym układzie pan ´ stwa o najwyz ˙ szym nominalnym PKB lub PKB mierzonym parytetem siły nabywczej zachowałyby stałe ˛ciu pan ˛dem rotowałoby np. miejsca, zas ´ trzy do pie ´ stw najsłabszych pod tym wzgle ˛c co pie ´ lat w zalez ˙ nos ´ ci od poziomu PKB. Rotacja wprowadziłaby konieczny ˛dzy pan ˛cymi wywierac ˛kszy wpływ na element rywalizacji mie ´ stwami chca ´ najwie ˛ gospodarke ˛ i finanse. Ponadto rozro ˛dzy członkami stałymi s ´ wiatowa ´z ˙ nienie mie i niestałymi upodobniłoby G-20 do Rady Bezpieczen ´ stwa ONZ (RB ONZ) zas ´ ˛ki wprowadzeniu mechanizmu rotacji grupa odsune ˛łaby od siebie zarzuty o brak dzie reprezentatywnos ´ ci.
Niniejszy artykuł powstał w ramach projektu badawczego pt.: ,,G20 i triada instytucjonalna w systemie global governance’’ finansowanego ze s ´ rodko ´ w Narodowego Centrum Nauki, przyznanych na podstawie decyzji DEC-2011͞01͞D͞HS5͞02220.

˛dzania na poziomie globalnym Od G-7 do L-20 – ewolucja zarza ABSTRACT

243

The article traces the evolution, activity and prospects of functioning of G-7, G-8 and G-20 – formulas of global cooperation that play an immensely significant role in shaping the emerging model of global governance. The author assumes that global governance means transferring onto the highest level the activity proper to governments with the difference that their competences of power are replaced by the activity of the so called controllers understood as the entirety of formal institutions, regimes and informal forums of exchange of information, experiences and of reaching compromise. Among the latter in the 1990s emerged G-7 which over two decades later transformed into G-8. Initially, this informal forum of dialogue dealt with financial matters but subsequently began to expand its agenda to economic issues and eventually to political concerns. Following the changes induced by the Asia crisis of 1997 and then the financial crisis of 2008 a new element of global governance architecture appeared, i.e. G-20. Since 1999 this group has operated on the level of finance ministers and central banks managers, joined in 2008 by state leaders.

N AS Z E W YD A WNI CTW A
INSTYTUT ZACHODNI ul. Mostowa 27, 61-854 Poznañ tel. +61 852 28 54 fax +61 852 49 05 e-mail: wydawnictwo@iz.poznan.pl

(KRYZYSY HUMANITARNE WYWOŁANE DZIAŁALNOŚCIĄ CZŁOWIEKA, CZ. II)
Pod redakcją Joanny Dobrowolskiej-Polak
Prace Instytutu Zachodniego nr 89 ISBN 978-83-61736-31-8 Instytut Zachodni, Poznań 2012, 260 ss.
Tom drugi z cyklu „Kryzysy humanitarne wywołane działalnością człowieka” (pierwszy Stabilizacja nieładu i destabilizacja ładu ukazał się w 2011 r.) poświęcony jest próbom stworzenia międzynarodowych mechanizmów reagowania na łamanie podstawowych norm prawa praw człowieka i humanitarnych zasad prowadzenia starć podczas konfliktów zbrojnych. Mechanizmy te obejmują dwa główne obszary międzynarodowych działań: operacje pokojowe i interwencje humanitarne. We współczesnych konfliktach zbrojnych powszechne są brutalne ataki na życie, zdrowie, godność i dobrostan cywilów. Atakowane są grupy osób, które znajdują się w strefach wolnych od działań zbrojnych lub przemieszczają się w kolumnach uchodźców. Codziennością są ataki prowadzone bez rozróżniania celów cywilnych i wojskowych. Z powodu brutalności i okrucieństwa stron rejony konfliktów są arenami działań „szokujących sumienie ludzkości”. Tradycyjne metody regulowania konfliktów zbrojnych, charakterystyczne dla czasu zimnej wojny i początku lat 90. XX w., okazały się niewystarczające wobec wyzwań, które zrodziły się wraz z intensyfikacją i rozprzestrzenieniem nieustrukturalizowanych konfliktów, głównie o etnicznym i narodowym charakterze oraz wzrostem liczby masowych ataków na cywilów. Odwołanie się do sposobów reagowania niedostosowanych do wymogów sytuacji obnażyło bezsilność państw i organizacji międzynarodowych na Bałkanach, w Rejonie Wielkich Jezior afrykańskich i w Rogu Afryki. Powolna i długotrwała reforma operacji pokojowych doprowadziła do istotnej zmiany filozofii obecności ONZ – i poprzez nią całej społeczności międzynarodowej – w rejonach konfliktów zbrojnych i na obszarach postkonfliktowych. Fundamentalnymi założeniami nowego systemu stały się: spójny multilateralizm oraz kompleksowość oddziaływania. System interwencji humanitarnych został zrewolucjonizowany w 2001 r., wraz z opublikowaniem raportu Międzynarodowej Komisji ds. Interwencji i Suwerenności Państw (ICISS), która zaproponowała przyjęcie koncepcji „odpowiedzialności za ochronę” - Responsibility to Protect (R2P) zakładającej istnienie, spoczywającego na członkach społeczności międzynarodowej, obowiązku reagowania na masowe naruszenia praw człowieka. W 2005 r. Zgromadzenie Ogólne inkorporowało koncepcję R2P do systemu reguł ONZ. *** Autorzy artykułów zamieszczonych w książce zarysowują skalę ataków na ludność cywilną i przedstawiają ich konsekwencje. Prezentują uogólnione studia i oceniają przypadki naruszeń prawa praw człowieka i prawa humanitarnego w konkretnych konfliktach zbrojnych i kryzysach humanitarnych wywołanych przez człowieka. Publikowana praca traktuje także o wybranych aspektach reformy międzynarodowych akcji na rzecz pokoju i bezpieczeństwa: modyfikacji operacji pokojowych oraz implementacji koncepcji interwencji humanitarnej.

SOLIDARNOŚĆ HUMANITARNA