Historia Longobardów

3

KSIĘGA 1 1. Germania musiała wyżywić zbyt wielu ludzi i dlatego liczne narody ją opuszczały. Rejon północny im bardziej jest oddalony od żaru słońca i ogarnięty lodowatym mrozem, tym zdrowszy jest dla ludzi i odpowiedni dla zwiększenia ich populacji; przeciwnie zaś, wszelka okolica południowa, im bliżej się znajduje piekącego słońca, tym bardziej jest niezdrowa i tym mniej nadaje się do życia ludzkiego. Dlatego tak wielkie masy ludzkie pochodzą z północy. Słusznie też owa cała okolica od rzeki Tanais1 aż po zachód słońca, mimo że poszczególne jej części mają własne nazwy, ogólnie zwie się Germanią2. Kiedy Rzymianie posiadali za Renem3 dwie prowincje, nazywali je Germanią Górną i Germanią Dolną4. Z tej ludnej Germanii często uprowadzano niezliczone tłumy niewolników, które następnie sprzedawano mieszkańcom na południu. Często również liczne plemiona same z niej odchodziły, ponieważ nie mogła ona wyżywić tak wielu ludzi w niej zrodzonych. Owe plemiona nękały nawet pewne rejony Azji, chociaż przede wszystkim
1 2

Tanais, dzis. Don, był uważany za granicę między Europą i Azją. Podobnie Izydor z Sewilli ( Etymologiarum, libri XIV 44; dalej cyt. Etym.) nazwę Germanii wyprowadza od łac. gignere (= generare – rodzić). 3 Ultra Rhenum – po lewej stronie Renu. 4 Germania Górna (Superior albo Prima) obejmowała tereny dzis. Alzacji i Lotaryngii, natomiast Dolna (Inferior albo Secunda) – dzis. Belgia.

4 najeżdżały na sąsiadującą z nimi Europę. Świadczą o tym wszędzie zburzone miasta: w całym Iliryku5, w całej Galii6, a zwłaszcza w nieszczęsnej Italii, która doznała dzikości niemal wszystkich plemion germańskich. Goci i Wandale, Rugiowie i Herulowie, Turyngowie7 oraz inne dzikie i barbarzyńskie plemiona wyszły z Germanii. Z podobnej przyczyny wywodzące się od Germanów plemię Winilów czyli Longobardów, które później będzie szczęśliwie rządziło Italią, wyszło z wyspy zwanej Skandynawią8, choć podaje się też inne powody ich wyjścia. 2. O wyspie Skandynawii i o tym, że z niej wyszedł ród Winilów, to jest Longobardów. Wyspę Skandynawię wspomina między innymi Pliniusz Starszy w księgach o przyrodzie9. Leży ona nie tyle na morzu, jak nam przekazali ci, którzy ją zwiedzili, ile zewsząd ją oblewają morskie fale, wdzierające się do wewnątrz poprzez płaskie brzegi. Kiedy tamtejsza ludność stała się tak liczna, że nie miała już gdzie mieszkać, podzieliła się – jak podają – na trzy grupy, z
5

Liryk to kraina rozciągająca się na wschód od Adriatyku niemal po Dunaj, tereny byłej Jugosławii. 6 Galia obejmowała tereny dzis. Francji, Belgii, częściowo Holandii i Szwajcarii; była to Galia Zaalpejska. 7 Podczas wędrówki ludów Goci (Ostrogoci, Wizygoci) osiedlili się w południowej Francji, Hiszpanii i Italii, Wandalowie w południowej Hiszpanii, Rugiowie, Herulowie i Turyngowie przybyli do Italii w V w. 8 Skandynawia jest oczywiście półwyspem, niektórzy historycy pierwotną ojczyznę Longobardów umieszczają nad górną Łabą. 9 Gajusz Pliniusz Starszy (ok. 23-79) autor Historii naturalnej (Historia naturalia, dalej Hist. nat.; Paweł podaje błędny tytuł De natura rerum), dzieła encyklopedycznego w 37 księgach, z których ks. III-IV opisywały ziemię, kraje i ludy Europy; o Skandynawii jako wyspie mowa w IV 27. Podobnie Jordanes w dziele O pochodzeniu i czynach Gotów (HG).

5 których jedna, wyznaczona losem, musiała opuścić ojczyznę i szukać sobie nowych domostw. 3. Ibor i Aion, pierwsi wodzowie Winilów oraz ich matka Gambara. Ta zatem część ludności, którą los skazał na opuszczenie ziemi rodzinnej i szukanie obcych pól, wybrała sobie dwóch wodzów, a mianowicie braci Ibora i Aiona10, ludzi młodych, wyróżniających się wśród rówieśników, a następnie, pożegnawszy rodaków i ojczyznę wyruszyła w drogę, aby znaleźć ziemie, które nadają się do uprawy i założenia stałych siedzib. Matką wodzów była Gambara, kobieta o bystrym umyśle i mądrej radzie, tak iż drugiej takiej próżno by szukać. Na jej mądrości w rozstrzyganiu wątpliwych spraw synowie bardzo polegali. 4. O siedmiu śpiących mężach w Germanii. Myślę, iż będzie stosowne na chwile przerwać tok opowiadania i – skoro mamy tu pisać o Germanii – przedstawić zwięźle pewną cudowną historię, która była tam na ustach wszystkich, a także poruszyć niektóre inne sprawy. Na północno-zachodniej granicy Germanii, na samym brzegu Oceanu11, pod wysoką skałą znajduje się jaskinia, w której nie wiadomo od jak dawna spoczywa w głębokim śnie siedmiu mężów. Nie tylko
10

O tych wodzach mówi anonimowe dzieło Pochodzenie Longobardów (Origo gentis Longobardorum, dalej: Origo) a także Skrót kroniki Prospera z Akwitanii pod 379 r. 11 Legenda znana z wczesnego średniowiecza; opowiada ją także Grzegorz z Tours (Miraculorum I 94), Paweł wg G. Waitsa (Historia Longobardorum edentibus L. Bethmann et G. Weitz Monumenta Germaniae Historica Scriptores rerum Langobardicarum et Italicorum saec. VI-IX, Hannoverae 1878, s.49; odtąd cyt. HL) korzystał z innego źródła.

Żyje u nich zwierzę bardzo przypominające jelenia13. grec. jaka go spotkała. widzi się jasne światło. bo uważani są za chrześcijan. są oni najprawdopodobniej rzymianami. posługując się w jakiś sposób drzewem zakrzywionym na kształt łuku. tak przestraszyła innych. sam widziałem suknię uszytą z jego włochatej skóry. mającą kształt tuniki sięgającej aż do kolan. Skritobinowie. że nikt już nie ośmielił się dotykać ich ciał. Zobacz więc. Sądząc po ubiorze. salire. A może dzięki ich przepowiadaniu. . W podskokach bowiem ścigają zwierzynę. Z miejscem tym sąsiaduje lud zwany Skritobinami. lecz nawet szaty pozostają nienaruszone i ponieważ przez tyle lat nie podlegli oni żadnemu rozkładowi. który w ich barbarzyńskim języku znaczy „skakać‟12. 12 Niem. wg Schönfelda (RE II A col. wnet – jak podają – uschły mu ręce i kara. W tych okolicach w czasie letniego przesilenia przez kilka dób. schreiten. przyodziewają się Skritobinowie.6 ich ciała. scriten odpowiadającemu łac. zostaną w przyszłości zbawione owe plemiona? 5. 893) nazwa pochodzi od Schritto Finnen – jeżdżenie na nartach. Prokopiusz z Cezarei )Wojna Gocka) nazywa ich Skrithiphinoi. z jakim rezultatem opatrzność boska zachowuje owych mężów przez tak długi czas. w którą. nieoświecone i barbarzyńskie plemiona odnoszą się do nich z wielką czcią. wg innych od staroniem. Żywią się bowiem surowym mięsem dziczyzny i sporządzają sobie ubiór z niewyprawionych skór. jak już powiedziano. nawet w nocy. Nazwa Skritobinowie wywodzi się od wyrazu. 13 Chodzi zapewne o renifera. skritan. ich zaś rozum nie różni się niczym od rozumu dzikich zwierząt. Nawet latem nie brak im śniegu. Kiedy pewnego razu ktoś opanowany chciwością pragnął rozebrać jednego z nich.

2.67 m. W Arabii zaś o tej samej porze roku w południe słońce znajduje się po stronie północnej. około przesilenia zimowego. w Jerozolimie i pobliskich okolicach. tak że podczas letniego przesilenia. około Bożego Narodzenia. na odwrót. rozlewającego się po obu stronach Brytanii. są zaś one krótsze niż gdzie indziej. gdy słońce świeci w południe. nie widać tam słońca. im bardziej zbliżamy się do słońca w kierunku południowym. Niedaleko. w którym zatrzymywał się Karol Wielki ze swoim dworem. o czym pisali już starożytni autorzy. padają w kierunku południowym. . O dwóch „pępkach” Oceanu. Ja sam podczas pobytu w Galii Belgijskiej. o szóstej godzinie cień człowieka mierzy dziewięć stóp 15. w ogóle nie ma cieni w Egipcie. gdzie płynie silny prąd morski Maelström. De temporum ratione XXI 31. 18 Nie jest pewne usytuowanie maris umbilicus na południe od wysp Lofotów na Morzu Norweskim. w południe. podczas gdy noce dłuższe. A zatem. chociaż dni SA jasne. im bowiem bardziej zwiększa się odległość od słońca. znajduje się owa głęboka otchłań wodna. a cienie. zmierzyłem cień mojej osoby i stwierdziłem. Beda. 6. Przeciwnie. 16 Dietenhofen (Thionville) miasto nad Mozą.78 m. 5. 17 Tzn. zimowe – 21 XII. gdzie rozciąga się bezkresny Ocean. którą zwykliśmy nazywać „pępkiem morza”18. tym bliższe ziemi wydaje się samo słońce.7 same zaś dni są tu o wiele dłuższe niż gdzie indziej14. że wynosi dziewiętnaście i pół stopy17. 15 Tzn. na zachód od wspomnianego brzegu. Również w Italii. Podobno dwa razy dziennie wchłania ona w siebie wodę i tyleż razy 14 Por. a cienie bardziej się wydłużają. cienie stają się coraz krótsze. letnie przesilenie – 21 IV. w miejscowości zwanej Totoniswilla16.

Niekiedy w przerażający sposób okręty giną w głębi owej otchłani. o czym świadczą wybrzeża sekwańskie20 i akwitańskie. Kanał La Manche i wybrzeża Atlantyku. W tych okolicach można zobaczyć rzeki. 21 Prawdopodobnie dzis. które szybko płyną w kierunku swych źródeł i na długości wielu mil toczą wody słone zamiast słodkich. z jaką przedtem się do niej przybliżały. s. 19 Wergiliusz. o czym mówi w swoim eposie19. nagle odepchnięte przez ogrom wód. już mają pójść na dno. wyspa z archipelagu Wysp Normandzkich. Karyłowski. 30 mil czyli 44.8 ją wyrzuca. że przypominają one bieg strzał wśród przestworzy. że istnieje też druga tego rodzaju otchłań między Brytanią a Galią. często nagle i gwałtownie wciąga okręty z tak wielką szybkością. z taką samą szybkością się od niej oddalają. Na przemian je z paszczęki pod gwiazdy wyrzuca. T. Twierdzą (niektórzy). wzdąwszy płuca. według zapewnień mieszkańców. lewy zaś Charybda dzika Zasiada: Z dna otchłani po trzykroć połyka Rozdarte wirem fale i znów. z trudem może ujść przed nimi. oddalonej od wybrzeża sekwańskiego o około trzydzieści mil. kiedy już. że jeśli ktoś przypadkiem znajdzie się w wodzie nieco dalej od brzegu. Ta wspomniana wyżej otchłań. jak świadczą o tym na każdym brzegu niezwykle szybko przypływające i odpływające fale. Na wyspie Ewodia21.4 km.76. Wrocław 1950. Często jednak. Eneida (III 420-423). Tego rodzaju otchłań czy czeluść wodną poeta Wergiliusz nazywa Charybdą: znajduje się ona. Dwa razy bowiem na dobę tak nagle zalewają je fale. 20 Tzn. Aldernay. przekł. w cieśninie Sycylijskiej i opiewa ją tymi słowami: Scylla prawy brzeg. . jak zapewniają niektórzy.

która na chwilę oddaliła się od niego. Ambri i Assi. rozbitek uczepił się go ostatkiem sił. Po tym wywodzie wróćmy do przerwanego opowiadania. Także nasze morze22. który ledwo żywy unosił się na falach i pchany prądem wód dotarł aż do samego otworu owej przerażającej otchłani. dla starożytnego Rzymianina mare nostrum oznaczał Morze Śródziemne. Niebawem z wielką szybkością przybił do brzegu i tak uniknął grożącej mu śmierci oraz mógł następnie sam opowiedzieć o niebezpieczeństwie. uprzednio przez burzę nadwerężonych. że ta sama Charybda wchłonęła wiele okrętów. kazali płacić sobie haracz. Po zniknięciu bowiem wód wchłoniętych przez ową czeluść ukazały się nagie brzegi jej wlotowego otworu. Kiedy już wejrzał w nieskończenie głęboką czeluść i prawie martwy ze strachu czekał. a wodzowie Wandalów. jak Winilowie przybyli do Skoringi. w którym się znalazł. które wchłaniają odpływającą wodę a następnie wyrzucają na brzeg wodę przypływającą. chociaż z mniejszą siłą. . Nagle zauważył. Spośród wszystkich członków załogi ocalał tylko jeden człowiek. Tam nieszczęsny usiadł z sercem bijącym od strachu i czekał na śmierć. Winilowie zatem wyszedłszy ze 22 Nostrum Mare – Adriatyk – z punktu widzenia Pawła Diakona. Zapewne i ono posiada tego rodzaju kanały. jak z głębi podniosły się niby góry wód i wyrzuciły wchłonięte wcześniej okręty. aż sam w nią wpadnie nagle i wbrew wszelkiej nadziei osiadł na jakiejś skale. Kiedy jeden z nich znalazł się w pobliżu. pochodzącego z krainy Wenecji. O tym. jak opowiadał pewien znakomity Gall. mianowicie Adriatyk.9 dobrze słychać szum wód wchłanianych przez wspomnianą Charybdę. Słyszałem też. jednak w podobny sposób uderza o brzeg wenecki i istryjski. 7. tylko małe i ukryte.

. w I-III przesunęli się nad górną Odrę i Dunaj. W tym czasie Ambri i Assi. i prosiła o zwycięstwo dla Winilów. że będą raczej walczyć niż znosić ich niewolę. Wtedy Ibor i Aion za radą matki Gambary doszli do wniosku. Oto Wandalowie udali się dobowa Godana25 i prosili o zwycięstwo nad Winilami. i to niezbyt wielkiej wyspy. których jako pierwszych ujrzy o wschodzie słońca. 8. aby kobiety Winilów swoje rozpuszczone włosy 23 Kraina nieznana (nazwa wywodzi się. Wszyscy zaś Winilowie byli podówczas w kwiecie wieku. albo przygotowali się do rozstrzygającej bitwy. Tradycja przekazuje tu zabawne opowiadanie. Zabawna opowieść o Godanie i Frei. że da zwycięstwo tym. najwyż sze bóstwo germańskie. często zamieniali tereny zamieszkania. przed Chr. szczep germański ze Skandynawii. utożsamiany z rzymskim Merkurym. gnębili wojną wszystkie sąsiadujące z nimi kraje24. Na przeł. jako że stanowili ledwie trzecią część ludności jednej. zajmowali południowe wybrzeże Bałtyku.10 Skandynawii pod wodzą Ibora i Aiona. przybyli do krainy zwanej Skoringą23 i tam osiedli na kilka lat. 24 Wandalowie. Wodan. Bóg odpowiedział. że lepiej strzec wolności orężem. Opowiadanie z rozdz. ale słabi liczebnie. zapewniał zwycięstwo w walce. na wybrzeżu bałtyckim lub między Wisłą a Łabą. żony Godana. Wtedy Gambara udała się do Frei. Wotan („dobry bóg”). być może. Tam prawdopodobnie zetknęli się z Longobardami. Wyprawili więc do Wandalów posłów z odpowiedzią. aby ci albo płacili im haracz. o nim także Żywot św. Freja udzieliła jej rady. od anglosaskiego score – brzeg. 25 Godan. umieszcza się ją we wschodnim Holsztynie. wodzowie Wandalów. wybrzeże). niż plamić ją płaceniem haraczu. 7-8 jest poszerzoną wersją Origo II. Pyszni z powodu odniesienia wielu zwycięstw wysłali posłów do Winilów. II i I w. Kolumbana 53.

brzytwą nie golonej brody27. Wotan zaś. Niektórzy wywodzą nazwę Longobard od halabardy. długiej włóczni. Pewne jest jednak. którego po dodaniu litery nazwano Godan. będzie odtąd nosił nazwę Longobardów – od długiej. żeby mógł je zobaczyć Godan. lecz daleko wcześniej. Germańska nazwa Langbart. Kiedy Godan zauważył je o wschodzie słońca. zlatynizowana brzmi: Langobardus (od V w. lecz w Grecji. którym już nadał imię. którego Rzymianie zwą Merkurym. ale pochodzi raczej z nieba. Langbard. zwany dotąd Winilami. Podobny wywód etymologiczny u Izydora z Sewilli ( Etym. Winklowie. który ma zwyczaj patrzeć przez okno w kierunku wschodnim. a bart – broda. Dlaczego Winilów nazwano Longobardami? Wotan jest tym samym bóstwem. że żył nie w omawianym tu okresie. jest odpowiednikiem Merkurego u Rzymian. stoczyli z Wandalami zaciętą bitwę w obronie wolności i odnieśli 26 27 Longibari od łac. 45). Tak też zrobiły. bo zwycięstwo nie zależy od mocy ludzkiej. już jako Longobardowie. W ich bowiem języku long znaczy długi. Śmieszna to zaiste historia i bez znaczenia.11 ułożyły sobie na twarzy na podobieństwo brody oraz aby wcześnie rano przybyły razem z mężami i stanęły tak. i nie w Germanii. IX 2. 9.długi i barba – broda. że winien dać zwycięstwo tym. rzekł: „Kim są ci długobrodzi?”26. Wtedy Freja wtrąciła. wg etymologii ludowej: Longobardus). W jaki sposób Longobardowie pokonali Wandalów? O głodzie wśród Longobardów. longus . z czego później powstało Lombardus. Tradycja głosi. inni jeszcze od Lange Börde – płaskie wybrzeże. że lud ten. . 10. wszystkie plemiona germańskie czczą go jak boga. W ten sposób Godan przyznał zwycięstwo Winilom.

rozstawili większą liczbę namiotów i rozpalili w obozie liczne ogniska. zapewne nad Bałtykiem (na Pomorzu są liczne jeziora). Pojedynek dwóch dzielnych mężów. Następnie w tejże krainie Skoringi doświadczyli strasznego głodu i z tego powodu bardzo podupadli na duchu. Hist. 15. w którego sile pokładali ufność. Mieli oni jednak u siebie męża niezwykle dzielnego. Aby uwiarygodnić tę informację. nat. Jego więc samego wystawili do walki za nich wszystkich. że mogą osiągnąć wszystko. co począć. to znaczy ludzie o psich głowach. . Kazali 28 Kraina równie nieznana jak Skoringa. Zmyślili mianowicie. Rozpuścili pogłoskę między wrogami. z których jeden był Longobardem. 12. Kiedy zaś zastanawiali się. potrzeba zesłała im radę. Wrogowie widząc i słysząc to wszystko. co zechcą. Na widok wielkiego wojska nieprzyjaciół Longobardowie nie odważyli się stanąć do walki. jak Assipitowie powstrzymali Longobardów chcących przejść na Mauringę. piją ludzką krew. W marszu przeszkodzili im Assipitowie29 oznajmiając. a drugi Assipitą. 29 Lud nieznany. Postanowili ją zatem opuścić i przenieść się do Mauringi28. 11. Mauringa. raczą się nawet własną krwią30. a jeśli nie mogą dosięgnąć nieprzyjaciela. Pliniusz. że wśród nich znajdują się kynoskefalowie. to „Kraina obfitująca w wodę”.12 zwycięstwo. uwierzyli pogłosce i nie odważyli się stoczyć bitwy. 3. 30 Zob. umieszcza się go przy górze Asse koło Wolfenbüttel w Saksonii Dolnej. VI 30. iż kynoskefalowie staczają zacięte boje. że w żaden sposób nie będą mogli przejść przez ich kraj. Etym. Izydor. która przedtem grozili Winilom. O tym. będąc przekonani.

dla siebie i swoich bliskich – upragnioną wolność. żeby w razie zwycięstwa nad wrogiem wyzwolili jego wraz z potomstwem od hańby niewolnictwa. aby stoczył z nim pojedynek. dla Longobardów wywalczył możliwość swobodnego przejścia. Longobardowie wywędrowali na Mauringę. Kiedy Longobardowie zastanawiali się. kogo spośród siebie wystawić przeciw tak wojowniczemu mężowi. Czegóż chcieć więcej? Chętnie przyrzekli. Longobardowie dotarli wreszcie do Mauringi. Starł się więc w walce i zwyciężył. Longobardowie odejdą drogą. Pustoci Luneburskiej. gdzie zatrzymali się na dłuższy czas. że spełnią jego żądanie. a następnie udali się w okolice bardziej odległe. aby tej sprawie nadać większą moc31. może Lüneburg w Dolnej Saksonii na płn. Wyruszywszy z Mauringi Longobardowie dotarli do Golandy32. wtedy pozwolą Longobardom przejść przez swój kraj. kraina trudna do zidentyfikowania. . 13. Warunki były następujące: jeśli mąż Assipitów odniesie zwycięstwo. Rolanda („bezkresny step”). Podobno posiadali przez kilka lat Anthab i Banthaib.wsch. Postawił jednak warunek. żeby również posłali jednego spośród siebie. zgłosił się całkiem dobrowolnie jeden niewolnik. gdzie jednak nie ma wzmianki o strzale. czyniąc ich ludźmi wolnymi. który obiecał stanąć na wyzwanie wroga. którą przyszli. Fakt ten starym zwyczajem uświęcili za pomocą strzały. jeśli zaś zostanie pokonany. zdjęli jarzmo niewoli z wielu niewolników. 32 Origo III. a 31 Opisany tu obyczaj wyzwolenia niewolników przedstawiony został w Edykcie Rotariego (224).13 powiedzieć Longobardom. mamrocząc przy tym słowa w ojczystym języku. Aby powiększyć liczbę wojowników.

jednym z nich był Lamission. jego pojedynek z Amazonką. że pewna kobieta urodziła naraz nie siedmioro. Tutaj zaś przytrafiło się.14 także Wurgundaib33. s. okrutniejsza od wszystkich dzikich zwierząt. syn Aiona. którzy wyprowadzili ich ze Skandynawii i nimi rządzili aż do tego czasu34. nat. gdzie mowa o niezwykłych porodach. 35 Opowiadanie oparte na Pliniusza Hist. 33 Krainy nad Bałtykiem lub może nad środkowym i dolnym biegiem Łaby: Anthabtub (Anthabet) umieszczają niektórzy w okolicach dzis. niech poczyta dawne historie. Wurgundaib (w Origo: Burgundaib) może nazwa terenów zamieszkałych przez Burgundów. 15. uważamy. podobnie pisze też Aulus Gelliusz w Nocach attyckich X 2. W tym czasie pewna nierządnica urodziła naraz siedmioro dzieci i ta matka. Pewne jest. pochodzący ze znakomitego rodu Gungingów. 3). O nierządnicy. Banthaib (Bainaib) na wschód od niego. VII 3. że król Agelmund udając się w drogę przybył nad wspomnianą sadzawkę. Pierwszym ich królem był Agelmund. 34 „I nimi rządzili do tego czasu”: jest to błędny dodatek Pawła. nie chcieli dłużej pozostawać pod rządami wodzów. 14. aby zachować ciągłość władców (HL. Po śmierci wodzów Ibora i Aiona Longobardowie mieli pierwszego króla Agelmunda. iż szczególnie często zdarza się to w Egipcie. wrzuciła je do sadzawki. . Jak podaje tradycja. lecz dziewięcioro dzieci35. aby się ich pozbyć. Paderborn. lecz na podobieństwo innych ludów wybrali sobie króla. która (naraz) porodziła siedmioro dzieci. Jeśli fakt takiego porodu wydaje się komuś nieprawdopodobny. a dowie się z nich. dzierżył on berło Longobardów przez trzydzieści trzy lata. Longobardowie po śmierci wodzów Ibora i Aiona. przyp. 54. że mogą to być jedynie nazwy obwodów lub jakichś miejscowości.

nieprzyjaciółki rodu męskiego. córki Aresa i Harmonii. XIII 3. w mit. zamieszkiwały okolice w Azji Mniejszej. Prokopiusz ( Got. Dzidą. wojownicze kobiety. Jednakże z uwagi na to. oddać niańce i wychować z wielką starannością.15 Zatrzymał konia i ze zdziwieniem patrzył na biedne dzieci. nadał mu imię Lamission36. że plemię Amazonek uległo zagładzie długo przedtem. Longobardowie odstąpią od rzeki. że jeśli wspomniana Amazonka zwycięży Lamissiona. Leukosyrii i innych krainach. stał się dzielnym i bardzo wojowniczym młodzieńcem. jeśli zaś zwycięstwo odniesie Lamission. zawracał je to w jedną. Nakazał szybko wydobyć je z sadzawki. a dla Longobardów możliwość przejścia przez rzekę. Justynus (II 3-4. gdzie ich zatrzymały Amazonki37. Kurcjusz Rufus (VI 10). XLII 3). która w ich języku zwie się lama. Dobrze wiadomo. 38 O Amazonkach pisali: Herodot (IV 110-117. tak że po śmierci Agelmunda ujął ster rządów w swoje ręce. IX 27). że to opowiadanie jest mało prawdopodobne. którą trzymał w rękach. nad rzeką Termodont w Kapadocji. W ten sposób zyskał dla siebie sławę. Król zdjęty litością i wielce zdumiony takim wydarzeniem powiedział. całe opowiadanie Pawła wydaje się konstrukcją oparta na etymologii imienia. 37 Amazonki. a także w Scytii. Gdy chłopczyk dorósł. król pływając w rzece stoczył walkę z najdzielniejszą spośród nich i zabił ją. nim mogły się rozegrać opisane wydarzenia38. wszyscy bowiem znawcy dziejów wiedzą. Longobardom będzie wolno przekroczyć rzekę. 36 W prologu do Edyktu Rotariego Lamission (Laiamicho) pochodzi z rodu Gungingus. . to w drugą stronę. że kiedy Longobardowie w swoich wędrówkach przybyli nad pewną rzekę. co zresztą nastąpiło. Ponieważ wydobył je z sadzawki. że dziecię to będzie wielkim człowiekiem. Wtedy jedno z nich schwyciło rączką królewską dzidę. Wcześniej bowiem oba szyki bojowe zawarły umowę. Powiadają też.

Oto bowiem nocą. stało się i dla nich przyczyna wielkiego nieszczęścia. na którym prawdopodobnie Paweł się opierał. przybyli na jej drugi brzeg. że plemię tych kobiet żyje do dzisiaj w najdalszych zakątkach Germanii. gdy wszyscy beztrosko spali. Owo poczucie bezpieczeństwa. wielu zabili i tak szaleli po obozie. W końcu VII w. W jaki sposób Bułgarzy zaatakowali nocą obóz Longobardów. młodzieńczy temperament i dość łatwo skłaniał się ku wojaczce. Ponieważ miał on gorący. a jego córkę uprowadzili w niewolę? Tak więc Longobardowie sforsowawszy wspomnianą rzekę. o którym wyżej mówiliśmy. IX 2. . Sam bowiem słyszałem relacje niektórych ludzi. które zawsze jest powodem klęsk. który koczował na terytorium między rzeką Kubań a Wołgą. mogło tego rodzaju plemię kobiece aż do tego czasu tam egzystować. 16. Bułgarię. 64). aby pomścić śmierć Agelmunda. 39 Bułgarowi – tu chodzi o lud pochodzenia tureckiego (umownie zwie się go dzisiaj Protobułgarami). zgładzili króla Agelmunda. O ich całkowitej zagładzie pisze Izydor z Sewilli ( Etym. swego opiekuna. Nie podejrzewając niebezpieczeństwa i ciesząc się długim pokojem stali się mniej czujni. wielu Longobardów ranili.16 że miejsca owych wydarzeń nie były historykom dość znane i tylko niewielu z nich je opisało. 17. skierował oręż na Bułgarów. niespodziewanie napadli na nich Bułgarowie39. opanował dzis. Longobardowie ustanowili swym królem Lamissiona. W jaki sposób Lamission stał się królem i pokonał Bułgarów? Zebrawszy po tej porażce siły. że samego króla Agelmunda zgładzili a jedyną jego córkę wzięli do niewoli. zamieszkałą przez Słowian i uległ slawizacji. Wkrótce doszło IV 3). gdzie zatrzymali się na jakiś czas.

Wreszcie zachęcił ich. Wtedy też zdobyli na wrogu wielkie łupy i odtąd stali się odważniejsi w podejmowaniu trudów walki. uderzyli na wroga i w dzielnej walce zadali mu wielką klęskę. aby zapomniało o doznanej zniewadze i stawiło sobie przed oczami ową hańbę. niż jako nędzny niewolnik być pośmiewiskiem dla wrogów. w której Longobardowie haniebnie uciekli przed wrogiem do obozu. trzeci z kolei król. drugiego króla. obdarzy go wolnością i nagrodami. bo lepiej jest – mówił – stracić życie w walce. Po śmierci Lamissiona na tron wstąpił Lethu. Widząc to król Lamission podniesionym głosem zaczął wołać do całego wojska. . Panował on prawie czterdzieści lat i swoim następcą pozostawił syna Hildehoka. już to obietnicami. Jeśli zaś – mówił – zobaczy w walce jakiegoś niewolnika. dodawał im ducha do znoszenia bitewnych trudów. pędzącego na przedzie do boju. aby orężem bronili siebie i swoich bliskich. 40 Cały ten rozdział pochodzi z Origo III. ster władzy ujął Lethu. Toteż Longobardowie tak zachęceni i porani przykładem wodza. którą oni chcieli widzieć jako królową przy jego boku. Te i tym podobne słowa wypowiadał donośnym głosem i już to groźbami. Po jego śmierci jako piąty przejął berło królewskie Gudehok40. jak w żałosną niewolę uprowadził jego córkę. i tak nad niedawnymi zwycięzcami odnieśli zwycięstwo oraz pomścili zarówno śmierć króla.17 do pierwszej potyczki. Po śmierci Lamissiona. jak i własne krzywdy. 18. który był czwartym z kolei królem. po nim zaś jego synowie Hildehok. a po Hildehoku Gudehok. jak wróg zamordował ich króla.

Odoaker zjednoczywszy pod swoją władzą plemiona Turcylingów. apostoł Norikum. Herulów i częściowo Rugiów. kraina obejmująca terytorium dzis. Mieszkał on w tych stronach aż do śmierci. W 487 toczył boje z Norikum. których już dawno podbił. rodem z Rzymu. jak Longobardowie po zwycięstwie Odoakera nad Rugiami opanowali ich prowincję. VI w. 42 Norikum. Chr. Seweryna pióra Eugippiusza. królem Turcylingów. królestwo utworzone przez Celtów podbili Rzymianie i zamienili w prowincję (16-13 p. aby razem zaprzestali czynić nieprawości. królem Rugiów. Seweryna43. który oddzielał go od Norikum42. Wojna między Odoakerem. oraz ludy Italii. w tych dniach zajmował drugi brzeg Dunaju. 434-493) wódz germański. W owym czasie rozgorzała wielka nieprzyjaźń pomiędzy Odoakrem41. pozbawił władzy cesarza Romulusa Augustulusa i założył królestwo germańskie. którego nazywano też Fewa. królem Rugiów. nim się wydarzył y44. W Norikum zaś znajdował się wtedy klasztor św. męża obdarzonego prawdziwą wstrzemięźliwością i sławnego z powodu wielu innych cnót. teraz zaś jego ciało spoczywa w Neapolu. przybył do 41 Odoaker (ok. przepowiedział im różne nieszczęścia na długo przedtem. gdzie zetknął się z germańskimi Rugiami. a Feleteusem. Austrii. Ponieważ gardzili jego pobożnymi słowami. 482).18 19. Seweryn (zm. 43 Św. jego klasztor znajdował się u podnóża Kahlenbergu pod Wiedniem. . przybył do Italii wraz z oddziałem barbarzyńców. panującym już od kilku lat w Italii. o imieniu Gisa. aby służyć Imperium Rzymskiemu. 44 Wiadomość prawdopodobnie z Żywota św. w 476 stanął na czele zbuntowanych najemników germańskich.). bogata w żelazo. o tym. Ów święty często w niebiańskich słowach upominał wspomnianego Feleteusa i jego żonę. napisanego w Neapolu na pocz. Tenże Feleteus. a Feleteusem.

Wtedy to Longobardowie wyszli ze swoich ziem i przybyli do Rugilandii. Austria. Po śmierci zaś Klaffona jako siódmy król przejął berło syn Taton. Odpowiedziano jej. Po śmierci Gudehoka rządy objął Klaffon. królem Herulów. Dziewczyna posłała doń wtedy zaproszenie. zadając im cios ostateczny i zabijając także ich króla Feleteusa. Całkiem inaczej na ten temat pisze Prokopiusz z Cezarei (Wojna gocka II 14). Oto brat króla Rodulfa przybył do Tatona w celu przywrócenia stosunków pokojowych. który zburzył królestwo Herulów. kim może być ten. 46 Por. a po nim Taton. Splądrował następnie całą prowincję i z ogromnym tłumem jeńców ruszył do Italii. a jego miejsce zajął syn Klaffon. teraz popadli w konflikt z następującej przyczyny47. 20. co w języku łacińskim znaczy ojczyzna Rugiów. Jego droga wiodła koło domu królewskiej córki. Zagłada Herulów przypada na 506 r. wybuchła wojna między Tatonem a Rodulfem. aby był łaskaw wypić z nią kielich wina. że to brat króla Rudolfa wypełnił swoje poselstwo i wraca do kraju. które w swoim języku nazwali feld. kto posiada tak wspaniały orszak. prawdopodobnie dzis. 45 W 487 r. 47 Przyczyna wybuchu niezgody opowiedziana na podstawie podań ludowych. Gdy na tym terenie przebywali trzy lata. Spełniwszy swoje poselstwo wracał do ojczyzny.. Tymczasem zmarł Gudehok. Longobardowie opuścili Rugilandię i zamieszkali na rozległych przestrzeniach. Origo IV. Choć wcześniej łączyło ich przymierze. której było na imię Rumetruda. . i tam z powodu żyzności gleb zatrzymali się na kilka lat46.19 Rugilandii i walczył z Rugiami45. Ta widząc mnóstwo mężów i znakomite towarzystwo zapytała. Rugilandia to kraj Rugów.

Tym razem jednak. czy po to. zakrywszy jedynie wstydliwe części ciała. Ogarnięta kobiecym szałem i nie potrafiąc zapanować nad bólem serca. Gdy wieść o tym dotarła do Rudolfa. jakie zawarł z Tatonem i wypowiedział mu wojnę. czy też żeby okazać pogardę dla ciosów wroga. pełen oburzenia odpowiedział dziewczynie takimi słowami. by lżej się walczyło. by usiadł. aby nie wzbudzić jakiegoś podejrzenia. Następnie ta okropna bestia nakazała sługom. rzekomo do podczaszego. że wzbudził w niej jeszcze większą złość.20 On zaś w szczerości swego serca przybył na jej zaproszenie. żeby za plecami miał ścianę z oknem. Tak się też stało. urażony w swej godności. Niebawem na znak dany przez okrutna kobietę wykonano niegodziwe polecenie. Gość okryty ranami upadł na ziemię i wyzionął ducha. ponieważ był małego wzrostu dziewczyna wejrzała na niego z wyniosłą pogardą i wypowiedziała pod jego adresem ironiczne słowa. Herulowie byli zaprawieni w prowadzeniu wojen i znani z wielu zwycięstw. twarz jej poweselała i w miłych słowach poprosiła go. postanowiła wykonać zbrodniczy plan. Na oknie tym powiesiła wspaniałą zasłonę niby na cześć gościa. . westchnął głęboko nad okrutna śmiercią brata i nie mogąc opanować bólu zapłonął żądzą pomsty za jego śmierć. kiedy ona powie. Udała spokój. jaki właśnie przyszedł jej na myśl. Cóż było dalej? Oba wojska starły się na otwartym polu. Gość. walczyli nago. Umyśliła zaś posadzić go w takim miejscu. aby z tyłu. przeszyli go mieczami. a w rzeczywistości po to. Król ufał niesłychanie ich sile i spokojnie zabawiał się grą przy stole. sam zaś nie wątpiąc z zwycięstwo siedział w obozie przy stole do gry48. Zerwał przymierze. Tylko jednemu ze swoich ludzi kazał wejść na 48 Prawdopodobnie chodzi o stolik do gry w damkę. Rodulfus wysłał swoich do walki. „nalewaj”.

Również sam król w dzielnej. że wojsko Herulów ucieka. że walczą bardzo dzielnie. Longobardowie. wydobył jednak z siebie głos: „Biada tobie – rzekł – nieszczęsna ziemio Herulów. nie wiedzieli. Na te słowa król rzekł z niepokojem: „Czyż może uciekają moi Herulowie?” On zaś na to: „Nie ja – rzekł – lecz ty. . to powiedziałeś”. taki zawisł gniew z nieba. Nad wojskiem zaś Herulów. że już nigdy nie posiadali króla. uciekającym w bezładzie. przez którą można przepłynąć. Kiedy więc wojownicy machali ramionami jak gdyby przy pływaniu. otrzymywali mieczem od wrogów bezlitosne ciosy. zwaną przez nich bandum. oraz szyszak. lecz bezskutecznej walce poniósł śmierć. jak to zwykle w takiej sytuacji bywa. na częste pytania króla. Odtąd tak dalece podupadło męstwo Herulów. królu. Longobardowie zaś stali się bogatsi. powiększyli swoje wojsko o żołnierzy z różnych pokonanych plemion i zaczęli sami dążyć do wojen oraz szerzyć dookoła sławę swego męstwa. Kiedy przerażony król i wszyscy wraz z nim. jak wiedzie się Herulom. Choć późno. że zielone łany lnu wzięło ono za taflę wody. odpowiadał. który zwykł on nosić podczas bitwy. iż szyk Herulów się załamał. Taton zaś zabrał chorągiew Rodulfa. Toteż kiedy ów spostrzegł. I nie wcześniej odważył się powiedzieć królowi o klęsce.21 rosnące tam drzewo. Zagroził mu przy tym. odniósłszy zwycięstwo. napadli na nich Longobardowie i urządzili im straszną rzeź. podzielili między siebie ogromne łupy znalezione w obozie. nim całe wojsko nie zaczęło uciekać przed nieprzyjacielem. a Longobardowie mocno na nich nacierają. jeśli powiadomi go. że zapłaci głową. ażeby tym szybciej mógł mu donieść o zwycięstwie jego żołnierzy. która widział. którą chłoszcze gniew Pana niebieskiego”. co robić.

na skutek czego nastąpił rozpad jedności plemiennej. po Chr. w III w. że Wakchon (Wachon) był synem Unichisa i zgładził zarówno Tatona. Następnie pojął za żonę Austriguzę.in. 51 Swebowie. Również Hildechis. źródło Pawła. Chr. Odtąd pomiędzy geoidami i Longobardami zapanowała z tego powodu nieprzyjaźń. V w. jak i Zuchilona. córkę 49 Origo IV. zredagowany w 643 r. Wachon zwyciężył Swenów. Po zmiennych walkach zostali w 567 r. mianowicie. 52 Edykt króla Rotariego.Szwabowie. W tym czasie Wakchon napadł na Swebów51 i przyłączył ich do swego państwa. m. syn brata Zuchilona49 i pozbawił go życia. p. 53 Turyngowie. a nie za szczera prawdę. część z nich osiedliła się w Hiszpanii. niemal doszczętnie wytępieni. Napisany w jęz. Gepidowie. jego żony i córki oraz panowanie syna Waltariego. Miał zaś Wakchon trzy żony. podaje. łacińskim. Napadł bowiem na niego Wakchon. niech przeczyta wstęp do Edyktu praw longobardzkich52 ułożonego przez króla Rotariego. zawiera normy prawa longobardzkiego (uj ęte w 398 paragrafach). lud germański ze szczepu gockiego. syn Tatona. O śmierci Tatona i panowaniu Wachona. Swewowie. Niemal we wszystkich rękopisach znajdzie to. noszący pierwotnie nazwę Hermundurów. Po tych wydarzeniach Taton niedługo się jednak cieszył wojennym triumfem. Jeśli ktoś uważa to za kłamstwo. w IV ulegli Herulom. utworzyli niezależne . które dotąd funkcjonowało jedynie w ustnym przekazie.. później osiedlili się nad środkowym Dunajem i tam zetknęli się z Longobardami. poniósł klęskę w starciu z Wakchonem i uciekł do Gepidów50. Najpierw. którzy w IV w. córkę króla Turyngów53. W I w. szczep germański. na pocz. zaliczany przez pisarzy starożytnych do plemion germańskich. gdzie jako wygnaniec pozostał do końca życia. jedno ze źródeł Pawła. 50 Gepidzi. cośmy umieścili w naszej skromnej historii. poślubił Ranikundę. zajmowali tereny nad górnym Renem i toczyli boje z Rzymianami.22 21. lud nieznanego pochodzenia. Poszczególne grupy zajmowały różne tereny. zajęli Dację.

w której Alboin zgładził syna króla Gepidów. który niebawem przyprowadził Longobardów do Panonii55. z którą miał dwie córki: jedną. później Gotom (378 r. Wreszcie trzecią żoną Wakchona była córka króla Herulów – Salinga. bo tak nazywała się u nich każda znakomita rodzina. Tlący się już od dawna spór między Geoidami i Longobardami teraz nareszcie wybuchł na dobre i po obu stronach szykowano się do wojny.23 króla Gepidów. w której oba szyki dzielnie walczyły i jeden nie ustępował drugiemu. rozbite w VI w. wydał za Teudiperta – króla Franków. 54 Właściwie ósmym królem był Wakchon.). Wszyscy oni byli Litingami. ponieważ jednak został on królem nie według prawnego następstwa. Paweł oraz Edykt Rotariego nie nadają Wakchonowi kolejnej liczby. imieniem Wisegarda. Waltari po siedmiu latach panowania zszedł z tego świata. wziął za żonę Kusupald. ale w wyniku gwałtu. drugą. 55 Nastąpiło to w I poł. przez Frankó w i Sasów i ostatecznie podporządkowane tym pierwszym. które uległo najpierw Rzymianom (10 r.. inny król Franków. przed Chr.). wojownicze iliryjsko-celtyckie plemię półnomadów. Rozgorzała niebawem bitwa. VI w. Po śmierci Waltariego rządy objął Audoin. . 22. który Longobardów przyprowadził do Panonii. który znienawidziwszy ją oddał za żonę jednemu ze swoich ludzi o imieniu Garibaldi. Po nim jako dziewiąty król objął rządy Audoin.) i Hunom (441 r. Walderadę. 23. Z nią miał syna Waltariego. Wojna Gepidów z Longobardami. I wtedy przypadkiem stanęli do walki naprzeciw siebie Alboin. Panonia rozciągała się między Sawą. Drawą i Dunajem i była zamieszkana przez Panończyków. który po jego śmierci panował jako ósmy już król54. syn Audoina i państwo.

aż wreszcie ból jego znalazł ujście w słowach: „Drogie – rzekł – jest mi to . Longobardowie ruszyli w pogoń i kładli ich pokotem. zaprosił na ucztę i posadził go po swojej prawicy. aby mógł ze swym ojcem zasiadać do uczty. stracili ducha i rzucili się do ucieczki. zanim nie zdobędzie oręża od króla obcego narodu”. któremu przedtem zabił syna? Alboin prosi o wydanie oręża po zabitym. aby syn królewski ucztował wraz z ojcem. gdzie zwykł niegdyś siedzieć jego syn. syn Turisinda. Gdy inni raczyli się wspaniałymi potrawami. jak siedzi tam teraz jego zabójca. „Wiecie – powiedział – że nie ma u nas zwyczaju. miał przed oczyma jego śmierć i widział. Kiedy wycięli dużą część wrogów. jak był nim podczas niebezpieczeństwa. Prosili. Turismod. Alboin przeszył mieczem swego przeciwnika. Turisind długo myślał o miejscu syna przy stole. że nie może tego uczynić ze względu na panujący obyczaj. Alboin usłyszawszy te słowa ojca wziął ze sobą jedynie czterdziestu młodzieńców i udał się do Turisinda. żeby był towarzyszem ojca podczas uczty. który spadłszy z konia wyzionął ducha. 24. że poległ syn królewski.24 Turismod. który w dużej mierze wojnę tę podtrzymywał. Wzdychał głęboko i nie mógł się opanować. króla Gepidów. swemu królowi. ponieważ dzięki jego męstwu odnieśli zwycięstwo w tej bitwie. aby zedrzeć zbroje z poległych. Po odniesionym zwycięstwie Longobardowie wrócili do swoich siedzib i zaproponowali Audoinowi. i wyjawił mu powód swego przybycia. Gdy Gepidowie ujrzeli. Audoin odpowiedział im. W jaki sposób Alboin z czterdziestoma mężami udał się do króla Turisenda. Król przyjął go wspaniałomyślnie. ażeby Alboin uczestniczył w uczcie. zawrócili. z którym niedawno prowadził wojnę.

wręczył go Alboinowi. Na to jeden z Longobardów tak odpowiedział: „Udaj się na pole Asfeld. że kara najpierw dosięgnie tego. Jedząc królewskie dania cieszył się wraz z ojcem i opowiedział po kolei wszystko. Po powrocie Alboin stał się współbiesiadnikiem przy ojcowskim stole. gdy ktoś we własnym domu zabija gościa”56. . że Germanie „uważają. mających do kolan białe nogi. wszystkie domy stoją przed nimi otworem. tych. Wtedy król zerwał się zza stołu. tam będziesz mógł niewątpliwie zobaczyć. iż nie godzi się krzywdzić gościa. Cezar w swoich Pamiętnikach o wojnie galijskiej (IV. lecz i osoba teraz na nim siedząca jest dość miła dla moich oczu”. Słysząc te słowa Gepidowie nie mogli opanować oburzenia. „Białonożne są wasze klacze – rzekł – i wy jesteście do nich podobni”. którego zdrowo i cało odprawił do kraju jego ojca. chronią przed wszelką krzywdą i uważają za nietykalnych. Turisind wziął oręż swego syna Turismoda. jak bardzo te klacze potrafią bić kopytami. że są oni podobni do swych klaczy. co wydarzyło się jemu 56 Także u Germanów prawo gościnności było święte. Unieśli się gwałtownym gniewem i pragnęli pomścić jawną zniewagę. którzy z jakiegoś powodu przybyli do nich. Wtedy obecny tam drugi syn królewski poczuł się dotknięty słowami ojca i zaczął drażnić Longobardów oraz szydzić sobie z nich twierdząc. z nimi dzielą się pokarmem”. Zagroził im. W ten sposób położył kres kłótni i wszyscy w radosnym nastroju kontynuowali ucztę. tam pośrodku łąk to nędzne zwierzę rozsypało kości twego brata”. Również Longobardowie gotowi do walki jak jeden mąż chwycili za miecze. kto pierwszy przystąpi do walki: „Nie jest – mówił – miłe Bogu zwycięstwo. stanął pomiędzy nimi i swoich wzburzonych ludzi powstrzymał od walki.25 miejsce. gdyż oni poniżej łydek owijają nogi białymi opaskami. 23) odnotował.

Z powodu tych wszystkich 57 Justynian. a następnie Narsesa w latach 535-553. Goci obwołali królem Totilę.) 61 Mianem Maurów określano tubylczych mieszkańców Afryki Północnej. jak i znakomicie rozwiązywał sprawy obywatelskie. zostali podbici przez Belizariusza.). 25. i w nie mniejszych pochwałach wynosili wielką prawość Turisinda. Król Witichis (Witigis) dostał się do niewoli w pierwszej fazie wojny (540 r. i chwalili odwagę Alboina. W podobny sposób. Rękoma patrycjusza Belizariusza mężnie pokonał Persów58 i tymi samymi rękoma zniszczył całkowicie lud Wandalów. wziąwszy do niewoli ich króla Gelismera59.. z powodu wyznawania odmiennej religii – arianizmu. In. cesarz Imperium Wschodnio-Rzymskiego. panował w latach 527-565. W tym czasie pod szczęśliwą gwiazdą rządził Imperium rzymskim cesarz Justynian57. Potem znowu siłami tegoż Belizariusza zwyciężył w Italii lud Gotów i wziął do niewoli ich króla Witichisa60. W ten sposób po dziewięćdziesięciu sześciu latach całą Afrykę przywrócił Imperium rzymskiemu. na drodze wojennej. 58 W latach 529-532. który zarówno prowadził pomyślne wojny zewnętrzne. na dworze króla Turismoda. Następnie dzięki podziwu godnemu męstwu prokonsula Jana zniszczył Maurów atakujących Afrykę pod wodzą króla Amtalana61. zajęli wybrzeża afrykańskie (429 r.26 u Gepidów. Obecni wyrażali podziw. podbił również inne narody. Pozostawali jednak w stałym konflikcie z podbitą ludnością m. który zginął w walce z Narsesem (552 r. zjednoczył pod swoim panowaniem przeważające połacie Imperium Rzymskiego. 60 Goci (Ostrogoci) zajęli Italię w 489 r. 59 Wandalowie w V w. Panowanie Justyniana i jego zwycięstwa.) i niektóre wyspy Morza Śródziemnego. . W 533 Belizariusz odniósł nad nimi zwycięstwo i przyłączył do Cesarstwa.

247) uważa ich za odłam Wenetów. Jordanes (O pochodzeniu i czynach Gotów 119. jak i drugą redakcję Kodeksu w 534 r. w odróżnieniu od zbioru prawa kanonicznego. Anti). Był bowiem Justynian władcą katolickim. 62 Antycki od Antów (Antes. które dotąd były zbyt rozwlekłe i same w sobie sprzeczne. Antycki62. że na całym świecie nie można znaleźć podobnej67. Budowniczymi byli Izydor z Miletu i . zredukował do liczby pięćdziesięciu ksiąg i nazwa je Kodeksem Digestów lub Pandektów64. 65 Chodzi tu o Institutiones z 533 r. Digesta seu Pandectae. 67 Budowla powstała w latach 532-537 na planie krzyża greckiego (równoramiennego). Frankoński. On również poprawił i nadzwyczaj zwięźle ujął prawa rzymskie. trzynawowa. które sam ustanowił. zwieńczona kopułą..27 zwycięstw zasłużył sobie na przydomki: Alamański. Również nowe prawa. Wandalski i Afrykański. został ogłoszony pod koniec 533 r. mieszczące się w wielkiej liczbie woluminów. Tenże władca wybudował w Konstantynopolu świątynię dla Chrystusa Pana jako Mądrości Boga Ojca i nazwał ją greckim wyrazem Hagia Sophia czyli Święta Mądrość. mieszkającego u źródeł Wisły. 64 Zbiór dawnego prawa. szczepu słowiańskiego. ogłoszone jeszcze przed Digestami. Prawa zaś poszczególnych urzędników lub sędziów. Wszystkie bowiem rozporządzenia cesarskie. 63 Kodeks ukazał się w 529 r. Cztery opracowania prawa dokonane za Justyniana otrzymały w średniowieczu jedną nazwę Corpus Iuris civilis. zredagował w jednym tomie i kazał go nazwać Kodeksem Znowelizowanym66. Corpus Iuris canonici. zawierają nowe konstytucje cesarskie. Gocki. o bogatej ornamentyce wnętrz. Na nowo także opracował w czterech księgach Instytucje. 66 Novellae constitutiones (535-565). Ta budowla tak dalece przewyższa wszelkie inne. zawarł w dwunastu księgach i kazał dzieło to nazwać Kodeksem Justyniana63. które zawierały się niemal w dwu tysiącach ksiąg. Germański. ujmując w nich zwięźle teksty wszystkich praw65.

subdiakon Kościoła rzymskiego. a w swoich sądach – sprawiedliwym. współpracował z Kasjodorem. 70 Pryscjan z Cezarei (V-VI w. 470 -550. Paweł wspomina jego Expositio psalmorum (Komentarz do Psalmów). Wśród jego znakomicie opracowanych dzieł znalazły się przede wszystkim świetne objaśnienia do niejasnych miejsc Psalmów. współtwórca kultury średniowiecznej. czym zapoczątkował licze nie dat wg ery chrześcijańskiej. Wszystko przeto obracało mu się na dobre. zamienili ją w meczet. ustalił datę narodzenia Chrystusa (nieścisłą). od 1934 r. przekształcona w muzeum. służył władcom ostrogockim Teodorykowi(493 526). nauczyciel jęz. że tak powiem. 68 Flavius Magnus Aurelius Cassiodorus (ok. jego córce Amalasuncie (526-535) I Witigesowi (536-540). 490-583) pochodził z rodziny wyższych urzędników syryjskich. Pisał dzieła historyczne i teologiczne. W tym czasie zasłynął w Rzymie Kasjodor68. 69 Dionizy Mały (Dionisius Exiguus).28 w swych uczynkach prawym. a w końcu stał się zakonnikiem. dał zarys całej gramatyki łacińskiej łącznie z rzadko uwzględnianą składnią. Także w tym czasie rzymski opat Dionizy przez godny podziwu rachunek ułożył tablicę świąt Wielkanocnych69. W nowej tabeli paschalnej wzorowanej na tabeli Cyryla Aleksandryjskiego. Dzieło Institutio de arte grammatica (Nauka gramatyki) obok gramatyki Donata było w okresie karolińskim i późniejszych epokach podstawą nauczania i studiowania tego przedmiotu. wszechstronnie wykształcony. . głębiny wiedzy gramatycznej70. ok.). chronograf. łacińskiego w Bizancjum. Anthemios z Tralles. Po wycofaniu się ze służby publicznej założył klasztor w Vivarium (555 r. jak i teologicznych. Wtedy również w Konstantynopolu Pryscjan z Cezarei otworzył. Był on najpierw konsulem.). gramatyk rzymski. Turcy w 1453 r. mąż biegły zarówno w naukach świeckich. gdyż kulturalne wartości greckie przeszczepił na grunt łaciński. Wtedy wreszcie Arator. następnie senatorem. kanonista.

jego cuda i chwała. Powyższe tłumaczenie nie rości sobie pretensji do przekładu poetyckiego. zwanej także Arx72. W tych również dniach blaskiem zasług swego życia i apostolskimi cnotami zajaśniał święty mąż. Subiaco (sub lacu) – nad jeziorem. W 544 r.). obrońca biednych i uciśnionych. opiewał przyjemnym stylem w Dialogach papież św. 40 mil (ok. Również jak stosownie do moich skromnych zdolności. jak wiadomo. VI w. a następnie w warowni Kassinum. Jego życie. ułożyłem na cześć tego wielkiego ojca wiersz opiewający w dystychach elegijnych poszczególne jego cuda74. Poemat ten był w średniowieczu podziwiany i czytany. Benedykta. 26. 60 km. Napisał m.. który porzucił karierę urzędniczą i został duchownym. gdzie Benedykt w 529 r. to jest takim. znany adwokat i mówca. których druga księga omawia życie św. napisał w heksametrach poetycką parafrazę Dziejów Apostolskich De actibus Apostolorum. Święty Benedykt. gdzie przebywał św. papież 590-604. w której znajduje się Święta Jaskinia. Z powodu aluzyjności. organizator misji wśród pogańskich i ariańskich Germanów. alegoryzmów oraz używania niekiedy rzadkich słów jego treść jest trudna do zrozumienia. Grzegorz73. ojciec Benedykt – najpierw w miejscowości zwanej Sublakus. u podnóża góry Calvo. teolog. In. Cassinum – chodzi o słynne Monte Cassino. chrześcijański poeta łaciński.29 wspaniały poeta. Benedykt z pierwszymi towarzyszami. dyplomata. w którym trzy pierwsze wyrazy heksametru daktylicznego powtarzają się na końcu pentametru. Dialogi. oddalonej od Rzymu czterdzieści mil. założył klasztor. 74 Przytoczony tu wiersz o cudach św. . ujął Dzieje Apostolskie w wierszach heksametrycznych71. Benedykta z punktu widzenia formalnego jest wierszem elegijnym epanaleptycznym. Oto on: 71 Arator. 72 Dzis. 73 Grzegorz Wielki. asceta. architekt nawrócenia Longobardów. którego reguła stała się podstawą dla zachodniego monastycyzmu. servus servorum Dei („sługa sług Pańskich”).

który zasługę imieniem [wyjawiasz. Przynosi owoc miłości. dumna z tak wielkiego syna. się ok. oszustwo zbawienne uznaje. Oszustwo zbawienne uznaje i z miłości popełnia kradzieże . o nadzwyczajne dziecię. Znane zaś. Benedykt ur. lecz święty sprawił. 77 Zakonnik św. że nastąpiła jej doskonała rekonstrukcja. Wstrzemięźliwego karmiąc człowieka. światowym wzgardził kwieciem. jak wynika z Dialogów Grzegorza Wielkiego (II 1) nieumyślnie rozbiła cenną wazę. Niosła mamka naczynie. II 1). gdyż było pęknięte. Benedykta. kto Chrystusowej słucha nauki. I mądrość starców zwycięża. Norcia). klaszcz mocno. Uczty-agapy obwieszcza. Benedykt osiadł w grocie skalnej w pobliżu Subiaco. pierwszy codziennie dostarczał drugiemu pokarmu. 480 r. Benedykta. z którego rad początkowo korzystał św. wiatry i śniegi. Brzmią chwała pieczary przed śmiertelników ukryte ocza mi. Benedyktowi pokarm. o boski raju. o święty Benedykcie. Wesoła już naprawione niosła mamka naczynie 76. Jaśniejąca gwiazdo wieku.30 Jak mam opiewać. Kwiat twój. Nursjo! O nadzwyczajne dziecię. mieście umbryjskim. co lata charakterem przerasta. Tobie brzmią chwałą pieczary78. 76 Mamka (pedagoga) św. którym złośliwiec na drodze staje. Chryste. Gwiazdę przynosisz światu. Nosząc nazwisko od miasta77. jak mam opiewać? Wspaniale. w skałach skrył się młodzieniec. ojcze błogosławiony. w Nursji (dzis. wiatry i śniegi dzielnie przez trzy znosisz lata. wspaniale. . Obfitą niosą żywność do groty chciwi pasterze świń. 78 Św. 80 Podczas obrzędów paschalnych pewien kapłan z polecenia Bożego dostarczał św. Święte wypełnia obrzędy. nosząc nazwisko od miasta. Benedykt. ojcze [błogosławiony. Roman (ibid. Nursjo75. 75 Św. o boski raju. Mrozy. Niemniej ożywcza wiara uczty – agapy obwieszcza79. 79 Uczta – agapa jest oznaką uczucia św. święte wypełnia [obrzędy80. Z miłości do Boga cierpisz mrozy. Aby mógł wyżyć święty. Romana do św. smutna. Wzgardził bogactwem Rzymu kwiat twój. Klaszcz mocno. twoje triumfy? Twoje niezliczone cnoty.

Taurus na rozkaz św. Posłuszny ojcowskim rozkazom. Zob. nad wodą osiadłszy wiódł żywot. II 7. Odejdź. o żelazo 83. Również i ty. ibid. Opuszczasz wyżynę dążąc w otchłań głęboką. I suchość serc ludzkich zrasza wieczystej wody fala. Grzegorz Wielki. rzeka płynąca przez Cassino. II 8) 86 Liris. Wieczystej wody fala strumieniem z twardej wypływa skały. Zob. szalejesz. Jęczą serca przewrotne. Benedykta chodził po tafli pewnego jeziora. pozwól przywrócić murom marmury! 81 Pasterze przynosili św. Benedykt nauczał ich prawd wiary. Dialogi II 6. szalejesz. W okolice Liris86 uroczej podążasz za licznymi przewodnikami. W otchłań głęboką. łaskawą i hojna darowany ręką. władco przeklęty. Lekkie udręki cielesne myśl powstrzymują zbłąkaną. Nad śmiercią ucznia świątobliwe boleją serca. o żelazo oderwane od rękojeści. Błądzącą poskromią zarazę lekkie udręki cielesne. Na rozkaz z daleka zatruty pokarm kruk przynosi 85. 85 Nienawidzący św. 82 Znakiem krzyża św. do którego z głębi przypłynęło żelazo i połączyło się z rączką. chłopczyku. Fala drogę wskazała gotowemu słuchać mistrza wskazówek. podążasz. 83 Pewnemu Gotowi wpadł do wody sierp bez rączki. Niegodziwa i skryta zaraza zgnieciona przez czujnego człowieka Oręża krzyża nie zniosła niegodziwa i skryta zaraza82. Wodą niesiony pojechał posłuszny ojcowskim rozkazom84. . Głos z nieba cię woła w okolice Liris uroczej. Nieznanemu całkiem wędrowcy fala drogę wskazała. bo św. św. co bezbożnymi do celu idą drogami. który przed spożyciem przez świętego zabierał kruk (zob. 84 Św. ibid. Benedyktowi pokarm dla ciała. Pod wpływem piekielnych ogni jęczą serca przewrotne. chłopczyku. gdy kolce rozdzierają mięsiwo. Benedykt zażegnał zarazę. niesiony falami nie zginiesz Świadkiem będziesz prawdziwym również i ty. Wężu jadowity. Pokarm kruk przynosi. gaje niszcząc i święte ołtarze .31 Sercom radosnym obfitą niosą żywność 81. Gubiąc liczne narody. wynosili zaś pokarm duchowy. Gaśnie ogień od ognia. Benedykta kapłan z sąsiedniego kościoła przysyłał mu zatruty chleb. Benedykt rzucił do wody drewniany uchwyt. Cielesny od duchowego gaśnie ogień od ognia. wężu jadowity. Świątobliwe boleją serca nad upadkiem złego człowieka.

władco przeklęty! 87 Widoczny jest ogień trawiący. trzeci z kolei król Rzymu. 91 Chodzi o Totilę. pyszny zamilknij umyśle! 87 „Wąż jadowity”. brat rozszarpany zostaje 89. Na jaw wychodzą sekrety. okrutny wielce tyranie. II 9). Okrutny wielce tyranie91. błyszczący klejnocie. zdradzieckiej posługi chłopcze95. widoczny jest ogień [trawiący88. który przeszkadzał w budowie klasztoru na Monte Cassino (ibid. chłopcze. Benedykt uwolnił pewnego kleryka od ataków diabelskich. z fałszywych powstały płomieni Nie dla ciebie. Całą klasztorną zagrodę – tak chce przepowiednia – wezmą [poganie. drugi król rzymski. Istnieje wędzidło na twoje życie. uderzy na ciebie wróg.32 Zmuszony przez rozkaz. Gdy wznosi się mury budynku. ibid. niech wąż cię weźmie w swe [ręce! Wąż cię jednak nie weźmie. który zginął w bitwie pod Perugią w 552 r. Za to surowo ich zganił św. Ciż sami poganie odbudują całą klasztorną zagrodę94. kiedy jednak ten przestał przestrzegać nałożonych warunków. i odbudowaniu klasztoru przez tenże lud w latach 720 -730. odejdź. II 18. . znów znalazł się w mocy szatana. 89 Ibid. Murem otoczył miasto Ankus Marcjusz. 92 Numa Pompiliusz. 88 Rzekomy płomień wywołał idol z brązu (ibid. na nic się zdają twoje zmyślne zasadzki. „władca przeklęty” to diabeł. gdy wznosi się mury budynku. aby nie znalazł się dar na ołtarzu 93. jak na dłoni widoczne się stają żarłoki. Ty niesiesz dary na ołtarz. Wzniesiony przez Numę92 wysoki mur z ręki żadnego nie runie [wroga. co tajemnice ogląda! Wszystko jest znane prorokowi. II 11. 95 Zakonnik po ostrzeżeniu uniknął zasadzki i łatwo znalazł węża w przyniesionym naczyniu. Zdradzieckiej posługi. II 16. II 12. 90 Zakonnicy ucztowali wbrew regule poza klasztorem. ibid. 94 Mowa o zajęciu Monte Cassino przez Longobardów około 570 r. Spożytego bezczelnie posiłku na jaw wychodzą sekrety90. króla ostrogotów. II 10). ibid. 93 Św. Pyszny zamilknij umyśle i nie szarp tego. Nietknięty ukazuje się brat. Benedykt. Burza – mówi – niech zburzy wzniesiony przez Numę wysoki [mur! Uderzy na ciebie wróg.

Na twój rozkaz stanowczy nie nakłada się mowie wędzideł. o starcze tak bardzo żałosny. Że to. Od ciosu wrogiego zmądrzejesz. Z grobów ludzie powstają na twój rozkaz stanowczy. co zawsze tracisz. Dlaczego się boisz. Uczestniczy się w świętych obrzędach na twój rozkaz [stanowczy97. odsłaniasz. i skąd nadzieję zbawienia? Ty. Leży już plackiem na ziemi ów pyszny ze swego konia. Z nieba więc otrzymuje święty błyszczące metale. skąd weźmiesz dla siebie lekarstwo? O starcze tak bardzo żałosny. ty. wlać trochę płynu do stągwi? Spójrz jak beczki płyną! Dlaczego się boisz. . Zła. że tak bez ciała byłeś obecny. którego skórę jad zniszczył wężowy. ibid. choć sam ich [nie ma. Ostra skała kryształ porywa. Skąd weźmiesz sobie lekarstwo?. A teraz żywego syna niesie ojciec na ramionach. Ziemia szeroko rozwarta schowane w swej głębi ciało oddaje. co nastąpi. Wszelkie stworzenie truchleje. godzien litości. Święty błyszczące metale potrzebującemu obiecuje. Nietkniętą otrzymasz skórę. 96 O wielkim głodzie w Kampanii i cudownie danym pokarmie czytamy u Grzegorza Wielkiego. Nie naruszony więc pozostawia ostra skała kryształ. Ów pyszny ze swego konia groźny wkoło wydaje głos. Na zakazanej wstrzymuje go drodze smok ów zdradziecki 98. Ty. wszelkie stworzenie truchleje. godzien litości. Barbarzyńskie moce łańcuchy ręce wolne od winy krępują. To znów chowa ciało na rozkaz ziemia szeroko rozwarta. zgubna moc w naszej głowie wszelkie usuwa zaszczyty. dostarczycielu. 97 Wydarzenie opisane w Dialogach II 22. zgubna moc. lecz skruszyć go nie zdoła. Same z rąk wnet opadną barbarzyńskie mocne łańcuchy. II 21. Z dala od wszelkich poleceń kroczy zła. Niesie ojciec na ramionach martwe ciało syna swojego. dostarczycielu. ty zginiesz od ciosu wrogiego.33 Straszny głód ginie przez pokarm z nieba nam dany. 98 Te i następne dziwy zaczerpnięte z Dialogów II 25-31. Smok ów zdradziecki do pośpiechu nakłania uciekającego [człowieka. Tak i umysłu naszego straszny głód ginie 96. Na twój rozkaz stanowczy wstrzymane są święte obrzędy.

co serce mieli jedno. VII w. Benedykta na rozmowie. co ponad eterem się wznosi. Przez skaliste biegnąc tereny od grzechu do zbawienia zawiodła. będzie ci miły! Ułożyliśmy również w metrum jambicznym archilochijskim102 hymn opiewający poszczególne cuda tegoż ojca. Jak psalmista wytrwały nigdy swej harfy nie odkłada na bok. co płomień miłości pożera. zapomniawszy o życia towarzyszach. poety greckiego z poł. 69). Miły swoją prostotą niby gołąb wzbija się wysoko. Znaki odpowiednie dałeś. Wygnaniec. Oto on: 99 Omnia vincit amor. Św. Pieśni święte śpiewając. przykładem serca umacniasz. lichy ułożył tu wiersz. 102 Metrum archilochijskim (od Archilocha z Paros. Tam gdzie święty wstępuje. Benedykt.) nazywa tu Paweł miarę wierszową złożoną z czterech jambów (dymetr jambiczny). 101 Św. 100 . Sen opuścił oczy. przez ulewę siostra uwięziła [świętego100. Scholastyki unoszącą się do nieba w postaci gołębicy. Scholastyka. Trzykroć wzywany przybywa. świat gorejący posiada. Niech. prostaczek. wojen zwiastunie. w jasności tonie droga. prozę. II 33. Drogi przez miłość ojcowską trzykroć wzywany przybywa. Z objęć grzechu się wyrwała przez skaliste biegnąc tereny.34 Miłość wszystko zwycięża99. miłość wszystko zwycięża. znaki odpowiednie dałeś. ibid. dla ciebie świat cały stoi otworem. O ojcze Benedykcie. o nazbyt przez Boga kochany. Ty tajemnice oglądasz. wojen zwiastunie. widział duszę św. zmarł jak psalmista wytrwały. Ci. Słynne zdanie Wergiliusza (Bukoliki 10. jak podają Dialogi II 34. Pierwszy za oręż chwytasz o dobry wodzu. co serce mieli jedno. Lichy ułożył tu wiersz dla Ciebie twój sługa uniżony. Tego. biedak. w jednym spoczywają grobie. W jasności tonie droga znaczona mnóstwem pochodni świecących. Ku życiu prawdziwemu dążąc. niech. proszę. O nazbyt przez Boga kochany. Tą samą się cieszą sławą ci. będzie ci miły. Świat gorejący posiada świętego. by prawdzie świadectwo dać [wierne. O dobry wodzu. przed Chr. uprosiła deszcz z nieba. przewodniku po ścieżce niebieskiej. Do królestw niebieskich dociera miły swoją prostotą101. chcąc zatrzymać św.

35 Ochoczy w swym sercu. Umysł poskramia zbłąkany Łagodnie biczując swe ciało. Przewodnik po wąskiej ścieżce. bracia. Cieszmy się wszyscy razem W dniu jego święta sławnego! Tędy święty ojciec Benedykt. Przybywajcie ze śpiewem na ustach. Na płaszczu chłopiec śmierci unika. Zabłysnął jak gwiazda nowa. Rządco chytry. Wstąpił do wiecznego królestwa. Okazał się możny w cudach Z Boga najwyższego tchnienia. Żelazo powraca z otchłani I płynie posłusznie po wodzie. Trucizny puchar rozbija Krzyża świętego orężem. Na samym progu żywota Wzgardził doczesności kwiatem. Grzech daleki wychodzi na jaw. Wrogowi klęskę zadaje. Ognie ogniami zagasza. . Jad odsłania się skryty. Lew cichnie głośno ryczący. Właścicielu nieprawy. Światowe rozpędzając chmury. wpadasz w sidła. Rzeki ze skał wypływają. Zdrowie do chorego wraca. uciekasz. Dziwami zajaśniał wieloma. Archiloch używał tej miary w połączeniu z heksametrem daktylicznym. By wziąć za trudy nagrodę. Ciężka masa lekką się staje. Szybko wykonuje rozkazy. Przyszłość pokazał zakrytą. Góra zmyślona zanika. Poprawia chleba naczynie. By wszystkich ludzi nakarmić. Pragnąc więziennej ciasnoty.

Przyjdź na swej trzody westchnienia! Niech w dobru wzrasta strzegąc się węża. Już mistrzu dla uczniów przemożny. Grzegorz. Ziemia wyrzuca ludzkie zwłoki. 50 mil to ok. Płomień pobożności rozpalił. W jej świetle świat cały stanął. Na każdym zaś skrzyżowaniu. 104 Zob. aniołowie w postaci młodzieńców wskazywali mu 103 Vita sancti Benedicti z II księgi Dialogów Grzegorza Wielkiego. przyp. Związanego zjawa uwalnia. osiągnąć. które zwykł karmić. Bo skreślił wspaniale następcom Życia świętego regułę. w żywocie103 tego świątobliwego ojca napisał. Szkło nie poddaje się skale. Wśród cudowności jak nektar Słodka pieśń o niej zabrzmiała. Niech po twojej kroczy drodze! Niech mi wolno będzie opowiedzieć pokrótce. Kto więcej kocha. co papież św. 72. o serce. 105 Ciało św. towarzyszyły mu trzy kruki.36 Przyszłości. We snach buduje się domy. gdzie teraz spoczywa. . Nie poznana przed wiekami Nocą zabłysła tu gwiazda. nie kryjesz. Potęgę światła wielkiego Życzenie siostry poskramia. oddalonego niemal o pięćdziesiąt mil105. Benedykta pochowano w krypcie pod kościołem na Monte Cassino. Z beczek oliwa wypływa. Tajników. bardziej może Niebo. Z nieba pieniądze padają. które widzisz. Smok trzyma zbiega wędzidłem. Zmarli do życia powstają. Kiedy na Boże wezwanie wyruszył św. 75 km. zanim dotarł na miejsce. Benedykt z Sublakus104 do tego miejsca. jesteś poznana.

Przybywszy zaś tam. bliżej nieznany. o którym mówiliśmy wyżej. Por. O śmierci Audoina i panowaniu Alboina. Grzegorz z Tours. takie. jak Alboin zwyciężył Kunimunda. do którego głos z nieba powiedział: „Ustąp z tego miejsca. niestety. W owym zaś miejscu miał wtedy swoje mieszkanie pewien sługa Boży. czego nie można było pominąć. męża wojowniczego i we wszystkim dzielnego. żył stale w wielkiej wstrzemięźliwości. miał żonę Rodelindę107. ułożył na jego cześć kilka wierszy. Ta wiadomość. powróćmy do biegu naszych dziejów. król Franków Salickich mieszkających przy ujściu Renu (Westfalia i Belgia). jakie i teraz istnieje dzięki Bożemu kierownictwu. że głos Boży przywołał znakomitego męża do tego żyznego miejsca. Audoin. aby rządzić krajem jako dziesiąty król. Urodziła mu ona Alboina. jak i następne. Nie przepisałem ich. do wspomnianego ojca. Zaczerpnąłem to wszystko z pieśni poety Marka106. to jest na Monte Cassino. 428-448. król Franków . pochodzi z Origo VI. nadchodzi inny przyjaciel”. Ponieważ cieszył się on wszędzie sławą swego imienia i potęgi. króla Gepidów i pojął za żonę jego córkę Rosamundę. panował ok. szczególnie zaś w okresie Wielkiego Postu pozostawał w zamknięciu i z dala od światowego zgiełku. . Historia Franków IV 3. Opowiedziawszy pobieżnie to. leżąca u podnóża góry. Przeto po śmierci Audoina głosami wszystkich objął tron królewski Alboin. król Longobardów. do tej książki w obawie przed nadmierną objętością. który przybywszy tam. gdzie znajduje się urodzajna dolina. Jest jednak pewne. 108 Chlotar.Chlotar108 wydał za 106 107 Poeta Marek.37 drogę. 27. aby powstało tu wielkie zgromadzenie zakonne.

Teofil Simokata (Historia VI 10) podaje. Zwyciężyli Longobardowie i z taką złością mścili się na geoidach. by najpierw stoczyli bitwę z Longobardami. przyp. przyp. Alboin zaś zawarł wieczne przymierze z Awarami111. Do Kunimunda przybył posłaniec ze smutna wieścią. zajęli tereny nad Cisą i środkowym Dunajem. tak jak umówili się z Alboinem. 50. że przyczyną wojny było porwanie Rosymundy. następnie zawarł pokój i pojął za żonę Rosymundę (Rosimundę). zachęcił jednak swoich wojowników. wówczas Awarowie. Tego rodzaju kielich zwie się u nich scala. wtedy wypędzą z ojczyzny wojska Hunów. że wycięli ich co do nogi. Chciał on pomścić dawne krzywdy Gepidów109.69. 112 W 567 r. Waitsa (HL. W tym czasie zmarł Turisind. 2) Paweł połączył tu dwie wojny w jedną. a z jego odciętej głowy uczynił sobie puchar do picia. Zdaniem G. Chociaż król podupadł na duchu postawiony z dwóch stron w ciężkiej sytuacji. po którym rządy objął Kunimund. s. W tej bitwie Alboin zgładził Kunimunda. którzy najpierw zwali się Hunami. a później od imienia swego króla – Awarami. Następnie podążył na wojnę wydaną mu przez Gepidów. 111 Awarowie. król Gepidów. a w języku 109 110 Zob. Zerwał więc przymierze z Longobardami. lud koczowniczy pochodzenia tureckiego. Kiedy ci wyruszyli mu naprzeciw. że Awarowie wtargnęli w granice ich państwa. Doszło do bitwy. Walczono ze wszystkich sił. W VI w. niszcząc Gepidów.38 niego swą córkę Chlotswindę. najechali na ich kraj. Alboin bowiem najpierw zwyciężył Kunimunda. kiedy ich pokonają. tak że z wielkiej ich liczby pozostał zaledwie posłaniec112. Kunimund wojnę wznowił i zginął w walce w 567 r. która urodziła mu tylko jedną córkę – Alpswindę. . wybierając raczej wojnę niż pokój110.

Karolowi Wielkiemu. którzy przetrwali wojnę. jak i Sasów114 oraz innych ludów mówiących tym samym językiem opiewa się jego szlachetność i sławę wojenną. albo aż do dzisiaj jęczą w ciężkiej niewoli u Hunów. Ponieważ Chlotswinda zmarła. . Jego córkę. osiadłe pierwotnie na północ od dolnej Łaby.). w III-IV w. albo stali się poddanymi Longobardów. Longobardowie zdobyli wtedy łupy tak wielkie. miseczka. XX 5) wprowadza wyraz scala od greckiego kalon. że niemal osiągnęli szczyt bogactwa. którzy zajęli ich kraj. plemię germańskie. wziął jako brankę razem z ogromną rzeszą mężczyzn i kobiet różnego wieku. pojął za żonę Rosemundę – jak się później okazało – na swoją zgubę. Wielu opowiada również dzisiaj. e odtąd już nigdy nie miał króla. imieniem Rosemunda. część ich wzięła udział w inwazji na Brytanię. Alboin zaś tak bardzo rozsławił swoje imię wzdłuż i wszerz. że do dzisiaj zarówno wśród Bawarów. w V w. 114 Sasi. Chale w jęz. Naród zaś Gepidów zmniejszył się do tego stopnia. Wszyscy. opanowali ziemie Dolnej Saksonii. inni w przymierzu z Frankami podbili Turynów (w VI w. filiżanka. że pod jego rządami wyrabiano specjalną broń. ulegli w VIII w. jego powodzenie i męstwo. drewno. 113 Izydor z Sewilli (Etym. niemieckim znaczy: czarka.39 łacińskim patera (czara)113.

król Ostrogotów od 542 r. eunuch. aby posłali mu pomoc. np. chartularius Romani Imperia (sekretarz państwowy). zwycięski 115 Narses (ok. gdyż podczas wojny gockiej królem Longobardów był Audoin. który zarządzał wtedy Italią i przygotowywał wojnę przeciwko Totili117. . osiągnął najwyższe godności. Alboin posłał mu doborowy oddział. wyparł wojska bizantyjskie niemal z całej Italii. 116 Chartularius. sekretarz cesarski116. dygnitarz zajmujący się na dworze publicznymi dokumentami. 119 Bitwa pod Taginą w lipcu 552 r. Prokopiusz. 118 Paweł myli się tutaj. króla Longobardów118. chartularius sacri cubiculi (sekretarz cesarski). z powodu oskarżenia o nadużycia. mianowany wodzem w Italii na miejsce Belizariusza rozgromił w latach 552-555 Ostrogotów i został prefektem. Niemal wszyscy Goci wraz z królem Totilą. Oddział ten przeprawił się do Rzymian i stoczył bitwę z Gotami119. królowi Gotów. 33). Kiedy wokół rozbrzmiewały wieści o licznych zwycięstwach Longobardów.40 KSIĘGA II 1. Na mocy wcześniej zawartego sojuszu prosił. 117 Totila. ażeby wsparł Rzymian w walce przeciw Gotom.. byli różni „sekretarze”. Longobardowie pod wpływem sekretarza Narsesa udzielili Alboinowi pomocy przeciw Gotom. poniósł jednak klęskę w bitwie pod Taginą (Gualdo Tadino) i zginął w 552 r. wódz bizantyjski. 478-570). zostali wycięci co do nogi. który wysłał Narsesowi oddziały z pomocą już w 550 r. (Por. gdyż zamierza walczyć z Gotami. IV 26. wyprawił posłów do Alboina. z rąk Narsesa. Odwołany z Italii w 567 r. zaufany cesarzowej Teodory i cesarza Justyniana. Narses115.

do bitwy doszło nad rzeką Casilinus (Volturnus). już to z Grzegorza z Tours ( Hist. pozostawił go w Italii wraz z Amingiem. dzis. cesarz i historyk. gdzie w miejscowości Tannetum121 z rąk Narsesa poniósł klęskę w ciężkiej bitwie. Longobardowie przez cały czas. pomiędzy Weroną i Trydentem122. powracając do Galii. . Widina wziął do niewoli i wysłał do Konstantynopola. 120 W latach 553-555. ale zmarł śmiercią naturalną nad jeziorem Benakus. wspierali rzymskie państwo przeciw jego wrogom. innym wodzem. któremu Aming spieszył z pomocą. Król Franków Teudepert. wg Agatiasza ( Historia II 4-9). brat Bucellina. zginął od miecza Narsesa. Franków III 32) 121 Miejscowość trudna do zlokalizowania. W tym czasie Narses wypowiedział także wojnę wodzowi Bucellinowi. który przybył mu na pomoc.41 zaś oddział nagrodzony wielkimi darami. Na leże zimowe rozłożył się w kampanii. powrócił do swoich. Tenże Bucellin grabił i pustoszył prawie całą Italię. 2. informacja zaczerpnięta już to z Grzegorza Wielkiego (Dialogi I 2). kiedy zajmowali Panonię. w której sam poległ. aby podbili Italię120. Benacus. chciał wrócić do ojczyzny z ogromnym łupem. a z łupów gromadził dla swojego króla bogate dary. Wspomina też ją Konstantyn Porfirogeneta (905 -959). Trzeci książę frankoński imieniem Leutar. o śmierci Lotara. w pracy o Temach (II 1) 122 W miejscowości Ceneda lub Cenesa (zob. trzeciego księcia. Lago di Garda. największe jezioro Włoch położone w Alpach Południowych. Agatiasz. Historia II 3). Narses pokonał także Aminga oraz zbuntowanego naczelnika Gotów Widina. Aming zaś. Bucellina i Aminga. Narses pokonał wodzów frankońskich. która dzisiaj tworzy wspólnie z Seravalle miasto Vittorio Veneto.

gorliwy w odzyskiwaniu świątyń. W tym czasie126 wybuchła ogromna zaraza – zwłaszcza w prowincji Ligurii. Zapowiedzi zarazy i śmierci. i w latach 569 -570. że więcej zwycięstw osiągnął zanoszonymi do Boga prośbami niż walką zbrojną. Brionowie). króla Herulów. stawały się jeszcze bardziej wyraźne. 125 Dzięki Dagisteusowi Rzym został oswobodzony z rąk Gotów (Prokopiusz. od którego otrzymał za to wiele dobrodziejstw. Poniósłszy klęskę w bitwie. W tym również czasie patrycjusz Narses wziął we władanie całą Italię dzięki wsparciu Dagisteusa. Sindualdem. Przywiódł zaś ich niegdyś ze sobą Odoaker podczas wyprawy na Italię. tak zaś pilny w czuwaniu i modlitwach. hojny dla biednych. dostał się do niewoli i zawisł na szubienicy124. naczyniach i odzieży ukazały się jakieś plamy.42 3. Ów Narses najpierw wprawdzie sprawował tylko funkcję sekretarza. 126 Zaraza panoszyła się w Italii w 566 r. które. zwierzętach. Wojna gocka IV 33). później jednak dzięki swojemu męstwu otrzymał godność patrycjusza. . który dotąd uchował się z plemienia Herulów. walecznego i dzielnego męża125. buntującego się przeciw niemu. gdy chciano je zmyć. 124 Ok. 566 r. Był to mąż pobożny. 4. jaka w czasach Narsesa wyludniła Italię. Po upływie roku w narządach rodnych i innych delikatniejszych 123 Brentowie (Breonowie. później jednak zbuntował się przeciw niemu i pragnął samodzielnie panować. Narses zgładził Sindualda. dowódcy wojskowego. Niespodziewanie na domach. Niemniej Narses stoczył jeszcze jedną bitwę z królem Brentów123. co dało impuls do wyzwolenia całej Italii. lud mieszkający w Alpach Noryckich. wyznający wiarę katolicką. Sinduald stał początkowo wiernie przy Narsesie.

Mogłeś zobaczyć. Jeśli ktoś przypadkiem przestrzegał dawnego zwyczaju i chciał pochować bliźniego. jeśli bowiem urządzał pogrzeb. a następnie pojawiała się gorączka nie do zniesienia i w przeciągu trzech dni gasło życie w człowieku. zamierały pogrążone w głuchej ciszy. jego zwłoki leżały bez posługi. pozostawiali dzieci w gorączce. niepomni na swoje święte obowiązki. Można by sądzić. Uciekali synowie porzucając nie pogrzebane zwłoki rodziców. gdy wszyscy je opuścili. Pastwiska zamieniono na cmentarze dla ludzi. bo nie było pasterzy. Nigdzie nie było śladów przybywających ludzi. żadnego porywanego ptactwa domowego Przejrzały zasiew na próżno oczekiwał żniwiarza. a już nadchodziła zima. Pozostawiano więc opustoszałe domy. a siedziby ludzkie stały się siedliskiem dzikich zwierząt.43 miejscach powstawały guzy wielkości orzecha lub daktyla. następnego dnia. winny szczep tracił liście i złociły się nie tknięte winogrona. żadnych dzikich zwierząt zasadzających się na trzodę. sam pozostawał nie pogrzebany. jeśli zmarłemu oddawał należną posługę. nigdzie nie widziano zabójców. Wszędzie rozlegał się lament i płacz. których tylko psy pilnowały. tracił życie. żadnego gwizdania pasterzy. Nieszczęście to objęło samą tylko Italię aż do . Między ludźmi szerzyła się plotka. że ucieczka pozwala uniknąć nieszczęścia. jak wioski i miasta jeszcze dzisiaj pełne ludzi. mógł żywić nadzieję na powrót do zdrowia. a jednak wszędzie rzucały się w oczy trupy pomarłych. rodzice. jak i dziennych godzin rozbrzmiewała trąba bojowa i wielu słyszało jakby pomruk zbliżającego się wojska. Zarówno w czasie nocnych. że świat powrócił do pierwotnego stanu ciszy: nie słychać było żadnego głosu na polach. Jeśli jednak ktoś przetrzymał okres trzydniowy. Na pastwiskach zwierzęta pasły się same.

miasto na brzegu Adriatyku. cesarz 565-578. albo rzeczywiście poganom będziemy musieli dać miasto Rzym i siebie samych”. Nienawiść Rzymian do Narsesa. wytępił lub ujarzmił cały naród gocki. Narses zaprosił Longobardów do Italii. inni przyjmują lekcję: civitas Magonthiensis. Oczernili go przed cesarzem Justynianem132 i jego żoną Zofią w następujących słowach: „Lepiej było dla Rzymian raczej służyć Gotom niż Grekom. niech spotka mnie kara”. o czym nie wie nasz czcigodny władca. w podobny sposób pokonał też inne wspomniane przez nas ludy. Narses. kilka kilometrów od Wenecji. 131 Wzięte dosłownie z Dziejów papieży (Gesta pontificum) 132 Powinno być: Justynem. Innichen). zdobywając ogromne łupy w postaci złota. jego oskarżenie przed cesarzem. Gdy Narses się o tym dowiedział. krótko tak rzekł: „Jeśli źle obszedłem się z Rzymianami. a władzę królewską przejął w Konstantynopolu Justynus Młodszy128. jak wyżej powiedziano. u których sprawuje rządy eunuch Narses i uciska nas jak niewolników. pochwycił Witalisa. Ściągnął jednak na siebie wielką nienawiść Rzymian. Paweł powtórzył błąd za Dziejami papieży. u źródeł rzeki Drawy. 127 128 W 565 r. mimo że w ich interesie troczył boje z ich wrogami131. W tym czasie zszedł ze świata cesarz Justynian127. do miasta Aguntum130 i skazał go na wygnanie na Sycylię. biskupa miasta Altiny129. 130 Aguntum (Inticha. a więc Moguncja. stale na wszystko czujny. Albo więc uwolnij nas spod ręki jego. srebra czy innych kosztowności.44 granic Alamanów i Bawarów i spadło na samych tylko Rzymian. Wtedy też patrycjusz Narses. 129 Altina (Antica). który przed wieloma laty zbiegł do króla Franków. 5. . Justynus II Młodszy. skąd dosłownie przepisał opowiadanie.

że natychmiast posłał do Italii prefekta Longina. aby w ten sposób zachęcić ich do przyjścia. Chciał bowiem wejść do Italii z większą masą ludzi. Jeszcze bardziej zaś napełniła go lękiem cesarzowa Zofia. Na to Narses miał odpowiedzieć. Podobno między innymi poleciła mu. 1078). Wkrótce też wyprawił posłów do Longobardów. pr. cal. w Origo. Alboin. Miotany nienawiścią i lękiem wycofał się do Neapolu. 135 W rozdziale tym Paweł opiera się na Grzegorzu z Tours ( Hist. aby zajął jego miejsce. tak że nie miał odwagi dobrowolnie powrócić do Konstantynopola. Równocześnie posłał im owoce różnych gatunków oraz inne produkty. Wiadomość o tym niezwykle przeraziła Narsesa. aby je mogła wykończyć.. jako eunuchowi. też tego autora Dialogi III 38. swoich dawnych przyjaciół135.45 Wtedy cesarz tak bardzo oburzył się na Narsesa. In. Grzegorza (Homil. że zacznie dla niej tkać takie płótno. V 15). która w przyszłości miała zostać przelana134. Alboin wezwał Sasów na pomoc. Longobardowie z wdzięcznością przyjęli miłe wiadomości. Migne LXXV. Izydora. . radząc im porzucić ubożuchne pola Panonii i przybyć do Italii pełnej wszelakich bogactw. 6. Por. Fredegara. jakich sami sobie bardzo życzyli i nabrali nadziei na lepszą przyszłość133. a mianowicie ogniste szyki bojowe. Sasi przybyli w liczbie ponad 20 133 Opowiadanie to znajdziemy w wielu źródłach. prosił o pomoc Sasów. Franków IV 37. mając wyruszyć do Italii. m. 43. rozdzielanie dziewczętom w gyneceum wełny do roboty. u Bedy. iż nie starczy jej życia. miasta w Kampanii. błyszczące barwą krwi – tej krwi. Wkrótce też na niebie Italii zaczęły się nocą ukazywać budzące trwogę znaki. 134 Wydarzenie opisane w homilii św. in Evang. w które opływa Italia.

od Konstantyna Wielkiego – system datowania zamiast poprzednich czteroletnich okresów. 138 Data 568 jest poświadczona w dwóch listach Grzegorza Wielkiego (Epist. w czasie pierwszej indykcji137. 748. okres piętnastoletni. który w owym roku według obliczeń przypadał na 1 kwietnia. to jest Panonię. skąd podziwiał tę jej część. Kiedy król Alboin z całym wojskiem i zmieszanym z nim tłumem cywilów przybył do granic Italii. 1287-1288). W Panonii przebywali przez czterdzieści dwa lata. Gdy dowiedzieli się o tym królowie frankońscy. 136 137 Zwanych też Awarami. dziećmi i całym majątkiem opuścili Panonię i ruszyli. lib. Chlotar i Sigispert. Alboin opuściwszy Panonię z Longobardami ruszył do Italii. Wtedy Alboin swoje terytorium. XIII 38. by wziąć w posiadanie Italię. Wyszli zaś z niej w kwietniu. którą mógł ogarnąć wzrokiem. V 21.. ulokowali Swebów oraz inne plemiona na terenach opuszczonych przez Sasów. Migne PLLXXVII. Epist. w dzień po Wielkanocy. aby w razie konieczności zwrócili je Longobardom i wycofali się na swoje ziemie. Indykcja. od urodzenia Pańskiego upłynęło już 568 lat138. Tak więc Longobardowie z żonami. wprowadzony w Cesarstwie Rzymskim w celu kontroli podatków rolnych. . Z tego powodu górę tę. 8. col. 7. oddał zaprzyjaźnionym Hunom136 z zastrzeżeniem. jak mówią. col.46 tysięcy mężów z żonami i dziećmi. Migne PLLXXVII. lib. wstąpił na wysoką górę. Alboin przybył do granic Italii i wstąpił na Górę Królewską oraz o zwierzętach zwanych żubrami. by na jego wezwanie podążyć do Italii.

9. skoro graniczy ona z Panonią. pierwszej prowincji italskiej. oblana jest wodami Morza Tyrreńskiego lub Adriatyckiego. Podobno żyją na tej górze dzikie żubry140. Tylko od wschodu. gdzie graniczy z Panonią. nat. męża pod każdym względem odpowiedniego na to stanowisko. Nie ma w tym nic dziwnego. tak iż dojść można do niej jedynie przez ciasne wąwozy i wysokie pasma górskie. opisane wydarzenie wzorowan e jest na Liwiuszu (XXI 35). 140 Wiadomość mało prawdopodobna. Tu zastanawiał się. że na tej górze oglądał tak wielką skórę zabitego żubra. Alboin wtargnął w granice Wenetów i we Friulu ustanowił księciem swego wnuka Gisulfa. myślał nad tym. zwanym 139 Zwana też Monte Matajur. który był dotąd jego koniuszym. i wszedł do jej miasta czy raczej grodu Forum Iulii141. VIII 15). od strony zachodniej zaś i północnej zamykają ją góry Alpy. dostęp do niej jest nieco szerszy i całkiem płaski. Cała Italia. może chodzi o jelenie (zob. kogo by ustanowić księciem na tych terenach.jak mówił – mogłoby na niej leżeć piętnastu ludzi. jak powiedzieliśmy. . dzis. Hist. podobno swego bratanka. Opowiadał mi pewien starzec zasługujący na całkowite zaufanie. obfitującą we wszelkiego rodzaju zwierzynę. Alboin. W końcu rządcą miasta Forum Iulii i całego tego regionu postanowił uczynić Gisulfa. Cividale. która rozciąga się na południu czy raczej na południowym wschodzie. jeden przy drugim.47 nazywano odtąd Górą Królewską139. Stąd bez żadnej przeszkody Alboin dotarł do Wenecji. komu winien powierzyć tę pierwszą prowincję. Pliniusz. gdzie Hannibal z pewnego uskoku górskiego pokazywał żołnierzom Italię. że . 141 Forum Iulii.

aby zamieszkały razem z nim.48 w ich języku marpahis142. świadectwo niepewne. wyraz ten stanowi rdzeń wyrazu marahsholk. Orlean. król Franków. Zażądał także od króla stada rasowych koni.-zach. rumak. któremu przydzielono odpowiednie tereny pod zarządzanie. Tenże Gisulf oznajmił. 145 Dzis. zmarł król Chlotar. jakie sam sobie wybierze. a więc ród: pomiędzy członkami fary istniały ścisłe związki wyrosłe na bazie organiz acji wojskowej i terytorialnej społeczności longobardzkiej. strator. Jacy królowie rządzili wówczas Frankami? O papieżu Benedykcie i patriarsze Pawle z Akwilei. kiedy Longobardowie zajmowali Italię. zanim nie przydzieli mu longobardzkich faras143. rządy nad państwem przejęli jego synowie. miał tron w Sessionae146. gdzie jego ojciec Chlotar. 144 Mowa o koniach. czwarty wreszcie – Sigispert panował w Metzu. składający się z członków danego rodu. stajenny. Tak się też stało. gdyż zarządcą tego regionu został koniusz y. którzy podzielili je na cztery części. I co do tego władca wspaniałomyślnie go wysłuchał144. 146 Dzis. tam. królował w mieście Aureliana145. od którego pochodzi nasz marszałek-koniuszy. 143 Fara po łacinie generatio vel linea. W tym również czasie Kościołem rzymskim kierował świątobliwy 142 Możliwa pisownia: marhais albo marah (koń?. a więc pierwotnie opiekun królewskiego stada. I dopiero wtedy przyjął zaszczytny urząd księcia. Soissons. Pierwszy z nich – Aripert. łac. krainy historycznej w pn. trzeci zaś – Hilperyk. fara stanowiła niejako oddział wojskowy. gdyż Hilperyk był królem Neustrii. to znaczy familii albo rodów. że nie przejmie wcześniej rządów nad owym miastem i ludnością. W tym czasie. . Francji. drugi – Guntramn. Król zgodził się na to i Gisulf według swego życzenia otrzymał znakomite rody longobardzkie. 10. miał swoją stolicę w Paryżu.

150 Por. 148 Patriarchą Akwilei był nie Paweł. Za tego Sigisperta wyszła za mąż Brunechilda. Narses powrócił z Kampanii do Rzymu i tu po niedługim czasie zamknął na zawsze oczy. Zmierzył się z nimi w Turyngii i pobił ich całkowicie nad rzeką Łabą. 151 Brunechilda (Brunichilda) była córką króla Wizygotów. 11. Nad miastem zaś Akwileją władzę sprawował patriarcha św. latem zaś urodzaj był tak wielki. zapoczątkował schizmę akwilejską. Śmierć Narsesa. a następnie na ich prośbę zawarł z nimi pokój150. na początku zimy. wydarzenia z roku 562. ile zazwyczaj pada w Alpach.. W tymże roku. W obawie przed barbarzyńskimi Longobardami uciekł on z Akwilei na wyspę Gradus149 i zabrał ze sobą cały skarbiec swego Kościoła. papieżem był Jan III (561 574). W tym też czasie na wiadomość o śmierci króla Chlotara Hunowie.49 papież Benedykt147. 149 Wyspa na Adriatyku w pobliżu Akwilei. Zob. Franków IV 29. spadło na równinę tyle śniegu. pozostająca pod panowaniem Bizancjum. wyżej. lecz tym razem odnieśli nad wojskami frankońskimi wspaniałe zwycięstwo. Atanagilda. Jego ciało złożono w ołowianej trumnie i 147 Błędnie odczytane z Liber pontificalis. Awarowie znowu walczyli z Sigispertem w tych samych okolicach co poprzednio. Grzegorz z Tours. Hist. lecz Paulinus. napadli na jego syna Sigisperta. kiedy Longobardowie wkroczyli do Italii. zwani Awarami. dotyczące Trzech Artykułów. tam utworzono niezależny od Akwilei patriarchat. który odrzucając Constitutum papieża Wigiliusza (537-555). . w 568 r. Paweł148. II 25. pochodząca z Hiszpanii151 i urodziła mu syna imieniem Childepert. że nawet najstarsi ludzie tego nie pamiętali. Benedykt I nastąpił po nim (575 -579).

Uleczony za wstawiennictwem św. wyruszył na grób świętego do Tours. biskup Tarwisium. Razem udali się do znajdującego się w tymże mieście kościoła św. skomponował hymny liturgiczne (m. jak opowiada Paweł. Wychował się jednak i kształcił w Rawennie. Fortunat. 12. o którym tu mówimy. w okręgu weneckim. Marcina. podobnie jak jego towarzysz. . poeta łaciński. miasto w północnych Włoszech. 156 Duplabilis albo Duplavilis to inne nazwy Valdobiadene. leżącej niedaleko grodu Cenita lub miasta Tarwisium. a w 597 r. Marcina z choroby oczu. 13. Feliks. Vexilla regis). Opisał wierszem i prozą żywot św. wspomniany Feliks. zasłynął w gramatyce. niech nam będzie wolno powiedzieć tu również słów kilka o czcigodnym i wielce mądrym mężu Fortunacie155. 154 Dzis. Treviso. który uważał Feliksa za swojego przyjaciela. Chodzi o rzekę Piavę (Piave) wypływającą z masywu Peralba i wpadającą do Zatoki Weneckiej. studiował w Rawennie. Alboin przybywa nad rzekę Plabis. Został duchownym. Urodził się w Valdobiadene niedaleko Treviso. Kiedy Alboin przybył nad rzekę Plabis153. 155 Wenancjusz Fortunat (ok. Cierpiał na ostry ból oczu. rodzinnej miejscowości Fortunata. Skoro uczyniliśmy wzmiankę o owym Feliksie. biskupe m Poitiers. 530-600). Na jego prośbę szczodrobliwy król przyznał mu wszystkie pełnomocnictwa w jego Kościele oraz zatwierdził je specjalnym dokumentem. O tymże Feliksie i o mądrym mężu Fortunacie. retoryce i metryce.50 odwieziono wraz ze wszystkimi jego bogactwami do Konstantynopola152. In. Pawła i 152 153 Prawie dosłownie zaczerpnięte z Liber pontificalis. znane: Pange lingua. urodził się w miejscowości zwanej Duplabilis156. wydał jedenaście ksiąg Miscellanea (wiersze na przemian z prozą). wyszedł na jego spotkanie biskup kościoła w Tarwisium154 Feliks.

161 Dzis. poszedł dalej do Piktavis167. Kiedy zgodnie z pragnieniem odwiedził Turones166. następnie przez Alpy Julijskie i miasto Aguntum 161. Wspomniany Fortunat i Feliks. stolica Recji. . które opływają Wirdo i Lecha165. 157. aż do miasta Augusta164. rzeka wpadająca do Zatoki Weneckiej. Candido w prowincji Bolano. Z tego powodu Fortunat zapłonął tak wielką czcią do św. przyp. przede wszystkim pisał hymny na różne święta oraz 157 158 Dzis. dzis. Marcina. W nim ku czci św. Marcina wyznawcy zbudowano ołtarz. Daniele de Friuli. 130. Jak sam opisał w swoich pieśniach. 165 Wertach i Lech. 166 Zob. Natychmiast ból ustąpił odzyskali upragnione zdrowie. nieopodal S.51 Jana. przez Briones163. może chodzi o dzis. W czterech księgach napisanych heksametrem opiewał życie św. Później w tymże mieście został najpierw księdzem. że na krótko przed inwazją Longobardów opuścił ojczyznę i podążył do Turones157 na grób tego świętego. Riez. tam zmarł i tam go pochowano z należnymi honorami. gdzie zamieszkał i opisał czyny wielu świętych – częściowo prozą. Ponadto uprawiał także inne rodzaje poezji. a następnie biskupem. Tours. starożytne Augusta Vindelicorum. na zachód od Akwilei. Marcina. a częściowo wierszem. dzis. 162 Rzeka trudna do zidentyfikowania. gdzie umieszczono lampkę. 159 Ragogna. przy ujściu rzeki Wertach do Lech leży Augsburg. 167 Pictavis. 163 Przełęcz Brennero. aby ją oświetlić. 164 Augusta. Tagliamento. Poitiers. trudne do ustalenia. droga jego wiodła przez rzeki Tiliamentum158. oliwą z tej lampki pomazali sobie chore oczy. przyp. zob. w pobliżu którego znajdowała się oszklona nisza. Reuna159 i Osupus160. przez rzeki Drawę i Byrrus162. Augsburg w Bawarii. S. 160 Osoppo.

miasto na południe od Padwy. lotnego umysłu. aby się pomodlić. zmarł w 792 r. Wiersze te skromne. Nie był jakimś drugorzędnym poetą. starożytna nazwa Italii Południowej. sposobem życia czcigodny. Kiedy ja przybyłem do tego miejsca168. proszę przez twoje zasługi! Niewiele miejsca poświęciliśmy tak wielkiemu mężowi. wieszcz wieszczów. 172 Montesilice. 171 Ausonia. Odwzajemnij biednemu. tak wspaniałym ozdobiona klejnotem. Fortunat. w tym oto spoczywa grobie. słodki wymową. Alboin zajął Wincencję. Teraz znów powróćmy do przerwanego ciągu historii! 14. które 168 Paweł Diakon odwiedził Poitiers w czasie swego pobytu na dworze Karola Wielkiego w latach 782-786. Aby cześć twoja mieszkańcom wszem była [znana. . a one ku światłu pokazują drogę. Ze świętej jego mowy pierwszych świętych dzieje Poznajemy. 170 Epitafium zostało skomponowane w dystychach elegijnych. później poetycka nazwa całej Italii. Nie gardzi mną. aby choć trochę przybliżyć jego żywot współmieszkańcom. Kraina Wenetów składa się nie tylko z małych wysp. Alboin zajmuje prowincję wenecką. Szczęśliwa Galio. Którego na wielu stronach miła opiewa pieśń. układał bowiem wiersze w stylu przyjemnym i potoczystym. 169 Aper kierował opactwem św. Weronę i pozostałe miasta krainy Wenetów z wyjątkiem Padwy. Rodem z Ausonii171.. Mons Silicis172 i Mantui. o święty. mową ludu napisałem.52 listy do przyjaciół. Którego blask ciemności nocy rozprasza. Hilarego w Poitiers od 780 r. napisałem na prośbę tamtejszego opata imieniem Aper169 następujące epitafium170: Talentem sławny. nazwa i granice tejże Wenecji. niech sędzia sprawiedliwy.

7. HG 29. że miasto Pergamus174 należało do Krainy Weneckiej. 173 174 Dzis. Adyga. Adda... północny dopływ Padu. Podział Italii na prowincje datuje się od starożytności. 177 Por. Jak wynika z rzymskiej historii179. która teraz zwie się Forum Iulii180. 179 Z Izydora. o dwóch Recjach.53 nazywamy teraz Wenecją. Istria zaś wywodzi swoją nazwę od rzeki Ister178. jeśli krótko wspomnimy także inne prowincje Italii181. zachował się on w rękopisie Matritensis z X w. Stolicą Krainy Weneckiej była Akwileja. wywodząca nazwę od zbierania. 178 Ister. ponieważ Juliusz Cezar urządził w niej targowisko. 180 Dzis. lecz jej obszar rozciąga się od granic Panonii aż do rzeki Addua173. nazwa Dunaju w dolnym biegu. Myślę. zamieścił go Waitz w dodatku do HL (s. Bergamo. że nie od rzeczy będzie. 176 Izydor z Sewilli.189). Nazwa bowiem Eneci. za Dioklecjana – dwanaście. Z Krainą Wenetów łączyła się Istria i obie tworzyły jedną prowincję. jezioro Krainy Weneckiej. za Augusta było jedenaście prowincji. Także u historyków o jeziorze Benakus175 czytamy następujące słowa: „Benakus. Potwierdzają to dzieła historyczne. 175 Inaczej – Garda. znaczyła w języku greckim tyle co „godni pochwały”177. XIII 14. później cyfra ta rosła. Etym. 188. Otóż drugą prowincją jest Liguria. Cividale 181 Opis prowincji italskich opiera się głównie na opisie sporządzonym w VII w. jeśli Łacinnicy dodali d o niej jedną literę. Etym. Liguria. rzeka ta musiała być niegdyś większa niż dzisiaj. Jordanes. w których można przeczytać. 15. . XIII 19. druga prowincja italska. z którego wypływa rzeka Mincjus176”.

gdzie występują liczne ciepłe źródła. Pliniusz. O piątej prowincji. klasztor założony przez św. Ligurią i częścią południowego Piemontu. 187 Niedaleko Piacenzy. III 24. leżą dwie prowincje alpejskie. Znajdują się tam miasta Mediolan i Ticinum. 184 Alpy Kottyjskie (Aloes Cottiae) graniczą z dzis. etymologia Pawła w tym miejscu jak i gdzie indziej zaczerpnięta została z Etymologii Izydora i stanowi przykład lingwistycznej fantastyki. Aquae Statiellae. . gdzie występują ciepłe wody. Acqui. obejmowała tereny dzis. Leżą w niej takie miasta. Hist. które w niej rosną obficie. w środkowej Ligurii nad rzeką Bormida. Szwajcarii. Na północy między nią a Swebią. po Chr.. nazwę zawdzięczają swojemu wodzowi Retusowi.-wsch. 16. a także Genua i Saona188. po łac. Zob. 188 Genua i Sawona (Saona) leżą w pobliżu siebie nad Zatoką Genueńską. ojczyzną Alamanów. żyjącego w czasach Nerona. staroż. Kolumbana w 612 r. dalej Dertona186 i klasztor Bobium187. prowincja rzymska od 156 r.54 to znaczy zgarniania jarzyn182. jak Akwi185. 186 Dzis. Piątą prowincję stanowią Alpy Kottyjskie184. Epitoma XX 5) Retowie byli ludem etruskim wypartym z Italii przez Galów. Prowincja ta ciągnie się aż do granic Galii. inaczej zwane Pawią. których nazwa pochodzi od króla Kottiusa. Raetia). na zachodzie zaś łączy się z granicami Galii. Tyrolu i pn. która zwie się Alpami Kottyjskimi i o szóstej zwanej Tuscją. 182 Jarzyna. niżej IV 41. 185 Dzis. Wg historyka Justynusa (III w. podzielona na Raetia prima i Raetia secunda. 183 Recja (Rhaetia. Kottius (Marek Iunius) był królem Ligurii i po jego śmierci Neron utworzył z kraju prowincję rzymską... Rozciąga się ona od Ligurii na południowy wschód aż do Morza Tyrreńskiego. Tortona. legumen. w III w. Por. nat. a mianowicie Recja pierwsza i Recja druga – zamieszkałe przez właściwych Retów183.

które niegdyś spowodowały klęskę potopu wśród narodów. 190 Dzis. O Kampanii. krainą noszącą nazwę swojej niegdyś królowej. leżą miasta Perusium190 i Spoletium191 oraz jezioro Klitorius192. rozciągająca się od Rzymu aż do rzeki Siler194 w Lukanii.20.21.86. . Nazwę Kampanii otrzymała z uwagi na żyzną równinę kapuańską195. Etym. nat.55 Szóstą prowincją jest Etruria. W tej prowincji znajduje się Rzym. Nazwa Umbria pochodzi stąd. sięga aż do Cieśniny Sycylijskiej. imbres. stanowiącej jej część. 191 Dziś. 197 Brittia. Etym. XIV 4. które ów zabobonny naród zwykł był palić podczas ofiar na cześć swoich bogów. Podobnie 189 Etruria. północno-zachodnią Aurelię i południowowschodnią Umbrię. nosi nazwę od ludu Bruttiów wywodzących się z Italii Środkowej. W Umbrii zaś. Neapol i Salerno. Lukania otrzymała nazwę od pewnego gaju196. Etym. Kalabria. nazwana tak od kadzidła189. Bruttia. bo poza tym jest ona w większej części górzysta. inaczej Tusia. niegdyś stolica całego świata. 195 Równina – campus. tus (kadzidło) za Izydorem. lucus. Perugia. zaczyna się od rzeki Siler i wraz z Brittią197. Kolejna. Spoleto. za Izydorem. Siódmą prowincją jest Kampania. Hist. siódmej prowincji italskiej. XV 1. jak Kapua. Dzieli się ona na dwie części. IX 2. z Festusa. 196 Gaj po łac. Lago di Bolsena. Epitome de verborum significatu. ósma prowincja. 192 Dzis. dzis. Sele. oraz o Lukanii i Bruttium. 193 Gwałtowne deszcze po łac. 194 Siler albo Silaro. IV 6. 17.54. że przetrwała ona gwałtowne deszcze193. ósmej prowincji. XIV 4. etymologia ludowa za Izydorem. o jeziorze tym wspomina Pliniusz. Znajdują się w niej wielkie miasta. dzis. Justynus XXIII 1 wywodzi nazwę od królowej Brutii. od nazwy łac.

a także gród zwany Weroną208. Etym. Mons Bellus205. staroż. którzy je przekraczali maszerując na Rzym. oddzielają Etrurię od Emilii. 200 Cassano. . prowincja obejmuje strefę wewnętrzną. 207 Urbino. 208 Niektórzy komentatorzy sądzą. dziesiątej prowincji. Paestum.13. Izydor. 205 Montebellio (Montebello. 201 Dzis. Dziewiątą prowincję tworzą Alpy Apenińskie203. Te Alpy Apenińskie. od dzisiejszej Ligurii do Marche (Marke). Niektórzy Alpy 198 Dzis. że chodzi tu o warownię Ferona w pobliżu Terraciny. 203 Alpes Appenninae to tyle co Montes Appennini. to jest od Hannibala i jego wojska. Kassianum200. O Alpach Apenińskich. Etym. W niej znajdują się takie miasta jak Pestus198. Urbinum Metaurense.13. 18. XIV 8. 202 Dzis. 209 Izydor z Sewilli. może miejscowość przy źródłach rzeki Panaro. Nazwa Alp Apenińskich pochodzi od Punijczyków209. zostało włączone do Państwa Kościelnego. Umbrię od Flaminii. leży na terytorium Sarsiny. które tam biorą początek. Leżą w nich miasta: Ferronianus204. niedaleko Salerno. Laino Borgo w pobliżu Cosenza. we wczesnym średniowieczu należało do Pentapolis. Lainus199. które stanowią dziewiątą prowincję Italii i o Emilii. inni przypuszczają. krainy w środkowej Italii nad Adriatykiem. Pesto.. Reggio. Góry Apenińskie. Konsentia201 i Regium202. w 774 r. Cosenza. 204 W rękopisach występuje też nazwa Ferronianum. Montevellio). XIV 88. w epoce Pawła znajdowało się już w upadku.56 jak dwie wyżej wymienione biegnie ona wybrzeżami Morza Tyrreńskiego. Bobium206. biegnąc przez środek Italii. trudne do zlokalizowania. zajmując prawy róg Italii. 199 Być może dzis. że jest to miejscowość Betlona pomiędzy Perugią a Todi. siedziba biskupa w 504 r. Urbinum207. 206 Bobio lub Bovio. gdzie kończą się Alpy Kottyjskie. staroż.

dzis. rodzinne miasto św. w 756 r. Regium. 211 Dzis. 214 Nazwa Flaminga pochodzi od via Flaminga. W 752 r. Ta ostatnia miejscowość. Senigallii i Rimini. Bononia. że między Walerią i Nursją znajduje się Etruria i Umbria. Emilia i Flaminia zawdzięczają swą nazwę biegnącym przez nie drogom. zbudowanej przez Gajusza Flaminiusza. jedenastej prowincji italskiej i Picenum liczonym jako dwunasta prowincja. że takie prowincje jak Aurelia. Norcia. miejscowość w pn. najznakomitsze spośród miast i pięć innych nazywanych greckim wyrazem Pentapolis215. zostały podarowane papieżowi przez króla Franków. które razem z Rawenną podlegały Bizancjum. Dziesiąta z kolei prowincja. którego zamek nosi nazwę Imola211. Reggio. jak Placencja. Benedykta. Pesaro. niedaleko Bolonii. zajęli je Longobardowie. Liber de Caesaribus). Foro Kornelio. miasta: Piacenza.2): “Neron (…) zamienił w prowincję Alpy Kottyjskie po ś mierci króla Kottiusa”. 212 Waleria. . 19. Wiadomo też. gdzie czytamy (5. Ich pogląd jednak nie może się ostać z tego powodu. Niektórzy Emilię. drogi wiodącej z Rzymu do Ariminum (Rimini). Pepina Małego. leżąca między Apeninami i Morzem Adriatyckim. nosi też nazwę Imola. Lacjum. Fano. O Flaminii.-wsch. Walerię212 i Nursję213 uważają za jedną prowincję.). Znajdują się w niej: Rawenna. rozciąga się pomiędzy Alpami Apenińskimi i rzeką Pad od Ligurii aż po Rawennę. Forum Cornelii. Jej chlubą są bogate miasta. Parma. Przeczy temu jednak historia napisana przez Wiktora210. w prowincji Perugii. 210 Aureliusz Wiktor (IV w. 213 Nursja. przed Chr. 215 Pentapolis. Parma. Emilia. w której Alpy Kottyjskie stanowią samodzielną prowincję. autor biografii cesarzy Historiae abbreviatae (Caesares. Następną prowincją jest Flaminia214. unia pięciu miast: Ankony. Bolonia. cenzora z 220 r. w kraju Sabinów.57 Kottyjskie i Apenińskie uważają za jedną prowincję.

Adria w Picenum. Kiedy mieszkańcy tej prowincji przybywali tutaj od Sabinów. 20. Po Flaminii jako dwunasta prowincja występuje Picenus. prowadziła z Rzymu do Genui. 221 Paweł myli się tutaj. budowniczych tychże dróg216. mająca od południa góry Apeniny. a przez jakiś czas było samo księstwem. Festus. Penne w prowincji Pescara. była ojczyzną rodu cesarza Hadriana. że kiedy Sabinowie podążyli do Apulii.) zwana jest tak dlatego. trzynastej prowincji i o Samnium czternastej. Ascoli Piceno. pod panowaniem Longobardów należało do księstwa Spoleto. zbudowana w 241 r. a z drugiej strony Morze Adriatyckie. 216 Via Aurelia. Pinnis220 oraz podupadła już ze starości Hadria221. miasto bogate w zabytki średniowieczne. jak Firmus218. Asculum (u Pawła Asculus) nad rzeką Tronto. . przez cenzora Lucjusza Aureliusza Kottę.58 które biorą początek w Rzymie i noszą nazwę od mężów. 220 Dzis. 218 Fermo. O Walerii i Nursji. konsula z 187 r. przed Chr. Askulus219. Sięga ona aż do rzeki Piskarii217. W czasach longobardzkich należało do księstwa Spoleto. Kolejna. miasta założonego przez Etrusków między rzekami Padem i Adygą. która wpływa do Adriatyku koło miasta o tej samej nazwie. przed Chr. trzynasta prowincja. na ich proporcu usiadł dzięcioł (picus) i z tego powodu otrzymała nazwę Picenus222. staroż. która nadała nazwę Morzu Adriatyckiemu. znakomity ośrodek w średniowieczu. Epitoma: „Kraina Picenum (.. 222 Zob. w jej obręb wchodzą takie miasta. Pescara. via Aemilia wiodła z Ariminum (Rimini) do Placencji i była dziełem Marka Emiliusza Lepidusa. Atri w prowincji Teramo. 217 Dzis.. rzymskie Firmum (u Pawła Firmus). dzis. nazwa Adriatyku pochodzi od Adrii. na ich chorągwi usiadł dzięcioł (picus)”. 219 Dzis.

nad rzeką Aternus.-wsch. 235 Miasto o tej nazwie nieznane. Morzem Adriatyckim i Apulią. 224 Samnium na pn. Aufidena233. 234 Dzis. jak Tiburis225. 225 Dzis. Lago di Celano. 227 Dzis. Minturo. 230 Marsowie. Karsiolis226. była nazywana od ludu etruskiego Etrurią. Furkona228 i Amiternum229 oraz krainę Marsów230 wraz z ich jeziorem zwanym Fucinus231. biorąca początek koło Rzymu. Lacjum. Alfedena nad rzeką Sangro. jego uzasadnionego poglądu trzeba się będzie mocno trzymać. . że krainę Marsów należy zaliczyć do prowincji Walerii. Od wschodu graniczy z krainą Samnitów224. Hisernia234. Isernia nad rzeką Volturno. 226 Dzis. W niej znajdują się następujące miasta: Teate232. 223 Dzis. Za czternastą prowincję uważa się Samnium. w dzis. łącząc zachód i wschód półwyspu.-wsch. staroż. że stanowi ona oddzielną prowincję. wojowniczy szczep italski. via Valeria od Tivoli obiegała północny brzeg jeziora Fucinus i sięgała do Pescara i Atri.59 Waleria223. do której należy Nursja. Reate227. Kampanią i Picenus. Tivoli. 233 Dzis. na pograniczu kraju Pelignów. które zaczyna się od rzeki Piskania i leży między Kampanią. a jej część zachodnia. pn. Carsioli. zamieszkujący tereny na południe od jeziora Fucinus. 232 Dzis. 228 Forcona. od Kampanii. rozciąga się pomiędzy Umbrią. podupadłe od starości Samnium235. Jeśliby zaś ktokolwiek dowiódł rzeczowo. osuszone w latach 1865-1869. 231 Dzis. w kraju Marsów. Uważam. Abruzzo. Chieti. w prowincji Latina. ponieważ w katalogu prowincji Italii nie została przez starożytnych umieszczona. 229 Dzis. miasto trudne do lokalizacji. Posiada takie miasta. Rieti. sięga do Adriatyku. stolica małego szczepu italskiego Marrucinów. Była przedłużeniem wychodzącej z Rzymu via Tiburtina.

kolonia spartańska z VIII w. Sepontus241. Od strony zachodniej czy może południowozachodniej graniczy z Samnium i Lukanią. 242 Dzis. 241 Dzis. jak Luceria240. Samnici zaś otrzymali niegdyś swą nazwę od stale noszonej włóczni. O Apulii. zdobyte przez rzymian w 272 r. Turków. zburzone przez Longobardów w VIII w. Piętnastą prowincją jest Apulia238 wraz z Kalabrią239. Acheruntia. przekształcona na Beneventum. 245 Tarent. tworzących piętnastą prowincję. 237 Por. Pierwotna nazwa Maleventum została po zwycięstwie nad Pyrrusem w 275 r. Doszło do wielkiego rozkwitu także pod panowaniem książąt longobardzkich. w VI w. 243 Trudne do zlokalizowania. może dzis. Agerencja243. Posiada dość bogate miasta. Acerenza w prowincji Potenza. . 21.60 nadające nazwę całej prowincji i bogaty Benewent236. miasto starożytne założone przez Greków.. na zachodnim wybrzeżu Półwyspu Salentyń skiego. Kalabrii i Salentium. przed Chr. Festus. niszczony przez Arabów. Maria di Siponto w pobliżu Manfredonii w prowincji Foggia. zaś od wschodu z Morzem Adriatyckim. od 540 r. 238 Dzis. Lucera w prowincji Foggia. leży jednak poza Apulią i Kalabrią. Puglia. którą Grecy zwali saunia237. 239 Kalabria w starożytności i w średniowieczu zajmowała wschodnią część Półwyspu Salentyńskiego. krótko panowali w nim Goci. staroż. a w lewym 236 Benewent (Beneventum). pomiędzy którymi leży kraina Salentina. Epitoma. wielokrotnie niszczone przez najazdy w czasie wędrówki ludów i przez trzęsienia ziemi.. Kanusium242. ważny ośrodek handlowy. przed Chr. S. Brundizjum244 i Tarent245. 244 Miasto portowe na Półwyspie Salentyńskim. Canosa w prowincji Bari. jedno z najstarszych miast w Italii przy ujściu rzeki Sabatus do rzeki Kalor. Normanów. 240 Dzis. znalazł się w posiadaniu Bizancjum. przed Chr. skąd wyjeżdżano do Grecji i do Azji.

ale Sergiusz w Komentarzu do Eneidy X 201. Z jakiej przyczyny pewne części Italii zwie się Galią Przedalpejską? O pierwszym wtargnięciu Galów do Italii. w IV w. a osiemnastą Sardynia. że Ligurię i część Wenecji.61 rogu Italii długości 50 mil Idrontum246 położony na szlaku handlowym. a Sardynia od Sardela. pisze: „(Mantua) leży w Wenecji. po Chr. że Paweł pomylił się tutaj. z którego zachowały się jedynie: przedmowa. dzis. Jako szesnastą prowincję liczy się wyspę Sycylię. syna Herkulesowego249 23. gdyż nie Donat. . 247 Chodzi o grecki czasownik appollumi. Waitz sądzi. Etym.39-41. osiemnastą – Sardynia. Korsyka nosi nazwę od swego wodza Korsusa. Nazwa jej wywodzi się od imienia króla Sikulusa248. Apulia bierze swą nazwę od słowa zniszczenie. co zielone247. gdyż tutaj na skutek żaru słonecznego szybciej niż gdzie indziej ginie wszystko. którą oblewa Morze Tyrreńskie lub Jońskie. przepaść. stracił znaczenie na rzecz Brundizjum. Szesnastą prowincją Italii jest Sycylia. na przykład. Dlatego. zniszczyć lub rzeczownik apoleia. Obie otacza Morze Tyrreńskie. która zwie się także Galią Przedalpejską”. na Półwyspie Salentyńskim w prowincji Lecce. siedemnastą – Korsyka. 22. Jest rzeczą pewną. 248 Izydor.. zginąć. że Mantua leży w 246 Hydruntum. Siedemnastą prowincją jest Korsyka. XIV 6. Wstęp) napisał także Komentarz do Wergiliusza. 250 Aelius Donatus (zob. Otranto. ponadto Emilię oraz Flaminię dawni historiografowie nazywali Galią Przedalpejską. 249 Ibid.32. gramatyk Donat250 w Komentarzu do Wergiliusza powiada. żywot poety i wprowadzenie do Bukolik. XXIV 6.

gdzie najpierw nazywano ich Galogrekami. Wstęp).8. a później Galatami.1). 255 Święty Paweł w czasie drugiej i trzeciej podróży apostolskiej nawracał na wiarę chrześcijańską potomków galijskich. że Arminum znajduje się w Galii. tak samo w Historii rzymskiej251 czytamy. 253 Sena Gallica. Chodzi tu zapewne o lud pochodzenia celtyckiego. Resztki tych Galów wycofały się do Azji Mniejszej i osiadły w krainie. . skierował swój list255. Paweł. założyli miasta: Ticinum. było to. dzis. To są ci. zwyciężył Rzymian nad Allią i zdobył Rzym. 254 Źródła tych informacji nieznane. jak czytamy. Rzeczywiście. która od nich otrzymała nazwę Galicja (środkowa Turcja). wg niego trzysta tysięcy Galów opuściło swoją ojczyznę i wyruszyło na poszukiwanie nowych siedzib (XXIV 4. 54 r. Podawał w nim głównie naukę Kościoła dotyczącą stosunku chrześcijan do Starego Zakonu. przybył do Italii z trzystu tysiącami Galów Senonów i zajął tę część. założone przez Galów Senonów. przed Chr. którą przerobił Paweł Diakon (zob. O Galach pisze wiele Justynus. gdzie poniósł klęskę. Bergamum i 251 Chodzi o Historię rzymską Eutropiusza II 16. skuszeni żądzą jego picia wyruszyli do Italii. skierował specjalny list.62 Galii. skąd pewna część przesiedliła się do Italii Północnej. która sięga aż do Senogalii – nazwanej tak od Galów Senonów. w bardzo odległych czasach król Galów Brennus252. spustoszył Macedonię i doszedł do Delf. król Galów Senonów. Spośród Galów sto tysięcy poległo podczas bitwy od miecza greckiego niedaleko Delf254. który pod wodzą Brennusa w 280 r. Galatów. ponieważ Galowie zmieszali się z Grekami. że kiedy spróbowali wina przywiezionego z Italii. do których nauczyciel Narodów. panujący w mieście Sena253. Lyonu. Senigallia. Mediolan. 252 Brennus. Ci zaś Galowie. drugie sto tysięcy dotarło do Galicji. miasto w Umbrii na wybrzeżu Adriatyku. Ojczyzną Galów Senonów były tereny wokół Lugdunum. którzy w liczbie stu tysięcy pozostali w Italii. XXIV 4. Powodem zaś ich przybycia do Italii. który w 390 r. do których ok. Ludność zwano Galogrekami. dzis.

XIV 4. skoro dostatecznie dużo powiedzieliśmy o prowincjach i nazwie Italii. 260 Lacjum. łac. przed Chr. o arcybiskupie Honoracie i o śmierci patriarchy Pawła. po którym nastąpił 256 W 390 r. uciekając przed swoim synem Jowiszem. Italia zwie się także Ausonią od Ausona. nazywa się Italią również z tego powodu. że jedną literę dodajemy. że hoduje się w niej ogromne byki. a jedną zmieniamy. Tak więc. Alboin wtargnął do Mediolanu i zdobył wszystkie miasta Ligurii. powróćmy do przerwanego toku opowiadania. Od nazwy italus bowiem tworzymy zdrobnienie vitalus w ten sposób. 25. XIV 4. która leży za Alpami nazwano Zaalpejską. 259 Odyseusza. według Polibiusza i Diodora. dopiero później zaczęto nią nazywać całą Italię.63 Breksję oraz nadali temu regionowi nazwę Galii Przedalpejskiej. 24. znalazł w niej kryjówkę260. Italia nosi także nazwę Lacjum. czyli po łacinie itali258. Pierwotnie jednak nazwę tę nosił region Benewentu. Skąd pochodzi nazwa Italii i co zwie się Ausonią lub Lacjum? Italia. którzy niegdyś najechali miasto Rzym256. zaś w 387 r. najechał on na nią przed wiekami. Epitoma.18. 258 Festus. Są to ci sami Galowie. tak też Galię zajmującą część przed Alpami zwiemy Galią Przedalpejską. Te i poniższe wywody opierają się na Festusa Epitomie. Etym. bohatera Odysei Homera. ukrywać się. w której rozgrywać się będą opisywane przez nas wydarzenia. syna Ulissesa259. zdaniem Izydora. ma. legendarnego władcy wyspy Itaki. Być może. pochodzić od czasownika latere. ponieważ Saturnus. Etym. Tak jak Galię. . latium. otrzymała nazwę od sycylijskiego wodza Italosa257.18. 257 Tak głosi Izydor. według Liwiusza. obejmująca wymienione prowincje.

Patriarcha Paweł262. Następnie zajął wszystkie miasta Ligurii. przyp. Stąd te miejscowości. oprócz tych. 261 Miasta portowe broniły się dłużej dzięki wsparciu Bizantyjczyków od strony morza. bo i zaraza. pochłonęła wiele ofiar w Ligurii oraz Wenecji. wtargnięcie Longobardów do Tuscji i przyprowadzenie przez nich do Italii mnóstwa ludzi spośród innych plemion. bądź przez poprzednich królów. Pewne jest i to. mimo że wojsko Longobardów miało obóz niedaleko od niego po stronie zachodniej. zszedł z tego świata. zob. dokonał spustoszenia w całej Italii266. 263 W latach 570-571. które leżą na wybrzeżu261. wszedł do Mediolanu. Trzyletnie oblężenie Ticinum. II 4. co Bizantyńczycy.64 Probinus. aby stawić opór. w dniu 5 września. Rawenny i kilku innych położonych na wybrzeżu. i wielki głód. Arcybiskup Honorat opuścił Mediolan i uciekł do Genui. gdzie arcybiskupem był Honorat. 26. 266 Zob. 262 Z Akwilei. z wyjątkiem Rzymu. sprawujący swój urząd przez dwanaście lat. 148. jaka grasowała za czasów Narsesa. Nie mieli wtedy Rzymianie265 sił. a rządy nad Kościołem pozostawił Probinowi. 264 Bizantyńskie. . który nastąpił po wspomnianym przez nas urodzajnym roku. że Alboin przyprowadził wtedy ze sobą do Italii tłumy ludzi spośród różnych plemion podbitych bądź przez niego. wyżej. znaczy tyle. 10. W tym czasie263 miasto Ticinum ponad trzy lata znosiło oblężenie i dalej dzielnie się trzymało. tu jak i gdzie indziej. Oto Alboin przybył do Ligurii i na początku trzeciej indykcji. Alboin zaś przepędziwszy wojska264 zajął wszystkie miasta aż do granic Etrurii. 265 Rzymianie. na którym Longobardowie byli całkowicie bezradni.

zaraz podniósł się jego koń i król mógł wkroczyć do miasta. 268 Paweł zdaje się w tym opowiadaniu przekazywać tradycję Kościoła w Pawii. Kiedy to ślubowanie złamał i obiecał przebaczyć ludności. nazwaną imieniem św. śluby. chociaż okładano ze wszystkich stron dzidami.65 w których oni zamieszkali. Jak Alboin zdobył Ticinum? Miasto Ticinum po trzech latach i kilku miesiącach oblężenia w końcu się poddało Longobardom dowodzonym przez Alboina. a wkroczysz do miasta! Mieszka w nim bowiem lud prawdziwie chrześcijański!” Alboin ślubował mianowicie. Pannończyki. w samym środku bramy upadł jego koń i chociaż kłuto go ostrogami. Jak Alboin po trzyletnim panowaniu z poduszczenia żony został zamordowany przez Helmechisa? Król ten rządził Italią przez trzy lata i 267 Paweł znacznie tu powiększył listę ludów. jakie złożyłeś! Złam te straszne śluby. 27. nie mógł stanąć na nogi. Gdy zaś zajął pałac zbudowany niegdyś przez króla Teodoryka269. II 6). panie i królu. ponieważ nie chciała mu się poddać. Jana. nazywamy do dzisiaj Gepidy. 269 Teodoryk Wielki. Noryki lub tym podobnie267. . 28. które wyruszyły do Italii z Longobardami (zob. że zgładzi mieczem całą ludność. Sweby. przybyli do niego wszyscy mieszkańcy. Sarmaty. Bułgary. Kiedy Alboin wkraczał do niego przez wschodnią bramę. Nikomu też nie wyrządził krzywdy i wytrwał w swoim przyrzeczeniu268. król ostrogocki 474(?)-526. Wówczas jeden z Longobardów odezwał się do króla w następujących słowach: „Przypomnij sobie. Po tak wielkich nieszczęściach nabrali teraz nadziei na lepszą przyszłość.

że króla zabije jego mleczny brat Helmechis. zapytała. Królowa zaś na to: „Nie jest tak. noszący oręż. Doprawdy. Peredeo. swego teścia. że król radując się niepomiernie. czy wie. Ratchis panował w latach 744-749. armiger. aby zgładzić męża i tak pomścić śmierć ojca. że albo ty zabijesz Alboina. jak kielich ten podczas pewnego święta trzymał w ręce król Ratchis271. Kiedy już wszystko się odbyło. Sam widziałem.66 sześć miesięcy. ażeby dla swego planu pozyskała Peredea. zaklinam się na Chrystusa. męża niezwykle dzielnego. W odpowiedzi – zgodnie z przekonaniem – podał imię przyjaciółki. Obmyśliła. . aby wesoło piła wino jakby ze swoim ojcem. Jeśli wydaje się to komuś niewiarygodne. którą zastawiła na niego własna żona. jak sądzisz. albo on swym mieczem zgładzi ciebie”. Nieświadomy rzeczy Peredeo przybył do łoża i spał z królową. i zginął270 w zasadzce. podczas uczty w Weronie kazał podać królowej kielich zrobiony na jego polecenie z czaszki króla Kunimunda. aby go pokazać biesiadnikom. w tej chwili dopuściłeś się tak wielkiej niegodziwości. Otóż gdy Rosemunda usłyszała to zaproszenie. Rosemunda zaś. doznała w swym sercu tak wielkiej boleści. bo ja jestem Rosemunda. kim ona jest. Namówił on królową. w jakie się zaplątał i zrozumiał. królowa położyła się nocą do łóżka jego pokojówki. i sam zapraszał ją. że mówię prawdę. Gdy zaś Peredeo nie chciał się zgodzić na tak niegodny czyn. 272 Łac. Przyczyną zaś zabójstwa było to. z która on zwykł uprawiać nierząd. 270 271 W maju lub czerwcu 752 r. Wtedy Peredeo pojął nieszczęście. że w ten sposób wbrew własnej woli został zmuszony do zabicia króla. piastujący godność scilpora czyli królewskiego strażnika272. że nie mogła jej opanować i wkrótce owładnęła nią myśl.

O tym. na którym 273 Longinus sprawował władzę w Italii z ramienia Bizancjum. Następnie. Alboin zbudzony nagle z drzemki pojął grożące mu niebezpieczeństwo i szybko wyciągnął rękę po miecz. . że osobiście widział Alboina. usiłowali pozbawić go życia. gdyż Longobardowie. lecz – o boleści! – wojownik nadzwyczaj odważny nie mógł pokonać wroga i poniósł śmierć jak jakiś niedorajda. nakazała w całym pałacu głęboką ciszę. ani wyjąć z pochwy. Lecz to mu się nie udało. aby jak najspieszniej przysłał po nich okręty. kobieta krwawsza od bestii wprowadziła zabójcę Peredeę. Jego ciało z wielkim płaczem i lamentami Longobardowie pochowali pod jakimiś schodami wiodącymi do pałacu. zginął przez zamysł jednej kobieciny. cechującą zwykle ludzi prostackich przechwalał się. Dlatego z próżnością. chwycił podnóżek i bronił się nim przez jakiś czas. zgodnie z radą Helmechisa. gdyż był zbyt mocno przywiązany. aby nie można go było ani wynieść. Rosemunda niezwłocznie porosiła Longina273. 29. jak z Rosemundą uciekł do Rawenny i jak oboje zginęli. mąż sławny z zadawania wrogom tak wielu klęsk. usunęła wszelką broń. jak Helmechis chciał panować. Alboin był wysokiego wzrostu i fizycznie dobrze przystosowany do prowadzenia walki. W naszych czasach książę Werony. otworzył jego grób i zabrał stamtąd miecz oraz wszelkie znalezione ozdoby. bolejąc bardzo nad śmiercią króla. Ucieszył się z tego Longinus i szybko posłał okręt. Giselbert. lecz nie potrafił. Nie mogąc jednak go wyrwać. Po zabójstwie Alboina Helmechis starał się zająć jego tron. a miecz królewski mocno przywiązała do górnej części łoża.67 kiedy Alboin oddawał się południowej drzemce. prefekta Rawenny.

córkę królewską. Po tych wydarzeniach prefekt Longinus wysłał Albsuindę wraz ze skarbcem Longobardów do cesarza w Konstantynopolu274. aby nie mógł w cesarskim mieście nikomu wyrządzić krzywdy. który w Konstantynopolu zabił lwa i zgładził dwóch patrycjuszy. Rosemunda przystała na ten zbrodniczy czyn. Zabrali też ze sobą Albsuindę. Tak z wyroków Boga wszechmocnego w jednym czasie zginęli najniegodziwsi mordercy. Cesarz posłał do niego dwóch patrycjuszy. Zdolna do wszelkiej niegodziwości i pragnąc zostać panią Rawenny.68 Helmechis i Rosemunda. Kiedy Helmechis po wzięciu kąpieli opuszczał łazienkę. gdzie podczas publicznych widowisk na oczach cesarza zabił przeogromnego lwa. aby zgładziła Helmechisa i z nim się połączyła węzłem małżeńskim. Wtedy prefekt Longinus zaczął namawiać Rosemundę. które ukrył w rękawach i podążył na dwór. aby wysłuchali. On zorientowawszy się. że tak silnemu mężowi na rozkaz cesarski wyłupiono oczy. że wypił kielich śmierci. już jako małżonkowie. powie coś. zbiegli nocą. wyciągnął miecz z pochwy i zmusił Rosemundę do wypicia tego. o Peredeusie. Obiecał. że także Peredeo przybył do Rawenny razem z Helmechisem i Rosemundą. Niektórzy twierdzą. co będzie pożyteczne dla cesarza. Po jakimś czasie Peredeo postarał się o dwa stosowne noże. 30. a stamtąd z Albsuindą udał się do Konstantynopola. Powiadają. co ma do 274 Cesarzem był Justynus II (565-578) . Po ich śmierci Longinus przywiózł do cesarza Alpswindę wraz ze skarbcem Longobardów. żeby wychylił na zdrowie. oraz cały skarbiec longobardzki i pospiesznie przybyli do Rawenny. że jeśli zostanie wpuszczony. podała mu kielich z trucizną. mówiąc. co jeszcze pozostało.

O Klefie. Wallari w Bergamum. Każdy książę rządził w swoim mieście: Zaban w Ticinum. Gisulf w Forum Iulii. Eoin w Trydencie. odpowiednio przez wrogów podzieleni. tak mocno ranił obydwu dostojników. Tymczasem w Italii na powszechnym zgromadzeniu w mieście Ticinum Longobardowie wybrali królem Klema. Brescia. W ten sposób mąż. którzy pozostali przy życiu. który panował jako drugi z kolei król i o jego śmierci. 277 Dzis. pomścił swoje krzywdy i za utratę swoich dwojga oczu zgładził dwóch bardzo dla cesarza pożytecznych ludzi. pod pewnym względem podobny do słynnego Samsona. Po jego śmierci Longobardowie przez dziesięć lat nie mieli króla276 i żyli pod panowaniem książąt. .. by zaspokoić ich żądzę posiadania. ten przybliżył się do nich mając im coś rzekomo sekretnego powiedzieć. Lecz poza nimi jeszcze trzydziestu innych książąt rządziło swoimi miastami. zginął od miecza jednego ze swoich sług275 32. Wg Origo IX – przez dwanaście lat. sprawowanych wspólnie z żoną Masaną. W siódmym roku od przybycia 275 276 Klef rządził w latach 572-574. że natychmiast upadli na ziemię i wyzionęli ducha. które przedtem schował. Po półtoraletnich rządach. 31. Ten zgładził mieczem albo wypędził z Italii wielu możnych Rzymian. Ci zaś. Kiedy przybyli do Peredea. stali się podatnikami i musieli Longobardom oddawać część owoców swojej pracy. W tym czasie zginęło wielu znakomitych Rzymian. następnie uchwyciwszy w obie ręce noże. męża spośród siebie najznakomitszego.69 powiedzenia. Alichis w Breksji277. Jak książęta longobardzcy przez dziesięć lat nakładali jarzmo Italii nie mając nad sobą króla.

70 Alboina z całym narodem do Italii owi książęta longobardzcy spustoszyli kościoły. Longobardowie zdobyli i ujarzmili większość Italii. Z wyjątkiem rejonów zajętych już przez Alboina. wymordowali kapłanów. która wyrastała niby zasiew na polu. zburzyli miasta. a ich ludność. . wycięli w pień.

jakie im grozi niebezpieczeństwo. Paweł Diakon wzoruje się na jego przekazie. które mu dostarczali tamtejsi kupcy. W czasie zaś dni Wielkiego Postu żywił się jak pustelnicy – samymi korzonkami egipskiego ziela279. Nosił na ciele żelazne łańcuchy i nakładał włosiennicę a jego pożywienie stanowiły jedynie chleb i trochę daktyli. 278 O tej inwazji por. Mieszkańcom tego miasta przepowiedział. który miał swoją samotnię pod Niceą. Hospicjusz dużo wcześniej. 279 Ziele egipskie – herba Aegyptiorum – trudne do zidentyfikowania. Ich wejście na długo przedtem przewidział dzięki objawieniu Ducha Świętego mąż Boży. Inwazja miała miejsce w 569 r. Był to mąż niezwykle wstrzemięźliwy i prowadzący życie godne uznania. Historia Franków VI 6. Grzegorz z Tours. ich najazd przepowiedział św.71 KSIĘGA III 1. Wspomniany święty mąż przybycie Longobardów do Galii przepowiedział w następujących słowach: „Przyjdą – mówił – Longobardowie do Galii i spustoszą jej siedem miast. 280 W opowiadaniu Paweł trzyma się wiernie relacji Grzegorza z Tours. Po tych wydarzeniach niektórzy książęta longobardzcy z potężnym wojskiem wkroczyli do Galii278. . Książęta longobardzcy wkroczyli do Galii dla zdobycia łupów. Hospicjusz. które w swych księgach opisał czcigodny biskup Grzegorz z Touronnes (Tours)280. Historia Franków IV 42. Za jego pośrednictwem Bóg zdziałał wielkie rzeczy.

rabunków i zabójstw. O Longobardzie. co znalazło się w ich zasięgu. ale jego ręka nagle sztywno zawisła w powietrzu i nie mógł jej opuścić na dół. Oto bowiem nadchodzi lud. aby uciąć mu głowę. Wtedy dwóch spośród nich weszło na dach i go zerwało. a wkroczyło wojsko Longobardów. Swoim zaś zakonnikom wydał polecenie mówiąc: „Opuśćcie to miejsce i zabierzcie ze sobą to. ale nie doprowadzą do śmierci”. nie karmią biednych. On powiedział. odpowiedział: „Nie bójcie się o mnie. Wtedy jeden wyciągnął miecz. Kiedy żołnierze spustoszyli wszystko. o którym mówiłem”. który dopuścił się zabójstwa i dlatego siedzi tu skuty łańcuchami”. On zaś ukazał się im w oknie wieży. obchodzili wieżę. przez które mogliby się dostać do niego. który chciał zgładzić św. o tym. świątobliwy ojcze”. Zawołali tłumacza i zapytali. drzwi jednak nie znaleźli. jak jego ręka stała się martwa i jak ją uleczył ów święty. Zobaczywszy męża skrępowanego łańcuchem i ubranego we włosiennicę. Na ich słowa: „Nie opuścimy cię. nie ma w nich żadnych owoców sprawiedliwości. Wszyscy bowiem mieszkańcy dopuszczają się krzywoprzysięstw. że tak surową otrzymał karę. co posiadacie. Żołnierze szukając drzwi. Dlatego ta kara spadnie na ową ludność”. przybyli do samotni świątobliwego męża. a Longobard stał się mnichem. złodziejstw. jaką zbrodnię popełnił. 2. nie okrywają nagich. Hospicjusza. bo wprawdzie wyrządzą mi oni różnorakie krzywdy. rzekli: „Oto jest złoczyńca. Odeszli mnisi. nie dają dziesięcin.72 dlatego iż niegodziwość ich stała się wielka w oczach Bożych. Miecz wypadł . nie przyjmują pielgrzymów pod swój dach. że jest zabójcą i ma na sumieniu wielkie zbrodnie.

Tak wielką klęskę zadali wtedy Longobardowie Burgundom. Uzdrowiony Longobard nawrócił się na wiarę Chrystusową. Amatus282. . Kilku jednak. zginęło marnie w tejże prowincji. Na ten widok jego towarzysze podnieśli krzyk ku niebu i prosili świętego męża. następnie mnichem i w tymże miejscu na służbie Bożej wytrwał do końca swego życia. 283 W 571 r. Zdobywszy niezliczone łupy powrócili do Italii. Historia Franków IV 42. 3. najpierw został klerykiem. wyprowadził przeciwko nim wojsko i stoczył bitwę. podległy królowi Franków Guntramnowi. aby rzekł im łaskawie. 4. zwanego także Mummulusem i obdarzył go godnością patrycjusza. Kiedy Longobardowie pustoszyli Galię. że nie można było zliczyć poległych. w której poległ podczas próby ucieczki. Dialogi III 37).73 mu na ziemię281. Longobardowie powtórnie wkroczyli do Galii i ponieśli klęskę z rąk patrycjusza Mummulusa. zwycięzcy Longobardowie powrócili do Italii z wielkim łupem. poniósł klęskę i zginął. Patrycjusz Amatus wypowiedział wojnę wojsku longobardzkiemu. którzy wrócili zdrowo i cało do ojczyzny. Po ich odejściu król przywołał Euniusa. patrycjusz tejże prowincji. Grzegorz Wielki. Gdy zaś Longobardowie znów napadli na Galię283 i 281 Podobne wydarzenie związane jest z kapłanem Santulusem z Nursji (por. ten zaś uczynił znak krzyża i przywrócił sprawność uschłemu ramieniu. 282 Wiadomości zaczerpnięte z Grzegorza z Tours. co mają robić. co wzgardziło jego słowami. Święty Hospicjusz zaś przepowiadał słowo Boże Longobardom i słuchali go ze czcią dwaj książęta.

284 285 Miejsce nieznane. pozostawili wszystkich jeńców i cały łup oraz powrócili do Italii. Na wiadomość o tym Mummulus uderzył na nich z wojskiem i wielu wymordował. która leży koło miasta Ebredunum285. Grasując po wioskach należących do okolicznych miast brali łupy. ponieśli klęskę z rąk Mummulusa podczas łupienia Galii. jednak po wymianie posłańców zawarli pokój z Mummulusem. wyruszył z wojskiem Mummulus i przybył do tego miejsca razem z Burgundami. koło wioski Stablo287. 6. uderzył na nich i wielu położył trupem. dopóki noc nie położyła temu kresu. Rankiem zaś Sasi ustawili wojsko i dzielnie przygotowali się do bitwy. 287 Prowincja Mezel w Alpach Niskich. otoczeni przez Mummulusa w czasie plądrowania tych ziem wykupili się złotem.74 dotarli do miejscowości Mustiaskalmes284. 286 Prawdopodobnie Riez. uczynił nawet dla siebie przejście poprzez leśne bezdroża. dali mu podarunki. Sasi. Po tych wydarzeniach Longobardowie powrócili do Italii. nie zaprzestał zaś masakry. Ludzie bowiem byli całkiem niezorientowani w tym. 5. Sami Sasi wraz z żonami i dziećmi powtórnie wkroczyli do Galii. Z kolei Sasi. uprowadzali jeńców lub pustoszyli wszystko dookoła. co się wydarzyło. którzy przybyli do Italii razem z Longobardami. Otoczył Longobardów wojskiem. uderzyli na Galię i rozbili obóz na ziemi Reges286. którzy przybyli do Italii razem z Longobardami. . w rękopisach występują różne wersje. Starożytne Eborodorum albo Ebrodorum w Alpach Wysokich przy drodze prowadzącej z Italii do Hiszpanii. Niektórych jednak wziął do niewoli i posłał do swego króla Guntramna.

On jednak. Nie chcieli jednak. Ponieważ była pora żniw. zostają przez nich okrutnie wymordowani. które tam się osiedliły. z powrotem powędrowali do swojej ojczyzny. za wielką sumę złotych monet. Po powrocie do Italii wzięli ze sobą żony. że wyglądały jak prawdziwe i sprawdzone złoto. Przybywszy do . Wielu dało się nabrać i zamieniając złoto na spiż stało się biedakami. ten pozwolił im pójść do kraju. z którego przedtem wyruszyli. co poprzedniego roku. jak się uważa. żywili się nim sami i karmili swoje zwierzęta.75 przybyli do króla Sigisperta i stamtąd wrócili do ojczyzny. chcąc wypędzić ze swojej ojczyzny Swebów i inne plemiona. Sasi. kosili i młócili zboże. Wkraczając na teren Galii. dzieci i cały dobytek i znów postanowili udać się do Galii. Jest zaś pewne. Zobaczywszy go. 7. ustawili się w dwa klinowe szyki wojenne: jeden maszerował przez miasto Niceę. aby udać się do króla Sigisperta. Kiedy dotarli do Rodanu i chcieli go sforsować. Ich łupem padało bydło. zostawił ich w spokoju i pozwolił im przejść przez Rodan. W drodze do króla Sigisperta oszukali mnóstwo ludzi podczas transakcji handlowych dając sztabu spiżu. bardzo się przestraszyli. drugi zaś szedł przez Ebredunum tą samą drogą. Pragnęli mianowicie – o ile ich przyjmie i wesprze król Sigispert – powrócić do swojej dawnej ojczyzny. że ci Sasi po to przybyli do Italii z dziećmi i żonami. które tak jakoś pomalowali. nie powstrzymywali się też od palenia zagród. podlegać władzy Longobardów. co wydaje się zrozumiałe. Tymczasem zaś Longobardowie nie pozwalali im żyć według ich własnych praw i dlatego. Gdy jednak Sasi przybyli do króla Sigisperta. zabiegł im drogę Mummulus z silnym oddziałem wojska. aby mogli w niej zamieszkać na stałe.

ale sromotnie przegrali i wreszcie odstąpili od walki. o czym już wcześniej wspominaliśmy288.76 ojczyzny znaleźli ją. wyżej. przyp. w rękach Swebów i innych plemion. Lecz Sasi na to też się nie zgodzili. Germania 31. 120. Wystąpili więc przeciwko nim. dla siebie zachowując tylko jedną trzecią. Aktualni zaś mieszkańcy obiecali im trzecią część ziem takimi słowami: „Możemy przecież żyć i mieszkać razem bez walki”. dążąc do rozstrzygnięcia zbrojnego. Zaban i Rodan zostali pokonani przez Mummulusa. los przechylił szalę zwycięstwa. Amon maszerując drogą na 288 289 Zob. obiecali im połowę ziem. Stanęli znów do bitwy. Ocalałe z bitwy sześć tysięcy Sasów ślubowało. Kiedy zaś w żaden sposób nie chcieli na to przystać. Lecz nie na ich stronę. że nie będą golić bród ani obcinać włosów290. podczas gdy Swebów tylko czterystu osiemdziesięciu. 290 Typowe ślubowanie i zwyczaj Germanów. Zaban i Rodan wkroczyli do Galii. a mianowicie Amon. Trzej wodzowie longobardzcy: Amon. Po tych wydarzeniach291 ruszyło na Galię trzech książąt longobardzkich. umówili się jeszcze przed stoczeniem bitwy co do tego. Za Grzegorzem z Tours. jak podzielą między siebie żony Swebów. wszyscy trzej powracają do Italii. obiecali im dać z ziemią także i bydło. Por. . 8. Tacyt. 291 Po 574 r. Albowiem w bitwie poległo ich aż dwadzieścia tysięcy. byleby tylko wstrzymali się od wojny. starając się ich wypędzić i zniszczyć289. dopóki nie pomszczą klęski na Swebach. Zaban i Rodan. cała zaś reszta cieszyła się zwycięstwem. a następnie dwie trzecie. A gdy Sasi i na to nie wyrazili zgody. Historia Franków V 15. jak przypuszczali.

na skutek czego odstąpił od tego miejsca. 297 Staroż. Dzis. dzis. na zach. a samego Rodana zranionego włócznią zmusił do ucieczki w wysokie góry. paląc i grabiąc miejscowości. w którym z ramienia cesarza rządził 292 293 Dzis. Rodan zaś wkroczył do miasta Gratianopolis295.77 Ebredunum dotarł do posiadłości Machoa292. Aix-en-Provence. 294 Staroż. status civitas. 298 Dzis. do których dotarli. Grenoble. rabując wszystko. 295 Dzis. który zajął Gratianopolis. staroż. błądząc po leśnych bezdrożach.-wsch. Susa. Ten z pięciuset ocalałymi żołnierzami. mieszkańcy wypłacili mu dwadzieścia dwa funty srebra. Valence na południe od Lyonu. Wielu jego żołnierzy wyciął. Dijon na północ od Mâcon. Wyszedł im tam naprzeciw Mummulus z ogromnym wojskiem i pokonał ich w bitwie. Obaj wyruszyli do Ebredunum rabując niemiłosiernie wszystko po drodze. Mâcon nad Soaną w środk. który nadał mu w 380 r. Zaban podążył przez miasto Deinse293 i przybył do Walencji294. Podobnie też postępowali Rodan i Zaban. od Turynu. Gdy już przygotował się do oblężenia miasta Akwe297. Francji. Amon podbił prowincję Arelate296 wraz z przyległymi miastami i podszedł aż do Kamiennego Pola pod Marsylią. Na wiadomość o tym patrycjusz Mummulus wyruszył z silnym oddziałem wojska i starł się najpierw z Rodanem. dzis. . 296 Dzis. nazwane tak na cześć cesarza Gracjana. Aquae Sextiae. Gratianopolis. Arles przy ujściu Rodanu. którą Mummulus otrzymał w podarunku od króla i tam rozbił obóz. co mógł znaleźć. Iulia Valentia. Zaban i Rodan ruszyli wtedy do Italii i przybyli do Sekusjum298. dotarł do Zabana oblegającego właśnie Walencję i przedstawił mu cały przebieg wydarzeń.

nazwiskiem Ragilus. Ragilo ginie z rąk wodza Franków Chramnichisa. zamierzał z dużym łupem również powrócić do Italii. Z tego powodu graf longobardzki z Lagaris301. ówczesny dowódca wojskowy. w tekście: comes. W tych dniach warownia Anagnis300 leżąca koło Trydentu na pograniczu Italii. Wkrótce tenże Chramnichis splądrował Trydent i poległ wraz ze swymi towarzyszami z ręki trydenckiego wodza Ewina w 299 Zlatynizowana forma imienia Sisige. który dostarczył mu list i przekazał ustną informację. który i jego samego. i wielu spośród jego ludzi pozbawił życia na równinie Rotaliani302. 300 Dzis. którzy tam nadeszli. chodzi o Valle Lagarina albo Valle di Lagaro. Graf. w pobliżu Trydentu. Na skutek jednak wielkich śniegów musiał łupy pozostawić.78 Sisinnis299. poddała się Frankom. książę longobardzki z Trydentu. że Mummulus spiesznie ku niemu podąża. Mummulus posłał do niego sługę. Tak przybył do swojej ojczyzny. Kiedy usłyszał o tym Amon. . 302 Równina Rotaliani leży między Salurnum I Anagnis na prawym brzegu rzeki Noce. która stanowi część doliny Adygi. udał się do Anagnis i spustoszył je. Wracając z łupem natknął się na idącego z przeciwka wodza Franków Chramnichisa. gdyż ledwo sam i jego ludzie mogli przedostać się przez ścieżki w Alpach. dowódcy Gotów. Anagnis. Castel Nan albo Non lub prościej Nanno nad rzeką Noce. 301 Lagare. Na wieść o tym Zaban i Rodan czym prędzej wycofali się do swoich posiadłości. 9. który cieszył się dużą niezależnością wykorzystując niesnaski pomiędzy Frankami a Bizancjum. Ewin. zgładził Chramnichisa. dopływu Adygi. Frankowie zdobywają gród Longobardów.

W tym czasie304 Sigispert. według którego człowiek zbawia się mocą własnej woli. ażeby rządził pałacem i kilkoma prowincjami. 303 Salurnum. wiadomość za Grzegorzem z Tours. Grzegorz z Tours. Ponieważ stał się w sercu głuchy na głos przykazań Bożych. swego brata. Ewin zaś. 10. został zdradziecko zamordowany przez Hilperyka. por. 307 Od Pelagiusza (ok. Salerno. Tron po nim przejął nieletni syn wraz ze swoją matką Brunehildą. że kazał porobić żelazne skrzynie. Mówią. V 30. V 1. jak o cesarz Tyberiusz II piastował władzę do 582 r.. Historia Franków IV 40. Garibalda. któremu wypowiedział wojnę. 305 Zob. sprawiedliwym wyrokiem Boga utracił moc rozumu i stał się obłąkany. panował Justynus Młodszy306. odrzuca on doktrynę o grzechu pierworodnym i konieczności łaski Bożej. o którym wyżej mówiliśmy. który przepędził Franków i odzyskał okręg trydencki. jaki był on za życia. a cały jego łup zabrał zwycięzca. Śmierć króla Franków Sigisperta i ślub księcia Ewina. Tyberiusz Flawiusz Amicjusz Konstantyn rządził w imieniu Justynusa II od 578 r. król Franków. Powołał on Tyberiusza na Cezara308.. gardzący ubogimi i ograbiający senatorów. V 19-20. II 4. .79 miejscowości zwanej Salurnis303. książę Trydentu. 11. człowiek niezwykle chciwy. W tym czasie w Konstantynopolu. 306 W latach 565-578. 304 W 576 r. 308 Czyli cesarza współregenta. Śmierć Justynusa Młodszego i o tym. pojął za żonę córkę króla bawarskiego. jak wyżej powiedzieliśmy305. 354-427). że popadł także w herezję pelagiańską307. Jego żądza posiadania była tak wielka. na prawym brzegu Adygi w prowincji Trydent. do których mógłby chować zrabowane talenty złota. Historia Franków IV 52.

. ty rozdajesz w krótkim czasie”. Pont. w jakie nieszczęśliwie popadł. 311 Zob. jakimi go Bóg 309 310 Mt 6. ani mól nie psuje i gdzie złodzieje nie wykopują ani nie kradną‟. użytecznym. co najważniejsze. cesarzowa Zofia łajała go często twierdząc. 12. gdzie ani rdza. które wyżej omówiliśmy. o którym mówi Pan309: „Ale skarbcie sobie skarby w Niebie. O rządach Tyberiusza Konstantyna i jego dobrych czynach. Ponieważ rozdał on ubogim wiele nagromadzonych przez Justynusa skarbów. że nie zabraknie pieniędzy w naszym skarbcu. sprawiedliwym w rządach. mądrym. Odpowiadał na to: „Mam ufność w Panu. aby dawać jałmużnę ubogim i wykupywać jeńców. Jest to bowiem wielki skarb. prawdziwym chrześcijaninem.20. „To. uprzedzając wydarzenia311. W tym czasie za pośrednictwem patrycjusza Narsesa prowadził z Gotami i z Frankami wojny. hojnym. a Pan pomnoży łaskawie nasze ziemskie skarby”. Po jedenastu latach310 rządów Justynus zmarł w obłąkaniu. opisane przez Pawła wydarzenie pochodzi z 579 r. (Lib. okrytym sławą zwycięstw i. W rzeczywistości po 13 latach (565-578). Gromadźmy więc skarby w niebie z tego. II 1. Kiedy zaś w czasach papieża Benedykta312 Longobardowie pustoszyli wszystko wokół i panował wielki głód. czyli o bogactwach. co ja – mówiła – przez wiele lat gromadziłam. dzielnym.80 Tyberiusz zaś był mężem prawym. że doprowadził państwo do ubóstwa. co Pan nam polecił zbierać. 312 Pontyfikat Benedykta przypada na lata 575-579. LXIII Benedictus). posłał na okrętach z Egiptu do Rzymu wiele tysięcy korców zboża i tak przez okazanie swego miłosierdzia ulżył doli miasta.

Cezarem w czasie panowania Justynusa i rządził pałacem oraz codziennie rozdawał liczne jałmużny313. Podobnie było w Italii z patrycjuszem Narsesem. Wszystkich znających ten fakt polecił zabić. a tajemnicę powierzył pod przysięgą tylko jednemu starcowi. Do miasta tego przybył on z ogromnymi skarbami i tam. niezwykłą rzecz”. Na jego rozkaz i tę usunięto. wyjawię ci. Na to cesarz rzekł: „Mów. a wtedy znaleziono wielki skarbiec zawierający ponad sto tysięcy sztuk złota. Po śmierci Justynusa władzę przejął Tyberiusz Konstantyn jako pięćdziesiąty król rzymski. o czym powiesz. . Starzec odszedł. Jednak po jej usunięciu znaleziono drugą z takim samym znakiem. Po śmierci Narsesa ów starzec przybył do cesarza Tyberiusza i rzekł: „Jeśli będę miał z tego korzyść. co chcesz powiedzieć. cesarzu. „Posiadam – powiada – ukryty skarbiec Narsesa i nie mogę tego trzymać w tajemnicy. jeśli to. a za nim ruszyli zaciekawieni słudzy. kazał potajemnie wykopać głęboki zbiornik. przybywszy do zbiornika otworzyli go i weszli 313 Na podstawie Grzegorza z Tours. a oto tutaj depczemy po nim nogami”. Kazał i tę usunąć. Pewnego razu przechadzając się po pałacu zobaczył w podłodze marmurową płytę. do którego włożył wiele setek tysięcy sztuk złota i srebra. Tym złotem cesarz obdzielił ubogich jeszcze hojniej niż zwykle. Rzekł wtedy: „Krzyżem Pańskim winniśmy chronić od zła nasze ciała i nasze serca. Ucieszył się cesarz Tyberiusz i posłał swoje sługi do owego miejsca. będąc u kresu żywota”.81 obdarzył. Był on. I kazał jak najszybciej zabrać ową płytę. o czym już mówiliśmy. w swoim domu. Historia Franków V 19. Pan Bóg dał mu moc złota. właścicielem wspaniałego domu w pewnym italskim mieście. mnie przyniesie korzyść”. Pod nią odkryto trzecią płytę. na której był wyrzeźbiony krzyż Pański. bo będziesz miał z tego korzyść.

Cesarzowa Zofia. Kiedy zgodnie z rytuałem cesarskim trzydziestego dnia udał się on do wiejskiego pałacu. Cesarz przyjął go łaskawie i pozwolił mu przebywać w pałacu koło siebie. . rzucił się do cesarskich nóg i za uzyskaną łaskę przyniósł mu tysiąc pięćset sztuk złota. Tyberiusz szybko powrócił do Konstantynopola. zrobiono na niego zasadzkę.82 do środka. Odsunął też od niej dotychczasową służbę. Dowiedziawszy się o tym. krewnego Justynusa314. Znaleźli tam tak wielką ilość srebra i złota. który ufność swoją złożył w Bogu. którym nakazał zarówno okazywać jej posłuszeństwo. okryli się wielkim wstydem i hańbą. usiłowała uknuć przeciw niemu spisek. Lecz Tyberiusz najpierw odwiedził miejsca święte. i lud – jak nakazywał zwyczaj – czekał na niego w cyrku oglądając widowiska.. potajemnie zawołała Justyniana i jemu chciała darować tron. aby zażyć przyjemności zbierania winogron. cit. V 30. następnie przywołał do siebie patriarchę miasta i w towarzystwie konsulów oraz pałacowych prefektów wkroczył do cyrku w purpurowej szacie. zgodnie ze swoim zwyczajem. zabrał jej skarby. op. ile potrzebowała na codzienne utrzymanie. a na jej miejsce wprowadził swoich zaufanych ludzi. z koroną na głowie i zasiadł na tronie cesarskim. Kiedy miał on otrzymać koronę cesarską. Grzegorz z Tours. jak i nie dopuszczać do 314 Zob. że przez wiele dni nie mogli go opróżnić. Jego przeciwnicy dowiedziawszy się o tym i nie mogąc nic zdziałać przeciwko temu. uwięził cesarzową. pozostawiając jedynie tyle. Cezar zaś prawie wszystko. niepomna jednak na obietnicę uczynioną Tyberiuszowi. wśród niezmierzonych pochwał utwierdzony został w chwale władzy królewskiej. aby na tron cesarski wynieść Justyniana. Po upływie kilku dni przybył do niego Justynian. pełną garścią rozdał ubogim.

83 niej nikogo z poprzedniej służby. Justyniana złajał jedynie słowami, w przyszłości zaś tak go umiłował, że przyobiecał wydać za jego syna swoją córkę i prosił o jego córkę dla swojego syna. Lecz plany te, nie wiem dlaczego, nie zostały zrealizowane. Pod jego osobistym dowództwem wojsko zadało ciężką klęskę Persom315; ze zwycięskiej wyprawy wrócił z tak wielkim łupem, w tym z dwudziestoma słoniami, że – jak się wydawało – mogłyby one zadowolić każdą ludzką żądzę posiadania. 13. O pieniądzach, które cesarz przysłał Hilperykowi, o św. Grzegorzu i spustoszeniu (miasta) Klassis. Kiedy frankoński król Hilperyk316 wysłał do cesarza317 posłów, otrzymał od niego wiele różnych darów, w tym także jednofuntowe złote monety318, mające na jednej stronie podobiznę cesarza z napisem wokoło: TYBERIUSZA KONSTANTYNA WIECZYSTEGO CESARZA, a z drugiej kwadrygę z woźnicą i napis: CHWAŁA RZYMIAN. W tych dniach św. Grzegorz, diakon, który później zostanie papieżem319, jako legat papieski w cesarskim mieście320 napisał Księgi moralne321 i w dyspucie toczonej przed cesarzem pokonał Eutycjusza, biskupa tego miasta, błądzącego w kwestii
315 316

Cesarz Tyberiusz II odniósł zwycięstwo nad Persami w 573 r. Pisownia także Chilperik; na podstawie Grzegorza z Tours, op. cit. VI 2. 317 Tyberiusza II. 318 Ciężar tej jednostki był różny w zależności od miejsca i czasu. 319 Por. wyżej, przyp. 73. 320 Papież Pelagiusz II (578-590) wysłał Grzegorza do Konstantynopola jako swego apokryzjariusza, czyli nuncjusza apostolskiego, który funkcję tę sprawował w latach 579 -585. 321 Chodzi zapewne o Moralia in Job albo Expositio in librum Iob w 35 księgach, w których zawarł objaśnienia historyczne, dogmatyczne i moralne. Jest to niejako podręcznik teologii moralnej.

84 zmartwychwstania322. Wtedy także Faroald, pierwszy książę Spoleto, najechał z wojskiem longobardzkim bogate miasto Klassis323 i opuścił je, ogołociwszy wpierw całkowicie z wszystkich bogactw. 14. O śmierci patriarchy Probinusa i o jego następcy Eliaszu. W Akwilei zmarł patriarcha Probinus, który kierował kościołem przez jeden rok. Na czele tegoż kościoła stanął kapłan Eliasz324. 15. O śmierci cesarza Tyberiusza Konstantyna i rządach Maurycjusza. Tymczasem Tyberiusz Konstantyn po siedmioletnich rządach w państwie325 kiedy poczuł, że zbliża się dzień jego śmierci, naradziwszy się z królową Zofią, wybrał na swego następcę Maurycjusza326, męża dzielnego, z pochodzenia Kapadocyjczyka. Dając mu za żonę swoją córkę ubraną w królewski strój, powiedział: „Niech razem z tą oto dziewczyną moje imperium staje się twoim! Rządź nim szczęśliwie i pamiętaj, abyś zawsze kochał słuszność i sprawiedliwość!” Gdy to rzekł, przeniósł się z tej ziemi do wieczystej ojczyzny i pozostawił ludowi po sobie wielką żałobę. Był on bowiem człowiekiem wielkiej dobroci, sprawiedliwym
322

Eutychiusz, Eutycjusz (ok. 512-582) upowszechniał pogląd o subtelności (nienamacalności) ciał ludzkich po ich zmartwychwstaniu. 323 Port wojenny założony przez Augusta (classis – flota) w pobliżu Rawenny. 324 Eliasz po zajęciu Akwilei przez Longobardów postanowił przenieść stolicę biskupią na wyspę Grado, podlegającą władzy cesarza w Konstantynopolu. 325 Por. Grzegorz z Tours, op. cit., VI 30. 326 Maurycjusz był dowódcą wojsk wschodnich; pochodził z Kapadocji, krainy w Azji Mniejszej; godność cesarską piastował w latach 582-602; należy do znakomitszych cesarzy bizantyńskich.

85 w sądach, ostrożnym w ferowaniu wyroków, nikim nie gardzącym, lecz ogarniającym wszystkich życzliwością. Miłując wszystkich, sam również był przez wszystkich miłowany. Po jego śmierci Maurycjusz w purpurowej szacie, z diademem na głowie, udał się do cyrku, gdzie wszyscy wyrazili swoją radość. Rozdzielił tam wśród ludności hojne dary i jako pierwszy Grek otrzymał potwierdzenie swojej cesarskiej władzy. 16. O panowaniu Autariego i bezpieczeństwie, jakie panowało w jego czasach. Tymczasem Longobardowie, pozostając przez dziesięć lat pod władzą książąt327, postanowili na wspólnej naradzie obrać królem Autariego328, syna wspomnianego wyżej księcia Klema. Dla nadania mu większej godności nazwali go także imieniem Flawiusza329. Tym szczęśliwym imieniem posługiwali się odtąd wszyscy longobardzcy królowie. Wtedy także, z powodu przywrócenia władzy królewskiej urzędujący książęta połowę wszystkich swoich posiadłości przeznaczyli na potrzeby króla, ażeby sam mógł się z nich utrzymać król, jego świta i wszyscy pełniący dla niego różne

327 328

Zob. wyżej II 32. Autari był królem w latach 584-590. 329 Flawiusze (Flavii) był to ród rzymski pochodzenia plebejskiego. Do gens Flavia należeli cesarze: Wespazjan, Tytus, Domicjan; w późniejszym cesarstwie Flavii było sztucznym nomen gentile, które przybierali cesarze po Konstantynie Wielkim; nosili je: Walentynian, Walens, Konstancjusz Chlorus, Konstantyn i ich potomkowie oraz cesarze bizantyńscy. Przydomek Flawiusz przejęli także Teodory (Flavius Theodoricus rex), król ostrogocki (ok. 454-526). Longobard Autari chciał w ten sposób podwładnym Rzymianom dać do zrozumienia, że jest dziedzicem wcześniejszych cesarzy.

86 obowiązki330. Obciążoną ludność podzielono jednak między longobardzkich gospodarzy331. Było to wszakże godne podziwu w pańskie Longobardów, że nie czyniono w nim gwałtów, nie urządzano zasadzek, nikt nie zmuszał nikogo do nadmiernych robót ani nikogo nie łupił. Nie istniały kradzieże ani rozboje; każdy mógł udawać się bezpiecznie i bez żadnego strachu, dokąd tylko chciał332. 17. Childepert wkroczył do Italii, lecz wycofał się po zawarciu pokoju. W tym czasie333 cesarz Maurycjusz przez swoich legatów przekazał królowi Franków, Childepertowi, pięćdziesiąt tysięcy soldów334, aby ze swoim wojskiem uderzył na Longobardów i wypędził ich z Italii. Ten nie zwlekając wtargnął do Italii z niezliczonymi zastępami Franków. Longobardowie jednak obwarowali się w miastach, wysłali posłów z darami do Childeperta i zawarli z nim pokój335. Gdy powrócił do Galii i cesarz Maurycjusz dowiedział się, że zawarł z Longobardami pokój, zaczął domagać się od niego zwrotu pieniędzy, które mu dał, aby zniszczył Longobardów. Lecz Childepert ufny w swoje siły nawet nie chciał odpowiedzieć w tej sprawie.
330

Był to starodawny zwyczaj germański, o którym wspomina też Tacyt, Germania XV. 331 Zob. wyżej II 32. 332 Paweł koloryzuje tutaj na korzyść Longobardów, w rzeczywistości bowiem za ich panowania Italia przeżywała okres swego najgłębszego upadku. 333 Prawdopodobnie w 584 r. 334 Solidus, moneta złota, rozpowszechniona w późnym Cesarstwie, przede wszystkim na Wschodzie, wprowadzona przez Konstantyna Wielkiego; 1/72 funta (327,54 g.). 335 Grzegorz z Tours, op. cit., VI 4,2 pisze, iż Longobardowie „poddali się jego władzy (...) i przyrzekli, że będą wiernymi stronnikami oraz poddanymi”.

Śmierć Droktulfa. w którym schronił się książę longobardzki Droktulf. 339 W 585 r. przeszedłszy mianowicie na stronę cesarza. połączył się on z jego wojskami i stawiał mężny opór siłom longobardzkim. wspierane przez wspomnianego wyżej Droktulfa. Wojska rawenneńskie. jak Kwadowie. a ponieważ miał odpowiednie kwalifikacje. 340 W Rawennie. na cześć którego wzniesiono świątynię w I poł. to jest Alamanów337. Markomanowie. Po tych wydarzeniach król Autari przystąpił do oblężenia leżącego nad Adriatykiem miasta 336 Breksillus . Witalis. Alamanowie (Lemanowie) to zbiorowa nazwa dla kilku plemion germańskich zamieszkujących Germanię Południową. epitafium. zwano ich także Swebami. św. wychowywał się wśród Longobardów. Zdobycie Breksillus i ucieczka księcia Droktulfa. męczennik z I w. Po tym wszystkim król Autari zawarł trzyletni pokój z patrycjuszem Smaragdusem. 338 Rawenna broniła ich przed Bizancjum. Ci prowadzili z nim ciężkie wojny. Od IV w. Miasto Breksillus zostało zdobyte. VI w. Kiedy jednak nadarzyła mu się okazja pomszczenia swojej niewoli. 336 337 Dzis. a jego mury zrównane z ziemią. Zbudowawszy flotę wypędziły z jego pomocą Longobardów z miasta Klassis. osiągnął zaszczytny urząd księcia.87 18. rządzącym wtedy w Rawennie339. jakim go uczczono. podniósł oręż przeciwko Longobardom. w prowincji Reggio Emilia. Po śmierci tego męża mieszkańcy wybudowali mu przed świątynią340 św.. aż w końcu pobili go wraz z wojskami. często walczyły z Longobardami. Wg źródeł należały do nich takie plemiona. 19. . Brescello nad Padem. Jazygowie i inni. Pochodził Aś z plemienia Swebów. które wspierał i zmusili do wycofania się do Rawenny338.

postrachem dla wszystkich był wrogów. 344 Najprawdopodobniej aluzja do nawrócenia Droktulfa (Droktona) na wiarę chrześcijańską. On także na wschodnich ziemiach Awara dzikiego pokonał. by grobowiec tam stanął dla niego. By Klassis odzyskać. gdy zdradą Faroald zajął miasto Chassis. Na łożu śmierci o to prosił sługę Bożego Jana. Padoreno. Na małych stateczkach falami rzeki Badrinus345 niesiony Niezliczone Bardów oddziały on jeden zwyciężył. I chciał. Stąd także. lecz duszę całkiem łagodną. A ten ze czcią w tej oto złożył go ziemi. Mieszkał wprawdzie z Bardami341. flotę ruchliwą zbudował. Który dzięki swym zasługom na całym żyje świecie. na którym napis w takich słowach głosił jego sławę: Ten oto grób zamyka w sobie tylko ciało Droktona. Na jego zaś mężną pierś długa spływała broda. W jego świątyni pragnął po śmierci złożyć swe ciało. o państwo bizantyńskie. Groźne miał przy tym oblicze. I stąd dla wszystkich był miły narodów. Pierwszą mu chwałę przyniosło zdobyte miasto Breksillus. . dopływ Padu. O rządach papieża Pelagiusza i herezji patriarchy Eliasza. gdy nas on tylko pokochał I tęże Rawennę za swoją uznał ojczyznę. 346 W 759 r. On zawsze kochał rzymskiego państwa dumne sztandary342. 20. 345 Dzis. 343 Epitafium piane z punktu widzenia obywateli bizantyńskich. Chodzi. rzecz jasna.88 Witalisa Męczennika wspaniały grobowiec. Wielką swym panom palmę zwycięstwa przynosząc. Plemieniu zaś swemu sromotną niósł zgubę343 Pogardził drogimi ojcami. Wsparty pomocą Witalisa Męczennika często odbywał triumfy I jako zwycięzca wchodził do tego miasta. lecz Swebem był z [pochodzenia. Po śmierci papieża Benedykta346 341 342 Longobardami. Gdzie żyjąc. Gdzie po rzymskich sztandarach blaskiem potęgi zajaśniał I pierwszą jemu chorągiew Chrystus trzymać pozwolił 344.

. Wywołało to rozłam w Kościele. ponieważ Longobardowie oblegali Rzym i nikt nie mógł się stamtąd wydostać. 349 Św. zwłaszcza w północnej Italii. opowiedzieli się za Trzema Artykułami. Dialogi III 31. biskup Akwilei. Jednakże wielu odmawiało podpisu ze względu na orzeczenie soboru chalcedońskiego (451 r. Ibasa z Odessy. Tenże Pelagiusz wysłał wielce użyteczny list do Eliasza. biskupa Akwilei. 348 W 543/544 r. gdzie został wyświęcony na diakona. jego przyjaciela Teodoreta i ich ucznia.). Przepisał go ówczesny diakon. VIII 28. jak wspomniany tu Eliasz. należał do grona siedmiu diakonów rzymskich stanowiących przyboczna radę papieża.. Trzy Artykuły. kiedy to Longobardowie podbijali jej ludność i szerzyła się schizma w sprawie Trzech Artykułów. Grzegorz Wielki piastował najpierw urząd prefekta Rzymu. syna króla Hiszpańskiego Lewigilda. W tym czasie350 Childepert. prowadził zwycięską wojnę z Hiszpanami. O wojnie Childeperta przeciw Hiszpanom i o śmierci Ingundy. prekursora nestorianizmu. Edykt ten mieli podpisać wszyscy biskupi. czyli teksty Teodora z Mopsuestii. 350 Por. Grzegorz z Tours. który nie chciał przyjąć Trzech Artykułów soboru chalcedońskiego348. król Franków. Grzegorz349. Justynian wydał edykt dogmatyczny potępiający tzw. w bardzo trudnym okresie. Przyczyna zaś walki była następująca: Childepert swoją siostrę Ingundę wydał za mąż za Hermenegilda. który zwalniał potępione osoby od zarzutu herezji. 21. cit. św. przetrwała do początku VIII w. a właściwie także Italią. później wstąpił do klasztoru. zwłaszcza biskupi zachodni z papieżem Wigiliuszem na czele odmówi li podpisania edyktu cesarskiego. Grzegorz Wielki. Tenże Hermenegild 347 Pelagiusz II (578-590) kierował Kościołem. op. Później jednak niektórzy.89 biskupem rzymskiego Kościoła bez zgody cesarza został Pelagiusz347. Schizma.

chciała dotrzeć do Galii. op. starszy brat słynnego doktora i Ojca Kościoła Izydora. cit. piastował urząd biskupi we wspomnianym mieście w latach 584-601. pisze o śmierci Ingundy w Afryce. Ujętą wraz z małym synkiem odstawiono na Sycylię. 353 Arianizm jest doktryną teologiczną dotyczącą tajemnicy Trójcy Świętej. nawrócił się na wiarę katolicką. biskup Sewilli. 256-336) stała się religią wszystkich Germanów. stanął na czele katolickiej opozycji. aby skierował swe wojsko do Italii przeciw Longobardom. 356 Inaczej relacjonuje to wydarzenie Grzegorz z Tours. które najechało Italię i powróciło bez sukcesu.. cit. gdzie dokonała dni swego żywota355. jak i ojciec jego podlegał chorobie herezji ariańskiej353. Childepert w przekonaniu. większość kodeksów mówi o Hiszpanii gockiej. jej syn nosił imię Atanagild. jak się wydaje Paweł miał tu na myśli Wizygotów. Syna zaś jej przekazano cesarzowi Maurycjuszowi do Konstantynopola. op. Cesarz Maurycjusz356 powtórnie wyprawił posłów do Childeperta i przekonywał go. prześladowcą okazał się król Wizygotów w Hiszpanii Lewigild (569 -586). że jego siostra przebywa w Konstantynopolu i będzie 351 352 Dzis. O wojsku frankońskim.. którzy strzegli granicy przed hiszpańskimi Gotami354. Ingunda zaś uciekając z Hiszpanii po śmierci męża i męczennika. Nauka Ariusza (ok.90 dzięki nauce biskupa Hispalis351 Leandra352 i zachęcie swojej małżonki. Na ogół arianie odnosili się obojętnie do katolików. Hermenegild. Tylko ten ostatni jest prawdziwym Bogiem. Leander. 355 Grzegorz z Tours. VIII 18. Zbrodniczy ojciec kazał go za to zabić siekierą w samo święto Wielkanocy. inne o Hiszpanach i Gotach. 354 Tekst nie jest jasny. św. Sewilla. jedynie Frankowie przyjęli religię katolicka od Galów. . 22. Dotąd bowiem. lecz wpadła w ręce żołnierzy. jego syn. u którego niesnaski dotyczyły jedynie wodzów. odrzucała ona równość i jedność Syna i Ducha Świętego z Ojcem. VIII 28.

358 Dzis. że wody przelewały się przez mury i zatopiły wielką część 357 Alamanowie (lub Swebowie) zostali podbici przez Franków. Po dwóch miesiącach większą część tej samej Werony strawił ogień. 23. jakie nie zwykły występować nawet w letniej porze. Kiedy wyszły im naprzeciw oddziały Longobardów. zginęła wielka liczba ludzi i zwierząt. ale cieszyli się stosunkowo dużą niezależnością w ramach państwa frankońskiego. W tym czasie w Krainie Wenecji i w Ligurii oraz w innych rejonach Italii zdarzyła się powódź. Zenona Męczennika. szeroko rozwodzą się na temat tego cudownego zjawiska. . Grzegorz – do samego kościoła się nie dostała359. dewastacji i zniszczeniu uległy drogi i dróżki.91 mógł ją odzyskać. na których autor się opiera. Zatopiony został cały dobytek i zagrody. O pontyfikacie św. Wydarzyła się zaś ona 17 grudnia. Frankowie i Alamanowie357 byli ze sobą skłóceni i zawrócili do swojej ojczyzny. Podczas tej katastrofy powodziowej Tyber wezbrał w Rzymie tak bardzo. leżącym poza murami Werony. Grzegorza i klęsce. Powódź podmyła także część murów Werony. nie odniósłszy z wyprawy żadnych korzyści. chociaż – co potwierdza późniejszy papież. O powodzi i cudzie w świątyni św. przystał na słowa posłów i powtórnie skierował wojsko frankońskie ku Italii przeciw Longobardom. Zenona. jakiej w przekonaniu wszystkich nie było od czasów Noego. a towarzyszyły jej takie błyskawice i gromy. że woda przy kościele św. św. Rzeka Atesis358 wezbrała do takich rozmiarów. jaka spotkała Rzym. sięgała aż do górnych okien. 24. Adyga. 359 Dialogi III.

do czwartego – wszystkie dzieci. aby każda zanosiła modły do Pana. W tym wielkim udręczeniu wszyscy jednomyślnie obrali papieżem Grzegorza. X 1. kiedy ludzie modlili się do Boga. umieściliśmy wszystko. że z niezliczonej masy pozostało przy życiu niewiele osób. w czasie jednej godziny. Zarządził on odmawianie siedmiorakiej litanii363. 364 Zob. Grzegorzu nie będziemy tu więcej mówić. a także przeszedł przez miasto ogromny smok. bo już przed kilkoma laty z Bożą pomocą napisaliśmy jego Żywot364. ponieważ św. op. do trzeciego wszystkie przeorysze i siostry zakonne. X 2. Litania ta zwie się siedmioraka. najpierw uderzyła ona w papieża Pelagiusza. do siódmego – wszystkie kobiety zamężne. który skierował się ku morzu361. op. osiemdziesięciu z nich padłszy nagle na ziemię wyzionęło ducha. do szóstego – wszystkie wdowy. Do pierwszego chóru należało całe duchowieństwo świeckie. Tam. do drugiego wszyscy opaci i zakonnicy.92 miasta360. wyżej: Wstęp. która poczyniła wśród ludzi takie spustoszenie. 362 W 590 r. 363 Te i nast.. Po uśmierceniu pasterza rozprzestrzeniła się wśród mieszkańców. co należało o nim powiedzieć. który był wtedy diakonem. cit. . Poza tym o św. 360 W dalszym ciągu opis za Dialogami Grzegorza Wielkiego (III 19) 361 Por. Zaraz po tej powodzi wybuchła ciężka zaraza. cit. Grzegorz Wielki III 10. Pojawiło się wtedy w nurtach tejże rzeki mnóstwo węży. na miarę naszych słabych zdolności. męża czcigodnego i natychmiast go zabiła362. Grzegorz podzielił ludność miasta na siedem części. opisy za Grzegorzem z Tours. zwana pachwinową (inguinaria). Grzegorz z Tours. do piątego – wszyscy mężczyźni.

który przez piętnaście lat sprawował swój patriarszy urząd. Mellita i Jana oraz innych bojących się Boga zakonników i dzięki ich przepowiadaniu nawrócił Anglów365 na wiarę Chrystusową. W celu nawrócenia pogańskich Angolów papież Grzegorz Wielki w 596 r.Antonim371. patriarchy Akwilei. To jego patrycjusz Smaragdus. na którym spoczywa obrona spraw Kościoła. biskupa Rawenny. lecz podporządkowali sobie gospodarzy. Święty Grzegorz nawraca Anglów. a nawet ze starym już obrońcą Kościoła . kierownictwo Kościoła przejął z kolei Sewerus366. Groził im banicją. 26. stosował przemoc. Grzegorz wysłał do Brytanii Augustyna. który odrzucił Trzy Artykuły i w czasach papieży Wergiliusza372 lub 365 Anglowie. to człowiek świecki. 369 Sewerus był biskupem Triestu (Tergeste) 370 Windemiusz był biskupem Cissy koło Rovigno (Ronini). 371 Defensor ecclesiae – obrońca kościoła. 372 Wigiliusz (537-555). wysłał opata benedyktyńskiego w Rzymie. 368 Dzis. żeby przyłączyli się do Jana. wyspa naprzeciw Akwilei. 367 Gradus. zostali w V w. szczep germański z okolic Hanoweru. wreszcie zmusił. o patriarszych rządach Sewera i jego herezji. miasteczko Pareć (Parenzo). Sewerem369 i Windemiuszem370. Wykonawszy zadanie Anglowie nie wycofali się. a mianowicie Janem z Parentium368. przez Brytów wezwani na pomoc przeciwko Piktom i Szkotom.93 25. 366 W 587 r. tu chodzi o obrońcę praw Kościoła w Grado. W tym czasie św. własnymi rękami wyciągnął z kościoła i zawiódł siłą do Rawenny razem z trzema innymi biskupami Istrii. . O śmierci patriarchy Eliasza. Augustyna wraz z 40 zakonnikami. przybywszy z Rawenny do Gradus367. W tych dniach po śmierci Eliasza.

Patrycjusz Smaragdus zaś ukarany słusznie przez złego ducha. Zugilo koło Tolmezzo nad Togliamento. Angellus z Acilum380. Rustikus z Tarwisium. że w Rawennie przyłączył się do odrzucających Trzy Artykuły. kilka kilometrów od Wenecji. Asolo w prowincji Treviso. miasto starożytne na wybrzeżu adriatyckim. 378 Sabiona. Po tych wydarzeniach odbył się w Marianum375 synod dziewięciu biskupów. Lubljana. wyżej przyp. 373 374 Pelagiusz I (555-560). Po stronie zaś patriarchy stanęli następujący biskupi: Sewerus384. dzis. 369. którzy stali z dala od schizmy: Piotr z Altinum376. akta tego synodu zaginęły. wyżej. na którym przyjęto patriarchę Akwilei Sewera. Po upływie roku wszyscy oni powrócili z Rawenny na Gradus. Maksencjusz z Julii382 i Adrian z Poli383. dzis. Fontejusz z Feltrii379. nad Padem. 379 Feltria. otrzymał jako swego następcę patrycjusza Romana i odpłynął do Konstantynopola374. 377 Biskup miasta Konkordia na zachód od Akwilei. Angellus z Trydentu. 368. ani inni biskupi ich nie przyjęli. Marano w pobliżu Wenecji. Horoncjusz z Wincencji. Ingenuinus z Sabiony378. 376 Altinum. Wawrzyniec z Bellunum381. Około połowy 590 r. 381 Belluno. 375 Dzis. A oto imiona biskupów. wyżej przyp.94 Pelagiusza373 odstąpił od jedności z Kościołem rzymskim. 383 Dzis. Jednak ani lud nie chciał się do nich przyłączyć. Seben koło Briksji w Tyrolu. kiedy dostarczył pismo. miasto w okręgu weneckim przy drodze z Briksji na Trydent 380 Dzis. 385 Zob. 384 Zob. Jan z Parentium385. 387 Zob. przyp. Patrycjusz386. 386 Biskup starożytnej Haemona. 370. 382 Dzis. Junior z Werony. Windemiusz387 i Jan388. Paula na południu Istrii. . Klarissimus377.

dowódcę wojskowego. zabierając żonę i dobytek. księcia Trydentu389. 388 389 Biskup Celeja. Childepert. Król Autari posłał wojsko do Istrii. gdzie książę Grasulf sprzyjał cesarzowi. upływał okres rozejmu z Bizancjum. o Francjonie. IX 25. cit. Na wyspie znaleziono ogromne bogactwa. przyrzekł wydać swoją siostrę za mąż za ich króla. 28. 391 Relacja za Grzegorzem z Tours. Również inni Longobardowie oblegali na wyspie Amacina390 Francjona. Prawdopodobnie informacja ta pochodzi z dzieła Sekundusa z Trydentu. 390 Wyspa o tej nazwie nie jest znana. że lud ten nawrócił się na wiarę katolicką. w 588 r. gdyż dowiedział się. znajdowała się tam silna załoga bizantyńska. 392 Wizygotów.. . wziąwszy od posłów longobardzkich podarunki. Po grabieżach i pożarach zawarł on pokój na jeden rok i dostarczył królowi mnóstwo pieniędzy. dzis. Kiedy jednak przybyli z Hiszpanii posłowie Gotów392. Po sześciu miesiącach oblężenia tenże Francjon oddał wyspę Longobardom i puszczony wolno przez króla udał się zgodnie ze swym życzeniem do Rawenny. op. które zostały tam złożone po ściągnięciu ich od poszczególnych miast. Autari przewidując wznowienie ofensywy frankońsko -bizantyńskiej. przystąpił do ataku w okręgu Friul. Cilly. Król Autari ubiega się o małżeństwo z siostrą Childeperta. aby dał mu swoją siostrę za żonę391. również im przyobiecał swoją siostrę. Tymczasem król Flawiusz Autari wyprawił posłów do Childeperta z prośbą.95 27. który należał do stronnictwa Narsesa i trzymał się już przez dwadzieścia lat. tutaj chodzi o wyspę Cumacina (Comacina) na jeziorze Lario. W tym czasie król Autari posłał do Istrii wojsko pod dowództwem Ewina.

Frankowie ponieśli wtedy tak wielką klęskę. chcąc osobiście zobaczyć narzeczoną. Teudelindę. w ich własnej historii395. co tutaj napisaliśmy. . 395 Chodzi o cytowaną tu wielokrotnie Historię Franków Grzegorza z Tours. mianowicie wypowiedzieć wojnę Longobardom i – jak mu radził – wyprzeć ich z Italii. o tym. aby zobaczyć swoją narzeczoną. Wstęp. niektórzy dostali się do niewoli. Król Autari udał się do Bawarii. że nie przypominano sobie. spośród Franków wielu poległo. Po tych wydarzeniach król Flawiusz Autari wyprawił posłów do Bawarii. ale za to krzepkich 393 394 W 588 r. niezwłocznie udał się do Bawarii. który dość szczegółowo przedstawił dzieje Longobardów. aby kiedykolwiek spotkała ich większa. W tej sytuacji Childepert wyprawił posłów do cesarza Maurycjusza donosząc.96 29. Frankowie wkroczyli do Italii i ponieśli klęskę z rąk Longobardów. Sekundus. Naprzeciw niego wyszedł król Autari z oddziałem longobardzkim i stoczył zaciętą bitwę w obronie wolności. On zaś. czego dotąd nie uczynił. zob. Niezwłocznie też wysłał wojsko do Istrii w celu ujarzmienia Longobardów393. mimo że o zagładzie Franków można przeczytać prawie to samo. jak ją poślubił. aby prosić króla Garibalda o rękę córki. Posłowie wrócili i zdali relację Autariemu. inni uciekli i z trudem przedostali się do swej ojczyzny. Longobardowie odnieśli w niej zwycięstwo. że teraz pragnie podjąć się tego. wziąwszy ze sobą kilku tylko. Zaprawdę. 30. Ten przyjął ich uprzejmie i obiecał wydać za Autariego swoją córkę. pominąwszy milczeniem to tak wielkie zwycięstwo. dziwi mnie Sekundus394.

97 Longobardów. którego nikt z tego ludu nie znał. Lecz milczmy. ażeby to nie doszło do twojego ojca! W każdym bądź razie jest to osoba godna. jak wygląda”. Jego córka. że jest jej narzeczonym. jego narzeczoną. ów niby przywódca Autariego. oczywiście. Następnie podeszła do Autariego. w towarzystwie świty królewskiej. za pozwoleniem waszego majestatu wypić z jej rak kielich wina. niepostrzeżenie dotknął palcem jej ręki oraz swoją prawicą pogładził jej usta. aby piastować władzę królewską i być twoim mężem”. kiedy wypił łyk wina i oddał kielich. udali się w drogę powrotną do ojczyzny i szybko przebyli kraj Norikum. wziąwszy kielich wina. przeto życzymy sobie bardzo. Król pozwolił na to. Prowincja Norikum. Na te słowa król kazał przyprowadzić córkę. Rzekł więc do króla: „Ponieważ wasza córka bardzo nam się podoba i pragniemy. miał wspaniałą sylwetkę. Niańka zaś na to jej rzekła: „Gdyby on nie był królem i twoim narzeczonym. Ona zarumieniła się i powiedziała o tym niańce. osobiście zobaczył i dokładniej mu określił. Był zaś wtedy Autari młodzieńcem w kwiecie wieku. zbliżył się do króla Garibalda i rzekł: „Pan i król mój Autari przysłał mnie. abym waszą córkę. wypowiedział zgodnie ze zwyczajem słowa powitania. która będzie naszą panią. który wydawał jej się wśród nich starszy. zamieszkała przez . aby była naszą panią. czoło i nosek. Natychmiast po tym spotkaniu posłowie. falujące blond włosy i miłą powierzchowność. jak to u nas w przyszłości będzie robiła”. Wtedy Autari. Kiedy zgodnie z poselskimi obyczajami przywiedziono ich przed oblicze króla Garibalda. nie wiedząc. w tym jednego wielce zaufanego i jakby ich przywódcę. Autari przyglądał się jej w milczeniu. nie odważyłby się ciebie w ogóle dotykać. a jej piękność podobała mu się w każdym calu. najpierw przepiła do tego.

Po pewnym czasie. w niedalekiej przyszłości będzie twoją 396 Campus Sardis według niektórych odpowiada odcinkowi pomiędzy Vo Casaro a Borghetto zwanemu Prai Scerni (Prati Cerni). Gdy Agilulf załatwiał potrzeby naturalne. 397 W 589 r. ten w tajemnicy powiedział do niego: „Owa kobieta. gdy najazd Franków sprowadził kłopoty na króla Garibalda. swojemu narzeczonemu wiadomość. że Autari jest królem. Germania X. że do niego przybywa. które znajdowało się w obejściu królewskim. Wśród wielu książąt longobardzkich był tam obecny także Agilulf. zrozumiał. która dopiero co poślubiła króla. Tam też wśród powszechnej radości w dniu 15 maja pojął ją za żonę397. Ponieważ w czasie burzy piorun uderzył z wielkim hukiem w drzewo. od południa z Italią. 398 Germanowie zwracali znaczną uwagę na niezwykłe wydarzenia i znaki. graniczy od wschodu z Panonią. obdarzony diabelską zdolnością przepowiadania. pewien służący z otoczenia Agilulfa. . On natychmiast wyszedł jej naprzeciw. Kiedy więc Autari przybył w pobliże granic Italii. co już odnotował Tacyt. mając stale przy sobie towarzystwo Bawarów. niedaleko Werony. na ile pozwalał mu koń. wyprostował się na tyle. Tak wbitą siekierkę pozostawił na miejscu i dorzucił słowa: „Takie ciosy zwykł zadawać Autari”. książę Turynu. którą trzymał w dłoni. od zachodu ze Swebią. co wróżą dla przyszłości uderzenia piorunów398. aby odbyć wspaniałe uroczystości weselne na równinie Sardis396. Z tych słów zrozumieli towarzyszący mu Bawarowie. od północy zaś z rzeką Dunaj.98 ludność bawarską. i całą mocą wbił w najbliższe drzewo siekierę. na którym siedział. jego córka Teudelinda uciekła do Italii ze swoim bratem Gundoaldem przesyłając Autariemu.

sługę Ewincjusza. Childeperta i opowiedział swemu królowi. jeśli coś takiego będzie dalej opowiadał. raniony strzała w pierś upadł na ziemię i skonał. 31..99 żoną”. Spośród tych książąt znakomitszymi byli Audualdus. że zgodnie z życzeniem króla Childeperta pomści zniewagi wyrządzone Frankom pod 400 Kartaginą . Pewien kupiec próbując odzyskać stracony naszyjnik. Bellinzona we wschodniej Szwajcarii. krewny króla Autariego. Por. Griffon odwoła się do cesarza zarzucając pogwałcenie praw i traktatów pokojowych (por. ale ta kobieta naprawdę po to przybyła do tego kraju. W tym czasie z niewiadomej przyczyny zginął w Weronie Ansul. Toteż Childepert natychmiast skierował do Italii wojsko Franków z dwudziestoma książętami na czele. . Słysząc to Agilulf zagroził mu karą obcięcia głowy. Grzegorz z Tours. X 2). jako że zajmowali się głównie rabunkiem. Sługa zaś rzekł: „Ja wprawdzie mogę zginąć. cit. który bez należytej ostrożności zbliżył się do miasta Bilitio401. Grzegorz z Tours. Jednak Audualdus i sześciu 399 Opisane tu wydarzenia miały miejsce w 590 r. op. 401 Dzis. O tym. jak wspaniale przyjął go cesarz Maurycjusz. poseł króla Franków. doszło do bójki. aby się z tobą połączyć”. Lecz Olon. Prefekt miejski ścigał za to posłów. cit. jak wojsko Franków po raz drugi wkroczyło do Italii i atakowane chorobą dyzenterii powróciło do ojczyzny. Olon i Cedinus. Ewancjuszowi i Griffonowi. W tym także czasie399 powrócił z Konstantynopola Grippo. 2-3. op.. w której zginęli Badegisol i Ewancjusz. aby całkowicie pokonać plemię longobardzkie. 400 Chodzi o krzywdy wyrządzone posłom frankońskim: Badegisolowi. Tak też się później stało. dopadli Longobardowie i pobili w najróżniejszych miejscach. Jego zaś frankońskich żołnierzy. został zabity przez złodzieja. który obiecał.

Wszystkie te grody Frankowie zburzyli. Możliwe dzis. 408 Dzis. ponadto w okręgu Alsuki413 dwa i Werony – jeden. gdyż Frankowie uroczyście zapewnili. Valle di Pizze w prowincji Bolzano. 406 Prawdopodobnie Appiano (Eppan) w prowincji Bolzano. rozbili obóz na polach w przyzwoitej odległości od miasta. przybywszy w pobliże Mediolanu. że przybyliśmy do was z obiecanym wojskiem”. Cimbra408. że idzie im na pomoc wojsko cesarskie: „Za trzy dni – mówili – przyjdziemy z nim tutaj. 413 Tj. 407 Może Faián w pobliżu Feltre.100 innych książąt frankońskich. czekając zgodnie z umową sześć dni. Fagitana407. To zaś będzie dla was znakiem naszego nadejścia: gdy w tej oto wiosce leżącej tam na górze zobaczycie płonący Dom i dym unoszący się do nieba wiedzcie. . Tam przybyli do nich posłowie od cesarza oznajmiając. 405 Może Meán w pobliżu Feltre. Ennemase412. nie stanie się żadna krzywda. Bremtonikum410. Cembra. Nazwy zaś grodów zburzonych na terenie okręgu trydenckiego są następujące: Tesana403. bardzo wiele grodów poddało się im bez walki. Wolaens411. 411 Może Volano albo Volagne. Witianum409. że tym. 409 Może dzis. 410 Brentonico w prowincji Trydent. 412 Miejscowość nieznana. Sermiana405. nie doczekali się spełnienia żadnej z obietnic danych przez posłów cesarskich. którzy im zaufają. miejscowość nad Adygą powyżej Werony. Appianum406. Maletum404. Cedinus zaś z trzynastoma książętami zaatakował lewą część Italii402 i zajął pięć grodów oraz kazał złożyć sobie przysięgę wierności. Jednakże książęta frankońscy. Valsugana. Wojsko Franków dotarło nawet do Werony. w pobliżu Chiusa. Tesino albo Tesana. a ich ludność uprowadzili w 402 403 To jest wschodnią. 404 Może Malé.

Król Autari udał się do Benewentu. W drodze zaś powrotnej do kraju cierpieli tak straszny głód. . Jeśli zaś chodzi o warownię Ferruge414. 334. jak powiedzieliśmy. miasta leżącego na samym końcu Italii i sąsiadującego z Sycylią. Tymczasem wojsko Franków z powodu niezwykłego w tym lecie upału i niezdrowego klimatu zapadło na dyzenterię i wielu żołnierzy zmarło. wyżej. Reggio di Calabria. 378. przyp. Toteż osłabieni niezwykłą spiekotą i udręczeni głodem postanowili wrócić na swoje ziemie. Pawia. przyjęli okup w wysokości od jednego do sześciuset soldów416 od głowy. wpierw musieli zamienić na żywność własną odzież. gdyż on. Sabione. 419 Dis.101 niewolę. żołnierze frankońscy nic nie osiągnęli. wyżej. ani nie mieli możliwości dopaść króla. 420 Dzis. zob. 417 Dzis. a nawet oręż. przyp. że zanim dotarli w rodzinne strony. ponieważ schronił się w warownych miejscach. Spoleto w Umbrii. jak się wydaje. 32. 418 Paweł odnotował tu. Ingenuina z Sawiony415 i Angella z Trydentu. bo ani nie mogli się mścić na nieprzyjacielu. Sabiona. obwarował się w Ticinum417. jedną z ludowych legend. Około tego czasu. 416 Sold (łac. solidus) zob. podjechał do niej na koniu i uderzając ją ostrzem swojej włóczni. aby na nim wywrzeć swoją zemstę. rzekł: „Aż dotąd sięgać będą granice 414 415 Może Castello di Verruca powyżej Trydentu. jak się sądzi. podobno tenże król przez Spoleto419 dotarł do Benewentu i zajął cały teren aż do Regium420. miały miejsce następujące wydarzenia związane z królem Autarim418. za wstawieniem się biskupów. A ponieważ tam – jak powiadają – z fal morskich wyłania się kolumna. Co więc dalej? Oto maszerując trzy miesiące przez Italię.

102 Longobardów”. zwłaszcza że nie podaje go historia Franków423. położył swoją głowę na kolanach wiernego towarzysza i zasnął. op. Król Autari wysłał posłów do Guntramna. który rządził tam przez dwadzieścia lat421. Zotton – pierwszym księciem Benewentu. Po jakimś czasie wracając przebyło wspomniany potoczek 421 Nie potrafimy dokładnie podać daty powstania księstwa longobardzkiego w Benewencie.. Podobno kolumna ta stoi tam do dzisiaj i nazywa się kolumną Autariego. ażeby za jego poparciem można było z Longobardami zawrzeć pokój. Niech będzie nam wolno wpleść do tej historii jedno. Po nim zaś wspomniane stworzonko przedostało się na drugą stronę i wpełzło do dziury w pobliskiej górze. Wówczas z jego ust wyszło jakieś zwierzątko podobne do węża i próbowało przedostać się przez mały strumyczek. był człowiekiem usposobionym pokojowo i pełnym wszelkiej dobroci. wyciągnął miecz z pochwy i położył go nad tyj strumyczkiem. Pewnego razy król wybrał się do lasu na polowanie i – jak to bywa – towarzysze jego rozbiegli się w różne strony. Mąż. . 34. Kiedy opanowała go wielka senność. Król zaś Guntramn. 249. X 3. i W. o którym mowa. on zaś pozostał z jednym tylko. prawdopodobnie jest to 571 r. płynący w pobliżu. 423 Zob. wuja króla Childeperta. swego bratanka. Pierwszym księciem Longobardzkim w Benewencie był Zotton. cit. najbardziej mu wiernym mężem. jego niezwykłe widzenie. J. 422 Na podstawie Grzegorza z Tours. Grimm. Tymczasem422 król Autari wysłał pokojowe poselstwo do króla Franków Guntramna. dość dziwne wydarzenie z jego życia. lecz skierował ich do Childeperta. II nr 455. Deutsche Sagen I nr 247. na którego kolanach król spoczywał. 33. Ten przyjął posłów uprzejmie.

znajdującym się w mieście Kawallonum425. Guntramn obudził się i powiedział. I cóż? Przekopano owo miejsce i odkryto niezmierzone skarby. co godne poznania. Śmierć króla Autariego i rządy Agilulfa. 427 Według Origo IX – siedem. przez sześć lat427 piastował godność królewską. Z kolei mąż. My jednak. że po żelaznym moście przeszedł pewną rzekę i wszedł pod pewną górę. . jak powiadają. Podczas gdy posłowie króla Autariego przebywali we Francji. nadzwyczaj wielkie i bardzo ciężkie. Marcelego Męczennika. król Autari zmarł w mieście Ticinum. na którego kolanach trzymał swoją głowę podczas snu.103 po tym samym mieczu i zniknęło w ustach Guntramna. Longobardowie wysłali natychmiast posłów do króla Franków Childeperta. Châlon-sur-Saône. Nigdzie na świecie nie ma tak wspaniałego dzieła zrobionego ze złota. prawdopodobnie zawiązał się przeciw niemu spisek. polecił je złożyć na grobie św. jakie tam przed laty ktoś złożył. Dzis. opowiedział mu wszystko. Wydawało mu się mianowicie we śnie. gdzie ujrzał mnóstwo złota. opowiedziawszy pokrótce to. które mogłoby się z nim równać. 426 W 590 r. stolicy jego królestwa. dnia 13 września426. skąd wyszło. lecz ponieważ było to niemożliwe. Ze znalezionego złota król kazał później wykonać cyborium424. Pragnął je przekazać do Grobu Pańskiego w Jerozolimie. Tam znajduje się do dzisiaj. ozdobione licznymi i drogocennymi kamieniami. aby powiadomić go o 424 425 W liturgii rzymskiej nazwa puszki eucharystycznej. powróćmy do naszej historii! 35. aby przeszkodzić królowi w umocnieniu się monarchii dynastycznej. na skutek spożycia trucizny. że miał dziwne widzenie. co sam widział.

428 429 Lumello w prowincji Pavia. na powszechnym zgromadzeniu Longobardów w Mediolanie. a zarazem obwieściła mu o ich ślubie oraz o jego godności królewskiej. Agilulf zaś. Ten. takiego jednak. Wtedy królowa z rumieńcem i uśmiechem na twarzy rzekła. W 591 r. Usłyszawszy to przyjął wprawdzie posłów. barwnie opowiedziane dojście do tronu nie odpowiada – jak się wydaje – rzeczywistości. sobie na męża. jakiego chce. wziąwszy kielich. Następnie kazała mu powstać i ucałować siebie.104 śmierci króla Autariego i prosić o zawarcie pokoju. który potrafiłby mądrze rządzić krajem. Był bowiem Agilulf człowiekiem dzielnym i wojowniczym. pozwolili mieszkać w pałacu i zatrzymać godność królewską. jak i psychicznie nadawa się do przejęcia sterów państwa. Odbywszy naradę z roztropnymi ludźmi wybrała Agilulfa. Jednakże po kilku dniach zwolnił wspomnianych posłów i przyobiecał im zawarcie pokoju. Królowa natychmiast kazała mu przyjść do siebie. Według Origo . a Longobardom na króla. sama też wyszła jemu naprzeciw do miasta Laumellum428. że nie powinien całować jej ręki. jednogłośnie został wyniesiony na tron429. ze czcią ucałował dłoń królowej. po wymianie paru słów poleciła podać sobie wino. I cóż dalej? Odbyło się wesele ku wielkiej radości wszystkich. i zarówno fizycznie. aby spośród wszystkich Longobardów wybrała sobie męża. które najpierw sama skosztowała. księcia Turynu. a następnie dała resztę do wypicia Agilulfowi.. Dopiero jednak w maju. która przypadła Longobardom do gustu. krewny króla Autariego. Poza tym doradzili jej. Teudelindzie zaś. już na początku listopada przyjął godność królewską. ale pokój obiecał zawrzeć dopiero w przyszłości. kiedy należy złożyć pocałunek na ustach. Kiedy do niej przybył.

Król Agilulf wysłał posłów do Francji w sprawie jeńców. książę Trydentu. W drodze powrotnej biskup przyprowadził ze sobą kilku jeńców. . 2. umocniwszy swoje panowanie. aby zawrzeć pokój. uprowadzonych przez Franków do niewoli430. 3. lecz zjadły jedynie trawy i porosty na moczarach. wrócił do kraju. Agilulf. nie tknęły zaś prawie zasiewów na polach.105 KSIĘGA IV 1. po niej zaś nastał wielki głód. Podobna szarańcza pojawiła się w roku następnym. O panującej w owym roku suszy i o szarańczy. o buncie Gaidilulfa i Ulfariego. Agnella. Na terytorium trydenckie spadły także chmary szarańczy. w sprawie ludzi z warowni trydenckich. 430 Początkowe opowiadania tej księgi autor zaczerpnął najprawdopodobniej od Sekundusa z Trydentu. owady te były większe od normalnych. W tym roku od stycznia aż do września panowała straszna susza. wysłał do Francji biskupa Trydentu. podążył do Galii. zwany też Agon. Król Agilulf zabił Mimulfa. których królowa Franków Brunechilda wykupiła za własne pieniądze. W tych dniach król Agilulf zgładził księcia Agilulf sięgnął orężem po koronę. Choć trudno w to uwierzyć. uzyskawszy go. Także Ewin. osiągnął ją zaś przez małżeństwo z Teudelindą.

Lecz Gaidulf znowu zamknął się na wyspie Kommacina. położonym na zachód od dużego Lago Maggiore. w pn. dawszy jednak zakładników. 433 Klotarem II. przed trzydziestoma laty432. wyżej. Przeciw królowi Agonowi zbuntował się także książę Ulfari w Trawisium. II 4. W krainie zaś Brionów spadł krwawy deszcz. W owym roku. Childepert zaś prowadził wojnę ze swym kuzynem. wypierając z niej ludzi Gaidulfa. Kronika XIV.-zach. 435 Źródło informacji nieznane. O zarazie w Rawennie i o wojnie Childeperta z synem Hilperyka oraz o dziwnych zjawiskach. na Gradus i w Istrii. Król Agilulf wkroczył na ową wyspę Kommacinę. ale został przez niego oblężony i wzięty do niewoli. 432 Zob. synem Hilperyka433. Juliana431 za to.106 Mimulfa z Wyspy Św. W bitwie poległo około trzydziestu tysięcy żołnierzy434. jakiej nikt przedtem nie pamiętał. 434 Por. Znalazł tam ulokowany przez Rzymian skarbiec. Święty Grzegorz przesłał królowej Teudelindzie książkę zatytułowaną Dialog. . gdzie schwytał go król Agilulf i znów mu przebaczył. znowu wybucha wielka zaraza pachwinowa w Rawennie. Panowała wtedy bardzo mroźna zima. a do wód Renu wpływał krwawy potoczek435. tak jak i niegdyś. Fredegar. Gaidulf zaś uciekł do Bergamum. 5. zawarł z królem pokój. Italii. że w ostatnim czasie przeszedł na stronę książąt frankońskich. 4. W tych dniach w 431 Na niewielkim jeziorze Orta. Król Agilulf zawarł w tym czasie pokój z Awarami. który wywiózł do Ticinum. Książę zaś Bergamum podniósł bunt w mieście i obwarował się przeciw królowi.

Wkrótce z wojskiem najechał on ziemie Słowian. wyżej I 26. Patrycjusz rzymski najechał na miasta zajęte przez Longobardów. napisawszy już uprzednio wiele innych i pożytecznych dla Kościoła dzieł436. którzy błądzili w mrokach pogaństwa. 438 Po śmierci Garibalda Childepert na mocy prawa zwycięzcy mógł wybrać króla dla Bawarów. król Agilulf zgładził księcia 436 437 Zob. O dobrych uczynkach tejże królowej Teudelindy. gdyż wiedział. W tym bowiem czasie prawie wszystkie posiadłości królewskie zajęli Lombardowie. król Franków. 8. osadził na tronie Tassilona. W tych dniach król Franków Childepert osadził na tronie bawarskim Tassilona438. odniósł zwycięstwo i powrócił do swego kraju z wielkimi łupami. . ponieważ wprowadził do nich siebie rozmawiającego ze swym diakonem Piotrem. Żywotom tym nadał tytuł Dialog. Dzięki zaś jej zbawiennym prośbom król nie tylko zachował wiarę katolicką. 6. zmieniło stosunki między Longobardami a ludnością Półwyspu. lecz nadał Kościołowi Chrystusowemu wiele posiadłości oraz przywrócił należną cześć i godność ciemiężonym dotąd i poniewieranym biskupom437 7. że wyznaje ona wiarę w Chrystusa i chętnie spełnia dobre uczynki. Księgi te przesłał również królowej Teudelindzie.107 Rzymie mądry i święty papież Grzegorz ułożył żywoty świętych w czterech księgach. Nawrócenie króla na wiarę katolicką w 603 r. Kościół Boży za sprawą tej królowej odniósł wielkie korzyści. Childepert. to znaczy rozmowa dwóch osób. Za przykładem króla poszło wielu poddanych.

108 Maurissiona, zaś ze św. Grzegorzem i Rzymianami zawarł pokój. W tym także czasie patrycjusz Roman I, egzarcha439 Rawenny, udał się do Rzymu. Wracając do Rawenny odbił miasta zajęte przez Longobardów, a mianowicie: Sutrium440, Polimartium441, Orty442, Tuder443, Amerię444, Peruzję, Luceolis445 i niektóre inne446. Gdy powiadomiono o tym Agilulfa, natychmiast z silną armią opuścił Ticinum i ruszył w kierunku Peruzji. Tam przez kilka dni oblegał Maurisiona, księcia longobardzkiego, który przeszedł na stronę Rzymian, pochwycił go i niezwłocznie pozbawił życia. Papież, św. Grzegorz, do tego stopnia przestraszył się nadejścia tego króla, że przerwał – jak donosi w swoich Homiliach447- objaśnianie urywka z Ezechiela, traktującego o świątyni448. Król zaś, po uporządkowaniu spraw, wrócił do Ticinum. Wkrótce po tym, za namową swojej żony, królowej Teudelindy, zawarł trwały pokój z papieżem Grzegorzem oraz Rzymianami. Święty Grzegorz bowiem w swoich listach449 często prosił o to Teudelindę. Do tejże

439

Egzarcha był wyższym urzędnikiem, zarządcą prowincji zwanej egzarchatem. 440 Dzis. Sutri z prowincji Viterbo. 441 Dzis. Bomarzo w prowincji Viterbo. 442 Dzis. Orta na wschód od Viterbo. 443 Dzis. Todi w środkowej Umbrii. 444 Dzis. Amelia na zachód od Terni. 445 Luceolis, warownia na pn.-wsch. od Camerino, w Pentapolis. 446 Zob. Liber pontificalis LXVI, Gregorius 447 Homilie na proroka Ezechiela; jest ich 24, były wygłaszane w czasie najazdu Longobardów, po ośmiu latach poprawione i opublikowane. 448 Ez 40, 1-48. 449 Zbiór listów Grzegorza, ułożonych w 14 roczników, nosi tytuł Registrum epistolarum. Istnieją trzy wyciągi z oryginału, w sumie 848 listów, największa spuścizna w literaturze Kościoła

109 królowej czcigodny ten kapłan skierował następujący list z podziękowaniem450: 9. List św. Grzegorza do królowej Teudelindy. Grzegorz pozdrawia Teudelindę, królową Longobardów. Doszły nas wieści od naszego syna, opata Probusa, że Wasza Wysokość ze zwykła sobie gorliwością i uprzejmością dołożyła wszelkich starań, aby doprowadzić do zawarcia pokoju. Nie można było doprawdy inaczej myśleć o waszej chrześcijańskiej wierze, jak tylko w ten sposób, że w sprawie pokoju okażecie wszystkim swoją gorliwość i swoją dobroć. Przeto składamy dzięki Bogu wszechmocnemu, który w swej łaskawości tak kieruje waszym sercem, iż dawszy prawdziwą wiarę zezwala wam zawsze czynić to, co jest Jemu miłe. Nie sądź, Najjaśniejsza Córko, że osiągnęłabyś jakąkolwiek korzyść z krwi, którą trzeba by przelać z jednej i drugiej strony451. Dziękując więc wam za waszą dobrą wolę, prosimy miłosiernego Boga, aby zechciał wynagrodzić wam dobrami ciała i duszy, tutaj i w przyszłości. Pozdrawiamy was i w ojcowskiej miłości zachęcamy do takiego postępowania wobec waszego najjaśniejszego małżonka, aby nie gardził przyjaźnią z Chrystusową społecznością. Albowiem jak wy z pewnością rozumiecie, byłoby pożyteczne z wielu powodów, aby zechciał się z nią zaprzyjaźnić. Wy zaś swoim zwyczajem zawsze gorliwie starajcie się o to, co dotyczy pomyślności (obu) stron i róbcie wszystko, jeśli nadarzy się sposobność zdobycia zasługi, ażeby wasze uczynki wypadły jak najlepiej w oczach wszechmocnego Boga”.
starożytnego; zawierają obraz życia kościelnego, religijnego, politycznego, społecznego i prywatnego. 450 Registrum epistolarum IX 43. 451 To jest ze strony Longobardów i Rzymian.

110 Tak samo napisał papież w liście do króla Agilulfa452: „Grzegorz przesyła pozdrowienia Agilulfowi, królowi Longobardów. Dzięki składamy Waszej Wielmożności za to, żeś wysłuchał naszej prośby i zgodnie z pokładaną w nim ufnością zawarł pokój, który będzie pożyteczny dla obu stron. Wielce za to chwalimy mądrość i dobroć Waszej Wysokości, gdyż pokazałeś, że miłując pokój, miłujesz Boga, jego twórcę. Jeśliby bowiem nie osiągnięto pokoju –na szczęście stało się inaczej – to czyż ze szkodą i niebezpieczeństwem dla obu stron nie lałaby się krew biednych wieśniaków, których praca służy pożytkowi jednych i drugich? Lecz aby pokój, zawarty na uzgodnionych warunkach, przyniósł nam prawdziwy pożytek, do naszych ojcowskich pozdrowień dołączamy prośbę, ażeby Wasza Wysokość przy każdej nadarzającej się sposobności wszystkim waszym książętom urzędującym w różnych miejscach, a szczególnie w naszych rejonach, polecił na piśmie ściśle przestrzegać warunków pokoju i unikać wszelkich powodów do sporów czy waśni; za to z góry pragniemy podziękować waszej Wysokości. Doręczycieli zaś Waszego pisma przyjęliśmy z sercem wdzięcznym i dlatego, że są to ludzie Waszej Wysokości i dlatego, że są to mądrzy mężowie, ogłaszający pokój zawarty z Boża pomocą, zasługujący przeto na to, ażeby ich przyjąć i odprawić z miłością”. 10. O komecie oraz śmierci biskupa Jana i księcia Ewina, a także o Bawarach. Przez cały następny miesiąc, czyli styczeń, rano i wieczorem ukazywała się kometa. W tym także miesiącu zmarł Jan. arcybiskup Rawenny, a na jego miejscu posadzono Mariana,
452

Registrum epistolarum IX 42.

111 obywatela rzymskiego. Także w Trydencie zmarł książę Ewin, którego miejsce zajął Gaidoald, mąż dzielny, wyznający wiarę katolicką. W tychże dniach również Bawarowie w liczbie dwóch tysięcy uderzyli na Słowian, ale niespodziewanie nadszedł Kakan453 i wszystkich wyciął. Wtedy po raz pierwszy sprowadzono do Italii dzikie konie i bawoły454, które budziły ciekawość ludności italskiej. 11. O śmierci Childeperta – króla Franków, o wojnie Awarów z Frankami i o śmierci króla Guntramna. W tym także czasie zmarli: dwudziestopięcioletni król Franków Childepert i jego małżonka, podobno od spożytej trucizny455. Wtedy również Hunowie, zwani też Awarami456, przeszli z Panonii do Turyngii, gdzie stoczyli ciężkie boje z Frankami. Galią rządziła królowa Brunechilda z nieletnimi wnukami: Teudepertem i Teuderykiem; Hunowie wziąwszy od nich okup powrócili na swoje ziemie. Zmarł także Guntramn, król Franków, a tron objęła królowa Brunechilda z nieletnimi wnukami, synami Childeperta.
453

Kakan (Chagan), nazwa oznaczająca tytuł króla Awarów albo Hunów. 454 Cavalli silvatici et bubali – trudno ustalić, co się kryje pod tymi nazwami: „leśne (dzikie) konie” to być może tatarskie kucyki, zaś „bawoły”, pochodzące z Afryki czy z Indii, znalazły się w tekście omyłkowo zamiast zwierząt podobnych do jeleni. 455 Według niektórych historyków Childeperta otruła jego żona. 456 Paweł często używa zamiennie tych dwóch nazw; Awarowie – lud koczowniczy pochodzenia tureckiego, osiedlili się w Panonii po opuszczeniu jej przez Longobardów (VI w.), Hunowie byli także plemieniem pochodzenia tureckiego, lecz przeszli przez Europę już w V w. (wędrówka ludów), a następnie zostali z niej wyparci i wytępieni.

Kakan wyprawił posłów do Agilulfa. wyżej IV 1. król Franków. W tym samym czasie Kakan. 15. 457 458 Wiosną 597 r. 459 W 600 r. prowadził wojnę z Chlotarem. Wtedy także ukazał się na niebie krwawy znak. . Tak samo kazał zabić Warnekaucjusza w Ticinum. któremu już dwa razy przebaczył. swoim kuzynem i sromotnie pobił jego wojsko459. królem Franków. do Agilulfa i zawarł z nim pokój. ponieważ podniósł przeciwko niemu bunt. W tym czasie Teudepert. o tych znakach i klęsce Kotara II zob. księcia Werony. Fredegar. Krwawy znak na niebie i bratobójcza wojna Franków. przez całą noc widziano krwawe włócznie i jasną łunę. także Gaidulf posłał na tamten świat księcia Bergamum. król Hunów. wyprawił posłów do Mediolanu. W następnym zaś roku wielka śmiertelność dotknęła ciężko mieszkańców Werony. Król zaś Agon458 zgładził Zangrulfa. Zmarł także patrycjusz Roman. Pokój Agilulfa z Frankami. pokój z patrycjuszem Gallinikiem. Kronika XX. śmierć Zangrulfa i Warnekaucjusza. zob. Agon jest drugim imieniem króla Agilulfa (590-616). jego miejsce zajął Gallicynus457. 13. 14. W tym czasie Agilulf zawarł wieczysty pokój z Teuderykiem. który zawarł układ przyjaźni z królem Agilulfem. Zaraza w Rawennie i żniwo śmierci w Weronie.112 12.. W nadchodzącym czasie znów ciężka zaraza nawiedziła Rawennę i mieszkańców pobliskich wybrzeży morskich.

113 16. Śmierć Ariulfa, księcia spoletańskiego; urząd książęcy Teudelapiusza. W następnym roku zmarł książę Ariulf, który w Spoleto objął urząd po Faroaldzie460. Tenże Ariulf stoczył bitwę z Rzymianami pod Kamerinum461. Odniósłszy zwycięstwo, pytał swoich ludzi, kim był ów mąż, który tak dzielnie przy nim walczył podczas bitwy. Kiedy żołnierze odpowiedzieli, że nie widzieli nikogo, kto poczynałby sobie mężniej niż on sam, rzekł: „Na pewno kilka razy widziałem tam kogoś innego, lepszego ode mnie pod każdym względem. Ilekroć bowiem nieprzyjaciel pragnął mnie dosięgnąć, tylekroć ów dzielny mąż osłaniał mnie swoją tarczą”. Potem książę udał się w okolice miasta Spoleto, gdzie znajduje się kościół św. Sabina462, biskupa i męczennika, w którym spoczywają jego czcigodne szczątki. Zapytał, do kogo należy tak okazały Dom. Wierzący ludzie z jego grona odpowiedzieli, że spoczywa w nim ciało św. Sabina męczennika, którego chrześcijanie, gdy idą do walki, wzywają na pomoc. Ariulf zaś, jako że dotąd był poganinem, tak rzekł: „Czyż jest to możliwe, by martwy człowiek mógł w jakiś sposób przyjść z pomocą żywemu?” Gdy to powiedział, zeskoczył z konia i wszedł do świątyni, aby ją obejrzeć. Podczas gdy inni się modlili, on podziwiał malowidła tejże świątyni. I oto zauważył na obrazie postać św. Sabina męczennika; stwierdził wówczas pod przysięgą, że ów mąż, który go osłaniał w bitwie, taką właśnie miał postać i ubiór. Zrozumiano wówczas, że
460

Faroald zmarł w 590 lub 591 r., Ariulf przez dziesięć lat zarządzał księstwem Spoleto. 461 Camerinum, miasto w Umbrii, na pn.-wsch. od Spoleto. Bitwa rozegrała się w 601 r. 462 Kościół św. Sabina w odległości 3 km od Spoleto należy jeszcze dzisiaj do bardzo znaczących ośrodków sztuki romańskiej tej okolicy.

114 to święty męczennik Sabinus przyszedł im z pomocą w czasie bitwy. Po śmierci Ariulfa dwaj synowie Faroalda, poprzedniego księcia, walczyli ze sobą o władzę. księstwo otrzymał jeden z nich, imieniem Teudelapiusz463, któremu przypadła w udziale palma zwycięstwa. 17. Złupienie przez Longobardów klasztoru św. Benedykta. W tym mniej więcej czasie464 nocą Longobardowie zajęli klasztor św. ojca Benedykta, znajdujący się w miejscowości Kassinum. Zrabowali wszystko, ale nie mogli ująć ani jednego zakonnika. Spełniło się to, co czcigodny ojciec Benedykt przepowiedział na długo przedtem: „Z trudem mogłem uprosić Boga, ażeby pozostawił mi cało wszystkich ludzi z tego klasztoru”. Zakonnicy bowiem uciekli z tego miejsca i udali się do Rzymu; zabrali ze sobą rękopis świętej reguły465, ułożonej przez wspomnianego ojca, i niektóre inne pisma oraz odpowiednią ilość chleba i wina, a także naczynia, jakie tylko można było wynieść. Jeśli zaś chodzi o opatów, to po św. Benedykcie kierowali zakonem kolejno: Konstantyn, Symplicjusz, Witalis, wreszcie Bonituj, za którego nastąpiło zburzenie klasztoru.

463

Teudelapiusz rządził w Spoleto przez niemal pięćdziesiąt lat do końca 653 roku. 464 Data zburzenia klasztoru przez Longobardów nie jest pewna, oscyluje między 581 a 589. 465 Rękopis reguły benedyktyńskiej (regula monasteriorum) zredagowany przez św. Benedykta z Nursji ok. 540 r. na Monte Cassino został umieszczony w bibliotece papieskiej w Rzymie; papież Zachariasz (741-752) zwrócił go odrestaurowanemu opactwu; przeniesiony w czasie najazdu Saracenów w IX w. do Teano spłonął w 896 r.

115 18. Śmierć Zottona; urząd książęcy obejmuje Arichis. Po śmierci księcia Benewentu Zottona466, król Agilulf mianował na jego miejsce Arichisa; pochodził on z Forum Iulii, gdzie wychowywał synów Gisulfa, księcia Forum Iulii i był jego krewnym. Zachował się następujący list papieża św. Grzegorza, skierowany do tegoż Arichisa467: 19. List św. Grzegorza papieża do tegoż Arichisa. Grzegorz pozdrawia księcia Arogi468. Ponieważ w Waszej Wysokości pokładamy taką ufność, jak we własnym synu, odważamy się przedstawić wam pewną prośbę sądząc, że nie zechcesz sprawić nam przykrości zwłaszcza w takiej sprawie, która może przynieść wiele pożytku waszej duszy. Otóż dla kościoła św. Piotra i Pawła potrzebujemy kilka drewnianych belek. Naszego więc subdiakona, Sabina, obarczyliśmy zadaniem, aby tych kilka belek wyciął w krainie Bruttiów469 i przywiózł w odpowiednie miejsce nad morzem. Ponieważ w tej sprawie potrzebna mu jest pomoc, przesyłając z ojcowską miłością pozdrowienia prosimy Waszą Wysokość, abyś zechciał polecić swoim urzędnikom na tych terenach, by z pomocą wysłali podległych sobie ludzi wraz z wołami. Dzięki waszemu wsparciu subdiakon będzie mógł lepiej wywiązać się z nałożonego nań zadania. My zaś obiecujemy, że po zakończeniu swojej sprawy prześlemy wam godny i stosowny dar. Potrafimy bowiem odpowiednio odwdzięczyć się naszym synom, którzy okażą nam swoją dobrą wolę. Dlatego raz jeszcze prosimy was,
466 467

Zotton zmarł w 591 r. Registrum epistolarum XII 21. 468 W niektórych rękopisach: Arichis. 469 Brutti, Bruttiowie, mieszkańcy Bruttii, krainy w południowej Italii, dzisiejszej Kalabrii.

116 Najjaśniejszy Synu, abyś zechciał tak właśnie uczynić; i my bowiem chcemy być waszymi dłużnikami za wyświadczone dobrodziejstwo i wy zostaniecie wynagrodzeni za pomoc przy kościołach świętych (apostołów)”. 20. Wzięcie do niewoli córki Agilulfa; król Agilulf wysłał rzemieślników do Kakana. W tych dniach470 wojsko patrycjusza Gallicyna wzięło do niewoli w mieście Parmie471córkę króla Agilulfa472 z jej mężem Gudeskalkiem i zaprowadziło ich do Rawenny. W tym także czasie król Agilulf wysłał rzemieślników do Kakana, króla Awarów, ażeby zbudowali statki, dzięki którym mógł później ów Kakan zdobyć pewną wyspę przy wybrzeżu trackim473. 21. O zbudowaniu przez królową Teudelindę kościoła św. Jana w Modicia. Wtedy także królowa Teudelinda kazała poświęcić św. Janowi Chrzcicielowi kościół wzniesiony w Modicii474, miejscowości odległej o 12 mil475 od Mediolanu476. Kościół ten
470 471

Między rokiem 601 a 603. Miasto w północnej Italii 472 Nie mogła to być córka Agilulfa i Teudelindy, Gundeperga, o której pisze Origo X i Paweł IV 47. 473 Pomoc udzielona Awarom przez Agilulfa była odwetem za działania bizantyńsko-frankońskie przeciw Longobardom w Italii. 474 Dzis. Monza, około 603 r. 475 Ok. 18 km. 476 W tym miejscu niektóre kodeksy (Modoetiensis 1 35 i Parisiensis 6159) mają wstawkę uważaną za nieautentyczną. Oto jej przekład: „dla siebie i dla swego męża, dla swoich synów i córek oraz dla wszystkich Longobardów italskich, aby sam św. Jan stał się orędownikiem u Pana w imieniu wszystkich Longobardów. Starsi jednomyślnie wraz ze swoim królem i królową Teudelindą złożyli śluby mówiąc: „Jeśli św. Jan będzie naszym orędownikiem u Pana naszego Jezusa Chrystusa, my wszyscy przyrzekamy mu

dokądkolwiek się udamy‟. Jana we wszystkich swoich sprawach. Od tego więc dnia poczęli wzywać pomocy św. którzy tam dniem i nocą sprawują służbę Bożą. jakie nosili odzienie i jaki strój. to jest 24 czerwca. które na czole rozdzielali na dwie jednomyślnie składać każdego roku hojną ofiarę z naszych dóbr na jego świątynię. Tam478 także wspomniana królowa wzniosła dla siebie pałac. aby uzyskać dzięki jego wstawiennictwu wspomożenie Pana naszego Jezusa Chrystusa tak podczas wojny. w którym kazała namalować niektóre sceny z dziejów Longobardów. Takie zaś było jej rozporządzenie: „Z dóbr św. z przodu zaś mieli włosy spadające na twarz. jak i we wszystkich miejscach. w dniu jego urodzin. i którzy – niby sługi i służebnice miejscu temu podległe – powinni żyć we wspólnocie”. ponieważ to miejsce w porze letniej dzięki pobliskim Alpom ma umiarkowany i zdrowy klimat. 478 W Monza (Modicia). Jana Chrzciciela”. Na tych obrazach wyraźnie widać. W tym także miejscu niegdyś wybudował swój pałac Teuderyk. król Gotów. Janowi pismo donacyjne z daru Bożego i ze swego posagu. i wszyscy oni wyszli cało i zwycięsko z walk ze swoimi nieprzyjaciółmi”. Jana nie może nikt żaden sposób korzystać prócz samych kapłanów. Przytoczmy pismo donacyjne królowej Teudelindy: „Prześwietna królowa Teudelinda wraz ze swoim synem królem Adaloaldem przekazuje swemu patronowi św. Kazała je sporządzić w obecności swoich bliskich. ab y udzielił im pomocy w imię Pana naszego Jezusa Chrystusa. Jeśli ktoś w jakimkolwiek czasie tę dobrowolną darowiznę zniszczy. O wzniesieniu przez nią pałacu. niech poniesie karę w dzień sądu razem ze zdrajcą Judaszem”. . 22. 477 Także w tym miejscu wspomniane kodeksy przekazują tekst szerszy o następujący fragment: „Liczne rodziny i posiadłości w tejże miejscowości podporządkowała świątyni wzniesionej na cześć św. jak w tamtych czasach Longobardowie strzygli sobie włosy.117 bogato przyozdobiła złotem i srebrem oraz hojnie obdarowała włościami477. I tak kark aż do potylicy całkowicie golili.

Etym. że z Awarami zawarto wieczysty pokój. Tubrugi birrei. 481 W 601 r. jakie dziś zwykle noszą Anglosasi479. ażeby taki sam pokój zachowali z Longobardami. mając silną załogę.. zdaniem niektórych historyków Padwa nie została zburzona. Ich obuwie od góry niemal do dużego palca było otwarte i przytrzymywane plecionką z rzemiennych sznurowadeł. ponieważ przykrywają golenie i spodnie”. Zawarcie pokoju z Awarami. Ten jednak zwyczaj przejęli od Rzymian.118 strony. W tym czasie powrócili do Kakana posłowie Agilulfa i oznajmili. birrus) – tkanina z grubej wełny. opierała się Longobardom. na które podczas jazdy konnej nakładali wełniane cholewy480. 24. W końcu jednak całkowicie spłonęła od podrzuconego ognia i na rozkaz Agilulfa została zrównana z ziemią481. Znajdującym się w niej żołnierzom pozwolono jednak wycofać się do Rawenny. takie. XIX 22. który podążył do Galii w celu oznajmienia Frankom. w jakim żyją z Awarami. paląc i rabując wszystko. Odzienie zaś ich było luźne i przeważnie zrobione ze lnu. 479 480 Paweł jako pierwszy użył tej złożonej nazwy – Anglosasi. gdzie czytamy: „nazywają je cholewami. Przybył z nimi także poseł Kakana. 23. . Izydor. Później zaczęli używać spodni. zob. W tym czasie Longobardowie razem z Awarami i Słowianami najechali krainę Istrów. Zburzenie Padwy. Aż do tej pory Padwa. co napotkali. birreus od byrrus (burrus. obramowane różnokolorowymi szerokimi paskami. wkroczenie Longobardów do Istrii.

Śmierć cesarza Maurycjusza. żyjących z nim w niezgodzie. Jana w Modicii przez Chrystusowego sługę. O książętach Gaidoaldzie i Gisulfie oraz chrzcie Adaloalda. 26. 27. który był statorem patrycjusza Pryskusa. Zob. w 603 r.119 25. Wtedy także wspomniany wyżej chłopiec Adaloald. powrócił do miasta. Sekundusa z Trydentu. 485 Tj. uprzedni zaś patrycjusz Rawenny483. W tym czasie wyparto z Rawenny Gallicyna. Następnie Longobardowie najechali gród Mons Silex482. często walczył z wrogami i odnosił zwycięstwa. 7 kwietnia. po dwudziestu jeden latach rządów został zamordowany przez Fokasa484. jednak korzysta z jego dzieła wielokrotnie w księdze IV. Smaragd. syn króla Agilulfa. 484 W 602 r. 482 483 Monselice w prowincji Padwy. W tym roku485 król Agilulf przyjął do swoich łask. wyżej III 26. Cesarz Maurycjusz wraz z synami Teodozjuszem. Maurycjusz bardzo wydatnie przyczynił się do bezpieczeństwa państwa. Dzięki jego męstwu całkowicie pokonano Hunów zwanych także Awarami. Narodziny Adaloalda. Tyberiuszem i Konstantynem. został ochrzczony w kościele św. W pałacu Modicia królowa Teudelina urodziła wtedy królowi Agilulfowi syna. . który otrzymał imię Adaloald. księcia Gaidoalda z Trydentu i księcia Gisulfa z Forum Iulii. syna Agilulfa i zajęcie Mons Sicilis. 486 W rzeczywistości Paweł powołuje się na Sekundusa tylko raz (III 29). którego tutaj już często wzmiankowaliśmy486. Uroczystość odbyła się w święto wielkanocne.

niedaleko Reggio Emilia. 490 Dzis. wyżej IV 20. Córki króla Agilulfa. Córka zaś królewska wkrótce powróciła z Rawenny do Parmy. gdzie taranami zburzył mury. co posiadała. podczas tych zmagań po jednej i po drugiej stronie poległo wiele tysięcy żołnierzy. lecz żołnierzom pozwolił odejść do Rawenny. Wtedy także. Grzegorza i jego świętość. Podobnie zajął także Mantuę. gdy cesarz Fokas rządził już drugi rok 487 488 Mieszkańcami Rawenny. królowie Franków. dziećmi i wszystkim. zob. Także w tych dniach wybuchł spór między Longobardami i Rzymianami487 z powodu wzięcia do niewoli córki królewskiej488. Zajęcie Kremony i Mantui. Brescello. 336. zawarto pokój w dziewiątym miesiącu aż do 1 kwietnia ósmej indykcji491. 489 Inaczej Valdaria w pobliżu Kremony na lewym brzegu Padu. Po tych sukcesach Longobardów patrycjusz Smaragd oddał im córkę królewską wraz z jej mężem. walczyli przeciw Lotariuszowi. . 491 W 605 r. Wtedy również poddał się oddziałom Longobardów gród Wulturnia489. zob. króla Awarów.120 28. 29. miasto zaś Breksillus490 sami obrońcy spalili przed swoją ucieczką. śmierć córki królewskiej. swemu stryjowi. przyp. zdobył 21 sierpnia i zrównał z ziemią. 492 W 604 r. obległ ją wraz ze Słowianami przysłanymi mu na pomoc przez Kakana. wyżej III 18. W tym roku492 Teudepert i Teuderyk. Z tego powodu król Agilulf w lipcu wyruszył z Mediolanu przeciw Kremonie. lecz niebawem zmarła z powodu powikłań porodowych. Śmierć papieża św. wojna z Frankami. następnie 13 września wkroczył do miasta.

ani grafów i żyje w wielkim rozproszeniu. tam biskup. udał się na spotkanie z Chrystusem papież. Jego miejsce na Stolicy Apostolskiej zajął Sabinian. Trzeba było bowiem. skoro na skutek odejścia tak znamienitego nauczyciela dusze ludzkie ogarnął głód i pragnienie duchowego pokarmu oraz napoju. Grzegorza. zjadł obiad i nagle w nocy zmarł”. Niech mi będzie wolno przytoczyć tu fragment pewnego listu tegoż papieża. Także zbiory zbóż częściowo zniszczyły myszy. św. że w więzieniu miał zgładzić dla pieniędzy pewnego biskupa o imieniu Malchus. Była wtedy bardzo surowa zima. ani książąt. swego legata w Konstantynopolu. przez niego traktowany z honorami. w którym stanął przed sądem i otrzymał wyrok. Fokas został proklamowany cesarzem w listopadzie 602 r. Pewnego razu oskarżono go przed cesarzem Maurycjuszem i jego synami. ani w żadnej przymusowej sytuacji. został odprowadzony do domu. Oto jak wielkiej pokory był to mąż. zresztą bez mojej wiedzy. w którym między innymi donosił494: „O jednej sprawie możesz wspomnieć naszym panom. a częściowo śniedź zbożowa. 494 Registrum epistolorum IV 47. który mimo 493 Papież Grzegorz zmarł w marcu 604 r. . że ja. Ów zaś biskup Malchus ani nie znajdował się w więzieniu. przez notariusza Bonifacego. a więc w czasie 6 indykcji. w czasie trwania 7 indykcji. jakże czysty i świątobliwy. ich sługa. aby świat doznał głodu i łaknienia. W tej sprawie napisał list do Sabina. a mianowicie. jak pokorny był ów mąż.. tak że niemal wszędzie pomarzły winne krzewy. w dniu zaś. który pozwoli nam lepiej poznać. nie chciałem mieszać się nawet w zabijanie Longobardów chociaż lud ten nie ma obecnie ani króla. Grzegorz.121 ósmej indykcji493. św. Albowiem z bojaźni Bożej lękam się wziąć udział w zabójstwie jakiegokolwiek człowieka.

31. że nawet do zabijania Longobardów nie chciał się przyłączyć. 495 Wielkie zachwyty Pawła mają tu uzasadniać tytuł servus servorum Dei. 497 Tj. Zawarcie pokoju z patrycjuszem Smaragdem i zajęcie miast toskańskich. W lipcu następnego lata. 499 Dzis. na tron longobardzki wyniesiono Adaloalda. obie strony poniosły ciężkie straty. czyli w listopadzie496. 32. W następnym miesiącu. . król Agilulf oraz posłowie króla Franków. Wojna Franków z Sasami. w kwietniu i w maju. Bizantyńczyków.122 najwyższej godności kapłańskiej nazywał siebie sługą! Oto jak wielkiej był niewinności. na stadionie w Mediolanie. Bagnoregio w prowincji Viterbo. Królestwo Adaloalda i zawarcie pokoju z Frankami. 496 W 605 r. chociaż doprawdy nie byli oni ludźmi wierzącymi i pustoszyli wszystko dokoła495! 30. jak Balneus Regis498 i Urbs Vetus499. ukazała się na niebie gwiazda zwana kometą. król Agilulf zawarł na jeden rok rozejm z patrycjuszem Smaragdem i otrzymał od Rzymian497 dwanaście tysięcy soldów. Następnie król Agilulf po raz wtóry zawarł rozejm z Rzymianami na trzy lata. obecni przy tym byli ojciec. Orvieto. Teudeperta. W tym czasie Frankowie walczyli z Sasami. Z tymże młodzieńczym królem zaręczono córkę króla Teudeperta i umocniono wieczysty pokój z Frankami. Piotra Apostoła zginął od uderzenia pioruna kantor Piotr. Longobardowie najechali również miasta etruskie. Wtedy także. 498 Dzis. W Ticinum w kościele św.

wyspy pozostającej pod władzą Bizancjum. kierownika kancelarii502. 445. 500 Kandidian. zależny od Longobardów. W tych dniach po śmierci patriarchy Sewera jego urząd w Akwilei Starej. oraz 20. Wkroczenie do Neapolu. wystąpił ze schizmy spowodowanej Trzema Artykułami (zob.123 33. na stanowisko patriarchy. jego zaś głowę odesłano cesarzowi do Konstantynopola. też Księga pontyf. bo po śmierci patriarchy Sewera w 607 r. śmierć Eleuteriusza uzurpatora. za zgodą króla i księcia Gisulfa. Zaczął jednak uprawiać własną politykę. 505 Zob. Po śmierci Kandidiana501 na Gradus biskupi znajdujący się pod władzą Rzymian powołali Epifaniusza. Kiedy z kolei podążył on z Rawenny do Rzymu. przyp. przyjął władzę cesarską. pozostał w niej natomiast biskup Akwilei. Następnie tenże Eleuteriusz. W tym czasie Jan Kosinus zajął Neapol. objął opat Jan. w 619 r. wyżej III 26. Odtąd urzędowało dwóch patriarchów503. 348). w 607 r. W listopadzie i grudniu znów ukazała się kometa. LXXI pod żywotami papieży Deodata i Bonifacego V. ale po kilku dniach patrycjusz Eleuteriusz504 wyparł go stamtąd i zgładził. patrycjusz i eunuch. 34. Do jedności z Rzymem ten patriarchat powrócił dopiero za papieża Sergiusza II w 700 r. 504 Eleuteriusz został wysłany przez cesarza w celu stłumienia rewolty w Rawennie i Neapolu. Także na Gradus na biskupa dla Rzymian powołano Kandidiana500. Śmierć patriarchy Sewera i objęcie urzędu przez Jana i Kandidiana. biskup Grado. 503 Podział na dwa patriarchaty nastąpił już wcześniej. przyp. . 501 Między latami 610-611. wyżej IV 8. 502 W tekście: primicerius notariorum. Por. został zamordowany przez wojsko w grodzie Luceopolis505.

została w 609 r. gdzie niegdyś uprawiano kult wszystkich nie tyle bogów. przed Chr. ponieważ Kościół konstantynopolitański przypisywał sobie pierwszeństwo wśród wszystkich innych. poświęcona wszystkim bóstwom. po śmierci Maurycjusza i jego synów objął tron w Imperium Rzymskim i panował osiem lat507. zamieniona na świątynię chrześcijańską. papież od 22 II do 12 XI 607 r. 509 Bonifacy IV. że siedziba rzymskiego i apostolskiego Kościoła jest stolicą wszystkich Kościołów. W latach 602-610. aby starą świątynię nazywaną Panteonem510. Białych i Czerwonych. Wtedy także Agilulf wysłał do cesarza Foksa do Konstantynopola swego notariusza Stablicjana. usunąwszy wszelkie brudy wielobóstwa. Na prośbę innego papieża Bonifacego509 ten sam cesarz polecił. wzięli swoją nazwę od stroju woźniców cyrkowych. Zawarcie pokoju z cesarzem. którzy zawarli z królem Agilulfem roczny rozejm i złożyli mu dary od cesarza. Prasinowie albo Zieloni i Wenetowie albo Niebiescy. o czym była już mowa506. przebudowana przez Hadriana (117-138). o cesarzu Herakliuszu. 510 Słynna świątynia zbudowana w Rzymie na Polu Marsowym przez Marka Agrypę w 27 r.124 35. W tym czasie Prasinowie i Wenetowie511 na Wschodzie i w Egipcie toczyli ze sobą wojnę domową i 506 507 Zob. Fokas. 511 Dwa stronnictwa w Konstantynopolu. Wcześniej istniały dwa dalsze stronnictwa. przemianowano na kościół Najświętszej Maryi Panny i Wszystkich Świętych. Rywalizacja tych stronnictw sięgała daleko poza cyrk i . 36.. wyżej IV 26. Tam. miano odtąd czcić pamięć Wszystkich Świętych. 508 Bonifacy III. Powrócił on w towarzystwie posłów cesarskich. On to na prośbę papieża Bonifacego508 zadekretował. które zostały wchłonięte przez dwa pierwsze. co złych duchów. O cesarzu Fokasie i jego zamordowaniu. papież w latach 608-615.

egzarcha Afryki. 514 Ok. a wśród ozdób tak świętych. 37. jednak otoczony zewsząd przez niezliczone zastępy poniósł śmierć niemal ze wszystkimi swoimi żołnierzami. 610 r. I chociaż z małą garstką stoczył zacięty bój. Herakliusz513. Radualda i Grimoalda. wraz ze wszystkimi Longobardami. razem z ocalałymi z pogromu Longobardami. rządy w państwie rzymskim przejął jego syn. zbezcześcili świętości. Przeciwko temuż Fokasowi podniósł bunt Heraklian. W tym mniej więcej czasie514 Krainę Wenecką najechał z nieprzeliczonym wojskiem król Awarów. złupienie Forum Iulii i inne nieszczęścia. Dochodziło między nimi do krwawych starć. Tasona i Kakkona. imieniem Romilda. .125 wyrzynali się nawzajem. a ponadto cztery córki. z których jedna nosiła imię Appa. jakich doznali Longobardowie od Hunów. Śmierć księcia Gisulfa. zburzyli wiele kościołów. 512 Jerozolima została zdobyta w 614 roku przez króla Persów Chosroesa II za cesarza Herakliusza (610-641). 513 W 610 r. imiona pozostałych się nie zachowały. Longobardowie dotyczyła spraw politycznych i religijnych. nazywany w ich języku Kakanus. Gisulf. który nadszedł z wojskiem i pozbawił go władzy oraz życia. Entuzjastycznie przyjęli Herakliusza zwłaszcza Zieloni. jak i wspólnych zabrali także chustę z drzewa Chrystusowego. jakich zdołał zebrać. Mężnie wyszedł mu naprzeciw książę Forum Iulii. Persowie tocząc ciężkie boje z Cesarstwem. Miała ona dorosłych synów. Żona zaś tego Gisulfa. oraz będących jeszcze chłopcami. zamknęła się w warownych murach Forum Iulii. druga Gaila. zajęli wiele rzymskich prowincji oraz samą Jerozolimę512. ich żonami oraz dziećmi poległych w bitwie ojców.

starożytne Castrum Glemonae. . w pobliżu S. że osadzą ją w ziemi panońskiej. Wnet też przez posłańca doniosła. Widziała go z murów Romilda i spostrzegła. jak: Kormona515. na wzgórzach Gemony i Osoppo. z jakiej strony najłatwiej będzie przypuścić szturm na miasto. Cormona w prowincji Gorizia w odl. obiecując podstępnie. 517 Dzis. a całą ludność uprowadzili w niewolę. Daniele del Friuli. ogołocone domy puścili z dymem. co tylko mogli znaleźć. że jeśli ją poślubi. 518 Dzis. Ich król Kakanus w zbroi z licznymi jeźdźcami objeżdżał wokół mury. w prowincji Udine. Ragogna. Artegna w prowincji Udine. Kiedy w drodze 515 516 Dzis. aby Hunowie. Słysząc to barbarzyński król chytrze i podstępnie przyobiecał uczynić zadość jej żądaniom i uroczyście przyrzekł pojąć ją za żonę. następnie zamknęli w oblężeniu miasto Forum Iulii i starali się je zdobyć wszelkimi sposobami. Awarowie zaś przede wszystkim buszowali po krainie forojuliańskiej paląc wszystko i rabując. to jest Awarowie. Osopus517. Glemona520 a także Ibligis521. że jest w kwiecie wieku i jak niegodziwa hetera zapłonęła do niego żądzą. aby rozpoznać. Niezwłocznie otworzyła mu ona bramy Forum Iulii i wroga wprowadziła do miasta na zgubę swoją i wszystkich jego mieszkańców. Nimi w prowincji Udine.126 obwarowali się także w innych miastach leżących w pobliżu. wyda mu miasto wraz ze wszystkimi mieszkańcami. Friuli. Podobnie umocniono się w innych jeszcze warowniach. nie zdobyli łupów. 519 Dzis. 520 Dzis. Awarowie zaś. wszedłszy ze swym królem do miasta. Dzis. 521 Według niektórych – Invillino. Gemona w pobl. Nemas516. z której przedtem wyszli. rabowali wszystko. 15 km od Cividale. które ze względu na położenie było nie do zdobycia. Osoppo w prowincji Udine. Reunia519. Artenia518.

długie włosy.127 do swojej ojczyzny przybyli do miejsca zwanego Świętym Polem522. postanowili mieczem zgładzić wszystkich Longobardów w starszym wieku. Georgiki IV 83. zadał cios w głowę ciągnącego go Awara. jeszcze przecież dziecko. Kiedy podniósł włócznię. ażeby w przyszłości mu usługiwał. wracał do obozu pełen radości ze znakomitego łupu. Wergiliusz. nie będzie się mógł utrzymać na pędzącym koniu. jak mógł najsilniej. został ujęty przez jednego z tych. a tylko chłopczyk. lec zachował go cało. Chłopczyk bowiem wyglądał pięknie. Grimoald. synowie Gisulfa i Romildy. Chłopiec chwycił lejce w ręce i ruszył za braćmi. Kakkon i Raduald. Awarowie spostrzegłszy ich ucieczkę. wnet skoczyli na konie i pognali za nimi. trzymając w ręce lejce jego konia. uważał bowiem. który pędził szybciej. Kiedy ból przejął dziecko na myśl o niewoli i „w małej piersi wielką powziął zemstę”523. kobiety zaś i dzieci jako niewolników podzielić między siebie przez losowanie. poznawszy zdradzieckość Awarów. Ze względu jednak na dziecięcy wiek nie chciał uderzyć mieczem pochwyconego chłopca. wyciągnął z pochwy dziecięcy miecz i. gdyż potrafię utrzymać się na koniu!” Na to brat chwycił go pod ramię i wsadził na nie osiodłanego konia oraz kazał mu trzymać się możliwie najmocniej. Tason zaś. chciał go zabić. Chłopiec zaś Grimoald zawrócił i radośnie rzucił 522 523 Campus Sacer. chłopiec ze łzami zawołał: „Nie zabijaj mnie. Jeden ze starszych braci sądząc. . I tak. wsiedli natychmiast na konie i rzucili się do ucieczki. ażeby go przeszyć. miał błyszczące oczy i jasne. że Grimoald. Uderzeniem zranił mózg i nieprzyjaciel spadł z konia. Wszyscy jednak w szybkiej jeździe wymknęli się Awarom. że lepiej będzie. jeśli zginie od miecza. niż dostanie się w jarzmo niewoli.

aby barbarzyńcy nie splamili ich czystej miłości. powychodziły za mąż stosownie do swego urodzenia. Jedna miała. Muszę w tym miejscu przerwać narrację dotyczącą dziejów powszechnych opowiedzieć krótko także o mojej. że z natury tak cuchną. surowe mięso kurze. W ten oto sposób szlachetne dziewczyny uchroniły się przed namiętnością Awarów. jak wieść niesie. Ci zaś przez całą noc brali ją kolejno i dręczyli swą żądzą. jak mogą zachować czystość. sprawczynię całego nieszczęścia. aby uczynić zadość złożonej przysiędze. genealogii i – . Wypowiedział przy tym te oto słowa: „Godne jest. a następnie przekazał ją dwunastu Awarom. która bardziej myślała o swojej żądzy niż o dobru swoich współobywateli i bliskich. poślubić króla Alamanów. król Awarów wziął na jedną noc niby żonę. druga księcia Bawarów. że wszystkie Longobardki śmierdzą. Romildę. to jest piszącego te słowa. nie mogli znieść smrodu. mniemając przeto. Kiedy Awarowie chcieli je posiąść. zaś na kobiety i dzieci nałożyli jarzmo niewoli. wydając wstrętny odór.128 się do ucieczki. z przekleństwem odchodzili od nich daleko i tylko mówili. abyś ty miała takiego męża”. Jej córki jednak nie naśladowały lubieżnej żądzy matki. ale w trosce. między piersi. W końcu kazał król wkopać pal na środku pola i na jego naostrzony czubek wbić ową kobietę. taką więc śmiercią zginęła złowroga zdrajczyni ojczyzny. i wiadomością o zabiciu wroga. Posprzedawane następnie do różnych krajów. Awarowie tymczasem mieczem wymordowali wszystkich dorosłych Longobardów. zachowały swoją czystość i dały pożyteczny przykład kobietom. jeśli spotka je coś podobnego. Dopędziwszy braci sprawił im przeogromną radość i swoim oswobodzeniem. położyły sobie pod stanik. które pod wpływem ciepła psuło się.

że to Bóg je posłał. który . ażeby pokazywało mu drogę. Kiedy Longobardowie przybyli z Panonii do Italii. o której dopiero co powiedzieliśmy. Podążył mianowicie do Italii. pozostali w ciężkim położeniu niewolników. aby się mógł nim pożywić. którędy pójść. napiął swój łuk i chciał strzałą zabić wspomnianego wilka. Ponieważ zwierzę stale biegło przed nim. wędrowcowi zabrakło chleba. których imion nawet nie znamy. którego zabrał niewiele. którędy dalej iść. a głód coraz bardziej mu dokuczał. często oglądało się do tyłu. Wtedy przybiegł do niego wilk. Szedł więc dalej głodny. w przyszłości mój pradziad. gdy on stawał. Lecz wilk uchronił się przed tym i zniknął mu z oczu. Zdesperowany położył się na ziemi i zasnął. wpędziła ich wszystkich w niewolę i z miasta Forum Iulii zagnała do ojczyzny Awarów. z inspiracji – jak sądzę – Ojca miłosiernego. pochodzący z tego samego longobardzkiego narodu. nawałnica wojenna. razem z nimi przyszedł też mój przodek Leupchis. stawało z nim. Na początku ucieczki posiadał jedynie kołczan. który stał się jego towarzyszem i przewodnikiem po drodze. Przez wiele lat znosili nędzę niewolniczego żywota na tej ziemi i już doszli do wieku męskiego. imieniem Lopichis. nie wiedział zgoła. W czasie snu zobaczył pewnego człowieka. gdzie – jak pamiętał – naród longobardzki miał swoje siedziby. W ten sposób przez kilka dni przemierzali górskie ostępy. Po kilkuletnim pobycie zmarł w Italii pozostawiwszy pięciu małoletnich synów. Pojął wtedy. piąty zaś. Czterej bracia. i pragnął odzyskać prawa wolności. Kiedy zaś z głodu opadł z sił. łuk i odrobinę chleba na drogę. postanowił zrzucić jarzmo niewoli.129 jak rzecz tego wymaga – cofnąć opowiadanie do nieco wcześniejszego okresu. Po jego zaś zniknięciu Lopichis nie wiedział. kiedy ruszał. ruszało również.

130 wypowiedział do niego następujące słowa: „Wstań! Dlaczego śpisz? Idź w tę stronę. iż nie miał dachu. powiesił swój kołczan na znajdującym się pomiędzy ścianami okazałym jesionie. Kiedy je powycinał. . Zobaczyła go starsza kobieta i w mig pojęła. ale jeszcze pełno w nim było krzaków jeżyn i tarniny. że ma już dość sił. lecz z dobytku ojca nie mógł niczego odzyskać. Po kilku dniach przekroczył granice Italii i dotarł do rodzinnego domu. Tak długo dawała mu odpowiednie porcje jedzenia. Dom ten przez tak długi czas był niezamieszkały. Następnie przy pomocy krewnych i przyjaciół odbudował Dom i pojął żonę. aby móc udać się w dalszą drogę. Tyle pokrótce o linii genealogicznej. Arichis zaś począł Warnefrita. gdyż odmówili mu prawa do niego ci. nazwanego imieniem naszego dziadka. mój dziad. dopóki nie odzyskał sił i nie mógł się sam żywić. tam bowiem znajduje się Italia. Te zaś tereny zamieszkiwali Słowianie. Po krótkim czasie dotarł do osady ludzkiej. Pawła. w którym winien podążyć. dała mu żywność i pokazała kierunek. w którą trzymasz wyciągnięte nogi. był moim pradziadkiem. który z żoną Teudelindą miał mnie. Zdjęta litością ukryła go w swoim domu i potajemnie dostarczała pokarmu w małych porcjach. którzy przez wieloletnie posiadanie stali się jego właścicielami524. że nie tylko. i mego brata Arichisa. że ma przed sobą zbiega cierpiącego głód. To on. Podniósł się natychmiast i poszedł dalej w kierunku wskazanym we śnie. Kiedy zobaczył. bo jego synem był Arichis. do której zdążasz”. jak już wspomniałem. z której się wywodzę. A teraz powróćmy do wątku naszej historii powszechnej. mego ojca. 524 Prawo własności przez zasiedzenie usankcjonował także Edykt króla Grimualda. aby od nadmiaru przyniesionej żywności całkowicie nie stracił życia.

gdzie wraz z odpowiednimi modłami ( benedicto ad barbam incidendam) odbywał się rytuał obcięcia brody. a na Tasona i jego towarzyszy nasłał uzbrojonych żołnierzy. kto 525 Medarię identyfikuje się z Maglern albo Möderndorf w pobliżu Tarvisio. Praktyka ta była także znana w starożytnym Rzymie (depositio barbae) i uroczyście obchodzona zwłaszcza w epoce cesarskiej. 528 Dzis. Tych dwóch braci podstępnie zgładził w mieście Opitergium528 patrycjusz rzymski Grzegorz. Tason i Kakkon. Opisana tu więc ceremonia ma charakter wyjątkowy. książę Friulu. 526 Zili w jęz. że gdy ten dokona obrzędowego ścięcia brody529. weźmie go za swego syna. Widząc to Tason wraz ze swoimi dzielnie przygotowywał się do walki. Wśród Germanów był jednak rozpowszechniony raczej zwyczaj postrzyżyn. dolina Gail. następnie król Longobardów (744 -749). słoweńskim. zabijając każdego. Po śmierci Gisulfa. Dano im wtedy spokój. Oto obiecał on Tasonowi. jak powiedzieliśmy. Obcięte włosy poświęcano bogom. 529 Zwyczaj pierwszych postrzyżyn brody u młodzieńców był praktykowany od starożytności chrześcijańskiej. zwłaszcza na Wschodzie. 527 Ratchis. Oderzo w prowincji Treviso. która ciągnie się aż do miejscowości Medaria525 i zwie się Zellia526. którą opływa z prawej strony Drawa. Odtąd aż do czasów księcia Ratchisa527 będą musieli owi Słowianie płacić daninę książętom Forum Iulii. patrycjusz kazał natychmiast pozamykać bramy miejskie. Pożegnali się więc i rozproszyli po różnych ulicach. od północy sąsiaduje z Friulem. Kiedy wraz ze swym orszakiem wszedł do Opitergium. Oni w swoim czasie zdobędą krainę Słowian.131 38. władzę po nim przejęli jego synowie. Nie podejrzewając nic złego Tason wraz z bratem Kakkonem i wybranymi młodzieńcami udał się do tegoż Grzegorza. księcia Forum Iulii. . O książętach Tasonie i Kakkonie oraz ich śmierci. Rodzice i znajomi przyprowadzali młodzieńca do kościoła.

132 im stanął na drodze. . zadali Rzymianom wielkie straty. 532 Tekst: pacem cum imperatore in Annom itemque in alterum faciens. Radoald zaś i Grimuald uważali za ujmę żyć pod władzą wuja Grasulfa. złupienie Istrii. ponieważ podniósł bunt przeciw królowi Arioaldowi (624-636). został zamordowany w Rawennie przez patrycjusza Isacco. Według niego Tason. swego niegdyś nauczyciela. ale w końcu ich samych śmierć dosięgła. jak przyrzekł. niektórzy rozumieją jako “zawarł z cesarzem pokój odnawiany co roku”. O Grasulfie. W tym czasie zmarł książę bawarski Tassilon. Candido (Innichen) w prowincji Bolzano. księciu Forum Iulii i wkroczeniu Rodoalda oraz Grimoalda do Benewentu. odnowił także pokojowe stosunki z Frankami. książę Etrurii. księcia Benewentu. Niemniej jednak w tym roku533 Słowianie 530 Inna wersję śmierci Tasona podaje Fredegar. obciął zdradziecko jego brodę530. a jego syna Garibalda pokonali Słowianie w Aguntum531. toteż będąc już prawie młodzieńcami wsiedli na statek i popłynęli do krainy Benewentu. Gdy w ten sposób zginęli owi książęta. 40. księciem Forum Iulii został Grasulf. 533 To jest w 611 r. Kronika XLIX. Bawarzy jednak zebrali swoje siły. pustosząc następnie bawarskie ziemie. odbili łupy zagarnięte przez wrogów i wypędzili ich ze swego kraju. S. 531 Dzis. Król Agilulf zwarł z cesarzem rozejm najpierw na rok. 39. Stamtąd udali się do Arichisa. a później na jeszcze jeden532. śmierć Gundoalda. Patrycjusz Grzegorz zaś z uwagi na złożoną przysięgę kazał sobie przynieść głowę Tasona i tak. brat Gisulfa. Zawarcie pokoju z cesarzem i Frankami. który ich teraz uprzejmie przyjął i uznał za swoich synów.

538 Według Fredegara.133 spustoszyli niemiłosiernie Istrię i wymordowali nasze wojsko. jego wypędzenie i rządy Arioalda. 41. Lecz kied y Adaloald. Był wyznania katolickiego i ściągnął na siebie niechęć ariańskiej większości społeczeństwa. 539 Arioald panował w latach 624-636. . zwany także Agon. Panował do 624 r. przekazawszy władzę w ręce nieletniego jeszcze syna Adaloalda537 i jego matki Teudelindy. 537 W 616 r. op. zamknął oczy. po dwudziestu pięciu latach panowania. W marcu zaś zmarł w Trydencie sługa Chrystusowy Sekundus534. cit. Wtedy zgładzono także Teudeperta. O 534 535 W 612 r. XLIX. zginął Gunduald. Gundenberga (Gundiberga) pochodziła z linii wielkiego Autariego. doprowadzając ją aż do swoich dni. Longobardowie zrzucili go z tronu538 i posadzili na nim Arioalda539. Fredegar. XXXIV opisuje. zazdrosna o rosnące wpływy brata wśród Longobardów. Adaloald został otruty po śmierci Teudelindy. wypuszczonej przez nieznanego mordercę. Za ich rządów odbudowano wiele kościołów i poczyniono liczne darowizny na rzecz świętych miejsc. on to napisał historię narodu longobardzkiego. 536 Fredegar. którego żona. zagorzałym arianinem. że sprawczynią zabójstwa była Teudelinda.. kiedy zmarł Agilulf. Król Agilulf. W tym czasie król Agilulf odnowił rozejm z cesarzem. pomiędzy którymi rozgorzała krwawa wojna domowa535. Również w tym czasie od strzały. książę w mieście Asty536. Kronika XXXVIII. Śmierć Agilulfa i panowanie Adaloalda. krewnym Adaloalda. cit. brat królowej Teudelindy. op. Zob. był księciem Turynu. dostał pomieszania zmysłów. Adaloald miał 13 lat. króla Franków. o którym już kilkakroć mówiliśmy. w dziesiątym roku wspólnego panowania z matką.

542 Dzis. Arioald zszedł z tego świata po dwunastu latach panowania nad Longobardami544. w Luksowium (Luxovium). tron longobardzki po nim otrzymał Rotari. W tym mniej więcej czasie św. 543 Ok. gdzie założył kilka klasztorów. założony w 612 r.134 czynach tego króla nie mamy. mnich. my zaś katolicy uznajemy. In.-zach. gdyż splamiła go podstępna zbrodnia herezji ariańskiej. 541 Luxeuil koło Vesoul na północ od Besançon. 60 km od Pawii. dłuższy czas przebywał w Galii. Temu klasztorowi zarówno władcy. ale nie trzymał się prosto wytyczonej linii chrześcijańskiej wiary. Arianie bowiem głoszą na swoją zgubę. oddalony o 40 mil543 od miasta Ticinum. a Duch Święty jest mniejszy od Ojca i Syna. jak i poszczególni Longobardowie poczynili wiele nadań ziemskich. Założył on w Alpach Kottyjskich klasztor Bobium542. 544 W 636 r. rodem Szkot. w Leister w Irlandii. za rządów Agilulfa (w porównaniu więc z wydarzeniami poprzednimi chronologia została tu zakłócona). że Syn jest mniejszy od Ojca. Kolumbana. książę Arichis wysłał swego syna Aiona do króla. że Ojciec. . żadnych wiadomości. Był to mąż dzielny i kroczący ścieżką sprawiedliwości. Śmierć Arioalda i panowanie Rotariego. niestety. Italii. klasztor w pn. po założeniu klasztoru w Galii w miejscowości zwanej Luksowium541. Kolumban540. 42. dzięki czemu powstało tam wielkie zgromadzenie zakonne. w 540 w. Ur. m. jednak od 643 r. najświetniejszy rozwój przeżywał za panowania królów longobardzkich. Początkowo mnisi opierali się na regule św. przybył do Italii i został przyjęty przez króla Longobardów. Bobbio. potomek Aroda. przybył do Italii w 612 r. przejęli częściowo regułę benedyktyńską. Kolumba. Syn i Duch Święty stanowią w trzech osobach jednego i prawdziwego 540 Św.

Radoalda i Grimoalda. młodzieńców w pełni sił. Arichis. Do tegoż króla wysłał swego syna Aiona książę Benewentu. od tego czasu już nigdy w pełni nie odzyskał zmysłów. objęcie rządów przez Aiona. Zdając sobie sprawę. który pozbawił go używania rozumu. 546 Chodzi tu o niegodziwość bizantyńską. ojciec wyżej wymienionego Aiona. Jeden z ariańskich biskupów tego miasta imieniem Anastazy nawrócił się na wiarę katolicką i następnie rządził Kościołem Chrystusowym. Od czasu zaś. Euzebiusza mieszkał biskup ariański i miał chrzcielnicę. jak to zaznaczył tenże król we wstępie do Edyktu545. że jego syn nie jest zdrowy na umyśle. Edykt więc ukazał się w 643 r. Wspomniany król Rotari spisał w wielu księgach prawa. z rzymską niegodziwością546 podano mu taki napój. gdzie przy kościele św. Tymczasem książę Arichis. podeszły już w latach. W tym czasie niemal w każdym mieście w państwie urzędowało dwóch biskupów: jeden katolicki i jeden ariański. że będą lepiej rządzili niż jego własny syn Aion. zbliżał się do kresu swego żywota. gdy Longobardowie przybyli do Italii. 43. Także w Ticinum jeszcze dzisiaj pokazuje się. księcia Benewentu.135 Boga. Gdy w drodze do Ticinum przybył on do Rawenny. jednakowo ważnego i cieszącego się taką samą chwałą. Powiedział im. jako swoich synów polecił obecnym u niego Longobardom. upłynęło już siedemdziesiąt siedem lat. 545 Longobardowie przybyli do Italii w 568 r. Śmierć Arichisa. a gdzie mieszkał biskup kościoła Katolickiego. które dotąd zachowywano jedynie w pamięci i w praktyce sądowniczej oraz kazał nazwać tę księgę Edyktem. .

Śmierć Aiona i objęcie rządów przez Radoalda. śmierć Arichisa. prowincji Foggia. gdyż mieszkali oni na terenie starożytnego Samnium. 550 Radoald i Grimoald (Grimuald) przybyli z Forum Iulii. Miasta zajęte przez Rotariego.136 44. Kiedy tenże Aion już przez rok i pięć miesięcy rządził księstwem Benewentu. Ruszyli na Aiona Słowianie i zabili go wraz z kilkoma innymi Longobardami. jego syn Aion został przywódcą Samnitów548. Luni. gdzie zapewne mieli różnorakie kontaktu z pobliskimi Słowianami. który kierował księstwem przez pięćdziesiąt lat547. Po śmierci Arichisa. zadając wielkie straty. Na wiadomość o tym szybko wyruszył Radoald i przemówił do Słowian w ich własnym języku550. Król Rotari zajął wszystkie miasta rzymskie znajdujące się na brzegu morskim od etruskiego miasta Luna551 aż po granice z Frankami. we wszystkim posłuszni. 549 Starożytne Sipontum nad Adriatykiem w Apulii. w pobliżu miasta Sarzano. jednak Radoald i Grimoald byli jemu. W ten sposób osłabił ich siłę bojową. Wokół zaś obozu porobili ukryte doły. . na lewym brzegu rzeki niedaleko od wybrzeży Morza Liguryjskiego. W podobny sposób zdobył i zburzył również 547 Według niektórych kodeksów – 5 lat. jako starszemu bratu i panu. 45. Stąd mogli wynieść znajomość języka słowiańskiego. 551 Dzis. aby ich zniszczyć. jak się wydaje. 548 Tj. przybyli Słowianie na wielu okrętach i założyli obóz w niewielkiej odległości od miasta Sepontum549. pozostałych zaś przy życiu wrogów zmusił do pośpiesznego opuszczenia kraju. 640 r. Kiedy Aion pod nieobecność Radoalda i Grimoalda przybył. jego koń wpadł do jednego z takich dołów. nastąpiła ok. kilka km od Manfredonii. a następnie zaatakował. w dzis. Pomścił więc śmierć Aiona. Benewentyńczyków.

554 Dzis. -wsch. aby złupić świątynię Michała Archanioła położoną na górze Garganus558. ale dziewczyną ze szlachetnego rodu. który rządził księstwem przez pięć lat. Toteż kiedy w tym czasie przybyli Grecy557. po którym nastąpiła ogromna powódź555. W tej bitwie ze strony Rzymian zginęło osiem tysięcy żołnierzy. W Benewencie zmarł książę Radoald556. tak że nikt nie mógł rozpoznać swego zmarłego z powodu wielkiej opuchlizny. 555 Wydarzenia te miały miejsce w epoce wcześniejszej. 46. Panero. wyżej IV 38.137 Opitergium552. To jest bizantyńską. dziś zwie się ją Monte Sant‟Angelo. Stoczył też bitwę z rzymską553 Rawenną nad rzeką Skultenna554. 47. W tym czasie w Rzymie miało miejsce wielkie trzęsienie ziemi. 527. reszta zaś rzuciła się do ucieczki. . Tenże książę wprawdzie z branką. księciem zaś został jego brat Grimoald i przez dwadzieścia pięć lat dzierżył władzę w państwie Sainitów. prawy dopływ Padu. przyp. 557 W niektórych kodeksach: Saraceni. Król Rotari odchodząc ze świata po 552 553 Zob. Italii). który w górnym biegu zwie się Scolteuno. Śmierć króla Rotariego i objęcie tronu przez Radoalda. Następnie wybuchła zaraza choroby wierzbowej. miał syna Romualda i dwie córki. Śmierć księcia Radoalda i objęcie rządów przez jego brata Grimoalda. noszącą imię Ita. Był to mąż bardzo wojowniczy i znakomity w każdej sprawie. uderzył na nich z wojskiem i zadał im śmiertelną klęskę. 558 Właściwie w tej części gór Gargano (półwysep płd. miasto leżące między Tarwisium i Forum Iulii. 556 W 647 r. w prowincji Emilia.

autora żyjącego w tym czasie. jakie znalazł przy jego ciele. jednak powierzył mi siebie tutaj. 561 Wg Jonasa. Jan i mocno go przestraszył. Spoczęły w niej także jej zwłoki. Rotari był arianinem i uważał tę religię za oficjalną. Kiedy przed mężem oskarżono ją o cudzołóstwo. że mówię prawdę. pozostawił tron longobardzki swemu synowi Rodoaldowi559. Jana. Gundiperga (Gundeberga) była żoną Arioalda. Pochowano go przy kościele św. Ilekroć bowiem chciał wejść do kościoła św. który oglądał je na własne oczy. objąwszy po śmierci ojca tron longobardzki. Jana Chrzciciela w Ticinum. Jana Chrzciciela. Po pewnym czasie jakiś niegodziwiec powodowany żądzą posiadania otworzył nocą grób i ukradł wszystkie kosztowności. Vita Sancti Bertulfi. tylekroć niby od silnego pięściarza otrzymywał cios w kark i padał na ziemię odrzucony do tyłu. mówiąc: „”Dlaczego odważyłeś się dotknąć ciała tego człowieka? Choć nie wyznawał on prawdziwej wiary560. wspaniale ją ozdobiła złotem. Tak też się stało. 562 Monza. jej własny sługa Karellus uprosił króla. tak jak jej matka w Modicii562. aby w obronie czystości swej pani mógł stoczyć pojedynek z oskarżycielem. nie będziesz miał odtąd wstępu do mojej świątyni”. jednak nie przeszkadzał katolikom. Rabusiowi ukazał się podczas snu św. bo wiadomość o tym wydarzeniu przekazał mi człowiek.138 siedemnastu latach i czterech miesiącach panowania. Ponieważ dopuściłeś się tego czynu. któremu 559 560 W 652 r. . córką Agilulfa i Teudelindy561. Klnę się na Chrystusa. Królowa Gundiperga. ożenił się z Gundipergą. Rodoald. W pojedynku. wzniosła świątynię ku czci św. srebrem i draperią oraz bogato wyposażyła w poszczególne przedmioty.

co potwierdza Kronika Gothańska XI. Po tym przywrócono królowej dawną godność. Śmierć Radoalda i objęcie tronu przez Ariperta. W Ticinum ufundował on świątynię Chrystusa Zbawiciela. którą udekorował różnymi ozdobami i odpowiednio zaopatrzył w dobra. Śmierć cesarza Herakliusza i jego następcy. Konstantynowi oraz Heraklionowi. Ster władzy przejął po nim Aripert. objęcie tronu przez drugiego Konstantyna. Konstantyna.139 przyglądali się wszyscy mieszkańcy. pokonał oskarżyciela. . 48. W tych dniach po śmierci cesarza Herakliusza w Konstantynopolu władzę po nim przejął jego syn Herakliusz wraz z matką Martiną i rządził państwem przez dwa lata. syna Konstantyna II. 653 r. zginął z jego ręki po siedmiu latach i pięciu miesiącach panowania563. następnie rządy przejął piętnastoletni Heraklion. Kiedy odszedł z tego świata. 564 Wiadomości pochodzą od Bedy i nie zgadzają się z rzeczywistą chronologią. Konstantyn III panował trzy i pół miesiąca. i przekazał władzę w tym samym roku (a nie dopiero ok. Na rozkaz senatu zostali okaleczeni i zesłani na Rodos. drugi syn Herakliusza i panował przez sześć miesięcy. W sumie Rodoald rządził 6 miesięcy. 49. że Rodoald. 563 Prawdopodobnie Paweł się pomylił i zamiast wyrazu menses (miesiące) użył wyrazu anni (lata). na tron wstąpił jego brat Konstantyn. Herakliusz bowiem zmarł w 641 r. który jako Konstantyn III panował w latach 641-668. brat królowej Teudelindy. a cesarzem mianowano Konstansa.) synom. syn Gundoalda. za którego panowania właściwie rządziła państwem matka Martina. Po jego zgonie godność cesarską otrzymał syn Konstantyn i dzierżył berło przez dwadzieścia osiem lat564. Powiadają też. zgwałciwszy żonę pewnego Longobarda.

który o tej sprawie nic nie wiedział. Następnie wraz ze wszystkimi wyznał wiarę w Chrystusa Pana i zarówno jego. W tym czasie Cesara. król perski. że mąż jej poszukuje. jak się wydaje. dał im następującą odpowiedź: „Wyznać musimy. Cesarz wyraził zgodę. powiedzcie waszemu królowi i panu. IX). Po kilku zaś dniach. Uroczyście ją tam przyjął sam cesarz. Co dalej? Posłowie wrócili do kraju i przekazali swojemu królowi wszystko. wyruszyła z Persji i w ubraniu zwyczajnej kobiety z kilkoma zaufanymi przybyła do Konstantynopola powodowana miłością ku wierze chrześcijańskiej. Przybywszy do cesarza posłowie przekazali słowa króla perskiego królowej. z którym prowadził liczne wojny (por.140 50. wnet też posłowie ją ujrzeli i padłszy ze czcią do jej stóp powiedzieli. jak i wszystkich obmyła woda chrztu. zgodnie ze swym pragnieniem otrzymała chrzest. Gdy usłyszał to cesarz. co usłyszeli. słyszeliśmy jedynie. cit. op. On zaś niezwłocznie z sześćdziesięcioma tysiącami mężów przybył pokojowo do cesarza w Konstantynopolu. chcielibyśmy zobaczyć ową kobietę”. O królowej perskiej Cesarze. o króla Persji Chosroesa II Parwiza (590-628). jak ja uwierzyłam. aby oddał mu żonę. przy którym ojcem 565 Chodzi tu. Fredegar. że nic nam nie wiadomo o królowej. wyprawił posłów do cesarza w Konstantynopolu. żona króla perskiego565. Posłowie zaś na to rzekli: „Jeśli Wasza Wysokość pozwoli. nie będzie już mógł ze mną nigdy więcej dzielić małżeńskiego łoża”. że jeśli nie uwierzy w Chrystusa tak. gdzie został przyjęty chętnie i z należną czcią. ostatniego wielkiego króla Persji przed podbojem arabskim. . że przybyła tu do nas jakaś kobieta w zwykłym stroju”. Kiedy dowiedział się o tym jej maż. której szukacie. matką chrzestną była cesarzowa. Ona odpowiedziała im: „Idźcie. Był on współczesny cesarzowi Herakliuszowi.

objęcie tronu przez Grimoalda i zgładzenie księcia Garibalda. ma bowiem i wiek odpowiedni.141 chrzestnym był sam cesarz. Teudelaupa – na 653. W Ticinum po dziewięciu latach kierowania Longobardami zmarł Aripert567. syna Godiperta. 567 W 661 r. Także w Spoleto pochowano Teudelaupa. aby poprosił go o przyjście z pomocą. wybuchł tak wielki płomień niezgody. Śmierć Ariperta i jego następcy. wziął żonę i w pełni radości podążył z powrotem do kraju. swym nieletnim synom568. a księciem w tym mieście został Atton. W tej sprawie Godepert wyprawił księcia Turynu Garibalda do Grimualda. Przyrzekł dać mu za żonę córkę królewską. Godepert swoją królewską siedzibę miał w Ticinum. przekazawszy tron Perktaritowi i Godepertowi. rozrywany przez niedorosłych braci. Pod wpływem tych słów Grimuald zapłonął żądzą objęcia władzy nad Longobardami. Pomiędzy braćmi. możnego w tym czasie księcia Benewentu. zwłaszcza Origo. i dzielną rękę. a rządy w jego księstwie przejął Agon. Mianował księciem 566 Śmierć Grasulfa datuje się na lata 652-661. Lecz poseł działał zdradziecko przeciw swemu panu i zachęcał Grimualda. że jeden brat usiłował zagarnąć królestwo drugiego. i bystry umysł. Około tego czasu zmarł w Forum Iulii książę Grasulf566. Periktarit zaś w Mediolanie. nie mówią o Perktaricie i Godepercie jako królach longobardzkich ani nie wspominają o podziale królestwa na dwie części. za sprawą złośliwych ludzi. ażeby poszedł i sam przejął tron longobardzki. . 51. 568 Inne źródła. swoją siostrę. obdarowany przez cesarza licznymi podarunkami. Umocniony w wierze katolickiej.

wysłał do Spoleto i Tuscji569. Transamunda zaś. siewca całej tej niegodziwości. Etruria. wysłał do Ticinum Garibalda. otrzymał gościnę w pałacu. aby temuż Godepertowi doniósł o jego nadejściu. pozbawił go życia. aby na rozmowy z Grimualdem przyszedł w pancerzu pod szatami. Garibald zaś.142 w Benewencie swego syna Romualda. Tenże sam mistrz oszustwa przybywszy do Grimualda powiedział. przez które wiodła droga. Przybywszy do Godeperta. I tak też się stało. że Grimuald chce go zgładzić. powiedział mu. że Grimuald się zbliża. We wszystkich miastach. zabije go mieczem Godepert. Zob. Niezwłocznie wyciągnąwszy miecz. Piacenza. Całe jego królestwo i potęgę wziął w swoje 569 570 Tuscia. który przybył tu w jego interesie i ma zamiar poślubić jego siostrę. Kiedy Grimuald z silnym oddziałem żołnierzy przybył w pobliże Placencji571. Na pytanie Godeperta. wyżej II 18. poradził Godepertowi. Cóż dalej? Kiedy nazajutrz doszło do rozmów i Grimuald witając Godeperta objął go ramieniem. Kiedy bowiem Grimuald dotarł na miejsce. aby pozyskał dla niego Longobardów z tych miejscowości. dano mu mieszkanie w pałacu. dzis. natychmiast wyczuł że ów nosi zbroję pod szatami. 571 Dzis. twierdził. Garibald odpowiedział. gdzie Grimualdowi ma przygotować gościnę. aby Grimuald. który przyjdzie do niego na rozmowy – jak twierdził – w zbroi pod szatami. że jeśli się dobrze nie zabezpieczy. Toskania. poprzedniego posła Godeperta. że jest rzeczą godną. pozyskiwał sobie przyjaciół i pomocników w sprawie przejęcia tronu. a sam z doborowym oddziałem ruszył w kierunku Ticinum. Dzielnie wywiązał się Transamund ze swego zadania i z licznymi wspólnikami spotkał się z nim w prowincji Emilia570. grafa Kapui. .

Wszedł więc na chrzcielnicę w baptyserium572. 572 Tu: część budynku kościelnego. Grimuald zresztą nie starał się go dosięgnąć. Kiedy Garibald przechodził koło niego. jakie powinien zanieść do Benewentu). którego zabrali i potajemnie wychowywali zaufani ludzie Godeperta. zrzucił płaszcz i z całą mocą tymże mieczem uderzył go w kark. Chociaż więc sam zginął. Jana na modlitwę. nie dostarczając w całości darów. zadali mu wiele ciosów i tak pozbawili życia. lewą ręką uchwycił się małego filaru podtrzymującego dach i pod płaszczem ukrył nagi miecz. lecz w czasie poselstwa dopuścił się także defraudacji. jako sprawca tak niecnych czynów niedługo cieszył się radością. Godepert miał już wtedy małego syna imieniem Raginpert. króla Awarów. Rezydujący w Mediolanie Perktarit na wiadomość. Opuszczoną żonę Rodelindę wraz z małym synkiem o imieniu Kunikpert Grimuald skazał na wygnanie do Benewentu. Wiedział on. pochodzący z tej samej rodziny. że jego brat został zgładzony. Po tych wydarzeniach Garibald. z największym pośpiechem uciekł z kraju i udał się do Kakana.143 władanie. . w której udzielano chrztów. kędy miał przechodzić Garibald. jako że miał do czynienia z małym chłopcem. jednak wspaniale pomścił niesprawiedliwą śmierć swego pana Godeperta. że w święto wielkanocne książę Garibald udaje się do kościoła św. co Godepert. Rzucili się na niego strażnicy Garibalda. tak że jednym zamachem odciął mu głowę. Żył sobie w Turynie pewien mały człowieczek. z którego poduszczenia i zabiegów to wszystko się stało (a nie tylko to uczynił.

144 KSIĘGA V .

króla Awarów. po Chr. ani z Grimualdem. 576 Civitas Laudensis. Wysłuchawszy tych słów. wyżej IV 51 575 Scytia. że Perktarit zbiegł do Scytii575 i przebywa u Kakana.145 1. najwierniejszego męża. której brata Godeperta pozbawił życia574. aby z jego powodu powstała nieprzyjaźń między Awarami a Longobardami. hojnie obdarował i odesłał do rodzinnego kraju. Od I w. nie chce bowiem. w Lombardii nad rzeką Addą. 2. ziemie te zaczęto nazywać Sarmacją. dzięki któremu uzyskał tron. Lodi. Kiedy Grimuald dowiedział się. pojął za żonę córkę króla Ariperta. Gdy przybył do miasta Lauda576. dokądkolwiek tylko pragnie. do króla Grimualda. Ronsoroni). kraina zamieszkała przez Scytów. . ażeby wyruszył. chcąc go powiadomić o swoim przybyciu. że przybył Perktarit ufny w jego 573 574 Pod koniec 662 r. wysłał do tegoż Kakana posłów. że jest on człowiekiem łagodnym. Unulf przyszedłszy do króla oznajmił mu. (F. którzy oznajmili. wysłał Unulfa. król Awarów wezwał Perktarita i oznajmił mu. przydzielając im rozległe dobra. dopóki będzie gościł w swym kraju Perktarita. już od dawna z nim zaręczoną. do Grimualda. jego powrót do Grimualda i powtórna ucieczka do Francji. Po wysłuchaniu tych słów Perktarit udał się w drogę powrotną do Italii. wg Weitza (s. Grimuald umocniwszy się na tronie w Ticinum573. Wojsko benewentyńskie. ponieważ słyszał. Grimuald umocniwszy się na tronie wziął za żonę córkę króla Ariperta. Zob. leżąca na północ od Morza Czarnego i Morza Kaspijskiego. że nie może liczyć na dotychczasowy pokój ani z Longobardami. Niektórych jednak żołnierzy zatrzymał u siebie na stałe. Ucieczka Perktarita. 179) w 663 r.

który mnie stworzył. zaczęły schodzić się do niego rzesze mieszkańców Ticinum. Na te słowa król dał przyrzeczenie. że jeśli zaraz nie pozbawi życia Perktarita. Wtedy rzekł do niego Perktarit: „Jestem twoim niewolnikiem. postanowił pozbawić go życia nazajutrz. Perktarit przyszedł więc do Grimualda i chciał mu upaść do nóg. Następnie udzielił mu gościny w przestronnym domu i kazał spokojnie odpoczywać po trudach dalekiej drogi. Król. Ale czegóż to nie potrafią dokonać złe języki? Oto wkrótce przyszli do króla przewrotni pochlebcy i powiedzieli mu. już to pozdrowić jako dawnego znajomego. wiedząc bowiem. Kiedy jeden ze świty jego ojca przyniósł owemu Perktaritowi królewskie . chociaż mogłem żyć między poganami”. ale król powstrzymał go łagodnie i wziął w ramiona. że jesteś chrześcijańskim i pobożnym mężem.146 opiekę. Grimuald zbyt pospiesznie uwierzył tym słowom. iż skoro przybyłeś do mnie z ufnością. iż jeśli powierza się jego opiece. aby się upił i tak straciwszy siły w całonocnej pijatyce. zapomniał o przyrzeczeniu i dał się namówić do natychmiastowego zabójstwa niewinnego Perktarita. on sam straci królestwo i życie. nie doznasz żadnego zła i tak cię wyposażę. nie mógł myśleć w ogóle o swoim ratunku. ufny w twoją łagodność. Ponieważ jednak pora była już zbyt późna. złożył przysięgę i powiedział: „Przysięgam na Tego. polecił także na koszt publiczny hojnie zaopatrywać go w żywność i wszystko. nic mu się nie stanie. przybyłem upaść do twych stóp. Pod wieczór zaś kazał mu przesłać różnorodne dania. jak każe zwyczaj. wszelkiego rodzaju wina i rozmaite napoje. żebyś mógł żyć godnie”. bo całe miasto – twierdzili – właśnie w tym celu się u niego zbiera. Kiedy Perktarit przybył do gościnnego domu. co potrzebne jest do życia. już to aby go zobaczyć. jaki mu przygotował król.

aby wychylił całą czarę obiecał. W żaden bowiem sposób nie powinien z niego uciec. Unulf rzekł: „Ten niegodziwy sługa urządził mi łoże w sypialni nietrzeźwego Perktarita. poniewierając nim przy tym. wypędzać za drzwi. materac oraz niedźwiedzią skórę i zgodnie z umową. a pozostał jedynie Perktarit. Perktarit natychmiast polecił swojemu podczaszemu nalać do srebrnej czary jedynie trochę wody. którzy przynieśli od króla różnego rodzaju napoje. uradowany król powiedział: „Niech sobie pije ów pijaczyna. że chciwie opróżnił czarę. Ów przyrzekł uroczyście to zrobić. że król postanowił go zabić. w którym spał Perktarit. odkryli temu ostatniemu swój plan i prosili. że leży niby trup. aby przyniósł mu posłanie. zaczął go. pod pozorem oddania pokłonu wsadził głowę pod stół i w tajemnicy powiedział mu. Unulf i pokojowiec (vestiariusz) Perktarita (ci dwaj byli mu zawsze wierni). co to ma znaczyć. który do tego stopnia spił się winem. Ten natychmiast wysłał sługę do swego domu. tak że od tych pchnięć i uderzeń często upadał na ziemię. że król zamierza go zabić. prosili go w imieniu króla. z góry i dołu okładał go kijem oraz popychał. Gdy uczta się skończyła i wszyscy się rozeszli. że pan śpi w swojej sypialni. oraz polecił przygotować je koło łoża Perktarita. Słudzy zaś donieśli królowi. ażeby po ucieczce Perktarita – jak długo będzie to możliwe – wmawiał wszystkim. . Niebawem król Grimuald skierował swoich ludzi do pilnowania domu. niby wiejskiego sługę. jutro bowiem to wino wypłynie z niego wraz z krwią”.147 jedzenie. ale skosztował tylko trochę wody ze srebrnego kielicha. Gdy zaś ci. Perktarit tymczasem szybko wezwał do siebie Unulfa i powiedział mu. Kiedy stojący na straży królewscy zausznicy zapytali go. że na cześć króla wypije ją do dna. Wtedy Unulf zarzucił na grzbiet i kark Perktarita prześcieradła.

148 Wystarczy, że do tego czasu znosiłem jego szaleństwa, odtąd już, dopóki żyć będzie pan i król, będę mieszkał we własnym domu”. Uwierzyli w prawdziwość jego słów i rozweseleni zrobili mu miejsce. Tak pozwolili odejść i jemu, i razem z nim Perktaritowi, którego wzięli za sługę, gdyż dla niepoznaki miał on okrytą głowę. W ten sposób odeszli, a w środku pozostał jedynie ów wierny pokojowiec, który zaryglował starannie drzwi. Unulf zaś spuścił Perktarita po linie z narożnego muru, leżącego od strony rzeki Ticinus i dał mu tylu towarzyszy, ilu tylko było można. Pochwyciwszy konie, jakie się znajdowały na pastwisku, jeszcze tej samej nocy wszyscy podążyli do miasta Asty577, gdzie mieszkali przyjaciele Perktarita, którzy aż do tej pory nie podporządkowali się Grimualdowi. Stąd Perktarit udał się jak najspieszniej do Turynu, a następnie przekroczył Granice Italii i przybył do kraju Franków. Tak oto wszechmocny i miłosierny Bóg wyrwał niewinnego człowieka z rąk śmierci i przed grzechem uchronił króla, pragnącego w swym sercu czynić dobrze. 3. O łaskawości króla Grimualda wobec Unulfa i pokojowca (vestiarius) Perktarita. Tymczasem król Grimuald mniemając, że Perktarit odpoczywa w domu gościnnym, kazał od tego domu aż do pałacu rozstawić szpaler ludzi. Przez jego środek Perktarit miał być przeprowadzony tak, aby nie miał żadnej możliwości ucieczki. Następnie król posłał ludzi, którzy mieli wezwać Perktarita do pałacu. Kiedy przyszli i zapukali do komnaty, w której – jak mniemali – spał, znajdujący się wewnątrz pokojowiec prosił ich słowami: „Miejcie nad nim litość i pozwólcie mu jeszcze trochę odpocząć, ponieważ utrudzony droga jeszcze pozostaje w
577

Asty zob. IV 40.

149 głębokim śnie”. Uspokoili się więc wysłannicy powiadamiając króla, że Perktarit śpi jeszcze bardzo twardo. Wtedy król rzekł: „Tak wczoraj wieczorem spił się winem, że dotąd nie może się zbudzić”. Niemniej kazał im wnet go obudzić i przyprowadzić do pałacu. Przybyli więc znów do drzwi komnaty, w której – jak sądzili – spał Perktarit i zaczęli mocniej pukać. Wtedy ów pokojowiec znów zaczął ich prosić, aby jeszcze trochę pozwolili Perktaritowi pospać. Rozzłościli się krzycząc, że już dość długo śpi ów pijak, a następnie nogami wyważyli drzwi i wszedłszy szukali Perktarita w łożu. Kiedy go nie znaleźli, przypuszczali, że poszedł do łazienki. Ale i tam go nie było. Zapytali więc pokojowca, co się stało z Perktaritem. Odpowiedział im, że uciekł. Chwycili go wtedy z wściekłością za włosy i bijąc powlekli do pałacu. Postawili następnie przed obliczem króla i powiedzieli, że skoro wiedział o ucieczce Perktarita, zasłużył sobie całkowicie na karę śmierci. Król jednak kazał go uwolnić i wypytywał po kolei, w jaki sposób Perktarit zbiegł. Ów opowiedział królowi wszystko tak, jak przebiegało. Wtedy król zwrócił się do obecnych i zapytał: „Na co, waszym zdaniem, zasłużył ten człowiek, dopuszczając się takiego czynu?” Wtedy wszyscy jednogłośnie odpowiedzieli, że godzien jest śmierci i wszelkich tortur. Na to król: „Klnę się na Tego, który mnie stworzył! Człowiek nie wahający się pójść na śmierć z wierności dla swojego pana zasłużył sobie na dobre traktowanie”. Następnie przyjął go do grona swoich pokojowców, zachęcając, by tak samo jemu dochował wierności jak Perktaritowi; przyobiecał mu też hojne dary. Kiedy król zapytał, co się stało z Unulfem, otrzyma odpowiedź, że uciekł do kościoła św. Michała Archanioła. Natychmiast wyprawił do niego posłańca, przez którego dał słowo, że nic złego go nie spotka,

150 jeśli tylko przybędzie ufny w jego opiekę. Unulf słysząc taką obietnicę króla, wnet przybył do pałacu i rzucił się królowi do stóp. ten zapytał go, w jaki sposób Perktarit zdołał się wydostać. Kiedy mu wszystko po kolei opowiedział, król pochwalił jego wierność i roztropność oraz wspaniałomyślnie pozwolił mu zachować cały dobytek i wszystko, co tylko mógł posiadać. 4. Grimuald pozwolił Unulfowi i pokojowcowi Perktarita udać się do tegoż Perktarita. Po jakimś czasie król zapytał Unulfa, czy chciałby w tych dniach być razem z Perktaritem. Ów rzekł pod przysięgą, że wolałby razem z Perktaritem umrzeć, niż żyć z dala od niego wśród największych nawet przyjemności. Wtedy król zapytał także owego pokojowca, czy byłoby mu przyjemnie mieszkać z nim w pałacu, czy też pędzić żywot z Perktaritem na wygnaniu. Kiedy ów odpowiedział mu podobnie jak Unulf, król przyjął życzliwie ich słowa i pochwalił wierność obu. Następnie kazał Unulfowi wziąć wszelki sprzęt i ruszyć bez przeszkód do Perktarita. W podobny sposób uwolnił także pokojowca. Dzięki łaskawości króla zabrali więc z sobą cały swój majątek i wsparci pomocą tegoż króla wyruszyli do kraju Franków, do swego umiłowanego Perktarita. 5. Wojna Grimualda z Frankami i jego zwycięstwo. W tym czasie wojsko frankońskie wkroczyło z Prowincji do Italii578. Przeciwko niemu wyruszył Grimuald na czele Longobardów i zwyciężył je dzięki podstępowi. Udając mianowicie ucieczkę przed jego atakiem, pozostawił bez jednego człowieka cały swój
578

Prowincja to Prowansalka; czas najazdu Franków na Italię nie jest pewny. Podaje się 663 r.

151 obóz razem z namiotami, mnóstwem wszelakiego dobra, szczególnie z zapasami dobrego wina. Gdy nadeszli Frankowie, pomyśleli, że Grimuald i Longobardowie pozostawili na pastwę losu cały obóz. Zaraz też pełni radości wszystko gorliwie zajęli i przygotowali sobie wspaniałą ucztę. Na skutek obfitego jedzenia i picia pogrążyli się we śnie; po północy uderzył na nich Grimuald i urządził im taką rzeź, że zaledwie kilku zdołało ujść śmierci i powrócić do ojczyzny. Miejsce, w którym stoczono bitwę nazywa się jeszcze dzisiaj Strumieniem Frankońskim579 i leży niedaleko murów Asty. 6. Cesarz Konstans przybył do Italii i obległ Benewent. W tych dniach580 cesarz Konstantyn, którego nazywa się także Konstansem581, zapragnął wyrwać Italię z rąk Longobardów. Opuścił więc Konstantynopol i maszerując wzdłuż brzegu morskiego przybył do Aten; stąd drogą morską dotarł do Tarentu. Najpierw jednak udał się do pewnego pustelnika, który – jak mówiono – miał w sobie proroczego ducha. Gorliwie wypytywał go, czy odniesie zwycięstwo i ujarzmi lud longobardzki mieszkający w Italii. Sługa Boży prosił o jedną noc, aby o to samo mógł się pomodlić do swego Pana. Rankiem zaś tak odpowiedział cesarzowi: „Nikt nie może teraz pokonać ludu longobardzkiego, ponieważ pewna królowa, która przybyła z obcej ziemi582 wzniosła w kraju Longobardów583 świątynię poświęconą Janowi
579 580

Rivus Francorum, dzis. Rifrancore. Wiosna 663 r. 581 Konstans II, syn Konstantyna III, cesarz bizantyński w latach 641-668. 582 Królowa Teudelinda (zob. IV 21.) 583 W mieście Monza (Modicia).

Nie mógł zaś zdobyć Agerencji585 z powodu jej obronnego położenia. do ojca. zburzył i niemal zrównał z ziemią. Podczas marszu wielu Longobardów opuściło go i udało się do swoich domów. twierdzili bowiem. Ale przyjdzie czas. Możemy potwierdzić. iż to się wypełniło. Acerenza w prowincji Potenza. Na tę wiadomość król Grimuald niezwłocznie ruszył z wojskiem w kierunku Benewentu. książęcą władzę sprawował w nim podówczas Romuald. Cesarz Konstans. miał on prosić go o jak najszybsze przybycie i udzielenie skutecznej pomocy synowi oraz mieszkańcom Benewentu. znalazł się w rękach niecnych ludzi. skąd zaś wkroczył do krainy benewentyńskiej i zajął niemal wszystkie miasta longobardzkie. kiedy świątynia ta będzie w pogardzie i wtedy zginie ten naród”. bardzo jeszcze młody syn Grimualda. Lucera w prowincji Foggia. Sesualda. Grimuald na prośbę swego syna Romualda przybył do Benewentu. to czcigodne miejsce nie zostało dane ludziom zasłużonym. Jan nieustannie wstawia się za ludem longobardzkim. dzis. że podąża do Benewentu 584 585 Dzis.152 Chrzcicielowi i dlatego św. zdobył po zaciekłym szturmie. Następnie z całą potęgą obległ Benewent i gwałtownie zaczął go szturmować. za Pad. 7. niosąc synowi pomoc. Grimualda. . Starożytna Acheruntia. niby zwyczajna zapłata. ale niegodnym i cudzołożnym. Widzieliśmy bowiem na własne oczy przed upadkiem Longobardów. Jana zbudowany w miejscowości Modicia. Lucernę584 zaś. jak powiedzieliśmy. wysłał natychmiast swego wychowawcę. jak ów kościół św. nad którymi sam przedtem sprawował opiekę. Dowiedziawszy się o nadejściu cesarza. przez które przechodził. przybył do Tarentu. bogate miasto w Apulii.

którzy odstawili go do cesarza. Przeciwnie. Kiedy Romuald nadbiegł. skąd przybywa. bo twój rodzic szybko przyjdzie do ciebie z pomocą. znalazłszy się w pobliżu. . Ów zapytał go. Romualdzie. wziąwszy jako zakładniczkę siostrę Romualda. Usłyszał odpowiedź. aby móc ruszyć do Neapolu. że przybywa od króla Grimualda i że król ten zbliża się tu w szybkim marszu. Wiedz 586 Opowiadanie to nie bardzo harmonizuje z zawartym wyżej pokojem i prawdopodobnie powi nno poprzedzać układ pokojowy. odstąpił od Benewentu. Jednak pod Benewentem wpadł on w ręce Greków. Tymczasem wojsko cesarskie za pomocą różnych machin przypuszczało gwałtowne szturmy na Benewent. wysłał do syna wspomnianego wyżej wychowawcę. cesarz zawarł z nim pokój. Sesualda. jeśli coś powie Romualdowi albo mieszkańcom o nadejściu Grimualda586. Chociaż z powodu szczupłości wojska nie odważył się spotkać w walce wręcz. miał on stwierdzić. Jego zaś wychowawcę.153 ograbiwszy pałac i wcale nie ma zamiaru powrócić. Sesuald tak rzekł do niego: „Bądź wytrwały. które mężnie odpierał Romuald wraz z Benewentyńczykami. miej nadzieję i nie lękaj się. mój panie. aby powiadomić go o swoim przybyciu. co mu polecił. często jednak z lekko uzbrojonymi młodzieńcami robił wypady na obóz nieprzyjacielski i wyrządzał mu wielkie szkody. że król w ogóle nie przyjdzie. iż chce się zobaczyć z Romualdem. Ojciec zaś. kazał podprowadzić pod mury i zagroził śmiercią. Cesarz. Otrzymawszy jako zakładniczkę siostrę Romualda. 8. Wychowawca obiecał uczynić to. której było na imię Giza. Cesarz przestraszył się i natychmiast zwołał naradę: chciał bowiem zawrzeć pokój z Romualdem. Podszedłszy pod mury powiedział. Grimuald.

że z nimi odniesie zwycięstwo nad Romualdem. gdyż ten wiarołomny naród nie zostawi mnie przy życiu”. Cesarz. Calore. Italii. miej litość nad moją żoną i dziećmi. którego cesarz wysłał z dwudziestoma tysiącami żołnierzy. bojąc się rychłego nadejścia króla Grimualda. ucięt o mu głowę na rozkaz cesarza i wrzucono ją do miasta za pomocą machiny zwanej petraria588. dopływ rzeki Volturno w płd. Mitoli. Na to rzekł syn. Tylko zaklinam cię. ojcze.154 bowiem. 9. a gdy tylko 587 Rzeka w środkowej Italii w prowincji Abruzjo wpadająca do Adriatyku. odstąpił od oblężenia Benewentu i podążył do Neapolu. rodzaj katapulty miotającej głazy (petrae). gdzie stanął obozem. rzekomo prosił cesarza o dwadzieścia tysięcy żołnierzy i uroczyście przyrzekł. Gdy to wypowiedział. Dowiedział się o tym Grimuald. 589 Dzis. Romuald: „Nie potrzebujecie. w miejscu noszącym aż do dziś nazwę Pugna (Bitwa). Wojsko cesarskie pobił graf Kapui. Otrzymawszy to wojsko. który w tym czasie dotarł do Benewentu i chciał wyruszyć przeciw niemu. 10. miasto w prowincji Avellino (Abellinum) w Kampanii. że tej nocy stoi on z silną armią nad rzeką Sangrą587. Romuald odniósł zwycięstwo nad Saburrem. Po przybyciu cesarza do Neapolu jeden z jego wysokich urzędników. Dajcie mi tylko część waszego wojska. Jego wojsko doznało wszakże wielkiej porażki z rąk grafa Kapui. będę walczył przeciw wrogom z pomocą Bożą. 588 Petraria. ucałował ją ze łzami w oczach i polecił pochować w godnym miejscu. wpadającej do Morza Tyrreńskiego. Romuald kazał przynieść tę głowę do siebie. przy ujściu rzeki Kaloris589. . nazwiskiem Saburrus. 590 Forino. udał się do miejscowości zwanej Forinus590. wyruszać.

Romuald wziął część ojcowskiego wojska i tyleż samo ludzi spośród swoich oraz podążył na spotkanie z Saburrem. powrócił w triumfie do Benewentu. następnie oderwał go od siodła. który zwykle nosił lancę królewską. na cztery strony kazał zadąć w trąby. przyniósł hańbę przegranej bitwy. Zanim przystąpił do bitwy. całą wściekłość skierował na swoich. w jaki sposób został zgładzony. Widok ten wywoła wielkie przerażenie w wojsku greckim. .155 ich zwyciężę. o złupieniu przez niego poszczególnych regionów i o tym. imieniem Amalongus. Opuścił Neapol i udał się do Rzymu. Gdy obydwa szyki walczyły ze sobą zajadle. Cesarz wszedł do Stolicy Piotrowej.. przez co sprawił ojcu radość. nie mogąc nic zdziałać przeciw Longobardom. niosąc ze sobą w darze paliusz 591 Papież w latach 657-672. a Romualdowi i Longobardom przyniosło zwycięstwo. ponosząc całkowitą klęskę. W taki oto sposób zgotowało dla siebie śmierć. spadnie na wasz majestat większa chwała”. O krzywdach wyrządzonych Rzymianom przez cesarza Konstantyna. toteż rzuciło się ono do ucieczki. Sześć mil przed miastem wyszedł mu na spotkanie papież Witalian591 wraz z kapłanami i ludem rzymskim. chwycił tę lancę w obie ręce i z całej siły przeszył pewnego Greczyna. a następnie natarł na niego z całą mocą. a wszystkich uwolnił od strachu przed wrogiem i zapewnił im bezpieczeństwo. odniósłszy zwycięstwo nad wrogiem. Cesarz Konstans tymczasem. Romuald zaś. 11. na którym ów jechał i uniósł w powietrze ponad swoją głową. Tak się też stało. Tak więc Saburrus powrócił z nielicznym wojskiem i zamiast obiecanej cesarzowi chwały zwycięstwa nad Longobardami. to jest na Rzymian. jeden żołnierz z królewskiego wojska.

156 utkany ze złota. w końcu jednak poniósł karę za ogrom tak wielkich krzywd. o jakim przedtem w ogóle nie słyszano. W czasie siódmej indykcji594 przeprawił się na Sycylię i zamieszkał w Syrakuzach. 595 Tj. które służyły jako ozdoba miasta. mieszkańców i właścicieli Kalabrii. Z rozkazu cesarza i z greckiej chciwości zabierano ze świętych przybytków Bożych naczynia i skarby kościelne. Lecz i wiele innych niesłychanych udręk musieli znieść mieszkańcy tych regionów. wyżej IV 36. od 663/664 r. zbudowany ku czci wszystkich bogów. bo zginął podczas kąpieli z rąk własnych ludzi596. do 668 r. jakie pozostawał w Rzymie. kazał zebrać wszystkie starożytne pomniki ze spiżu. bo nawet odrywał żony od mężów i dzieci od rodziców. Miasto w Kalabrii. dawny Panteon. Zabrał stamtąd miedziane pokrycie dachu i wysłał je razem z innymi ozdobami do Konstantynopola. 596 Cesarz zginął w wyniku spisku dowódców. Panowanie i śmierć Mecetiusa. ludność. 594 W latach 663-664. Po zabójstwie Konstansa na Sycylii władzę w Syrakuzach zagarnął Mecetius. tak że nawet stracili nadzieję na zachowanie życia. Cesarz pozostawał zaś na Sycylii od siódmej do dwunastej indykcji595. 12. Ogołocił także świątynię Maryi Panny. Sycylii i Sardynii poddał tak wielkiemu uciskowi. a także w Istrii. w Kampanii oraz 592 593 Zob. Następnie powrócił do Neapolu. Ale przez dwanaście dni. a stąd drogą lądową udał się do Regium593. . Wyruszyli więc przeciwko niemu żołnierze stacjonujący w Italii. gdzie za pozwoleniem poprzednich cesarzy znajdowało się miejsce kultu wszystkich męczenników592. ale nie uzyskał zgody wojska ze Wschodu.

jakich nikt dotąd nie pamiętał. przybyła na Sycylię i tam zmarła. W tym czasie wystąpiły tak wielkie opady deszczu i tak wielkie burze. gdzie urządzili wielką rzeź wśród mieszkańców. którzy zajęli już Aleksandrię i Egipt597. W tym także roku warzywa. wsiedli natychmiast na liczne okręty i najechali Sycylię598. .157 w Afryce i na Sardynii. od uderzeń piorunów zginęło bardzo wiele ludzi i zwierząt. których nie 597 Saraceni najechali na Egipt w 641 r.. Na wiadomość o tym Saraceni. Śmierć Gizy. 14. Saraceni przybywszy z Aleksandrii złupili Sycylię i unieśli ze sobą wszystko. Córka królewska599. Zajęli też Syrakuzy. chroniąc się w bardzo warownych miejscach i w wysokich górach. Aleksandria zaś padła w 647 r. 13. Saraceni unieśli ze sobą bogate łupy i zabrali te wszystkie różnorodne dzieła sztuki wykonane w spiżu. Przybywszy do Syrakuzy pozbawili go życia. tak że tylko nieliczni zdołali ujść z życiem. 15. 598 Na początku 669 r. I tak obładowani wrócili do Aleksandrii. siostrę Romualda (zob. co zagrabił z Rzymu cesarz Konstans. którą – jak powiedzieliśmy wyżej – zabrano z Benewentu jako zakładniczkę. Zgładzili także wielu spośród jego zwolenników i ich ciała wywieźli do Konstantynopola. siostry Romualda. Niezwykłe o tej porze ulewy i burze. wraz z nimi wysłano także głowę samozwańczego cesarza. które cesarz Konstans wywiózł z Rzymu. 599 Chodzi o Gizę. wyżej V 8).

księcia Forum Iulii. Transamundowi. drugą siostrę Romualda. jego zastępcą na stolicy książęcej został Agon. Po śmierci Agona księciem w Forum Iulii mianowano Lupusa. Gdy zaś król powrócił. oraz uczynił go księciem Spoleto. jak wyżej wspominaliśmy601. że król już nie wróci.158 można było zebrać z powodu deszczów. a po nim księciem został Lupus. Po śmierci Grasulfa. Temu Lupusowi Grimuald pozostawił w opiece swój pałac. długoletniemu grafowi Kapui. że nie będą mu się podobały jego 600 601 Zob. Tenże Lupus przez groblę zbudowaną na morzu w czasach starożytnych wtargnął z konnica na wyspę Gradus. Następnie powrócił do Ticinum. po Attonie. Grimuald ustanowił księciem w Spoleto Transamunda i oddał mu za żonę swoją córkę. ponieważ uważał. . o którym wyżej mówiliśmy600. Zob. Jeszcze dzisiaj pewien Dom. zbudowany w Forum Iulii nosi nazwę domu Agona. wyrwawszy z rąk Greków Benewent wraz z całą prowincją. postanowił wrócić do swego pałacu w Ticinum. złupił miasto. 18. Po Grasulfie księstwo w Forum Iulii otrzymał Agon. Tymczasem król Grimuald. leżącą niedaleko Akwilei. Lupus pod nieobecność króla rządził w Ticinum jak udzielny władca. wyżej IV 50. wypuściły na nowo korzenie i wyrosły całkiem dojrzałe. 16. Książę Lupus podniósł bunt przeciw Grimualdowi. 17. udał się do Forum Iulii wiedząc. da za żonę swoją córkę. wyżej IV 50. który dzielnie mu pomagał w zdobyciu tronu. ograbił skarbiec kościoła akwilejskiego i powrócił do siebie. kiedy wyruszał do Benewentu.

159 niesprawiedliwe czyny. wg innych miejsce trudne do zlokalizowania. Śmierć księcia Lupusa i złupienie krainy Forum Iulii przez Awarów. świadom swej nieprawości. W Forum Iulii. a spośród jego ludzi zaledwie kilku odniosło rany. podniósł bunt przeciw królowi. 602 Fluvius Frigidus w dolinie Wippach (Vipacco) w prowincji Krain (Waitz). W pierwszym dniu pokonał Lupus silna armię nieprzyjacielską. Tak się też stało. którzy pozostali przy życiu. Awarowie rozbiegli się po całym terenie. Tam poległ książę Lupus. W trzecim zaś dniu większość jego żołnierzy odniosła rany lub znalazła śmierć. Przybył Kakan z wielkim wojskiem i w miejscowości Flowius602 starł się z Lupusem. W czwartym dniu zwycięzcy ujrzeli tak wielkie chmary nieprzyjaciół. Wreszcie po trzech dniach Grimuald polecił im. uczestnicy tej bitwy. którą opanowali własnym orężem. W drugim dniu już wielu jego żołnierzy zostało rannych lub poległo. Kakana. Jak nam przekazali starzy ludzie. niemniej jednak pokonał wojsko Kakana i zebrał bogate łupy. podobnie zresztą śmierć poniosło wielu Awarów. 19. że nie opuszczą ziemi forojuliańskiej. ci zaś. 20. że mogli tylko ratować się ucieczką. by ruszy z wojskiem przeciwko Lupusowi. stojącym na czele Forojuliańczyków. Grimuald nie chciał doprowadzić do wojny domowej między Longobardami. schronili się w warowne mury. aby zaprzestali siać spustoszenie. grabili lub palili wszystko. Dlatego poprosił króla Awarów. trwała walka trzy dni. księciu Forum Iulii i zniszczył go swym orężem. . co napotkali. Tenże książę prowadził wojnę z Awarami. Na to wyprawili do Grimualda posłów oznajmiając.

niezwłocznie uderzę na Kakana i Awarów. Posłowie Awarów. że zastępy Longobardów są nieprzeliczone. później siedziba namiestnika rzymskiego w Panonii. jak przebiegle Grimuald wyparł Awarów. co widzieli i słyszeli. nie chcących opuścić Forum Iulii. gdzie osiedliło się słowiańskie plemię Słoweńców. księstwem forojuliańskim pragnął po ojcu rządzić syn Arnefrit603. Kiedy Lupus zginął w sposób. którzy patrzyli wprawdzie na to samo wojsko. tylko przebranym w różny strój i wyposażonym w różną broń. ten wnet z całym wojskiem wycofał się do swojego królestwa. Kiedy posłowie Awarów przekazali swemu królowi to. które niepoprawnie nazywają Karantanum604. Carantana lub Marca di Carantania to dzis. Bał się jednak potęgi króla Grimualda i uciekł do słowiańskiego Karnuntum. O tym. uwierzyli. . jaki wyżej przedstawiliśmy. Karyntia. Ponieważ miał mało wojska. Styria i Karniola. Mało prawdopodobne. Później powrócił ze Słowianami. aby między Carnuntum a Carantanum istniał jakiś związek. Wtedy Grimuald zmuszony koniecznością zaczął jednoczyć wojsko. aby wypędzić Awarów ze swego kraju. chcąc niejako dzięki ich sile odzyskać 603 604 Warnefrid.160 21. 22. ale maszerujące stale w różnym odzieniu. Na środku równiny urządził obóz oraz miejsce gościnne dla awarskich posłów. synu Lupusa. kazał przez te kilka dni maszerować przed oczyma posłów. jaką tu widzicie. jeśli szybko nie wyjdą z krainy forojuliańskiej”. tak jak gdyby przybywały stale nowe oddziały. Ta pierwsza miejscowość leżąca nad Dunajem między Wiedniem a Bratysławą. O Arnefricie. Wtedy tak do nich powiedział Grimuald: „Cała tą potęgą wojskową. tym samym żołnierzom. była miastem celtyckim.

do swoich domów. który łagodnie rządził swymi poddanymi. położonej niedaleko Forum Iulii. Wtedy uderzył w nich Wektari z niewielką liczbą ludzi 605 606 Dzis. w czasie ataku Forojuliańczyków. że udał się on do Ticinum. głowę zaś miał łysa. Kolejnym księciem Forum Iulii został Wektari. . Ponieważ jego komesi wrócili. że przyszedł Wektari. przedmieście Cividale. zebrali silny oddział i chcieli uderzyć na miasto Forum Iulii. Słowianie zobaczywszy go z tak nielicznymi siłami zaśmiali się i rzekli.161 księstwo. Nimis w prowincji Udine. to jest składającym się z dwudziestu pięciu mężów. Kiedy Słowianie posłyszeli. rodem z Wicencji606. 608 Most de Schiavi w pobliżu Św. lecz zginął w warowni Nemas605 niedaleko Forum Iulii. że książę Wektari poprzedniego dnia wieczorem powrócił z Ticinum. przestraszyli się i zaczęli wołać. może Brossana. Dlatego wyruszył przeciwko nim jedynie z małym oddziałem. Miasto na wschód od Werony. Słowianie rozpoznali w nim księcia Wektariego. 23. O Wektarim. że to patriarcha z klerykami przybył przeciwko nim. Stało się tak na skutek Boskiego zrządzenia. o czym Słowianie nie wiedzieli. że bardziej myśleli o ucieczce niż o walce. księciu Forum Iulii i jego zwycięstwie nad Słowianami. Natiso (dzis. 607 Może dzisiejsza Brischis w pobliżu Cividale. wiadomość o Słowianach dotarła tylko do niego. gdzie Słowianie obozowali. Piotra de Schiavi. Przybyli więc i rozbili obóz w miejscowości zwanej Broksas607. zdjął szyszak z głowy i pokazał Słowianom swoją twarz. Gdy zbliżył się do mostu na rzece Natiso608. Notis) płynie przez Cividale i wpada do Adriatyku na wschód od Akwilei. jak zwykle. Bóg tak napełnił ich strachem. człowiek dobroduszny. może wreszcie Prosasco u źródeł rzeki Natiso.

nie wydaje się. uderzył niespodziewanie na 609 Może Forum Popili. 24. . A było to tak. Forlimpopoli w prowincji Forli. Król Grimuald pomścił swoje krzywdy na wszystkich. Gisulfa i Arichisa. księciem został Rodoald. którego mieszkańcy wyrządzili mu różnego rodzaju krzywdy podczas wyprawy do Benewentu oraz często obrażali jego posłów podążających do Benewentu lub stamtąd wracających. by chodziło z dzis. który rządził w Benewencie. Gdy zginął książę Lupus. a po nim otrzymał księstwo Rodoald. po którym władzę objął Landari. Król Grimuald zburzył Forum Populi. którzy nim gardzili. 610 Trudne do zlokalizowania. że z pięciu tysięcy żołnierzy tylko niewielu zdołało ujść z życiem. 26. Raczej mowa tu o górze Bardone. Ten miał z nią trzech synów. Śmierć Wiktariego. 25. o którym mówiliśmy. a kiedy ten zmarł. na południe od Rawenny. 27.162 i zadał im tak wielką klęskę. dzis. Król Grimuald zemścił się na tych. którzy opuścili go. gdy przedsięwziął wyprawę do Benewentu. Bardi w prowincji Parma (jak sądzi Waitz). kiedy udzielano chrztu. a mianowicie: Grimualda. Po tymże Wektarim książęcą stolice w Forum Iulii otrzymał Landari. jego córkę Teuderadę król Grimuald dał za żonę swemu synowi Romualdowi. Grimuald skojarzył córkę księcia Lupusa ze swoim synem Romualdem. W czasie Wielkiego Postu całkiem nieoczekiwanie dla Rzymian wkroczył do Etrurii przez Alpy Bardońskie610 i w Wielką Sobotę. miasto rzymskie. Zburzył także Forum Populi609.

w którym oni zginęli. Tasona i Kakkona611. 611 612 Zob. dotąd opuszczone. gdzie mogliby się osiedlić. 615 Dzis. dzis. 29. Tarwisium i Cenedę613. zob. wyżej IV 38. Sepino w prowincji Campobasso. wyżej II 13 614 Dzis. w jaki sposób wraz ze swoimi otrzymał władzę w Benewencie. Romuald przyjął ich chętnie i oddał im rozległe tereny. Isernia. Król zaś skierował go do syna Romualda w Benewencie oraz polecił przydzielić Alzekonowi i jego ludziom miejsce. W tym czasie książę bułgarski Alzekon z niewiadomej przyczyny opuścił swój naród i w sposób pokojowy wkroczył do Italii z całym wojskiem swojego księstwa. w kraju Sainitów nad górnym Wolturnem. jego zaś terytorium podzielił pomiędzy miasta Forum Iulii. 28. Isernię616 i inne miasta wraz z przylegającymi do nich ziemiami. że kiedyś fałszywie przysięgając dopuścili się zdrady jego braci. Zburzył więc doszczętnie miasto Opitergium612.163 wspomniane miasto i taka urządził w nim rzeź. Następnie udał się do króla Grimualda. Nienawiść Grimualda do Rzymian. I owo miasto zostawił w takim stanie. Grimuald żywił niemałą nienawiść do Rzymian za to. a mianowicie Sepinum614. Boiano w prowincji Campobasso. 616 Starożytne Aesernia. zob. O księciu Bułgarskim Alzekonie i o tym. Oderzo zostało zburzone pierwszy raz przez Rotariego. udzielających niemowlętom chrztu przy chrzcielnicy. że nawet dzisiaj niewielu liczy ono mieszkańców. Bowanium615. któremu obiecał swoje usługi w zamian za możliwość zamieszkania w jego kraju. 613 Cenede. . wyżej IV 45. że wymordował nawet diakonów.

którzy do licznych kościołów angielskich wnieśli bogactwo nauki kościelnej. sprawowali funkcje sądownicze i policyjne. Zaraz też przyszła ze wschodu wielka zaraza. 619 Konstantyn IV rządził w latach 668-685. syn cesarza Konstansa i rządził przez siedemnaście lat619. W sierpniu następnego roku ukazała się na wschodzie niezwykle jasna kometa. o czym wyżej powiedzieliśmy618 i po ukaraniu jego następcy. władzę w Imperium Rzymskim przejął Konstantyn. Ci ludzie aż do dnia dzisiejszego mieszkają na tych terenach i. . lecz gastaldem617. która niebawem zawróciła w tym samym kierunku i tam zniknęła. Kometa i dzieła papieża Dona. siejąc spustoszenie wśród ludności 617 Gastaldowie zarządzali dobrami królewskimi. nie zapomnieli jednak własnej mowy. przez ile lat powinno się za dany grzech pokutować. 31.164 Samemu zaś Alzekonowi zmienił nazwę piastowanej godności i kazał zwać się nie księciem. Wspomniano tu jego dzieło Poenitentiale (Migne. wyżej V 11. W czasie panowania Konstantyna papież Witalian wysłał do Brytanii biskupa Teodora620 i opata Hadriana621. Arcybiskup Teodor w znakomitym traktacie z wielką przezornością określił kary za grzechy. 618 Zob. chociaż mówią po łacinie. a mianowicie. Po śmierci cesarza Konstansa na Sycylii. uzurpatora Mezecjusza. mężów bardzo uczonych. PL XCIX). 620 Teodor z Tarsu (ok. 30. Po śmierci tyrana Mezencjusza na rzymskim tronie Konstansa zasiadł cesarz Konstantyn. 602-690) był arcybiskupem Canterbury w latach 668-688. 621 Opat Hadrian kierował w Canterbury szkołą założoną przez arcybiskupa Teodora.

miał łysą głowę lecz bujną brodę. z którym król Grimuald zawarł trwały układ pokojowy. Kiedy wziął łuk i usiłował ustrzelić gołębia. W tych dniach Domnus622. Grimuald jednak zmarł w 671 r. Jego ciało pochowano w kościele św. Śmierć króla Grimualda. i nie mógł z nim zawrzeć pokoju. opuścił Galię i postanowił udać się na Wyspę Brytyjską i do króla Sasów. niezwykle odważny. powrót Perktarita i jego panowanie. którego urodziła mu córka króla Ariperta. Podobno lekarze przyłożyli mu lekarstwa z trucizną i tak zgasili jego życie. LXXX). . 622 623 Donnus (Domnus albo Donus) był papieżem w latach 676 -678. Paradisus (Lib. On to do Edyktu króla Rotariego dorzucił kilka paragrafów. Mógł to uczynić Perktarit. wyróżniał się zarówno w radzie. Periktarit postanowił udać się do państwa Sasów w Brytanii. pontif. Tutaj zajął tron longobardzki po roku i trzech miesiącach od śmierci króla Ariperta. który sam postawił w Ticinum. papież Kościoła rzymskiego.165 rzymskiej. Ambrożego Wyznawcy. króla Austrasii (674679). Był fizycznie bardzo silny. W tym czasie królestwem Franków w Galii władał Dagipert624. Sprawował rządy przez dziewięć lat i pozostawił je nieletniemu synowi Garibaldowi. jak i w czynie. pękła mu żyła na ramieniu. 32. kunsztownie wyłożył wspaniałymi i wielkimi płytami z marmuru miejsce przed bazyliką św. Grimuald w dziewięć dni po upuszczeniu mu krwi z żył. 624 Prawdopodobnie chodzi o Dagiperta II. 33. Ponieważ przebywający wtedy w kraju Franków Perktarit lękał się potęgi Grimualda. Piotra w Rzymie zwane Rajem623. znalazł się w swoim pałacu. jakie wydały mu się pożyteczne. Po łac.

34. ów ktoś dorzucił: „Powiedzcie mu. aby powrócił do ojczyzny. w trzecim miesiącu po śmierci Grimualda. Królowa Rodelinda zaś ufundowała za murami tegoż Ticinum wspaniały 625 Zob. jaki on wzniósł i jaki zbudowała jego królewska małżonka. jak ktoś woła pytając. która oznajmiła mu śmierć Grimualda i zrozumiał stąd. wyżej IV 51. Kiedy już wypłynął na morze. gdyż mija trzeci dzień. usłyszano od brzegu. Powrócił więc do Ticinum i po odsunięciu od tronu nieletniego Garibalda. wyznania katolickiego. Dobiwszy do brzegu. skąd niegdyś musiał uciekać. Zgromadził w nim liczne dziewice i zaopatrzył go w majątek oraz wszelkiego rodzaju kosztowności. Po objęciu władzy wzniósł klasztor w Ticinum. ale od Boga. że Perktarit tam się znajduje. że wiadomość ta pochodzi nie od człowieka. . jak Grimuald zszedł z tego świata”. aby popłynąć na Wyspę Brytyjską do królestwa Sasów. opuścił Galię i wsiadł na okręt. Był on zaś mężem pobożnym. Kiedy odpowiedziano. Następnie podążył do ojczyzny. Natychmiast też posłał ludzi do Benewentu i kazał sprowadzić do siebie żonę Rodelindę i syna Kunikperta625. przez wszystkich Longobardów obwołany został królem. czy Perktarit znajduje się na tym okręcie. Na te słowa Perktarit natychmiast zawrócił. gdzie już u granic Italii czekała na niego cała służba pałacowa i cała świta królewska oraz rzesze Longobardów. nie mógł jednak znaleźć osoby. Agaty – dziewicy i męczenniczki. w tej części. od którego rozpoczęliśmy opowieść. Klasztor. która przylega do rzeki.166 Perktarit zatem. mocno przestrzegał sprawiedliwości i hojnie rozdawał jałmużny ubogim. Nazwał go Nowym Klasztorem i poświęcił Panu i Zbawcy swemu na cześć św.

36. Bolzano. Perktarit po siedmiu latach samodzielnych rządów przybrał sobie w ósmym roku627 jako współrządcę syna Kunikperta. wbił się w pychę: podniósł rękę nawet na swego króla Perktarita i 626 627 Sancta Martia in Pertica zburzony w 1815 r. o tym. gdzie zginęła osoba droga ich sercu. Wtedy jednak przeciw niemu powstał syn nieprawości imieniem Alachis. zwany kościołem Przy Żerdziach626 i przyozdobiła go godnymi podziwu dziełami sztuki. że niegdyś stały tam wzbite w ziemię żerdzie. 35. Nazywano go zaś kościołem „przy żerdziach” dlatego. Alachis odniósłszy nad nim wspaniałe zwycięstwo. jego krewni wbijali pomiędzy swoje groby żerdź. 628 Graf to tyle co książę u Longobardów. w jaki sposób uzyskał przebaczenie. Obaj pędzili błogie życie i wszędzie wokoło panował pokój. na której wierzchołku zawieszali drewnianego gołębia. o ile oczywiście znali miejsce jej spoczynku. którego sobie przybrał jako współrządcę. jego syna. zwanym u nich grafem628. który zburzył pokój w państwie longobardzkim i sprowadził wielkie nieszczęścia na jego ludność.167 kościół Bożej Rodzicielki. Perktarit rządził w latach 671-688. Sprawował on na prowincji władzę sądowniczą i wojskową. czyli drągi. czy to na wojnie. Pierwszy bunt Alachisa. jeśli ktoś w jakiejś stronie. . 629 Dzis. czy w jakiejś innej sytuacji stracił życie. który zarządzał Buzanum629 i innymi grodami. W 679-680. zwracając go w kierunku tego miejsca. Perktarit i panowanie Kunikperta. Zgodnie zaś ze zwyczajem Longobardów. z którym razem panował przez dziesięć lat. Jako książę Trydentu prowadził wojnę z komesem bawarskim.

. Po osiemnastu latach panowania. a jego ciało pochowano przy kościele Zbawiciela. że z ich pomocą Alachis może się stać zbyt potężny. łagodny i miły dla wszystkich. że Kunikpert daje swemu wrogowi środki do opanowania tronu i działa na własną zgubę. Pewnego razu zobaczyła ona w łazience Teodotę. Nie przestawał też prosić ojca. najpierw samodzielnie. za sprawą królewskiego syna. Przeciwko niemu wyruszył król Perktarit i obległ go z zewnątrz. zniszczył obóz królewski. którego przedtem był przyjacielem. o pięknych blond włosach sięgających niemal samych stóp. Kunikpert. aby przyznał mu także księstwo Breksji630. tyle razy jego syn. Ojciec sprzeciwiał się temu mówiąc. W tych dniach król Perktarit zbudował bezpośrednio przy pałacu wspaniałą bramę. a samego króla zmusił do ucieczki. nierządny czyn Teodory. Tymczasem król Kunikpert pojął za żonę Hermelindę. Później jednak. że w przyszłości stanie się on wiernym poddanym. Kunikperta. a później razem z synem. Perktarit obawiał się. W Mieście Breksji zawsze żyło wielu znakomitych Longobardów. Ile razy król chciał go zgładzić. zszedł z tego świata. korpulentny. Pochwaliła 630 Brescia. Perktarit był słusznego wzrostu. jedyny w historii Longobardów przykład przyznania dwóch księstw tej samej osobie.168 zagrzewając do buntu obwarował się w zamku trydenckim. dziewczynę ze znakomitego rodu rzymskiego. powstrzymywał go od tego zamiaru twierdząc. powrócił do łask króla Perktarita. zwaną Bramą Pałacową. który wzniósł jego rodzic Aripert. pochodzącą z plemienia anglosaskiego. niezwykle kształtną. 37. Śmierć Perktarita i panowanie Kunikperta. Alachis uczynił niespodziewanie wypad z miasta.

a także wśród wielu innych Longobardów. Komum. mieszkańców Breksji. W tym czasie biskupem Kościoła ticyneńskiego był Damian. polecił młodziutkiej Teodocie przyjść do siebie i spędził z nią noc. 631 Po łac. zapomniał także o złożonej mu przysiędze wierności i w czasie nieobecności Kunikperta zajął tron oraz pałac w Ticinum633. jaką od dawna już nosił w sercu. jakie mu wyświadczył Kunikpert. Alachis wkroczył do pałacu Kunikperta. Larius. zapałał jednak wielką miłością do tej dziewczyny. Znalazł pomocników w osobach Aldona i Grausona. uciekł szybko na wyspę położoną na jeziorze Larius634 w pobliżu Komum i tam się mocno obwarował. 632 Klasztor św. królem Kunikpertem. Pewnego razu wyruszył na łowy do lasu zwanego „Miasto”631 i kazał swojej żonie Hermenelindzie pójść tam razem z sobą. zwany później della Posterla. 635 Przez artes liberales (sztuki wyzwolone. nadzwyczaj świątobliwy. dostatecznie wykształcony w naukach wyzwolonych635. Marii Teodory. Później zaś umieścił ją w klasztorze. Na wszystkich. 633 Około 690 r. szczególnie zaś Alachis znienawidził wszystkich kapłanów i kleryków. Kiedy Kunikpert się o tym dowiedział.169 jej piękność przed swoi mężem. „Urbs”. Nocą zaś sam powrócił do Ticinum. którzy byli mu wierni. który nie zdradzając. nauki humanistyczne) rozumiano w średniowieczu nauki wchodzące w zakres trivium . miasto nad jez. 38. Alachis był arianinem. który znajdował się w Ticinum i został nazwany jej imieniem632. mąż Boży. przyszły ciężkie chwile. że mowa żony zrobiła na nim wrażenie. Zapomniał o wielkich dobrodziejstwach. być może chodzi tu o zalesiony teren nad rzeką Orba wpadającą do Bormidy. Alachis postanowił popełnić niegodziwość.. 634 Na wyspę Kommacina.

wypadł mu na (gramatyka. którzy uważali. astronomia i muzyka). ale on w żadnym wypadku nie może”. posłał swego diakona Tomasza. ale o tym. niech pozostanie na zewnątrz”. rozmawiał z nim dość ostro i w sposób obelżywy. a jeśli nie ma. że może wejść. 636 Femoralia znaczą też opaski noszone na biodrach. męża mądrego i pobożnego. i za jego pośrednictwem przekazał mu błogosławieństwo swego świętego Kościoła. . że Alachis opanował pałac. Oznajmiono Alachisowi. Dlatego strach i nienawiść do tyrana ogarnęły wszystkich duchownych i kapłanów. iż nie można dalej tolerować jego barbarzyńskiego zachowania. ani jego Kościół nie doznali krzywd od Alachisa. im więcej mieli powodów do przeklinania pysznego uzurpatora. że u wrót stoi diakon Tomasz i przynosi błogosławieństwo od biskupa. co się w tych spodniach znajduje”. Kiedy pewnego dnia Alachis liczył pieniądze przy stole. Lecz dzikość i okrutne barbarzyństwo niedługo już panoszyły się na zagarniętym tronie. jeśli ma czyste spodnie636. Gdy słowa te usłyszał Tomasz. 39. odpowiedział: „Powiedzcie mu. geometria. retoryka i dialektyka) oraz quadrivium (arytmetyka. Alachis na to kazał mu przekazać słowa: „Ja nie mówię o spodniach.170 Dowiedziawszy się. bo założyłem je dzisiaj świeżo wyprane”. Na to Tomasz tak odpowiedział: „Idźcie i powiedzcie mu: Tylko sam Bóg może pod tym względem znaleźć we mnie coś nagannego. tak rzekł do swoich ludzi: „Idźcie i powiedzcie mu. ażeby ani on sam. Wtedy Alachis. który – jak powiedzieliśmy – nienawidził wszystkich duchownych. Tym bardziej więc zaczęli tęsknić za Kunikpertem. Kunikpert odzyskał swój pałac. A kiedy Alachis kazał przyjść do siebie owemu diakonowi. że mam czyste spodnie.

jak postanowili. którym mogli ufać. a my z resztą wiernych tobie ludzi będziemy pilnować miasta. zanim wyrządzi im jakąś krzywdę. co w tym dniu król mu powiedział. tremisses (tremissis). że wkrótce otrzymasz głowę swojego wroga Kunikperta”. gdzie oddawał się zabawom i polowaniu. Aldon zaś i Grauson ruszyli nad jezioro Komum. Wieczorem chłopiec powrócił do rodzinnego domu. wsiedli do łodzi i popłynęli do Kunikperta. A i to obiecujemy ci. a następnie zawołał brata i przedstawił mu cała tę niegodziwą mowę króla. a następnie złożyli sobie nawzajem przysięgę oraz wyznaczyli dzień. Cóż dalej? Popłakali się wszyscy razem. który podniósł z ziemi nieletni syn Aldona i oddał mu. Przekazali mu również słowa. w jaki sposób pozbawić władzy tyrana Alachisa. aby go zniszczyć. . Tak się wówczas odezwał do niego Alachis myśląc. tutaj: moneta longobardzka. Słysząc to Aldon nagle zamilkł. jakie przeciwko nim wypowiedział Alachis i jaką oni sami dali mu radę. a oni otworzą mu bramy. Niebawem poszli do pałacu i tak rzekli Alachisowi: „Dlaczego tylko w tym mieście lubisz przebywać? Oto całe miasto i wszystek lud jest wierny sobie. że nad niczym już nie posiada władzy. W 637 Trzeciak. naradzali się. iż chłopczyk niewiele rozumie: „Mnóstwo ma ich twój ojciec i – jeśli Bóg pozwoli – wkrótce mi je odda”. e niesłusznie występowali przeciw niemu. Wkrótce też z przyjaciółmi i ludźmi. a ów pijanica Kunikpert stał się tak opasły. Udaj się więc na polowanie i poćwicz trochę z twoją młodzieżą. Stało się tak. a gdy ojciec zapytał go. w którym Kunikpert przybędzie do miasta Ticinum.171 ziemię jeden trzeciak637. Alachis dał się przekonać i wyszedłszy z miasta podążył do ogromnego lasu zwanego „Miasto”. Przybywszy padli mu do stóp i wyznali. przedstawił całe to wydarzenie i powtórzył królewskie słowa.

Livenza. wszyscy ze łzami w oczach go obejmowali i pełni niewypowiedzianej radości składali Bogu dzięki za jego powrót. Dzis. przez który wiedzie droga do Ticinum. Kiedy wojsko forojuliańskie nadchodziło. Wtedy wszyscy mieszkańcy. że Aldon i Grauson wypełnili swoje przyrzeczenie i dostarczyli głowę Kunikperta. i nie tylko głowę. a częściowo grożąc siłą. zgrzytając zębami miotał groźby pod adresem Aldona i Grausona a następnie wyruszył przez Placencję do Austrii638 i pozyskał dla siebie poszczególne miasta. gdzie został przez nich mile przyjęty i wszedł do pałacu. młodzieńcy i starcy. znajduje się ono teraz w pałacu. o ile to było możliwe. aby nikt nie zawrócił. przy moście na rzece Likwencja639. zmuszał poszczególne oddziały do złożenia mu przysięgi wierności. Alachis jednak ukrył się w lesie Kapulońskim. lecz całe ciało. obdarzał pocałunkiem.-wsch. ale pokonani stali się jego sprzymierzeńcami. W ten sposób wszyscy. na wyścigi pędzili do niego. zgodnie ze swoim przyrzeczeniem wyruszyli mu na pomoc. On zaś ich wszystkich. a zwłaszcza biskup. Kiedy to usłyszał. Wyruszywszy stamtąd zajął Tarwisium i w podobny sposób także pozostałe miasta. tereny Italii. Do Alachisa szybko dotarła wieść. Między innymi również Forojuliańczycy. znajdującym się 48 mil640 od Forum Iulii. duchowni i kapłani.172 oznaczonym bowiem dniu Kunikpert przybył do Ticinum. Mieszkańcy Placencji na przykład przygotowali się do wojny. którzy przyszli z Forum Iulii. . i nie ostrzegł innych. zostali zaciągnięci pod jego chorągiew. bardzo się oburzył i z wściekłością. Cóż dalej? Alachis z 638 639 Chodzi o pn. 640 Około 70 km. Kunikpert gromadził przeciwko niemu wojsko. częściowo sypiąc obietnicami. Dbał przy tym pilnie.

jest jednak dość odważny i nadzwyczaj silny. nie możesz już liczyć na moją pomoc jako twego sprzymierzeńca”. strażnik świątyni św. któremu opowiedział o całym wydarzeniu. spotkały się na równinie Koronate. a ja pójdę i będę 641 Koronate nad Adygą. z miłości wielkiej do króla i z obawy o jego życie. trzymano w pałacu szczególnie wielkie barany. . chociaż jest pijaczyną i ma lichy rozum. Na to żądanie nie zgodził się Alachis. ów tyran Alachis wykończy nas wszystkich różnego rodzaju torturami. W czasie bowiem panowania jego ojca. pochodzący z Etrurii. koło jeziora Como. Kunikpert wyprawił do Alachisa posłów z propozycją. Gdy zaś jeden z jego ludzi. znajdującej się w tymże mieście i zbudowanej niegdyś przez królową Gundipergę. 40. jak powiedzieliśmy. które on wyciągniętą ręką chwytał za wełnę na plecach i unosił z ziemi do góry.173 cała Austrią i Kunikpert ze swoim wojskiem maszerowali naprzeciw siebie i rozbili obozy na równinie Koronate641. czego ja nie potrafiłem zrobić”. To powiedziawszy poderwał się i szybko uciekł do Kunikperta. tak przemówił: „Panie i królu. Gdy już miało dojść do walki. Przyjmij więc łaskawie moją radę! Daj mi swoją zbroję. diakon Kościoła ticyneńskiego. całe nasze życie zależy od waszego ocalenia. że chce z nim stoczyć pojedynek. Jana Chrzciciela. Oba wojska. Wojna Alachisa z Kunikpertem i śmierć diakona Zenona. aby odważnie ruszył przeciw Kunikpertowi. Na te słowa powiedział Etrusk: „Jeśli ty nie masz odwagi stoczyć pojedynku z Kunikpertem. Zenon. nazwał go mężem walecznym i wezwał. usłyszał w odpowiedzi te oto słowa: „Kunikpert. aby oszczędzić wojsko po jednej i drugiej stronie. jeśli ty polegniesz w bitwie. kiedy byliśmy młodzi.

Lecz kiedy kazał zdjąć hełm i odciąć mu głowę. Miał zaś diakon do tego stopnia podobny wzrost i postawę. jako że był dobrego serca. przez co uwolnił ich od strachu i wszystkie serca umocnił w nadziei zwycięstwa. gdzie – jak sądził – znajdował się król i zabiwszy diakona Zenona myślał. aby przystał na propozycję diakona. zyskasz większą chwałę i odniesiesz zwycięstwo za pośrednictwem swego sługi”. aby zabić jednego kleryka. Wówczas zaczęli błagać go ze łzami obecni tam nieliczni jego wierni towarzysze. Na nowo sformowali szyki i z jednej strony Kunikpert. aby wbić ją na miecz i wypowiedzieć „Bogu dzięki”. któremu . że zabił kleryka. jeśli zwyciężę. że jeśli Bóg da mi znowu zwyciężyć. całą studnię wypełnię czaszkami kleryków”. nagolenice i całą broń i w swoim przebraniu wyprawił do walki. Tuż przed jej stoczeniem przez oba wojska Kunikpert ponowił swoją propozycję i tak rzekł: „Oto. jak wielu ludzi stanęło po jednej i drugiej stronie! Czyż trzeba. Alachis zwłaszcza tam nacierał. Zawołał wtedy pełen wściekłości: „O ja nieszczęsny. wszyscy sądzili. ty poprowadzisz dalej swoje dzieło. szyszak. że jego ludzie przegrywają. że to król Kunikpert. Król nie chciał się zgodzić. że zgładził Kunikperta. że gdy wyszedł z namiotu. Jeśli polegnę. dał diakonowi swoją zbroję. Kiedy Kunikpert spostrzegł. jeśli stoczyliśmy bitwę po to. zwycięstwo Kunikperta i zwycięskie wkroczenie do Ticinum. Ślubuję więc teraz.174 walczył z tym tyranem. 41. Nic nie zdziałaliśmy. Druga wojna Kunikperta z Alachisem. Uległ w końcu prośbom i łzom. przekonał się. Stoczono bitwę i to przy użyciu wszystkich sił. a z drugiej Alachis stanęli do rozstrzygającej bitwy. natychmiast im się pokazał. aby taka ich masa zginęła? Przystąpmy więc my dwaj do pojedynku i ten.

w chwale zwycięstwa powrócił do Ticinum. aby tak zrobił. za późno już zresztą tobie o tym myśleć”. 643 Dzis. śmierć zebrała obfite żniwo wśród wojska. bo wśród ich włóczni widzę obraz św. gdy jego ludzie zachęcali go. Alachis jednak. przed którym przysięgałem wierność królowi”. 642 Wśród Longobardów panował szczególny kult św. Wtedy jeden spośród nich rzecze: „Ze strachu widzisz to. a ponieważ żadna ze stron nie chciała ustąpić. Sam zaś władca. nie udzieliło pomocy ani królowi Kunikpertowi. Ciało zaś diakona Zenona kazał król Kunikpert uroczyście pogrzebać przed bramą wzniesionego przez siebie kościoła św. a Kunikpert z pomocą Boga odniósł zwycięstwo. posiądzie całkowicie nieuszczuplony lud”. Tak oto zginął Alachis. tak że pozostał tylko jego zdeformowany i okaleczony korpus. Michała Archanioła642. Kogo spośród nich nie dosięgnął miecz. ku radości wszystkich.175 Pan da zwycięstwo. odrzekł: „Nie mogę tego uczynić. lecz w czasie ich walki wycofało się do swojej krainy. jak powiedział Kunikpert. Alachisowi odcięto głowę i poobcinano inne członki. Kult ten widać na wielu monetach. Jana. ten zginął w falach reki Addua643. Michała Archanioła. W bitwie tej nie uczestniczyło wojsko forojuliańskie. Żołnierze zaś Alachisa na wiadomość o jego śmierci ratowali się ucieczką. budowali mu świątynie i posągi. . Zmuszone bowiem do złożenia przysięgi Alachisowi. ani Alachisowi. czego nie ma. Adyga. Jego podobizny umieszczali na włóczniach. W końcu poległ okrutny tyran Alachis. Zagrały więc trąby bojowe i starły się szyki z sobą.

176 KSIĘGA VI .

może chodzi o Cenomanów lub Aulerków. córkę króla Perktarita. gdzie spoczywało ciało św. Francji. Benedykta zostało przewiezione do Galii. mając za żonę Wigilindę. Tymczasem książę Benewentu Romuald. Kiedy zmarł Grimuald. Aureliani to mieszkańcy Orleanu. pewnego razu pod pozorem spędzenia nocy przy czcigodnych zwłokach. To działo się u Longobardów za Padem. ciało św. Romuald po siedemnastu latach sprawowania książęcej władzy odszedł z tego świata646. Następnie podbił także Brundizjum i całą krainę rozciągającą się daleko wokół tego miasta644. zabrali kości tegoż czcigodnego ojca i jego czcigodnej siostry 644 645 Około 670 r. 647 Zob. przybyli Frankowie z okolic Celmaników lub Aurelianów648. Le Mans. W tym czasie jego żona Teodorata zbudowała poza murami Benewentu kościół pod wezwaniem św. zebrawszy wielkie wojsko. W tym czasie do opuszczonego od wielu już lat zamku Kassinum647. wyżej V 25) oraz przyczyniła się do nawrócenia Longobardów. 648 Niejasne. Po nim jego syn Grimuald przez trzy lata rządził mieszkańcami Samnium. w tym też miejscu wzniosła klasztor dla wielu służebnic Bożych645. Benedykta. ufundowała dwa klasztory żeńskie. Romuald zdobył Tarent. 2. . wyżej I 26. a Teuderata zbudowała klasztor św. Piotra. w Zach. plemię galijskie. Teodorata (Teuderata) była gorliwą katoliczką. Maryi Panny w Locosano i w Castagneto (zob. Miał on z żoną Winipergą syna Romualda. który rządził Benewentem przez siedemnaście lat. Piotra Apostoła. 646 W 687 r.177 1. Śmierć Romualda. księciem został jego brat Gisulf. mieszkające na terenie wokół dzis. siostrę Kunikperta. obległ i zajął Tarent.

brat Rodoalda. a poza nim ciała wszystkich podlegają rozpadowi. Rodoald. 651 Dzis. a następnie na statku przybył do Rawenny. jeden ku czci św. że owo czcigodne i słodsze nad wszelki nektar oblicze oraz te oczy zawsze zwrócone ku niebu. Ragogna w prowincji Udine. Tam założyli dwa klasztory. Mamy jednak pewność. 649 Miejsce to wywołało długotrwałe spory na temat. tak jak i inne członki ciała. Wyjątek stanowią te. Ansfrit zaś. Benedykta przewieziono szybko do Galii. Po tych wydarzeniach księstwem forojuliańskim przez rok i siedem miesięcy rządził Adon. Benedykta i drugi ku czci św. opuścił chwilowo miasto. Jedynie bowiem ciało Pana naszego nie doznało rozpadu. wyżej V 24. O Rodoaldzie. strażnik miejsca – loci servator to urzędnik zastępujący innego. księciu Forum Iulii i o Ansfricie. który – jak powiedzieliśmy650 . który zajął jego księstwo. podniósł bunt przeciw Kunikpertowi i pragnął zająć jego tron. Scholastyki. Na wiadomość o tym Rodoald uciekł do Istrii. Wtedy Ansfrit z grodu Reunia651 zajął jego księstwo bez zgody króla. chociaż powstaną później z martwych ku wiecznej chwale. mając tytuł „strażnika miejsca”652. pozostały na miejscu.był księciem w Forum Iulii.178 Scholastyki i wywieźli je do swojej ojczyzny649. nie zadowalając się bynajmniej księstwem forojuliańskim. które Bóg cudownie zachowuje bez żadnej skazy. czy ciało św. wikariusz. a następnie w tym samym czasie odesłano do Italii. 652 Adon rządził prawdopodobnie w latach 699 -701. aby udać się do króla Kunikperta w Ticinum. . 650 Zob. gdzie wyłupiono mu oczy i skazano na wygnanie. Został jednak ujęty w Weronie i odprowadzony do króla. 3. już przecież zamienione w proch.

Całkowicie zaś prawdziwa wiara przedstawia się następująco: w Panu naszym Jezusie Chrystusie są dwie natury. Pyrrus. arcybiskupa Mediolanu. Wszyscy oni potępili wspomnianą herezję. rzucono klątwę. Gdy to się działo w Italii. że wymiecione zostały brudy heretyckiej nieprawości. 654 Jerzy. Paweł i Piotr. biskup kościoła w Ticinum. także Jan. Odegrał on wielką rolę na wspomnianym soborze. W tym momencie na ludzi spadła tak obfita pajęczyna. na pozostałych. przywódcy i poplecznicy monoteletyzmu. Patriarchę Jerzego wezwano przed sąd. patriarcha Antiochii działali w czasach trzeciego soboru konstantynopolitańskiego (680 r. której twórcą był Sergiusz. patriarchowie Konstantynopol. W tym czasie Damian. który potępił monoteletyzm i stwierdził w Chrystusie dwie wole i dwa działania (boskie i ludzkie) 656 W latach 678-682. żyli nieco wcześniej. że wywołała zdumienie u każdego. w imieniu Manszeta. w Konstantynopolu wybuchła herezja. Z tego powodu cesarz Konstantyn zwołał zgromadzenie stu pięćdziesięciu biskupów655.). Byli wśród nich także legaci świętego Kościoła rzymskiego wysłani przez papieża Agatona656. Makary. 655 Konstantyn IV Pogonat (668-681) zwołał do Konstantynopola sobór (trzeci w tym mieście – 680-681). napisał w tej kwestii list dość pożyteczny i wyrażający prawdziwą wiarę. mianowicie boska i 653 Chodzi tu o herezję monoteletyzmu. patriarcha Konstantynopola oraz Makary. zaś Pyrrus. Był to zaś znak. patriarcha Konstantynopola. uparcie trwających w herezji. która głosiła. Tę zaś herezję podtrzymywali Jerzy. Paweł i Piotr654. patriarcha Konstantynopola od 610 r. a mianowicie diakon Jan i biskup Porty. że w Panu naszym Jezusie Chrystusie jest tylko jedna wola i jedno działanie653. . O soborze w Konstantynopolu i liście biskupa Damiana.179 4.

których ciała kładziono po dwa na marach. J 14. Wkrótce potem wybuchła straszna zaraza i szalała przez trzy miesiące. ilekroć zaś z rozkazu dobrego anioła zły anioł. Po ucieczce wszystkich mieszkańców w góry i w różne inne miejsca. O zaćmieniu księżyca i słońca oraz o zarazie w Rzymie i Ticinum. 5. Chcesz wiedzieć.. W tym czasie. 15 naszego czasu. zauważ zaś boski. nastąpiło zaćmienie księżyca. . Wielu ludzi widziało wtedy na własne oczy. że śpi w łodzi. oraz stosownie do tego – dwie wole czy dwa działania.”659 Był to szósty sobór powszechny. LXXXI. Paweł czerpie wiadomości z Liber pontif.”657 Chcesz wiedzieć. 659 Mt 8.”658Zauważ jego ludzki pierwiastek w tym. trzymanym w ręku oszczepem myśliwskim zapukał do czyjegoś domu. około godziny dziesiątej661. a władzę cesarską w pałacu sprawował Konstantyn.26. że w Rzymie odprowadzano do mogił rodziców z dziećmi. W podobny sposób owa zaraza spustoszyła także Ticinum. 660 W 680 r. kiedy ewangelista mówi: „Tedy wstawszy rozkazał wiatrom i morzu i stało się uciszenie wielkie. Liczba zmarłych była tak wielka. na rynku i na ulicach wyrosły trawy i krzaki. Agahto. co jest w nim ludzkie? „Ojciec większy jest ode mnie. kiedy papieżem był Agaton. sierpień i wrzesień.28.30. co jest w nim boskie? „Ja i Ojciec – mówi – jedno jesteśmy. to jest podczas ósmej indykcji660. miało również miejsce zaćmienie słońca. 661 To jest około godz. zwołany do Konstantynopol i opisany w języku greckim. jak przez miasto przebiegał nocą dobry i zły anioł. to jest przez lipiec. braci z siostrami. Nieco później – 3 maja.180 ludzka. 657 658 J 10.

Królowi Kunikpertowi wnet doniesiono. Tymczasem Aldon i Grauson. powziął plan zgładzenia w Ticinum Aldona i Grausona. . kiedy zabrano z Rzymu relikwie św. Piotra w Okowach662 nie wystawi się ołtarza św. Kunikpert chcąc ją nożem pozbawić życia uciął jej tylko nogę. 663 Św. że Kunikpert chce ich zgładzić. że po podjęciu tych zamiarów nie oddaliłem się nigdzie 662 Basilica di S. nagle stanął przed nimi pewien człowiek kulawy na jedną nogę i powiedział im. 6. że Kuniukpert ma zamiar ich zgładzić. Wtedy ktoś otrzymał objawienie. zwanym w języku longobardzkim marpahis664. Wtedy Kunikpert zaczął wmawiać koniuszemu. Słysząc to bardzo się przestraszyli i uciekli przed ołtarz wspomnianego kościoła. Romana Męczennika. wyżej II 9. Sebastiana męczennika i zbudowano dla nich ołtarz we wspomnianej bazylice. żołnierz rzymski. jedna z najstarszych bazylik (439-440). przy którym stali. Na to koniuszy tak powiedział: „Panie mój i królu.. przyp. Pietro In Vincoli w Rzymie na Eskwilinie. 142. nieświadomi królewskich planów. że to on musiał zdradzić jego zamiary. poszli do pałacu. że zaraza ta nie ustanie wcześniej. Dawny wróg doniósł Aldonowi i Grausonowi. nim w bazylice św. Sebastianowi Męczennikowi663.181 tylekroć następnego dnia w tym domu umierali ludzie. że Aldon i Gauson uciekli do kościoła św. zaraza ustała. patron chorych zakaźnie. Po tym wszystkim król Kunikpert ze swoim koniuszym (strator). Kiedy zbliżyli się do położonego w pobliżu pałacu kościoła św. Romana Męczennika. Na oknie. Sebastian. ty dobrze wiesz. usiadła wielka mucha. jeśli do niego przyjdą. 664 Zob. umęczony w Rzymie za Dioklecjana około 238 r. Tak się też stało.

że podarował mu laskę ze srebrnymi ozdobami oraz inne przedmioty świadczące o jego hojności. przebaczył im winę. Wtedy oni zgodnie z prawdą przekazali królowi. Natychmiast też kazał. 8. Król pojął wtedy. mąż nadzwyczajnej świętości666. Biskup Jan z Bergamum. przyprowadzić ich ze świątyni. grożąc przy tym. . Król tak bardzo go lubił665. nie mogą liczyć na jego względy. przyrzekając im bezpieczeństwo.182 sprzed twego oblicza. była owym złym duchem i zdradziła jego tajne plany. król kazał przygotować dla niego. wuj Flawiana. który zwykle z wielkim rżeniem zrzucał na ziemię siedzącego na nim jeźdźca. W tym samym czasie żył Jan. dzikiego i narowistego konia. O nauczycielu gramatyki. Pewnego razu w czasie rozmowy na uczcie obraził on Kunikperta. kto im udzielił informacji. wreszcie przyjął w poczet swoich zaufanych. że wyszedł naprzeciw nim człowiek kulawy na jedną nogę. Kiedy 665 666 O kulturze duchowej Longobardów zob. że owa mucha. Jakże więc mógłbym je komukolwiek przekazać?” Król przez posłańca zapytał Aldona i Grausona. Oni odpowiedzieli: „Ponieważ otrzymaliśmy informację. Tenże Jan brał udział w synodzie rzymskim zwołanym przez papieża Agatona przeciw monoteletom. której obciął nogę. dlaczego schronili się w świętym miejscu. 7. który aż do kolan miał drewnianą protezę i on przekazał im wiadomość o planowanym przez niego mordzie. biskup Bergamum. Powtórnie wyprawił król posłańców i pytał. gdy będzie wracał z uczty do domu. Wstęp. W tym czasie w sztuce gramatycznej zasłynął Feliks. że król chce nas zabić”. mego nauczyciela. że jeśli nie wydadzą informatora. diakonie Feliksie.

W tym czasie. w wielkich chmarach wyruszyli z Egiptu na Afrykę. Następnie w marcu przez kilka dni zionął ogniem Bebius669. Na tę wiadomość król nie tylko otoczył odtąd biskupa należnym szacunkiem. że w przyjemnym truchcie przywiózł go do samego domu. która świecąc wielkim blaskiem przesunęła się na wschód668. 668 Na podstawie Liber pontif. na tron wstąpił Justynian II. od którego pyłu i popiołu wyginęła wokół wszelka zieleń. a tron po nim przejął jego młodszy syn Justynian. panowanie Justyniana i jego zwycięstwo nad Saracenami. Śmierć Konstantyna. W lutym po tym wydarzeniu. Saraceni zajęli Afrykę i zburzyli Kartaginę. Odebrał on 667 Plejady. wschód konstelacji 1-15 maja. oblegli i zdobyli Kartaginę. ów koń stał się tak potulny.. Benedictus II. 671 Konstantyn IV zmarł we wrześniu 658 r.183 jednak biskup wsiadł na tego konia. 10. pomiędzy Bożym Narodzeniem a świętem Trzech Króli. który dzierżył ster władzy przez dziesięć lat671. grupa siedmiu gwiazd w gwiazdozbiorze Byka. Wtedy Saraceni. 9. niby księżyc za chmurami. 670 Kartaginę zburzyli Arabowie w 698 r. 669 Najprawdopodobniej Wezuwiusz. który panował w latach 685-695 i 705-711. Ukazanie się ciemnej gwiazdy i wybuch Wezuwiusza. przy pogodnym niebie w pobliżu Plejad667 ukazała się gwiazda całkowicie przyciemniona. LXXXIII. w samo południe wzeszła gwiazda na zachodzie. W czasie tych wydarzeń zmarł w Konstantynopolu cesarz Konstantyn. . ale i podarował mu owego konia. 11. lud niewierny i nieprzyjazny Bogu. a następnie niemiłosiernie ją obrabowali i zrównali z ziemią670. który początkowo miał mu dostarczyć rozrywki.

to jest primus armjiger (pierwszy oficer). Justyniana zaś trzymał na wygnaniu w Poncie676. w którym z wygnania wrócił Justynian II. 674 Papież Sergiusz I (687-701) nie chciał zatwierdzić uchwał synodu zbójeckiego (In Trullo. Tyberiusz pokonał Leona. 14. Władzę zagarnął Leon i skazał Justyniana na banicję. uwięził go i sam został cesarzem. przywódca spisku. Przeciwko temu Justynianowi wystąpił Leon675. jaki zwołał do Konstantynopola. 676 Dokładniej w Chersonezie na Krymie. W tym czasie odbył się 672 673 W 689 r. W tekście: protospathrarius. od nazwy sali Trullon w pałacu cesarskim) zwołanego przez cesarza w 692 r. Rządził państwem rzymskim przez trzy lata. Tenże cesarz wysłał swego urzędnika673 Zachariasza do Italii i kazał sprowadzić do Konstantynopola papieża Sergiusza674. Przeciw temu znów Leonowi podniósł bunt Tyberiusz677. do Konstantynopola 675 Nie Leon lecz Leontios. który przejąwszy godność cesarską pozbawił go państwa.. zagarnął jego państwo i przez cały czas swego panowania trzymał go pod strażą w Konstantynopolu. 12. . ponieważ nie chciał on potwierdzić i podpisać błędnych uchwał synodu. 677 Tyberiusz II pozbawił tronu Leontiosa i panował do 705 r. Lecz żołnierze z Rawenny i z pobliskich okolic potępili bezbożne rozkazy cesarskie i pośród obelg i zniewag odpędzili owego Zachariasza od Rzymu. Papież Sergiusz nie zatwierdził soboru w Akwilei i wyznaczył piąty sobór. właściwa nazwa tytułu – portaspada – była nadawana wysokim urzędnikom i oficerom. 13.184 Saracenom Afrykę i zawarł z nimi pokój na ziemi i na morzu672. który zdetronizował Justyniana II i sprawował władzę w latach 695-698.

gdzie został ochrzczony i natychmiast zmarł. było rozważane na soborze powszechnym w Efezie w 431 r. 681 W białe szaty ubierali się katechumeni przystępujący do chrztu w Wielką Sobotę i nosili je do pierwszej niedzieli po Wielkanocy (dominica in Albis). Kiedy zaś dotarł do Rzymu. został wspaniale przez niego ugoszczony. za panowania Justyniana i był wymierzony przeciw Teodorowi oraz innym heretykom. który z powodu nieznajomości prawd wiary odrzucił naukę piątego soboru powszechnego678. Dopiero pod wpływem zbawiennych pouczeń papieża św. przeciw Nestoriuszowi. nie zaś Boga i Człowieka. negującemu boskie macierzyństwo Maryi. pr zyp. który prowadził w swoim kraju liczne wojny. 680 W tekście Theotókos. albowiem. Na tym soborze ustalono dla wszystkich. żeby Najświętszą Maryję nazywać zawsze Bogurodzicą Dziewicą680. król Angolów i Sasów.. urodziła ona prawdziwego Boga i Człowieka. z rąk papieża Sergiusza otrzymał chrzest wraz z imieniem Piotra. 679 Papieżem był w latach 537-555. Zagadnienie imienia Maryi Bogarodzicy. a nie tylko człowieka. 348. jak i związanej z tym nauki. Przybywszy do króla Kunikperta. Król angielski Cedoald przybył do Rzymu. jak i inne Kościoły Chrystusowe. wyżej III 20.185 synod w Akwilei. Sergiusza. zwołanego w sprawie Trzech Artykułów (zob. 15. .). nosząc jednocześnie białe szaty681 odszedł do królestwa 678 To jest drugiego w Konstantynopolu w 553 r. W tych dniach Cedoald. zgodził się je przyjąć zarówno Kościół akwilejski. że Maryja Panna urodziła tylko człowieka. przyjął wiarę Chrystusową i udał się do Rzymu. Wspomniany sobór odbył się w Konstantynopolu w czasach papieża Wigiliusza679. którzy twierdzili. jak głosi powszechna wiara.

co ojców i jego własne męstwo zebrało. potomstwo. Można by sądzić. rządcy zaś królewskiego pałacu683 zaczęli przejmować władzę królewską i wykonywać to wszystko. W bieli kroczyć będzie wśród owieczek Chrystusa. dostojeństwa. przywódcy służby pałacowej. co zwykle czynili królowie.). Ciało jego pochowano w bazylice św. dary złożywszy mistyczne. I łykiem promiennym spróbować słonecznego blasku. majordomowie. By ze źródła się napić czystej i ożywczej wody. Zasłużywszy sobie na królestwo Chrystusa. Berło nad Frankami w Galii przejęli majordomowie. Niezwykła królewska wiara i wielka łaskawość Chrystusa. Zdawało się. zmienił też Radośnie swoje imię. 683 Maiores domui. a łaska Chrystusa W białą odzianego szatę wiodła do nieba. HE V 7. że tylko zamienił berło królewskie. Łupy. triumfy. Którego zamiarów nikt przeniknąć nie zdoła! Albowiem przybył jak gość z dalekiej krainy brytyjskiej. Romulusa miasto zobaczył oraz czcigodną świątynię Piotrową. morza i lądy. Papież bowiem Sergiusz Nadał mu imię Piotra. mury. Przez różne szedł ludy. Z którego dla wszystkich bije ożywcze światło. bogactwa. kiedy sam Ojciec Oczyścił go wodą ze źródła życia. W tym czasie w Galii królowie Franków stracili swoją dawną dzielność i mądrość. Chciał bowiem król niby gość zobaczyć Piotra i jego stolicę. aby tron frankoński przeszedł na ich 682 Epitafium napisane jest w dystychach elegijnych i przekazane za Bedą.186 niebieskiego. Wszystko. autorem jest Benedykt. gdzie umieszczono następujące epitafium682: Zaszczyty. że niebo powzięło decyzję. Zostawił dla Bożej miłości mężny Cedoald. 16. zamki i domy. . Piotra. Ciało leży w grobie. potężne królestwa. VI 29. Ochoczym sercem przyjął nagrody odnowionego życia I dzikość barbarzyńską zmieniwszy. biskup Mediolanu (por. dusza w niebie przebywa.

Opisałem w niej niektóre cuda zdziałane za sprawą świątobliwego Arnulfa i uważam za rzecz zbędną powtarzać je tutaj. króla Austrasii. męża skromnego i świątobliwego. gdzie odbyła się bitwa z Alachisem689. poświęcony całkowicie trędowatym.Merov. W tym czasie688 odszedł z tego świata Kunikpert. Po ziemskich zaszczytach oddał się na służbę Chrystusowi. dzielny wojownik. wyróżniający się dobrocią. II. Z wielkim płaczem pochowali go Longobardowie w świątyni Zbawiciela. 426. później wychowawcą i doradcą Dagoberta I. Hannover 1888. Żył wtedy zarządca pałacowy Arnulf685. ss. 687 Gesta episcoporum Mettensium. 688 W 700 r. który po śmierci ojca przez dwanaście lat samodzielnie dzierżył berło longobardzkie. 689 Zob. król przez wszystkich bardzo lubiany. zasłynął jako dzielny biskup. a następnie wybrał sobie życie pustelnicze i pędził żywot bardzo skromny. został biskupem Metzu. rer . Był to mąż wspaniały. Ostatnie lata życia spędził jako pustelnik. O jego nadzwyczajnych czynach w Kościele w Metzu powstała książka. władca uwielbiany przez Pawła. opisująca cuda przez niego zdziałane i wstrzemięźliwe jego życie686. którą niegdyś 684 Chodzi o dynastię Karolingów. protoplasta dynastii Karolingów. z której wyjdzie niebawem Karol Wielki. . Śmierć króla Kunikperta i panowanie jego syna Liutperta. Ja także napisałem książkę o biskupach687 tego miasta na prośbę Angelramna.187 potomstwo684. On to wzniósł klasztor ku czci świętego Grzegorza męczennika na równinie Koronate. arcybiskupa Kościoła w Metzu. 686 Vita sancti Arnulfi W: MGH Script. 685 Arnulf pełnił funkcje majordoma na dworze Teodoberta II. Wstęp. mąż – jak się później okazało – miły Bogu i niezwykle świątobliwy. wyżej V 40. Około 612 r. zob. 17. 427.

książę Turynu. zgładzony przez Grimualda. księciem Bergamum. Nad wszystkimi odniósł zwycięstwo i w czasie walki wziął żywcem nieletniego Liutperta. Ansprand zaś uciekł i obwarował się na wyspie Kommacina. Najpierw obległ i zdobył miasto Laudę693. Rotarit rządził Benewentem. odniósł nad nimi zwycięstwo i zajął tron longobardzki. książę Bergamum i zagarnął władzę królewską. książę Turynu. 18. dawszy mu jako opiekuna Anspranda. 20. następnie otoczył 690 691 Zob. pokonał Liutperta. Tatzonem. Przeciw niemu wyruszył król Aripert na czele wielkiego wojska. Wtedy692 jego syn Aripert przygotował drugą wojnę i walczył pod Ticinum z królem Liutpertem oraz z Ansprandem.188 zbudował jego dziad Aripert. 692 W 701 r. Po upływie ośmiu miesięcy Raginpert. Novara. został wzięty do niewoli przez Ariperta i pozbawiony życia. Atonem. miasto w Piemoncie. lecz zmarł jeszcze w tym samym roku. a także Rotalitem i Faraonem. . zajął jego królestwo i w tym samym roku zginął. którego – jak mówiliśmy wyżej690 . Władzę zdobył Aripert i żywcem dostał w swe ręce Liutperta. Królestwo longobardzkie pozostawił niepełnoletniemu jeszcze synowi Liutpertowi. 693 Lodi.w dziecięcym wieku pozostawił król Godipert. którego następnie zgładził. Raginpert. wyżej IV 51. 19. Tymczasem zaś powrócił Rotalit. miasto w Lombardii. męża mądrego i wspaniałego. przybył z silnym oddziałem i stoczył bitwę pod Nowarią691 z Ansprandem oraz z Rotarim.

oraz zniszczyło znajdujący się tam gród. Również Liutpranda. król Aripert osadził w 694 695 Dzis. Anspard uciekł do Bawarii i pozostał tam przy ich wodzu Teutpercie. na której dotąd przebywał Ansprand. trzymał w więzieniu. syna i córkę. Tak samo wziętego do niewoli Liutperta pozbawił życia w czasie kąpieli. Dzis. umocniwszy swoją władzę. W jego ręce wpadł samozwańczy król Rotalit. syna Anspranda i we wszelki sposób karał wszystkich. który przygotowywał go do objęcia sterów władzy królewskiej. którzy byli związani z nim pokrewieństwem. któremu kazał ostrzyc włosy na głowie i brodzie. Wojsko zaś Ariperta zajęło wyspę. a następnie przez miasto Curia Retorum695 udał się do Teutperta. na pn. Teodoratę. Aripert wysłał również wojsko przeciw Ansprandowi przebywającemu na wyspie Kommacina. Liutprand podążył więc do swojego ojca w Bawarii i sprawił mu swoim przybyciem nieopisaną radość. młodszego syna Anspranda. nie tylko nie wyrządził mu żadnej krzywdy na ciele. gdzie kilka dni później został zamordowany. że stało się to za zrządzeniem wszechmocnego Boga. a następnie odesłał do Turynu. pozbawił oczu Sigipranda. księcia Bawarów i pozostał u niego przez dziewięć lat. ale nawet polecił zwrócić go ojcu. ponieważ jednak uważał go za osobę mało znaczącą i do tego zbyt młodą. Tymczasem żonę Anspranda. Aripert prześladował we wszelki sposób jego żonę. . miasto w Recji. 22. Król Aripert. Nie ulega wątpliwości.189 Bergamum i zdobył je bez większych trudności używając taranów i różnych machin wojennych. 21. Chiavenna w prowincji Sondrio w Lombardii. Na wiadomość o tym Ansprand uciekł do Klawenny694. od Chiavenna. Coira.

ojciec Pepina z Heristalu. że będzie jeszcze królową. Po nim przejął księstwo Ferdulf rodem z Ligurii. Ściga ich zarządca tego terenu zwany w języku longobardzkim skuldahis699. syn Arnulfa. który był – jak powiedzieliśmy – zarządcą regionu698. Aurona. W Galii majordomem był wtedy Anschis. . 24. zob. przyniosła i jemu. kazał ją oszpecić na twarzy przez obcięcie nosa i uszu. Anchizes według mitologii władca Dardanos w Triadzie. i Forojulijczykom wielkie szkody. 23. tu nazwa skuldhais określa urzędnika królewskiego. syn Arnulfa. Jego żądza. 697 W tekście: Anschis. mąż szlachetny i silny tak duchem. Kiedy zaś. Śmierć Aldona w Forum Iulii. który – jak uważano – otrzymał imię Anchizesa697. 699 Schultheiss jeszcze dzisiaj w języku niemieckim znaczy: wójt. sołtys. żeby zachęceni w ten sposób wysłali do tejże prowincji wojsko. Znany mit genealogiczny o pochodzeniu Franków. jak to kobieta. Rozbójnicy słowiańscy napadli bowiem na pasterzy i pasące się w pobliżu stada owiec. 698 W tekście: loci servator. człowiek fałszywy i wyniosły.190 więzieniu. W podobny sposób została też oszpecona siostra Liutpranda. jak i ciałem. lecz było to zarazem przyczyna wielkiej ruiny księstwa forojuliańskiego. przyp. który zginął z rąk Słowian. wyżej VI 3. To samo znajdziemy w Dziejach biskupów Metzu. władzę objął tam Ferdulf. Opłacił on mianowicie niektórych Słowian. chełpiła się. który jednak nie mógł 696 Właściwie Ansegis. Tak się też stało. W Forum Iulii zmarł Adon. W tym czasie w Galii w państwie Franków sprawował władzę majordom Anschis696. wyniesiony przez syna na plecach z płonącej Troi. 652. dziada Karola Młota. pochodzącego ze starożytnej Troi. które uprowadzili ze sobą jako łup. ojciec Eneasza. by zdobyć sławę przez zwycięstwo nad Słowianami.

spotkał księcia Ferdulfa. które zaiste niełatwo było pokonać. który z nas dwóch jest bardziej arga”. który zapytał go. Wtedy wspomniany Argait tak odezwał się do Ferdulfa: „Pamiętaj. dotknięty do żywego. Takimi obraźliwymi słowami obrzucali się wzajemnie. To rzekłszy odwrócił konia i podążył w kierunku słowiańskiego obozu od strony stromego zbocza górskiego. Oto teraz gniew boży spadnie na tego z nas. który posiadasz imię Argait wywodzące się od arga?700” Ów dzielny mąż. i nie mógłby zaprzeczyć. o którym wspomina Edykt Rotariego (w rozdziale 381): „Jeśli ktoś w złości wypowiedziałby arga. trudne i bezdrożne tereny. dlatego też ruszył za nim przez strome. Rozłożyły się obozem na szczycie góry. jeśli sam nie uderzy na Słowian. żebyśmy. . i powiedziałby. że w złości wypowiedział. który ostatni dotrze do owych Słowian”. Gdy wracał z pościgu. nie wcześniej zeszli z tego świata. dokąd niemal ze wszystkich stron był trudny dostęp. tak mu odpowiedział: „Niech Bóg pozwoli. W kilka dni po tym incydencie wtargnęły do księstwa silne oddziały wojska słowiańskiego. ja i ty. słowo obelżywe. aby uderzyć na nie od strony bardziej płaskiej. Na to Argait – takie bowiem nosił imię zarządca – odpowiedział. książę. wtedy pod przysięgą niech powie. co zrobił z tymi rozbójnikami. Za nim 700 Arga – niezdara. że arga jego nie dotyczyła”. Książę Ferdulf nadszedłszy z wojskiem zaczął obchodzić górę. że uciekli. o którego przybycie zabiegał książę Ferdulf za pomocą pieniędzy. Wtedy oburzony Ferdulf tak powiedział: „Jakże mógłbyś zdobyć się na dzielny czyn. Ferdulf zaś uważał za hańbę. książę Ferdulfie. ty. że nazwałeś mnie człowiekiem leniwym i bezużytecznym i określiłeś obraźliwym słowem arga. zanim inni nie poznają.191 dopaść owych rozbójników. pokonawszy wprzód trudne przejścia.

701 Zob. a następnie związany rzucił się w dół przez strome zbocza i tak umknął przed wrogiem. oślepiony przez króla. aby pędził żywot w hańbie. W ten sposób pozrzucali ich z koni i wybili co do nogi. Słowianie widząc. 25. Książę forojuliański Korwul. Tylko jeden Longobard postąpił tam dzielnie i mężnie. tam znalazł śmierć i ten. co dzięki przypadkowi. który do takiej walki go sprowokował. który dzierżył władzę tylko przez krótki czas. dzielnie przygotowali się do obrony i odpierali ich ataki raczej kamieniami i siekierami niż mieczami. Kiedy on spadł z konia.192 zaś podążyli jego żołnierze. tam zginął książę Ferdulf. wówczas skrępowanymi rękoma wyrwał z prawicy tegoż Słowianina włócznię i przeszył nią napastnika. a jeden spośród Słowian nagle rzucił się na niego i związał mu ręce sznurem. gdyż uznali. Opowiedzieliśmy to zdarzenie w tej historii tylko dlatego. Zwycięstwo osiągnęli nie tyle dzięki swym siłom. wyżej II 13. wyłupiono mu oczy. którzy w zgodzie i dobrej radzie mogliby powalić tysiące nieprzyjaciół. Miał on na imię Munichis i został później ojcem książąt: Piotra w Forum Iulii i Ursusa w Cenedzie701. . że rzeczą haniebną będzie nie pójść za swoim wodzem. aby już nigdy na skutek nieszczęsnej rywalizacji nie wydarzyła się podobna klęska. Poległa tam cała starszyzna forojuliańska. że wojsko chce ich zaatakować od strony stromych zboczy. Na skutek nieszczęsnej rywalizacji i braku przezorności straciło tam życie wielu dzielnych mężów. W taki sposób zginął książę Ferdulf. Ponieważ obraził króla. Jego miejsce zajął Korwol.

707 Pontyfikat Jana VI przypadł na lata 701-705. miejsce urodzenia Cycerona. Arce w prowincji Frosinone. aby ją oddalił i pojął inną żonę. Dotarł aż do miejscowości zwanej Horrea708 i nikt mu 702 703 Około 705 r. Ponieważ wyglądała ona jak wieśniaczka. iż bardziej mu się podoba jej charakter. Ratchaita i Ahistulfa. Około 702 r. rabował i brał tysiące jeńców. wywołał bunt i przeniósł się później do Forum Iulii. odpowiednią dla tak wielkiego księcia. Palił. Sore w prowincji Frosinone. a mianowicie Ratchisa. książę Benewentu. Tenże książę zebrał wszystkich szlacheckich synów. 705 Arpinum. W tym czasie703 Gisulf. Książę benewentyński Gisulf i zajęcie przez niego Sury oraz innych grodów. jej skromność i budząca szacunek obyczajność niż piękno ciała. Książę forojuliański Lemmon i narodziny jego trzech synów. W czasach papieża Jana707 Gisulf wtargnął do Kampanii z całą swoją potęgą. dzis. 706 Dzis. których ojcowie zginęli podczas wyżej wspomnianej wojny i wychowywał ich na równi z własnymi dziećmi. 27. zdobył miasto rzymskie Surę704 oraz twierdze Hirpinum705 i Arcis706.193 26. Z kolei księstwo to przypadło Pemmonowi702. Lecz on. Pemmon miał tutaj żonę imieniem Ratperga. 708 Miejscowość trudna do zlokalizowania. często prosiła męża. Arpino w prowincji Fronsinone. . mawiał. mężowi utalentowanemu i dla ojczyzny bardzo pożytecznemu. mężów dzielnych. na południe od Rzymu. których urodzenie przyniosło chwałę skromnej matce. Jego ojciec Billon. człowiek mądry. syn Bellona. łac. gdzie żył w spokoju. tak jakby on był ich faktycznym ojcem. 704 Dzis. Z tą żoną miał Pemmon trzech synów. wyraz horrea znaczy spichlerz.

Benedykt zaś. W tych także dniach przybyli do grobów apostolskich w Rzymie dwaj królowie sascy i wkrótce potem zmarli. że książę wraz z wojskiem wycofał się do swoich posiadłości. XC. 29. arcybiskup Mediolanu i wytoczył sprawę Kościołowi w Ticinum. pontif. wykupił z jego rąk wszystkich jeńców i sprawił. czcigodny arcybiskup. Dopiero papież. kiedy królem był Rotami. które niegdyś podlegały jej prawom. gdzie podaje się także imiona tych królów. tak jak sobie życzyli711. 30. Constantinus. był mężem wielkiej świątobliwości i cieszył się nadzwyczaj dobrą opinią w całej Italii. . W tym czasie709 król longobardzki Aripert przywrócił Stolicy Apostolskiej w formie darowizny Alpy Kottyjskie.194 się nie mógł oprzeć. Śmierć Transamunda. lecz już dawno zostały jej zabrane przez Longobardów710. jak to wynika z Lib. gdyż z dawien dawna biskupi w Ticinum byli konsekrowani w Kościele rzymskim. Wiadomość o tej darowiźnie wypisał złotymi literami i posłał do Rzymu. Po śmierci króla Transamunda 709 W czasie pontyfikatu Jana VII (705-707). Wtedy712 również przybył do Rzymu Benedykt. Arcybiskup Mediolanu Benedykt. Jednak przegrał. 28. 710 W latach 643-644. księcia Spoleto i jego następca syn Faroald. 712 Około 711 r. O darowiźnie Ariperta na rzecz Kościoła rzymskiego i o dwóch królach angielskich. posławszy do niego kapłanów z darami. Aripert II (701-712) uczynił darowiznę z wyraźnych pobudek politycznych. 711 W rzeczywistości za pontyfikatu Konstantyna (708-715).

prosił o wstawiennictwo z powodu swych grzechów oraz odnowił wszelkie przywileje Kościoła rzymskiego. 716 Całe opowiadanie za Bedą. Filippik ruszył więc na Konstantynopol przeciw Justynianowi. Patriarchę zaś Konstantynopola. Wymordował patrycjuszy. odzyskał tron dzięki pomocy króla bułgarskiego Terebella715. Gallicyna. Tymczasem Justynian. którego tam wygnał. po utracie władzy cesarskiej żyjący na wygnaniu w Poncie714. VI 11-12. Cesarz Justynian po raz drugi zdobył koronę i wymordował buntowników. przyjął go z wszelkimi honorami i zanim odesłał do domu. pozbawił wzroku i odprawił do Rzymu. Kiedy cesarz wysłał wojsko do Pontu. 715 W 705 r. 714 Zob.195 władzę w Spoleto objął jego syn Faroald713. Tymczasem wysłane przeciw Filippikowi wojsko przeszło na jego stronę i obwołało go cesarzem. uzurpatorów zasiadających na jego tronie i kazał poderżnąć im gardła na środku stadionu w obecności całego ludu. upadłszy przed nim na ziemię. ale powstrzymać nie zdołał716. który wspomagał go na wygnaniu w Poncie. stoczył z nim bitwę w odległości 12 713 Faroald nastał po swym najprawdopodobniej w 703 r. czcigodny papież powstrzymywał go od tego kroku. którzy go wypędzili. 32. Pochwycił także Leona i Tyberiusza. ojcu Transamundzie I . a na jego miejsce uczynił biskupem opata Cyrusa. Wreszcie polecił papieżowi Konstantynowi przybyć do siebie. aby pochwycić Filippika. który razem z nim sprawował rządy w królestwie. Filippik zgładził Justyniana i osiągnął godność cesarską. Bratem Transamunda był Wachilap. 31.

Tymczasem Filippik. W tych dniach zmarł Piotr721. opowiadanie za Bedą. 33. Rządził zaś Justynian z synem Tyberiuszem drugi raz719 przez sześć lat. 720 Justynian II nosi przydomek Rinotmetos. zabił Justyniana i zajął jego tron718. 722 Zob. Cesarz Leon polecił obciąć wygnańcowi nos. Śmierć patriarchy Piotra i jego następca Serenus. 721 Około 715 r. Z tego też powodu papież kazał wymalować w portyku kościoła św. Lud zaś rzymski postanowił nie umieszczać na monetach ani imienia 717 718 Około 18 km. władzę zaś w Kościele przejął po nim Serenus.196 mil717 od miasta. Piotra obrazy. pozbawił Cyrusa. Justyniana zdradziło jego własne wojsko i poniósł śmierć z ręki jednego ze swoich dowódców. aby tam kierował swoim klasztorem. a kiedy ten odzyskał władzę. drugi raz w latach 705-711. 723 Apostolicae sedis concilium. którego papież i Rada Stolicy Apostolskiej723 nie przyjęli. patriarchatu i polecił mu wrócić do Pontu. wyżej VI 31. to znaczy „z obciętym nosem”. o którym wyżej mówiliśmy722. Filippik przywracał naukę monoteletów i odrzucał ustalenia VI soboru ekumenicznego. patriarcha Akwilei. 34. niemal tylekroć kazał podrzynać gardło któremuś ze swoich przeciwników720. odniósł zwycięstwo. Anastazjusz zwyciężył Filippika. to ilekroć ocierał ręką mokry od kataru nos. ukazujące dzieje sześciu soborów powszechnych. 719 Pierwszy raz w latach 685-695. W 711 r. zwany też Bardanesem. . Był to mąż niezwykłej prostoty i wielkiej gorliwości w służbie Chrystusa. Wysłał też do papieża Konstantyna list z heretycką nauką. Filippik bowiem kazał usunąć tego typu obrazy w cesarskim mieście. gdy już umocnił się na tronie cesarskim..

że będzie sprzyjał religii katolickiej i głosił naukę szóstego soboru powszechnego. powstał przeciw niemu Anastazjusz. w którym oświadczył. ale nie zabił724. zwany też Artemiuszem. wpadł do wody i 724 W czerwcu 713 r. do wojny. ile uważał za stosowne. wysłał list do papieża Konstantyna. Już dziewięć lat żył Ansprand na wygnaniu w Bawarii. Aripert nie chciał pozostać w obozie. W końcu noc położyła kres walce.197 heretyckiego cesarza. Ansprand z pomocą Teudeperta i Bawarów pokonał Ariperta. panowanie Anspranda i jego syna Liutpranda. 725 W 712 r. podczas której obie strony poniosły wielkie straty w ludziach725. ani jego dekretów. patrycjusza i egzarchy Italii. Stąd też nie ukazywano w kościele jego portretów i nie wymawiano jego imienia podczas uroczystych mszy. . a wrogowie nabrali odwagi. Artemiusz jako cesarz przybrał imię Anastazjusz II (713-716). że wojsko było na niego oburzone z powodu tej decyzji. Po przybyciu do miasta zorientował się. śmierć Ariperta w rzece. że Bawarowie uciekli z pola bitwy. Tenże Anastazjusz za pośrednictwem Scholastyka. lecz postanowił raczej udać się do Ticinum. Wreszcie w dziesiątym roku udało mu się nakłonić Teutperta. ani podobizn. księcia Bawarów. a zwycięskie wojsko Ariperta powróciło do obozu. Postanowił więc szybko uciec do Francji i zabrać ze sobą z pałacu tyle złota. było jednak pewne. Kiedy minął rok i sześć miesięcy od objęcia przez niego władzy. Ruszył więc z armią na Italię i stoczył bitwę z Aripertem. Kiedy obciążony złotem usiłował przeprawić się przez Ticinus. 35. ucieczka jego brata Gumperta. toteż jego ludzie stracili ducha. zrzucił go z tronu i pozbawił oczu.

kochał sprawiedliwość. Miał on trzech synów. zbudowanym przez starego Ariperta726. Po śmierci tegoż Ariperta na tronie longobardzkim zasiadł Ansprand. aby nie budzić w nich chęci najazdu na Italię. Panował zaś już to wspólnie z ojcem Raginpertem. Był on zaś mężem pod każdym względem znakomitym i rzadko kto mógł mu dorównać w mądrości. W latach 701-702. chcąc się dowiedzieć. lecz czasy były barbarzyńskie. Longobardowie na wieść o zbliżającej się jego śmierci posadzili na tronie królewskim jego syna Liutpranda. Jego ciało odnaleziono na drugi dzień. Był zaś mężem pobożnym. z których najstarszy imieniem Ragimpert rządził w naszych czasach miastem Aurelia728. co w jakim mieście się o nim mówi i jak poszczególni sędziowie wymierzają sprawiedliwość jego poddanym. przyodziewał się w ubogie szaty i futra. rozdzielał jałmużnę. zmarł 13 VI. Król ten w czasie swego panowania wychodził nocą. który panował jedynie przez trzy miesiące729.. 726 727 Ariperta I panującego w latach 652-662. Kiedy przyjmował posłów obcych narodów. 728 Orlean. . aby pochować w kościele Zbawiciela. już to samodzielnie przez dwanaście lat727. złożono w pałacu.198 zginął w falach. zaglądał tu i tam. Pod jego rządami ziemia dawała aż nadto obfite plony. Ansprand słysząc to w ostatnich chwilach życia bardzo się uradował. 729 Marzec – czerwiec 712 r. Jego brat Gumpert zbiegł w tym czasie do Francji i pozostał tam aż do dnia swojej śmierci. nie częstował ich wspaniałymi winami ani innymi smakołykami. następnie przewieziono.

książąt i ludzi prywatnych. zdobywszy władzę. że wystąpiła ze swego koryta i poczyniła wiele szkód w Rzymie. Plemię Anglów. kazał go wyświęcić na kapłana.199 36. Teodozjusz w ciężkiej bitwie pod Niceą pokonał Anastazjusza. gdzie odnalazłszy prawowiernego Teodozjusza732 obwołało go cesarzem i wbrew jego woli umieściło na cesarskim tronie. usunięty przez Filippika733. Był to mąż nadzwyczaj odważny. że wstąpi do stanu duchownego. na którym wymalowano święte sobory. Kiedy ów przysiągł mu. W tych dniach rzeka Tyber wezbrała do tego stopnia. 733 Zob. Na ulicy Szerokiej woda sięgała wysokości półtora człowieka oraz rozlewała się na przestrzeni od Bramy św. majordom austrazyjski w latach 687-714. . jak i z ludu. Teodozjusz zaś. 734 Na podstawie HE Bedy. który 730 731 Około 714 r. umieścił na nowo w dawnym miejscu ów czcigodny obraz. 735 Pepin II z Heristalu. W tym czasie wielu Anglów734 zarówno ze szlachty. Lecz załadowane na nią wojsko powzięło inny plan: powróciło mianowicie z połowy drogi731 i przybyło do Konstantynopola. W tym czasie cesarz730 Anastazjusz wysłał flotę do Aleksandrii przeciwko Saracenom. spośród mężczyzn i kobiet. wiedzionych Bożą miłością zwykło z Brytanii udawać się na pielgrzymkę do Rzymu. W królestwie Franków rządził podówczas Pepin735. sukcesja jego syna Karola. wyżej VI 34. miejsca koncentracji wojsk bizantyńskich. Z wyspy Rodos. 37. Piotra do Mostu Mulwijskiego. Teodozjusz pokonał Anastazjusza i zagarnął władzę. wylew Tybru. król Franków Pepin i jego wojny. 732 Teodozjusz III (716-717) był poborcą podatkowym w Opsikion.

w towarzystwie jednego tylko gwardzisty napadł znienacka na pewnego nieprzyjaciela i zabił go w pokoju. co mu doniesiono – pancerz pod odzieżą. zamieszkiwali terytoria zachodniej Germanii między ujściem Wezery a jeziorem Ijsselmeer. Prowadził również liczne zacięte boje z Sasami. 38. postanowił go zgładzić. Tak na przykład przekroczywszy Ren. Pepin miał wielu synów. że został zdemaskowany. Jego zaś czterej nieobecni synowie ponieśli śmierć tam. w którym ukrył silnych i uzbrojonych mężów.200 nagłym atakiem powalał swoich wrogów. o odwadze tegoż króla. aby nim zabić króla. Na Rotariego ruszyli jednak inni gwardziści. Król Liutprand zgładził buntownika Rotarita. z nałożnicy Alpaidy – Karola i Chilperyka. Gdy król Liutprand już mocno usadowił się na tronie. szczep germański. Lecz także król dobył z pochwy swego miecza. 737 Karol Młot. gdzie przebywał on razem ze swoimi bliskimi. jeden z jego krewnych. zabijając go na miejscu. zaszedł Rotariego od tyłu. osobiście dotykając go ręką odkrył – zgodnie z tym. ale otrzymał od niego cios w czoło. a przede wszystkim z królem Fryzów736. gdzie ich znaleziono. 736 Fryzowie. Wyprawił mianowicie ucztę w swoim domu w Ticinum. Pepin miał czworo dzieci: z żony Plektrudy – Dragona i Grimualda. . majordom 715-741. aby zgładzili króla w czasie uczty. późniejszy jego następca737. spośród których wyróżniał się Karol. Dowiedział się o tym Liutprand i kazał krewniaka zaprosić do królewskiego pałacu. Rotari. Kiedy Rotari spostrzegł. Wtedy jeden z królewskiej gwardii. Ratpotem. odskoczył natychmiast do tyłu i wyciągnął miecz. imieniem Subo.

przyp. W niedługim czasie za sprawą boskiego miłosierdzia i za wstawiennictwem św. W tym mniej więcej czasie741 przybył do Rzymu jako pielgrzym Petronaks. mieszkaniec miasta Breksji742. książę Benewentu w latach 706 -731. Zachęcił. 39. że postanowili go zabić. 740 Romuald II. 224. zamieszkał z kilkoma innymi prostymi ludźmi. wyżej IV 17. tam wyciągnął z pochwy miecz i skierował przeciwko nim. Oni to czcigodnego ojca Petronaksa obrali swoim przełożonym. 744 Klasztor na Monte Cassino został zburzony przez Longobardów między 581 a 589 r. tym zaś. Zob. 40. zarzucając im. sam poszedł z nimi w ostępy leśne. że zamierzają go zgładzić dwaj jego giermkowie. . ojca Benedykta na Monte Cassino. którzy natychmiast przyznali się do swej niegodziwości. Wincentego. Petronaks odbudował klasztor św. Śmierć księcia Benewentu – Gisulfa i jego następca. Kiedy pewnego razu doniesiono mu. Św. Następnie zachęcony przez papieża Grzegorza743 udał się do grodu Kassinum. Oni natychmiast padli mu do nóg i przyznali się do wszystkich knowań przeciwko niemu. przebaczał winę. 743 Grzegorz II (715-731). którzy już wcześniej tam się osiedlili.201 Król Liutprand był człowiekiem wielce odważnym. jak miejsce to 738 739 Prawdopodobnie w 706 r. W Benewencie zmarł książę Gisulf738. Zob. Benedykta (upłynęło już bez mała sto dziesięć lat744. Przybywszy do grobu ojca Benedykta. syn Romuald. klasztor św. 742 Brescia. by uczynili to teraz. wyżej II 20. Podobnie postępował też z innymi. 741 Około 717 r. władzę zaś nad ludnością Samnium739 objął po nim syn Romuald740.

Benedykta Maurusem powędrował do Francji. został ojcem wielu zakonników wywodzących się ze szlachty i niższych warstw. przyjął jarzmo świętej reguły i zaczął wieść żywot według wskazań św. który dostarczył klasztorowi Pismo Święte i inne potrzebne mu księgi. które na ten temat napisał Aupert. Wincentego nad Wulturnem został założony w latach 705-707 przez trzech znakomitych mieszkańców Benewentu. ponadto z ojcowskiej łaskawości przekazał mu także Regułę. a mianowicie Tatona. Tasona i Paldona. Świadczy o tym zapis umieszczony w dziele. Przypuszcza się. Jeszcze za życia papieża Grzegorza748 Longobardowie z Benewentu zajęli miasto Kumy749. że istniały dwa autografy Reguły. Klasztor zaś św. położony u źródeł rzeki Wulturnus i słynny dziś z licznej rzeszy zakonników. Wincentego Męczennika. Pozostawał on w ścisłych związkach z klasztorem na Monte Cassino. jeden wraz z uczniem św. 747 Klasztor św. innych 745 746 Zachariasz był papieżem w latach 741-752. 748 Około 717 r. mąż uczony i opat tego klasztoru747.202 opustoszało). ojciec Benedykt własnoręcznie napisał746. Doprowadził on klasztor do takiego stanu. . powstał wtedy z fundacji trzech znakomitych braci. Odbudowawszy cele. 749 Cumae. Benedykta. która św. Jednak książę Neapolu podczas nocnej wyprawy niektórych Longobardów wziął do niewoli. Temuż czcigodnemu mężowi Petronaksowi w następnym okresie przyszedł z pomocą różnorodną nadzwyczajny kapłan i umiłowany przez Boga papież Zachariasz745. dwóch braci Tatona i Tasona oraz ich kuzyna Paldona. którzy tłumnie przybywali do niego. starożytne miasto nadmorskie w Kampanii. w jakim obecnie się znajduje. a drugi pozostał na miejscu i jego dzieje opisał Paweł w Historii Longobardów.

752 Leon III Izauryjski (717-741). 755 Prawdopodobnie dzis. który dzierżył władzę tylko przez jeden rok. żony Pepina. 42. założyciel dynastii izauryjskiej. Król Liutprand potwierdził darowiznę dla Kościoła rzymskiego i otrzymał za żonę córkę Teudeperta.203 wymordował. wyżej VI 37. za który papież750. 756 Angers w zachodniej Francji. stoczył z Raginfridem dwie lub trzy mało znaczące bitwy. 737. król Franków. jaką uczynił z Alp Kottyjskich757 na rzecz 750 751 Grzegorz II. Cały zaś naród frankoński przyjął pod swoją wyłączną władzę. który w licznych wojnach i bitwach wydarł ją z rąk Raginfrida. Rzymianie odzyskali również sam zamek. Camberiacum) we wschodniej Francji (Sabaudia) w 717 r. 43. dokładniej przedstawia to Lib. przyp. W kraju Franków po śmierci Pepina władzę przejął wspomniany wyżej jego syn Karol753. zgodnie z pierwotną umową. 754 Karol Młot. a następnie pokonał go w wielkiej bitwie pod Wincjakum755. 753 Zob. W tym czasie król Liutprand potwierdził darowiznę. uprzednio dowódca wojsk w Azji Mniejszej. Vincy w pobliżu Chambéry (Rzym. 757 Zob. Pozwolił mu jednak mieszkać w wielkim mieście. Kiedy bowiem za Bożym przyzwoleniem wydostał się z więzienia754. Teodozjusz III został zmuszony do abdykacji w 717 r. Karol. zapłacił siedemdziesiąt funtów złota. 41. nieślubny syn Pepina. został uwięziony za sprawą Plektrudy. pontif. W tym czasie zmarł cesarz Teodozjusz751. Po nim tron objął Leon752. Śmierć cesarza Teodozjusza i objęcie władzy przez Leona. a mianowicie w Andegawum756. wyżej VI 28. . pokonał Raginfrida.

760 Około 720 r. księcia bawarskiego. pontif. jak powiedzieliśmy761. archidiakon Kościoła w Tarwisium. Przeciwko temuż księciu Faroaldowi powstał syn Transamund i przejął władzę. Gregorius II. część gminy Mortegliano w prowincji Udine lub Laurana na wschodnim wybrzeżu Istrii (Roncaroni). XCI. Wychowywał on razem ze swoimi synami dzieci ze znakomitych rodzin. nagle otrzymał on wiadomość. wyżej III 13. Wg innych (Waitz) dziś. Kiedy już osiągnęły wiek dojrzały. mąż wspaniały. córkę Teutperta. Faroald II stracił władzę na rzecz Transamunda I w 703 r. 761 Zob. W tych dniach przybył do Rzymu Teudon. w okolicy Rawenny. W Forum Iulii opuścił ziemski padł patriarcha Serenus. Longobardami w Forum Iulii rządził Pemmon. Książę Faroald zajął Klassis. książę bawarski przybył do Rzymu. 759 Liber. Lavariana. u którego spędzał czas wygnania. odnotowuje pod 716 r. najechał na miasto Klassis758. 762 Może dzis. W tym czasie książę Spoleto. Wkrótce potem pojął za żonę Guntrudę. że wielkie gromady Słowian wdarły się na teren zwany Lauriana762. 323.. wyżej VI 26. W tym czasie760. Spital w pobliżu Villach. Musiał jednak na rozkaz króla Liutpranda zwrócić je Rzymianom. aby pomodlić się przy grobach świętych Apostołów759 45. a władzę nad Kościołem w Akwilei przejął z pomocą króla Liutpranda Kalikst. Wyprawiwszy się za trzecim razem z 758 Zob. . Po śmierci patriarchy Serena władzę przejął Kalikst. 44. posławszy ojca do stanu duchownego. książę bawarski.204 Kościoła rzymskiego. do grobu apostołów. Miał z nią tylko jedną córkę. przyp. Faroald.

władcą Akwitanii. Frankowie uderzywszy na Saracenów wycięli spośród nich trzysta siedemdziesiąt pięć tysięcy. 763 764 Zob. Odpowiedział im: „Już dostatecznie pomściłem śmierć moich synów. jak i Longobardowie daremnie go powstrzymywali. w obawie.205 owymi młodzieńcami na tych Słowian. tak samo wielu zgładził i wszystko spustoszył. Połączyli jednak swe siły i zgodnie walczyli z Saracenami766. W tym czasie764 Saraceni z miejscowości zwanej Septem765 w Afryce. Pemmon zaś. 765 Warownia Septem Fratres. Karol żył wtedy w niezgodzie z Eudonem. a teraz z radością sam przyjmę śmierć. wyżej VI 24. zawarł na tymże miejscu pokój ze Słowianami. Wkroczenie Saracenów do Hiszpanii. sforsowali cieśninę i zajęli całą Hiszpanię. Około 711 r. 766 Słynna bitwa pod Poitiers w 732 r. Ceuta naprzeciw Gibraltaru. dzis. człowieka w podeszłym już wieku. jakby mieli zamiar w niej zamieszkać na stałe. ale za trzecim razem zarówno książę. . 46. Również Eudon ze swoim wojskiem uderzył na ich obóz. który w poprzedniej bitwie pod wodzą Ferdulfa763 stracił dwóch synów. zadał im wielką klęskę. aby w dalszej walce nie zginął ktoś z jego bliskich. wybiwszy wielu nieprzyjaciół. Tak się też stało i we wspomnianej bitwie tylko on jeden poległ. prowincji galijskiej. Następnie po dziesięciu latach wyruszyli wraz z żonami i dziećmi do Akwitanii. tak jak tego pragnął. Ze strony Longobardów nikt nie poległ oprócz Sigualda. podczas gdy sami stracili tam jedynie tysiąc pięciuset wojowników. jeśli nadejdzie”. Mścił się za to na Słowianach jeden i drugi raz. zwycięstwa Karola i Eudona w Galii. Odtąd Słowianie zaczęli odczuwać coraz większy respekt przed orężem forojuliańskim.

otoczyło miasto i oblegało przez trzy lata. Liutprand na wiadomość.-wsch. Lecz kiedy od nich również doznali porażki. dokąd niegdyś z obawy przed barbarzyńcami przeniesiono kości św. 48. W tych dniach Longobardowie zdobyli miasto Narnię770. Gregorius II. Stąd wyruszyli do walki przeciw Bułgarom mieszkającym nad Dunajem. 770 W prowincji Terni na pn. W Konstantynopolu podczas zarazy zginęło trzysta tysięcy mieszkańców768. Saraceni oblegają Konstantynopol i ponoszą klęskę z rąk Bułgarów. W tym także czasie767 niezmierzone wojsko tegoż samego plemienia Saracenów dotarło do Konstantynopola. wtedy sprzykrzyło im się oblężenie i odstąpili od miasta. którzy wykupili je za wielką sumę pieniędzy i przewieźli do Ticinum. gdzie nagła burza rozbiła ich flotę i zatopiła mnóstwo ludzi. Według Liber pontif. . nieustannie zanoszonych do Boga przez mieszkańców. wielu spośród Saracenów zmarło od głodu i zimna. wyprawił ludzi. Augustyna i gdzie je ze czcią pochowano. Augustyna i przewozi je do Ticinum. od Rzymu.. 769 Około 723 r. uciekli na swoje okręty i na nich popłynęli na pełne morze. Dopiero gdy na skutek modłów.206 47. od mieczy i zarazy. że Saraceni złupili Sardynię i zbezcześcili także owo miejsce. 767 768 Najprawdopodobniej w latach 717-719. Tutaj zostały przez króla pochowane ze czcią należną tak wielkiemu Ojcu769. Król Liutprand wykupuje od Saracenów kości św.

Lecz papież stanowczo odmówił.. Król Liutprand775 zajął warownie Emilii. Zniszczono w różnych obiektach tysiące dzieł sztuki malarskiej i rzeźbiarskiej. przyjmującym naukę papieża. 777 Prawdopodobnie dzis. o niegodnych czynach cesarza Leona. W owym czasie Liutprand obległ Rawennę. zajął i zburzył Klassis771. 776 Może miejscowość Fornovo około 45 km na południe od Modeny. 771 772 Na podstawie Liber pontif. Także całe wojsko rawenneńskie i weneckie jednomyślnie sprzeciwiło się temu rozkazowi i gdyby ich papież nie powstrzymał. wszczął systematyczną i gwałtowną walkę z obrazami (obrazoburstwo). ci ze Spoleto stawili opór na moście Salaryjskim773. Mons Bellius777. Król Liutprand zajął niektóre miasta rzymskie. Gregorius II. W obronie papieża stanęli jednak Longobardowie. Grzegorza II. I tak upadł plan Rawenneńczyków. popierającym cesarza. To samo polecił też czynić papieżowi w Rzymie. a mianowicie Ferronianum776. Pragnął zjednoczyć pod swoim berłem całą Italię. 775 Liutprand korzystał z religijnych niesnasek w Kościele i wystąpił przeciw Bizancjum jako obrońca papieża. zaś Longobardowie z Etrurii – w innych miejscach. 773 Most na Tybrze w Rzymie. przeciwstawiając się silnemu na Wschodzie monarchizmowi. Wtedy patrycjusz Pontu wysłał z Rawenny ludzi. około 726 r. 774 Leon III Izauryjski ze względów politycznych. . Monteveglio około 26 km na zachód od Bolonii. jeśli chce zachować łaskę cesarską. Potępienie edyktu królewskiego przez papieża Grzegorza II i cały Zachód spowodowało zbrojne wystąpienie cesarza przeciw papieżowi i powiększało coraz bardziej rozłam między Kościołem wschodnim. W tym czasie cesarz Leon774 kazał w Konstantynopolu zebrać i spalić obrazy świętych. obraliby sobie nowego cesarza. aby zgładzili papieża772.207 49. a Kościołem zachodnim.

Ponieważ wielu mieszkańców starało się przeszkodzić tak zbrodniczemu czynowi. 781 Dzis. mężnie opierał się rozkazom cesarza. wobec czego został złożony z urzędu. a częściowo perswazją zmusił do tego. Z tym heretyckim czynem nie zgadzał się patriarcha German783 . 780 W rzeczywistości Pentapolis została w 752 r. Persicetę779. Romuald784. a na jego miejscu zasiadł prezbiter Anastazjusz. aby wyrzucili wszelkie obrazy czy to Zbawiciela. Wszystkich bowiem mieszkańców Konstantynopola częściowo siłą. Z Gumpergą miał syna. czy Jego Świętej Rodzicielki. Bolonię. córkę siostry króla Liutpranda Aurony. S. ale opuszczony przez współpracowników. zajęta przez Astolfa. któremu po ojcu nadał imię Gisulf. 778 779 Dzis. dziś w prowincji Viterbo. Bussego w prowincji Parma. polecił jednym ściąć głowy. co zapoczątkowało świecką potęgę papieży. dziewięćdziesięcioletni starzec. 39.). która była córką księcia Breksji Gaidualda. ale po kilku dniach zwrócił je Rzymianom782. a drugich ukarać obcięciem innych części ciała. została darowana papieżowi Grzegorzowi II (728 r. Osimo w prowincji Ankona. wyżej VI 2. 783 German. . Zob. Pentapolis780 i Auksjum781. Dzis. 784 Zob. do których należał Anastazjusz. Książę benewentyński Romuald i jego syn Gisulf.).208 Buksetę778. zrzekł się godności patriarszej i wycofał się z życia publicznego (730 r. 50. Giovanni in Persiceto w prowincji Bolonia. wyżej II 19. Wziął także sobie po niej drugą żonę imieniem Ranigunda. 782 Warownia Sutri. poślubił Gumpergę. czy wreszcie jakichkolwiek świętych. W tym też czasie cesarz Leon posunął się do jeszcze gorszych czynów. książę Benewentu. W podobny sposób opanował też wtedy Sutrium. Następnie kazał je spalić na środku miasta.

Nie podobało się to Kalikstowi. ale tego – Bogu dzięki – nie uczynił. Już dawno temu z grodu Julia786 przybył biskup Fidencjusz i za zgodą poprzednich książąt zamieszkał w murach warowni Forum Iulii oraz ustanowił tam stolicę swojego biskupstwa. . podczas gdy on sam pędzi żywot wśród zwyczajnego ludu. leżącej nad morzem i chciał go stamtąd strącić do morza. ale w Kormonie787. Przyczyna zaś tego sporu przedstawiała się następująco.209 51. zapłonął wielkim gniewem. Z tej przyczyny przeciw patriarsze interweniował książę Pemmon wraz z licznymi znakomitymi Longobardami. Duino w prowincji Triest. Wtedy Pemmon ze swoimi zaufanymi zdecydował. Zuglio. 788 zaprowadził do warowni Potium . dzis. przyp. Uwięził go jednak i karmił chlebem goryczy. Wrogość Lemmona wobec patriarchy Kaliksta. odebrał Pemmonowi książęcą władzę i przekazał ją jego synowi Ratchisowi789. 785 786 Około 737 r. mieli aż do tego czasu swoją stolicę nie w Forum Iulii. Pocium albo Pontium to – być może dzis. 787 Zob. później Parnica. pochwycił go. Gdy dowiedział się o tym król Liutprand. nie mogąc z powodu najazdów Rzymian mieszkać w Akwilei. Castrum Iuliense. Cóż więc uczynił? Wystąpił przeciwko wspomnianemu biskupowi Amatorowi. 789 W 738 r. 515. mężowi szlachetnie urodzonemu. wypędził go z Forum Iulii i w jego pałacu ustanowił własną siedzibę. Po jego śmierci zasiadł na niej biskup imieniem Amator. W tym czasie wybuchł wielki spór między księciem Pemmonem a patriarchą Kalikstem785. 788 Castellum Potium. że w jego diecezji biskup mieszka tam. wyżej IV 37. że ucieknie do kraju Słowian. gdzie książę i Longobardowie. Poprzedni patriarchowie.

Ratchaitowi i Aistulfowi oraz polecił im stanąć za swoim tronem. 53. został uwolniony od kary. jeden z nich. którzy poszli za Pemmonem i kazał ich uwięzić. gdyby brat Ratchisa nie powstrzymał jego ręki. Uciekł do kościoła św. jaki miał w ręce. Słowenii. podążył do króla razem ze wszystkimi Longobardami. został wreszcie księciem w Forum Iulii. Wtedy król zasiadł w sądzie i ze względu na Ratchisa przebaczył Pemmonowi i jego dwóm synom. 791 Pepin Mały. wyprawił się ze swoim wojskiem do Karnioli790. jak powiedzieliśmy. Ratchis. posłał swego syna Pepina791 do Liutpranda. synowi Karola.210 Jednakże wskutek próśb Ratchisa król przywrócił do łask jego ojca. dzięki łaskawości króla. Michała. którzy brali udział w owym zajściu. gdzie wyciął wielkie ich rzesze i wszystko spustoszył. a następnie sam jeden. Aistulf nie mógł znieść doznanej boleści i byłby przeszył króla prawie już dobytym mieczem. Kiedy Słowianie nagle go zaatakowali i nie zdążył wziąć od giermka swojej włóczni. Król Liutprand obciął włosy Pepinowi. pozbawił życia tego. Następnie głośno i po imieniu wywołał wszystkich. Pemmon otrzymawszy zapewnienie. imieniem Herfemar wyciągnął miecz i mężnie się bronił. gdzie w VI -VII w. by ten ostatni 790 Chodzi o terytorium dzis. gdy tymczasem inni długi czas musieli cierpieć udręki w więzieniu. 52. W tym czasie król Franków Karol. że nie spotka go nic złego. kijem. Gdy w taki sposób uwięziono wspomnianych Longobardów. ojczyzny Słowian. Wojna Ratchisa ze Słowianami. . osiedlili się Słowianie zwani Karantanami. który. który pierwszy stanął mu na drodze. mimo że wielu nacierało na niego.

przebywającemu w wiosce Pilleum797 w okręgu Pentapolis. kiedy to wyzwolił ją Pepin Mały. Liutprand pośpieszył Frankom z pomocą. wyżej IV 38 i przyp. tak jak poprzednio. Około 737 r. Wtedy wojsko Saracenów znów wtargnęło do Galii i poczyniło wielkie spustoszenie. 54. które królowi. Saraceni znowu wkroczyli do Galii i ponieśli klęskę z rąk Franków. 794 Dzis. Wtedy Karol wyprawił posłów z darami do króla Liutpranda i prosił go o pomoc przeciw Saracenom. Król ten prowadził wiele wojen z Rzymianami. Karol stoczył z nim bitwę w pobliżu Karbony i. zwyciężył.. Liutprand nie ociągał się. ofiary oraz życzenia błogosławieństwa od poszczególnych Kościołów. 795 W 739 r. z których zawsze wychodził zwycięsko. 796 Dzis. gdzie zajęli Arelate794 i spustoszyli całą jej okolicę. lecz pospieszył mu na pomoc z całym wojskiem795. Liutprand Aś wraz z całym wojskiem powrócił do Italii. 797 Miejscowość trudna do zlokalizowania. i pozostała pod ich panowaniem do 759 r. a drugi raz napadli. . 529. obdarował go też wspaniałymi darami i odesłał do rodzica. zadawszy im wielkie straty793. Narbona została zdobyta przez Arabów około 720 r. Obciąwszy mu czuprynę. raz tylko w czasie jego nieobecności Rzymianie pobili jego wojsko pod Ariminum796. Na wiadomość o tym Saraceni w pośpiechu odeszli z tych terenów. 792 793 Zob. wybili lub wzięli do niewoli rzesze ludności. Podczas kolejnego najazdu Saraceni dotarli do Prowansji. składały podarunki. Liutprand stał się jego ojcem. Rimini. Arles.211 zgodnie ze zwyczajem przyciął jego włosy792.

piastujący władzę przez dwadzieścia sześć lat. 801 W 731 r. Przeciw niemu powstali pewni ludzie i usiłowali go zgładzić802. książę Benewentu. Ułożywszy w ten sposób stosunki w 798 799 Raczej wcześniej. Na jego miejsce postawiono Hilderyka. Transamund. jego nieletni syn. objął po nim urząd Gisulf. Nieco później798 Rzymianie z właściwą sobie butą zebrali się pod wodzą księcia Peruzji799 Agatona i wyruszyli na zdobycie Bolonii. kiedy przybył do Benewentu. na książęcym tronie posadził on swego wnuka Grzegorza. wtedy został wzięty do niewoli Hildebrand. gdy Hildebrand. zawsze wierni swoim książętom. książę Spoleto. który ze względu na chłopięcy wiek nie był zdolny kierować tak wielkim ludem. usunął król Liutprand. gdzie stali wtedy obozem Walcari. książę Benewentu oraz jego następca Grzegorz. książę Wicencji okupowali Rawennę. 800 Transamund II. W tych dniach Transamund800 podniósł bunt przeciw królowi. Tegoż Gisulfa.212 Jeszcze trzeci raz na skutek nagłego napadu Wenecjan. Kiedy zaś zmarł Romuald Młodszy801. ten uciekł do Rzymu. Jednak mieszkańcy Benewentu. Peredeo zaś poniósł śmierć w mężnej walce. Lecz gdy król wraz z wojskiem dotarł do Transamunda. Peredeo i Rotkari. bo Peredeo jeszcze żył. Perugia. . zabili ich i w ten sposób ocalili życie swemu księciu. 802 Powstał przeciw niemu książę Adelais. król Hilprand. a pozostałych zmusili do ucieczki. któremu dano za żonę niejaką Gizelpergę. Dzis. Ci zaś uderzyli na Rzymian i zgładzili wielu z nich. książę Spoleto i Gisulf. 55. wnuk króla i Peredeo.

213 Benewencie. Liutprand prowadził wojnę w Pentapolis. Działo się to poza murami miasta. swego wnuka. Po śmierci Grzegorza księciem Benewentu został Godskalk. wyprawił się zbrojnie do Spoleto. Longobardowie mniemając. w kościele Najświętszej Bożej Rodzicielki. wynieśli na tron jego wnuka Hildebranda803. że jego panowanie nie przyniesie nic dobrego.. Po jego śmierci królestwo otrzymał Godeskalk i przez trzy lata sprawował rządy nad Benewentyńczykami. Po upływie kilku lat Transamund. które są dla Pawła źródłem. przyfrunęła kukułka i siadła na jego końcu. Tymczasem po siedmiu latach rządów w Benewencie odszedł ze świata książę Grzegorz. że już rozstaje się z życiem. Sancta Maria ad Perticas. Jednak król Liutprand ze wzburzeniem przyjął wieść o tym wszystkim. Kiedy zgodnie ze zwyczajem wręczyli mu miecz. zob. dał mu za żonę Skaunipergę. Maszerując na Pentapolis szedł z 803 804 W 735 r. król powrócił do swej rezydencji. wyżej V 34. 805 Szerzej opowiadają o tym Gesta pontificis Zachariae. W tym czasie król zapadł na zdrowiu i zbliżała się ku niemu śmierć. wychowywał z ojcowską troską. a przyszedłszy do zdrowia wziął go jako współregenta. Król Liutprand na wiadomość o tych wydarzeniach w Spoleto i Benewencie. powrócił do Spoleto. Gisulfa. dziewczynę pochodzącą ze znakomitego rodu. zgładził Hilderyka i znów odważył się podnieść bunt przeciw królowi805. który uciekł do Rzymu. Dla ludzi znających się na rzeczy to nadzwyczajne zjawisko oznaczało. który zwie się dziś kościołem Przy Żerdziach804. Jego żoną była Anna. . 56.

wzięli na siebie cały ciężar bitwy. 57. Król postawił więc na tylnej straży księcia Ratchisa i jego brata z wszystkimi Forojuliańczykami. Liutprand wkroczywszy do Spoleto. raniąc niektórych spośród nich. już sam miał wsiąść. lecz on mocno jednego z nich przeszył włócznią. Jednak Ratchis. Tam pewien bardzo mężny Spoletańczyk. Tymczasem na pewnym moście dwaj silni Spoletańczycy zaszli Agisulfa od tyłu. Gotskalk ginie w czasie próby ucieczki. oprócz – jak powiedziałem – kilku rannych. i zamordowali go. 806 Około 740 r. miasto w Umbrii nad Adriatykiem. jego brat i niektórzy szczególnie dzielni mężowie. mężnie walczyli. Fossombrone w Umbrii. starożytne Forum Sempronii. na zachód od niego znajdowało się Forum Simphronii. następnie zwrócił się szybko ku drugiemu. Czołgając się na rękach i nogach zniknął biedak w lesie. Zaatakowali ich Spoletańczycy i Rzymianie.. Wtedy Spoletańczycy w sojuszu z Rzymianami zadali jego wojsku ciężkie straty w lesie znajdującym się w połowie drogi między tymi miejscowościami. starał się na statku uciec do Grecji. dzis. imieniem Berto. że król podąża do Benewentu. Ratchis z wrodzonej sobie dobroci pozwolił mu uciec. Na jego miejsce postawił swego wnuka Agipranda. powalili wielu wrogów i wraz ze swoimi wyszli cało.214 miasta Fanum do Forum Sempronii806. Wprowadził już na statek żonę i załadował cały dobytek. Gdy zaś jego towarzysze chcieli go dobić. zaufani Gisulfa. gdy nagle wpadli Benewentyńczycy. . Gdy zaś Gotskalk dowiedział się. Fanum. pozbawił Transamunda władzy książęcej i nakazał mu wstąpić do stanu duchownego. wywołał po imieniu Ratchisa i ruszył na niego dobrze uzbrojony. zabił go i zepchnął w wodę za towarzyszem. Ratchis nagłym uderzeniem zrzucił go z konia.

biskup kościoła ticineńskiego Piotr. święci mężowie Baudolin i Teudelapiusz oraz ich cuda. gdzie przebywał. który zasłynął z licznych cudów czynionych dzięki łasce Chrystusa. Walencja w prowincji Alessandria. Gisulf ponownie został księciem Benewentu. który zwano Bercetum809. Piotra. Często 807 808 W 742 r. Sławny ten król wszędzie tam. leżący za murami Ticinum. Za czasów jego panowania w miejscowości 811 Forum nad rzeką Tanarus żył mąż wielkiej świętości imieniem Baudolin. 810 Dzis. Corteolone w prowincji Pawia. miejscowość Berceto w prowincji Parma. 58. zwykł wznosić liczne świątynie ku czci Chrystusa. wyżej V 27. aby codziennie dla niego odprawiali Mszę św. W podobny sposób w wielu innych miejscach stawiał przybytki Pańskie. zwany „Złotym Niebem”808. 811 Starożytne Forum Fulvii Valentinum lub Valentia. Caelum Aureum. 809 Dzis. powrócił do swego pałacu. Uczyniwszy to. Król Liutprand przybył do Benewentu i znów ustanowił swego wnuka Gisulfa na książęcym stolcu807 . kapłanów i duchownych. Anastazego. Anastazego Męczennika oraz wzniósł tam ponadto klasztor. czego nie uczynili dotąd inni królowie. gdzie do dzisiaj znajduje się kościół pod wezwaniem św. śmierć króla Liutpranda. Król Liutprand powrócił do swej stolicy. Również na przedmieściu 810 Olonny wystawił wspaniały Dom Boży pod wezwaniem św. zob. Także na szczycie Alp Bardońskich zbudował klasztor. . dziś. Ufundował klasztor św.215 Żona zaś jego wraz z całym dobytkiem popłynęła do Konstantynopola. Również w swoim pałacu zbudował Kaplicę Zbawiciela oraz ustanowił.

Kiedy pewnego razu król Liutprand wyruszył na łowy do lasu nazwanego Miastem812. wyżej V 37. przekonał się jednak. z jaką tu przybyłeś. który nie tylko potrafił czynić cuda. rzekł do niego Baudolin: „Wiem. król ubolewał wprawdzie nad tym. Gdy wysłannik przekazał królowi słowa sługi Bożego. Również w Weronie żył mąż podobny do Baudolina imieniem Teudelapiusz. Sabina Męczennika. mianowicie syna jego siostry. bo chłopiec zmarł”. jakby o obecnym. zaczął płakać i lamentować nad nieszczęściem. aby popędził do męża Bożego Baudolina i prosił go o modlitwę do Chrystusa o zdrowie dla chłopca. że zostanie biskupem w Ticinum. co cię tu sprowadza. zranił krewnego króla. Jednak prośba. Wśród wielu cnót doskonałego życia szczególnie zajaśniał Piotr kwiatem czystości. Kiedy więc jeździec przybył na miejsce. .216 przepowiadał on przyszłość. W czasie. już się niestety spełnić nie może. że prośba jego się nie spełniła. mówił tak. co było nieobecne. Ponieważ był on spokrewniony z rodziną królewską813. Na ten widok król. ów czcigodny męczennik przepowiedział mu. o tym. chłopiec zmarł. imieniem Aufusus. 814 Aripert II (701-712). został przedtem przez króla Ariperta814 zesłany do Spoleto. gdy jeździec był jeszcze w drodze do sługi Bożego. ale też obdarzony wieszczym duchem przepowiadał przyszłe wydarzenia. bardzo kochający chłopca. W tym również czasie zasłynął życiem i czynami biskup Kościoła ticyneńskiego Piotr. Na właściwym miejscu opowiemy 812 813 Zob. To jest króla Liutpranda. jeden z jego towarzyszy. że mąż Boży Baudolin posiada ducha proroczego. Gdy tam uczęszczał do kościoła św. Natychmiast też wysłał jednego z jeźdźców. chcąc strzałą ugodzić jelenia.

w Pawii. który wydarzył się w późniejszym czasie815. wytrwałym na modlitwie. 819 Niektórzy pod terminem orationes rozumieją zabiegi dyplomatyczne. gdzie też spoczywa jego rodzic. 818 Prawodawstwo Liutpranda (15 woluminów. skromnym. zawsze jednak większą ufność pokładał w modlitwie819 niż w orężu. dzielnym w boju. . czystym. bardzo pobożnym.217 jeden z jego cudów. łagodnym wobec błądzących. wprawdzie nie obeznanym z naukami. Piotra w Złotym Niebie. Hadriana Męczennika817. Liutprand był mężem wielkiej mądrości. W 744 r. miłującym pokój. z największą zawsze troską strzegł pokoju z Frankami i Awarami. Król Liutprand po trzydziestu jeden latach i siedmiu miesiącach panowania już jako starzec dopełnił dni swego życia816. Na początku swego panowania zdobył wiele warowni bawarskich. był wychowawcą swego ludu i dawcą nowych praw818. 817 Dzisiaj grób Liutpranda znajduje się w pięknej i słynnej bazylice św. Ciało jego pogrzebano w kościele św. bystrym w radzie. 815 816 Nie znamy tego opowiadania Pawła Diakona. hojnym w jałmużnach. lecz dorównującym filozofom. 153 rozdziały) dotyczy zwłaszcza życia prywatnego i pod tym względem wykazuje wiele podobieństw z prawem rzymskim.

218 Tablica chronologiczna KRÓLOWIE LONGOBARDZCY Alboin Klef Interregnum Autari 568-572 572-574 574-584 584-590 CESARZE BIZANTYŃSCY Justyn II 565-578 PAPIEŻE Tyberiusz II 578-582 Maurycy Tyberiusz 582-602 Fokas Herakliusz 602-610 610-641 Jan III Benedykt I Pelagiusz II 561-575 575-579 579-590 Agilulf 590-616 Adaloald Arioald Rotari 616-624 624-636 636-652 Konstantyn Heraklion 641 641 Grzegorz Wlk. 590-604 Sabinian 604-606 Bonifacy III 607 Bonifacy IV 608-615 Adeodat I 615-619 Bonifacy V 619-625 Honoriusz I 625-638 Seweryn 640 Jan IV 640-642 Teodor I 642-649 .

219 Rodoald Aripert Perktarit Godepert Grimuald Perktarit 652 652-662 662 662 662-671 671-688 Konstans II 641-668 Marcin I Eugeniusz I Witalian Adeodat II Donnus I Agaton Leon II Benedykt II Jan V Konon Sergiusz I Jan VI Jan VII Sisinius Konstantyn I Grzegorz II Grzegorz III Zachariasz Stefan II Paweł I Konstantyn II Stefan III Hadrian I 649-655 655-657 657-672 672-676 676-678 678-681 681-683 684-685 685-686 686-687 687-701 701-705 705-707 707-708 708-715 715-731 731-741 741-752 752-757 757-767 767-768 768-772 772-785 Konstantyn IV 668-685 Justynian II (I panowanie) 685-695 Kunikpert Liutpert Raginpert Aripert II Ansprand Liutprand 688-700 700 700 701-712 712 712-744 Leoncjusz (uzurp.) 695-698 Tyberiusz III 678-705 Justynian II (II panowanie) Filippik Anastazy II Teodozjusz III Leon III Izauryjski Konstantyn V 705-711 711-716 713-716 716-717 717-741 741-775 Hildebrand Ratchis Astolf Ratchis Dezyderiusz 744 744-749 749-756 756-757 757-774 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful