Historia Longobardów

3

KSIĘGA 1 1. Germania musiała wyżywić zbyt wielu ludzi i dlatego liczne narody ją opuszczały. Rejon północny im bardziej jest oddalony od żaru słońca i ogarnięty lodowatym mrozem, tym zdrowszy jest dla ludzi i odpowiedni dla zwiększenia ich populacji; przeciwnie zaś, wszelka okolica południowa, im bliżej się znajduje piekącego słońca, tym bardziej jest niezdrowa i tym mniej nadaje się do życia ludzkiego. Dlatego tak wielkie masy ludzkie pochodzą z północy. Słusznie też owa cała okolica od rzeki Tanais1 aż po zachód słońca, mimo że poszczególne jej części mają własne nazwy, ogólnie zwie się Germanią2. Kiedy Rzymianie posiadali za Renem3 dwie prowincje, nazywali je Germanią Górną i Germanią Dolną4. Z tej ludnej Germanii często uprowadzano niezliczone tłumy niewolników, które następnie sprzedawano mieszkańcom na południu. Często również liczne plemiona same z niej odchodziły, ponieważ nie mogła ona wyżywić tak wielu ludzi w niej zrodzonych. Owe plemiona nękały nawet pewne rejony Azji, chociaż przede wszystkim
1 2

Tanais, dzis. Don, był uważany za granicę między Europą i Azją. Podobnie Izydor z Sewilli ( Etymologiarum, libri XIV 44; dalej cyt. Etym.) nazwę Germanii wyprowadza od łac. gignere (= generare – rodzić). 3 Ultra Rhenum – po lewej stronie Renu. 4 Germania Górna (Superior albo Prima) obejmowała tereny dzis. Alzacji i Lotaryngii, natomiast Dolna (Inferior albo Secunda) – dzis. Belgia.

4 najeżdżały na sąsiadującą z nimi Europę. Świadczą o tym wszędzie zburzone miasta: w całym Iliryku5, w całej Galii6, a zwłaszcza w nieszczęsnej Italii, która doznała dzikości niemal wszystkich plemion germańskich. Goci i Wandale, Rugiowie i Herulowie, Turyngowie7 oraz inne dzikie i barbarzyńskie plemiona wyszły z Germanii. Z podobnej przyczyny wywodzące się od Germanów plemię Winilów czyli Longobardów, które później będzie szczęśliwie rządziło Italią, wyszło z wyspy zwanej Skandynawią8, choć podaje się też inne powody ich wyjścia. 2. O wyspie Skandynawii i o tym, że z niej wyszedł ród Winilów, to jest Longobardów. Wyspę Skandynawię wspomina między innymi Pliniusz Starszy w księgach o przyrodzie9. Leży ona nie tyle na morzu, jak nam przekazali ci, którzy ją zwiedzili, ile zewsząd ją oblewają morskie fale, wdzierające się do wewnątrz poprzez płaskie brzegi. Kiedy tamtejsza ludność stała się tak liczna, że nie miała już gdzie mieszkać, podzieliła się – jak podają – na trzy grupy, z
5

Liryk to kraina rozciągająca się na wschód od Adriatyku niemal po Dunaj, tereny byłej Jugosławii. 6 Galia obejmowała tereny dzis. Francji, Belgii, częściowo Holandii i Szwajcarii; była to Galia Zaalpejska. 7 Podczas wędrówki ludów Goci (Ostrogoci, Wizygoci) osiedlili się w południowej Francji, Hiszpanii i Italii, Wandalowie w południowej Hiszpanii, Rugiowie, Herulowie i Turyngowie przybyli do Italii w V w. 8 Skandynawia jest oczywiście półwyspem, niektórzy historycy pierwotną ojczyznę Longobardów umieszczają nad górną Łabą. 9 Gajusz Pliniusz Starszy (ok. 23-79) autor Historii naturalnej (Historia naturalia, dalej Hist. nat.; Paweł podaje błędny tytuł De natura rerum), dzieła encyklopedycznego w 37 księgach, z których ks. III-IV opisywały ziemię, kraje i ludy Europy; o Skandynawii jako wyspie mowa w IV 27. Podobnie Jordanes w dziele O pochodzeniu i czynach Gotów (HG).

5 których jedna, wyznaczona losem, musiała opuścić ojczyznę i szukać sobie nowych domostw. 3. Ibor i Aion, pierwsi wodzowie Winilów oraz ich matka Gambara. Ta zatem część ludności, którą los skazał na opuszczenie ziemi rodzinnej i szukanie obcych pól, wybrała sobie dwóch wodzów, a mianowicie braci Ibora i Aiona10, ludzi młodych, wyróżniających się wśród rówieśników, a następnie, pożegnawszy rodaków i ojczyznę wyruszyła w drogę, aby znaleźć ziemie, które nadają się do uprawy i założenia stałych siedzib. Matką wodzów była Gambara, kobieta o bystrym umyśle i mądrej radzie, tak iż drugiej takiej próżno by szukać. Na jej mądrości w rozstrzyganiu wątpliwych spraw synowie bardzo polegali. 4. O siedmiu śpiących mężach w Germanii. Myślę, iż będzie stosowne na chwile przerwać tok opowiadania i – skoro mamy tu pisać o Germanii – przedstawić zwięźle pewną cudowną historię, która była tam na ustach wszystkich, a także poruszyć niektóre inne sprawy. Na północno-zachodniej granicy Germanii, na samym brzegu Oceanu11, pod wysoką skałą znajduje się jaskinia, w której nie wiadomo od jak dawna spoczywa w głębokim śnie siedmiu mężów. Nie tylko
10

O tych wodzach mówi anonimowe dzieło Pochodzenie Longobardów (Origo gentis Longobardorum, dalej: Origo) a także Skrót kroniki Prospera z Akwitanii pod 379 r. 11 Legenda znana z wczesnego średniowiecza; opowiada ją także Grzegorz z Tours (Miraculorum I 94), Paweł wg G. Waitsa (Historia Longobardorum edentibus L. Bethmann et G. Weitz Monumenta Germaniae Historica Scriptores rerum Langobardicarum et Italicorum saec. VI-IX, Hannoverae 1878, s.49; odtąd cyt. HL) korzystał z innego źródła.

ich zaś rozum nie różni się niczym od rozumu dzikich zwierząt. w którą. że nikt już nie ośmielił się dotykać ich ciał. Nawet latem nie brak im śniegu. Skritobinowie. . Żyje u nich zwierzę bardzo przypominające jelenia13. W tych okolicach w czasie letniego przesilenia przez kilka dób.6 ich ciała. bo uważani są za chrześcijan. 13 Chodzi zapewne o renifera. mającą kształt tuniki sięgającej aż do kolan. sam widziałem suknię uszytą z jego włochatej skóry. scriten odpowiadającemu łac. grec. lecz nawet szaty pozostają nienaruszone i ponieważ przez tyle lat nie podlegli oni żadnemu rozkładowi. A może dzięki ich przepowiadaniu. wg innych od staroniem. który w ich barbarzyńskim języku znaczy „skakać‟12. z jakim rezultatem opatrzność boska zachowuje owych mężów przez tak długi czas. nawet w nocy. skritan. salire. 893) nazwa pochodzi od Schritto Finnen – jeżdżenie na nartach. widzi się jasne światło. zostaną w przyszłości zbawione owe plemiona? 5. tak przestraszyła innych. Prokopiusz z Cezarei )Wojna Gocka) nazywa ich Skrithiphinoi. W podskokach bowiem ścigają zwierzynę. Nazwa Skritobinowie wywodzi się od wyrazu. schreiten. Sądząc po ubiorze. jaka go spotkała. Żywią się bowiem surowym mięsem dziczyzny i sporządzają sobie ubiór z niewyprawionych skór. Z miejscem tym sąsiaduje lud zwany Skritobinami. przyodziewają się Skritobinowie. jak już powiedziano. Kiedy pewnego razu ktoś opanowany chciwością pragnął rozebrać jednego z nich. wnet – jak podają – uschły mu ręce i kara. posługując się w jakiś sposób drzewem zakrzywionym na kształt łuku. Zobacz więc. nieoświecone i barbarzyńskie plemiona odnoszą się do nich z wielką czcią. 12 Niem. są oni najprawdopodobniej rzymianami. wg Schönfelda (RE II A col.

De temporum ratione XXI 31. O dwóch „pępkach” Oceanu. gdy słońce świeci w południe. im bardziej zbliżamy się do słońca w kierunku południowym. 5. 18 Nie jest pewne usytuowanie maris umbilicus na południe od wysp Lofotów na Morzu Norweskim. Ja sam podczas pobytu w Galii Belgijskiej. 15 Tzn. w ogóle nie ma cieni w Egipcie. rozlewającego się po obu stronach Brytanii. letnie przesilenie – 21 IV. na odwrót. Beda. Podobno dwa razy dziennie wchłania ona w siebie wodę i tyleż razy 14 Por. tak że podczas letniego przesilenia. tym bliższe ziemi wydaje się samo słońce. około Bożego Narodzenia. 16 Dietenhofen (Thionville) miasto nad Mozą. a cienie.78 m. nie widać tam słońca. o czym pisali już starożytni autorzy.7 same zaś dni są tu o wiele dłuższe niż gdzie indziej14. A zatem. 6. którą zwykliśmy nazywać „pępkiem morza”18. Niedaleko. W Arabii zaś o tej samej porze roku w południe słońce znajduje się po stronie północnej. na zachód od wspomnianego brzegu. podczas gdy noce dłuższe. gdzie płynie silny prąd morski Maelström. cienie stają się coraz krótsze. Przeciwnie. są zaś one krótsze niż gdzie indziej. im bowiem bardziej zwiększa się odległość od słońca. w którym zatrzymywał się Karol Wielki ze swoim dworem. w Jerozolimie i pobliskich okolicach. padają w kierunku południowym. .67 m. znajduje się owa głęboka otchłań wodna. zimowe – 21 XII. Również w Italii. zmierzyłem cień mojej osoby i stwierdziłem. w południe. 2. około przesilenia zimowego. a cienie bardziej się wydłużają. gdzie rozciąga się bezkresny Ocean. że wynosi dziewiętnaście i pół stopy17. chociaż dni SA jasne. 17 Tzn. o szóstej godzinie cień człowieka mierzy dziewięć stóp 15. w miejscowości zwanej Totoniswilla16.

lewy zaś Charybda dzika Zasiada: Z dna otchłani po trzykroć połyka Rozdarte wirem fale i znów. o czym świadczą wybrzeża sekwańskie20 i akwitańskie. Dwa razy bowiem na dobę tak nagle zalewają je fale. w cieśninie Sycylijskiej i opiewa ją tymi słowami: Scylla prawy brzeg. według zapewnień mieszkańców. Eneida (III 420-423). Twierdzą (niektórzy). . T. z taką samą szybkością się od niej oddalają.4 km. 19 Wergiliusz. że przypominają one bieg strzał wśród przestworzy.76. 21 Prawdopodobnie dzis. z trudem może ujść przed nimi. Tego rodzaju otchłań czy czeluść wodną poeta Wergiliusz nazywa Charybdą: znajduje się ona. 20 Tzn. 30 mil czyli 44. że jeśli ktoś przypadkiem znajdzie się w wodzie nieco dalej od brzegu. Wrocław 1950. W tych okolicach można zobaczyć rzeki. Niekiedy w przerażający sposób okręty giną w głębi owej otchłani. z jaką przedtem się do niej przybliżały. o czym mówi w swoim eposie19. Ta wspomniana wyżej otchłań. wzdąwszy płuca. często nagle i gwałtownie wciąga okręty z tak wielką szybkością. jak zapewniają niektórzy. Często jednak. Na wyspie Ewodia21. oddalonej od wybrzeża sekwańskiego o około trzydzieści mil. kiedy już. wyspa z archipelagu Wysp Normandzkich. nagle odepchnięte przez ogrom wód. które szybko płyną w kierunku swych źródeł i na długości wielu mil toczą wody słone zamiast słodkich. Aldernay. Kanał La Manche i wybrzeża Atlantyku. jak świadczą o tym na każdym brzegu niezwykle szybko przypływające i odpływające fale. Karyłowski. przekł. że istnieje też druga tego rodzaju otchłań między Brytanią a Galią. s. już mają pójść na dno.8 ją wyrzuca. Na przemian je z paszczęki pod gwiazdy wyrzuca.

w którym się znalazł. która na chwilę oddaliła się od niego. O tym. mianowicie Adriatyk. rozbitek uczepił się go ostatkiem sił. Tam nieszczęsny usiadł z sercem bijącym od strachu i czekał na śmierć. który ledwo żywy unosił się na falach i pchany prądem wód dotarł aż do samego otworu owej przerażającej otchłani. dla starożytnego Rzymianina mare nostrum oznaczał Morze Śródziemne. Po tym wywodzie wróćmy do przerwanego opowiadania. Kiedy jeden z nich znalazł się w pobliżu. a wodzowie Wandalów. Zapewne i ono posiada tego rodzaju kanały. uprzednio przez burzę nadwerężonych. Ambri i Assi. pochodzącego z krainy Wenecji. tylko małe i ukryte. Spośród wszystkich członków załogi ocalał tylko jeden człowiek. Winilowie zatem wyszedłszy ze 22 Nostrum Mare – Adriatyk – z punktu widzenia Pawła Diakona. jednak w podobny sposób uderza o brzeg wenecki i istryjski. 7. Słyszałem też. aż sam w nią wpadnie nagle i wbrew wszelkiej nadziei osiadł na jakiejś skale. Niebawem z wielką szybkością przybił do brzegu i tak uniknął grożącej mu śmierci oraz mógł następnie sam opowiedzieć o niebezpieczeństwie. jak z głębi podniosły się niby góry wód i wyrzuciły wchłonięte wcześniej okręty. kazali płacić sobie haracz. Kiedy już wejrzał w nieskończenie głęboką czeluść i prawie martwy ze strachu czekał. Po zniknięciu bowiem wód wchłoniętych przez ową czeluść ukazały się nagie brzegi jej wlotowego otworu. chociaż z mniejszą siłą. Także nasze morze22. jak Winilowie przybyli do Skoringi. Nagle zauważył.9 dobrze słychać szum wód wchłanianych przez wspomnianą Charybdę. które wchłaniają odpływającą wodę a następnie wyrzucają na brzeg wodę przypływającą. że ta sama Charybda wchłonęła wiele okrętów. jak opowiadał pewien znakomity Gall. .

24 Wandalowie. Wszyscy zaś Winilowie byli podówczas w kwiecie wieku. że będą raczej walczyć niż znosić ich niewolę. przybyli do krainy zwanej Skoringą23 i tam osiedli na kilka lat. być może. Freja udzieliła jej rady. albo przygotowali się do rozstrzygającej bitwy. od anglosaskiego score – brzeg. o nim także Żywot św. Opowiadanie z rozdz. Wtedy Ibor i Aion za radą matki Gambary doszli do wniosku. Zabawna opowieść o Godanie i Frei. 8. 25 Godan. W tym czasie Ambri i Assi. jako że stanowili ledwie trzecią część ludności jednej. że da zwycięstwo tym. i to niezbyt wielkiej wyspy. zajmowali południowe wybrzeże Bałtyku. 7-8 jest poszerzoną wersją Origo II. . Kolumbana 53. II i I w. na wybrzeżu bałtyckim lub między Wisłą a Łabą. aby ci albo płacili im haracz. Wodan. gnębili wojną wszystkie sąsiadujące z nimi kraje24. wybrzeże). ale słabi liczebnie. zapewniał zwycięstwo w walce. Wotan („dobry bóg”).10 Skandynawii pod wodzą Ibora i Aiona. często zamieniali tereny zamieszkania. niż plamić ją płaceniem haraczu. Tam prawdopodobnie zetknęli się z Longobardami. których jako pierwszych ujrzy o wschodzie słońca. szczep germański ze Skandynawii. Na przeł. Bóg odpowiedział. najwyż sze bóstwo germańskie. aby kobiety Winilów swoje rozpuszczone włosy 23 Kraina nieznana (nazwa wywodzi się. w I-III przesunęli się nad górną Odrę i Dunaj. utożsamiany z rzymskim Merkurym. że lepiej strzec wolności orężem. przed Chr. wodzowie Wandalów. umieszcza się ją we wschodnim Holsztynie. Pyszni z powodu odniesienia wielu zwycięstw wysłali posłów do Winilów. Wyprawili więc do Wandalów posłów z odpowiedzią. Tradycja przekazuje tu zabawne opowiadanie. Wtedy Gambara udała się do Frei. i prosiła o zwycięstwo dla Winilów. Oto Wandalowie udali się dobowa Godana25 i prosili o zwycięstwo nad Winilami. żony Godana.

a bart – broda. Tradycja głosi. 9. brzytwą nie golonej brody27. W jaki sposób Longobardowie pokonali Wandalów? O głodzie wśród Longobardów.11 ułożyły sobie na twarzy na podobieństwo brody oraz aby wcześnie rano przybyły razem z mężami i stanęły tak. lecz daleko wcześniej. którym już nadał imię. inni jeszcze od Lange Börde – płaskie wybrzeże. Dlaczego Winilów nazwano Longobardami? Wotan jest tym samym bóstwem. 10. Śmieszna to zaiste historia i bez znaczenia. Germańska nazwa Langbart. zwany dotąd Winilami. IX 2. lecz w Grecji. już jako Longobardowie. zlatynizowana brzmi: Langobardus (od V w. i nie w Germanii. z czego później powstało Lombardus. którego Rzymianie zwą Merkurym. . Wotan zaś. żeby mógł je zobaczyć Godan. stoczyli z Wandalami zaciętą bitwę w obronie wolności i odnieśli 26 27 Longibari od łac.długi i barba – broda. wszystkie plemiona germańskie czczą go jak boga. że winien dać zwycięstwo tym. longus . W ten sposób Godan przyznał zwycięstwo Winilom. jest odpowiednikiem Merkurego u Rzymian. Langbard. Pewne jest jednak. Wtedy Freja wtrąciła. Niektórzy wywodzą nazwę Longobard od halabardy. którego po dodaniu litery nazwano Godan. Podobny wywód etymologiczny u Izydora z Sewilli ( Etym. Winklowie. który ma zwyczaj patrzeć przez okno w kierunku wschodnim. że żył nie w omawianym tu okresie. rzekł: „Kim są ci długobrodzi?”26. długiej włóczni. będzie odtąd nosił nazwę Longobardów – od długiej. W ich bowiem języku long znaczy długi. Tak też zrobiły. że lud ten. ale pochodzi raczej z nieba. wg etymologii ludowej: Longobardus). 45). bo zwycięstwo nie zależy od mocy ludzkiej. Kiedy Godan zauważył je o wschodzie słońca.

będąc przekonani. potrzeba zesłała im radę. zapewne nad Bałtykiem (na Pomorzu są liczne jeziora). O tym. Pliniusz. 30 Zob.12 zwycięstwo. co zechcą. Zmyślili mianowicie. Kiedy zaś zastanawiali się. Postanowili ją zatem opuścić i przenieść się do Mauringi28. z których jeden był Longobardem. co począć. Następnie w tejże krainie Skoringi doświadczyli strasznego głodu i z tego powodu bardzo podupadli na duchu. że w żaden sposób nie będą mogli przejść przez ich kraj. 11. 12. jak Assipitowie powstrzymali Longobardów chcących przejść na Mauringę. 15. Wrogowie widząc i słysząc to wszystko. to znaczy ludzie o psich głowach. raczą się nawet własną krwią30. Mieli oni jednak u siebie męża niezwykle dzielnego. że mogą osiągnąć wszystko. Hist. Aby uwiarygodnić tę informację. Na widok wielkiego wojska nieprzyjaciół Longobardowie nie odważyli się stanąć do walki. VI 30. Mauringa. Kazali 28 Kraina równie nieznana jak Skoringa. Rozpuścili pogłoskę między wrogami. W marszu przeszkodzili im Assipitowie29 oznajmiając. w którego sile pokładali ufność. iż kynoskefalowie staczają zacięte boje. piją ludzką krew. to „Kraina obfitująca w wodę”. Etym. Pojedynek dwóch dzielnych mężów. że wśród nich znajdują się kynoskefalowie. Izydor. która przedtem grozili Winilom. rozstawili większą liczbę namiotów i rozpalili w obozie liczne ogniska. umieszcza się go przy górze Asse koło Wolfenbüttel w Saksonii Dolnej. a jeśli nie mogą dosięgnąć nieprzyjaciela. . a drugi Assipitą. 3. nat. 29 Lud nieznany. uwierzyli pogłosce i nie odważyli się stoczyć bitwy. Jego więc samego wystawili do walki za nich wszystkich.

a następnie udali się w okolice bardziej odległe. Longobardowie wywędrowali na Mauringę. Wyruszywszy z Mauringi Longobardowie dotarli do Golandy32. Kiedy Longobardowie zastanawiali się. mamrocząc przy tym słowa w ojczystym języku. Rolanda („bezkresny step”). Postawił jednak warunek. że spełnią jego żądanie.13 powiedzieć Longobardom. Podobno posiadali przez kilka lat Anthab i Banthaib. wtedy pozwolą Longobardom przejść przez swój kraj.wsch. zgłosił się całkiem dobrowolnie jeden niewolnik. Warunki były następujące: jeśli mąż Assipitów odniesie zwycięstwo. dla siebie i swoich bliskich – upragnioną wolność. 32 Origo III. aby stoczył z nim pojedynek. Starł się więc w walce i zwyciężył. . Longobardowie dotarli wreszcie do Mauringi. dla Longobardów wywalczył możliwość swobodnego przejścia. Aby powiększyć liczbę wojowników. a 31 Opisany tu obyczaj wyzwolenia niewolników przedstawiony został w Edykcie Rotariego (224). kraina trudna do zidentyfikowania. żeby również posłali jednego spośród siebie. którą przyszli. Czegóż chcieć więcej? Chętnie przyrzekli. Longobardowie odejdą drogą. jeśli zaś zostanie pokonany. aby tej sprawie nadać większą moc31. gdzie jednak nie ma wzmianki o strzale. czyniąc ich ludźmi wolnymi. zdjęli jarzmo niewoli z wielu niewolników. 13. Pustoci Luneburskiej. Fakt ten starym zwyczajem uświęcili za pomocą strzały. kogo spośród siebie wystawić przeciw tak wojowniczemu mężowi. żeby w razie zwycięstwa nad wrogiem wyzwolili jego wraz z potomstwem od hańby niewolnictwa. gdzie zatrzymali się na dłuższy czas. może Lüneburg w Dolnej Saksonii na płn. który obiecał stanąć na wyzwanie wroga.

podobnie pisze też Aulus Gelliusz w Nocach attyckich X 2. Banthaib (Bainaib) na wschód od niego. pochodzący ze znakomitego rodu Gungingów. nat. Pewne jest. że pewna kobieta urodziła naraz nie siedmioro. niech poczyta dawne historie. VII 3. którzy wyprowadzili ich ze Skandynawii i nimi rządzili aż do tego czasu34. s. aby zachować ciągłość władców (HL. 14. W tym czasie pewna nierządnica urodziła naraz siedmioro dzieci i ta matka. okrutniejsza od wszystkich dzikich zwierząt. aby się ich pozbyć. 54. że mogą to być jedynie nazwy obwodów lub jakichś miejscowości. 35 Opowiadanie oparte na Pliniusza Hist. Jeśli fakt takiego porodu wydaje się komuś nieprawdopodobny. iż szczególnie często zdarza się to w Egipcie. Wurgundaib (w Origo: Burgundaib) może nazwa terenów zamieszkałych przez Burgundów. Paderborn. uważamy.14 także Wurgundaib33. 34 „I nimi rządzili do tego czasu”: jest to błędny dodatek Pawła. 3). 15. dzierżył on berło Longobardów przez trzydzieści trzy lata. lecz dziewięcioro dzieci35. wrzuciła je do sadzawki. gdzie mowa o niezwykłych porodach. Jak podaje tradycja. . Longobardowie po śmierci wodzów Ibora i Aiona. jednym z nich był Lamission. która (naraz) porodziła siedmioro dzieci. O nierządnicy. lecz na podobieństwo innych ludów wybrali sobie króla. przyp. Pierwszym ich królem był Agelmund. Tutaj zaś przytrafiło się. a dowie się z nich. że król Agelmund udając się w drogę przybył nad wspomnianą sadzawkę. syn Aiona. jego pojedynek z Amazonką. nie chcieli dłużej pozostawać pod rządami wodzów. 33 Krainy nad Bałtykiem lub może nad środkowym i dolnym biegiem Łaby: Anthabtub (Anthabet) umieszczają niektórzy w okolicach dzis. Po śmierci wodzów Ibora i Aiona Longobardowie mieli pierwszego króla Agelmunda.

W ten sposób zyskał dla siebie sławę. 36 W prologu do Edyktu Rotariego Lamission (Laiamicho) pochodzi z rodu Gungingus. 38 O Amazonkach pisali: Herodot (IV 110-117. IX 27). nad rzeką Termodont w Kapadocji. zamieszkiwały okolice w Azji Mniejszej. a także w Scytii. Justynus (II 3-4. Longobardom będzie wolno przekroczyć rzekę. Nakazał szybko wydobyć je z sadzawki. Prokopiusz ( Got. która w ich języku zwie się lama. XLII 3). Leukosyrii i innych krainach. Ponieważ wydobył je z sadzawki. którą trzymał w rękach. . to w drugą stronę. co zresztą nastąpiło. Wtedy jedno z nich schwyciło rączką królewską dzidę. król pływając w rzece stoczył walkę z najdzielniejszą spośród nich i zabił ją. wszyscy bowiem znawcy dziejów wiedzą. oddać niańce i wychować z wielką starannością. że jeśli wspomniana Amazonka zwycięży Lamissiona. że plemię Amazonek uległo zagładzie długo przedtem. Król zdjęty litością i wielce zdumiony takim wydarzeniem powiedział. wojownicze kobiety. Gdy chłopczyk dorósł. Dobrze wiadomo. a dla Longobardów możliwość przejścia przez rzekę. 37 Amazonki. XIII 3. tak że po śmierci Agelmunda ujął ster rządów w swoje ręce. nieprzyjaciółki rodu męskiego. nim mogły się rozegrać opisane wydarzenia38. Jednakże z uwagi na to. Dzidą. zawracał je to w jedną. całe opowiadanie Pawła wydaje się konstrukcją oparta na etymologii imienia. Kurcjusz Rufus (VI 10). Powiadają też. w mit. jeśli zaś zwycięstwo odniesie Lamission. że to opowiadanie jest mało prawdopodobne. nadał mu imię Lamission36.15 Zatrzymał konia i ze zdziwieniem patrzył na biedne dzieci. gdzie ich zatrzymały Amazonki37. Wcześniej bowiem oba szyki bojowe zawarły umowę. że kiedy Longobardowie w swoich wędrówkach przybyli nad pewną rzekę. stał się dzielnym i bardzo wojowniczym młodzieńcem. Longobardowie odstąpią od rzeki. że dziecię to będzie wielkim człowiekiem. córki Aresa i Harmonii.

Longobardowie ustanowili swym królem Lamissiona. że samego króla Agelmunda zgładzili a jedyną jego córkę wzięli do niewoli. 16. skierował oręż na Bułgarów. 17. wielu zabili i tak szaleli po obozie. gdzie zatrzymali się na jakiś czas. które zawsze jest powodem klęsk. Owo poczucie bezpieczeństwa. O ich całkowitej zagładzie pisze Izydor z Sewilli ( Etym. W końcu VII w. Sam bowiem słyszałem relacje niektórych ludzi. Bułgarię. młodzieńczy temperament i dość łatwo skłaniał się ku wojaczce.16 że miejsca owych wydarzeń nie były historykom dość znane i tylko niewielu z nich je opisało. swego opiekuna. stało się i dla nich przyczyna wielkiego nieszczęścia. na którym prawdopodobnie Paweł się opierał. Nie podejrzewając niebezpieczeństwa i ciesząc się długim pokojem stali się mniej czujni. Wkrótce doszło IV 3). niespodziewanie napadli na nich Bułgarowie39. W jaki sposób Bułgarzy zaatakowali nocą obóz Longobardów. IX 2. a jego córkę uprowadzili w niewolę? Tak więc Longobardowie sforsowawszy wspomnianą rzekę. mogło tego rodzaju plemię kobiece aż do tego czasu tam egzystować. zgładzili króla Agelmunda. aby pomścić śmierć Agelmunda. opanował dzis. wielu Longobardów ranili. o którym wyżej mówiliśmy. . 39 Bułgarowi – tu chodzi o lud pochodzenia tureckiego (umownie zwie się go dzisiaj Protobułgarami). który koczował na terytorium między rzeką Kubań a Wołgą. zamieszkałą przez Słowian i uległ slawizacji. gdy wszyscy beztrosko spali. 64). przybyli na jej drugi brzeg. Oto bowiem nocą. Ponieważ miał on gorący. W jaki sposób Lamission stał się królem i pokonał Bułgarów? Zebrawszy po tej porażce siły. że plemię tych kobiet żyje do dzisiaj w najdalszych zakątkach Germanii.

18. drugiego króla. Wreszcie zachęcił ich. bo lepiej jest – mówił – stracić życie w walce. w której Longobardowie haniebnie uciekli przed wrogiem do obozu. 40 Cały ten rozdział pochodzi z Origo III. dodawał im ducha do znoszenia bitewnych trudów. a po Hildehoku Gudehok. aby zapomniało o doznanej zniewadze i stawiło sobie przed oczami ową hańbę. po nim zaś jego synowie Hildehok. jak w żałosną niewolę uprowadził jego córkę. . już to obietnicami. i tak nad niedawnymi zwycięzcami odnieśli zwycięstwo oraz pomścili zarówno śmierć króla. którą oni chcieli widzieć jako królową przy jego boku. niż jako nędzny niewolnik być pośmiewiskiem dla wrogów. Widząc to król Lamission podniesionym głosem zaczął wołać do całego wojska. ster władzy ujął Lethu. Te i tym podobne słowa wypowiadał donośnym głosem i już to groźbami. jak wróg zamordował ich króla. Po jego śmierci jako piąty przejął berło królewskie Gudehok40. Wtedy też zdobyli na wrogu wielkie łupy i odtąd stali się odważniejsi w podejmowaniu trudów walki. Po śmierci Lamissiona na tron wstąpił Lethu. Panował on prawie czterdzieści lat i swoim następcą pozostawił syna Hildehoka. pędzącego na przedzie do boju. Toteż Longobardowie tak zachęceni i porani przykładem wodza. aby orężem bronili siebie i swoich bliskich.17 do pierwszej potyczki. który był czwartym z kolei królem. trzeci z kolei król. obdarzy go wolnością i nagrodami. Po śmierci Lamissiona. jak i własne krzywdy. Jeśli zaś – mówił – zobaczy w walce jakiegoś niewolnika. uderzyli na wroga i w dzielnej walce zadali mu wielką klęskę.

królem Turcylingów. W owym czasie rozgorzała wielka nieprzyjaźń pomiędzy Odoakrem41. Ów święty często w niebiańskich słowach upominał wspomnianego Feleteusa i jego żonę. Mieszkał on w tych stronach aż do śmierci. Seweryna pióra Eugippiusza. który oddzielał go od Norikum42. aby razem zaprzestali czynić nieprawości.). Seweryn (zm. aby służyć Imperium Rzymskiemu. a Feleteusem. 434-493) wódz germański. przybył do 41 Odoaker (ok. panującym już od kilku lat w Italii. oraz ludy Italii. królestwo utworzone przez Celtów podbili Rzymianie i zamienili w prowincję (16-13 p. przybył do Italii wraz z oddziałem barbarzyńców. bogata w żelazo. 482). VI w. jak Longobardowie po zwycięstwie Odoakera nad Rugiami opanowali ich prowincję. męża obdarzonego prawdziwą wstrzemięźliwością i sławnego z powodu wielu innych cnót. Odoaker zjednoczywszy pod swoją władzą plemiona Turcylingów. pozbawił władzy cesarza Romulusa Augustulusa i założył królestwo germańskie. królem Rugiów. Ponieważ gardzili jego pobożnymi słowami. W 487 toczył boje z Norikum. 43 Św. Seweryna43. 42 Norikum. królem Rugiów. teraz zaś jego ciało spoczywa w Neapolu. 44 Wiadomość prawdopodobnie z Żywota św. Austrii. Wojna między Odoakerem. gdzie zetknął się z germańskimi Rugiami. o tym. o imieniu Gisa. W Norikum zaś znajdował się wtedy klasztor św. kraina obejmująca terytorium dzis. w 476 stanął na czele zbuntowanych najemników germańskich. Tenże Feleteus. napisanego w Neapolu na pocz. . nim się wydarzył y44. jego klasztor znajdował się u podnóża Kahlenbergu pod Wiedniem. rodem z Rzymu. Herulów i częściowo Rugiów. apostoł Norikum. przepowiedział im różne nieszczęścia na długo przedtem. których już dawno podbił. Chr. w tych dniach zajmował drugi brzeg Dunaju. a Feleteusem. którego nazywano też Fewa.18 19.

zadając im cios ostateczny i zabijając także ich króla Feleteusa. które w swoim języku nazwali feld. królem Herulów. 47 Przyczyna wybuchu niezgody opowiedziana na podstawie podań ludowych. a po nim Taton. Odpowiedziano jej. Austria. co w języku łacińskim znaczy ojczyzna Rugiów. Splądrował następnie całą prowincję i z ogromnym tłumem jeńców ruszył do Italii. który zburzył królestwo Herulów. prawdopodobnie dzis. 46 Por. Choć wcześniej łączyło ich przymierze. Rugilandia to kraj Rugów. . Po śmierci zaś Klaffona jako siódmy król przejął berło syn Taton. Tymczasem zmarł Gudehok. Całkiem inaczej na ten temat pisze Prokopiusz z Cezarei (Wojna gocka II 14). Dziewczyna posłała doń wtedy zaproszenie. Ta widząc mnóstwo mężów i znakomite towarzystwo zapytała. 20. teraz popadli w konflikt z następującej przyczyny47. kto posiada tak wspaniały orszak. Gdy na tym terenie przebywali trzy lata. kim może być ten. Origo IV. a jego miejsce zajął syn Klaffon. Longobardowie opuścili Rugilandię i zamieszkali na rozległych przestrzeniach. Jego droga wiodła koło domu królewskiej córki.19 Rugilandii i walczył z Rugiami45. i tam z powodu żyzności gleb zatrzymali się na kilka lat46. wybuchła wojna między Tatonem a Rodulfem. Zagłada Herulów przypada na 506 r. 45 W 487 r. Spełniwszy swoje poselstwo wracał do ojczyzny.. Wtedy to Longobardowie wyszli ze swoich ziem i przybyli do Rugilandii. której było na imię Rumetruda. Po śmierci Gudehoka rządy objął Klaffon. Oto brat króla Rodulfa przybył do Tatona w celu przywrócenia stosunków pokojowych. aby był łaskaw wypić z nią kielich wina. że to brat króla Rudolfa wypełnił swoje poselstwo i wraca do kraju.

postanowiła wykonać zbrodniczy plan. Następnie ta okropna bestia nakazała sługom. „nalewaj”. aby nie wzbudzić jakiegoś podejrzenia. pełen oburzenia odpowiedział dziewczynie takimi słowami. Udała spokój. aby z tyłu. walczyli nago. Gość. Gość okryty ranami upadł na ziemię i wyzionął ducha. że wzbudził w niej jeszcze większą złość. Zerwał przymierze. westchnął głęboko nad okrutna śmiercią brata i nie mogąc opanować bólu zapłonął żądzą pomsty za jego śmierć. Tym razem jednak. by usiadł. żeby za plecami miał ścianę z oknem. twarz jej poweselała i w miłych słowach poprosiła go. Tylko jednemu ze swoich ludzi kazał wejść na 48 Prawdopodobnie chodzi o stolik do gry w damkę. Król ufał niesłychanie ich sile i spokojnie zabawiał się grą przy stole. Niebawem na znak dany przez okrutna kobietę wykonano niegodziwe polecenie. Umyśliła zaś posadzić go w takim miejscu. by lżej się walczyło. Herulowie byli zaprawieni w prowadzeniu wojen i znani z wielu zwycięstw. Cóż było dalej? Oba wojska starły się na otwartym polu. czy po to. a w rzeczywistości po to. przeszyli go mieczami. zakrywszy jedynie wstydliwe części ciała. ponieważ był małego wzrostu dziewczyna wejrzała na niego z wyniosłą pogardą i wypowiedziała pod jego adresem ironiczne słowa. czy też żeby okazać pogardę dla ciosów wroga. Ogarnięta kobiecym szałem i nie potrafiąc zapanować nad bólem serca. jakie zawarł z Tatonem i wypowiedział mu wojnę. Tak się też stało. Gdy wieść o tym dotarła do Rudolfa. kiedy ona powie. jaki właśnie przyszedł jej na myśl.20 On zaś w szczerości swego serca przybył na jej zaproszenie. . sam zaś nie wątpiąc z zwycięstwo siedział w obozie przy stole do gry48. Rodulfus wysłał swoich do walki. urażony w swej godności. rzekomo do podczaszego. Na oknie tym powiesiła wspaniałą zasłonę niby na cześć gościa.

na częste pytania króla. którą chłoszcze gniew Pana niebieskiego”. że wojsko Herulów ucieka. że walczą bardzo dzielnie. królu. że zielone łany lnu wzięło ono za taflę wody. Toteż kiedy ów spostrzegł. powiększyli swoje wojsko o żołnierzy z różnych pokonanych plemion i zaczęli sami dążyć do wojen oraz szerzyć dookoła sławę swego męstwa. zwaną przez nich bandum. nim całe wojsko nie zaczęło uciekać przed nieprzyjacielem. co robić. Kiedy więc wojownicy machali ramionami jak gdyby przy pływaniu. napadli na nich Longobardowie i urządzili im straszną rzeź. odniósłszy zwycięstwo.21 rosnące tam drzewo. . jak to zwykle w takiej sytuacji bywa. oraz szyszak. a Longobardowie mocno na nich nacierają. Taton zaś zabrał chorągiew Rodulfa. która widział. I nie wcześniej odważył się powiedzieć królowi o klęsce. podzielili między siebie ogromne łupy znalezione w obozie. jak wiedzie się Herulom. nie wiedzieli. odpowiadał. Nad wojskiem zaś Herulów. to powiedziałeś”. przez którą można przepłynąć. który zwykł on nosić podczas bitwy. Kiedy przerażony król i wszyscy wraz z nim. Odtąd tak dalece podupadło męstwo Herulów. że zapłaci głową. Longobardowie. Również sam król w dzielnej. taki zawisł gniew z nieba. ażeby tym szybciej mógł mu donieść o zwycięstwie jego żołnierzy. jeśli powiadomi go. Na te słowa król rzekł z niepokojem: „Czyż może uciekają moi Herulowie?” On zaś na to: „Nie ja – rzekł – lecz ty. Choć późno. lecz bezskutecznej walce poniósł śmierć. wydobył jednak z siebie głos: „Biada tobie – rzekł – nieszczęsna ziemio Herulów. iż szyk Herulów się załamał. Longobardowie zaś stali się bogatsi. Zagroził mu przy tym. że już nigdy nie posiadali króla. uciekającym w bezładzie. otrzymywali mieczem od wrogów bezlitosne ciosy.

a nie za szczera prawdę. jak i Zuchilona. Napisany w jęz. część z nich osiedliła się w Hiszpanii. Miał zaś Wakchon trzy żony. Wachon zwyciężył Swenów. zajmowali tereny nad górnym Renem i toczyli boje z Rzymianami. gdzie jako wygnaniec pozostał do końca życia. syn Tatona. W tym czasie Wakchon napadł na Swebów51 i przyłączył ich do swego państwa.Szwabowie. syn brata Zuchilona49 i pozbawił go życia. podaje. Po tych wydarzeniach Taton niedługo się jednak cieszył wojennym triumfem. Również Hildechis. m. 51 Swebowie. szczep germański. córkę 49 Origo IV. Napadł bowiem na niego Wakchon. utworzyli niezależne . Następnie pojął za żonę Austriguzę. po Chr. Niemal we wszystkich rękopisach znajdzie to. Chr. zajęli Dację. niech przeczyta wstęp do Edyktu praw longobardzkich52 ułożonego przez króla Rotariego. że Wakchon (Wachon) był synem Unichisa i zgładził zarówno Tatona. poślubił Ranikundę. 53 Turyngowie. niemal doszczętnie wytępieni. jedno ze źródeł Pawła. V w. p. 50 Gepidzi. noszący pierwotnie nazwę Hermundurów. O śmierci Tatona i panowaniu Wachona. Swewowie. Najpierw. którzy w IV w. lud nieznanego pochodzenia. zredagowany w 643 r. Gepidowie. później osiedlili się nad środkowym Dunajem i tam zetknęli się z Longobardami. zawiera normy prawa longobardzkiego (uj ęte w 398 paragrafach). na skutek czego nastąpił rozpad jedności plemiennej. łacińskim. jego żony i córki oraz panowanie syna Waltariego. mianowicie. 52 Edykt króla Rotariego. Poszczególne grupy zajmowały różne tereny. poniósł klęskę w starciu z Wakchonem i uciekł do Gepidów50. w IV ulegli Herulom. Odtąd pomiędzy geoidami i Longobardami zapanowała z tego powodu nieprzyjaźń. na pocz.. które dotąd funkcjonowało jedynie w ustnym przekazie. cośmy umieścili w naszej skromnej historii.in. źródło Pawła. córkę króla Turyngów53. w III w. lud germański ze szczepu gockiego. zaliczany przez pisarzy starożytnych do plemion germańskich. W I w.22 21. Po zmiennych walkach zostali w 567 r. Jeśli ktoś uważa to za kłamstwo.

Tlący się już od dawna spór między Geoidami i Longobardami teraz nareszcie wybuchł na dobre i po obu stronach szykowano się do wojny.). który Longobardów przyprowadził do Panonii. syn Audoina i państwo.23 króla Gepidów. VI w.) i Hunom (441 r. Rozgorzała niebawem bitwa. 22. który znienawidziwszy ją oddał za żonę jednemu ze swoich ludzi o imieniu Garibaldi. w której Alboin zgładził syna króla Gepidów.. Po śmierci Waltariego rządy objął Audoin. Paweł oraz Edykt Rotariego nie nadają Wakchonowi kolejnej liczby. I wtedy przypadkiem stanęli do walki naprzeciw siebie Alboin. które uległo najpierw Rzymianom (10 r. ponieważ jednak został on królem nie według prawnego następstwa. przed Chr. imieniem Wisegarda. 23. inny król Franków. w której oba szyki dzielnie walczyły i jeden nie ustępował drugiemu. później Gotom (378 r. który niebawem przyprowadził Longobardów do Panonii55. wojownicze iliryjsko-celtyckie plemię półnomadów. przez Frankó w i Sasów i ostatecznie podporządkowane tym pierwszym. Walderadę. drugą. Panonia rozciągała się między Sawą. . który po jego śmierci panował jako ósmy już król54. Wreszcie trzecią żoną Wakchona była córka króla Herulów – Salinga. Wszyscy oni byli Litingami. Wojna Gepidów z Longobardami. Drawą i Dunajem i była zamieszkana przez Panończyków. ale w wyniku gwałtu. 54 Właściwie ósmym królem był Wakchon. 55 Nastąpiło to w I poł. bo tak nazywała się u nich każda znakomita rodzina. z którą miał dwie córki: jedną. wydał za Teudiperta – króla Franków. Waltari po siedmiu latach panowania zszedł z tego świata. Z nią miał syna Waltariego. Po nim jako dziewiąty król objął rządy Audoin.). wziął za żonę Kusupald. rozbite w VI w.

24 Turismod. Audoin odpowiedział im. żeby był towarzyszem ojca podczas uczty. który w dużej mierze wojnę tę podtrzymywał. gdzie zwykł niegdyś siedzieć jego syn. króla Gepidów. Turisind długo myślał o miejscu syna przy stole. Gdy Gepidowie ujrzeli. aż wreszcie ból jego znalazł ujście w słowach: „Drogie – rzekł – jest mi to . Turismod. ażeby Alboin uczestniczył w uczcie. syn Turisinda. jak był nim podczas niebezpieczeństwa. 24. z którym niedawno prowadził wojnę. Po odniesionym zwycięstwie Longobardowie wrócili do swoich siedzib i zaproponowali Audoinowi. który spadłszy z konia wyzionął ducha. zawrócili. swemu królowi. Alboin przeszył mieczem swego przeciwnika. jak siedzi tam teraz jego zabójca. któremu przedtem zabił syna? Alboin prosi o wydanie oręża po zabitym. aby mógł ze swym ojcem zasiadać do uczty. Kiedy wycięli dużą część wrogów. aby syn królewski ucztował wraz z ojcem. Longobardowie ruszyli w pogoń i kładli ich pokotem. W jaki sposób Alboin z czterdziestoma mężami udał się do króla Turisenda. zaprosił na ucztę i posadził go po swojej prawicy. Prosili. Wzdychał głęboko i nie mógł się opanować. że nie może tego uczynić ze względu na panujący obyczaj. Gdy inni raczyli się wspaniałymi potrawami. i wyjawił mu powód swego przybycia. zanim nie zdobędzie oręża od króla obcego narodu”. miał przed oczyma jego śmierć i widział. Król przyjął go wspaniałomyślnie. Alboin usłyszawszy te słowa ojca wziął ze sobą jedynie czterdziestu młodzieńców i udał się do Turisinda. że poległ syn królewski. stracili ducha i rzucili się do ucieczki. ponieważ dzięki jego męstwu odnieśli zwycięstwo w tej bitwie. „Wiecie – powiedział – że nie ma u nas zwyczaju. aby zedrzeć zbroje z poległych.

Turisind wziął oręż swego syna Turismoda. W ten sposób położył kres kłótni i wszyscy w radosnym nastroju kontynuowali ucztę. . gdy ktoś we własnym domu zabija gościa”56. wszystkie domy stoją przed nimi otworem.25 miejsce. Po powrocie Alboin stał się współbiesiadnikiem przy ojcowskim stole. Słysząc te słowa Gepidowie nie mogli opanować oburzenia. że kara najpierw dosięgnie tego. „Białonożne są wasze klacze – rzekł – i wy jesteście do nich podobni”. którzy z jakiegoś powodu przybyli do nich. kto pierwszy przystąpi do walki: „Nie jest – mówił – miłe Bogu zwycięstwo. stanął pomiędzy nimi i swoich wzburzonych ludzi powstrzymał od walki. mających do kolan białe nogi. Wtedy obecny tam drugi syn królewski poczuł się dotknięty słowami ojca i zaczął drażnić Longobardów oraz szydzić sobie z nich twierdząc. Również Longobardowie gotowi do walki jak jeden mąż chwycili za miecze. tam będziesz mógł niewątpliwie zobaczyć. Jedząc królewskie dania cieszył się wraz z ojcem i opowiedział po kolei wszystko. Wtedy król zerwał się zza stołu. chronią przed wszelką krzywdą i uważają za nietykalnych. którego zdrowo i cało odprawił do kraju jego ojca. z nimi dzielą się pokarmem”. wręczył go Alboinowi. tam pośrodku łąk to nędzne zwierzę rozsypało kości twego brata”. Unieśli się gwałtownym gniewem i pragnęli pomścić jawną zniewagę. tych. Cezar w swoich Pamiętnikach o wojnie galijskiej (IV. Zagroził im. gdyż oni poniżej łydek owijają nogi białymi opaskami. lecz i osoba teraz na nim siedząca jest dość miła dla moich oczu”. że są oni podobni do swych klaczy. że Germanie „uważają. iż nie godzi się krzywdzić gościa. co wydarzyło się jemu 56 Także u Germanów prawo gościnności było święte. jak bardzo te klacze potrafią bić kopytami. 23) odnotował. Na to jeden z Longobardów tak odpowiedział: „Udaj się na pole Asfeld.

zjednoczył pod swoim panowaniem przeważające połacie Imperium Rzymskiego. W podobny sposób.26 u Gepidów. 58 W latach 529-532. na drodze wojennej. panował w latach 527-565.) 61 Mianem Maurów określano tubylczych mieszkańców Afryki Północnej. W tym czasie pod szczęśliwą gwiazdą rządził Imperium rzymskim cesarz Justynian57. Potem znowu siłami tegoż Belizariusza zwyciężył w Italii lud Gotów i wziął do niewoli ich króla Witichisa60. W ten sposób po dziewięćdziesięciu sześciu latach całą Afrykę przywrócił Imperium rzymskiemu. który zarówno prowadził pomyślne wojny zewnętrzne. który zginął w walce z Narsesem (552 r. cesarz Imperium Wschodnio-Rzymskiego. Panowanie Justyniana i jego zwycięstwa. Następnie dzięki podziwu godnemu męstwu prokonsula Jana zniszczył Maurów atakujących Afrykę pod wodzą króla Amtalana61. 25. Pozostawali jednak w stałym konflikcie z podbitą ludnością m. 59 Wandalowie w V w. zostali podbici przez Belizariusza. jak i znakomicie rozwiązywał sprawy obywatelskie. zajęli wybrzeża afrykańskie (429 r. Król Witichis (Witigis) dostał się do niewoli w pierwszej fazie wojny (540 r. i chwalili odwagę Alboina. 60 Goci (Ostrogoci) zajęli Italię w 489 r. wziąwszy do niewoli ich króla Gelismera59. podbił również inne narody. na dworze króla Turismoda. a następnie Narsesa w latach 535-553. Obecni wyrażali podziw. Rękoma patrycjusza Belizariusza mężnie pokonał Persów58 i tymi samymi rękoma zniszczył całkowicie lud Wandalów. Z powodu tych wszystkich 57 Justynian. z powodu wyznawania odmiennej religii – arianizmu. W 533 Belizariusz odniósł nad nimi zwycięstwo i przyłączył do Cesarstwa. Goci obwołali królem Totilę.) i niektóre wyspy Morza Śródziemnego.). In.. . i w nie mniejszych pochwałach wynosili wielką prawość Turisinda.

63 Kodeks ukazał się w 529 r. Wszystkie bowiem rozporządzenia cesarskie. ogłoszone jeszcze przed Digestami. zredukował do liczby pięćdziesięciu ksiąg i nazwa je Kodeksem Digestów lub Pandektów64. Antycki62.27 zwycięstw zasłużył sobie na przydomki: Alamański. 64 Zbiór dawnego prawa. że na całym świecie nie można znaleźć podobnej67. Corpus Iuris canonici.. Budowniczymi byli Izydor z Miletu i . Prawa zaś poszczególnych urzędników lub sędziów. On również poprawił i nadzwyczaj zwięźle ujął prawa rzymskie. 247) uważa ich za odłam Wenetów. Był bowiem Justynian władcą katolickim. Gocki. trzynawowa. Tenże władca wybudował w Konstantynopolu świątynię dla Chrystusa Pana jako Mądrości Boga Ojca i nazwał ją greckim wyrazem Hagia Sophia czyli Święta Mądrość. Na nowo także opracował w czterech księgach Instytucje. szczepu słowiańskiego. mieszczące się w wielkiej liczbie woluminów. Również nowe prawa. ujmując w nich zwięźle teksty wszystkich praw65. które zawierały się niemal w dwu tysiącach ksiąg. które sam ustanowił. zredagował w jednym tomie i kazał go nazwać Kodeksem Znowelizowanym66. mieszkającego u źródeł Wisły. zawarł w dwunastu księgach i kazał dzieło to nazwać Kodeksem Justyniana63. Germański. jak i drugą redakcję Kodeksu w 534 r. o bogatej ornamentyce wnętrz. 65 Chodzi tu o Institutiones z 533 r. Ta budowla tak dalece przewyższa wszelkie inne. zawierają nowe konstytucje cesarskie. które dotąd były zbyt rozwlekłe i same w sobie sprzeczne. 62 Antycki od Antów (Antes. 67 Budowla powstała w latach 532-537 na planie krzyża greckiego (równoramiennego). Cztery opracowania prawa dokonane za Justyniana otrzymały w średniowieczu jedną nazwę Corpus Iuris civilis. Frankoński. 66 Novellae constitutiones (535-565). został ogłoszony pod koniec 533 r. zwieńczona kopułą. Wandalski i Afrykański. Digesta seu Pandectae. w odróżnieniu od zbioru prawa kanonicznego. Jordanes (O pochodzeniu i czynach Gotów 119. Anti).

nauczyciel jęz. Także w tym czasie rzymski opat Dionizy przez godny podziwu rachunek ułożył tablicę świąt Wielkanocnych69. 470 -550. służył władcom ostrogockim Teodorykowi(493 526). zamienili ją w meczet.). następnie senatorem. W tym czasie zasłynął w Rzymie Kasjodor68. czym zapoczątkował licze nie dat wg ery chrześcijańskiej. przekształcona w muzeum. Anthemios z Tralles. Po wycofaniu się ze służby publicznej założył klasztor w Vivarium (555 r. jego córce Amalasuncie (526-535) I Witigesowi (536-540). chronograf. gramatyk rzymski.28 w swych uczynkach prawym. Dzieło Institutio de arte grammatica (Nauka gramatyki) obok gramatyki Donata było w okresie karolińskim i późniejszych epokach podstawą nauczania i studiowania tego przedmiotu. głębiny wiedzy gramatycznej70. Wszystko przeto obracało mu się na dobre. W nowej tabeli paschalnej wzorowanej na tabeli Cyryla Aleksandryjskiego. Pisał dzieła historyczne i teologiczne. gdyż kulturalne wartości greckie przeszczepił na grunt łaciński. Wtedy wreszcie Arator. łacińskiego w Bizancjum. Wtedy również w Konstantynopolu Pryscjan z Cezarei otworzył. 70 Pryscjan z Cezarei (V-VI w.). wszechstronnie wykształcony. Wśród jego znakomicie opracowanych dzieł znalazły się przede wszystkim świetne objaśnienia do niejasnych miejsc Psalmów. Był on najpierw konsulem. mąż biegły zarówno w naukach świeckich. 69 Dionizy Mały (Dionisius Exiguus). a w swoich sądach – sprawiedliwym. że tak powiem. 68 Flavius Magnus Aurelius Cassiodorus (ok. Turcy w 1453 r. kanonista. ustalił datę narodzenia Chrystusa (nieścisłą). dał zarys całej gramatyki łacińskiej łącznie z rzadko uwzględnianą składnią. od 1934 r. subdiakon Kościoła rzymskiego. . Paweł wspomina jego Expositio psalmorum (Komentarz do Psalmów). ok. 490-583) pochodził z rodziny wyższych urzędników syryjskich. współpracował z Kasjodorem. współtwórca kultury średniowiecznej. jak i teologicznych. a w końcu stał się zakonnikiem.

Dialogi. Poemat ten był w średniowieczu podziwiany i czytany. teolog. chrześcijański poeta łaciński.29 wspaniały poeta. ojciec Benedykt – najpierw w miejscowości zwanej Sublakus. Grzegorz73. servus servorum Dei („sługa sług Pańskich”).). Powyższe tłumaczenie nie rości sobie pretensji do przekładu poetyckiego. w którym trzy pierwsze wyrazy heksametru daktylicznego powtarzają się na końcu pentametru. VI w. 72 Dzis. Święty Benedykt. zwanej także Arx72. dyplomata. ujął Dzieje Apostolskie w wierszach heksametrycznych71. u podnóża góry Calvo. Cassinum – chodzi o słynne Monte Cassino. opiewał przyjemnym stylem w Dialogach papież św. Napisał m. Benedykta. Również jak stosownie do moich skromnych zdolności. jak wiadomo.. alegoryzmów oraz używania niekiedy rzadkich słów jego treść jest trudna do zrozumienia. Benedykt z pierwszymi towarzyszami. napisał w heksametrach poetycką parafrazę Dziejów Apostolskich De actibus Apostolorum. jego cuda i chwała. gdzie przebywał św. których druga księga omawia życie św. a następnie w warowni Kassinum. gdzie Benedykt w 529 r. ułożyłem na cześć tego wielkiego ojca wiersz opiewający w dystychach elegijnych poszczególne jego cuda74. . asceta. założył klasztor. papież 590-604. w której znajduje się Święta Jaskinia. znany adwokat i mówca. W 544 r. to jest takim. Oto on: 71 Arator. Jego życie. 40 mil (ok. In. oddalonej od Rzymu czterdzieści mil. 73 Grzegorz Wielki. organizator misji wśród pogańskich i ariańskich Germanów. 60 km. 26. Subiaco (sub lacu) – nad jeziorem. obrońca biednych i uciśnionych. Benedykta z punktu widzenia formalnego jest wierszem elegijnym epanaleptycznym. który porzucił karierę urzędniczą i został duchownym. 74 Przytoczony tu wiersz o cudach św. którego reguła stała się podstawą dla zachodniego monastycyzmu. W tych również dniach blaskiem zasług swego życia i apostolskimi cnotami zajaśniał święty mąż. Z powodu aluzyjności. architekt nawrócenia Longobardów.

Święte wypełnia obrzędy. Z miłości do Boga cierpisz mrozy. Aby mógł wyżyć święty. ojcze błogosławiony. światowym wzgardził kwieciem. gdyż było pęknięte. Romana do św. Benedykta. Niemniej ożywcza wiara uczty – agapy obwieszcza79. Benedykt ur. wiatry i śniegi. że nastąpiła jej doskonała rekonstrukcja. się ok. . Benedykt. Roman (ibid. o boski raju. 77 Zakonnik św. który zasługę imieniem [wyjawiasz. Jaśniejąca gwiazdo wieku. mieście umbryjskim. w Nursji (dzis. II 1). Chryste. Klaszcz mocno. Znane zaś. Nursjo! O nadzwyczajne dziecię. 80 Podczas obrzędów paschalnych pewien kapłan z polecenia Bożego dostarczał św.30 Jak mam opiewać. Niosła mamka naczynie. jak wynika z Dialogów Grzegorza Wielkiego (II 1) nieumyślnie rozbiła cenną wazę. jak mam opiewać? Wspaniale. 75 Św. Gwiazdę przynosisz światu. Norcia). klaszcz mocno. wspaniale. Benedykt osiadł w grocie skalnej w pobliżu Subiaco. Nosząc nazwisko od miasta77. o boski raju. wiatry i śniegi dzielnie przez trzy znosisz lata. 480 r. Przynosi owoc miłości. I mądrość starców zwycięża. 79 Uczta – agapa jest oznaką uczucia św. Wesoła już naprawione niosła mamka naczynie 76. lecz święty sprawił. w skałach skrył się młodzieniec. święte wypełnia [obrzędy80. którym złośliwiec na drodze staje. Kwiat twój. Mrozy. kto Chrystusowej słucha nauki. Wzgardził bogactwem Rzymu kwiat twój. co lata charakterem przerasta. o święty Benedykcie. Nursjo75. Benedyktowi pokarm. dumna z tak wielkiego syna. Tobie brzmią chwałą pieczary78. oszustwo zbawienne uznaje. Uczty-agapy obwieszcza. 76 Mamka (pedagoga) św. smutna. z którego rad początkowo korzystał św. Obfitą niosą żywność do groty chciwi pasterze świń. 78 Św. nosząc nazwisko od miasta. pierwszy codziennie dostarczał drugiemu pokarmu. Wstrzemięźliwego karmiąc człowieka. ojcze [błogosławiony. o nadzwyczajne dziecię. Oszustwo zbawienne uznaje i z miłości popełnia kradzieże . Brzmią chwała pieczary przed śmiertelników ukryte ocza mi. Benedykta. twoje triumfy? Twoje niezliczone cnoty.

Benedyktowi pokarm dla ciała. ibid. W okolice Liris86 uroczej podążasz za licznymi przewodnikami. Niegodziwa i skryta zaraza zgnieciona przez czujnego człowieka Oręża krzyża nie zniosła niegodziwa i skryta zaraza82. . Świątobliwe boleją serca nad upadkiem złego człowieka. 82 Znakiem krzyża św. Również i ty. Opuszczasz wyżynę dążąc w otchłań głęboką. władco przeklęty. o żelazo 83. Gaśnie ogień od ognia.31 Sercom radosnym obfitą niosą żywność 81. 84 Św. podążasz. Wodą niesiony pojechał posłuszny ojcowskim rozkazom84. gaje niszcząc i święte ołtarze . Dialogi II 6. Wieczystej wody fala strumieniem z twardej wypływa skały. Posłuszny ojcowskim rozkazom. Benedykt zażegnał zarazę. Lekkie udręki cielesne myśl powstrzymują zbłąkaną. Benedykta kapłan z sąsiedniego kościoła przysyłał mu zatruty chleb. szalejesz. rzeka płynąca przez Cassino. Benedykt rzucił do wody drewniany uchwyt. św. Odejdź. wężu jadowity. który przed spożyciem przez świętego zabierał kruk (zob. łaskawą i hojna darowany ręką. Taurus na rozkaz św. do którego z głębi przypłynęło żelazo i połączyło się z rączką. o żelazo oderwane od rękojeści. Benedykta chodził po tafli pewnego jeziora. wynosili zaś pokarm duchowy. Nad śmiercią ucznia świątobliwe boleją serca. Pokarm kruk przynosi. gdy kolce rozdzierają mięsiwo. Wężu jadowity. ibid. Błądzącą poskromią zarazę lekkie udręki cielesne. niesiony falami nie zginiesz Świadkiem będziesz prawdziwym również i ty. Fala drogę wskazała gotowemu słuchać mistrza wskazówek. Zob. Benedykt nauczał ich prawd wiary. chłopczyku. co bezbożnymi do celu idą drogami. Pod wpływem piekielnych ogni jęczą serca przewrotne. szalejesz. II 7. Jęczą serca przewrotne. nad wodą osiadłszy wiódł żywot. 85 Nienawidzący św. II 8) 86 Liris. Zob. Grzegorz Wielki. Nieznanemu całkiem wędrowcy fala drogę wskazała. W otchłań głęboką. pozwól przywrócić murom marmury! 81 Pasterze przynosili św. Głos z nieba cię woła w okolice Liris uroczej. 83 Pewnemu Gotowi wpadł do wody sierp bez rączki. Gubiąc liczne narody. bo św. chłopczyku. I suchość serc ludzkich zrasza wieczystej wody fala. Na rozkaz z daleka zatruty pokarm kruk przynosi 85. Cielesny od duchowego gaśnie ogień od ognia.

widoczny jest ogień [trawiący88. II 16. Zdradzieckiej posługi. Ciż sami poganie odbudują całą klasztorną zagrodę94. króla ostrogotów. II 11. co tajemnice ogląda! Wszystko jest znane prorokowi. 91 Chodzi o Totilę. drugi król rzymski. 92 Numa Pompiliusz. z fałszywych powstały płomieni Nie dla ciebie. ibid. Benedykt. II 18. jak na dłoni widoczne się stają żarłoki. błyszczący klejnocie. znów znalazł się w mocy szatana. brat rozszarpany zostaje 89. ibid. ibid. na nic się zdają twoje zmyślne zasadzki. Całą klasztorną zagrodę – tak chce przepowiednia – wezmą [poganie. Burza – mówi – niech zburzy wzniesiony przez Numę wysoki [mur! Uderzy na ciebie wróg. aby nie znalazł się dar na ołtarzu 93. odejdź. 90 Zakonnicy ucztowali wbrew regule poza klasztorem. Murem otoczył miasto Ankus Marcjusz. II 10). Na jaw wychodzą sekrety. Okrutny wielce tyranie91. pyszny zamilknij umyśle! 87 „Wąż jadowity”. „władca przeklęty” to diabeł. Istnieje wędzidło na twoje życie. 93 Św. okrutny wielce tyranie. Ty niesiesz dary na ołtarz. gdy wznosi się mury budynku. Za to surowo ich zganił św. 94 Mowa o zajęciu Monte Cassino przez Longobardów około 570 r.32 Zmuszony przez rozkaz. II 12. II 9). który zginął w bitwie pod Perugią w 552 r. Pyszny zamilknij umyśle i nie szarp tego. który przeszkadzał w budowie klasztoru na Monte Cassino (ibid. władco przeklęty! 87 Widoczny jest ogień trawiący. Benedykt uwolnił pewnego kleryka od ataków diabelskich. Spożytego bezczelnie posiłku na jaw wychodzą sekrety90. 89 Ibid. 88 Rzekomy płomień wywołał idol z brązu (ibid. Wzniesiony przez Numę92 wysoki mur z ręki żadnego nie runie [wroga. kiedy jednak ten przestał przestrzegać nałożonych warunków. 95 Zakonnik po ostrzeżeniu uniknął zasadzki i łatwo znalazł węża w przyniesionym naczyniu. Nietknięty ukazuje się brat. i odbudowaniu klasztoru przez tenże lud w latach 720 -730. zdradzieckiej posługi chłopcze95. chłopcze. Gdy wznosi się mury budynku. . uderzy na ciebie wróg. trzeci z kolei król Rzymu. niech wąż cię weźmie w swe [ręce! Wąż cię jednak nie weźmie.

Święty błyszczące metale potrzebującemu obiecuje. o starcze tak bardzo żałosny. Z grobów ludzie powstają na twój rozkaz stanowczy. wszelkie stworzenie truchleje. i skąd nadzieję zbawienia? Ty. 96 O wielkim głodzie w Kampanii i cudownie danym pokarmie czytamy u Grzegorza Wielkiego. ty zginiesz od ciosu wrogiego. . Ów pyszny ze swego konia groźny wkoło wydaje głos. Ziemia szeroko rozwarta schowane w swej głębi ciało oddaje. dostarczycielu. Skąd weźmiesz sobie lekarstwo?. zgubna moc w naszej głowie wszelkie usuwa zaszczyty. Zła. odsłaniasz.33 Straszny głód ginie przez pokarm z nieba nam dany. Smok ów zdradziecki do pośpiechu nakłania uciekającego [człowieka. Niesie ojciec na ramionach martwe ciało syna swojego. że tak bez ciała byłeś obecny. lecz skruszyć go nie zdoła. 97 Wydarzenie opisane w Dialogach II 22. Same z rąk wnet opadną barbarzyńskie mocne łańcuchy. Że to. 98 Te i następne dziwy zaczerpnięte z Dialogów II 25-31. wlać trochę płynu do stągwi? Spójrz jak beczki płyną! Dlaczego się boisz. Ostra skała kryształ porywa. choć sam ich [nie ma. Na twój rozkaz stanowczy wstrzymane są święte obrzędy. Uczestniczy się w świętych obrzędach na twój rozkaz [stanowczy97. którego skórę jad zniszczył wężowy. To znów chowa ciało na rozkaz ziemia szeroko rozwarta. Barbarzyńskie moce łańcuchy ręce wolne od winy krępują. zgubna moc. Dlaczego się boisz. godzien litości. godzien litości. co nastąpi. dostarczycielu. Z dala od wszelkich poleceń kroczy zła. Wszelkie stworzenie truchleje. Od ciosu wrogiego zmądrzejesz. A teraz żywego syna niesie ojciec na ramionach. Tak i umysłu naszego straszny głód ginie 96. Nietkniętą otrzymasz skórę. ty. Na twój rozkaz stanowczy nie nakłada się mowie wędzideł. Z nieba więc otrzymuje święty błyszczące metale. Leży już plackiem na ziemi ów pyszny ze swego konia. Nie naruszony więc pozostawia ostra skała kryształ. skąd weźmiesz dla siebie lekarstwo? O starcze tak bardzo żałosny. II 21. ibid. Na zakazanej wstrzymuje go drodze smok ów zdradziecki 98. co zawsze tracisz. Ty.

Sen opuścił oczy. Lichy ułożył tu wiersz dla Ciebie twój sługa uniżony. Pieśni święte śpiewając. poety greckiego z poł. Scholastyka. chcąc zatrzymać św. O ojcze Benedykcie. uprosiła deszcz z nieba. zmarł jak psalmista wytrwały. dla ciebie świat cały stoi otworem. ibid. wojen zwiastunie. Tego. będzie ci miły. Ci. O dobry wodzu. Oto on: 99 Omnia vincit amor. miłość wszystko zwycięża. zapomniawszy o życia towarzyszach. Św. Wygnaniec. będzie ci miły! Ułożyliśmy również w metrum jambicznym archilochijskim102 hymn opiewający poszczególne cuda tegoż ojca. II 33. Słynne zdanie Wergiliusza (Bukoliki 10. O nazbyt przez Boga kochany. by prawdzie świadectwo dać [wierne. o nazbyt przez Boga kochany. Tą samą się cieszą sławą ci. Benedykt. niech.34 Miłość wszystko zwycięża99. prostaczek. co serce mieli jedno. Pierwszy za oręż chwytasz o dobry wodzu. w jasności tonie droga. widział duszę św. Z objęć grzechu się wyrwała przez skaliste biegnąc tereny. Scholastyki unoszącą się do nieba w postaci gołębicy. lichy ułożył tu wiersz. co płomień miłości pożera. Benedykta na rozmowie. Jak psalmista wytrwały nigdy swej harfy nie odkłada na bok. biedak. 100 . Świat gorejący posiada świętego. proszę. Trzykroć wzywany przybywa. przykładem serca umacniasz. 102 Metrum archilochijskim (od Archilocha z Paros. co ponad eterem się wznosi. VII w.) nazywa tu Paweł miarę wierszową złożoną z czterech jambów (dymetr jambiczny). Ty tajemnice oglądasz. prozę. przed Chr. Drogi przez miłość ojcowską trzykroć wzywany przybywa. w jednym spoczywają grobie. W jasności tonie droga znaczona mnóstwem pochodni świecących. Miły swoją prostotą niby gołąb wzbija się wysoko. Przez skaliste biegnąc tereny od grzechu do zbawienia zawiodła. przez ulewę siostra uwięziła [świętego100. Znaki odpowiednie dałeś. wojen zwiastunie. przewodniku po ścieżce niebieskiej. Ku życiu prawdziwemu dążąc. Niech. 101 Św. jak podają Dialogi II 34. 69). znaki odpowiednie dałeś. Do królestw niebieskich dociera miły swoją prostotą101. co serce mieli jedno. Tam gdzie święty wstępuje. świat gorejący posiada.

Zabłysnął jak gwiazda nowa. Wrogowi klęskę zadaje. Światowe rozpędzając chmury. Góra zmyślona zanika. Trucizny puchar rozbija Krzyża świętego orężem. Ciężka masa lekką się staje. By wziąć za trudy nagrodę. Cieszmy się wszyscy razem W dniu jego święta sławnego! Tędy święty ojciec Benedykt. Na płaszczu chłopiec śmierci unika. Zdrowie do chorego wraca. Szybko wykonuje rozkazy. Lew cichnie głośno ryczący. Ognie ogniami zagasza. Grzech daleki wychodzi na jaw.35 Ochoczy w swym sercu. Archiloch używał tej miary w połączeniu z heksametrem daktylicznym. bracia. Wstąpił do wiecznego królestwa. Okazał się możny w cudach Z Boga najwyższego tchnienia. Przyszłość pokazał zakrytą. Poprawia chleba naczynie. By wszystkich ludzi nakarmić. uciekasz. Dziwami zajaśniał wieloma. Żelazo powraca z otchłani I płynie posłusznie po wodzie. Na samym progu żywota Wzgardził doczesności kwiatem. Przewodnik po wąskiej ścieżce. Jad odsłania się skryty. wpadasz w sidła. Umysł poskramia zbłąkany Łagodnie biczując swe ciało. Rządco chytry. Rzeki ze skał wypływają. . Przybywajcie ze śpiewem na ustach. Właścicielu nieprawy. Pragnąc więziennej ciasnoty.

Benedykt z Sublakus104 do tego miejsca. 72. Kto więcej kocha. Smok trzyma zbiega wędzidłem. zanim dotarł na miejsce. Grzegorz. Tajników. Już mistrzu dla uczniów przemożny. co papież św. o serce. nie kryjesz. Ziemia wyrzuca ludzkie zwłoki. Potęgę światła wielkiego Życzenie siostry poskramia. 105 Ciało św. Związanego zjawa uwalnia. bardziej może Niebo. Nie poznana przed wiekami Nocą zabłysła tu gwiazda. gdzie teraz spoczywa. We snach buduje się domy. Wśród cudowności jak nektar Słodka pieśń o niej zabrzmiała. przyp. Szkło nie poddaje się skale. jesteś poznana. które zwykł karmić. 104 Zob. 50 mil to ok. Przyjdź na swej trzody westchnienia! Niech w dobru wzrasta strzegąc się węża.36 Przyszłości. Niech po twojej kroczy drodze! Niech mi wolno będzie opowiedzieć pokrótce. towarzyszyły mu trzy kruki. Bo skreślił wspaniale następcom Życia świętego regułę. w żywocie103 tego świątobliwego ojca napisał. które widzisz. Zmarli do życia powstają. Benedykta pochowano w krypcie pod kościołem na Monte Cassino. aniołowie w postaci młodzieńców wskazywali mu 103 Vita sancti Benedicti z II księgi Dialogów Grzegorza Wielkiego. Płomień pobożności rozpalił. 75 km. Kiedy na Boże wezwanie wyruszył św. Z beczek oliwa wypływa. Z nieba pieniądze padają. W jej świetle świat cały stanął. Na każdym zaś skrzyżowaniu. . osiągnąć. oddalonego niemal o pięćdziesiąt mil105.

27. jak Alboin zwyciężył Kunimunda. leżąca u podnóża góry. król Longobardów. jakie i teraz istnieje dzięki Bożemu kierownictwu. powróćmy do biegu naszych dziejów. gdzie znajduje się urodzajna dolina. jak i następne. aby rządzić krajem jako dziesiąty król. pochodzi z Origo VI. żył stale w wielkiej wstrzemięźliwości. do wspomnianego ojca. Audoin. Przeto po śmierci Audoina głosami wszystkich objął tron królewski Alboin. ułożył na jego cześć kilka wierszy. Nie przepisałem ich. nadchodzi inny przyjaciel”. O śmierci Audoina i panowaniu Alboina. . Ponieważ cieszył się on wszędzie sławą swego imienia i potęgi. takie. do tej książki w obawie przed nadmierną objętością.Chlotar108 wydał za 106 107 Poeta Marek. to jest na Monte Cassino. do którego głos z nieba powiedział: „Ustąp z tego miejsca.37 drogę. szczególnie zaś w okresie Wielkiego Postu pozostawał w zamknięciu i z dala od światowego zgiełku. 108 Chlotar. W owym zaś miejscu miał wtedy swoje mieszkanie pewien sługa Boży. który przybywszy tam. bliżej nieznany. Urodziła mu ona Alboina. Jest jednak pewne. Opowiedziawszy pobieżnie to. aby powstało tu wielkie zgromadzenie zakonne. miał żonę Rodelindę107. czego nie można było pominąć. Por. o którym mówiliśmy wyżej. panował ok. Historia Franków IV 3. niestety. Ta wiadomość. 428-448. Przybywszy zaś tam. król Franków . Grzegorz z Tours. że głos Boży przywołał znakomitego męża do tego żyznego miejsca. króla Gepidów i pojął za żonę jego córkę Rosamundę. męża wojowniczego i we wszystkim dzielnego. król Franków Salickich mieszkających przy ujściu Renu (Westfalia i Belgia). Zaczerpnąłem to wszystko z pieśni poety Marka106.

111 Awarowie. Teofil Simokata (Historia VI 10) podaje. że Awarowie wtargnęli w granice ich państwa. najechali na ich kraj. Doszło do bitwy. którzy najpierw zwali się Hunami. Alboin bowiem najpierw zwyciężył Kunimunda. kiedy ich pokonają. niszcząc Gepidów. zajęli tereny nad Cisą i środkowym Dunajem. W tej bitwie Alboin zgładził Kunimunda. W tym czasie zmarł Turisind. lud koczowniczy pochodzenia tureckiego. Waitsa (HL. Kunimund wojnę wznowił i zginął w walce w 567 r.69. zachęcił jednak swoich wojowników. Następnie podążył na wojnę wydaną mu przez Gepidów. Chciał on pomścić dawne krzywdy Gepidów109. Kiedy ci wyruszyli mu naprzeciw. przyp. Zdaniem G. Zerwał więc przymierze z Longobardami. Walczono ze wszystkich sił. a z jego odciętej głowy uczynił sobie puchar do picia. wtedy wypędzą z ojczyzny wojska Hunów. po którym rządy objął Kunimund. Zwyciężyli Longobardowie i z taką złością mścili się na geoidach. wówczas Awarowie. wybierając raczej wojnę niż pokój110. że wycięli ich co do nogi. by najpierw stoczyli bitwę z Longobardami. a w języku 109 110 Zob. W VI w. że przyczyną wojny było porwanie Rosymundy. Tego rodzaju kielich zwie się u nich scala. przyp. 2) Paweł połączył tu dwie wojny w jedną. 112 W 567 r. król Gepidów. tak że z wielkiej ich liczby pozostał zaledwie posłaniec112. Alboin zaś zawarł wieczne przymierze z Awarami111. a później od imienia swego króla – Awarami. Do Kunimunda przybył posłaniec ze smutna wieścią. s. 50. Chociaż król podupadł na duchu postawiony z dwóch stron w ciężkiej sytuacji. która urodziła mu tylko jedną córkę – Alpswindę. .38 niego swą córkę Chlotswindę. tak jak umówili się z Alboinem. następnie zawarł pokój i pojął za żonę Rosymundę (Rosimundę).

miseczka. że niemal osiągnęli szczyt bogactwa. imieniem Rosemunda. e odtąd już nigdy nie miał króla. osiadłe pierwotnie na północ od dolnej Łaby. Wszyscy.). pojął za żonę Rosemundę – jak się później okazało – na swoją zgubę. albo stali się poddanymi Longobardów. Jego córkę. inni w przymierzu z Frankami podbili Turynów (w VI w. filiżanka. że pod jego rządami wyrabiano specjalną broń. Ponieważ Chlotswinda zmarła. . którzy przetrwali wojnę. część ich wzięła udział w inwazji na Brytanię. wziął jako brankę razem z ogromną rzeszą mężczyzn i kobiet różnego wieku. Karolowi Wielkiemu. Wielu opowiada również dzisiaj. albo aż do dzisiaj jęczą w ciężkiej niewoli u Hunów. Alboin zaś tak bardzo rozsławił swoje imię wzdłuż i wszerz. którzy zajęli ich kraj.39 łacińskim patera (czara)113. Longobardowie zdobyli wtedy łupy tak wielkie. niemieckim znaczy: czarka. Naród zaś Gepidów zmniejszył się do tego stopnia. 114 Sasi. jak i Sasów114 oraz innych ludów mówiących tym samym językiem opiewa się jego szlachetność i sławę wojenną. 113 Izydor z Sewilli (Etym. drewno. jego powodzenie i męstwo. XX 5) wprowadza wyraz scala od greckiego kalon. plemię germańskie. w V w. ulegli w VIII w. opanowali ziemie Dolnej Saksonii. że do dzisiaj zarówno wśród Bawarów. Chale w jęz. w III-IV w.

królowi Gotów. z powodu oskarżenia o nadużycia. chartularius Romani Imperia (sekretarz państwowy). z rąk Narsesa. 118 Paweł myli się tutaj. Na mocy wcześniej zawartego sojuszu prosił. osiągnął najwyższe godności. mianowany wodzem w Italii na miejsce Belizariusza rozgromił w latach 552-555 Ostrogotów i został prefektem. który wysłał Narsesowi oddziały z pomocą już w 550 r. 478-570). Niemal wszyscy Goci wraz z królem Totilą.40 KSIĘGA II 1. Prokopiusz. poniósł jednak klęskę w bitwie pod Taginą (Gualdo Tadino) i zginął w 552 r.. 116 Chartularius. np. dygnitarz zajmujący się na dworze publicznymi dokumentami. Odwołany z Italii w 567 r. króla Longobardów118. IV 26. gdyż podczas wojny gockiej królem Longobardów był Audoin. Oddział ten przeprawił się do Rzymian i stoczył bitwę z Gotami119. byli różni „sekretarze”. wyprawił posłów do Alboina. Alboin posłał mu doborowy oddział. Kiedy wokół rozbrzmiewały wieści o licznych zwycięstwach Longobardów. wyparł wojska bizantyjskie niemal z całej Italii. ażeby wsparł Rzymian w walce przeciw Gotom. aby posłali mu pomoc. Narses115. zostali wycięci co do nogi. eunuch. 117 Totila. wódz bizantyjski. sekretarz cesarski116. . (Por. król Ostrogotów od 542 r. chartularius sacri cubiculi (sekretarz cesarski). zaufany cesarzowej Teodory i cesarza Justyniana. gdyż zamierza walczyć z Gotami. 119 Bitwa pod Taginą w lipcu 552 r. który zarządzał wtedy Italią i przygotowywał wojnę przeciwko Totili117. zwycięski 115 Narses (ok. Longobardowie pod wpływem sekretarza Narsesa udzielili Alboinowi pomocy przeciw Gotom. 33).

pozostawił go w Italii wraz z Amingiem. aby podbili Italię120. powracając do Galii. który przybył mu na pomoc.41 zaś oddział nagrodzony wielkimi darami. powrócił do swoich. wspierali rzymskie państwo przeciw jego wrogom. informacja zaczerpnięta już to z Grzegorza Wielkiego (Dialogi I 2). Franków III 32) 121 Miejscowość trudna do zlokalizowania. W tym czasie Narses wypowiedział także wojnę wodzowi Bucellinowi. trzeciego księcia. ale zmarł śmiercią naturalną nad jeziorem Benakus. Na leże zimowe rozłożył się w kampanii. Agatiasz. 2. zginął od miecza Narsesa. Longobardowie przez cały czas. Lago di Garda. Narses pokonał wodzów frankońskich. cesarz i historyk. Narses pokonał także Aminga oraz zbuntowanego naczelnika Gotów Widina. Król Franków Teudepert. o śmierci Lotara. największe jezioro Włoch położone w Alpach Południowych. Wspomina też ją Konstantyn Porfirogeneta (905 -959). Trzeci książę frankoński imieniem Leutar. innym wodzem. do bitwy doszło nad rzeką Casilinus (Volturnus). w pracy o Temach (II 1) 122 W miejscowości Ceneda lub Cenesa (zob. chciał wrócić do ojczyzny z ogromnym łupem. dzis. która dzisiaj tworzy wspólnie z Seravalle miasto Vittorio Veneto. już to z Grzegorza z Tours ( Hist. Widina wziął do niewoli i wysłał do Konstantynopola. Historia II 3). Bucellina i Aminga. wg Agatiasza ( Historia II 4-9). 120 W latach 553-555. któremu Aming spieszył z pomocą. . gdzie w miejscowości Tannetum121 z rąk Narsesa poniósł klęskę w ciężkiej bitwie. pomiędzy Weroną i Trydentem122. kiedy zajmowali Panonię. w której sam poległ. Tenże Bucellin grabił i pustoszył prawie całą Italię. Benacus. Aming zaś. brat Bucellina. a z łupów gromadził dla swojego króla bogate dary.

566 r. Był to mąż pobożny. Po upływie roku w narządach rodnych i innych delikatniejszych 123 Brentowie (Breonowie. które. 126 Zaraza panoszyła się w Italii w 566 r. od którego otrzymał za to wiele dobrodziejstw. Niespodziewanie na domach. Sindualdem. Poniósłszy klęskę w bitwie. co dało impuls do wyzwolenia całej Italii. dostał się do niewoli i zawisł na szubienicy124. naczyniach i odzieży ukazały się jakieś plamy. buntującego się przeciw niemu. że więcej zwycięstw osiągnął zanoszonymi do Boga prośbami niż walką zbrojną. i w latach 569 -570. Wojna gocka IV 33). dowódcy wojskowego. 124 Ok. 4. jaka w czasach Narsesa wyludniła Italię. gorliwy w odzyskiwaniu świątyń. króla Herulów. później jednak zbuntował się przeciw niemu i pragnął samodzielnie panować. tak zaś pilny w czuwaniu i modlitwach. stawały się jeszcze bardziej wyraźne. Brionowie). W tym również czasie patrycjusz Narses wziął we władanie całą Italię dzięki wsparciu Dagisteusa. Narses zgładził Sindualda.42 3. W tym czasie126 wybuchła ogromna zaraza – zwłaszcza w prowincji Ligurii. . wyznający wiarę katolicką. Sinduald stał początkowo wiernie przy Narsesie. Zapowiedzi zarazy i śmierci. 125 Dzięki Dagisteusowi Rzym został oswobodzony z rąk Gotów (Prokopiusz. Ów Narses najpierw wprawdzie sprawował tylko funkcję sekretarza. później jednak dzięki swojemu męstwu otrzymał godność patrycjusza. hojny dla biednych. Niemniej Narses stoczył jeszcze jedną bitwę z królem Brentów123. walecznego i dzielnego męża125. zwierzętach. który dotąd uchował się z plemienia Herulów. gdy chciano je zmyć. Przywiódł zaś ich niegdyś ze sobą Odoaker podczas wyprawy na Italię. lud mieszkający w Alpach Noryckich.

a jednak wszędzie rzucały się w oczy trupy pomarłych. jeśli zmarłemu oddawał należną posługę. jeśli bowiem urządzał pogrzeb. a już nadchodziła zima. winny szczep tracił liście i złociły się nie tknięte winogrona. Wszędzie rozlegał się lament i płacz. żadnego porywanego ptactwa domowego Przejrzały zasiew na próżno oczekiwał żniwiarza. żadnych dzikich zwierząt zasadzających się na trzodę. których tylko psy pilnowały. Pozostawiano więc opustoszałe domy. tracił życie. rodzice. że ucieczka pozwala uniknąć nieszczęścia. sam pozostawał nie pogrzebany. jak i dziennych godzin rozbrzmiewała trąba bojowa i wielu słyszało jakby pomruk zbliżającego się wojska. Nieszczęście to objęło samą tylko Italię aż do . zamierały pogrążone w głuchej ciszy. Uciekali synowie porzucając nie pogrzebane zwłoki rodziców. Mogłeś zobaczyć. Jeśli ktoś przypadkiem przestrzegał dawnego zwyczaju i chciał pochować bliźniego. Na pastwiskach zwierzęta pasły się same. jego zwłoki leżały bez posługi. Zarówno w czasie nocnych. bo nie było pasterzy. pozostawiali dzieci w gorączce. jak wioski i miasta jeszcze dzisiaj pełne ludzi. Jeśli jednak ktoś przetrzymał okres trzydniowy.43 miejscach powstawały guzy wielkości orzecha lub daktyla. Pastwiska zamieniono na cmentarze dla ludzi. Między ludźmi szerzyła się plotka. a następnie pojawiała się gorączka nie do zniesienia i w przeciągu trzech dni gasło życie w człowieku. Nigdzie nie było śladów przybywających ludzi. a siedziby ludzkie stały się siedliskiem dzikich zwierząt. nigdzie nie widziano zabójców. mógł żywić nadzieję na powrót do zdrowia. żadnego gwizdania pasterzy. następnego dnia. niepomni na swoje święte obowiązki. gdy wszyscy je opuścili. że świat powrócił do pierwotnego stanu ciszy: nie słychać było żadnego głosu na polach. Można by sądzić.

Narses. skąd dosłownie przepisał opowiadanie. Oczernili go przed cesarzem Justynianem132 i jego żoną Zofią w następujących słowach: „Lepiej było dla Rzymian raczej służyć Gotom niż Grekom. 130 Aguntum (Inticha. u źródeł rzeki Drawy. Justynus II Młodszy. cesarz 565-578. albo rzeczywiście poganom będziemy musieli dać miasto Rzym i siebie samych”. Nienawiść Rzymian do Narsesa. 5. 131 Wzięte dosłownie z Dziejów papieży (Gesta pontificum) 132 Powinno być: Justynem. niech spotka mnie kara”. W tym czasie zszedł ze świata cesarz Justynian127. a więc Moguncja.44 granic Alamanów i Bawarów i spadło na samych tylko Rzymian. który przed wieloma laty zbiegł do króla Franków. krótko tak rzekł: „Jeśli źle obszedłem się z Rzymianami. Innichen). wytępił lub ujarzmił cały naród gocki. do miasta Aguntum130 i skazał go na wygnanie na Sycylię. biskupa miasta Altiny129. zdobywając ogromne łupy w postaci złota. Gdy Narses się o tym dowiedział. jak wyżej powiedziano. Narses zaprosił Longobardów do Italii. . pochwycił Witalisa. mimo że w ich interesie troczył boje z ich wrogami131. a władzę królewską przejął w Konstantynopolu Justynus Młodszy128. kilka kilometrów od Wenecji. Ściągnął jednak na siebie wielką nienawiść Rzymian. w podobny sposób pokonał też inne wspomniane przez nas ludy. stale na wszystko czujny. inni przyjmują lekcję: civitas Magonthiensis. u których sprawuje rządy eunuch Narses i uciska nas jak niewolników. o czym nie wie nasz czcigodny władca. 129 Altina (Antica). 127 128 W 565 r. Paweł powtórzył błąd za Dziejami papieży. Wtedy też patrycjusz Narses. srebra czy innych kosztowności. Albo więc uwolnij nas spod ręki jego. miasto na brzegu Adriatyku. jego oskarżenie przed cesarzem.

Równocześnie posłał im owoce różnych gatunków oraz inne produkty. u Bedy.45 Wtedy cesarz tak bardzo oburzył się na Narsesa. radząc im porzucić ubożuchne pola Panonii i przybyć do Italii pełnej wszelakich bogactw. Wkrótce też wyprawił posłów do Longobardów. rozdzielanie dziewczętom w gyneceum wełny do roboty. Jeszcze bardziej zaś napełniła go lękiem cesarzowa Zofia. cal. 135 W rozdziale tym Paweł opiera się na Grzegorzu z Tours ( Hist. V 15). Izydora. m.. in Evang. pr. iż nie starczy jej życia. Chciał bowiem wejść do Italii z większą masą ludzi. że zacznie dla niej tkać takie płótno. . aby w ten sposób zachęcić ich do przyjścia. aby zajął jego miejsce. w które opływa Italia. prosił o pomoc Sasów. w Origo. Sasi przybyli w liczbie ponad 20 133 Opowiadanie to znajdziemy w wielu źródłach. Longobardowie z wdzięcznością przyjęli miłe wiadomości. a mianowicie ogniste szyki bojowe. Podobno między innymi poleciła mu. miasta w Kampanii. In. Wkrótce też na niebie Italii zaczęły się nocą ukazywać budzące trwogę znaki. tak że nie miał odwagi dobrowolnie powrócić do Konstantynopola. Por. Franków IV 37. Grzegorza (Homil. też tego autora Dialogi III 38. Fredegara. błyszczące barwą krwi – tej krwi. która w przyszłości miała zostać przelana134. że natychmiast posłał do Italii prefekta Longina. jako eunuchowi. Alboin wezwał Sasów na pomoc. 1078). aby je mogła wykończyć. 43. jakich sami sobie bardzo życzyli i nabrali nadziei na lepszą przyszłość133. swoich dawnych przyjaciół135. Na to Narses miał odpowiedzieć. Miotany nienawiścią i lękiem wycofał się do Neapolu. 134 Wydarzenie opisane w homilii św. Migne LXXV. Wiadomość o tym niezwykle przeraziła Narsesa. 6. mając wyruszyć do Italii. Alboin.

. wstąpił na wysoką górę. skąd podziwiał tę jej część. którą mógł ogarnąć wzrokiem. lib. Wtedy Alboin swoje terytorium. Chlotar i Sigispert. 136 137 Zwanych też Awarami. od urodzenia Pańskiego upłynęło już 568 lat138. ulokowali Swebów oraz inne plemiona na terenach opuszczonych przez Sasów. Indykcja. to jest Panonię. 748. XIII 38. Alboin przybył do granic Italii i wstąpił na Górę Królewską oraz o zwierzętach zwanych żubrami. Kiedy król Alboin z całym wojskiem i zmieszanym z nim tłumem cywilów przybył do granic Italii. który w owym roku według obliczeń przypadał na 1 kwietnia. Gdy dowiedzieli się o tym królowie frankońscy. 138 Data 568 jest poświadczona w dwóch listach Grzegorza Wielkiego (Epist. Epist. okres piętnastoletni. W Panonii przebywali przez czterdzieści dwa lata. Wyszli zaś z niej w kwietniu. oddał zaprzyjaźnionym Hunom136 z zastrzeżeniem. w czasie pierwszej indykcji137. by na jego wezwanie podążyć do Italii. by wziąć w posiadanie Italię. 7. Alboin opuściwszy Panonię z Longobardami ruszył do Italii. 1287-1288). aby w razie konieczności zwrócili je Longobardom i wycofali się na swoje ziemie. Migne PLLXXVII. col.. V 21.46 tysięcy mężów z żonami i dziećmi. wprowadzony w Cesarstwie Rzymskim w celu kontroli podatków rolnych. lib. col. 8. dziećmi i całym majątkiem opuścili Panonię i ruszyli. Tak więc Longobardowie z żonami. Z tego powodu górę tę. Migne PLLXXVII. w dzień po Wielkanocy. od Konstantyna Wielkiego – system datowania zamiast poprzednich czteroletnich okresów. jak mówią.

męża pod każdym względem odpowiedniego na to stanowisko. 140 Wiadomość mało prawdopodobna. komu winien powierzyć tę pierwszą prowincję. kogo by ustanowić księciem na tych terenach. . Opowiadał mi pewien starzec zasługujący na całkowite zaufanie. może chodzi o jelenie (zob. VIII 15). 9. Alboin. podobno swego bratanka. która rozciąga się na południu czy raczej na południowym wschodzie. i wszedł do jej miasta czy raczej grodu Forum Iulii141. jak powiedzieliśmy.jak mówił – mogłoby na niej leżeć piętnastu ludzi. skoro graniczy ona z Panonią. Cividale. W końcu rządcą miasta Forum Iulii i całego tego regionu postanowił uczynić Gisulfa. dostęp do niej jest nieco szerszy i całkiem płaski. nat. Tylko od wschodu. obfitującą we wszelkiego rodzaju zwierzynę. 141 Forum Iulii. Cała Italia. myślał nad tym. zwanym 139 Zwana też Monte Matajur. od strony zachodniej zaś i północnej zamykają ją góry Alpy. Tu zastanawiał się. Pliniusz. że . dzis. który był dotąd jego koniuszym.47 nazywano odtąd Górą Królewską139. że na tej górze oglądał tak wielką skórę zabitego żubra. gdzie graniczy z Panonią. gdzie Hannibal z pewnego uskoku górskiego pokazywał żołnierzom Italię. Stąd bez żadnej przeszkody Alboin dotarł do Wenecji. Hist. tak iż dojść można do niej jedynie przez ciasne wąwozy i wysokie pasma górskie. pierwszej prowincji italskiej. Alboin wtargnął w granice Wenetów i we Friulu ustanowił księciem swego wnuka Gisulfa. opisane wydarzenie wzorowan e jest na Liwiuszu (XXI 35). Nie ma w tym nic dziwnego. oblana jest wodami Morza Tyrreńskiego lub Adriatyckiego. jeden przy drugim. Podobno żyją na tej górze dzikie żubry140.

I dopiero wtedy przyjął zaszczytny urząd księcia. 145 Dzis. fara stanowiła niejako oddział wojskowy. którzy podzielili je na cztery części. drugi – Guntramn. składający się z członków danego rodu.-zach. aby zamieszkały razem z nim. a więc pierwotnie opiekun królewskiego stada. 143 Fara po łacinie generatio vel linea. czwarty wreszcie – Sigispert panował w Metzu. miał swoją stolicę w Paryżu. królował w mieście Aureliana145. to znaczy familii albo rodów. Soissons. Król zgodził się na to i Gisulf według swego życzenia otrzymał znakomite rody longobardzkie. krainy historycznej w pn. Tenże Gisulf oznajmił. łac. zanim nie przydzieli mu longobardzkich faras143. W tym również czasie Kościołem rzymskim kierował świątobliwy 142 Możliwa pisownia: marhais albo marah (koń?. strator. jakie sam sobie wybierze. Orlean.48 w ich języku marpahis142. któremu przydzielono odpowiednie tereny pod zarządzanie. tam. 10. Jacy królowie rządzili wówczas Frankami? O papieżu Benedykcie i patriarsze Pawle z Akwilei. trzeci zaś – Hilperyk. Tak się też stało. stajenny. od którego pochodzi nasz marszałek-koniuszy. 146 Dzis. 144 Mowa o koniach. że nie przejmie wcześniej rządów nad owym miastem i ludnością. gdyż Hilperyk był królem Neustrii. kiedy Longobardowie zajmowali Italię. rumak. Pierwszy z nich – Aripert. Francji. wyraz ten stanowi rdzeń wyrazu marahsholk. rządy nad państwem przejęli jego synowie. świadectwo niepewne. . zmarł król Chlotar. Zażądał także od króla stada rasowych koni. gdyż zarządcą tego regionu został koniusz y. król Franków. I co do tego władca wspaniałomyślnie go wysłuchał144. W tym czasie. miał tron w Sessionae146. gdzie jego ojciec Chlotar. a więc ród: pomiędzy członkami fary istniały ścisłe związki wyrosłe na bazie organiz acji wojskowej i terytorialnej społeczności longobardzkiej.

Zmierzył się z nimi w Turyngii i pobił ich całkowicie nad rzeką Łabą. Śmierć Narsesa. 11. Za tego Sigisperta wyszła za mąż Brunechilda. Jego ciało złożono w ołowianej trumnie i 147 Błędnie odczytane z Liber pontificalis. Zob. lecz tym razem odnieśli nad wojskami frankońskimi wspaniałe zwycięstwo. Benedykt I nastąpił po nim (575 -579). wydarzenia z roku 562. W obawie przed barbarzyńskimi Longobardami uciekł on z Akwilei na wyspę Gradus149 i zabrał ze sobą cały skarbiec swego Kościoła. II 25. W tymże roku. pozostająca pod panowaniem Bizancjum. zwani Awarami. Nad miastem zaś Akwileją władzę sprawował patriarcha św. . papieżem był Jan III (561 574). napadli na jego syna Sigisperta. Awarowie znowu walczyli z Sigispertem w tych samych okolicach co poprzednio. dotyczące Trzech Artykułów. 149 Wyspa na Adriatyku w pobliżu Akwilei. tam utworzono niezależny od Akwilei patriarchat. Grzegorz z Tours. wyżej. że nawet najstarsi ludzie tego nie pamiętali. w 568 r. ile zazwyczaj pada w Alpach. a następnie na ich prośbę zawarł z nimi pokój150. 148 Patriarchą Akwilei był nie Paweł. kiedy Longobardowie wkroczyli do Italii. 151 Brunechilda (Brunichilda) była córką króla Wizygotów. Franków IV 29. Atanagilda. W tym też czasie na wiadomość o śmierci króla Chlotara Hunowie. spadło na równinę tyle śniegu. Narses powrócił z Kampanii do Rzymu i tu po niedługim czasie zamknął na zawsze oczy. Paweł148. zapoczątkował schizmę akwilejską. na początku zimy. lecz Paulinus. 150 Por. pochodząca z Hiszpanii151 i urodziła mu syna imieniem Childepert..49 papież Benedykt147. latem zaś urodzaj był tak wielki. Hist. który odrzucając Constitutum papieża Wigiliusza (537-555).

Na jego prośbę szczodrobliwy król przyznał mu wszystkie pełnomocnictwa w jego Kościele oraz zatwierdził je specjalnym dokumentem. Opisał wierszem i prozą żywot św. skomponował hymny liturgiczne (m. Kiedy Alboin przybył nad rzekę Plabis153. studiował w Rawennie. zasłynął w gramatyce. Vexilla regis).50 odwieziono wraz ze wszystkimi jego bogactwami do Konstantynopola152. 154 Dzis. Treviso. Marcina. wyruszył na grób świętego do Tours. znane: Pange lingua. retoryce i metryce. który uważał Feliksa za swojego przyjaciela. 12. niech nam będzie wolno powiedzieć tu również słów kilka o czcigodnym i wielce mądrym mężu Fortunacie155. Urodził się w Valdobiadene niedaleko Treviso. podobnie jak jego towarzysz. a w 597 r. Uleczony za wstawiennictwem św. o którym tu mówimy. In. Wychował się jednak i kształcił w Rawennie. Fortunat. biskupe m Poitiers. 155 Wenancjusz Fortunat (ok. Alboin przybywa nad rzekę Plabis. 13. Chodzi o rzekę Piavę (Piave) wypływającą z masywu Peralba i wpadającą do Zatoki Weneckiej. O tymże Feliksie i o mądrym mężu Fortunacie. wydał jedenaście ksiąg Miscellanea (wiersze na przemian z prozą). w okręgu weneckim. jak opowiada Paweł. biskup Tarwisium. Skoro uczyniliśmy wzmiankę o owym Feliksie. . Marcina z choroby oczu. 156 Duplabilis albo Duplavilis to inne nazwy Valdobiadene. Razem udali się do znajdującego się w tymże mieście kościoła św. Został duchownym. rodzinnej miejscowości Fortunata. 530-600). wyszedł na jego spotkanie biskup kościoła w Tarwisium154 Feliks. poeta łaciński. leżącej niedaleko grodu Cenita lub miasta Tarwisium. Cierpiał na ostry ból oczu. miasto w północnych Włoszech. wspomniany Feliks. urodził się w miejscowości zwanej Duplabilis156. Pawła i 152 153 Prawie dosłownie zaczerpnięte z Liber pontificalis. Feliks.

gdzie zamieszkał i opisał czyny wielu świętych – częściowo prozą. aby ją oświetlić. Poitiers. nieopodal S. Ponadto uprawiał także inne rodzaje poezji. Riez. zob. na zachód od Akwilei. Kiedy zgodnie z pragnieniem odwiedził Turones166. 167 Pictavis. Tagliamento. 162 Rzeka trudna do zidentyfikowania. rzeka wpadająca do Zatoki Weneckiej. przez rzeki Drawę i Byrrus162. . Jak sam opisał w swoich pieśniach. przyp. 160 Osoppo. Marcina wyznawcy zbudowano ołtarz. 166 Zob. S. Z tego powodu Fortunat zapłonął tak wielką czcią do św. dzis. starożytne Augusta Vindelicorum. przez Briones163. oliwą z tej lampki pomazali sobie chore oczy. Marcina. 130. Augsburg w Bawarii. Daniele de Friuli. poszedł dalej do Piktavis167. Natychmiast ból ustąpił odzyskali upragnione zdrowie. że na krótko przed inwazją Longobardów opuścił ojczyznę i podążył do Turones157 na grób tego świętego. dzis. W nim ku czci św. a następnie biskupem. przy ujściu rzeki Wertach do Lech leży Augsburg. Reuna159 i Osupus160. a częściowo wierszem. przede wszystkim pisał hymny na różne święta oraz 157 158 Dzis. W czterech księgach napisanych heksametrem opiewał życie św. 157. może chodzi o dzis. 164 Augusta. tam zmarł i tam go pochowano z należnymi honorami. trudne do ustalenia. Candido w prowincji Bolano. 159 Ragogna. Później w tymże mieście został najpierw księdzem. droga jego wiodła przez rzeki Tiliamentum158. Wspomniany Fortunat i Feliks. aż do miasta Augusta164. Tours.51 Jana. które opływają Wirdo i Lecha165. 161 Dzis. następnie przez Alpy Julijskie i miasto Aguntum 161. Marcina. przyp. w pobliżu którego znajdowała się oszklona nisza. 163 Przełęcz Brennero. gdzie umieszczono lampkę. 165 Wertach i Lech. stolica Recji.

Weronę i pozostałe miasta krainy Wenetów z wyjątkiem Padwy. starożytna nazwa Italii Południowej. które 168 Paweł Diakon odwiedził Poitiers w czasie swego pobytu na dworze Karola Wielkiego w latach 782-786. Alboin zajmuje prowincję wenecką. Kiedy ja przybyłem do tego miejsca168. mową ludu napisałem. Teraz znów powróćmy do przerwanego ciągu historii! 14. 172 Montesilice. o święty. Którego na wielu stronach miła opiewa pieśń. 170 Epitafium zostało skomponowane w dystychach elegijnych. Odwzajemnij biednemu. Aby cześć twoja mieszkańcom wszem była [znana. proszę przez twoje zasługi! Niewiele miejsca poświęciliśmy tak wielkiemu mężowi. 171 Ausonia. nazwa i granice tejże Wenecji. napisałem na prośbę tamtejszego opata imieniem Aper169 następujące epitafium170: Talentem sławny. Mons Silicis172 i Mantui. zmarł w 792 r. niech sędzia sprawiedliwy. Szczęśliwa Galio. miasto na południe od Padwy.. słodki wymową.52 listy do przyjaciół. wieszcz wieszczów. lotnego umysłu. Wiersze te skromne. Hilarego w Poitiers od 780 r. a one ku światłu pokazują drogę. 169 Aper kierował opactwem św. Kraina Wenetów składa się nie tylko z małych wysp. aby choć trochę przybliżyć jego żywot współmieszkańcom. Alboin zajął Wincencję. później poetycka nazwa całej Italii. Nie był jakimś drugorzędnym poetą. . aby się pomodlić. Nie gardzi mną. Fortunat. tak wspaniałym ozdobiona klejnotem. Ze świętej jego mowy pierwszych świętych dzieje Poznajemy. sposobem życia czcigodny. układał bowiem wiersze w stylu przyjemnym i potoczystym. w tym oto spoczywa grobie. Którego blask ciemności nocy rozprasza. Rodem z Ausonii171.

północny dopływ Padu. 188. Także u historyków o jeziorze Benakus175 czytamy następujące słowa: „Benakus. w których można przeczytać.189). Podział Italii na prowincje datuje się od starożytności. Bergamo. za Augusta było jedenaście prowincji. Cividale 181 Opis prowincji italskich opiera się głównie na opisie sporządzonym w VII w.53 nazywamy teraz Wenecją. 179 Z Izydora. o dwóch Recjach. 175 Inaczej – Garda. 173 174 Dzis. druga prowincja italska. Liguria. 15. 180 Dzis. 178 Ister. Jordanes. że miasto Pergamus174 należało do Krainy Weneckiej. jeśli Łacinnicy dodali d o niej jedną literę.. Potwierdzają to dzieła historyczne. Nazwa bowiem Eneci.. Istria zaś wywodzi swoją nazwę od rzeki Ister178. HG 29. znaczyła w języku greckim tyle co „godni pochwały”177. ponieważ Juliusz Cezar urządził w niej targowisko. która teraz zwie się Forum Iulii180. lecz jej obszar rozciąga się od granic Panonii aż do rzeki Addua173. Adyga. nazwa Dunaju w dolnym biegu. XIII 14. Adda. że nie od rzeczy będzie. Myślę. 7. 176 Izydor z Sewilli. zamieścił go Waitz w dodatku do HL (s. XIII 19. zachował się on w rękopisie Matritensis z X w. 177 Por. Etym. Z Krainą Wenetów łączyła się Istria i obie tworzyły jedną prowincję. za Dioklecjana – dwanaście. Otóż drugą prowincją jest Liguria. rzeka ta musiała być niegdyś większa niż dzisiaj. z którego wypływa rzeka Mincjus176”. jeśli krótko wspomnimy także inne prowincje Italii181. Stolicą Krainy Weneckiej była Akwileja. wywodząca nazwę od zbierania. Jak wynika z rzymskiej historii179. . jezioro Krainy Weneckiej. Etym. później cyfra ta rosła.

po Chr. Acqui.54 to znaczy zgarniania jarzyn182.. a mianowicie Recja pierwsza i Recja druga – zamieszkałe przez właściwych Retów183. dalej Dertona186 i klasztor Bobium187. które w niej rosną obficie. podzielona na Raetia prima i Raetia secunda. Tortona. Kottius (Marek Iunius) był królem Ligurii i po jego śmierci Neron utworzył z kraju prowincję rzymską. inaczej zwane Pawią. Wg historyka Justynusa (III w. Piątą prowincję stanowią Alpy Kottyjskie184. nat. 185 Dzis. Ligurią i częścią południowego Piemontu. Pliniusz. Epitoma XX 5) Retowie byli ludem etruskim wypartym z Italii przez Galów. leżą dwie prowincje alpejskie. 188 Genua i Sawona (Saona) leżą w pobliżu siebie nad Zatoką Genueńską. po łac. 182 Jarzyna. w III w. gdzie występują ciepłe wody. 16. 187 Niedaleko Piacenzy. ojczyzną Alamanów. III 24. legumen. jak Akwi185. a także Genua i Saona188. Raetia). Kolumbana w 612 r. 184 Alpy Kottyjskie (Aloes Cottiae) graniczą z dzis. 183 Recja (Rhaetia. staroż. O piątej prowincji. 186 Dzis. Leżą w niej takie miasta. których nazwa pochodzi od króla Kottiusa. Aquae Statiellae. Prowincja ta ciągnie się aż do granic Galii. Na północy między nią a Swebią. gdzie występują liczne ciepłe źródła. obejmowała tereny dzis. która zwie się Alpami Kottyjskimi i o szóstej zwanej Tuscją.. etymologia Pawła w tym miejscu jak i gdzie indziej zaczerpnięta została z Etymologii Izydora i stanowi przykład lingwistycznej fantastyki. nazwę zawdzięczają swojemu wodzowi Retusowi. Rozciąga się ona od Ligurii na południowy wschód aż do Morza Tyrreńskiego. prowincja rzymska od 156 r. Tyrolu i pn. żyjącego w czasach Nerona. niżej IV 41. Znajdują się tam miasta Mediolan i Ticinum. na zachodzie zaś łączy się z granicami Galii. klasztor założony przez św. . Szwajcarii. Zob. Por.. w środkowej Ligurii nad rzeką Bormida. Hist.-wsch.

Justynus XXIII 1 wywodzi nazwę od królowej Brutii. zaczyna się od rzeki Siler i wraz z Brittią197. o jeziorze tym wspomina Pliniusz. nat. Siódmą prowincją jest Kampania. Bruttia. bo poza tym jest ona w większej części górzysta. Kalabria. za Izydorem. 196 Gaj po łac. XIV 4. Nazwę Kampanii otrzymała z uwagi na żyzną równinę kapuańską195. XIV 4. Znajdują się w niej wielkie miasta.21. Etym. oraz o Lukanii i Bruttium.20. Epitome de verborum significatu. jak Kapua. Nazwa Umbria pochodzi stąd. Lago di Bolsena.54. 192 Dzis. Podobnie 189 Etruria. ósmej prowincji. 197 Brittia. Etym. dzis. 194 Siler albo Silaro. etymologia ludowa za Izydorem. siódmej prowincji italskiej.55 Szóstą prowincją jest Etruria. dzis. 193 Gwałtowne deszcze po łac. tus (kadzidło) za Izydorem. 191 Dziś. Dzieli się ona na dwie części. lucus. Perugia. stanowiącej jej część. Hist. 17. IX 2. rozciągająca się od Rzymu aż do rzeki Siler194 w Lukanii. które ów zabobonny naród zwykł był palić podczas ofiar na cześć swoich bogów. krainą noszącą nazwę swojej niegdyś królowej. IV 6. 195 Równina – campus.86. niegdyś stolica całego świata. Lukania otrzymała nazwę od pewnego gaju196. nazwana tak od kadzidła189. O Kampanii. inaczej Tusia. Etym. Spoleto. imbres. z Festusa. leżą miasta Perusium190 i Spoletium191 oraz jezioro Klitorius192. ósma prowincja. XV 1. W Umbrii zaś. sięga aż do Cieśniny Sycylijskiej. W tej prowincji znajduje się Rzym. Kolejna. że przetrwała ona gwałtowne deszcze193. Neapol i Salerno. północno-zachodnią Aurelię i południowowschodnią Umbrię. . Sele. od nazwy łac. które niegdyś spowodowały klęskę potopu wśród narodów. 190 Dzis. nosi nazwę od ludu Bruttiów wywodzących się z Italii Środkowej.

Leżą w nich miasta: Ferronianus204. Reggio. 202 Dzis. że jest to miejscowość Betlona pomiędzy Perugią a Todi. 201 Dzis. Mons Bellus205.13. staroż. krainy w środkowej Italii nad Adriatykiem. Umbrię od Flaminii. XIV 88. 207 Urbino. Pesto. Montevellio). że chodzi tu o warownię Ferona w pobliżu Terraciny. Góry Apenińskie. Te Alpy Apenińskie. od dzisiejszej Ligurii do Marche (Marke). gdzie kończą się Alpy Kottyjskie. dziesiątej prowincji. Cosenza. trudne do zlokalizowania. to jest od Hannibala i jego wojska. niedaleko Salerno. 199 Być może dzis.56 jak dwie wyżej wymienione biegnie ona wybrzeżami Morza Tyrreńskiego.. inni przypuszczają. we wczesnym średniowieczu należało do Pentapolis. Urbinum207. Konsentia201 i Regium202. zostało włączone do Państwa Kościelnego. może miejscowość przy źródłach rzeki Panaro. W niej znajdują się takie miasta jak Pestus198. Urbinum Metaurense. oddzielają Etrurię od Emilii. Lainus199. które tam biorą początek. 205 Montebellio (Montebello. biegnąc przez środek Italii. staroż. XIV 8. zajmując prawy róg Italii. 203 Alpes Appenninae to tyle co Montes Appennini. Etym. siedziba biskupa w 504 r. Laino Borgo w pobliżu Cosenza. Izydor. Kassianum200. 208 Niektórzy komentatorzy sądzą. prowincja obejmuje strefę wewnętrzną. leży na terytorium Sarsiny. Etym. 18. w 774 r.13. 209 Izydor z Sewilli. które stanowią dziewiątą prowincję Italii i o Emilii. Nazwa Alp Apenińskich pochodzi od Punijczyków209. O Alpach Apenińskich. a także gród zwany Weroną208. 206 Bobio lub Bovio. 200 Cassano. Niektórzy Alpy 198 Dzis. Bobium206. Paestum. . w epoce Pawła znajdowało się już w upadku. Dziewiątą prowincję tworzą Alpy Apenińskie203. 204 W rękopisach występuje też nazwa Ferronianum. którzy je przekraczali maszerując na Rzym.

leżąca między Apeninami i Morzem Adriatyckim. przed Chr. które razem z Rawenną podlegały Bizancjum. Norcia. Bolonia. 213 Nursja. Następną prowincją jest Flaminia214. 211 Dzis. w kraju Sabinów. 215 Pentapolis. Pepina Małego. Niektórzy Emilię. zbudowanej przez Gajusza Flaminiusza. 214 Nazwa Flaminga pochodzi od via Flaminga. w której Alpy Kottyjskie stanowią samodzielną prowincję. W 752 r. Pesaro.). O Flaminii. że między Walerią i Nursją znajduje się Etruria i Umbria. Regium. Przeczy temu jednak historia napisana przez Wiktora210. Liber de Caesaribus). rozciąga się pomiędzy Alpami Apenińskimi i rzeką Pad od Ligurii aż po Rawennę. zostały podarowane papieżowi przez króla Franków. Parma. . drogi wiodącej z Rzymu do Ariminum (Rimini). Foro Kornelio. Reggio. unia pięciu miast: Ankony. w prowincji Perugii. że takie prowincje jak Aurelia. cenzora z 220 r. Fano. Ich pogląd jednak nie może się ostać z tego powodu. Forum Cornelii. gdzie czytamy (5.2): “Neron (…) zamienił w prowincję Alpy Kottyjskie po ś mierci króla Kottiusa”. nosi też nazwę Imola.-wsch. miejscowość w pn. 210 Aureliusz Wiktor (IV w. Dziesiąta z kolei prowincja. 19. Bononia. Emilia. najznakomitsze spośród miast i pięć innych nazywanych greckim wyrazem Pentapolis215. niedaleko Bolonii. Walerię212 i Nursję213 uważają za jedną prowincję. Parma. jak Placencja. którego zamek nosi nazwę Imola211. Znajdują się w niej: Rawenna. Emilia i Flaminia zawdzięczają swą nazwę biegnącym przez nie drogom. Senigallii i Rimini. Lacjum. rodzinne miasto św. zajęli je Longobardowie. jedenastej prowincji italskiej i Picenum liczonym jako dwunasta prowincja. Wiadomo też. dzis. miasta: Piacenza.57 Kottyjskie i Apenińskie uważają za jedną prowincję. Ta ostatnia miejscowość. w 756 r. 212 Waleria. autor biografii cesarzy Historiae abbreviatae (Caesares. Jej chlubą są bogate miasta. Benedykta.

Festus. 20. na ich proporcu usiadł dzięcioł (picus) i z tego powodu otrzymała nazwę Picenus222. na ich chorągwi usiadł dzięcioł (picus)”. 219 Dzis. Epitoma: „Kraina Picenum (. Asculum (u Pawła Asculus) nad rzeką Tronto. staroż.. Atri w prowincji Teramo. była ojczyzną rodu cesarza Hadriana.) zwana jest tak dlatego. Adria w Picenum. Askulus219. znakomity ośrodek w średniowieczu. a z drugiej strony Morze Adriatyckie. że kiedy Sabinowie podążyli do Apulii. która nadała nazwę Morzu Adriatyckiemu. przez cenzora Lucjusza Aureliusza Kottę. O Walerii i Nursji. a przez jakiś czas było samo księstwem.. budowniczych tychże dróg216. przed Chr. Pescara. jak Firmus218. przed Chr. Sięga ona aż do rzeki Piskarii217. konsula z 187 r. 221 Paweł myli się tutaj. trzynastej prowincji i o Samnium czternastej. W czasach longobardzkich należało do księstwa Spoleto. Kolejna. via Aemilia wiodła z Ariminum (Rimini) do Placencji i była dziełem Marka Emiliusza Lepidusa. . 222 Zob. Pinnis220 oraz podupadła już ze starości Hadria221. trzynasta prowincja. mająca od południa góry Apeniny.58 które biorą początek w Rzymie i noszą nazwę od mężów. pod panowaniem Longobardów należało do księstwa Spoleto. w jej obręb wchodzą takie miasta. 220 Dzis. miasta założonego przez Etrusków między rzekami Padem i Adygą. Ascoli Piceno. Penne w prowincji Pescara. nazwa Adriatyku pochodzi od Adrii. 218 Fermo. 216 Via Aurelia. Kiedy mieszkańcy tej prowincji przybywali tutaj od Sabinów. rzymskie Firmum (u Pawła Firmus). dzis. prowadziła z Rzymu do Genui. 217 Dzis. która wpływa do Adriatyku koło miasta o tej samej nazwie. Po Flaminii jako dwunasta prowincja występuje Picenus. zbudowana w 241 r. miasto bogate w zabytki średniowieczne.

od Kampanii. Tivoli. zamieszkujący tereny na południe od jeziora Fucinus.59 Waleria223. w kraju Marsów. 226 Dzis. do której należy Nursja. łącząc zachód i wschód półwyspu. osuszone w latach 1865-1869. wojowniczy szczep italski. Była przedłużeniem wychodzącej z Rzymu via Tiburtina. biorąca początek koło Rzymu. Abruzzo. 229 Dzis. a jej część zachodnia. Isernia nad rzeką Volturno. nad rzeką Aternus. jego uzasadnionego poglądu trzeba się będzie mocno trzymać. 233 Dzis. które zaczyna się od rzeki Piskania i leży między Kampanią. 223 Dzis. Kampanią i Picenus. 224 Samnium na pn. via Valeria od Tivoli obiegała północny brzeg jeziora Fucinus i sięgała do Pescara i Atri.-wsch. Posiada takie miasta.-wsch. podupadłe od starości Samnium235. Lago di Celano. 234 Dzis. Uważam. 230 Marsowie. Hisernia234. była nazywana od ludu etruskiego Etrurią. 231 Dzis. 227 Dzis. Morzem Adriatyckim i Apulią. 228 Forcona. stolica małego szczepu italskiego Marrucinów. 235 Miasto o tej nazwie nieznane. Lacjum. Carsioli. 225 Dzis. Rieti. Minturo. . że stanowi ona oddzielną prowincję. Alfedena nad rzeką Sangro. w dzis. Furkona228 i Amiternum229 oraz krainę Marsów230 wraz z ich jeziorem zwanym Fucinus231. Aufidena233. W niej znajdują się następujące miasta: Teate232. ponieważ w katalogu prowincji Italii nie została przez starożytnych umieszczona. Od wschodu graniczy z krainą Samnitów224. rozciąga się pomiędzy Umbrią. sięga do Adriatyku. że krainę Marsów należy zaliczyć do prowincji Walerii. pn. Za czternastą prowincję uważa się Samnium. Reate227. miasto trudne do lokalizacji. jak Tiburis225. Karsiolis226. staroż. 232 Dzis. Chieti. na pograniczu kraju Pelignów. Jeśliby zaś ktokolwiek dowiódł rzeczowo. w prowincji Latina.

Od strony zachodniej czy może południowozachodniej graniczy z Samnium i Lukanią. skąd wyjeżdżano do Grecji i do Azji. 245 Tarent. kolonia spartańska z VIII w. Canosa w prowincji Bari. Puglia. 21. leży jednak poza Apulią i Kalabrią. Brundizjum244 i Tarent245. O Apulii. Festus. 240 Dzis. 243 Trudne do zlokalizowania. a w lewym 236 Benewent (Beneventum). staroż. na zachodnim wybrzeżu Półwyspu Salentyń skiego. którą Grecy zwali saunia237. Kanusium242. 241 Dzis.60 nadające nazwę całej prowincji i bogaty Benewent236. . Pierwotna nazwa Maleventum została po zwycięstwie nad Pyrrusem w 275 r. pomiędzy którymi leży kraina Salentina. Normanów. przekształcona na Beneventum. wielokrotnie niszczone przez najazdy w czasie wędrówki ludów i przez trzęsienia ziemi. Lucera w prowincji Foggia. 244 Miasto portowe na Półwyspie Salentyńskim. Agerencja243.. Kalabrii i Salentium. znalazł się w posiadaniu Bizancjum. niszczony przez Arabów. ważny ośrodek handlowy. miasto starożytne założone przez Greków. przed Chr. w VI w. Maria di Siponto w pobliżu Manfredonii w prowincji Foggia. Sepontus241. może dzis. Turków. Posiada dość bogate miasta. przed Chr. 238 Dzis. S. Acheruntia. zaś od wschodu z Morzem Adriatyckim. zdobyte przez rzymian w 272 r. Acerenza w prowincji Potenza.. Doszło do wielkiego rozkwitu także pod panowaniem książąt longobardzkich. Piętnastą prowincją jest Apulia238 wraz z Kalabrią239. od 540 r. Samnici zaś otrzymali niegdyś swą nazwę od stale noszonej włóczni. Epitoma. 242 Dzis. krótko panowali w nim Goci. 237 Por. 239 Kalabria w starożytności i w średniowieczu zajmowała wschodnią część Półwyspu Salentyńskiego. zburzone przez Longobardów w VIII w. przed Chr. tworzących piętnastą prowincję. jedno z najstarszych miast w Italii przy ujściu rzeki Sabatus do rzeki Kalor. jak Luceria240.

XIV 6. gdyż tutaj na skutek żaru słonecznego szybciej niż gdzie indziej ginie wszystko. pisze: „(Mantua) leży w Wenecji. Korsyka nosi nazwę od swego wodza Korsusa. Dlatego. Nazwa jej wywodzi się od imienia króla Sikulusa248.32. Etym. a Sardynia od Sardela. 22. Otranto. . 248 Izydor.39-41. a osiemnastą Sardynia. Szesnastą prowincją Italii jest Sycylia. Z jakiej przyczyny pewne części Italii zwie się Galią Przedalpejską? O pierwszym wtargnięciu Galów do Italii. gramatyk Donat250 w Komentarzu do Wergiliusza powiada. 249 Ibid. Wstęp) napisał także Komentarz do Wergiliusza. na Półwyspie Salentyńskim w prowincji Lecce. co zielone247. zniszczyć lub rzeczownik apoleia. XXIV 6. gdyż nie Donat. że Mantua leży w 246 Hydruntum. Jest rzeczą pewną. Jako szesnastą prowincję liczy się wyspę Sycylię. Apulia bierze swą nazwę od słowa zniszczenie. zginąć.. że Ligurię i część Wenecji. ale Sergiusz w Komentarzu do Eneidy X 201. 247 Chodzi o grecki czasownik appollumi. Obie otacza Morze Tyrreńskie. syna Herkulesowego249 23. w IV w.61 rogu Italii długości 50 mil Idrontum246 położony na szlaku handlowym. którą oblewa Morze Tyrreńskie lub Jońskie. Siedemnastą prowincją jest Korsyka. przepaść. ponadto Emilię oraz Flaminię dawni historiografowie nazywali Galią Przedalpejską. 250 Aelius Donatus (zob. stracił znaczenie na rzecz Brundizjum. siedemnastą – Korsyka. dzis. Waitz sądzi. po Chr. osiemnastą – Sardynia. na przykład. z którego zachowały się jedynie: przedmowa. żywot poety i wprowadzenie do Bukolik. że Paweł pomylił się tutaj. która zwie się także Galią Przedalpejską”.

54 r. miasto w Umbrii na wybrzeżu Adriatyku. wg niego trzysta tysięcy Galów opuściło swoją ojczyznę i wyruszyło na poszukiwanie nowych siedzib (XXIV 4. Resztki tych Galów wycofały się do Azji Mniejszej i osiadły w krainie. 252 Brennus. Rzeczywiście. spustoszył Macedonię i doszedł do Delf.1). która od nich otrzymała nazwę Galicja (środkowa Turcja). że Arminum znajduje się w Galii. ponieważ Galowie zmieszali się z Grekami. Ci zaś Galowie. dzis. że kiedy spróbowali wina przywiezionego z Italii. Spośród Galów sto tysięcy poległo podczas bitwy od miecza greckiego niedaleko Delf254. 253 Sena Gallica. zwyciężył Rzymian nad Allią i zdobył Rzym. Senigallia. Ojczyzną Galów Senonów były tereny wokół Lugdunum. która sięga aż do Senogalii – nazwanej tak od Galów Senonów. do których nauczyciel Narodów. Mediolan. Bergamum i 251 Chodzi o Historię rzymską Eutropiusza II 16. którzy w liczbie stu tysięcy pozostali w Italii.62 Galii. skąd pewna część przesiedliła się do Italii Północnej. O Galach pisze wiele Justynus. dzis. Chodzi tu zapewne o lud pochodzenia celtyckiego. Lyonu. przybył do Italii z trzystu tysiącami Galów Senonów i zajął tę część. skierował swój list255.8. Powodem zaś ich przybycia do Italii. To są ci. 254 Źródła tych informacji nieznane. król Galów Senonów. 255 Święty Paweł w czasie drugiej i trzeciej podróży apostolskiej nawracał na wiarę chrześcijańską potomków galijskich. w bardzo odległych czasach król Galów Brennus252. a później Galatami. który pod wodzą Brennusa w 280 r. Paweł. XXIV 4. przed Chr. panujący w mieście Sena253. Ludność zwano Galogrekami. który w 390 r. Podawał w nim głównie naukę Kościoła dotyczącą stosunku chrześcijan do Starego Zakonu. założone przez Galów Senonów. do których ok. założyli miasta: Ticinum. . skierował specjalny list. Wstęp). było to. skuszeni żądzą jego picia wyruszyli do Italii. jak czytamy. gdzie najpierw nazywano ich Galogrekami. tak samo w Historii rzymskiej251 czytamy. gdzie poniósł klęskę. drugie sto tysięcy dotarło do Galicji. którą przerobił Paweł Diakon (zob. Galatów.

obejmująca wymienione prowincje. syna Ulissesa259. według Polibiusza i Diodora. w której rozgrywać się będą opisywane przez nas wydarzenia. latium. a jedną zmieniamy.63 Breksję oraz nadali temu regionowi nazwę Galii Przedalpejskiej. XIV 4. pochodzić od czasownika latere. Skąd pochodzi nazwa Italii i co zwie się Ausonią lub Lacjum? Italia. Tak więc. 258 Festus.18. ukrywać się.18. Te i poniższe wywody opierają się na Festusa Epitomie. 260 Lacjum. łac. bohatera Odysei Homera. przed Chr. że hoduje się w niej ogromne byki. zdaniem Izydora. Tak jak Galię. otrzymała nazwę od sycylijskiego wodza Italosa257. którzy niegdyś najechali miasto Rzym256. czyli po łacinie itali258. że jedną literę dodajemy. Od nazwy italus bowiem tworzymy zdrobnienie vitalus w ten sposób. Italia nosi także nazwę Lacjum. ponieważ Saturnus. Alboin wtargnął do Mediolanu i zdobył wszystkie miasta Ligurii. Są to ci sami Galowie. Etym. dopiero później zaczęto nią nazywać całą Italię. 259 Odyseusza. według Liwiusza. 24. . zaś w 387 r. skoro dostatecznie dużo powiedzieliśmy o prowincjach i nazwie Italii. po którym nastąpił 256 W 390 r. która leży za Alpami nazwano Zaalpejską. 257 Tak głosi Izydor. Etym. tak też Galię zajmującą część przed Alpami zwiemy Galią Przedalpejską. o arcybiskupie Honoracie i o śmierci patriarchy Pawła. znalazł w niej kryjówkę260. Italia zwie się także Ausonią od Ausona. 25. Być może. najechał on na nią przed wiekami. powróćmy do przerwanego toku opowiadania. ma. legendarnego władcy wyspy Itaki. XIV 4. Epitoma. uciekając przed swoim synem Jowiszem. nazywa się Italią również z tego powodu. Pierwotnie jednak nazwę tę nosił region Benewentu.

Arcybiskup Honorat opuścił Mediolan i uciekł do Genui. który nastąpił po wspomnianym przez nas urodzajnym roku. Trzyletnie oblężenie Ticinum. a rządy nad Kościołem pozostawił Probinowi. II 4. w dniu 5 września. tu jak i gdzie indziej. mimo że wojsko Longobardów miało obóz niedaleko od niego po stronie zachodniej. pochłonęła wiele ofiar w Ligurii oraz Wenecji. które leżą na wybrzeżu261. Alboin zaś przepędziwszy wojska264 zajął wszystkie miasta aż do granic Etrurii. bądź przez poprzednich królów. że Alboin przyprowadził wtedy ze sobą do Italii tłumy ludzi spośród różnych plemion podbitych bądź przez niego. Rawenny i kilku innych położonych na wybrzeżu. 261 Miasta portowe broniły się dłużej dzięki wsparciu Bizantyjczyków od strony morza. . 26. 263 W latach 570-571. wyżej.64 Probinus. zszedł z tego świata. na którym Longobardowie byli całkowicie bezradni. 262 Z Akwilei. Patriarcha Paweł262. 266 Zob. Oto Alboin przybył do Ligurii i na początku trzeciej indykcji. Nie mieli wtedy Rzymianie265 sił. aby stawić opór. 265 Rzymianie. oprócz tych. 264 Bizantyńskie. znaczy tyle. wszedł do Mediolanu. dokonał spustoszenia w całej Italii266. bo i zaraza. przyp. z wyjątkiem Rzymu. 10. sprawujący swój urząd przez dwanaście lat. zob. 148. Pewne jest i to. W tym czasie263 miasto Ticinum ponad trzy lata znosiło oblężenie i dalej dzielnie się trzymało. Stąd te miejscowości. gdzie arcybiskupem był Honorat. wtargnięcie Longobardów do Tuscji i przyprowadzenie przez nich do Italii mnóstwa ludzi spośród innych plemion. co Bizantyńczycy. jaka grasowała za czasów Narsesa. Następnie zajął wszystkie miasta Ligurii. i wielki głód.

zaraz podniósł się jego koń i król mógł wkroczyć do miasta. II 6). Jak Alboin po trzyletnim panowaniu z poduszczenia żony został zamordowany przez Helmechisa? Król ten rządził Italią przez trzy lata i 267 Paweł znacznie tu powiększył listę ludów. Sweby. Wówczas jeden z Longobardów odezwał się do króla w następujących słowach: „Przypomnij sobie. Jana. nazywamy do dzisiaj Gepidy. przybyli do niego wszyscy mieszkańcy. Noryki lub tym podobnie267. nazwaną imieniem św. . Bułgary. 27. Sarmaty. ponieważ nie chciała mu się poddać. Jak Alboin zdobył Ticinum? Miasto Ticinum po trzech latach i kilku miesiącach oblężenia w końcu się poddało Longobardom dowodzonym przez Alboina. 269 Teodoryk Wielki. Kiedy to ślubowanie złamał i obiecał przebaczyć ludności. 268 Paweł zdaje się w tym opowiadaniu przekazywać tradycję Kościoła w Pawii. że zgładzi mieczem całą ludność. Nikomu też nie wyrządził krzywdy i wytrwał w swoim przyrzeczeniu268. a wkroczysz do miasta! Mieszka w nim bowiem lud prawdziwie chrześcijański!” Alboin ślubował mianowicie. jakie złożyłeś! Złam te straszne śluby. nie mógł stanąć na nogi. Gdy zaś zajął pałac zbudowany niegdyś przez króla Teodoryka269. śluby. król ostrogocki 474(?)-526. 28. w samym środku bramy upadł jego koń i chociaż kłuto go ostrogami. chociaż okładano ze wszystkich stron dzidami. Po tak wielkich nieszczęściach nabrali teraz nadziei na lepszą przyszłość. Pannończyki.65 w których oni zamieszkali. panie i królu. Kiedy Alboin wkraczał do niego przez wschodnią bramę. które wyruszyły do Italii z Longobardami (zob.

albo on swym mieczem zgładzi ciebie”. 272 Łac. 270 271 W maju lub czerwcu 752 r. Sam widziałem. królowa położyła się nocą do łóżka jego pokojówki. jak kielich ten podczas pewnego święta trzymał w ręce król Ratchis271. piastujący godność scilpora czyli królewskiego strażnika272.66 sześć miesięcy. którą zastawiła na niego własna żona. Nieświadomy rzeczy Peredeo przybył do łoża i spał z królową. w jakie się zaplątał i zrozumiał. Rosemunda zaś. noszący oręż. że król radując się niepomiernie. Otóż gdy Rosemunda usłyszała to zaproszenie. i sam zapraszał ją. zapytała. jak sądzisz. w tej chwili dopuściłeś się tak wielkiej niegodziwości. Kiedy już wszystko się odbyło. z która on zwykł uprawiać nierząd. W odpowiedzi – zgodnie z przekonaniem – podał imię przyjaciółki. że mówię prawdę. Namówił on królową. Peredeo. męża niezwykle dzielnego. Wtedy Peredeo pojął nieszczęście. czy wie. Obmyśliła. Jeśli wydaje się to komuś niewiarygodne. że nie mogła jej opanować i wkrótce owładnęła nią myśl. i zginął270 w zasadzce. aby wesoło piła wino jakby ze swoim ojcem. że króla zabije jego mleczny brat Helmechis. bo ja jestem Rosemunda. Królowa zaś na to: „Nie jest tak. aby go pokazać biesiadnikom. że w ten sposób wbrew własnej woli został zmuszony do zabicia króla. aby zgładzić męża i tak pomścić śmierć ojca. swego teścia. Ratchis panował w latach 744-749. Doprawdy. że albo ty zabijesz Alboina. Gdy zaś Peredeo nie chciał się zgodzić na tak niegodny czyn. zaklinam się na Chrystusa. Przyczyną zaś zabójstwa było to. kim ona jest. podczas uczty w Weronie kazał podać królowej kielich zrobiony na jego polecenie z czaszki króla Kunimunda. . armiger. doznała w swym sercu tak wielkiej boleści. ażeby dla swego planu pozyskała Peredea.

a miecz królewski mocno przywiązała do górnej części łoża. Ucieszył się z tego Longinus i szybko posłał okręt. Giselbert. kobieta krwawsza od bestii wprowadziła zabójcę Peredeę. aby jak najspieszniej przysłał po nich okręty. O tym. lecz – o boleści! – wojownik nadzwyczaj odważny nie mógł pokonać wroga i poniósł śmierć jak jakiś niedorajda. ani wyjąć z pochwy. lecz nie potrafił. usunęła wszelką broń. bolejąc bardzo nad śmiercią króla. cechującą zwykle ludzi prostackich przechwalał się. 29. mąż sławny z zadawania wrogom tak wielu klęsk. Następnie. jak z Rosemundą uciekł do Rawenny i jak oboje zginęli. chwycił podnóżek i bronił się nim przez jakiś czas. Dlatego z próżnością. na którym 273 Longinus sprawował władzę w Italii z ramienia Bizancjum. Po zabójstwie Alboina Helmechis starał się zająć jego tron. Alboin zbudzony nagle z drzemki pojął grożące mu niebezpieczeństwo i szybko wyciągnął rękę po miecz. aby nie można go było ani wynieść. usiłowali pozbawić go życia. że osobiście widział Alboina. Lecz to mu się nie udało. Nie mogąc jednak go wyrwać. zgodnie z radą Helmechisa. Rosemunda niezwłocznie porosiła Longina273. nakazała w całym pałacu głęboką ciszę. prefekta Rawenny. jak Helmechis chciał panować.67 kiedy Alboin oddawał się południowej drzemce. Alboin był wysokiego wzrostu i fizycznie dobrze przystosowany do prowadzenia walki. otworzył jego grób i zabrał stamtąd miecz oraz wszelkie znalezione ozdoby. W naszych czasach książę Werony. . gdyż Longobardowie. Jego ciało z wielkim płaczem i lamentami Longobardowie pochowali pod jakimiś schodami wiodącymi do pałacu. gdyż był zbyt mocno przywiązany. zginął przez zamysł jednej kobieciny.

Powiadają. Obiecał. że także Peredeo przybył do Rawenny razem z Helmechisem i Rosemundą. oraz cały skarbiec longobardzki i pospiesznie przybyli do Rawenny. już jako małżonkowie. powie coś. co ma do 274 Cesarzem był Justynus II (565-578) . a stamtąd z Albsuindą udał się do Konstantynopola. Po ich śmierci Longinus przywiózł do cesarza Alpswindę wraz ze skarbcem Longobardów. Zabrali też ze sobą Albsuindę. podała mu kielich z trucizną. Niektórzy twierdzą. Cesarz posłał do niego dwóch patrycjuszy. co jeszcze pozostało. wyciągnął miecz z pochwy i zmusił Rosemundę do wypicia tego. gdzie podczas publicznych widowisk na oczach cesarza zabił przeogromnego lwa. zbiegli nocą. Po jakimś czasie Peredeo postarał się o dwa stosowne noże. aby wysłuchali. żeby wychylił na zdrowie. który w Konstantynopolu zabił lwa i zgładził dwóch patrycjuszy. Tak z wyroków Boga wszechmocnego w jednym czasie zginęli najniegodziwsi mordercy. On zorientowawszy się. mówiąc. które ukrył w rękawach i podążył na dwór. że tak silnemu mężowi na rozkaz cesarski wyłupiono oczy. co będzie pożyteczne dla cesarza. aby nie mógł w cesarskim mieście nikomu wyrządzić krzywdy. aby zgładziła Helmechisa i z nim się połączyła węzłem małżeńskim. Wtedy prefekt Longinus zaczął namawiać Rosemundę. Kiedy Helmechis po wzięciu kąpieli opuszczał łazienkę. Po tych wydarzeniach prefekt Longinus wysłał Albsuindę wraz ze skarbcem Longobardów do cesarza w Konstantynopolu274. Rosemunda przystała na ten zbrodniczy czyn. o Peredeusie. córkę królewską. że jeśli zostanie wpuszczony.68 Helmechis i Rosemunda. Zdolna do wszelkiej niegodziwości i pragnąc zostać panią Rawenny. że wypił kielich śmierci. 30.

Kiedy przybyli do Peredea. O Klefie.. sprawowanych wspólnie z żoną Masaną. pod pewnym względem podobny do słynnego Samsona. Tymczasem w Italii na powszechnym zgromadzeniu w mieście Ticinum Longobardowie wybrali królem Klema. . Po półtoraletnich rządach. pomścił swoje krzywdy i za utratę swoich dwojga oczu zgładził dwóch bardzo dla cesarza pożytecznych ludzi. 277 Dzis. którzy pozostali przy życiu. Ten zgładził mieczem albo wypędził z Italii wielu możnych Rzymian. Alichis w Breksji277. że natychmiast upadli na ziemię i wyzionęli ducha. które przedtem schował. Gisulf w Forum Iulii. W tym czasie zginęło wielu znakomitych Rzymian. W siódmym roku od przybycia 275 276 Klef rządził w latach 572-574. Eoin w Trydencie. Ci zaś. Brescia. odpowiednio przez wrogów podzieleni. Każdy książę rządził w swoim mieście: Zaban w Ticinum. Wallari w Bergamum. by zaspokoić ich żądzę posiadania. który panował jako drugi z kolei król i o jego śmierci. Wg Origo IX – przez dwanaście lat. stali się podatnikami i musieli Longobardom oddawać część owoców swojej pracy. 31. tak mocno ranił obydwu dostojników. Jak książęta longobardzcy przez dziesięć lat nakładali jarzmo Italii nie mając nad sobą króla. następnie uchwyciwszy w obie ręce noże. Po jego śmierci Longobardowie przez dziesięć lat nie mieli króla276 i żyli pod panowaniem książąt.69 powiedzenia. zginął od miecza jednego ze swoich sług275 32. W ten sposób mąż. Lecz poza nimi jeszcze trzydziestu innych książąt rządziło swoimi miastami. męża spośród siebie najznakomitszego. ten przybliżył się do nich mając im coś rzekomo sekretnego powiedzieć.

wycięli w pień. a ich ludność. zburzyli miasta. Z wyjątkiem rejonów zajętych już przez Alboina. Longobardowie zdobyli i ujarzmili większość Italii. wymordowali kapłanów.70 Alboina z całym narodem do Italii owi książęta longobardzcy spustoszyli kościoły. . która wyrastała niby zasiew na polu.

Mieszkańcom tego miasta przepowiedział. W czasie zaś dni Wielkiego Postu żywił się jak pustelnicy – samymi korzonkami egipskiego ziela279. 278 O tej inwazji por. ich najazd przepowiedział św. które w swych księgach opisał czcigodny biskup Grzegorz z Touronnes (Tours)280. Nosił na ciele żelazne łańcuchy i nakładał włosiennicę a jego pożywienie stanowiły jedynie chleb i trochę daktyli. Książęta longobardzcy wkroczyli do Galii dla zdobycia łupów. Paweł Diakon wzoruje się na jego przekazie. Historia Franków VI 6. Ich wejście na długo przedtem przewidział dzięki objawieniu Ducha Świętego mąż Boży. Za jego pośrednictwem Bóg zdziałał wielkie rzeczy.71 KSIĘGA III 1. Był to mąż niezwykle wstrzemięźliwy i prowadzący życie godne uznania. Grzegorz z Tours. Wspomniany święty mąż przybycie Longobardów do Galii przepowiedział w następujących słowach: „Przyjdą – mówił – Longobardowie do Galii i spustoszą jej siedem miast. 280 W opowiadaniu Paweł trzyma się wiernie relacji Grzegorza z Tours. które mu dostarczali tamtejsi kupcy. Hospicjusz. Historia Franków IV 42. jakie im grozi niebezpieczeństwo. Hospicjusz dużo wcześniej. który miał swoją samotnię pod Niceą. 279 Ziele egipskie – herba Aegyptiorum – trudne do zidentyfikowania. Inwazja miała miejsce w 569 r. Po tych wydarzeniach niektórzy książęta longobardzcy z potężnym wojskiem wkroczyli do Galii278. .

przybyli do samotni świątobliwego męża. ale jego ręka nagle sztywno zawisła w powietrzu i nie mógł jej opuścić na dół. jak jego ręka stała się martwa i jak ją uleczył ów święty. Kiedy żołnierze spustoszyli wszystko. O Longobardzie. złodziejstw. rzekli: „Oto jest złoczyńca. co znalazło się w ich zasięgu. Odeszli mnisi. Wtedy dwóch spośród nich weszło na dach i go zerwało. a Longobard stał się mnichem. aby uciąć mu głowę. że tak surową otrzymał karę. że jest zabójcą i ma na sumieniu wielkie zbrodnie. który chciał zgładzić św. odpowiedział: „Nie bójcie się o mnie. Na ich słowa: „Nie opuścimy cię. bo wprawdzie wyrządzą mi oni różnorakie krzywdy. jaką zbrodnię popełnił. Swoim zaś zakonnikom wydał polecenie mówiąc: „Opuśćcie to miejsce i zabierzcie ze sobą to. Hospicjusza. Wtedy jeden wyciągnął miecz. ale nie doprowadzą do śmierci”. drzwi jednak nie znaleźli. a wkroczyło wojsko Longobardów. Żołnierze szukając drzwi. przez które mogliby się dostać do niego. Wszyscy bowiem mieszkańcy dopuszczają się krzywoprzysięstw. o którym mówiłem”. nie ma w nich żadnych owoców sprawiedliwości. Zobaczywszy męża skrępowanego łańcuchem i ubranego we włosiennicę.72 dlatego iż niegodziwość ich stała się wielka w oczach Bożych. On powiedział. obchodzili wieżę. nie karmią biednych. Zawołali tłumacza i zapytali. Dlatego ta kara spadnie na ową ludność”. nie dają dziesięcin. rabunków i zabójstw. nie przyjmują pielgrzymów pod swój dach. o tym. nie okrywają nagich. Oto bowiem nadchodzi lud. świątobliwy ojcze”. co posiadacie. 2. który dopuścił się zabójstwa i dlatego siedzi tu skuty łańcuchami”. Miecz wypadł . On zaś ukazał się im w oknie wieży.

Tak wielką klęskę zadali wtedy Longobardowie Burgundom. Święty Hospicjusz zaś przepowiadał słowo Boże Longobardom i słuchali go ze czcią dwaj książęta. 4. że nie można było zliczyć poległych. Kilku jednak. Dialogi III 37). ten zaś uczynił znak krzyża i przywrócił sprawność uschłemu ramieniu. Patrycjusz Amatus wypowiedział wojnę wojsku longobardzkiemu. wyprowadził przeciwko nim wojsko i stoczył bitwę. . Zdobywszy niezliczone łupy powrócili do Italii. którzy wrócili zdrowo i cało do ojczyzny. zwycięzcy Longobardowie powrócili do Italii z wielkim łupem. Longobardowie powtórnie wkroczyli do Galii i ponieśli klęskę z rąk patrycjusza Mummulusa.73 mu na ziemię281. 282 Wiadomości zaczerpnięte z Grzegorza z Tours. patrycjusz tejże prowincji. 283 W 571 r. Amatus282. co mają robić. co wzgardziło jego słowami. Kiedy Longobardowie pustoszyli Galię. poniósł klęskę i zginął. najpierw został klerykiem. aby rzekł im łaskawie. podległy królowi Franków Guntramnowi. zwanego także Mummulusem i obdarzył go godnością patrycjusza. Historia Franków IV 42. Gdy zaś Longobardowie znów napadli na Galię283 i 281 Podobne wydarzenie związane jest z kapłanem Santulusem z Nursji (por. 3. Grzegorz Wielki. następnie mnichem i w tymże miejscu na służbie Bożej wytrwał do końca swego życia. Uzdrowiony Longobard nawrócił się na wiarę Chrystusową. zginęło marnie w tejże prowincji. Po ich odejściu król przywołał Euniusa. Na ten widok jego towarzysze podnieśli krzyk ku niebu i prosili świętego męża. w której poległ podczas próby ucieczki.

Ludzie bowiem byli całkiem niezorientowani w tym. Z kolei Sasi. 5. otoczeni przez Mummulusa w czasie plądrowania tych ziem wykupili się złotem. wyruszył z wojskiem Mummulus i przybył do tego miejsca razem z Burgundami. jednak po wymianie posłańców zawarli pokój z Mummulusem. uderzył na nich i wielu położył trupem. która leży koło miasta Ebredunum285. Na wiadomość o tym Mummulus uderzył na nich z wojskiem i wielu wymordował. 284 285 Miejsce nieznane. nie zaprzestał zaś masakry. Grasując po wioskach należących do okolicznych miast brali łupy. uprowadzali jeńców lub pustoszyli wszystko dookoła. 286 Prawdopodobnie Riez. 287 Prowincja Mezel w Alpach Niskich. uderzyli na Galię i rozbili obóz na ziemi Reges286. którzy przybyli do Italii razem z Longobardami. którzy przybyli do Italii razem z Longobardami. Po tych wydarzeniach Longobardowie powrócili do Italii. Sami Sasi wraz z żonami i dziećmi powtórnie wkroczyli do Galii. dali mu podarunki. w rękopisach występują różne wersje. koło wioski Stablo287. Otoczył Longobardów wojskiem. uczynił nawet dla siebie przejście poprzez leśne bezdroża. dopóki noc nie położyła temu kresu. ponieśli klęskę z rąk Mummulusa podczas łupienia Galii. . Niektórych jednak wziął do niewoli i posłał do swego króla Guntramna. Starożytne Eborodorum albo Ebrodorum w Alpach Wysokich przy drodze prowadzącej z Italii do Hiszpanii.74 dotarli do miejscowości Mustiaskalmes284. pozostawili wszystkich jeńców i cały łup oraz powrócili do Italii. co się wydarzyło. Rankiem zaś Sasi ustawili wojsko i dzielnie przygotowali się do bitwy. 6. Sasi.

Kiedy dotarli do Rodanu i chcieli go sforsować. Gdy jednak Sasi przybyli do króla Sigisperta. które tam się osiedliły. kosili i młócili zboże. za wielką sumę złotych monet. 7. co poprzedniego roku. ustawili się w dwa klinowe szyki wojenne: jeden maszerował przez miasto Niceę. że wyglądały jak prawdziwe i sprawdzone złoto.75 przybyli do króla Sigisperta i stamtąd wrócili do ojczyzny. że ci Sasi po to przybyli do Italii z dziećmi i żonami. Wkraczając na teren Galii. Przybywszy do . Nie chcieli jednak. Zobaczywszy go. ten pozwolił im pójść do kraju. drugi zaś szedł przez Ebredunum tą samą drogą. On jednak. zabiegł im drogę Mummulus z silnym oddziałem wojska. aby mogli w niej zamieszkać na stałe. aby udać się do króla Sigisperta. podlegać władzy Longobardów. Jest zaś pewne. żywili się nim sami i karmili swoje zwierzęta. które tak jakoś pomalowali. Po powrocie do Italii wzięli ze sobą żony. zostają przez nich okrutnie wymordowani. jak się uważa. Wielu dało się nabrać i zamieniając złoto na spiż stało się biedakami. z powrotem powędrowali do swojej ojczyzny. bardzo się przestraszyli. W drodze do króla Sigisperta oszukali mnóstwo ludzi podczas transakcji handlowych dając sztabu spiżu. zostawił ich w spokoju i pozwolił im przejść przez Rodan. Ponieważ była pora żniw. chcąc wypędzić ze swojej ojczyzny Swebów i inne plemiona. Sasi. dzieci i cały dobytek i znów postanowili udać się do Galii. nie powstrzymywali się też od palenia zagród. Pragnęli mianowicie – o ile ich przyjmie i wesprze król Sigispert – powrócić do swojej dawnej ojczyzny. Tymczasem zaś Longobardowie nie pozwalali im żyć według ich własnych praw i dlatego. z którego przedtem wyruszyli. co wydaje się zrozumiałe. Ich łupem padało bydło.

obiecali im połowę ziem. byleby tylko wstrzymali się od wojny. cała zaś reszta cieszyła się zwycięstwem. że nie będą golić bród ani obcinać włosów290. starając się ich wypędzić i zniszczyć289. Germania 31. Zaban i Rodan. Zaban i Rodan zostali pokonani przez Mummulusa. dopóki nie pomszczą klęski na Swebach. A gdy Sasi i na to nie wyrazili zgody. Ocalałe z bitwy sześć tysięcy Sasów ślubowało. Kiedy zaś w żaden sposób nie chcieli na to przystać. Stanęli znów do bitwy. wszyscy trzej powracają do Italii. Historia Franków V 15. los przechylił szalę zwycięstwa. obiecali im dać z ziemią także i bydło. 291 Po 574 r. w rękach Swebów i innych plemion.76 ojczyzny znaleźli ją. jak przypuszczali. Tacyt. jak podzielą między siebie żony Swebów. a mianowicie Amon. Po tych wydarzeniach291 ruszyło na Galię trzech książąt longobardzkich. Lecz Sasi na to też się nie zgodzili. 8. 120. 290 Typowe ślubowanie i zwyczaj Germanów. wyżej. Za Grzegorzem z Tours. Por. podczas gdy Swebów tylko czterystu osiemdziesięciu. umówili się jeszcze przed stoczeniem bitwy co do tego. Aktualni zaś mieszkańcy obiecali im trzecią część ziem takimi słowami: „Możemy przecież żyć i mieszkać razem bez walki”. dążąc do rozstrzygnięcia zbrojnego. a następnie dwie trzecie. ale sromotnie przegrali i wreszcie odstąpili od walki. . Trzej wodzowie longobardzcy: Amon. Amon maszerując drogą na 288 289 Zob. Lecz nie na ich stronę. przyp. Albowiem w bitwie poległo ich aż dwadzieścia tysięcy. Zaban i Rodan wkroczyli do Galii. o czym już wcześniej wspominaliśmy288. dla siebie zachowując tylko jedną trzecią. Wystąpili więc przeciwko nim.

298 Dzis. Amon podbił prowincję Arelate296 wraz z przyległymi miastami i podszedł aż do Kamiennego Pola pod Marsylią. dzis. Rodan zaś wkroczył do miasta Gratianopolis295. Zaban podążył przez miasto Deinse293 i przybył do Walencji294. Na wiadomość o tym patrycjusz Mummulus wyruszył z silnym oddziałem wojska i starł się najpierw z Rodanem. którą Mummulus otrzymał w podarunku od króla i tam rozbił obóz. rabując wszystko. Gratianopolis. do których dotarli.-wsch. paląc i grabiąc miejscowości. Mâcon nad Soaną w środk. Gdy już przygotował się do oblężenia miasta Akwe297. status civitas. Zaban i Rodan ruszyli wtedy do Italii i przybyli do Sekusjum298. na zach. na skutek czego odstąpił od tego miejsca. błądząc po leśnych bezdrożach.77 Ebredunum dotarł do posiadłości Machoa292. dotarł do Zabana oblegającego właśnie Walencję i przedstawił mu cały przebieg wydarzeń. od Turynu. a samego Rodana zranionego włócznią zmusił do ucieczki w wysokie góry. dzis. Aix-en-Provence. który nadał mu w 380 r. Wyszedł im tam naprzeciw Mummulus z ogromnym wojskiem i pokonał ich w bitwie. Aquae Sextiae. Valence na południe od Lyonu. Arles przy ujściu Rodanu. Grenoble. Ten z pięciuset ocalałymi żołnierzami. 295 Dzis. staroż. . Dzis. Francji. co mógł znaleźć. 297 Staroż. nazwane tak na cześć cesarza Gracjana. w którym z ramienia cesarza rządził 292 293 Dzis. 294 Staroż. który zajął Gratianopolis. Dijon na północ od Mâcon. Podobnie też postępowali Rodan i Zaban. Wielu jego żołnierzy wyciął. mieszkańcy wypłacili mu dwadzieścia dwa funty srebra. 296 Dzis. Obaj wyruszyli do Ebredunum rabując niemiłosiernie wszystko po drodze. Iulia Valentia. Susa.

Z tego powodu graf longobardzki z Lagaris301. chodzi o Valle Lagarina albo Valle di Lagaro. 302 Równina Rotaliani leży między Salurnum I Anagnis na prawym brzegu rzeki Noce. gdyż ledwo sam i jego ludzie mogli przedostać się przez ścieżki w Alpach. i wielu spośród jego ludzi pozbawił życia na równinie Rotaliani302. . Castel Nan albo Non lub prościej Nanno nad rzeką Noce. 9. który cieszył się dużą niezależnością wykorzystując niesnaski pomiędzy Frankami a Bizancjum. Na skutek jednak wielkich śniegów musiał łupy pozostawić. dowódcy Gotów. poddała się Frankom. książę longobardzki z Trydentu. który i jego samego. udał się do Anagnis i spustoszył je. ówczesny dowódca wojskowy. Kiedy usłyszał o tym Amon. że Mummulus spiesznie ku niemu podąża. Mummulus posłał do niego sługę. Wracając z łupem natknął się na idącego z przeciwka wodza Franków Chramnichisa. nazwiskiem Ragilus. który dostarczył mu list i przekazał ustną informację. Ewin. Graf. zgładził Chramnichisa. dopływu Adygi. którzy tam nadeszli. 300 Dzis. Tak przybył do swojej ojczyzny. 301 Lagare. Frankowie zdobywają gród Longobardów. zamierzał z dużym łupem również powrócić do Italii. Anagnis. Na wieść o tym Zaban i Rodan czym prędzej wycofali się do swoich posiadłości. w pobliżu Trydentu. Ragilo ginie z rąk wodza Franków Chramnichisa. w tekście: comes. która stanowi część doliny Adygi. Wkrótce tenże Chramnichis splądrował Trydent i poległ wraz ze swymi towarzyszami z ręki trydenckiego wodza Ewina w 299 Zlatynizowana forma imienia Sisige. W tych dniach warownia Anagnis300 leżąca koło Trydentu na pograniczu Italii.78 Sisinnis299.

pojął za żonę córkę króla bawarskiego. panował Justynus Młodszy306. Tron po nim przejął nieletni syn wraz ze swoją matką Brunehildą. Historia Franków IV 40. 308 Czyli cesarza współregenta. król Franków. 354-427). 10.. jaki był on za życia. że kazał porobić żelazne skrzynie. któremu wypowiedział wojnę. jak o cesarz Tyberiusz II piastował władzę do 582 r. 11. Garibalda. Ponieważ stał się w sercu głuchy na głos przykazań Bożych. V 1. 306 W latach 565-578. Grzegorz z Tours. Mówią. że popadł także w herezję pelagiańską307. 303 Salurnum.. swego brata. sprawiedliwym wyrokiem Boga utracił moc rozumu i stał się obłąkany. według którego człowiek zbawia się mocą własnej woli. Tyberiusz Flawiusz Amicjusz Konstantyn rządził w imieniu Justynusa II od 578 r. ażeby rządził pałacem i kilkoma prowincjami. Powołał on Tyberiusza na Cezara308. 305 Zob. na prawym brzegu Adygi w prowincji Trydent. Śmierć króla Franków Sigisperta i ślub księcia Ewina. 307 Od Pelagiusza (ok. V 19-20. Jego żądza posiadania była tak wielka. a cały jego łup zabrał zwycięzca. wiadomość za Grzegorzem z Tours. odrzuca on doktrynę o grzechu pierworodnym i konieczności łaski Bożej. jak wyżej powiedzieliśmy305.79 miejscowości zwanej Salurnis303. W tym czasie304 Sigispert. o którym wyżej mówiliśmy. por. II 4. gardzący ubogimi i ograbiający senatorów. człowiek niezwykle chciwy. V 30. Salerno. został zdradziecko zamordowany przez Hilperyka. który przepędził Franków i odzyskał okręg trydencki. do których mógłby chować zrabowane talenty złota. Śmierć Justynusa Młodszego i o tym. . W tym czasie w Konstantynopolu. książę Trydentu. Historia Franków IV 52. Ewin zaś. 304 W 576 r.

o którym mówi Pan309: „Ale skarbcie sobie skarby w Niebie. aby dawać jałmużnę ubogim i wykupywać jeńców. 311 Zob. Kiedy zaś w czasach papieża Benedykta312 Longobardowie pustoszyli wszystko wokół i panował wielki głód. Odpowiadał na to: „Mam ufność w Panu. okrytym sławą zwycięstw i. co Pan nam polecił zbierać. ani mól nie psuje i gdzie złodzieje nie wykopują ani nie kradną‟. 312 Pontyfikat Benedykta przypada na lata 575-579. . W rzeczywistości po 13 latach (565-578). a Pan pomnoży łaskawie nasze ziemskie skarby”. Ponieważ rozdał on ubogim wiele nagromadzonych przez Justynusa skarbów. LXIII Benedictus). dzielnym. czyli o bogactwach. co najważniejsze. Pont. mądrym.80 Tyberiusz zaś był mężem prawym. cesarzowa Zofia łajała go często twierdząc. hojnym. prawdziwym chrześcijaninem. Gromadźmy więc skarby w niebie z tego. uprzedzając wydarzenia311. w jakie nieszczęśliwie popadł. że nie zabraknie pieniędzy w naszym skarbcu. że doprowadził państwo do ubóstwa. gdzie ani rdza. ty rozdajesz w krótkim czasie”. Po jedenastu latach310 rządów Justynus zmarł w obłąkaniu. „To. jakimi go Bóg 309 310 Mt 6. 12. II 1. co ja – mówiła – przez wiele lat gromadziłam. O rządach Tyberiusza Konstantyna i jego dobrych czynach. użytecznym. W tym czasie za pośrednictwem patrycjusza Narsesa prowadził z Gotami i z Frankami wojny. sprawiedliwym w rządach. opisane przez Pawła wydarzenie pochodzi z 579 r. (Lib.20. posłał na okrętach z Egiptu do Rzymu wiele tysięcy korców zboża i tak przez okazanie swego miłosierdzia ulżył doli miasta. które wyżej omówiliśmy. Jest to bowiem wielki skarb.

niezwykłą rzecz”. Do miasta tego przybył on z ogromnymi skarbami i tam. Kazał i tę usunąć. Jednak po jej usunięciu znaleziono drugą z takim samym znakiem. Pewnego razu przechadzając się po pałacu zobaczył w podłodze marmurową płytę. Pan Bóg dał mu moc złota. o czym powiesz. co chcesz powiedzieć. na której był wyrzeźbiony krzyż Pański. Podobnie było w Italii z patrycjuszem Narsesem. Cezarem w czasie panowania Justynusa i rządził pałacem oraz codziennie rozdawał liczne jałmużny313. kazał potajemnie wykopać głęboki zbiornik. Rzekł wtedy: „Krzyżem Pańskim winniśmy chronić od zła nasze ciała i nasze serca. Pod nią odkryto trzecią płytę. I kazał jak najszybciej zabrać ową płytę. „Posiadam – powiada – ukryty skarbiec Narsesa i nie mogę tego trzymać w tajemnicy. będąc u kresu żywota”. Historia Franków V 19. przybywszy do zbiornika otworzyli go i weszli 313 Na podstawie Grzegorza z Tours. w swoim domu. Starzec odszedł. Tym złotem cesarz obdzielił ubogich jeszcze hojniej niż zwykle. Na to cesarz rzekł: „Mów. o czym już mówiliśmy. Na jego rozkaz i tę usunięto. cesarzu. Po śmierci Narsesa ów starzec przybył do cesarza Tyberiusza i rzekł: „Jeśli będę miał z tego korzyść. do którego włożył wiele setek tysięcy sztuk złota i srebra. Ucieszył się cesarz Tyberiusz i posłał swoje sługi do owego miejsca. a za nim ruszyli zaciekawieni słudzy. wyjawię ci. . mnie przyniesie korzyść”. a oto tutaj depczemy po nim nogami”. Wszystkich znających ten fakt polecił zabić. bo będziesz miał z tego korzyść.81 obdarzył. właścicielem wspaniałego domu w pewnym italskim mieście. jeśli to. Po śmierci Justynusa władzę przejął Tyberiusz Konstantyn jako pięćdziesiąty król rzymski. Był on. a wtedy znaleziono wielki skarbiec zawierający ponad sto tysięcy sztuk złota. a tajemnicę powierzył pod przysięgą tylko jednemu starcowi.

Po upływie kilku dni przybył do niego Justynian. . Cesarz przyjął go łaskawie i pozwolił mu przebywać w pałacu koło siebie. z koroną na głowie i zasiadł na tronie cesarskim. Lecz Tyberiusz najpierw odwiedził miejsca święte. Cesarzowa Zofia.82 do środka. krewnego Justynusa314. Kiedy miał on otrzymać koronę cesarską. Dowiedziawszy się o tym. V 30. uwięził cesarzową. zrobiono na niego zasadzkę. okryli się wielkim wstydem i hańbą. aby zażyć przyjemności zbierania winogron. wśród niezmierzonych pochwał utwierdzony został w chwale władzy królewskiej. aby na tron cesarski wynieść Justyniana.. że przez wiele dni nie mogli go opróżnić. następnie przywołał do siebie patriarchę miasta i w towarzystwie konsulów oraz pałacowych prefektów wkroczył do cyrku w purpurowej szacie. a na jej miejsce wprowadził swoich zaufanych ludzi. i lud – jak nakazywał zwyczaj – czekał na niego w cyrku oglądając widowiska. Znaleźli tam tak wielką ilość srebra i złota. Cezar zaś prawie wszystko. pozostawiając jedynie tyle. Odsunął też od niej dotychczasową służbę. rzucił się do cesarskich nóg i za uzyskaną łaskę przyniósł mu tysiąc pięćset sztuk złota. potajemnie zawołała Justyniana i jemu chciała darować tron. Grzegorz z Tours. jak i nie dopuszczać do 314 Zob. usiłowała uknuć przeciw niemu spisek. Kiedy zgodnie z rytuałem cesarskim trzydziestego dnia udał się on do wiejskiego pałacu. który ufność swoją złożył w Bogu. którym nakazał zarówno okazywać jej posłuszeństwo. op. Jego przeciwnicy dowiedziawszy się o tym i nie mogąc nic zdziałać przeciwko temu. cit. pełną garścią rozdał ubogim. ile potrzebowała na codzienne utrzymanie. zgodnie ze swoim zwyczajem. Tyberiusz szybko powrócił do Konstantynopola. niepomna jednak na obietnicę uczynioną Tyberiuszowi. zabrał jej skarby.

83 niej nikogo z poprzedniej służby. Justyniana złajał jedynie słowami, w przyszłości zaś tak go umiłował, że przyobiecał wydać za jego syna swoją córkę i prosił o jego córkę dla swojego syna. Lecz plany te, nie wiem dlaczego, nie zostały zrealizowane. Pod jego osobistym dowództwem wojsko zadało ciężką klęskę Persom315; ze zwycięskiej wyprawy wrócił z tak wielkim łupem, w tym z dwudziestoma słoniami, że – jak się wydawało – mogłyby one zadowolić każdą ludzką żądzę posiadania. 13. O pieniądzach, które cesarz przysłał Hilperykowi, o św. Grzegorzu i spustoszeniu (miasta) Klassis. Kiedy frankoński król Hilperyk316 wysłał do cesarza317 posłów, otrzymał od niego wiele różnych darów, w tym także jednofuntowe złote monety318, mające na jednej stronie podobiznę cesarza z napisem wokoło: TYBERIUSZA KONSTANTYNA WIECZYSTEGO CESARZA, a z drugiej kwadrygę z woźnicą i napis: CHWAŁA RZYMIAN. W tych dniach św. Grzegorz, diakon, który później zostanie papieżem319, jako legat papieski w cesarskim mieście320 napisał Księgi moralne321 i w dyspucie toczonej przed cesarzem pokonał Eutycjusza, biskupa tego miasta, błądzącego w kwestii
315 316

Cesarz Tyberiusz II odniósł zwycięstwo nad Persami w 573 r. Pisownia także Chilperik; na podstawie Grzegorza z Tours, op. cit. VI 2. 317 Tyberiusza II. 318 Ciężar tej jednostki był różny w zależności od miejsca i czasu. 319 Por. wyżej, przyp. 73. 320 Papież Pelagiusz II (578-590) wysłał Grzegorza do Konstantynopola jako swego apokryzjariusza, czyli nuncjusza apostolskiego, który funkcję tę sprawował w latach 579 -585. 321 Chodzi zapewne o Moralia in Job albo Expositio in librum Iob w 35 księgach, w których zawarł objaśnienia historyczne, dogmatyczne i moralne. Jest to niejako podręcznik teologii moralnej.

84 zmartwychwstania322. Wtedy także Faroald, pierwszy książę Spoleto, najechał z wojskiem longobardzkim bogate miasto Klassis323 i opuścił je, ogołociwszy wpierw całkowicie z wszystkich bogactw. 14. O śmierci patriarchy Probinusa i o jego następcy Eliaszu. W Akwilei zmarł patriarcha Probinus, który kierował kościołem przez jeden rok. Na czele tegoż kościoła stanął kapłan Eliasz324. 15. O śmierci cesarza Tyberiusza Konstantyna i rządach Maurycjusza. Tymczasem Tyberiusz Konstantyn po siedmioletnich rządach w państwie325 kiedy poczuł, że zbliża się dzień jego śmierci, naradziwszy się z królową Zofią, wybrał na swego następcę Maurycjusza326, męża dzielnego, z pochodzenia Kapadocyjczyka. Dając mu za żonę swoją córkę ubraną w królewski strój, powiedział: „Niech razem z tą oto dziewczyną moje imperium staje się twoim! Rządź nim szczęśliwie i pamiętaj, abyś zawsze kochał słuszność i sprawiedliwość!” Gdy to rzekł, przeniósł się z tej ziemi do wieczystej ojczyzny i pozostawił ludowi po sobie wielką żałobę. Był on bowiem człowiekiem wielkiej dobroci, sprawiedliwym
322

Eutychiusz, Eutycjusz (ok. 512-582) upowszechniał pogląd o subtelności (nienamacalności) ciał ludzkich po ich zmartwychwstaniu. 323 Port wojenny założony przez Augusta (classis – flota) w pobliżu Rawenny. 324 Eliasz po zajęciu Akwilei przez Longobardów postanowił przenieść stolicę biskupią na wyspę Grado, podlegającą władzy cesarza w Konstantynopolu. 325 Por. Grzegorz z Tours, op. cit., VI 30. 326 Maurycjusz był dowódcą wojsk wschodnich; pochodził z Kapadocji, krainy w Azji Mniejszej; godność cesarską piastował w latach 582-602; należy do znakomitszych cesarzy bizantyńskich.

85 w sądach, ostrożnym w ferowaniu wyroków, nikim nie gardzącym, lecz ogarniającym wszystkich życzliwością. Miłując wszystkich, sam również był przez wszystkich miłowany. Po jego śmierci Maurycjusz w purpurowej szacie, z diademem na głowie, udał się do cyrku, gdzie wszyscy wyrazili swoją radość. Rozdzielił tam wśród ludności hojne dary i jako pierwszy Grek otrzymał potwierdzenie swojej cesarskiej władzy. 16. O panowaniu Autariego i bezpieczeństwie, jakie panowało w jego czasach. Tymczasem Longobardowie, pozostając przez dziesięć lat pod władzą książąt327, postanowili na wspólnej naradzie obrać królem Autariego328, syna wspomnianego wyżej księcia Klema. Dla nadania mu większej godności nazwali go także imieniem Flawiusza329. Tym szczęśliwym imieniem posługiwali się odtąd wszyscy longobardzcy królowie. Wtedy także, z powodu przywrócenia władzy królewskiej urzędujący książęta połowę wszystkich swoich posiadłości przeznaczyli na potrzeby króla, ażeby sam mógł się z nich utrzymać król, jego świta i wszyscy pełniący dla niego różne

327 328

Zob. wyżej II 32. Autari był królem w latach 584-590. 329 Flawiusze (Flavii) był to ród rzymski pochodzenia plebejskiego. Do gens Flavia należeli cesarze: Wespazjan, Tytus, Domicjan; w późniejszym cesarstwie Flavii było sztucznym nomen gentile, które przybierali cesarze po Konstantynie Wielkim; nosili je: Walentynian, Walens, Konstancjusz Chlorus, Konstantyn i ich potomkowie oraz cesarze bizantyńscy. Przydomek Flawiusz przejęli także Teodory (Flavius Theodoricus rex), król ostrogocki (ok. 454-526). Longobard Autari chciał w ten sposób podwładnym Rzymianom dać do zrozumienia, że jest dziedzicem wcześniejszych cesarzy.

86 obowiązki330. Obciążoną ludność podzielono jednak między longobardzkich gospodarzy331. Było to wszakże godne podziwu w pańskie Longobardów, że nie czyniono w nim gwałtów, nie urządzano zasadzek, nikt nie zmuszał nikogo do nadmiernych robót ani nikogo nie łupił. Nie istniały kradzieże ani rozboje; każdy mógł udawać się bezpiecznie i bez żadnego strachu, dokąd tylko chciał332. 17. Childepert wkroczył do Italii, lecz wycofał się po zawarciu pokoju. W tym czasie333 cesarz Maurycjusz przez swoich legatów przekazał królowi Franków, Childepertowi, pięćdziesiąt tysięcy soldów334, aby ze swoim wojskiem uderzył na Longobardów i wypędził ich z Italii. Ten nie zwlekając wtargnął do Italii z niezliczonymi zastępami Franków. Longobardowie jednak obwarowali się w miastach, wysłali posłów z darami do Childeperta i zawarli z nim pokój335. Gdy powrócił do Galii i cesarz Maurycjusz dowiedział się, że zawarł z Longobardami pokój, zaczął domagać się od niego zwrotu pieniędzy, które mu dał, aby zniszczył Longobardów. Lecz Childepert ufny w swoje siły nawet nie chciał odpowiedzieć w tej sprawie.
330

Był to starodawny zwyczaj germański, o którym wspomina też Tacyt, Germania XV. 331 Zob. wyżej II 32. 332 Paweł koloryzuje tutaj na korzyść Longobardów, w rzeczywistości bowiem za ich panowania Italia przeżywała okres swego najgłębszego upadku. 333 Prawdopodobnie w 584 r. 334 Solidus, moneta złota, rozpowszechniona w późnym Cesarstwie, przede wszystkim na Wschodzie, wprowadzona przez Konstantyna Wielkiego; 1/72 funta (327,54 g.). 335 Grzegorz z Tours, op. cit., VI 4,2 pisze, iż Longobardowie „poddali się jego władzy (...) i przyrzekli, że będą wiernymi stronnikami oraz poddanymi”.

336 337 Dzis. 338 Rawenna broniła ich przed Bizancjum. Po tych wydarzeniach król Autari przystąpił do oblężenia leżącego nad Adriatykiem miasta 336 Breksillus . które wspierał i zmusili do wycofania się do Rawenny338. Alamanowie (Lemanowie) to zbiorowa nazwa dla kilku plemion germańskich zamieszkujących Germanię Południową. rządzącym wtedy w Rawennie339. podniósł oręż przeciwko Longobardom. Po śmierci tego męża mieszkańcy wybudowali mu przed świątynią340 św. wychowywał się wśród Longobardów. epitafium. Wg źródeł należały do nich takie plemiona. VI w. a jego mury zrównane z ziemią. Markomanowie. Wojska rawenneńskie. 340 W Rawennie. Jazygowie i inni. zwano ich także Swebami. Po tym wszystkim król Autari zawarł trzyletni pokój z patrycjuszem Smaragdusem. św. na cześć którego wzniesiono świątynię w I poł. wspierane przez wspomnianego wyżej Droktulfa.. .87 18. Ci prowadzili z nim ciężkie wojny. 19. Miasto Breksillus zostało zdobyte. często walczyły z Longobardami. jak Kwadowie. połączył się on z jego wojskami i stawiał mężny opór siłom longobardzkim. Pochodził Aś z plemienia Swebów. męczennik z I w. Kiedy jednak nadarzyła mu się okazja pomszczenia swojej niewoli. Witalis. Brescello nad Padem. Śmierć Droktulfa. to jest Alamanów337. przeszedłszy mianowicie na stronę cesarza. aż w końcu pobili go wraz z wojskami. osiągnął zaszczytny urząd księcia. jakim go uczczono. w prowincji Reggio Emilia. w którym schronił się książę longobardzki Droktulf. Zbudowawszy flotę wypędziły z jego pomocą Longobardów z miasta Klassis. Od IV w. Zdobycie Breksillus i ucieczka księcia Droktulfa. a ponieważ miał odpowiednie kwalifikacje. 339 W 585 r.

. W jego świątyni pragnął po śmierci złożyć swe ciało. flotę ruchliwą zbudował. Mieszkał wprawdzie z Bardami341. Groźne miał przy tym oblicze. Gdzie po rzymskich sztandarach blaskiem potęgi zajaśniał I pierwszą jemu chorągiew Chrystus trzymać pozwolił 344. na którym napis w takich słowach głosił jego sławę: Ten oto grób zamyka w sobie tylko ciało Droktona.88 Witalisa Męczennika wspaniały grobowiec. Gdzie żyjąc. gdy nas on tylko pokochał I tęże Rawennę za swoją uznał ojczyznę. lecz Swebem był z [pochodzenia. Chodzi. 343 Epitafium piane z punktu widzenia obywateli bizantyńskich. By Klassis odzyskać. Na jego zaś mężną pierś długa spływała broda. by grobowiec tam stanął dla niego. Wielką swym panom palmę zwycięstwa przynosząc. Plemieniu zaś swemu sromotną niósł zgubę343 Pogardził drogimi ojcami. rzecz jasna. Stąd także. postrachem dla wszystkich był wrogów. Na łożu śmierci o to prosił sługę Bożego Jana. I chciał. A ten ze czcią w tej oto złożył go ziemi. Który dzięki swym zasługom na całym żyje świecie. On także na wschodnich ziemiach Awara dzikiego pokonał. o państwo bizantyńskie. 346 W 759 r. Pierwszą mu chwałę przyniosło zdobyte miasto Breksillus. lecz duszę całkiem łagodną. 344 Najprawdopodobniej aluzja do nawrócenia Droktulfa (Droktona) na wiarę chrześcijańską. 345 Dzis. Wsparty pomocą Witalisa Męczennika często odbywał triumfy I jako zwycięzca wchodził do tego miasta. Padoreno. dopływ Padu. On zawsze kochał rzymskiego państwa dumne sztandary342. O rządach papieża Pelagiusza i herezji patriarchy Eliasza. gdy zdradą Faroald zajął miasto Chassis. 20. Na małych stateczkach falami rzeki Badrinus345 niesiony Niezliczone Bardów oddziały on jeden zwyciężył. I stąd dla wszystkich był miły narodów. Po śmierci papieża Benedykta346 341 342 Longobardami.

Tenże Pelagiusz wysłał wielce użyteczny list do Eliasza. należał do grona siedmiu diakonów rzymskich stanowiących przyboczna radę papieża. Dialogi III 31.). zwłaszcza biskupi zachodni z papieżem Wigiliuszem na czele odmówi li podpisania edyktu cesarskiego. Schizma. W tym czasie350 Childepert. . kiedy to Longobardowie podbijali jej ludność i szerzyła się schizma w sprawie Trzech Artykułów. O wojnie Childeperta przeciw Hiszpanom i o śmierci Ingundy. Grzegorz Wielki piastował najpierw urząd prefekta Rzymu. król Franków. prekursora nestorianizmu. Przyczyna zaś walki była następująca: Childepert swoją siostrę Ingundę wydał za mąż za Hermenegilda. Jednakże wielu odmawiało podpisu ze względu na orzeczenie soboru chalcedońskiego (451 r. gdzie został wyświęcony na diakona. opowiedzieli się za Trzema Artykułami. Grzegorz Wielki. biskup Akwilei. prowadził zwycięską wojnę z Hiszpanami. syna króla Hiszpańskiego Lewigilda. Tenże Hermenegild 347 Pelagiusz II (578-590) kierował Kościołem. który nie chciał przyjąć Trzech Artykułów soboru chalcedońskiego348. Edykt ten mieli podpisać wszyscy biskupi. a właściwie także Italią.89 biskupem rzymskiego Kościoła bez zgody cesarza został Pelagiusz347. jego przyjaciela Teodoreta i ich ucznia. później wstąpił do klasztoru. Grzegorz z Tours. 349 Św.. Później jednak niektórzy. 348 W 543/544 r. 350 Por. czyli teksty Teodora z Mopsuestii. który zwalniał potępione osoby od zarzutu herezji. Ibasa z Odessy. op. jak wspomniany tu Eliasz. zwłaszcza w północnej Italii. biskupa Akwilei. św. 21. Justynian wydał edykt dogmatyczny potępiający tzw. w bardzo trudnym okresie. Przepisał go ówczesny diakon. Wywołało to rozłam w Kościele. Grzegorz349. ponieważ Longobardowie oblegali Rzym i nikt nie mógł się stamtąd wydostać. VIII 28. cit. przetrwała do początku VIII w. Trzy Artykuły.

Ingunda zaś uciekając z Hiszpanii po śmierci męża i męczennika. Hermenegild. VIII 18. starszy brat słynnego doktora i Ojca Kościoła Izydora. św. op. odrzucała ona równość i jedność Syna i Ducha Świętego z Ojcem. op. inne o Hiszpanach i Gotach. VIII 28. 256-336) stała się religią wszystkich Germanów. Syna zaś jej przekazano cesarzowi Maurycjuszowi do Konstantynopola. . Sewilla. jej syn nosił imię Atanagild. 22. gdzie dokonała dni swego żywota355. nawrócił się na wiarę katolicką. jak się wydaje Paweł miał tu na myśli Wizygotów. 356 Inaczej relacjonuje to wydarzenie Grzegorz z Tours. 353 Arianizm jest doktryną teologiczną dotyczącą tajemnicy Trójcy Świętej. lecz wpadła w ręce żołnierzy. aby skierował swe wojsko do Italii przeciw Longobardom. cit. pisze o śmierci Ingundy w Afryce. 354 Tekst nie jest jasny. Dotąd bowiem. Ujętą wraz z małym synkiem odstawiono na Sycylię. Leander. prześladowcą okazał się król Wizygotów w Hiszpanii Lewigild (569 -586). którzy strzegli granicy przed hiszpańskimi Gotami354. piastował urząd biskupi we wspomnianym mieście w latach 584-601. jak i ojciec jego podlegał chorobie herezji ariańskiej353. Nauka Ariusza (ok. które najechało Italię i powróciło bez sukcesu... jego syn. cit. O wojsku frankońskim. biskup Sewilli. jedynie Frankowie przyjęli religię katolicka od Galów.90 dzięki nauce biskupa Hispalis351 Leandra352 i zachęcie swojej małżonki. Tylko ten ostatni jest prawdziwym Bogiem. Childepert w przekonaniu. stanął na czele katolickiej opozycji. 355 Grzegorz z Tours. większość kodeksów mówi o Hiszpanii gockiej. u którego niesnaski dotyczyły jedynie wodzów. Zbrodniczy ojciec kazał go za to zabić siekierą w samo święto Wielkanocy. Na ogół arianie odnosili się obojętnie do katolików. chciała dotrzeć do Galii. że jego siostra przebywa w Konstantynopolu i będzie 351 352 Dzis. Cesarz Maurycjusz356 powtórnie wyprawił posłów do Childeperta i przekonywał go.

Podczas tej katastrofy powodziowej Tyber wezbrał w Rzymie tak bardzo. a towarzyszyły jej takie błyskawice i gromy. 358 Dzis. W tym czasie w Krainie Wenecji i w Ligurii oraz w innych rejonach Italii zdarzyła się powódź. chociaż – co potwierdza późniejszy papież. jaka spotkała Rzym. dewastacji i zniszczeniu uległy drogi i dróżki. jakiej w przekonaniu wszystkich nie było od czasów Noego. 23. O pontyfikacie św. Zatopiony został cały dobytek i zagrody. Kiedy wyszły im naprzeciw oddziały Longobardów. 24. szeroko rozwodzą się na temat tego cudownego zjawiska. leżącym poza murami Werony. O powodzi i cudzie w świątyni św. Frankowie i Alamanowie357 byli ze sobą skłóceni i zawrócili do swojej ojczyzny. ale cieszyli się stosunkowo dużą niezależnością w ramach państwa frankońskiego. na których autor się opiera. św. sięgała aż do górnych okien. Powódź podmyła także część murów Werony. 359 Dialogi III. Po dwóch miesiącach większą część tej samej Werony strawił ogień. Zenona Męczennika. Grzegorz – do samego kościoła się nie dostała359. jakie nie zwykły występować nawet w letniej porze. Zenona. że wody przelewały się przez mury i zatopiły wielką część 357 Alamanowie (lub Swebowie) zostali podbici przez Franków.91 mógł ją odzyskać. przystał na słowa posłów i powtórnie skierował wojsko frankońskie ku Italii przeciw Longobardom. Rzeka Atesis358 wezbrała do takich rozmiarów. Wydarzyła się zaś ona 17 grudnia. Adyga. że woda przy kościele św. nie odniósłszy z wyprawy żadnych korzyści. Grzegorza i klęsce. zginęła wielka liczba ludzi i zwierząt. .

bo już przed kilkoma laty z Bożą pomocą napisaliśmy jego Żywot364. Po uśmierceniu pasterza rozprzestrzeniła się wśród mieszkańców. X 1. cit. 362 W 590 r. ponieważ św. 363 Te i nast. do szóstego – wszystkie wdowy. Zarządził on odmawianie siedmiorakiej litanii363. która poczyniła wśród ludzi takie spustoszenie. aby każda zanosiła modły do Pana. kiedy ludzie modlili się do Boga. który był wtedy diakonem. Poza tym o św. op. do piątego – wszyscy mężczyźni. w czasie jednej godziny. zwana pachwinową (inguinaria). który skierował się ku morzu361. umieściliśmy wszystko. Pojawiło się wtedy w nurtach tejże rzeki mnóstwo węży.92 miasta360. op. cit. do drugiego wszyscy opaci i zakonnicy. Grzegorz Wielki III 10. osiemdziesięciu z nich padłszy nagle na ziemię wyzionęło ducha. Grzegorz podzielił ludność miasta na siedem części. Grzegorz z Tours. co należało o nim powiedzieć. a także przeszedł przez miasto ogromny smok. do trzeciego wszystkie przeorysze i siostry zakonne. Do pierwszego chóru należało całe duchowieństwo świeckie. że z niezliczonej masy pozostało przy życiu niewiele osób. 364 Zob. Zaraz po tej powodzi wybuchła ciężka zaraza. Grzegorzu nie będziemy tu więcej mówić. na miarę naszych słabych zdolności. wyżej: Wstęp. . najpierw uderzyła ona w papieża Pelagiusza. do siódmego – wszystkie kobiety zamężne.. Litania ta zwie się siedmioraka. opisy za Grzegorzem z Tours. Tam. X 2. do czwartego – wszystkie dzieci. 360 W dalszym ciągu opis za Dialogami Grzegorza Wielkiego (III 19) 361 Por. męża czcigodnego i natychmiast go zabiła362. W tym wielkim udręczeniu wszyscy jednomyślnie obrali papieżem Grzegorza.

367 Gradus. który przez piętnaście lat sprawował swój patriarszy urząd. żeby przyłączyli się do Jana. na którym spoczywa obrona spraw Kościoła. własnymi rękami wyciągnął z kościoła i zawiódł siłą do Rawenny razem z trzema innymi biskupami Istrii. Wykonawszy zadanie Anglowie nie wycofali się. przybywszy z Rawenny do Gradus367. 372 Wigiliusz (537-555). 371 Defensor ecclesiae – obrońca kościoła. a mianowicie Janem z Parentium368. szczep germański z okolic Hanoweru. W tym czasie św. Augustyna wraz z 40 zakonnikami. To jego patrycjusz Smaragdus. lecz podporządkowali sobie gospodarzy. 369 Sewerus był biskupem Triestu (Tergeste) 370 Windemiusz był biskupem Cissy koło Rovigno (Ronini).Antonim371. 366 W 587 r. który odrzucił Trzy Artykuły i w czasach papieży Wergiliusza372 lub 365 Anglowie. o patriarszych rządach Sewera i jego herezji. wreszcie zmusił. Święty Grzegorz nawraca Anglów. Grzegorz wysłał do Brytanii Augustyna. . 26. biskupa Rawenny. wyspa naprzeciw Akwilei. przez Brytów wezwani na pomoc przeciwko Piktom i Szkotom. tu chodzi o obrońcę praw Kościoła w Grado. Mellita i Jana oraz innych bojących się Boga zakonników i dzięki ich przepowiadaniu nawrócił Anglów365 na wiarę Chrystusową. miasteczko Pareć (Parenzo). a nawet ze starym już obrońcą Kościoła . stosował przemoc. kierownictwo Kościoła przejął z kolei Sewerus366. patriarchy Akwilei. W celu nawrócenia pogańskich Angolów papież Grzegorz Wielki w 596 r. O śmierci patriarchy Eliasza. to człowiek świecki. W tych dniach po śmierci Eliasza. zostali w V w. wysłał opata benedyktyńskiego w Rzymie. Groził im banicją. Sewerem369 i Windemiuszem370. 368 Dzis.93 25.

nad Padem. Rustikus z Tarwisium. 382 Dzis. wyżej przyp. Asolo w prowincji Treviso. Angellus z Trydentu. 384 Zob. 369. Maksencjusz z Julii382 i Adrian z Poli383. 386 Biskup starożytnej Haemona. ani inni biskupi ich nie przyjęli. że w Rawennie przyłączył się do odrzucających Trzy Artykuły. Paula na południu Istrii. wyżej. 377 Biskup miasta Konkordia na zachód od Akwilei. Ingenuinus z Sabiony378. dzis. 387 Zob. Jan z Parentium385. 375 Dzis. Junior z Werony. otrzymał jako swego następcę patrycjusza Romana i odpłynął do Konstantynopola374. . Po upływie roku wszyscy oni powrócili z Rawenny na Gradus. dzis. Marano w pobliżu Wenecji. kiedy dostarczył pismo.94 Pelagiusza373 odstąpił od jedności z Kościołem rzymskim. Wawrzyniec z Bellunum381. Fontejusz z Feltrii379. Po stronie zaś patriarchy stanęli następujący biskupi: Sewerus384. miasto starożytne na wybrzeżu adriatyckim. na którym przyjęto patriarchę Akwilei Sewera. Seben koło Briksji w Tyrolu. 373 374 Pelagiusz I (555-560). Jednak ani lud nie chciał się do nich przyłączyć. Horoncjusz z Wincencji. Lubljana. 381 Belluno. Klarissimus377. wyżej przyp. 385 Zob. miasto w okręgu weneckim przy drodze z Briksji na Trydent 380 Dzis. Angellus z Acilum380. przyp. Patrycjusz Smaragdus zaś ukarany słusznie przez złego ducha. A oto imiona biskupów. którzy stali z dala od schizmy: Piotr z Altinum376. Patrycjusz386. 368. 370. Windemiusz387 i Jan388. Zugilo koło Tolmezzo nad Togliamento. 376 Altinum. 378 Sabiona. Po tych wydarzeniach odbył się w Marianum375 synod dziewięciu biskupów. 379 Feltria. 383 Dzis. akta tego synodu zaginęły. kilka kilometrów od Wenecji. Około połowy 590 r.

również im przyobiecał swoją siostrę. które zostały tam złożone po ściągnięciu ich od poszczególnych miast. Po sześciu miesiącach oblężenia tenże Francjon oddał wyspę Longobardom i puszczony wolno przez króla udał się zgodnie ze swym życzeniem do Rawenny.95 27. księcia Trydentu389. Po grabieżach i pożarach zawarł on pokój na jeden rok i dostarczył królowi mnóstwo pieniędzy. tutaj chodzi o wyspę Cumacina (Comacina) na jeziorze Lario. op. że lud ten nawrócił się na wiarę katolicką. Również inni Longobardowie oblegali na wyspie Amacina390 Francjona. dzis. znajdowała się tam silna załoga bizantyńska. dowódcę wojskowego. wziąwszy od posłów longobardzkich podarunki. 392 Wizygotów. przyrzekł wydać swoją siostrę za mąż za ich króla. 391 Relacja za Grzegorzem z Tours. upływał okres rozejmu z Bizancjum. IX 25. Childepert. Autari przewidując wznowienie ofensywy frankońsko -bizantyńskiej. który należał do stronnictwa Narsesa i trzymał się już przez dwadzieścia lat. Król Autari ubiega się o małżeństwo z siostrą Childeperta. Kiedy jednak przybyli z Hiszpanii posłowie Gotów392. 388 389 Biskup Celeja. Król Autari posłał wojsko do Istrii. Cilly. Tymczasem król Flawiusz Autari wyprawił posłów do Childeperta z prośbą. Prawdopodobnie informacja ta pochodzi z dzieła Sekundusa z Trydentu. cit. gdzie książę Grasulf sprzyjał cesarzowi. aby dał mu swoją siostrę za żonę391. W tym czasie król Autari posłał do Istrii wojsko pod dowództwem Ewina. w 588 r. .. o Francjonie. gdyż dowiedział się. 390 Wyspa o tej nazwie nie jest znana. Na wyspie znaleziono ogromne bogactwa. zabierając żonę i dobytek. przystąpił do ataku w okręgu Friul. 28.

Frankowie ponieśli wtedy tak wielką klęskę. Po tych wydarzeniach król Flawiusz Autari wyprawił posłów do Bawarii. co tutaj napisaliśmy. aby kiedykolwiek spotkała ich większa. Frankowie wkroczyli do Italii i ponieśli klęskę z rąk Longobardów. chcąc osobiście zobaczyć narzeczoną. Król Autari udał się do Bawarii. aby prosić króla Garibalda o rękę córki. Sekundus. niektórzy dostali się do niewoli. który dość szczegółowo przedstawił dzieje Longobardów. W tej sytuacji Childepert wyprawił posłów do cesarza Maurycjusza donosząc. Wstęp. czego dotąd nie uczynił. jak ją poślubił. aby zobaczyć swoją narzeczoną. dziwi mnie Sekundus394. ale za to krzepkich 393 394 W 588 r. w ich własnej historii395. wziąwszy ze sobą kilku tylko. On zaś. Zaprawdę. Ten przyjął ich uprzejmie i obiecał wydać za Autariego swoją córkę. Niezwłocznie też wysłał wojsko do Istrii w celu ujarzmienia Longobardów393. o tym. . zob. mianowicie wypowiedzieć wojnę Longobardom i – jak mu radził – wyprzeć ich z Italii. Naprzeciw niego wyszedł król Autari z oddziałem longobardzkim i stoczył zaciętą bitwę w obronie wolności. pominąwszy milczeniem to tak wielkie zwycięstwo. 30. niezwłocznie udał się do Bawarii. że nie przypominano sobie. spośród Franków wielu poległo. że teraz pragnie podjąć się tego. inni uciekli i z trudem przedostali się do swej ojczyzny. Teudelindę.96 29. Longobardowie odnieśli w niej zwycięstwo. mimo że o zagładzie Franków można przeczytać prawie to samo. Posłowie wrócili i zdali relację Autariemu. 395 Chodzi o cytowaną tu wielokrotnie Historię Franków Grzegorza z Tours.

jego narzeczoną. jak wygląda”. Król pozwolił na to. zamieszkała przez . nie wiedząc. osobiście zobaczył i dokładniej mu określił. Ona zarumieniła się i powiedziała o tym niańce. który wydawał jej się wśród nich starszy. Lecz milczmy. zbliżył się do króla Garibalda i rzekł: „Pan i król mój Autari przysłał mnie. która będzie naszą panią. miał wspaniałą sylwetkę. Na te słowa król kazał przyprowadzić córkę. a jej piękność podobała mu się w każdym calu. udali się w drogę powrotną do ojczyzny i szybko przebyli kraj Norikum. Niańka zaś na to jej rzekła: „Gdyby on nie był królem i twoim narzeczonym. kiedy wypił łyk wina i oddał kielich. Natychmiast po tym spotkaniu posłowie. Jego córka. za pozwoleniem waszego majestatu wypić z jej rak kielich wina. niepostrzeżenie dotknął palcem jej ręki oraz swoją prawicą pogładził jej usta. w towarzystwie świty królewskiej. falujące blond włosy i miłą powierzchowność. wziąwszy kielich wina. ów niby przywódca Autariego. aby piastować władzę królewską i być twoim mężem”. Rzekł więc do króla: „Ponieważ wasza córka bardzo nam się podoba i pragniemy. oczywiście. wypowiedział zgodnie ze zwyczajem słowa powitania. aby była naszą panią. Następnie podeszła do Autariego. w tym jednego wielce zaufanego i jakby ich przywódcę.97 Longobardów. którego nikt z tego ludu nie znał. najpierw przepiła do tego. Prowincja Norikum. Był zaś wtedy Autari młodzieńcem w kwiecie wieku. czoło i nosek. Wtedy Autari. jak to u nas w przyszłości będzie robiła”. przeto życzymy sobie bardzo. nie odważyłby się ciebie w ogóle dotykać. abym waszą córkę. ażeby to nie doszło do twojego ojca! W każdym bądź razie jest to osoba godna. że jest jej narzeczonym. Kiedy zgodnie z poselskimi obyczajami przywiedziono ich przed oblicze króla Garibalda. Autari przyglądał się jej w milczeniu.

gdy najazd Franków sprowadził kłopoty na króla Garibalda. na którym siedział. w niedalekiej przyszłości będzie twoją 396 Campus Sardis według niektórych odpowiada odcinkowi pomiędzy Vo Casaro a Borghetto zwanemu Prai Scerni (Prati Cerni). jego córka Teudelinda uciekła do Italii ze swoim bratem Gundoaldem przesyłając Autariemu. 398 Germanowie zwracali znaczną uwagę na niezwykłe wydarzenia i znaki. Ponieważ w czasie burzy piorun uderzył z wielkim hukiem w drzewo. . mając stale przy sobie towarzystwo Bawarów. graniczy od wschodu z Panonią. i całą mocą wbił w najbliższe drzewo siekierę. niedaleko Werony. że do niego przybywa. co już odnotował Tacyt. aby odbyć wspaniałe uroczystości weselne na równinie Sardis396. 397 W 589 r. które znajdowało się w obejściu królewskim. co wróżą dla przyszłości uderzenia piorunów398. od północy zaś z rzeką Dunaj. ten w tajemnicy powiedział do niego: „Owa kobieta.98 ludność bawarską. że Autari jest królem. pewien służący z otoczenia Agilulfa. którą trzymał w dłoni. obdarzony diabelską zdolnością przepowiadania. która dopiero co poślubiła króla. zrozumiał. Po pewnym czasie. Kiedy więc Autari przybył w pobliże granic Italii. Tam też wśród powszechnej radości w dniu 15 maja pojął ją za żonę397. Wśród wielu książąt longobardzkich był tam obecny także Agilulf. od południa z Italią. od zachodu ze Swebią. Germania X. Gdy Agilulf załatwiał potrzeby naturalne. On natychmiast wyszedł jej naprzeciw. Z tych słów zrozumieli towarzyszący mu Bawarowie. Tak wbitą siekierkę pozostawił na miejscu i dorzucił słowa: „Takie ciosy zwykł zadawać Autari”. na ile pozwalał mu koń. swojemu narzeczonemu wiadomość. książę Turynu. wyprostował się na tyle.

poseł króla Franków. X 2). Jego zaś frankońskich żołnierzy. raniony strzała w pierś upadł na ziemię i skonał. Grzegorz z Tours. który obiecał... Grzegorz z Tours. cit. aby całkowicie pokonać plemię longobardzkie. O tym. W tym także czasie399 powrócił z Konstantynopola Grippo. . W tym czasie z niewiadomej przyczyny zginął w Weronie Ansul. Childeperta i opowiedział swemu królowi. krewny króla Autariego. Prefekt miejski ścigał za to posłów. 2-3. Olon i Cedinus. Ewancjuszowi i Griffonowi. cit. został zabity przez złodzieja. w której zginęli Badegisol i Ewancjusz. Sługa zaś rzekł: „Ja wprawdzie mogę zginąć. dopadli Longobardowie i pobili w najróżniejszych miejscach. jako że zajmowali się głównie rabunkiem. Tak też się później stało. doszło do bójki. jak wojsko Franków po raz drugi wkroczyło do Italii i atakowane chorobą dyzenterii powróciło do ojczyzny. 401 Dzis. jeśli coś takiego będzie dalej opowiadał. Toteż Childepert natychmiast skierował do Italii wojsko Franków z dwudziestoma książętami na czele. Pewien kupiec próbując odzyskać stracony naszyjnik. Griffon odwoła się do cesarza zarzucając pogwałcenie praw i traktatów pokojowych (por. Bellinzona we wschodniej Szwajcarii. op. aby się z tobą połączyć”. sługę Ewincjusza. Por. który bez należytej ostrożności zbliżył się do miasta Bilitio401. 400 Chodzi o krzywdy wyrządzone posłom frankońskim: Badegisolowi. jak wspaniale przyjął go cesarz Maurycjusz. Lecz Olon. op. Jednak Audualdus i sześciu 399 Opisane tu wydarzenia miały miejsce w 590 r. że zgodnie z życzeniem króla Childeperta pomści zniewagi wyrządzone Frankom pod 400 Kartaginą . ale ta kobieta naprawdę po to przybyła do tego kraju.99 żoną”. Spośród tych książąt znakomitszymi byli Audualdus. Słysząc to Agilulf zagroził mu karą obcięcia głowy. 31.

413 Tj. Nazwy zaś grodów zburzonych na terenie okręgu trydenckiego są następujące: Tesana403. bardzo wiele grodów poddało się im bez walki. gdyż Frankowie uroczyście zapewnili. że przybyliśmy do was z obiecanym wojskiem”. Valsugana. 407 Może Faián w pobliżu Feltre. 412 Miejscowość nieznana. . czekając zgodnie z umową sześć dni. ponadto w okręgu Alsuki413 dwa i Werony – jeden. Cimbra408. w pobliżu Chiusa. Maletum404. przybywszy w pobliże Mediolanu. 408 Dzis. Fagitana407. miejscowość nad Adygą powyżej Werony. 406 Prawdopodobnie Appiano (Eppan) w prowincji Bolzano. Witianum409. Appianum406. Tam przybyli do nich posłowie od cesarza oznajmiając. rozbili obóz na polach w przyzwoitej odległości od miasta. Wojsko Franków dotarło nawet do Werony. Ennemase412. Sermiana405. 404 Może Malé. Bremtonikum410. Możliwe dzis. a ich ludność uprowadzili w 402 403 To jest wschodnią. nie doczekali się spełnienia żadnej z obietnic danych przez posłów cesarskich. którzy im zaufają. Wolaens411. Cedinus zaś z trzynastoma książętami zaatakował lewą część Italii402 i zajął pięć grodów oraz kazał złożyć sobie przysięgę wierności.100 innych książąt frankońskich. nie stanie się żadna krzywda. Jednakże książęta frankońscy. 411 Może Volano albo Volagne. To zaś będzie dla was znakiem naszego nadejścia: gdy w tej oto wiosce leżącej tam na górze zobaczycie płonący Dom i dym unoszący się do nieba wiedzcie. Wszystkie te grody Frankowie zburzyli. Cembra. 409 Może dzis. że tym. Tesino albo Tesana. Valle di Pizze w prowincji Bolzano. 405 Może Meán w pobliżu Feltre. że idzie im na pomoc wojsko cesarskie: „Za trzy dni – mówili – przyjdziemy z nim tutaj. 410 Brentonico w prowincji Trydent.

. Około tego czasu. że zanim dotarli w rodzinne strony. wyżej. ani nie mieli możliwości dopaść króla. Sabione. solidus) zob. Reggio di Calabria. Ingenuina z Sawiony415 i Angella z Trydentu. 417 Dzis. Pawia. żołnierze frankońscy nic nie osiągnęli. miały miejsce następujące wydarzenia związane z królem Autarim418. Król Autari udał się do Benewentu. a nawet oręż. gdyż on. Tymczasem wojsko Franków z powodu niezwykłego w tym lecie upału i niezdrowego klimatu zapadło na dyzenterię i wielu żołnierzy zmarło. zob. 418 Paweł odnotował tu. Sabiona. wpierw musieli zamienić na żywność własną odzież. Co więc dalej? Oto maszerując trzy miesiące przez Italię. 378. ponieważ schronił się w warownych miejscach. Spoleto w Umbrii. 334. 419 Dis. 420 Dzis. Jeśli zaś chodzi o warownię Ferruge414. przyjęli okup w wysokości od jednego do sześciuset soldów416 od głowy. wyżej. jedną z ludowych legend. 32. za wstawieniem się biskupów. W drodze zaś powrotnej do kraju cierpieli tak straszny głód.101 niewolę. podjechał do niej na koniu i uderzając ją ostrzem swojej włóczni. Toteż osłabieni niezwykłą spiekotą i udręczeni głodem postanowili wrócić na swoje ziemie. przyp. jak się sądzi. przyp. 416 Sold (łac. podobno tenże król przez Spoleto419 dotarł do Benewentu i zajął cały teren aż do Regium420. obwarował się w Ticinum417. A ponieważ tam – jak powiadają – z fal morskich wyłania się kolumna. jak się wydaje. miasta leżącego na samym końcu Italii i sąsiadującego z Sycylią. bo ani nie mogli się mścić na nieprzyjacielu. aby na nim wywrzeć swoją zemstę. rzekł: „Aż dotąd sięgać będą granice 414 415 Może Castello di Verruca powyżej Trydentu. jak powiedzieliśmy.

ażeby za jego poparciem można było z Longobardami zawrzeć pokój. Deutsche Sagen I nr 247. 422 Na podstawie Grzegorza z Tours. najbardziej mu wiernym mężem. 33. 34. II nr 455. Po nim zaś wspomniane stworzonko przedostało się na drugą stronę i wpełzło do dziury w pobliskiej górze. Niech będzie nam wolno wpleść do tej historii jedno.102 Longobardów”. op. J. . wuja króla Childeperta. X 3. który rządził tam przez dwadzieścia lat421. lecz skierował ich do Childeperta. jego niezwykłe widzenie. Pierwszym księciem Longobardzkim w Benewencie był Zotton. na którego kolanach król spoczywał. Kiedy opanowała go wielka senność. Ten przyjął posłów uprzejmie. Po jakimś czasie wracając przebyło wspomniany potoczek 421 Nie potrafimy dokładnie podać daty powstania księstwa longobardzkiego w Benewencie. zwłaszcza że nie podaje go historia Franków423. dość dziwne wydarzenie z jego życia. cit. Król zaś Guntramn. wyciągnął miecz z pochwy i położył go nad tyj strumyczkiem. Podobno kolumna ta stoi tam do dzisiaj i nazywa się kolumną Autariego. Zotton – pierwszym księciem Benewentu. on zaś pozostał z jednym tylko. Grimm. prawdopodobnie jest to 571 r.. Tymczasem422 król Autari wysłał pokojowe poselstwo do króla Franków Guntramna. płynący w pobliżu. 423 Zob. Król Autari wysłał posłów do Guntramna. Mąż. o którym mowa. swego bratanka. i W. 249. Pewnego razy król wybrał się do lasu na polowanie i – jak to bywa – towarzysze jego rozbiegli się w różne strony. był człowiekiem usposobionym pokojowo i pełnym wszelkiej dobroci. położył swoją głowę na kolanach wiernego towarzysza i zasnął. Wówczas z jego ust wyszło jakieś zwierzątko podobne do węża i próbowało przedostać się przez mały strumyczek.

Z kolei mąż. 426 W 590 r. My jednak. Śmierć króla Autariego i rządy Agilulfa. aby przeszkodzić królowi w umocnieniu się monarchii dynastycznej. Guntramn obudził się i powiedział. dnia 13 września426. przez sześć lat427 piastował godność królewską. Longobardowie wysłali natychmiast posłów do króla Franków Childeperta. król Autari zmarł w mieście Ticinum. prawdopodobnie zawiązał się przeciw niemu spisek. Dzis. Pragnął je przekazać do Grobu Pańskiego w Jerozolimie. polecił je złożyć na grobie św. aby powiadomić go o 424 425 W liturgii rzymskiej nazwa puszki eucharystycznej. opowiedziawszy pokrótce to. Châlon-sur-Saône. Wydawało mu się mianowicie we śnie. 427 Według Origo IX – siedem. jakie tam przed laty ktoś złożył. nadzwyczaj wielkie i bardzo ciężkie. Nigdzie na świecie nie ma tak wspaniałego dzieła zrobionego ze złota. Marcelego Męczennika. na którego kolanach trzymał swoją głowę podczas snu. gdzie ujrzał mnóstwo złota. że miał dziwne widzenie. że po żelaznym moście przeszedł pewną rzekę i wszedł pod pewną górę. co godne poznania. skąd wyszło.103 po tym samym mieczu i zniknęło w ustach Guntramna. Podczas gdy posłowie króla Autariego przebywali we Francji. powróćmy do naszej historii! 35. ozdobione licznymi i drogocennymi kamieniami. które mogłoby się z nim równać. Tam znajduje się do dzisiaj. . I cóż? Przekopano owo miejsce i odkryto niezmierzone skarby. lecz ponieważ było to niemożliwe. Ze znalezionego złota król kazał później wykonać cyborium424. opowiedział mu wszystko. stolicy jego królestwa. co sam widział. jak powiadają. na skutek spożycia trucizny. znajdującym się w mieście Kawallonum425.

pozwolili mieszkać w pałacu i zatrzymać godność królewską. jednogłośnie został wyniesiony na tron429. Następnie kazała mu powstać i ucałować siebie. a następnie dała resztę do wypicia Agilulfowi. Usłyszawszy to przyjął wprawdzie posłów. jakiego chce. po wymianie paru słów poleciła podać sobie wino. aby spośród wszystkich Longobardów wybrała sobie męża. już na początku listopada przyjął godność królewską. Wtedy królowa z rumieńcem i uśmiechem na twarzy rzekła. sama też wyszła jemu naprzeciw do miasta Laumellum428. jak i psychicznie nadawa się do przejęcia sterów państwa. ale pokój obiecał zawrzeć dopiero w przyszłości.104 śmierci króla Autariego i prosić o zawarcie pokoju. że nie powinien całować jej ręki. Królowa natychmiast kazała mu przyjść do siebie. która przypadła Longobardom do gustu. I cóż dalej? Odbyło się wesele ku wielkiej radości wszystkich. Jednakże po kilku dniach zwolnił wspomnianych posłów i przyobiecał im zawarcie pokoju. takiego jednak.. sobie na męża. Kiedy do niej przybył. W 591 r. Agilulf zaś. Według Origo . Teudelindzie zaś. Poza tym doradzili jej. które najpierw sama skosztowała. Był bowiem Agilulf człowiekiem dzielnym i wojowniczym. Dopiero jednak w maju. Odbywszy naradę z roztropnymi ludźmi wybrała Agilulfa. krewny króla Autariego. wziąwszy kielich. a zarazem obwieściła mu o ich ślubie oraz o jego godności królewskiej. 428 429 Lumello w prowincji Pavia. i zarówno fizycznie. Ten. a Longobardom na króla. ze czcią ucałował dłoń królowej. który potrafiłby mądrze rządzić krajem. księcia Turynu. na powszechnym zgromadzeniu Longobardów w Mediolanie. kiedy należy złożyć pocałunek na ustach. barwnie opowiedziane dojście do tronu nie odpowiada – jak się wydaje – rzeczywistości.

430 Początkowe opowiadania tej księgi autor zaczerpnął najprawdopodobniej od Sekundusa z Trydentu. Na terytorium trydenckie spadły także chmary szarańczy. Także Ewin. Król Agilulf zabił Mimulfa. w sprawie ludzi z warowni trydenckich. Agnella. uprowadzonych przez Franków do niewoli430. wrócił do kraju. umocniwszy swoje panowanie. wysłał do Francji biskupa Trydentu. których królowa Franków Brunechilda wykupiła za własne pieniądze. podążył do Galii. W drodze powrotnej biskup przyprowadził ze sobą kilku jeńców. Agilulf. W tych dniach król Agilulf zgładził księcia Agilulf sięgnął orężem po koronę. aby zawrzeć pokój. Choć trudno w to uwierzyć. po niej zaś nastał wielki głód. o buncie Gaidilulfa i Ulfariego. osiągnął ją zaś przez małżeństwo z Teudelindą. 3. nie tknęły zaś prawie zasiewów na polach. Król Agilulf wysłał posłów do Francji w sprawie jeńców. książę Trydentu. Podobna szarańcza pojawiła się w roku następnym. O panującej w owym roku suszy i o szarańczy. owady te były większe od normalnych. W tym roku od stycznia aż do września panowała straszna susza. . zwany też Agon. 2. lecz zjadły jedynie trawy i porosty na moczarach. uzyskawszy go.105 KSIĘGA IV 1.

W bitwie poległo około trzydziestu tysięcy żołnierzy434. synem Hilperyka433. znowu wybucha wielka zaraza pachwinowa w Rawennie. że w ostatnim czasie przeszedł na stronę książąt frankońskich. a do wód Renu wpływał krwawy potoczek435. .106 Mimulfa z Wyspy Św. jakiej nikt przedtem nie pamiętał. 4. który wywiózł do Ticinum. tak jak i niegdyś. O zarazie w Rawennie i o wojnie Childeperta z synem Hilperyka oraz o dziwnych zjawiskach. Książę zaś Bergamum podniósł bunt w mieście i obwarował się przeciw królowi. Znalazł tam ulokowany przez Rzymian skarbiec. położonym na zachód od dużego Lago Maggiore. Fredegar. Gaidulf zaś uciekł do Bergamum. Kronika XIV. wyżej. w pn. W krainie zaś Brionów spadł krwawy deszcz. na Gradus i w Istrii. Król Agilulf zawarł w tym czasie pokój z Awarami. Lecz Gaidulf znowu zamknął się na wyspie Kommacina. zawarł z królem pokój. Święty Grzegorz przesłał królowej Teudelindzie książkę zatytułowaną Dialog. 5. ale został przez niego oblężony i wzięty do niewoli.-zach. II 4. Childepert zaś prowadził wojnę ze swym kuzynem. Panowała wtedy bardzo mroźna zima. 432 Zob. gdzie schwytał go król Agilulf i znów mu przebaczył. dawszy jednak zakładników. Przeciw królowi Agonowi zbuntował się także książę Ulfari w Trawisium. W tych dniach w 431 Na niewielkim jeziorze Orta. Italii. Król Agilulf wkroczył na ową wyspę Kommacinę. przed trzydziestoma laty432. 435 Źródło informacji nieznane. W owym roku. wypierając z niej ludzi Gaidulfa. 434 Por. 433 Klotarem II. Juliana431 za to.

Wkrótce z wojskiem najechał on ziemie Słowian. W tych dniach król Franków Childepert osadził na tronie bawarskim Tassilona438.107 Rzymie mądry i święty papież Grzegorz ułożył żywoty świętych w czterech księgach. Childepert. którzy błądzili w mrokach pogaństwa. 8. zmieniło stosunki między Longobardami a ludnością Półwyspu. Księgi te przesłał również królowej Teudelindzie. wyżej I 26. król Agilulf zgładził księcia 436 437 Zob. napisawszy już uprzednio wiele innych i pożytecznych dla Kościoła dzieł436. . 438 Po śmierci Garibalda Childepert na mocy prawa zwycięzcy mógł wybrać króla dla Bawarów. gdyż wiedział. osadził na tronie Tassilona. Patrycjusz rzymski najechał na miasta zajęte przez Longobardów. że wyznaje ona wiarę w Chrystusa i chętnie spełnia dobre uczynki. Żywotom tym nadał tytuł Dialog. Nawrócenie króla na wiarę katolicką w 603 r. 6. Kościół Boży za sprawą tej królowej odniósł wielkie korzyści. odniósł zwycięstwo i powrócił do swego kraju z wielkimi łupami. lecz nadał Kościołowi Chrystusowemu wiele posiadłości oraz przywrócił należną cześć i godność ciemiężonym dotąd i poniewieranym biskupom437 7. W tym bowiem czasie prawie wszystkie posiadłości królewskie zajęli Lombardowie. Dzięki zaś jej zbawiennym prośbom król nie tylko zachował wiarę katolicką. król Franków. ponieważ wprowadził do nich siebie rozmawiającego ze swym diakonem Piotrem. to znaczy rozmowa dwóch osób. O dobrych uczynkach tejże królowej Teudelindy. Za przykładem króla poszło wielu poddanych.

108 Maurissiona, zaś ze św. Grzegorzem i Rzymianami zawarł pokój. W tym także czasie patrycjusz Roman I, egzarcha439 Rawenny, udał się do Rzymu. Wracając do Rawenny odbił miasta zajęte przez Longobardów, a mianowicie: Sutrium440, Polimartium441, Orty442, Tuder443, Amerię444, Peruzję, Luceolis445 i niektóre inne446. Gdy powiadomiono o tym Agilulfa, natychmiast z silną armią opuścił Ticinum i ruszył w kierunku Peruzji. Tam przez kilka dni oblegał Maurisiona, księcia longobardzkiego, który przeszedł na stronę Rzymian, pochwycił go i niezwłocznie pozbawił życia. Papież, św. Grzegorz, do tego stopnia przestraszył się nadejścia tego króla, że przerwał – jak donosi w swoich Homiliach447- objaśnianie urywka z Ezechiela, traktującego o świątyni448. Król zaś, po uporządkowaniu spraw, wrócił do Ticinum. Wkrótce po tym, za namową swojej żony, królowej Teudelindy, zawarł trwały pokój z papieżem Grzegorzem oraz Rzymianami. Święty Grzegorz bowiem w swoich listach449 często prosił o to Teudelindę. Do tejże

439

Egzarcha był wyższym urzędnikiem, zarządcą prowincji zwanej egzarchatem. 440 Dzis. Sutri z prowincji Viterbo. 441 Dzis. Bomarzo w prowincji Viterbo. 442 Dzis. Orta na wschód od Viterbo. 443 Dzis. Todi w środkowej Umbrii. 444 Dzis. Amelia na zachód od Terni. 445 Luceolis, warownia na pn.-wsch. od Camerino, w Pentapolis. 446 Zob. Liber pontificalis LXVI, Gregorius 447 Homilie na proroka Ezechiela; jest ich 24, były wygłaszane w czasie najazdu Longobardów, po ośmiu latach poprawione i opublikowane. 448 Ez 40, 1-48. 449 Zbiór listów Grzegorza, ułożonych w 14 roczników, nosi tytuł Registrum epistolarum. Istnieją trzy wyciągi z oryginału, w sumie 848 listów, największa spuścizna w literaturze Kościoła

109 królowej czcigodny ten kapłan skierował następujący list z podziękowaniem450: 9. List św. Grzegorza do królowej Teudelindy. Grzegorz pozdrawia Teudelindę, królową Longobardów. Doszły nas wieści od naszego syna, opata Probusa, że Wasza Wysokość ze zwykła sobie gorliwością i uprzejmością dołożyła wszelkich starań, aby doprowadzić do zawarcia pokoju. Nie można było doprawdy inaczej myśleć o waszej chrześcijańskiej wierze, jak tylko w ten sposób, że w sprawie pokoju okażecie wszystkim swoją gorliwość i swoją dobroć. Przeto składamy dzięki Bogu wszechmocnemu, który w swej łaskawości tak kieruje waszym sercem, iż dawszy prawdziwą wiarę zezwala wam zawsze czynić to, co jest Jemu miłe. Nie sądź, Najjaśniejsza Córko, że osiągnęłabyś jakąkolwiek korzyść z krwi, którą trzeba by przelać z jednej i drugiej strony451. Dziękując więc wam za waszą dobrą wolę, prosimy miłosiernego Boga, aby zechciał wynagrodzić wam dobrami ciała i duszy, tutaj i w przyszłości. Pozdrawiamy was i w ojcowskiej miłości zachęcamy do takiego postępowania wobec waszego najjaśniejszego małżonka, aby nie gardził przyjaźnią z Chrystusową społecznością. Albowiem jak wy z pewnością rozumiecie, byłoby pożyteczne z wielu powodów, aby zechciał się z nią zaprzyjaźnić. Wy zaś swoim zwyczajem zawsze gorliwie starajcie się o to, co dotyczy pomyślności (obu) stron i róbcie wszystko, jeśli nadarzy się sposobność zdobycia zasługi, ażeby wasze uczynki wypadły jak najlepiej w oczach wszechmocnego Boga”.
starożytnego; zawierają obraz życia kościelnego, religijnego, politycznego, społecznego i prywatnego. 450 Registrum epistolarum IX 43. 451 To jest ze strony Longobardów i Rzymian.

110 Tak samo napisał papież w liście do króla Agilulfa452: „Grzegorz przesyła pozdrowienia Agilulfowi, królowi Longobardów. Dzięki składamy Waszej Wielmożności za to, żeś wysłuchał naszej prośby i zgodnie z pokładaną w nim ufnością zawarł pokój, który będzie pożyteczny dla obu stron. Wielce za to chwalimy mądrość i dobroć Waszej Wysokości, gdyż pokazałeś, że miłując pokój, miłujesz Boga, jego twórcę. Jeśliby bowiem nie osiągnięto pokoju –na szczęście stało się inaczej – to czyż ze szkodą i niebezpieczeństwem dla obu stron nie lałaby się krew biednych wieśniaków, których praca służy pożytkowi jednych i drugich? Lecz aby pokój, zawarty na uzgodnionych warunkach, przyniósł nam prawdziwy pożytek, do naszych ojcowskich pozdrowień dołączamy prośbę, ażeby Wasza Wysokość przy każdej nadarzającej się sposobności wszystkim waszym książętom urzędującym w różnych miejscach, a szczególnie w naszych rejonach, polecił na piśmie ściśle przestrzegać warunków pokoju i unikać wszelkich powodów do sporów czy waśni; za to z góry pragniemy podziękować waszej Wysokości. Doręczycieli zaś Waszego pisma przyjęliśmy z sercem wdzięcznym i dlatego, że są to ludzie Waszej Wysokości i dlatego, że są to mądrzy mężowie, ogłaszający pokój zawarty z Boża pomocą, zasługujący przeto na to, ażeby ich przyjąć i odprawić z miłością”. 10. O komecie oraz śmierci biskupa Jana i księcia Ewina, a także o Bawarach. Przez cały następny miesiąc, czyli styczeń, rano i wieczorem ukazywała się kometa. W tym także miesiącu zmarł Jan. arcybiskup Rawenny, a na jego miejscu posadzono Mariana,
452

Registrum epistolarum IX 42.

111 obywatela rzymskiego. Także w Trydencie zmarł książę Ewin, którego miejsce zajął Gaidoald, mąż dzielny, wyznający wiarę katolicką. W tychże dniach również Bawarowie w liczbie dwóch tysięcy uderzyli na Słowian, ale niespodziewanie nadszedł Kakan453 i wszystkich wyciął. Wtedy po raz pierwszy sprowadzono do Italii dzikie konie i bawoły454, które budziły ciekawość ludności italskiej. 11. O śmierci Childeperta – króla Franków, o wojnie Awarów z Frankami i o śmierci króla Guntramna. W tym także czasie zmarli: dwudziestopięcioletni król Franków Childepert i jego małżonka, podobno od spożytej trucizny455. Wtedy również Hunowie, zwani też Awarami456, przeszli z Panonii do Turyngii, gdzie stoczyli ciężkie boje z Frankami. Galią rządziła królowa Brunechilda z nieletnimi wnukami: Teudepertem i Teuderykiem; Hunowie wziąwszy od nich okup powrócili na swoje ziemie. Zmarł także Guntramn, król Franków, a tron objęła królowa Brunechilda z nieletnimi wnukami, synami Childeperta.
453

Kakan (Chagan), nazwa oznaczająca tytuł króla Awarów albo Hunów. 454 Cavalli silvatici et bubali – trudno ustalić, co się kryje pod tymi nazwami: „leśne (dzikie) konie” to być może tatarskie kucyki, zaś „bawoły”, pochodzące z Afryki czy z Indii, znalazły się w tekście omyłkowo zamiast zwierząt podobnych do jeleni. 455 Według niektórych historyków Childeperta otruła jego żona. 456 Paweł często używa zamiennie tych dwóch nazw; Awarowie – lud koczowniczy pochodzenia tureckiego, osiedlili się w Panonii po opuszczeniu jej przez Longobardów (VI w.), Hunowie byli także plemieniem pochodzenia tureckiego, lecz przeszli przez Europę już w V w. (wędrówka ludów), a następnie zostali z niej wyparci i wytępieni.

o tych znakach i klęsce Kotara II zob. któremu już dwa razy przebaczył. . Tak samo kazał zabić Warnekaucjusza w Ticinum. Agon jest drugim imieniem króla Agilulfa (590-616). śmierć Zangrulfa i Warnekaucjusza. wyżej IV 1. 14. ponieważ podniósł przeciwko niemu bunt. Krwawy znak na niebie i bratobójcza wojna Franków. król Hunów. W następnym zaś roku wielka śmiertelność dotknęła ciężko mieszkańców Werony. Król zaś Agon458 zgładził Zangrulfa. który zawarł układ przyjaźni z królem Agilulfem. Kakan wyprawił posłów do Agilulfa. 457 458 Wiosną 597 r. Zaraza w Rawennie i żniwo śmierci w Weronie. księcia Werony. królem Franków. W tym czasie Teudepert. 15.112 12. zob. król Franków. swoim kuzynem i sromotnie pobił jego wojsko459. przez całą noc widziano krwawe włócznie i jasną łunę. W tym samym czasie Kakan. prowadził wojnę z Chlotarem. W nadchodzącym czasie znów ciężka zaraza nawiedziła Rawennę i mieszkańców pobliskich wybrzeży morskich. pokój z patrycjuszem Gallinikiem. także Gaidulf posłał na tamten świat księcia Bergamum. jego miejsce zajął Gallicynus457. Kronika XX.. 459 W 600 r. 13. Pokój Agilulfa z Frankami. wyprawił posłów do Mediolanu. do Agilulfa i zawarł z nim pokój. Fredegar. Wtedy także ukazał się na niebie krwawy znak. Zmarł także patrycjusz Roman. W tym czasie Agilulf zawarł wieczysty pokój z Teuderykiem.

113 16. Śmierć Ariulfa, księcia spoletańskiego; urząd książęcy Teudelapiusza. W następnym roku zmarł książę Ariulf, który w Spoleto objął urząd po Faroaldzie460. Tenże Ariulf stoczył bitwę z Rzymianami pod Kamerinum461. Odniósłszy zwycięstwo, pytał swoich ludzi, kim był ów mąż, który tak dzielnie przy nim walczył podczas bitwy. Kiedy żołnierze odpowiedzieli, że nie widzieli nikogo, kto poczynałby sobie mężniej niż on sam, rzekł: „Na pewno kilka razy widziałem tam kogoś innego, lepszego ode mnie pod każdym względem. Ilekroć bowiem nieprzyjaciel pragnął mnie dosięgnąć, tylekroć ów dzielny mąż osłaniał mnie swoją tarczą”. Potem książę udał się w okolice miasta Spoleto, gdzie znajduje się kościół św. Sabina462, biskupa i męczennika, w którym spoczywają jego czcigodne szczątki. Zapytał, do kogo należy tak okazały Dom. Wierzący ludzie z jego grona odpowiedzieli, że spoczywa w nim ciało św. Sabina męczennika, którego chrześcijanie, gdy idą do walki, wzywają na pomoc. Ariulf zaś, jako że dotąd był poganinem, tak rzekł: „Czyż jest to możliwe, by martwy człowiek mógł w jakiś sposób przyjść z pomocą żywemu?” Gdy to powiedział, zeskoczył z konia i wszedł do świątyni, aby ją obejrzeć. Podczas gdy inni się modlili, on podziwiał malowidła tejże świątyni. I oto zauważył na obrazie postać św. Sabina męczennika; stwierdził wówczas pod przysięgą, że ów mąż, który go osłaniał w bitwie, taką właśnie miał postać i ubiór. Zrozumiano wówczas, że
460

Faroald zmarł w 590 lub 591 r., Ariulf przez dziesięć lat zarządzał księstwem Spoleto. 461 Camerinum, miasto w Umbrii, na pn.-wsch. od Spoleto. Bitwa rozegrała się w 601 r. 462 Kościół św. Sabina w odległości 3 km od Spoleto należy jeszcze dzisiaj do bardzo znaczących ośrodków sztuki romańskiej tej okolicy.

114 to święty męczennik Sabinus przyszedł im z pomocą w czasie bitwy. Po śmierci Ariulfa dwaj synowie Faroalda, poprzedniego księcia, walczyli ze sobą o władzę. księstwo otrzymał jeden z nich, imieniem Teudelapiusz463, któremu przypadła w udziale palma zwycięstwa. 17. Złupienie przez Longobardów klasztoru św. Benedykta. W tym mniej więcej czasie464 nocą Longobardowie zajęli klasztor św. ojca Benedykta, znajdujący się w miejscowości Kassinum. Zrabowali wszystko, ale nie mogli ująć ani jednego zakonnika. Spełniło się to, co czcigodny ojciec Benedykt przepowiedział na długo przedtem: „Z trudem mogłem uprosić Boga, ażeby pozostawił mi cało wszystkich ludzi z tego klasztoru”. Zakonnicy bowiem uciekli z tego miejsca i udali się do Rzymu; zabrali ze sobą rękopis świętej reguły465, ułożonej przez wspomnianego ojca, i niektóre inne pisma oraz odpowiednią ilość chleba i wina, a także naczynia, jakie tylko można było wynieść. Jeśli zaś chodzi o opatów, to po św. Benedykcie kierowali zakonem kolejno: Konstantyn, Symplicjusz, Witalis, wreszcie Bonituj, za którego nastąpiło zburzenie klasztoru.

463

Teudelapiusz rządził w Spoleto przez niemal pięćdziesiąt lat do końca 653 roku. 464 Data zburzenia klasztoru przez Longobardów nie jest pewna, oscyluje między 581 a 589. 465 Rękopis reguły benedyktyńskiej (regula monasteriorum) zredagowany przez św. Benedykta z Nursji ok. 540 r. na Monte Cassino został umieszczony w bibliotece papieskiej w Rzymie; papież Zachariasz (741-752) zwrócił go odrestaurowanemu opactwu; przeniesiony w czasie najazdu Saracenów w IX w. do Teano spłonął w 896 r.

115 18. Śmierć Zottona; urząd książęcy obejmuje Arichis. Po śmierci księcia Benewentu Zottona466, król Agilulf mianował na jego miejsce Arichisa; pochodził on z Forum Iulii, gdzie wychowywał synów Gisulfa, księcia Forum Iulii i był jego krewnym. Zachował się następujący list papieża św. Grzegorza, skierowany do tegoż Arichisa467: 19. List św. Grzegorza papieża do tegoż Arichisa. Grzegorz pozdrawia księcia Arogi468. Ponieważ w Waszej Wysokości pokładamy taką ufność, jak we własnym synu, odważamy się przedstawić wam pewną prośbę sądząc, że nie zechcesz sprawić nam przykrości zwłaszcza w takiej sprawie, która może przynieść wiele pożytku waszej duszy. Otóż dla kościoła św. Piotra i Pawła potrzebujemy kilka drewnianych belek. Naszego więc subdiakona, Sabina, obarczyliśmy zadaniem, aby tych kilka belek wyciął w krainie Bruttiów469 i przywiózł w odpowiednie miejsce nad morzem. Ponieważ w tej sprawie potrzebna mu jest pomoc, przesyłając z ojcowską miłością pozdrowienia prosimy Waszą Wysokość, abyś zechciał polecić swoim urzędnikom na tych terenach, by z pomocą wysłali podległych sobie ludzi wraz z wołami. Dzięki waszemu wsparciu subdiakon będzie mógł lepiej wywiązać się z nałożonego nań zadania. My zaś obiecujemy, że po zakończeniu swojej sprawy prześlemy wam godny i stosowny dar. Potrafimy bowiem odpowiednio odwdzięczyć się naszym synom, którzy okażą nam swoją dobrą wolę. Dlatego raz jeszcze prosimy was,
466 467

Zotton zmarł w 591 r. Registrum epistolarum XII 21. 468 W niektórych rękopisach: Arichis. 469 Brutti, Bruttiowie, mieszkańcy Bruttii, krainy w południowej Italii, dzisiejszej Kalabrii.

116 Najjaśniejszy Synu, abyś zechciał tak właśnie uczynić; i my bowiem chcemy być waszymi dłużnikami za wyświadczone dobrodziejstwo i wy zostaniecie wynagrodzeni za pomoc przy kościołach świętych (apostołów)”. 20. Wzięcie do niewoli córki Agilulfa; król Agilulf wysłał rzemieślników do Kakana. W tych dniach470 wojsko patrycjusza Gallicyna wzięło do niewoli w mieście Parmie471córkę króla Agilulfa472 z jej mężem Gudeskalkiem i zaprowadziło ich do Rawenny. W tym także czasie król Agilulf wysłał rzemieślników do Kakana, króla Awarów, ażeby zbudowali statki, dzięki którym mógł później ów Kakan zdobyć pewną wyspę przy wybrzeżu trackim473. 21. O zbudowaniu przez królową Teudelindę kościoła św. Jana w Modicia. Wtedy także królowa Teudelinda kazała poświęcić św. Janowi Chrzcicielowi kościół wzniesiony w Modicii474, miejscowości odległej o 12 mil475 od Mediolanu476. Kościół ten
470 471

Między rokiem 601 a 603. Miasto w północnej Italii 472 Nie mogła to być córka Agilulfa i Teudelindy, Gundeperga, o której pisze Origo X i Paweł IV 47. 473 Pomoc udzielona Awarom przez Agilulfa była odwetem za działania bizantyńsko-frankońskie przeciw Longobardom w Italii. 474 Dzis. Monza, około 603 r. 475 Ok. 18 km. 476 W tym miejscu niektóre kodeksy (Modoetiensis 1 35 i Parisiensis 6159) mają wstawkę uważaną za nieautentyczną. Oto jej przekład: „dla siebie i dla swego męża, dla swoich synów i córek oraz dla wszystkich Longobardów italskich, aby sam św. Jan stał się orędownikiem u Pana w imieniu wszystkich Longobardów. Starsi jednomyślnie wraz ze swoim królem i królową Teudelindą złożyli śluby mówiąc: „Jeśli św. Jan będzie naszym orędownikiem u Pana naszego Jezusa Chrystusa, my wszyscy przyrzekamy mu

które na czole rozdzielali na dwie jednomyślnie składać każdego roku hojną ofiarę z naszych dóbr na jego świątynię. z przodu zaś mieli włosy spadające na twarz. i wszyscy oni wyszli cało i zwycięsko z walk ze swoimi nieprzyjaciółmi”. I tak kark aż do potylicy całkowicie golili. ab y udzielił im pomocy w imię Pana naszego Jezusa Chrystusa.117 bogato przyozdobiła złotem i srebrem oraz hojnie obdarowała włościami477. król Gotów. 477 Także w tym miejscu wspomniane kodeksy przekazują tekst szerszy o następujący fragment: „Liczne rodziny i posiadłości w tejże miejscowości podporządkowała świątyni wzniesionej na cześć św. Jeśli ktoś w jakimkolwiek czasie tę dobrowolną darowiznę zniszczy. O wzniesieniu przez nią pałacu. to jest 24 czerwca. którzy tam dniem i nocą sprawują służbę Bożą. aby uzyskać dzięki jego wstawiennictwu wspomożenie Pana naszego Jezusa Chrystusa tak podczas wojny. w dniu jego urodzin. Jana nie może nikt żaden sposób korzystać prócz samych kapłanów. Kazała je sporządzić w obecności swoich bliskich. 22. i którzy – niby sługi i służebnice miejscu temu podległe – powinni żyć we wspólnocie”. W tym także miejscu niegdyś wybudował swój pałac Teuderyk. Od tego więc dnia poczęli wzywać pomocy św. . w którym kazała namalować niektóre sceny z dziejów Longobardów. jakie nosili odzienie i jaki strój. 478 W Monza (Modicia). dokądkolwiek się udamy‟. Takie zaś było jej rozporządzenie: „Z dóbr św. Janowi pismo donacyjne z daru Bożego i ze swego posagu. Przytoczmy pismo donacyjne królowej Teudelindy: „Prześwietna królowa Teudelinda wraz ze swoim synem królem Adaloaldem przekazuje swemu patronowi św. Tam478 także wspomniana królowa wzniosła dla siebie pałac. jak w tamtych czasach Longobardowie strzygli sobie włosy. ponieważ to miejsce w porze letniej dzięki pobliskim Alpom ma umiarkowany i zdrowy klimat. jak i we wszystkich miejscach. Na tych obrazach wyraźnie widać. niech poniesie karę w dzień sądu razem ze zdrajcą Judaszem”. Jana we wszystkich swoich sprawach. Jana Chrzciciela”.

opierała się Longobardom. ażeby taki sam pokój zachowali z Longobardami. mając silną załogę. na które podczas jazdy konnej nakładali wełniane cholewy480. w jakim żyją z Awarami. co napotkali. Znajdującym się w niej żołnierzom pozwolono jednak wycofać się do Rawenny. obramowane różnokolorowymi szerokimi paskami. Zburzenie Padwy. W tym czasie Longobardowie razem z Awarami i Słowianami najechali krainę Istrów. Odzienie zaś ich było luźne i przeważnie zrobione ze lnu. 23. zdaniem niektórych historyków Padwa nie została zburzona. Izydor. paląc i rabując wszystko. 24. XIX 22. Tubrugi birrei. takie. jakie dziś zwykle noszą Anglosasi479. birrus) – tkanina z grubej wełny. Ich obuwie od góry niemal do dużego palca było otwarte i przytrzymywane plecionką z rzemiennych sznurowadeł. birreus od byrrus (burrus.118 strony. zob. że z Awarami zawarto wieczysty pokój. ponieważ przykrywają golenie i spodnie”. Przybył z nimi także poseł Kakana. gdzie czytamy: „nazywają je cholewami.. W tym czasie powrócili do Kakana posłowie Agilulfa i oznajmili. który podążył do Galii w celu oznajmienia Frankom. W końcu jednak całkowicie spłonęła od podrzuconego ognia i na rozkaz Agilulfa została zrównana z ziemią481. Ten jednak zwyczaj przejęli od Rzymian. Aż do tej pory Padwa. 481 W 601 r. wkroczenie Longobardów do Istrii. . Później zaczęli używać spodni. Zawarcie pokoju z Awarami. 479 480 Paweł jako pierwszy użył tej złożonej nazwy – Anglosasi. Etym.

119 25. powrócił do miasta. jednak korzysta z jego dzieła wielokrotnie w księdze IV. W tym czasie wyparto z Rawenny Gallicyna. Narodziny Adaloalda. syn króla Agilulfa. Tyberiuszem i Konstantynem. Maurycjusz bardzo wydatnie przyczynił się do bezpieczeństwa państwa. W pałacu Modicia królowa Teudelina urodziła wtedy królowi Agilulfowi syna. . syna Agilulfa i zajęcie Mons Sicilis. Dzięki jego męstwu całkowicie pokonano Hunów zwanych także Awarami. został ochrzczony w kościele św. w 603 r. 26. O książętach Gaidoaldzie i Gisulfie oraz chrzcie Adaloalda. księcia Gaidoalda z Trydentu i księcia Gisulfa z Forum Iulii. W tym roku485 król Agilulf przyjął do swoich łask. uprzedni zaś patrycjusz Rawenny483. który był statorem patrycjusza Pryskusa. często walczył z wrogami i odnosił zwycięstwa. Wtedy także wspomniany wyżej chłopiec Adaloald. Uroczystość odbyła się w święto wielkanocne. Cesarz Maurycjusz wraz z synami Teodozjuszem. którego tutaj już często wzmiankowaliśmy486. po dwudziestu jeden latach rządów został zamordowany przez Fokasa484. który otrzymał imię Adaloald. Smaragd. Zob. 485 Tj. wyżej III 26. 486 W rzeczywistości Paweł powołuje się na Sekundusa tylko raz (III 29). 482 483 Monselice w prowincji Padwy. żyjących z nim w niezgodzie. 484 W 602 r. Sekundusa z Trydentu. 7 kwietnia. 27. Jana w Modicii przez Chrystusowego sługę. Śmierć cesarza Maurycjusza. Następnie Longobardowie najechali gród Mons Silex482.

. dziećmi i wszystkim. 490 Dzis. 29. walczyli przeciw Lotariuszowi. 491 W 605 r. Z tego powodu król Agilulf w lipcu wyruszył z Mediolanu przeciw Kremonie. Wtedy również poddał się oddziałom Longobardów gród Wulturnia489. 336. co posiadała. zob. 492 W 604 r. 489 Inaczej Valdaria w pobliżu Kremony na lewym brzegu Padu. podczas tych zmagań po jednej i po drugiej stronie poległo wiele tysięcy żołnierzy.120 28. przyp. Grzegorza i jego świętość. wyżej IV 20. Śmierć papieża św. lecz niebawem zmarła z powodu powikłań porodowych. gdzie taranami zburzył mury. Zajęcie Kremony i Mantui. Po tych sukcesach Longobardów patrycjusz Smaragd oddał im córkę królewską wraz z jej mężem. niedaleko Reggio Emilia. zdobył 21 sierpnia i zrównał z ziemią. W tym roku492 Teudepert i Teuderyk. królowie Franków. Także w tych dniach wybuchł spór między Longobardami i Rzymianami487 z powodu wzięcia do niewoli córki królewskiej488. Córki króla Agilulfa. wojna z Frankami. następnie 13 września wkroczył do miasta. zawarto pokój w dziewiątym miesiącu aż do 1 kwietnia ósmej indykcji491. króla Awarów. wyżej III 18. swemu stryjowi. Wtedy także. lecz żołnierzom pozwolił odejść do Rawenny. gdy cesarz Fokas rządził już drugi rok 487 488 Mieszkańcami Rawenny. miasto zaś Breksillus490 sami obrońcy spalili przed swoją ucieczką. obległ ją wraz ze Słowianami przysłanymi mu na pomoc przez Kakana. Podobnie zajął także Mantuę. Córka zaś królewska wkrótce powróciła z Rawenny do Parmy. śmierć córki królewskiej. Brescello. zob.

przez notariusza Bonifacego. zjadł obiad i nagle w nocy zmarł”. Jego miejsce na Stolicy Apostolskiej zajął Sabinian. zresztą bez mojej wiedzy. w dniu zaś. został odprowadzony do domu. W tej sprawie napisał list do Sabina. tak że niemal wszędzie pomarzły winne krzewy. swego legata w Konstantynopolu.. Także zbiory zbóż częściowo zniszczyły myszy. Fokas został proklamowany cesarzem w listopadzie 602 r. . św.121 ósmej indykcji493. który mimo 493 Papież Grzegorz zmarł w marcu 604 r. Niech mi będzie wolno przytoczyć tu fragment pewnego listu tegoż papieża. udał się na spotkanie z Chrystusem papież. Oto jak wielkiej pokory był to mąż. w którym między innymi donosił494: „O jednej sprawie możesz wspomnieć naszym panom. Pewnego razu oskarżono go przed cesarzem Maurycjuszem i jego synami. ich sługa. w czasie trwania 7 indykcji. Trzeba było bowiem. aby świat doznał głodu i łaknienia. Grzegorz. który pozwoli nam lepiej poznać. skoro na skutek odejścia tak znamienitego nauczyciela dusze ludzkie ogarnął głód i pragnienie duchowego pokarmu oraz napoju. Albowiem z bojaźni Bożej lękam się wziąć udział w zabójstwie jakiegokolwiek człowieka. nie chciałem mieszać się nawet w zabijanie Longobardów chociaż lud ten nie ma obecnie ani króla. że ja. a częściowo śniedź zbożowa. a więc w czasie 6 indykcji. ani w żadnej przymusowej sytuacji. tam biskup. jak pokorny był ów mąż. przez niego traktowany z honorami. ani grafów i żyje w wielkim rozproszeniu. Ów zaś biskup Malchus ani nie znajdował się w więzieniu. Była wtedy bardzo surowa zima. Grzegorza. ani książąt. św. w którym stanął przed sądem i otrzymał wyrok. że w więzieniu miał zgładzić dla pieniędzy pewnego biskupa o imieniu Malchus. jakże czysty i świątobliwy. a mianowicie. 494 Registrum epistolorum IV 47.

31. król Agilulf oraz posłowie króla Franków. Teudeperta. na stadionie w Mediolanie. Wojna Franków z Sasami. Królestwo Adaloalda i zawarcie pokoju z Frankami. król Agilulf zawarł na jeden rok rozejm z patrycjuszem Smaragdem i otrzymał od Rzymian497 dwanaście tysięcy soldów. Longobardowie najechali również miasta etruskie. obecni przy tym byli ojciec. 496 W 605 r. W Ticinum w kościele św. Bagnoregio w prowincji Viterbo.122 najwyższej godności kapłańskiej nazywał siebie sługą! Oto jak wielkiej był niewinności. czyli w listopadzie496. Wtedy także. . że nawet do zabijania Longobardów nie chciał się przyłączyć. 498 Dzis. Bizantyńczyków. Zawarcie pokoju z patrycjuszem Smaragdem i zajęcie miast toskańskich. 495 Wielkie zachwyty Pawła mają tu uzasadniać tytuł servus servorum Dei. chociaż doprawdy nie byli oni ludźmi wierzącymi i pustoszyli wszystko dokoła495! 30. 497 Tj. 32. na tron longobardzki wyniesiono Adaloalda. w kwietniu i w maju. Następnie król Agilulf po raz wtóry zawarł rozejm z Rzymianami na trzy lata. W lipcu następnego lata. Piotra Apostoła zginął od uderzenia pioruna kantor Piotr. W następnym miesiącu. jak Balneus Regis498 i Urbs Vetus499. ukazała się na niebie gwiazda zwana kometą. Orvieto. obie strony poniosły ciężkie straty. W tym czasie Frankowie walczyli z Sasami. 499 Dzis. Z tymże młodzieńczym królem zaręczono córkę króla Teudeperta i umocniono wieczysty pokój z Frankami.

wystąpił ze schizmy spowodowanej Trzema Artykułami (zob. Do jedności z Rzymem ten patriarchat powrócił dopiero za papieża Sergiusza II w 700 r. W tym czasie Jan Kosinus zajął Neapol. 505 Zob. kierownika kancelarii502. Odtąd urzędowało dwóch patriarchów503. . zależny od Longobardów. za zgodą króla i księcia Gisulfa.123 33. 503 Podział na dwa patriarchaty nastąpił już wcześniej. 501 Między latami 610-611. jego zaś głowę odesłano cesarzowi do Konstantynopola. wyżej III 26. został zamordowany przez wojsko w grodzie Luceopolis505. Także na Gradus na biskupa dla Rzymian powołano Kandidiana500. 502 W tekście: primicerius notariorum. wyspy pozostającej pod władzą Bizancjum. Po śmierci Kandidiana501 na Gradus biskupi znajdujący się pod władzą Rzymian powołali Epifaniusza. objął opat Jan. ale po kilku dniach patrycjusz Eleuteriusz504 wyparł go stamtąd i zgładził. Kiedy z kolei podążył on z Rawenny do Rzymu. wyżej IV 8. W tych dniach po śmierci patriarchy Sewera jego urząd w Akwilei Starej. na stanowisko patriarchy. Następnie tenże Eleuteriusz. 348). 500 Kandidian. 34. pozostał w niej natomiast biskup Akwilei. 504 Eleuteriusz został wysłany przez cesarza w celu stłumienia rewolty w Rawennie i Neapolu. też Księga pontyf. przyp. oraz 20. Zaczął jednak uprawiać własną politykę. patrycjusz i eunuch. LXXI pod żywotami papieży Deodata i Bonifacego V. śmierć Eleuteriusza uzurpatora. w 619 r. 445. w 607 r. Por. bo po śmierci patriarchy Sewera w 607 r. W listopadzie i grudniu znów ukazała się kometa. Śmierć patriarchy Sewera i objęcie urzędu przez Jana i Kandidiana. przyp. Wkroczenie do Neapolu. biskup Grado. przyjął władzę cesarską.

. Prasinowie albo Zieloni i Wenetowie albo Niebiescy. Fokas. papież od 22 II do 12 XI 607 r. poświęcona wszystkim bóstwom. Białych i Czerwonych. 510 Słynna świątynia zbudowana w Rzymie na Polu Marsowym przez Marka Agrypę w 27 r. Wcześniej istniały dwa dalsze stronnictwa. ponieważ Kościół konstantynopolitański przypisywał sobie pierwszeństwo wśród wszystkich innych. Powrócił on w towarzystwie posłów cesarskich.124 35. miano odtąd czcić pamięć Wszystkich Świętych. została w 609 r. gdzie niegdyś uprawiano kult wszystkich nie tyle bogów. O cesarzu Fokasie i jego zamordowaniu. 511 Dwa stronnictwa w Konstantynopolu. 508 Bonifacy III. po śmierci Maurycjusza i jego synów objął tron w Imperium Rzymskim i panował osiem lat507. przebudowana przez Hadriana (117-138). przemianowano na kościół Najświętszej Maryi Panny i Wszystkich Świętych. że siedziba rzymskiego i apostolskiego Kościoła jest stolicą wszystkich Kościołów. o cesarzu Herakliuszu. Rywalizacja tych stronnictw sięgała daleko poza cyrk i . Na prośbę innego papieża Bonifacego509 ten sam cesarz polecił. o czym była już mowa506. co złych duchów. On to na prośbę papieża Bonifacego508 zadekretował. papież w latach 608-615. Zawarcie pokoju z cesarzem. zamieniona na świątynię chrześcijańską. wyżej IV 26. którzy zawarli z królem Agilulfem roczny rozejm i złożyli mu dary od cesarza. aby starą świątynię nazywaną Panteonem510. wzięli swoją nazwę od stroju woźniców cyrkowych. 509 Bonifacy IV. Tam. Wtedy także Agilulf wysłał do cesarza Foksa do Konstantynopola swego notariusza Stablicjana. usunąwszy wszelkie brudy wielobóstwa. W latach 602-610. przed Chr. które zostały wchłonięte przez dwa pierwsze. W tym czasie Prasinowie i Wenetowie511 na Wschodzie i w Egipcie toczyli ze sobą wojnę domową i 506 507 Zob. 36.

a wśród ozdób tak świętych. 513 W 610 r. Entuzjastycznie przyjęli Herakliusza zwłaszcza Zieloni. Longobardowie dotyczyła spraw politycznych i religijnych. zbezcześcili świętości. Gisulf. Persowie tocząc ciężkie boje z Cesarstwem. druga Gaila. Mężnie wyszedł mu naprzeciw książę Forum Iulii. rządy w państwie rzymskim przejął jego syn. wraz ze wszystkimi Longobardami. jednak otoczony zewsząd przez niezliczone zastępy poniósł śmierć niemal ze wszystkimi swoimi żołnierzami. jak i wspólnych zabrali także chustę z drzewa Chrystusowego. Tasona i Kakkona. 514 Ok. nazywany w ich języku Kakanus. zburzyli wiele kościołów. Radualda i Grimoalda. jakich zdołał zebrać. razem z ocalałymi z pogromu Longobardami. a ponadto cztery córki. .125 wyrzynali się nawzajem. oraz będących jeszcze chłopcami. 610 r. egzarcha Afryki. Przeciwko temuż Fokasowi podniósł bunt Heraklian. imieniem Romilda. ich żonami oraz dziećmi poległych w bitwie ojców. jakich doznali Longobardowie od Hunów. zajęli wiele rzymskich prowincji oraz samą Jerozolimę512. 37. Herakliusz513. W tym mniej więcej czasie514 Krainę Wenecką najechał z nieprzeliczonym wojskiem król Awarów. zamknęła się w warownych murach Forum Iulii. z których jedna nosiła imię Appa. Miała ona dorosłych synów. który nadszedł z wojskiem i pozbawił go władzy oraz życia. Śmierć księcia Gisulfa. Dochodziło między nimi do krwawych starć. Żona zaś tego Gisulfa. 512 Jerozolima została zdobyta w 614 roku przez króla Persów Chosroesa II za cesarza Herakliusza (610-641). imiona pozostałych się nie zachowały. I chociaż z małą garstką stoczył zacięty bój. złupienie Forum Iulii i inne nieszczęścia.

co tylko mogli znaleźć. które ze względu na położenie było nie do zdobycia. 519 Dzis. starożytne Castrum Glemonae.126 obwarowali się także w innych miastach leżących w pobliżu. Ragogna. Osopus517. Wnet też przez posłańca doniosła. że jest w kwiecie wieku i jak niegodziwa hetera zapłonęła do niego żądzą. z jakiej strony najłatwiej będzie przypuścić szturm na miasto. Osoppo w prowincji Udine. to jest Awarowie. rabowali wszystko. Kiedy w drodze 515 516 Dzis. Dzis. Friuli. Daniele del Friuli. Artenia518. Awarowie zaś przede wszystkim buszowali po krainie forojuliańskiej paląc wszystko i rabując. . wyda mu miasto wraz ze wszystkimi mieszkańcami. na wzgórzach Gemony i Osoppo. że jeśli ją poślubi. z której przedtem wyszli. aby rozpoznać. w pobliżu S. Niezwłocznie otworzyła mu ona bramy Forum Iulii i wroga wprowadziła do miasta na zgubę swoją i wszystkich jego mieszkańców. Cormona w prowincji Gorizia w odl. 520 Dzis. Glemona520 a także Ibligis521. wszedłszy ze swym królem do miasta. że osadzą ją w ziemi panońskiej. w prowincji Udine. Podobnie umocniono się w innych jeszcze warowniach. następnie zamknęli w oblężeniu miasto Forum Iulii i starali się je zdobyć wszelkimi sposobami. jak: Kormona515. Reunia519. a całą ludność uprowadzili w niewolę. Awarowie zaś. Nimi w prowincji Udine. 518 Dzis. Gemona w pobl. nie zdobyli łupów. Artegna w prowincji Udine. 15 km od Cividale. Widziała go z murów Romilda i spostrzegła. aby Hunowie. ogołocone domy puścili z dymem. Ich król Kakanus w zbroi z licznymi jeźdźcami objeżdżał wokół mury. 521 Według niektórych – Invillino. Nemas516. Słysząc to barbarzyński król chytrze i podstępnie przyobiecał uczynić zadość jej żądaniom i uroczyście przyrzekł pojąć ją za żonę. 517 Dzis. obiecując podstępnie.

Grimoald.127 do swojej ojczyzny przybyli do miejsca zwanego Świętym Polem522. Chłopczyk bowiem wyglądał pięknie. miał błyszczące oczy i jasne. który pędził szybciej. Jeden ze starszych braci sądząc. niż dostanie się w jarzmo niewoli. Kiedy podniósł włócznię. Kakkon i Raduald. postanowili mieczem zgładzić wszystkich Longobardów w starszym wieku. nie będzie się mógł utrzymać na pędzącym koniu. synowie Gisulfa i Romildy. Uderzeniem zranił mózg i nieprzyjaciel spadł z konia. poznawszy zdradzieckość Awarów. wsiedli natychmiast na konie i rzucili się do ucieczki. gdyż potrafię utrzymać się na koniu!” Na to brat chwycił go pod ramię i wsadził na nie osiodłanego konia oraz kazał mu trzymać się możliwie najmocniej. Wergiliusz. że Grimoald. Kiedy ból przejął dziecko na myśl o niewoli i „w małej piersi wielką powziął zemstę”523. jak mógł najsilniej. wracał do obozu pełen radości ze znakomitego łupu. chłopiec ze łzami zawołał: „Nie zabijaj mnie. został ujęty przez jednego z tych. trzymając w ręce lejce jego konia. Chłopiec zaś Grimoald zawrócił i radośnie rzucił 522 523 Campus Sacer. że lepiej będzie. ażeby w przyszłości mu usługiwał. I tak. . kobiety zaś i dzieci jako niewolników podzielić między siebie przez losowanie. chciał go zabić. Ze względu jednak na dziecięcy wiek nie chciał uderzyć mieczem pochwyconego chłopca. zadał cios w głowę ciągnącego go Awara. wyciągnął z pochwy dziecięcy miecz i. długie włosy. Awarowie spostrzegłszy ich ucieczkę. Wszyscy jednak w szybkiej jeździe wymknęli się Awarom. uważał bowiem. jeśli zginie od miecza. wnet skoczyli na konie i pognali za nimi. a tylko chłopczyk. Tason zaś. Georgiki IV 83. ażeby go przeszyć. Chłopiec chwycił lejce w ręce i ruszył za braćmi. lec zachował go cało. jeszcze przecież dziecko.

aby uczynić zadość złożonej przysiędze. Romildę. mniemając przeto. z przekleństwem odchodzili od nich daleko i tylko mówili. Muszę w tym miejscu przerwać narrację dotyczącą dziejów powszechnych opowiedzieć krótko także o mojej. jeśli spotka je coś podobnego. wydając wstrętny odór. Ci zaś przez całą noc brali ją kolejno i dręczyli swą żądzą. jak mogą zachować czystość. aby barbarzyńcy nie splamili ich czystej miłości. Dopędziwszy braci sprawił im przeogromną radość i swoim oswobodzeniem. sprawczynię całego nieszczęścia. że z natury tak cuchną. zachowały swoją czystość i dały pożyteczny przykład kobietom. abyś ty miała takiego męża”. Awarowie tymczasem mieczem wymordowali wszystkich dorosłych Longobardów. Kiedy Awarowie chcieli je posiąść. W końcu kazał król wkopać pal na środku pola i na jego naostrzony czubek wbić ową kobietę. surowe mięso kurze. taką więc śmiercią zginęła złowroga zdrajczyni ojczyzny. to jest piszącego te słowa. W ten oto sposób szlachetne dziewczyny uchroniły się przed namiętnością Awarów. król Awarów wziął na jedną noc niby żonę. że wszystkie Longobardki śmierdzą. i wiadomością o zabiciu wroga. położyły sobie pod stanik. Jej córki jednak nie naśladowały lubieżnej żądzy matki. Jedna miała. między piersi. Posprzedawane następnie do różnych krajów.128 się do ucieczki. ale w trosce. która bardziej myślała o swojej żądzy niż o dobru swoich współobywateli i bliskich. powychodziły za mąż stosownie do swego urodzenia. poślubić króla Alamanów. które pod wpływem ciepła psuło się. Wypowiedział przy tym te oto słowa: „Godne jest. zaś na kobiety i dzieci nałożyli jarzmo niewoli. a następnie przekazał ją dwunastu Awarom. druga księcia Bawarów. nie mogli znieść smrodu. genealogii i – . jak wieść niesie.

stawało z nim. W ten sposób przez kilka dni przemierzali górskie ostępy. Kiedy Longobardowie przybyli z Panonii do Italii. Szedł więc dalej głodny. Po kilkuletnim pobycie zmarł w Italii pozostawiwszy pięciu małoletnich synów. Podążył mianowicie do Italii. ażeby pokazywało mu drogę. pozostali w ciężkim położeniu niewolników. Lecz wilk uchronił się przed tym i zniknął mu z oczu. wędrowcowi zabrakło chleba. i pragnął odzyskać prawa wolności. piąty zaś. wpędziła ich wszystkich w niewolę i z miasta Forum Iulii zagnała do ojczyzny Awarów. Przez wiele lat znosili nędzę niewolniczego żywota na tej ziemi i już doszli do wieku męskiego. który . z inspiracji – jak sądzę – Ojca miłosiernego. nie wiedział zgoła. postanowił zrzucić jarzmo niewoli. napiął swój łuk i chciał strzałą zabić wspomnianego wilka. aby się mógł nim pożywić. którędy dalej iść. Po jego zaś zniknięciu Lopichis nie wiedział. Kiedy zaś z głodu opadł z sił. nawałnica wojenna. Zdesperowany położył się na ziemi i zasnął. który stał się jego towarzyszem i przewodnikiem po drodze. których imion nawet nie znamy. a głód coraz bardziej mu dokuczał. imieniem Lopichis. Czterej bracia. Pojął wtedy. ruszało również. gdzie – jak pamiętał – naród longobardzki miał swoje siedziby. razem z nimi przyszedł też mój przodek Leupchis. łuk i odrobinę chleba na drogę. Ponieważ zwierzę stale biegło przed nim. o której dopiero co powiedzieliśmy. W czasie snu zobaczył pewnego człowieka. Wtedy przybiegł do niego wilk. którego zabrał niewiele. w przyszłości mój pradziad. często oglądało się do tyłu. gdy on stawał. kiedy ruszał. pochodzący z tego samego longobardzkiego narodu. że to Bóg je posłał.129 jak rzecz tego wymaga – cofnąć opowiadanie do nieco wcześniejszego okresu. Na początku ucieczki posiadał jedynie kołczan. którędy pójść.

Tak długo dawała mu odpowiednie porcje jedzenia. który z żoną Teudelindą miał mnie. lecz z dobytku ojca nie mógł niczego odzyskać. dopóki nie odzyskał sił i nie mógł się sam żywić. Arichis zaś począł Warnefrita. iż nie miał dachu. że ma już dość sił. Kiedy je powycinał. 524 Prawo własności przez zasiedzenie usankcjonował także Edykt króla Grimualda. że ma przed sobą zbiega cierpiącego głód. Następnie przy pomocy krewnych i przyjaciół odbudował Dom i pojął żonę. aby móc udać się w dalszą drogę. Po kilku dniach przekroczył granice Italii i dotarł do rodzinnego domu. tam bowiem znajduje się Italia. powiesił swój kołczan na znajdującym się pomiędzy ścianami okazałym jesionie. ale jeszcze pełno w nim było krzaków jeżyn i tarniny. jak już wspomniałem. A teraz powróćmy do wątku naszej historii powszechnej. Te zaś tereny zamieszkiwali Słowianie. Zdjęta litością ukryła go w swoim domu i potajemnie dostarczała pokarmu w małych porcjach. w którą trzymasz wyciągnięte nogi. że nie tylko. Kiedy zobaczył. Podniósł się natychmiast i poszedł dalej w kierunku wskazanym we śnie. którzy przez wieloletnie posiadanie stali się jego właścicielami524. To on. i mego brata Arichisa. aby od nadmiaru przyniesionej żywności całkowicie nie stracił życia. Po krótkim czasie dotarł do osady ludzkiej. Zobaczyła go starsza kobieta i w mig pojęła.130 wypowiedział do niego następujące słowa: „Wstań! Dlaczego śpisz? Idź w tę stronę. . Dom ten przez tak długi czas był niezamieszkały. Pawła. Tyle pokrótce o linii genealogicznej. do której zdążasz”. dała mu żywność i pokazała kierunek. w którym winien podążyć. nazwanego imieniem naszego dziadka. mój dziad. był moim pradziadkiem. mego ojca. z której się wywodzę. gdyż odmówili mu prawa do niego ci. bo jego synem był Arichis.

księcia Forum Iulii. a na Tasona i jego towarzyszy nasłał uzbrojonych żołnierzy. Opisana tu więc ceremonia ma charakter wyjątkowy. zabijając każdego. O książętach Tasonie i Kakkonie oraz ich śmierci. książę Friulu. Odtąd aż do czasów księcia Ratchisa527 będą musieli owi Słowianie płacić daninę książętom Forum Iulii. Oderzo w prowincji Treviso. kto 525 Medarię identyfikuje się z Maglern albo Möderndorf w pobliżu Tarvisio. Obcięte włosy poświęcano bogom. dolina Gail.131 38. że gdy ten dokona obrzędowego ścięcia brody529. Praktyka ta była także znana w starożytnym Rzymie (depositio barbae) i uroczyście obchodzona zwłaszcza w epoce cesarskiej. Oni w swoim czasie zdobędą krainę Słowian. 528 Dzis. Tych dwóch braci podstępnie zgładził w mieście Opitergium528 patrycjusz rzymski Grzegorz. 526 Zili w jęz. Tason i Kakkon. Widząc to Tason wraz ze swoimi dzielnie przygotowywał się do walki. Dano im wtedy spokój. Wśród Germanów był jednak rozpowszechniony raczej zwyczaj postrzyżyn. gdzie wraz z odpowiednimi modłami ( benedicto ad barbam incidendam) odbywał się rytuał obcięcia brody. od północy sąsiaduje z Friulem. która ciągnie się aż do miejscowości Medaria525 i zwie się Zellia526. weźmie go za swego syna. którą opływa z prawej strony Drawa. 529 Zwyczaj pierwszych postrzyżyn brody u młodzieńców był praktykowany od starożytności chrześcijańskiej. następnie król Longobardów (744 -749). Rodzice i znajomi przyprowadzali młodzieńca do kościoła. władzę po nim przejęli jego synowie. Po śmierci Gisulfa. Nie podejrzewając nic złego Tason wraz z bratem Kakkonem i wybranymi młodzieńcami udał się do tegoż Grzegorza. jak powiedzieliśmy. patrycjusz kazał natychmiast pozamykać bramy miejskie. Oto obiecał on Tasonowi. Kiedy wraz ze swym orszakiem wszedł do Opitergium. zwłaszcza na Wschodzie. słoweńskim. 527 Ratchis. . Pożegnali się więc i rozproszyli po różnych ulicach.

ponieważ podniósł bunt przeciw królowi Arioaldowi (624-636). . obciął zdradziecko jego brodę530. O Grasulfie. a jego syna Garibalda pokonali Słowianie w Aguntum531. księciem Forum Iulii został Grasulf. księcia Benewentu. niektórzy rozumieją jako “zawarł z cesarzem pokój odnawiany co roku”. Radoald zaś i Grimuald uważali za ujmę żyć pod władzą wuja Grasulfa. Gdy w ten sposób zginęli owi książęta. pustosząc następnie bawarskie ziemie. S. ale w końcu ich samych śmierć dosięgła. zadali Rzymianom wielkie straty. Król Agilulf zwarł z cesarzem rozejm najpierw na rok. Patrycjusz Grzegorz zaś z uwagi na złożoną przysięgę kazał sobie przynieść głowę Tasona i tak. śmierć Gundoalda. Candido (Innichen) w prowincji Bolzano. książę Etrurii. 532 Tekst: pacem cum imperatore in Annom itemque in alterum faciens. a później na jeszcze jeden532. brat Gisulfa. 531 Dzis. został zamordowany w Rawennie przez patrycjusza Isacco. Niemniej jednak w tym roku533 Słowianie 530 Inna wersję śmierci Tasona podaje Fredegar. 39.132 im stanął na drodze. jak przyrzekł. Zawarcie pokoju z cesarzem i Frankami. księciu Forum Iulii i wkroczeniu Rodoalda oraz Grimoalda do Benewentu. Stamtąd udali się do Arichisa. 40. Według niego Tason. który ich teraz uprzejmie przyjął i uznał za swoich synów. W tym czasie zmarł książę bawarski Tassilon. 533 To jest w 611 r. toteż będąc już prawie młodzieńcami wsiedli na statek i popłynęli do krainy Benewentu. odbili łupy zagarnięte przez wrogów i wypędzili ich ze swego kraju. swego niegdyś nauczyciela. Bawarzy jednak zebrali swoje siły. Kronika XLIX. złupienie Istrii. odnowił także pokojowe stosunki z Frankami.

W tym czasie król Agilulf odnowił rozejm z cesarzem. zginął Gunduald. kiedy zmarł Agilulf. był księciem Turynu. Wtedy zgładzono także Teudeperta. Gundenberga (Gundiberga) pochodziła z linii wielkiego Autariego. wypuszczonej przez nieznanego mordercę. 41. Panował do 624 r. krewnym Adaloalda. jego wypędzenie i rządy Arioalda. op. Lecz kied y Adaloald. Zob. Adaloald został otruty po śmierci Teudelindy. W marcu zaś zmarł w Trydencie sługa Chrystusowy Sekundus534. Kronika XXXVIII. Król Agilulf. 537 W 616 r. przekazawszy władzę w ręce nieletniego jeszcze syna Adaloalda537 i jego matki Teudelindy. pomiędzy którymi rozgorzała krwawa wojna domowa535. którego żona. że sprawczynią zabójstwa była Teudelinda. zazdrosna o rosnące wpływy brata wśród Longobardów. . doprowadzając ją aż do swoich dni. 536 Fredegar..133 spustoszyli niemiłosiernie Istrię i wymordowali nasze wojsko. brat królowej Teudelindy. Fredegar. on to napisał historię narodu longobardzkiego. op. cit. dostał pomieszania zmysłów. króla Franków. Był wyznania katolickiego i ściągnął na siebie niechęć ariańskiej większości społeczeństwa. XLIX. 538 Według Fredegara. po dwudziestu pięciu latach panowania. XXXIV opisuje. O 534 535 W 612 r. 539 Arioald panował w latach 624-636. Śmierć Agilulfa i panowanie Adaloalda. zagorzałym arianinem. o którym już kilkakroć mówiliśmy. zamknął oczy. zwany także Agon. Adaloald miał 13 lat. w dziesiątym roku wspólnego panowania z matką. Również w tym czasie od strzały. Longobardowie zrzucili go z tronu538 i posadzili na nim Arioalda539. Za ich rządów odbudowano wiele kościołów i poczyniono liczne darowizny na rzecz świętych miejsc. cit. książę w mieście Asty536.

Śmierć Arioalda i panowanie Rotariego. m. Syn i Duch Święty stanowią w trzech osobach jednego i prawdziwego 540 Św. Kolumban540. w Leister w Irlandii. przybył do Italii w 612 r. Temu klasztorowi zarówno władcy. że Syn jest mniejszy od Ojca. Początkowo mnisi opierali się na regule św. żadnych wiadomości. za rządów Agilulfa (w porównaniu więc z wydarzeniami poprzednimi chronologia została tu zakłócona). 60 km od Pawii. Kolumbana. oddalony o 40 mil543 od miasta Ticinum. 541 Luxeuil koło Vesoul na północ od Besançon. gdzie założył kilka klasztorów. In. założony w 612 r. 543 Ok. Bobbio. książę Arichis wysłał swego syna Aiona do króla. w Luksowium (Luxovium). klasztor w pn. mnich. ale nie trzymał się prosto wytyczonej linii chrześcijańskiej wiary.134 czynach tego króla nie mamy. rodem Szkot. W tym mniej więcej czasie św. 544 W 636 r. Arianie bowiem głoszą na swoją zgubę. . dzięki czemu powstało tam wielkie zgromadzenie zakonne. my zaś katolicy uznajemy. a Duch Święty jest mniejszy od Ojca i Syna. niestety. gdyż splamiła go podstępna zbrodnia herezji ariańskiej. Ur. jak i poszczególni Longobardowie poczynili wiele nadań ziemskich. przejęli częściowo regułę benedyktyńską. Był to mąż dzielny i kroczący ścieżką sprawiedliwości. że Ojciec. najświetniejszy rozwój przeżywał za panowania królów longobardzkich. po założeniu klasztoru w Galii w miejscowości zwanej Luksowium541. jednak od 643 r. Arioald zszedł z tego świata po dwunastu latach panowania nad Longobardami544.-zach. potomek Aroda. dłuższy czas przebywał w Galii. w 540 w. tron longobardzki po nim otrzymał Rotari. Kolumba. Italii. Założył on w Alpach Kottyjskich klasztor Bobium542. 42. 542 Dzis. przybył do Italii i został przyjęty przez króla Longobardów.

Wspomniany król Rotari spisał w wielu księgach prawa. ojciec wyżej wymienionego Aiona. z rzymską niegodziwością546 podano mu taki napój. jako swoich synów polecił obecnym u niego Longobardom. gdzie przy kościele św. Euzebiusza mieszkał biskup ariański i miał chrzcielnicę. 545 Longobardowie przybyli do Italii w 568 r. które dotąd zachowywano jedynie w pamięci i w praktyce sądowniczej oraz kazał nazwać tę księgę Edyktem. Jeden z ariańskich biskupów tego miasta imieniem Anastazy nawrócił się na wiarę katolicką i następnie rządził Kościołem Chrystusowym. Do tegoż króla wysłał swego syna Aiona książę Benewentu. Arichis. a gdzie mieszkał biskup kościoła Katolickiego. 546 Chodzi tu o niegodziwość bizantyńską.135 Boga. W tym czasie niemal w każdym mieście w państwie urzędowało dwóch biskupów: jeden katolicki i jeden ariański. podeszły już w latach. który pozbawił go używania rozumu. od tego czasu już nigdy w pełni nie odzyskał zmysłów. Gdy w drodze do Ticinum przybył on do Rawenny. gdy Longobardowie przybyli do Italii. zbliżał się do kresu swego żywota. upłynęło już siedemdziesiąt siedem lat. Śmierć Arichisa. że jego syn nie jest zdrowy na umyśle. 43. Tymczasem książę Arichis. Powiedział im. objęcie rządów przez Aiona. Od czasu zaś. Radoalda i Grimoalda. że będą lepiej rządzili niż jego własny syn Aion. jak to zaznaczył tenże król we wstępie do Edyktu545. Edykt więc ukazał się w 643 r. jednakowo ważnego i cieszącego się taką samą chwałą. młodzieńców w pełni sił. . Także w Ticinum jeszcze dzisiaj pokazuje się. księcia Benewentu. Zdając sobie sprawę.

550 Radoald i Grimoald (Grimuald) przybyli z Forum Iulii. Stąd mogli wynieść znajomość języka słowiańskiego. gdzie zapewne mieli różnorakie kontaktu z pobliskimi Słowianami. aby ich zniszczyć. Benewentyńczyków. Kiedy tenże Aion już przez rok i pięć miesięcy rządził księstwem Benewentu. Luni. gdyż mieszkali oni na terenie starożytnego Samnium. przybyli Słowianie na wielu okrętach i założyli obóz w niewielkiej odległości od miasta Sepontum549. Po śmierci Arichisa. Wokół zaś obozu porobili ukryte doły. który kierował księstwem przez pięćdziesiąt lat547. Ruszyli na Aiona Słowianie i zabili go wraz z kilkoma innymi Longobardami. Pomścił więc śmierć Aiona. 640 r. Król Rotari zajął wszystkie miasta rzymskie znajdujące się na brzegu morskim od etruskiego miasta Luna551 aż po granice z Frankami. Na wiadomość o tym szybko wyruszył Radoald i przemówił do Słowian w ich własnym języku550. jego syn Aion został przywódcą Samnitów548. 45. jednak Radoald i Grimoald byli jemu. W ten sposób osłabił ich siłę bojową. Kiedy Aion pod nieobecność Radoalda i Grimoalda przybył. prowincji Foggia. 549 Starożytne Sipontum nad Adriatykiem w Apulii. kilka km od Manfredonii. jak się wydaje. zadając wielkie straty.136 44. Śmierć Aiona i objęcie rządów przez Radoalda. jako starszemu bratu i panu. W podobny sposób zdobył i zburzył również 547 Według niektórych kodeksów – 5 lat. Miasta zajęte przez Rotariego. na lewym brzegu rzeki niedaleko od wybrzeży Morza Liguryjskiego. a następnie zaatakował. 551 Dzis. w pobliżu miasta Sarzano. nastąpiła ok. . jego koń wpadł do jednego z takich dołów. w dzis. 548 Tj. we wszystkim posłuszni. pozostałych zaś przy życiu wrogów zmusił do pośpiesznego opuszczenia kraju. śmierć Arichisa.

aby złupić świątynię Michała Archanioła położoną na górze Garganus558. przyp. reszta zaś rzuciła się do ucieczki. po którym nastąpiła ogromna powódź555. który w górnym biegu zwie się Scolteuno. . noszącą imię Ita. 46. wyżej IV 38. Stoczył też bitwę z rzymską553 Rawenną nad rzeką Skultenna554. 554 Dzis. Śmierć króla Rotariego i objęcie tronu przez Radoalda. księciem zaś został jego brat Grimoald i przez dwadzieścia pięć lat dzierżył władzę w państwie Sainitów.137 Opitergium552. 527. Śmierć księcia Radoalda i objęcie rządów przez jego brata Grimoalda. 47. Toteż kiedy w tym czasie przybyli Grecy557. uderzył na nich z wojskiem i zadał im śmiertelną klęskę. W tej bitwie ze strony Rzymian zginęło osiem tysięcy żołnierzy. 555 Wydarzenia te miały miejsce w epoce wcześniejszej. W Benewencie zmarł książę Radoald556. 558 Właściwie w tej części gór Gargano (półwysep płd. który rządził księstwem przez pięć lat. Król Rotari odchodząc ze świata po 552 553 Zob. To jest bizantyńską. miał syna Romualda i dwie córki. Był to mąż bardzo wojowniczy i znakomity w każdej sprawie. prawy dopływ Padu. -wsch. Tenże książę wprawdzie z branką. dziś zwie się ją Monte Sant‟Angelo. 557 W niektórych kodeksach: Saraceni. Panero. 556 W 647 r. miasto leżące między Tarwisium i Forum Iulii. Italii). W tym czasie w Rzymie miało miejsce wielkie trzęsienie ziemi. tak że nikt nie mógł rozpoznać swego zmarłego z powodu wielkiej opuchlizny. w prowincji Emilia. Następnie wybuchła zaraza choroby wierzbowej. ale dziewczyną ze szlachetnego rodu.

nie będziesz miał odtąd wstępu do mojej świątyni”. Tak też się stało. aby w obronie czystości swej pani mógł stoczyć pojedynek z oskarżycielem. pozostawił tron longobardzki swemu synowi Rodoaldowi559. . Rotari był arianinem i uważał tę religię za oficjalną. srebrem i draperią oraz bogato wyposażyła w poszczególne przedmioty. objąwszy po śmierci ojca tron longobardzki. 562 Monza. tak jak jej matka w Modicii562. który oglądał je na własne oczy. jakie znalazł przy jego ciele. W pojedynku. Vita Sancti Bertulfi. że mówię prawdę. wzniosła świątynię ku czci św. Pochowano go przy kościele św. Jana. Klnę się na Chrystusa. wspaniale ją ozdobiła złotem. Jana Chrzciciela w Ticinum. któremu 559 560 W 652 r. 561 Wg Jonasa. bo wiadomość o tym wydarzeniu przekazał mi człowiek. Rabusiowi ukazał się podczas snu św. Ponieważ dopuściłeś się tego czynu. jej własny sługa Karellus uprosił króla. Ilekroć bowiem chciał wejść do kościoła św. tylekroć niby od silnego pięściarza otrzymywał cios w kark i padał na ziemię odrzucony do tyłu. Kiedy przed mężem oskarżono ją o cudzołóstwo. jednak nie przeszkadzał katolikom. autora żyjącego w tym czasie.138 siedemnastu latach i czterech miesiącach panowania. ożenił się z Gundipergą. Rodoald. córką Agilulfa i Teudelindy561. Jana Chrzciciela. jednak powierzył mi siebie tutaj. Jan i mocno go przestraszył. Po pewnym czasie jakiś niegodziwiec powodowany żądzą posiadania otworzył nocą grób i ukradł wszystkie kosztowności. Spoczęły w niej także jej zwłoki. Królowa Gundiperga. Gundiperga (Gundeberga) była żoną Arioalda. mówiąc: „”Dlaczego odważyłeś się dotknąć ciała tego człowieka? Choć nie wyznawał on prawdziwej wiary560.

zgwałciwszy żonę pewnego Longobarda. 49. Ster władzy przejął po nim Aripert.) synom. W sumie Rodoald rządził 6 miesięcy. następnie rządy przejął piętnastoletni Heraklion. syn Gundoalda. . Po jego zgonie godność cesarską otrzymał syn Konstantyn i dzierżył berło przez dwadzieścia osiem lat564. 48. i przekazał władzę w tym samym roku (a nie dopiero ok. Śmierć cesarza Herakliusza i jego następcy. co potwierdza Kronika Gothańska XI. Kiedy odszedł z tego świata. 563 Prawdopodobnie Paweł się pomylił i zamiast wyrazu menses (miesiące) użył wyrazu anni (lata). na tron wstąpił jego brat Konstantyn. Po tym przywrócono królowej dawną godność. że Rodoald. którą udekorował różnymi ozdobami i odpowiednio zaopatrzył w dobra. za którego panowania właściwie rządziła państwem matka Martina. W Ticinum ufundował on świątynię Chrystusa Zbawiciela. Konstantyn III panował trzy i pół miesiąca. W tych dniach po śmierci cesarza Herakliusza w Konstantynopolu władzę po nim przejął jego syn Herakliusz wraz z matką Martiną i rządził państwem przez dwa lata. Herakliusz bowiem zmarł w 641 r. pokonał oskarżyciela. syna Konstantyna II.139 przyglądali się wszyscy mieszkańcy. 564 Wiadomości pochodzą od Bedy i nie zgadzają się z rzeczywistą chronologią. który jako Konstantyn III panował w latach 641-668. zginął z jego ręki po siedmiu latach i pięciu miesiącach panowania563. drugi syn Herakliusza i panował przez sześć miesięcy. a cesarzem mianowano Konstansa. Konstantynowi oraz Heraklionowi. Śmierć Radoalda i objęcie tronu przez Ariperta. Powiadają też. Konstantyna. objęcie tronu przez drugiego Konstantyna. Na rozkaz senatu zostali okaleczeni i zesłani na Rodos. brat królowej Teudelindy. 653 r.

wnet też posłowie ją ujrzeli i padłszy ze czcią do jej stóp powiedzieli. Następnie wraz ze wszystkimi wyznał wiarę w Chrystusa Pana i zarówno jego. op. ostatniego wielkiego króla Persji przed podbojem arabskim. Co dalej? Posłowie wrócili do kraju i przekazali swojemu królowi wszystko. słyszeliśmy jedynie. Posłowie zaś na to rzekli: „Jeśli Wasza Wysokość pozwoli. . jak i wszystkich obmyła woda chrztu. jak ja uwierzyłam. której szukacie. Ona odpowiedziała im: „Idźcie. przy którym ojcem 565 Chodzi tu. żona króla perskiego565. cit. aby oddał mu żonę. Fredegar. o króla Persji Chosroesa II Parwiza (590-628). gdzie został przyjęty chętnie i z należną czcią. powiedzcie waszemu królowi i panu. że przybyła tu do nas jakaś kobieta w zwykłym stroju”. Po kilku zaś dniach. zgodnie ze swym pragnieniem otrzymała chrzest. Uroczyście ją tam przyjął sam cesarz. Kiedy dowiedział się o tym jej maż. Gdy usłyszał to cesarz. matką chrzestną była cesarzowa. jak się wydaje. Był on współczesny cesarzowi Herakliuszowi. Przybywszy do cesarza posłowie przekazali słowa króla perskiego królowej. nie będzie już mógł ze mną nigdy więcej dzielić małżeńskiego łoża”. co usłyszeli. wyprawił posłów do cesarza w Konstantynopolu. że nic nam nie wiadomo o królowej. IX). On zaś niezwłocznie z sześćdziesięcioma tysiącami mężów przybył pokojowo do cesarza w Konstantynopolu. Cesarz wyraził zgodę. W tym czasie Cesara. że mąż jej poszukuje. chcielibyśmy zobaczyć ową kobietę”. O królowej perskiej Cesarze.140 50. król perski. który o tej sprawie nic nie wiedział. że jeśli nie uwierzy w Chrystusa tak. z którym prowadził liczne wojny (por. dał im następującą odpowiedź: „Wyznać musimy. wyruszyła z Persji i w ubraniu zwyczajnej kobiety z kilkoma zaufanymi przybyła do Konstantynopola powodowana miłością ku wierze chrześcijańskiej.

Pod wpływem tych słów Grimuald zapłonął żądzą objęcia władzy nad Longobardami. że jeden brat usiłował zagarnąć królestwo drugiego. Także w Spoleto pochowano Teudelaupa. Periktarit zaś w Mediolanie. 568 Inne źródła. syna Godiperta. i bystry umysł. Pomiędzy braćmi. i dzielną rękę. objęcie tronu przez Grimoalda i zgładzenie księcia Garibalda. swoją siostrę. Śmierć Ariperta i jego następcy. Przyrzekł dać mu za żonę córkę królewską. wybuchł tak wielki płomień niezgody. a rządy w jego księstwie przejął Agon. a księciem w tym mieście został Atton. Około tego czasu zmarł w Forum Iulii książę Grasulf566. swym nieletnim synom568. Godepert swoją królewską siedzibę miał w Ticinum. za sprawą złośliwych ludzi. przekazawszy tron Perktaritowi i Godepertowi. Lecz poseł działał zdradziecko przeciw swemu panu i zachęcał Grimualda. . ażeby poszedł i sam przejął tron longobardzki. ma bowiem i wiek odpowiedni. możnego w tym czasie księcia Benewentu. 567 W 661 r. Umocniony w wierze katolickiej. 51. Teudelaupa – na 653. aby poprosił go o przyjście z pomocą. zwłaszcza Origo. obdarowany przez cesarza licznymi podarunkami. W Ticinum po dziewięciu latach kierowania Longobardami zmarł Aripert567. wziął żonę i w pełni radości podążył z powrotem do kraju. rozrywany przez niedorosłych braci. Mianował księciem 566 Śmierć Grasulfa datuje się na lata 652-661. W tej sprawie Godepert wyprawił księcia Turynu Garibalda do Grimualda.141 chrzestnym był sam cesarz. nie mówią o Perktaricie i Godepercie jako królach longobardzkich ani nie wspominają o podziale królestwa na dwie części.

We wszystkich miastach.142 w Benewencie swego syna Romualda. Kiedy bowiem Grimuald dotarł na miejsce. Na pytanie Godeperta. Cóż dalej? Kiedy nazajutrz doszło do rozmów i Grimuald witając Godeperta objął go ramieniem. aby Grimuald. gdzie Grimualdowi ma przygotować gościnę. natychmiast wyczuł że ów nosi zbroję pod szatami. że Grimuald się zbliża. aby pozyskał dla niego Longobardów z tych miejscowości. . otrzymał gościnę w pałacu. aby temuż Godepertowi doniósł o jego nadejściu. Garibald zaś. 571 Dzis. a sam z doborowym oddziałem ruszył w kierunku Ticinum. siewca całej tej niegodziwości. zabije go mieczem Godepert. który przyjdzie do niego na rozmowy – jak twierdził – w zbroi pod szatami. Transamunda zaś. poradził Godepertowi. dzis. pozbawił go życia. Kiedy Grimuald z silnym oddziałem żołnierzy przybył w pobliże Placencji571. Niezwłocznie wyciągnąwszy miecz. Zob. Etruria. Piacenza. Toskania. pozyskiwał sobie przyjaciół i pomocników w sprawie przejęcia tronu. Dzielnie wywiązał się Transamund ze swego zadania i z licznymi wspólnikami spotkał się z nim w prowincji Emilia570. wyżej II 18. Tenże sam mistrz oszustwa przybywszy do Grimualda powiedział. grafa Kapui. twierdził. I tak też się stało. że jeśli się dobrze nie zabezpieczy. poprzedniego posła Godeperta. który przybył tu w jego interesie i ma zamiar poślubić jego siostrę. wysłał do Spoleto i Tuscji569. że jest rzeczą godną. przez które wiodła droga. Całe jego królestwo i potęgę wziął w swoje 569 570 Tuscia. powiedział mu. Przybywszy do Godeperta. dano mu mieszkanie w pałacu. że Grimuald chce go zgładzić. wysłał do Ticinum Garibalda. Garibald odpowiedział. aby na rozmowy z Grimualdem przyszedł w pancerzu pod szatami.

co Godepert. Godepert miał już wtedy małego syna imieniem Raginpert. Opuszczoną żonę Rodelindę wraz z małym synkiem o imieniu Kunikpert Grimuald skazał na wygnanie do Benewentu. Rezydujący w Mediolanie Perktarit na wiadomość. jakie powinien zanieść do Benewentu). króla Awarów. 572 Tu: część budynku kościelnego. którego zabrali i potajemnie wychowywali zaufani ludzie Godeperta. tak że jednym zamachem odciął mu głowę. Żył sobie w Turynie pewien mały człowieczek.143 władanie. że w święto wielkanocne książę Garibald udaje się do kościoła św. w której udzielano chrztów. zadali mu wiele ciosów i tak pozbawili życia. że jego brat został zgładzony. zrzucił płaszcz i z całą mocą tymże mieczem uderzył go w kark. Wiedział on. Rzucili się na niego strażnicy Garibalda. Kiedy Garibald przechodził koło niego. z którego poduszczenia i zabiegów to wszystko się stało (a nie tylko to uczynił. jako sprawca tak niecnych czynów niedługo cieszył się radością. Wszedł więc na chrzcielnicę w baptyserium572. Jana na modlitwę. lewą ręką uchwycił się małego filaru podtrzymującego dach i pod płaszczem ukrył nagi miecz. jako że miał do czynienia z małym chłopcem. . kędy miał przechodzić Garibald. lecz w czasie poselstwa dopuścił się także defraudacji. z największym pośpiechem uciekł z kraju i udał się do Kakana. Chociaż więc sam zginął. Grimuald zresztą nie starał się go dosięgnąć. jednak wspaniale pomścił niesprawiedliwą śmierć swego pana Godeperta. pochodzący z tej samej rodziny. Po tych wydarzeniach Garibald. nie dostarczając w całości darów.

144 KSIĘGA V .

Gdy przybył do miasta Lauda576. dopóki będzie gościł w swym kraju Perktarita. Ucieczka Perktarita. hojnie obdarował i odesłał do rodzinnego kraju. króla Awarów. Ronsoroni). aby z jego powodu powstała nieprzyjaźń między Awarami a Longobardami. ażeby wyruszył. Wysłuchawszy tych słów. 179) w 663 r. ponieważ słyszał. Niektórych jednak żołnierzy zatrzymał u siebie na stałe. wysłał Unulfa. kraina zamieszkała przez Scytów. Od I w. wg Weitza (s. 576 Civitas Laudensis. wysłał do tegoż Kakana posłów. w Lombardii nad rzeką Addą. dzięki któremu uzyskał tron. ziemie te zaczęto nazywać Sarmacją. nie chce bowiem. Po wysłuchaniu tych słów Perktarit udał się w drogę powrotną do Italii. jego powrót do Grimualda i powtórna ucieczka do Francji. najwierniejszego męża. Grimuald umocniwszy się na tronie w Ticinum573. że jest on człowiekiem łagodnym. Grimuald umocniwszy się na tronie wziął za żonę córkę króla Ariperta. król Awarów wezwał Perktarita i oznajmił mu. Zob. już od dawna z nim zaręczoną.145 1. (F. 2. dokądkolwiek tylko pragnie. ani z Grimualdem. pojął za żonę córkę króla Ariperta. chcąc go powiadomić o swoim przybyciu. Unulf przyszedłszy do króla oznajmił mu. przydzielając im rozległe dobra. że nie może liczyć na dotychczasowy pokój ani z Longobardami. leżąca na północ od Morza Czarnego i Morza Kaspijskiego. do Grimualda. do króla Grimualda. Kiedy Grimuald dowiedział się. której brata Godeperta pozbawił życia574. że przybył Perktarit ufny w jego 573 574 Pod koniec 662 r. że Perktarit zbiegł do Scytii575 i przebywa u Kakana. wyżej IV 51 575 Scytia. którzy oznajmili. po Chr. Wojsko benewentyńskie. Lodi. .

bo całe miasto – twierdzili – właśnie w tym celu się u niego zbiera. iż jeśli powierza się jego opiece. żebyś mógł żyć godnie”. że jeśli zaraz nie pozbawi życia Perktarita. wszelkiego rodzaju wina i rozmaite napoje. Ponieważ jednak pora była już zbyt późna. Następnie udzielił mu gościny w przestronnym domu i kazał spokojnie odpoczywać po trudach dalekiej drogi. Na te słowa król dał przyrzeczenie. Perktarit przyszedł więc do Grimualda i chciał mu upaść do nóg. który mnie stworzył. złożył przysięgę i powiedział: „Przysięgam na Tego.146 opiekę. Wtedy rzekł do niego Perktarit: „Jestem twoim niewolnikiem. nie doznasz żadnego zła i tak cię wyposażę. ale król powstrzymał go łagodnie i wziął w ramiona. iż skoro przybyłeś do mnie z ufnością. aby się upił i tak straciwszy siły w całonocnej pijatyce. Kiedy Perktarit przybył do gościnnego domu. Kiedy jeden ze świty jego ojca przyniósł owemu Perktaritowi królewskie . zaczęły schodzić się do niego rzesze mieszkańców Ticinum. już to aby go zobaczyć. chociaż mogłem żyć między poganami”. Król. on sam straci królestwo i życie. jak każe zwyczaj. jaki mu przygotował król. postanowił pozbawić go życia nazajutrz. zapomniał o przyrzeczeniu i dał się namówić do natychmiastowego zabójstwa niewinnego Perktarita. Pod wieczór zaś kazał mu przesłać różnorodne dania. nie mógł myśleć w ogóle o swoim ratunku. nic mu się nie stanie. przybyłem upaść do twych stóp. już to pozdrowić jako dawnego znajomego. ufny w twoją łagodność. Grimuald zbyt pospiesznie uwierzył tym słowom. co potrzebne jest do życia. wiedząc bowiem. że jesteś chrześcijańskim i pobożnym mężem. polecił także na koszt publiczny hojnie zaopatrywać go w żywność i wszystko. Ale czegóż to nie potrafią dokonać złe języki? Oto wkrótce przyszli do króla przewrotni pochlebcy i powiedzieli mu.

147 jedzenie. że chciwie opróżnił czarę. ażeby po ucieczce Perktarita – jak długo będzie to możliwe – wmawiał wszystkim. uradowany król powiedział: „Niech sobie pije ów pijaczyna. oraz polecił przygotować je koło łoża Perktarita. Perktarit natychmiast polecił swojemu podczaszemu nalać do srebrnej czary jedynie trochę wody. że pan śpi w swojej sypialni. którzy przynieśli od króla różnego rodzaju napoje. który do tego stopnia spił się winem. aby przyniósł mu posłanie. pod pozorem oddania pokłonu wsadził głowę pod stół i w tajemnicy powiedział mu. a pozostał jedynie Perktarit. jutro bowiem to wino wypłynie z niego wraz z krwią”. wypędzać za drzwi. Kiedy stojący na straży królewscy zausznicy zapytali go. że leży niby trup. materac oraz niedźwiedzią skórę i zgodnie z umową. że król postanowił go zabić. prosili go w imieniu króla. Unulf i pokojowiec (vestiariusz) Perktarita (ci dwaj byli mu zawsze wierni). Unulf rzekł: „Ten niegodziwy sługa urządził mi łoże w sypialni nietrzeźwego Perktarita. Perktarit tymczasem szybko wezwał do siebie Unulfa i powiedział mu. że na cześć króla wypije ją do dna. niby wiejskiego sługę. Słudzy zaś donieśli królowi. zaczął go. Ów przyrzekł uroczyście to zrobić. Niebawem król Grimuald skierował swoich ludzi do pilnowania domu. w którym spał Perktarit. z góry i dołu okładał go kijem oraz popychał. odkryli temu ostatniemu swój plan i prosili. że król zamierza go zabić. Gdy uczta się skończyła i wszyscy się rozeszli. poniewierając nim przy tym. co to ma znaczyć. ale skosztował tylko trochę wody ze srebrnego kielicha. aby wychylił całą czarę obiecał. Wtedy Unulf zarzucił na grzbiet i kark Perktarita prześcieradła. Gdy zaś ci. Ten natychmiast wysłał sługę do swego domu. tak że od tych pchnięć i uderzeń często upadał na ziemię. . W żaden bowiem sposób nie powinien z niego uciec.

148 Wystarczy, że do tego czasu znosiłem jego szaleństwa, odtąd już, dopóki żyć będzie pan i król, będę mieszkał we własnym domu”. Uwierzyli w prawdziwość jego słów i rozweseleni zrobili mu miejsce. Tak pozwolili odejść i jemu, i razem z nim Perktaritowi, którego wzięli za sługę, gdyż dla niepoznaki miał on okrytą głowę. W ten sposób odeszli, a w środku pozostał jedynie ów wierny pokojowiec, który zaryglował starannie drzwi. Unulf zaś spuścił Perktarita po linie z narożnego muru, leżącego od strony rzeki Ticinus i dał mu tylu towarzyszy, ilu tylko było można. Pochwyciwszy konie, jakie się znajdowały na pastwisku, jeszcze tej samej nocy wszyscy podążyli do miasta Asty577, gdzie mieszkali przyjaciele Perktarita, którzy aż do tej pory nie podporządkowali się Grimualdowi. Stąd Perktarit udał się jak najspieszniej do Turynu, a następnie przekroczył Granice Italii i przybył do kraju Franków. Tak oto wszechmocny i miłosierny Bóg wyrwał niewinnego człowieka z rąk śmierci i przed grzechem uchronił króla, pragnącego w swym sercu czynić dobrze. 3. O łaskawości króla Grimualda wobec Unulfa i pokojowca (vestiarius) Perktarita. Tymczasem król Grimuald mniemając, że Perktarit odpoczywa w domu gościnnym, kazał od tego domu aż do pałacu rozstawić szpaler ludzi. Przez jego środek Perktarit miał być przeprowadzony tak, aby nie miał żadnej możliwości ucieczki. Następnie król posłał ludzi, którzy mieli wezwać Perktarita do pałacu. Kiedy przyszli i zapukali do komnaty, w której – jak mniemali – spał, znajdujący się wewnątrz pokojowiec prosił ich słowami: „Miejcie nad nim litość i pozwólcie mu jeszcze trochę odpocząć, ponieważ utrudzony droga jeszcze pozostaje w
577

Asty zob. IV 40.

149 głębokim śnie”. Uspokoili się więc wysłannicy powiadamiając króla, że Perktarit śpi jeszcze bardzo twardo. Wtedy król rzekł: „Tak wczoraj wieczorem spił się winem, że dotąd nie może się zbudzić”. Niemniej kazał im wnet go obudzić i przyprowadzić do pałacu. Przybyli więc znów do drzwi komnaty, w której – jak sądzili – spał Perktarit i zaczęli mocniej pukać. Wtedy ów pokojowiec znów zaczął ich prosić, aby jeszcze trochę pozwolili Perktaritowi pospać. Rozzłościli się krzycząc, że już dość długo śpi ów pijak, a następnie nogami wyważyli drzwi i wszedłszy szukali Perktarita w łożu. Kiedy go nie znaleźli, przypuszczali, że poszedł do łazienki. Ale i tam go nie było. Zapytali więc pokojowca, co się stało z Perktaritem. Odpowiedział im, że uciekł. Chwycili go wtedy z wściekłością za włosy i bijąc powlekli do pałacu. Postawili następnie przed obliczem króla i powiedzieli, że skoro wiedział o ucieczce Perktarita, zasłużył sobie całkowicie na karę śmierci. Król jednak kazał go uwolnić i wypytywał po kolei, w jaki sposób Perktarit zbiegł. Ów opowiedział królowi wszystko tak, jak przebiegało. Wtedy król zwrócił się do obecnych i zapytał: „Na co, waszym zdaniem, zasłużył ten człowiek, dopuszczając się takiego czynu?” Wtedy wszyscy jednogłośnie odpowiedzieli, że godzien jest śmierci i wszelkich tortur. Na to król: „Klnę się na Tego, który mnie stworzył! Człowiek nie wahający się pójść na śmierć z wierności dla swojego pana zasłużył sobie na dobre traktowanie”. Następnie przyjął go do grona swoich pokojowców, zachęcając, by tak samo jemu dochował wierności jak Perktaritowi; przyobiecał mu też hojne dary. Kiedy król zapytał, co się stało z Unulfem, otrzyma odpowiedź, że uciekł do kościoła św. Michała Archanioła. Natychmiast wyprawił do niego posłańca, przez którego dał słowo, że nic złego go nie spotka,

150 jeśli tylko przybędzie ufny w jego opiekę. Unulf słysząc taką obietnicę króla, wnet przybył do pałacu i rzucił się królowi do stóp. ten zapytał go, w jaki sposób Perktarit zdołał się wydostać. Kiedy mu wszystko po kolei opowiedział, król pochwalił jego wierność i roztropność oraz wspaniałomyślnie pozwolił mu zachować cały dobytek i wszystko, co tylko mógł posiadać. 4. Grimuald pozwolił Unulfowi i pokojowcowi Perktarita udać się do tegoż Perktarita. Po jakimś czasie król zapytał Unulfa, czy chciałby w tych dniach być razem z Perktaritem. Ów rzekł pod przysięgą, że wolałby razem z Perktaritem umrzeć, niż żyć z dala od niego wśród największych nawet przyjemności. Wtedy król zapytał także owego pokojowca, czy byłoby mu przyjemnie mieszkać z nim w pałacu, czy też pędzić żywot z Perktaritem na wygnaniu. Kiedy ów odpowiedział mu podobnie jak Unulf, król przyjął życzliwie ich słowa i pochwalił wierność obu. Następnie kazał Unulfowi wziąć wszelki sprzęt i ruszyć bez przeszkód do Perktarita. W podobny sposób uwolnił także pokojowca. Dzięki łaskawości króla zabrali więc z sobą cały swój majątek i wsparci pomocą tegoż króla wyruszyli do kraju Franków, do swego umiłowanego Perktarita. 5. Wojna Grimualda z Frankami i jego zwycięstwo. W tym czasie wojsko frankońskie wkroczyło z Prowincji do Italii578. Przeciwko niemu wyruszył Grimuald na czele Longobardów i zwyciężył je dzięki podstępowi. Udając mianowicie ucieczkę przed jego atakiem, pozostawił bez jednego człowieka cały swój
578

Prowincja to Prowansalka; czas najazdu Franków na Italię nie jest pewny. Podaje się 663 r.

151 obóz razem z namiotami, mnóstwem wszelakiego dobra, szczególnie z zapasami dobrego wina. Gdy nadeszli Frankowie, pomyśleli, że Grimuald i Longobardowie pozostawili na pastwę losu cały obóz. Zaraz też pełni radości wszystko gorliwie zajęli i przygotowali sobie wspaniałą ucztę. Na skutek obfitego jedzenia i picia pogrążyli się we śnie; po północy uderzył na nich Grimuald i urządził im taką rzeź, że zaledwie kilku zdołało ujść śmierci i powrócić do ojczyzny. Miejsce, w którym stoczono bitwę nazywa się jeszcze dzisiaj Strumieniem Frankońskim579 i leży niedaleko murów Asty. 6. Cesarz Konstans przybył do Italii i obległ Benewent. W tych dniach580 cesarz Konstantyn, którego nazywa się także Konstansem581, zapragnął wyrwać Italię z rąk Longobardów. Opuścił więc Konstantynopol i maszerując wzdłuż brzegu morskiego przybył do Aten; stąd drogą morską dotarł do Tarentu. Najpierw jednak udał się do pewnego pustelnika, który – jak mówiono – miał w sobie proroczego ducha. Gorliwie wypytywał go, czy odniesie zwycięstwo i ujarzmi lud longobardzki mieszkający w Italii. Sługa Boży prosił o jedną noc, aby o to samo mógł się pomodlić do swego Pana. Rankiem zaś tak odpowiedział cesarzowi: „Nikt nie może teraz pokonać ludu longobardzkiego, ponieważ pewna królowa, która przybyła z obcej ziemi582 wzniosła w kraju Longobardów583 świątynię poświęconą Janowi
579 580

Rivus Francorum, dzis. Rifrancore. Wiosna 663 r. 581 Konstans II, syn Konstantyna III, cesarz bizantyński w latach 641-668. 582 Królowa Teudelinda (zob. IV 21.) 583 W mieście Monza (Modicia).

niosąc synowi pomoc. iż to się wypełniło. Lucernę584 zaś. Widzieliśmy bowiem na własne oczy przed upadkiem Longobardów. miał on prosić go o jak najszybsze przybycie i udzielenie skutecznej pomocy synowi oraz mieszkańcom Benewentu. 7. skąd zaś wkroczył do krainy benewentyńskiej i zajął niemal wszystkie miasta longobardzkie. Acerenza w prowincji Potenza. Lucera w prowincji Foggia. przez które przechodził. książęcą władzę sprawował w nim podówczas Romuald. Starożytna Acheruntia. dzis. twierdzili bowiem. ale niegodnym i cudzołożnym. zburzył i niemal zrównał z ziemią. za Pad. zdobył po zaciekłym szturmie. Cesarz Konstans. Jana zbudowany w miejscowości Modicia. Następnie z całą potęgą obległ Benewent i gwałtownie zaczął go szturmować. jak powiedzieliśmy. do ojca. Na tę wiadomość król Grimuald niezwłocznie ruszył z wojskiem w kierunku Benewentu. kiedy świątynia ta będzie w pogardzie i wtedy zginie ten naród”. Podczas marszu wielu Longobardów opuściło go i udało się do swoich domów. jak ów kościół św. Dowiedziawszy się o nadejściu cesarza. to czcigodne miejsce nie zostało dane ludziom zasłużonym. Nie mógł zaś zdobyć Agerencji585 z powodu jej obronnego położenia. bogate miasto w Apulii. Sesualda. Grimuald na prośbę swego syna Romualda przybył do Benewentu. znalazł się w rękach niecnych ludzi. Możemy potwierdzić. niby zwyczajna zapłata. . przybył do Tarentu.152 Chrzcicielowi i dlatego św. że podąża do Benewentu 584 585 Dzis. wysłał natychmiast swego wychowawcę. Ale przyjdzie czas. nad którymi sam przedtem sprawował opiekę. Jan nieustannie wstawia się za ludem longobardzkim. Grimualda. bardzo jeszcze młody syn Grimualda.

Podszedłszy pod mury powiedział. Ojciec zaś. Ów zapytał go. Grimuald. Sesuald tak rzekł do niego: „Bądź wytrwały. Wychowawca obiecał uczynić to. której było na imię Giza. co mu polecił. Kiedy Romuald nadbiegł. kazał podprowadzić pod mury i zagroził śmiercią. mój panie. wysłał do syna wspomnianego wyżej wychowawcę. że król w ogóle nie przyjdzie. często jednak z lekko uzbrojonymi młodzieńcami robił wypady na obóz nieprzyjacielski i wyrządzał mu wielkie szkody. bo twój rodzic szybko przyjdzie do ciebie z pomocą. Chociaż z powodu szczupłości wojska nie odważył się spotkać w walce wręcz. odstąpił od Benewentu. które mężnie odpierał Romuald wraz z Benewentyńczykami. Sesualda. którzy odstawili go do cesarza.153 ograbiwszy pałac i wcale nie ma zamiaru powrócić. cesarz zawarł z nim pokój. Przeciwnie. jeśli coś powie Romualdowi albo mieszkańcom o nadejściu Grimualda586. miał on stwierdzić. Cesarz przestraszył się i natychmiast zwołał naradę: chciał bowiem zawrzeć pokój z Romualdem. aby powiadomić go o swoim przybyciu. . Romualdzie. Cesarz. iż chce się zobaczyć z Romualdem. Tymczasem wojsko cesarskie za pomocą różnych machin przypuszczało gwałtowne szturmy na Benewent. wziąwszy jako zakładniczkę siostrę Romualda. Jego zaś wychowawcę. aby móc ruszyć do Neapolu. Usłyszał odpowiedź. miej nadzieję i nie lękaj się. 8. Wiedz 586 Opowiadanie to nie bardzo harmonizuje z zawartym wyżej pokojem i prawdopodobnie powi nno poprzedzać układ pokojowy. że przybywa od króla Grimualda i że król ten zbliża się tu w szybkim marszu. znalazłszy się w pobliżu. Otrzymawszy jako zakładniczkę siostrę Romualda. skąd przybywa. Jednak pod Benewentem wpadł on w ręce Greków.

Na to rzekł syn. którego cesarz wysłał z dwudziestoma tysiącami żołnierzy.154 bowiem. . 10. Italii. dopływ rzeki Volturno w płd. miej litość nad moją żoną i dziećmi. udał się do miejscowości zwanej Forinus590. Otrzymawszy to wojsko. nazwiskiem Saburrus. gdyż ten wiarołomny naród nie zostawi mnie przy życiu”. Jego wojsko doznało wszakże wielkiej porażki z rąk grafa Kapui. 590 Forino. Cesarz. Dowiedział się o tym Grimuald. ucałował ją ze łzami w oczach i polecił pochować w godnym miejscu. rzekomo prosił cesarza o dwadzieścia tysięcy żołnierzy i uroczyście przyrzekł. miasto w prowincji Avellino (Abellinum) w Kampanii. Romuald odniósł zwycięstwo nad Saburrem. odstąpił od oblężenia Benewentu i podążył do Neapolu. Dajcie mi tylko część waszego wojska. Tylko zaklinam cię. 9. Romuald kazał przynieść tę głowę do siebie. że z nimi odniesie zwycięstwo nad Romualdem. gdzie stanął obozem. Wojsko cesarskie pobił graf Kapui. wyruszać. Romuald: „Nie potrzebujecie. 588 Petraria. rodzaj katapulty miotającej głazy (petrae). ojcze. a gdy tylko 587 Rzeka w środkowej Italii w prowincji Abruzjo wpadająca do Adriatyku. Gdy to wypowiedział. Mitoli. wpadającej do Morza Tyrreńskiego. bojąc się rychłego nadejścia króla Grimualda. Calore. przy ujściu rzeki Kaloris589. który w tym czasie dotarł do Benewentu i chciał wyruszyć przeciw niemu. będę walczył przeciw wrogom z pomocą Bożą. Po przybyciu cesarza do Neapolu jeden z jego wysokich urzędników. w miejscu noszącym aż do dziś nazwę Pugna (Bitwa). 589 Dzis. ucięt o mu głowę na rozkaz cesarza i wrzucono ją do miasta za pomocą machiny zwanej petraria588. że tej nocy stoi on z silną armią nad rzeką Sangrą587.

na cztery strony kazał zadąć w trąby. Romuald wziął część ojcowskiego wojska i tyleż samo ludzi spośród swoich oraz podążył na spotkanie z Saburrem. następnie oderwał go od siodła. przez co sprawił ojcu radość. niosąc ze sobą w darze paliusz 591 Papież w latach 657-672. Cesarz Konstans tymczasem. całą wściekłość skierował na swoich. Gdy obydwa szyki walczyły ze sobą zajadle. to jest na Rzymian. Cesarz wszedł do Stolicy Piotrowej.155 ich zwyciężę. powrócił w triumfie do Benewentu. Romuald zaś. Opuścił Neapol i udał się do Rzymu. toteż rzuciło się ono do ucieczki. o złupieniu przez niego poszczególnych regionów i o tym. odniósłszy zwycięstwo nad wrogiem. Widok ten wywoła wielkie przerażenie w wojsku greckim. chwycił tę lancę w obie ręce i z całej siły przeszył pewnego Greczyna. Sześć mil przed miastem wyszedł mu na spotkanie papież Witalian591 wraz z kapłanami i ludem rzymskim. W taki oto sposób zgotowało dla siebie śmierć. przyniósł hańbę przegranej bitwy. Tak się też stało. jeden żołnierz z królewskiego wojska. w jaki sposób został zgładzony.. 11. . Tak więc Saburrus powrócił z nielicznym wojskiem i zamiast obiecanej cesarzowi chwały zwycięstwa nad Longobardami. imieniem Amalongus. spadnie na wasz majestat większa chwała”. O krzywdach wyrządzonych Rzymianom przez cesarza Konstantyna. na którym ów jechał i uniósł w powietrze ponad swoją głową. a wszystkich uwolnił od strachu przed wrogiem i zapewnił im bezpieczeństwo. nie mogąc nic zdziałać przeciw Longobardom. który zwykle nosił lancę królewską. Zanim przystąpił do bitwy. a Romualdowi i Longobardom przyniosło zwycięstwo. ponosząc całkowitą klęskę. a następnie natarł na niego z całą mocą.

w Kampanii oraz 592 593 Zob. Ogołocił także świątynię Maryi Panny. które służyły jako ozdoba miasta. a także w Istrii. Miasto w Kalabrii. do 668 r. wyżej IV 36. w końcu jednak poniósł karę za ogrom tak wielkich krzywd. o jakim przedtem w ogóle nie słyszano. mieszkańców i właścicieli Kalabrii. tak że nawet stracili nadzieję na zachowanie życia.156 utkany ze złota. dawny Panteon. a stąd drogą lądową udał się do Regium593. gdzie za pozwoleniem poprzednich cesarzy znajdowało się miejsce kultu wszystkich męczenników592. 594 W latach 663-664. Następnie powrócił do Neapolu. bo nawet odrywał żony od mężów i dzieci od rodziców. kazał zebrać wszystkie starożytne pomniki ze spiżu. Cesarz pozostawał zaś na Sycylii od siódmej do dwunastej indykcji595. 595 Tj. Ale przez dwanaście dni. bo zginął podczas kąpieli z rąk własnych ludzi596. ale nie uzyskał zgody wojska ze Wschodu. 12. Sycylii i Sardynii poddał tak wielkiemu uciskowi. od 663/664 r. jakie pozostawał w Rzymie. 596 Cesarz zginął w wyniku spisku dowódców. Po zabójstwie Konstansa na Sycylii władzę w Syrakuzach zagarnął Mecetius. Wyruszyli więc przeciwko niemu żołnierze stacjonujący w Italii. zbudowany ku czci wszystkich bogów. . Zabrał stamtąd miedziane pokrycie dachu i wysłał je razem z innymi ozdobami do Konstantynopola. ludność. Lecz i wiele innych niesłychanych udręk musieli znieść mieszkańcy tych regionów. Panowanie i śmierć Mecetiusa. Z rozkazu cesarza i z greckiej chciwości zabierano ze świętych przybytków Bożych naczynia i skarby kościelne. W czasie siódmej indykcji594 przeprawił się na Sycylię i zamieszkał w Syrakuzach.

598 Na początku 669 r. 14. od uderzeń piorunów zginęło bardzo wiele ludzi i zwierząt. Niezwykłe o tej porze ulewy i burze. 599 Chodzi o Gizę. jakich nikt dotąd nie pamiętał. Zajęli też Syrakuzy. których nie 597 Saraceni najechali na Egipt w 641 r. 13. Aleksandria zaś padła w 647 r. siostry Romualda. W tym czasie wystąpiły tak wielkie opady deszczu i tak wielkie burze. gdzie urządzili wielką rzeź wśród mieszkańców. Na wiadomość o tym Saraceni. Zgładzili także wielu spośród jego zwolenników i ich ciała wywieźli do Konstantynopola.157 w Afryce i na Sardynii. którą – jak powiedzieliśmy wyżej – zabrano z Benewentu jako zakładniczkę. . przybyła na Sycylię i tam zmarła. wsiedli natychmiast na liczne okręty i najechali Sycylię598. wraz z nimi wysłano także głowę samozwańczego cesarza. co zagrabił z Rzymu cesarz Konstans. Córka królewska599. Saraceni przybywszy z Aleksandrii złupili Sycylię i unieśli ze sobą wszystko. Saraceni unieśli ze sobą bogate łupy i zabrali te wszystkie różnorodne dzieła sztuki wykonane w spiżu.. tak że tylko nieliczni zdołali ujść z życiem. Przybywszy do Syrakuzy pozbawili go życia. którzy zajęli już Aleksandrię i Egipt597. 15. chroniąc się w bardzo warownych miejscach i w wysokich górach. Śmierć Gizy. W tym także roku warzywa. I tak obładowani wrócili do Aleksandrii. siostrę Romualda (zob. wyżej V 8). które cesarz Konstans wywiózł z Rzymu.

który dzielnie mu pomagał w zdobyciu tronu. Transamundowi. o którym wyżej mówiliśmy600.158 można było zebrać z powodu deszczów. 16. po Attonie. wyrwawszy z rąk Greków Benewent wraz z całą prowincją. Gdy zaś król powrócił. wypuściły na nowo korzenie i wyrosły całkiem dojrzałe. jego zastępcą na stolicy książęcej został Agon. Po śmierci Grasulfa. Lupus pod nieobecność króla rządził w Ticinum jak udzielny władca. udał się do Forum Iulii wiedząc. złupił miasto. Po Grasulfie księstwo w Forum Iulii otrzymał Agon. postanowił wrócić do swego pałacu w Ticinum. Tymczasem król Grimuald. 18. da za żonę swoją córkę. drugą siostrę Romualda. zbudowany w Forum Iulii nosi nazwę domu Agona. długoletniemu grafowi Kapui. że król już nie wróci. Następnie powrócił do Ticinum. oraz uczynił go księciem Spoleto. ponieważ uważał. jak wyżej wspominaliśmy601. Grimuald ustanowił księciem w Spoleto Transamunda i oddał mu za żonę swoją córkę. Zob. Po śmierci Agona księciem w Forum Iulii mianowano Lupusa. kiedy wyruszał do Benewentu. 17. księcia Forum Iulii. Temu Lupusowi Grimuald pozostawił w opiece swój pałac. Tenże Lupus przez groblę zbudowaną na morzu w czasach starożytnych wtargnął z konnica na wyspę Gradus. Książę Lupus podniósł bunt przeciw Grimualdowi. że nie będą mu się podobały jego 600 601 Zob. Jeszcze dzisiaj pewien Dom. leżącą niedaleko Akwilei. wyżej IV 50. a po nim księciem został Lupus. wyżej IV 50. ograbił skarbiec kościoła akwilejskiego i powrócił do siebie. .

Jak nam przekazali starzy ludzie. wg innych miejsce trudne do zlokalizowania. 602 Fluvius Frigidus w dolinie Wippach (Vipacco) w prowincji Krain (Waitz). uczestnicy tej bitwy. świadom swej nieprawości. podniósł bunt przeciw królowi. Na to wyprawili do Grimualda posłów oznajmiając. W czwartym dniu zwycięzcy ujrzeli tak wielkie chmary nieprzyjaciół. księciu Forum Iulii i zniszczył go swym orężem. Grimuald nie chciał doprowadzić do wojny domowej między Longobardami. którą opanowali własnym orężem. Tenże książę prowadził wojnę z Awarami. grabili lub palili wszystko. W drugim dniu już wielu jego żołnierzy zostało rannych lub poległo. stojącym na czele Forojuliańczyków. trwała walka trzy dni. Tak się też stało. by ruszy z wojskiem przeciwko Lupusowi. Kakana.159 niesprawiedliwe czyny. Awarowie rozbiegli się po całym terenie. Przybył Kakan z wielkim wojskiem i w miejscowości Flowius602 starł się z Lupusem. W Forum Iulii. ci zaś. Tam poległ książę Lupus. podobnie zresztą śmierć poniosło wielu Awarów. schronili się w warowne mury. W trzecim zaś dniu większość jego żołnierzy odniosła rany lub znalazła śmierć. którzy pozostali przy życiu. co napotkali. W pierwszym dniu pokonał Lupus silna armię nieprzyjacielską. że mogli tylko ratować się ucieczką. niemniej jednak pokonał wojsko Kakana i zebrał bogate łupy. . 19. Śmierć księcia Lupusa i złupienie krainy Forum Iulii przez Awarów. Wreszcie po trzech dniach Grimuald polecił im. 20. a spośród jego ludzi zaledwie kilku odniosło rany. aby zaprzestali siać spustoszenie. Dlatego poprosił króla Awarów. że nie opuszczą ziemi forojuliańskiej.

Na środku równiny urządził obóz oraz miejsce gościnne dla awarskich posłów. aby między Carnuntum a Carantanum istniał jakiś związek. że zastępy Longobardów są nieprzeliczone. jak przebiegle Grimuald wyparł Awarów. księstwem forojuliańskim pragnął po ojcu rządzić syn Arnefrit603. uwierzyli. tak jak gdyby przybywały stale nowe oddziały. Styria i Karniola. kazał przez te kilka dni maszerować przed oczyma posłów. tym samym żołnierzom. O Arnefricie. Bał się jednak potęgi króla Grimualda i uciekł do słowiańskiego Karnuntum. co widzieli i słyszeli. Później powrócił ze Słowianami. Kiedy posłowie Awarów przekazali swemu królowi to. . tylko przebranym w różny strój i wyposażonym w różną broń. Karyntia. O tym. jaki wyżej przedstawiliśmy. Wtedy tak do nich powiedział Grimuald: „Cała tą potęgą wojskową. Kiedy Lupus zginął w sposób. później siedziba namiestnika rzymskiego w Panonii. Wtedy Grimuald zmuszony koniecznością zaczął jednoczyć wojsko. ale maszerujące stale w różnym odzieniu. które niepoprawnie nazywają Karantanum604. Ponieważ miał mało wojska. Carantana lub Marca di Carantania to dzis. niezwłocznie uderzę na Kakana i Awarów. nie chcących opuścić Forum Iulii. Ta pierwsza miejscowość leżąca nad Dunajem między Wiedniem a Bratysławą. Mało prawdopodobne. jaką tu widzicie. aby wypędzić Awarów ze swego kraju.160 21. chcąc niejako dzięki ich sile odzyskać 603 604 Warnefrid. 22. gdzie osiedliło się słowiańskie plemię Słoweńców. ten wnet z całym wojskiem wycofał się do swojego królestwa. synu Lupusa. jeśli szybko nie wyjdą z krainy forojuliańskiej”. którzy patrzyli wprawdzie na to samo wojsko. była miastem celtyckim. Posłowie Awarów.

Ponieważ jego komesi wrócili. Bóg tak napełnił ich strachem. lecz zginął w warowni Nemas605 niedaleko Forum Iulii. przedmieście Cividale. zdjął szyszak z głowy i pokazał Słowianom swoją twarz. Stało się tak na skutek Boskiego zrządzenia. to jest składającym się z dwudziestu pięciu mężów. że książę Wektari poprzedniego dnia wieczorem powrócił z Ticinum. że bardziej myśleli o ucieczce niż o walce. Kiedy Słowianie posłyszeli. . Nimis w prowincji Udine. Przybyli więc i rozbili obóz w miejscowości zwanej Broksas607. gdzie Słowianie obozowali. przestraszyli się i zaczęli wołać. Wtedy uderzył w nich Wektari z niewielką liczbą ludzi 605 606 Dzis. może wreszcie Prosasco u źródeł rzeki Natiso. że przyszedł Wektari. 608 Most de Schiavi w pobliżu Św. Gdy zbliżył się do mostu na rzece Natiso608. Kolejnym księciem Forum Iulii został Wektari. 607 Może dzisiejsza Brischis w pobliżu Cividale. do swoich domów. Dlatego wyruszył przeciwko nim jedynie z małym oddziałem. położonej niedaleko Forum Iulii. Natiso (dzis. że to patriarcha z klerykami przybył przeciwko nim. Słowianie zobaczywszy go z tak nielicznymi siłami zaśmiali się i rzekli. wiadomość o Słowianach dotarła tylko do niego. jak zwykle. człowiek dobroduszny. Piotra de Schiavi. rodem z Wicencji606. zebrali silny oddział i chcieli uderzyć na miasto Forum Iulii. O Wektarim. o czym Słowianie nie wiedzieli. 23. może Brossana. Notis) płynie przez Cividale i wpada do Adriatyku na wschód od Akwilei.161 księstwo. Miasto na wschód od Werony. głowę zaś miał łysa. księciu Forum Iulii i jego zwycięstwie nad Słowianami. że udał się on do Ticinum. w czasie ataku Forojuliańczyków. Słowianie rozpoznali w nim księcia Wektariego. który łagodnie rządził swymi poddanymi.

Król Grimuald zburzył Forum Populi. że z pięciu tysięcy żołnierzy tylko niewielu zdołało ujść z życiem. a kiedy ten zmarł. księciem został Rodoald. Forlimpopoli w prowincji Forli. 24. po którym władzę objął Landari. a mianowicie: Grimualda. gdy przedsięwziął wyprawę do Benewentu. Ten miał z nią trzech synów. 25.162 i zadał im tak wielką klęskę. W czasie Wielkiego Postu całkiem nieoczekiwanie dla Rzymian wkroczył do Etrurii przez Alpy Bardońskie610 i w Wielką Sobotę. 27. Bardi w prowincji Parma (jak sądzi Waitz). miasto rzymskie. a po nim otrzymał księstwo Rodoald. Król Grimuald zemścił się na tych. kiedy udzielano chrztu. 26. którzy opuścili go. którego mieszkańcy wyrządzili mu różnego rodzaju krzywdy podczas wyprawy do Benewentu oraz często obrażali jego posłów podążających do Benewentu lub stamtąd wracających. o którym mówiliśmy. 610 Trudne do zlokalizowania. którzy nim gardzili. nie wydaje się. by chodziło z dzis. Zburzył także Forum Populi609. dzis. Po tymże Wektarim książęcą stolice w Forum Iulii otrzymał Landari. na południe od Rawenny. Gdy zginął książę Lupus. Śmierć Wiktariego. Gisulfa i Arichisa. A było to tak. Raczej mowa tu o górze Bardone. który rządził w Benewencie. uderzył niespodziewanie na 609 Może Forum Popili. Grimuald skojarzył córkę księcia Lupusa ze swoim synem Romualdem. jego córkę Teuderadę król Grimuald dał za żonę swemu synowi Romualdowi. . Król Grimuald pomścił swoje krzywdy na wszystkich.

Tasona i Kakkona611. wyżej IV 38. dotąd opuszczone. Grimuald żywił niemałą nienawiść do Rzymian za to. I owo miasto zostawił w takim stanie. 613 Cenede. któremu obiecał swoje usługi w zamian za możliwość zamieszkania w jego kraju. W tym czasie książę bułgarski Alzekon z niewiadomej przyczyny opuścił swój naród i w sposób pokojowy wkroczył do Italii z całym wojskiem swojego księstwa. Bowanium615. wyżej II 13 614 Dzis. Król zaś skierował go do syna Romualda w Benewencie oraz polecił przydzielić Alzekonowi i jego ludziom miejsce. Zburzył więc doszczętnie miasto Opitergium612.163 wspomniane miasto i taka urządził w nim rzeź. wyżej IV 45. Nienawiść Grimualda do Rzymian. 29. gdzie mogliby się osiedlić. 616 Starożytne Aesernia. Tarwisium i Cenedę613. Boiano w prowincji Campobasso. że nawet dzisiaj niewielu liczy ono mieszkańców. jego zaś terytorium podzielił pomiędzy miasta Forum Iulii. 611 612 Zob. zob. dzis. w jaki sposób wraz ze swoimi otrzymał władzę w Benewencie. O księciu Bułgarskim Alzekonie i o tym. a mianowicie Sepinum614. . Oderzo zostało zburzone pierwszy raz przez Rotariego. 615 Dzis. Isernia. zob. że kiedyś fałszywie przysięgając dopuścili się zdrady jego braci. w kraju Sainitów nad górnym Wolturnem. 28. Następnie udał się do króla Grimualda. Sepino w prowincji Campobasso. że wymordował nawet diakonów. w którym oni zginęli. Isernię616 i inne miasta wraz z przylegającymi do nich ziemiami. udzielających niemowlętom chrztu przy chrzcielnicy. Romuald przyjął ich chętnie i oddał im rozległe tereny.

wyżej V 11. sprawowali funkcje sądownicze i policyjne. 30. W czasie panowania Konstantyna papież Witalian wysłał do Brytanii biskupa Teodora620 i opata Hadriana621. Po śmierci tyrana Mezencjusza na rzymskim tronie Konstansa zasiadł cesarz Konstantyn. która niebawem zawróciła w tym samym kierunku i tam zniknęła. Ci ludzie aż do dnia dzisiejszego mieszkają na tych terenach i. W sierpniu następnego roku ukazała się na wschodzie niezwykle jasna kometa. chociaż mówią po łacinie. 621 Opat Hadrian kierował w Canterbury szkołą założoną przez arcybiskupa Teodora. syn cesarza Konstansa i rządził przez siedemnaście lat619. Arcybiskup Teodor w znakomitym traktacie z wielką przezornością określił kary za grzechy. 31. o czym wyżej powiedzieliśmy618 i po ukaraniu jego następcy. 619 Konstantyn IV rządził w latach 668-685. a mianowicie. Po śmierci cesarza Konstansa na Sycylii. 618 Zob. mężów bardzo uczonych. Zaraz też przyszła ze wschodu wielka zaraza. Wspomniano tu jego dzieło Poenitentiale (Migne. przez ile lat powinno się za dany grzech pokutować. którzy do licznych kościołów angielskich wnieśli bogactwo nauki kościelnej. uzurpatora Mezecjusza. siejąc spustoszenie wśród ludności 617 Gastaldowie zarządzali dobrami królewskimi. Kometa i dzieła papieża Dona. 602-690) był arcybiskupem Canterbury w latach 668-688. 620 Teodor z Tarsu (ok. nie zapomnieli jednak własnej mowy. lecz gastaldem617. PL XCIX). . władzę w Imperium Rzymskim przejął Konstantyn.164 Samemu zaś Alzekonowi zmienił nazwę piastowanej godności i kazał zwać się nie księciem.

624 Prawdopodobnie chodzi o Dagiperta II. Paradisus (Lib. W tych dniach Domnus622. 33. Podobno lekarze przyłożyli mu lekarstwa z trucizną i tak zgasili jego życie. z którym król Grimuald zawarł trwały układ pokojowy. 622 623 Donnus (Domnus albo Donus) był papieżem w latach 676 -678. pontif. Sprawował rządy przez dziewięć lat i pozostawił je nieletniemu synowi Garibaldowi. i nie mógł z nim zawrzeć pokoju. króla Austrasii (674679). jak i w czynie. Po łac. papież Kościoła rzymskiego. znalazł się w swoim pałacu. Grimuald jednak zmarł w 671 r. On to do Edyktu króla Rotariego dorzucił kilka paragrafów. wyróżniał się zarówno w radzie. niezwykle odważny. kunsztownie wyłożył wspaniałymi i wielkimi płytami z marmuru miejsce przed bazyliką św. Piotra w Rzymie zwane Rajem623. którego urodziła mu córka króla Ariperta. który sam postawił w Ticinum. . Jego ciało pochowano w kościele św. Mógł to uczynić Perktarit. Kiedy wziął łuk i usiłował ustrzelić gołębia. jakie wydały mu się pożyteczne. Ambrożego Wyznawcy. W tym czasie królestwem Franków w Galii władał Dagipert624. Periktarit postanowił udać się do państwa Sasów w Brytanii. Śmierć króla Grimualda. miał łysą głowę lecz bujną brodę. LXXX). Tutaj zajął tron longobardzki po roku i trzech miesiącach od śmierci króla Ariperta. Był fizycznie bardzo silny. opuścił Galię i postanowił udać się na Wyspę Brytyjską i do króla Sasów. 32. powrót Perktarita i jego panowanie. Ponieważ przebywający wtedy w kraju Franków Perktarit lękał się potęgi Grimualda. Grimuald w dziewięć dni po upuszczeniu mu krwi z żył.165 rzymskiej. pękła mu żyła na ramieniu.

34. w trzecim miesiącu po śmierci Grimualda. Dobiwszy do brzegu. Zgromadził w nim liczne dziewice i zaopatrzył go w majątek oraz wszelkiego rodzaju kosztowności. Nazwał go Nowym Klasztorem i poświęcił Panu i Zbawcy swemu na cześć św. Powrócił więc do Ticinum i po odsunięciu od tronu nieletniego Garibalda. opuścił Galię i wsiadł na okręt. ów ktoś dorzucił: „Powiedzcie mu. Agaty – dziewicy i męczenniczki. która przylega do rzeki. wyznania katolickiego. Na te słowa Perktarit natychmiast zawrócił.166 Perktarit zatem. usłyszano od brzegu. ale od Boga. nie mógł jednak znaleźć osoby. Następnie podążył do ojczyzny. skąd niegdyś musiał uciekać. jaki on wzniósł i jaki zbudowała jego królewska małżonka. wyżej IV 51. że wiadomość ta pochodzi nie od człowieka. Był on zaś mężem pobożnym. Po objęciu władzy wzniósł klasztor w Ticinum. Klasztor. jak ktoś woła pytając. w tej części. gdzie już u granic Italii czekała na niego cała służba pałacowa i cała świta królewska oraz rzesze Longobardów. aby powrócił do ojczyzny. od którego rozpoczęliśmy opowieść. Natychmiast też posłał ludzi do Benewentu i kazał sprowadzić do siebie żonę Rodelindę i syna Kunikperta625. że Perktarit tam się znajduje. czy Perktarit znajduje się na tym okręcie. która oznajmiła mu śmierć Grimualda i zrozumiał stąd. mocno przestrzegał sprawiedliwości i hojnie rozdawał jałmużny ubogim. przez wszystkich Longobardów obwołany został królem. gdyż mija trzeci dzień. Królowa Rodelinda zaś ufundowała za murami tegoż Ticinum wspaniały 625 Zob. . Kiedy odpowiedziano. Kiedy już wypłynął na morze. jak Grimuald zszedł z tego świata”. aby popłynąć na Wyspę Brytyjską do królestwa Sasów.

Perktarit rządził w latach 671-688. Alachis odniósłszy nad nim wspaniałe zwycięstwo. Zgodnie zaś ze zwyczajem Longobardów. którego sobie przybrał jako współrządcę. z którym razem panował przez dziesięć lat. 628 Graf to tyle co książę u Longobardów. jeśli ktoś w jakiejś stronie. Jako książę Trydentu prowadził wojnę z komesem bawarskim. Obaj pędzili błogie życie i wszędzie wokoło panował pokój. Perktarit i panowanie Kunikperta. Nazywano go zaś kościołem „przy żerdziach” dlatego.167 kościół Bożej Rodzicielki. 36. czyli drągi. zwanym u nich grafem628. Pierwszy bunt Alachisa. w jaki sposób uzyskał przebaczenie. na której wierzchołku zawieszali drewnianego gołębia. 629 Dzis. który zarządzał Buzanum629 i innymi grodami. Sprawował on na prowincji władzę sądowniczą i wojskową. że niegdyś stały tam wzbite w ziemię żerdzie. jego krewni wbijali pomiędzy swoje groby żerdź. zwany kościołem Przy Żerdziach626 i przyozdobiła go godnymi podziwu dziełami sztuki. który zburzył pokój w państwie longobardzkim i sprowadził wielkie nieszczęścia na jego ludność. Wtedy jednak przeciw niemu powstał syn nieprawości imieniem Alachis. gdzie zginęła osoba droga ich sercu. Bolzano. W 679-680. o tym. zwracając go w kierunku tego miejsca. jego syna. o ile oczywiście znali miejsce jej spoczynku. czy to na wojnie. Perktarit po siedmiu latach samodzielnych rządów przybrał sobie w ósmym roku627 jako współrządcę syna Kunikperta. 35. czy w jakiejś innej sytuacji stracił życie. . wbił się w pychę: podniósł rękę nawet na swego króla Perktarita i 626 627 Sancta Martia in Pertica zburzony w 1815 r.

Perktarit był słusznego wzrostu. a jego ciało pochowano przy kościele Zbawiciela.168 zagrzewając do buntu obwarował się w zamku trydenckim. a później razem z synem. powstrzymywał go od tego zamiaru twierdząc. najpierw samodzielnie. niezwykle kształtną. pochodzącą z plemienia anglosaskiego. Śmierć Perktarita i panowanie Kunikperta. Alachis uczynił niespodziewanie wypad z miasta. łagodny i miły dla wszystkich. Po osiemnastu latach panowania. Perktarit obawiał się. jedyny w historii Longobardów przykład przyznania dwóch księstw tej samej osobie. Później jednak. Pewnego razu zobaczyła ona w łazience Teodotę. którego przedtem był przyjacielem. aby przyznał mu także księstwo Breksji630. 37. Nie przestawał też prosić ojca. W Mieście Breksji zawsze żyło wielu znakomitych Longobardów. Ile razy król chciał go zgładzić. a samego króla zmusił do ucieczki. że Kunikpert daje swemu wrogowi środki do opanowania tronu i działa na własną zgubę. tyle razy jego syn. który wzniósł jego rodzic Aripert. o pięknych blond włosach sięgających niemal samych stóp. zniszczył obóz królewski. zwaną Bramą Pałacową. Kunikpert. W tych dniach król Perktarit zbudował bezpośrednio przy pałacu wspaniałą bramę. Pochwaliła 630 Brescia. zszedł z tego świata. Przeciwko niemu wyruszył król Perktarit i obległ go z zewnątrz. powrócił do łask króla Perktarita. . Ojciec sprzeciwiał się temu mówiąc. że w przyszłości stanie się on wiernym poddanym. Kunikperta. za sprawą królewskiego syna. że z ich pomocą Alachis może się stać zbyt potężny. korpulentny. dziewczynę ze znakomitego rodu rzymskiego. nierządny czyn Teodory. Tymczasem król Kunikpert pojął za żonę Hermelindę.

Kiedy Kunikpert się o tym dowiedział. 634 Na wyspę Kommacina. 635 Przez artes liberales (sztuki wyzwolone. Larius. Zapomniał o wielkich dobrodziejstwach. miasto nad jez. Później zaś umieścił ją w klasztorze. mieszkańców Breksji. 631 Po łac. jaką od dawna już nosił w sercu. 38. dostatecznie wykształcony w naukach wyzwolonych635. przyszły ciężkie chwile. który nie zdradzając. Znalazł pomocników w osobach Aldona i Grausona. uciekł szybko na wyspę położoną na jeziorze Larius634 w pobliżu Komum i tam się mocno obwarował. być może chodzi tu o zalesiony teren nad rzeką Orba wpadającą do Bormidy. polecił młodziutkiej Teodocie przyjść do siebie i spędził z nią noc. który znajdował się w Ticinum i został nazwany jej imieniem632. Marii Teodory. królem Kunikpertem. Pewnego razu wyruszył na łowy do lasu zwanego „Miasto”631 i kazał swojej żonie Hermenelindzie pójść tam razem z sobą. zwany później della Posterla. W tym czasie biskupem Kościoła ticyneńskiego był Damian. nadzwyczaj świątobliwy. którzy byli mu wierni. a także wśród wielu innych Longobardów. 633 Około 690 r. Na wszystkich. że mowa żony zrobiła na nim wrażenie. zapomniał także o złożonej mu przysiędze wierności i w czasie nieobecności Kunikperta zajął tron oraz pałac w Ticinum633. „Urbs”. jakie mu wyświadczył Kunikpert.. Komum. 632 Klasztor św. Alachis wkroczył do pałacu Kunikperta. Nocą zaś sam powrócił do Ticinum. Alachis postanowił popełnić niegodziwość. zapałał jednak wielką miłością do tej dziewczyny. mąż Boży. Alachis był arianinem.169 jej piękność przed swoi mężem. szczególnie zaś Alachis znienawidził wszystkich kapłanów i kleryków. nauki humanistyczne) rozumiano w średniowieczu nauki wchodzące w zakres trivium .

i za jego pośrednictwem przekazał mu błogosławieństwo swego świętego Kościoła. Oznajmiono Alachisowi. Alachis na to kazał mu przekazać słowa: „Ja nie mówię o spodniach. . który – jak powiedzieliśmy – nienawidził wszystkich duchownych. tak rzekł do swoich ludzi: „Idźcie i powiedzcie mu. 39. że Alachis opanował pałac. że mam czyste spodnie. posłał swego diakona Tomasza. Lecz dzikość i okrutne barbarzyństwo niedługo już panoszyły się na zagarniętym tronie. rozmawiał z nim dość ostro i w sposób obelżywy. astronomia i muzyka).170 Dowiedziawszy się. bo założyłem je dzisiaj świeżo wyprane”. Wtedy Alachis. że u wrót stoi diakon Tomasz i przynosi błogosławieństwo od biskupa. ażeby ani on sam. iż nie można dalej tolerować jego barbarzyńskiego zachowania. retoryka i dialektyka) oraz quadrivium (arytmetyka. jeśli ma czyste spodnie636. Kunikpert odzyskał swój pałac. a jeśli nie ma. wypadł mu na (gramatyka. ale o tym. Kiedy pewnego dnia Alachis liczył pieniądze przy stole. męża mądrego i pobożnego. Tym bardziej więc zaczęli tęsknić za Kunikpertem. 636 Femoralia znaczą też opaski noszone na biodrach. Na to Tomasz tak odpowiedział: „Idźcie i powiedzcie mu: Tylko sam Bóg może pod tym względem znaleźć we mnie coś nagannego. co się w tych spodniach znajduje”. którzy uważali. Gdy słowa te usłyszał Tomasz. ani jego Kościół nie doznali krzywd od Alachisa. im więcej mieli powodów do przeklinania pysznego uzurpatora. ale on w żadnym wypadku nie może”. że może wejść. geometria. A kiedy Alachis kazał przyjść do siebie owemu diakonowi. Dlatego strach i nienawiść do tyrana ogarnęły wszystkich duchownych i kapłanów. odpowiedział: „Powiedzcie mu. niech pozostanie na zewnątrz”.

a następnie złożyli sobie nawzajem przysięgę oraz wyznaczyli dzień. którym mogli ufać. przedstawił całe to wydarzenie i powtórzył królewskie słowa. Niebawem poszli do pałacu i tak rzekli Alachisowi: „Dlaczego tylko w tym mieście lubisz przebywać? Oto całe miasto i wszystek lud jest wierny sobie. Słysząc to Aldon nagle zamilkł. tutaj: moneta longobardzka. a następnie zawołał brata i przedstawił mu cała tę niegodziwą mowę króla. Aldon zaś i Grauson ruszyli nad jezioro Komum. jakie przeciwko nim wypowiedział Alachis i jaką oni sami dali mu radę. Alachis dał się przekonać i wyszedłszy z miasta podążył do ogromnego lasu zwanego „Miasto”. a oni otworzą mu bramy. a my z resztą wiernych tobie ludzi będziemy pilnować miasta. Tak się wówczas odezwał do niego Alachis myśląc. jak postanowili. aby go zniszczyć. a ów pijanica Kunikpert stał się tak opasły. że wkrótce otrzymasz głowę swojego wroga Kunikperta”. e niesłusznie występowali przeciw niemu. a gdy ojciec zapytał go. że nad niczym już nie posiada władzy. w jaki sposób pozbawić władzy tyrana Alachisa. naradzali się. który podniósł z ziemi nieletni syn Aldona i oddał mu. co w tym dniu król mu powiedział. Wkrótce też z przyjaciółmi i ludźmi. Udaj się więc na polowanie i poćwicz trochę z twoją młodzieżą. iż chłopczyk niewiele rozumie: „Mnóstwo ma ich twój ojciec i – jeśli Bóg pozwoli – wkrótce mi je odda”. Stało się tak. A i to obiecujemy ci. zanim wyrządzi im jakąś krzywdę. . W 637 Trzeciak. Wieczorem chłopiec powrócił do rodzinnego domu. tremisses (tremissis). Przekazali mu również słowa. Przybywszy padli mu do stóp i wyznali. w którym Kunikpert przybędzie do miasta Ticinum. gdzie oddawał się zabawom i polowaniu. wsiedli do łodzi i popłynęli do Kunikperta. Cóż dalej? Popłakali się wszyscy razem.171 ziemię jeden trzeciak637.

640 Około 70 km. Livenza. częściowo sypiąc obietnicami. W ten sposób wszyscy. Kiedy wojsko forojuliańskie nadchodziło. przez który wiedzie droga do Ticinum. Alachis jednak ukrył się w lesie Kapulońskim. Między innymi również Forojuliańczycy. bardzo się oburzył i z wściekłością. Do Alachisa szybko dotarła wieść. Mieszkańcy Placencji na przykład przygotowali się do wojny. aby nikt nie zawrócił. Kiedy to usłyszał. duchowni i kapłani. młodzieńcy i starcy. Dzis. wszyscy ze łzami w oczach go obejmowali i pełni niewypowiedzianej radości składali Bogu dzięki za jego powrót. i nie ostrzegł innych. Dbał przy tym pilnie. przy moście na rzece Likwencja639. Wyruszywszy stamtąd zajął Tarwisium i w podobny sposób także pozostałe miasta.-wsch. lecz całe ciało. i nie tylko głowę. którzy przyszli z Forum Iulii. zgrzytając zębami miotał groźby pod adresem Aldona i Grausona a następnie wyruszył przez Placencję do Austrii638 i pozyskał dla siebie poszczególne miasta. o ile to było możliwe. On zaś ich wszystkich. . ale pokonani stali się jego sprzymierzeńcami. znajdującym się 48 mil640 od Forum Iulii. a zwłaszcza biskup. znajduje się ono teraz w pałacu. Kunikpert gromadził przeciwko niemu wojsko. obdarzał pocałunkiem. zostali zaciągnięci pod jego chorągiew. zmuszał poszczególne oddziały do złożenia mu przysięgi wierności. a częściowo grożąc siłą. Cóż dalej? Alachis z 638 639 Chodzi o pn. tereny Italii. na wyścigi pędzili do niego.172 oznaczonym bowiem dniu Kunikpert przybył do Ticinum. gdzie został przez nich mile przyjęty i wszedł do pałacu. że Aldon i Grauson wypełnili swoje przyrzeczenie i dostarczyli głowę Kunikperta. zgodnie ze swoim przyrzeczeniem wyruszyli mu na pomoc. Wtedy wszyscy mieszkańcy.

aby oszczędzić wojsko po jednej i drugiej stronie. 40. koło jeziora Como. Na te słowa powiedział Etrusk: „Jeśli ty nie masz odwagi stoczyć pojedynku z Kunikpertem. diakon Kościoła ticyneńskiego. Oba wojska. pochodzący z Etrurii. To powiedziawszy poderwał się i szybko uciekł do Kunikperta. chociaż jest pijaczyną i ma lichy rozum. jeśli ty polegniesz w bitwie. Kunikpert wyprawił do Alachisa posłów z propozycją. kiedy byliśmy młodzi. jest jednak dość odważny i nadzwyczaj silny. całe nasze życie zależy od waszego ocalenia. Gdy zaś jeden z jego ludzi. któremu opowiedział o całym wydarzeniu. tak przemówił: „Panie i królu. nie możesz już liczyć na moją pomoc jako twego sprzymierzeńca”. z miłości wielkiej do króla i z obawy o jego życie. Przyjmij więc łaskawie moją radę! Daj mi swoją zbroję. spotkały się na równinie Koronate. usłyszał w odpowiedzi te oto słowa: „Kunikpert. jak powiedzieliśmy. które on wyciągniętą ręką chwytał za wełnę na plecach i unosił z ziemi do góry. znajdującej się w tymże mieście i zbudowanej niegdyś przez królową Gundipergę.173 cała Austrią i Kunikpert ze swoim wojskiem maszerowali naprzeciw siebie i rozbili obozy na równinie Koronate641. trzymano w pałacu szczególnie wielkie barany. strażnik świątyni św. a ja pójdę i będę 641 Koronate nad Adygą. aby odważnie ruszył przeciw Kunikpertowi. Jana Chrzciciela. ów tyran Alachis wykończy nas wszystkich różnego rodzaju torturami. Na to żądanie nie zgodził się Alachis. czego ja nie potrafiłem zrobić”. że chce z nim stoczyć pojedynek. Wojna Alachisa z Kunikpertem i śmierć diakona Zenona. . W czasie bowiem panowania jego ojca. Zenon. Gdy już miało dojść do walki. nazwał go mężem walecznym i wezwał.

że jego ludzie przegrywają. że to król Kunikpert. aby zabić jednego kleryka. przekonał się. że zgładził Kunikperta. dał diakonowi swoją zbroję. ty poprowadzisz dalej swoje dzieło. Na nowo sformowali szyki i z jednej strony Kunikpert. jeśli zwyciężę. szyszak. aby taka ich masa zginęła? Przystąpmy więc my dwaj do pojedynku i ten. wszyscy sądzili. że jeśli Bóg da mi znowu zwyciężyć. że zabił kleryka. Tuż przed jej stoczeniem przez oba wojska Kunikpert ponowił swoją propozycję i tak rzekł: „Oto. któremu . Jeśli polegnę. jeśli stoczyliśmy bitwę po to. jak wielu ludzi stanęło po jednej i drugiej stronie! Czyż trzeba. 41. gdzie – jak sądził – znajdował się król i zabiwszy diakona Zenona myślał. Nic nie zdziałaliśmy. zyskasz większą chwałę i odniesiesz zwycięstwo za pośrednictwem swego sługi”. że gdy wyszedł z namiotu. Ślubuję więc teraz. Alachis zwłaszcza tam nacierał. całą studnię wypełnię czaszkami kleryków”. natychmiast im się pokazał. aby wbić ją na miecz i wypowiedzieć „Bogu dzięki”. nagolenice i całą broń i w swoim przebraniu wyprawił do walki. jako że był dobrego serca. Druga wojna Kunikperta z Alachisem. przez co uwolnił ich od strachu i wszystkie serca umocnił w nadziei zwycięstwa. Uległ w końcu prośbom i łzom. Lecz kiedy kazał zdjąć hełm i odciąć mu głowę. zwycięstwo Kunikperta i zwycięskie wkroczenie do Ticinum. a z drugiej Alachis stanęli do rozstrzygającej bitwy.174 walczył z tym tyranem. Kiedy Kunikpert spostrzegł. Król nie chciał się zgodzić. Zawołał wtedy pełen wściekłości: „O ja nieszczęsny. Miał zaś diakon do tego stopnia podobny wzrost i postawę. aby przystał na propozycję diakona. Stoczono bitwę i to przy użyciu wszystkich sił. Wówczas zaczęli błagać go ze łzami obecni tam nieliczni jego wierni towarzysze.

aby tak zrobił. Żołnierze zaś Alachisa na wiadomość o jego śmierci ratowali się ucieczką. Tak oto zginął Alachis. . Michała Archanioła. bo wśród ich włóczni widzę obraz św. Zagrały więc trąby bojowe i starły się szyki z sobą. Wtedy jeden spośród nich rzecze: „Ze strachu widzisz to.175 Pan da zwycięstwo. Alachis jednak. Adyga. Ciało zaś diakona Zenona kazał król Kunikpert uroczyście pogrzebać przed bramą wzniesionego przez siebie kościoła św. posiądzie całkowicie nieuszczuplony lud”. 642 Wśród Longobardów panował szczególny kult św. ku radości wszystkich. przed którym przysięgałem wierność królowi”. Jego podobizny umieszczali na włóczniach. ani Alachisowi. w chwale zwycięstwa powrócił do Ticinum. gdy jego ludzie zachęcali go. lecz w czasie ich walki wycofało się do swojej krainy. śmierć zebrała obfite żniwo wśród wojska. Sam zaś władca. odrzekł: „Nie mogę tego uczynić. a ponieważ żadna ze stron nie chciała ustąpić. za późno już zresztą tobie o tym myśleć”. tak że pozostał tylko jego zdeformowany i okaleczony korpus. budowali mu świątynie i posągi. 643 Dzis. Zmuszone bowiem do złożenia przysięgi Alachisowi. a Kunikpert z pomocą Boga odniósł zwycięstwo. czego nie ma. Jana. Kogo spośród nich nie dosięgnął miecz. Michała Archanioła642. Kult ten widać na wielu monetach. W bitwie tej nie uczestniczyło wojsko forojuliańskie. ten zginął w falach reki Addua643. W końcu poległ okrutny tyran Alachis. nie udzieliło pomocy ani królowi Kunikpertowi. jak powiedział Kunikpert. Alachisowi odcięto głowę i poobcinano inne członki.

176 KSIĘGA VI .

Piotra Apostoła. zabrali kości tegoż czcigodnego ojca i jego czcigodnej siostry 644 645 Około 670 r. może chodzi o Cenomanów lub Aulerków. w tym też miejscu wzniosła klasztor dla wielu służebnic Bożych645. Po nim jego syn Grimuald przez trzy lata rządził mieszkańcami Samnium. Benedykta zostało przewiezione do Galii. . To działo się u Longobardów za Padem. córkę króla Perktarita. pewnego razu pod pozorem spędzenia nocy przy czcigodnych zwłokach. 647 Zob. gdzie spoczywało ciało św.177 1. Benedykta. 646 W 687 r. obległ i zajął Tarent. 2. który rządził Benewentem przez siedemnaście lat. Następnie podbił także Brundizjum i całą krainę rozciągającą się daleko wokół tego miasta644. Francji. Miał on z żoną Winipergą syna Romualda. Maryi Panny w Locosano i w Castagneto (zob. Le Mans. a Teuderata zbudowała klasztor św. w Zach. mając za żonę Wigilindę. Śmierć Romualda. wyżej I 26. Romuald zdobył Tarent. ufundowała dwa klasztory żeńskie. zebrawszy wielkie wojsko. Tymczasem książę Benewentu Romuald. Aureliani to mieszkańcy Orleanu. W tym czasie jego żona Teodorata zbudowała poza murami Benewentu kościół pod wezwaniem św. księciem został jego brat Gisulf. siostrę Kunikperta. Piotra. 648 Niejasne. ciało św. plemię galijskie. mieszkające na terenie wokół dzis. Kiedy zmarł Grimuald. przybyli Frankowie z okolic Celmaników lub Aurelianów648. Teodorata (Teuderata) była gorliwą katoliczką. Romuald po siedemnastu latach sprawowania książęcej władzy odszedł z tego świata646. wyżej V 25) oraz przyczyniła się do nawrócenia Longobardów. W tym czasie do opuszczonego od wielu już lat zamku Kassinum647.

wyżej V 24. wikariusz. O Rodoaldzie. który – jak powiedzieliśmy650 . 650 Zob. Tam założyli dwa klasztory. Rodoald. 3. Benedykta i drugi ku czci św. Po tych wydarzeniach księstwem forojuliańskim przez rok i siedem miesięcy rządził Adon.178 Scholastyki i wywieźli je do swojej ojczyzny649. Wyjątek stanowią te. księciu Forum Iulii i o Ansfricie. aby udać się do króla Kunikperta w Ticinum. Został jednak ujęty w Weronie i odprowadzony do króla. Ragogna w prowincji Udine. nie zadowalając się bynajmniej księstwem forojuliańskim. Jedynie bowiem ciało Pana naszego nie doznało rozpadu. 651 Dzis. Benedykta przewieziono szybko do Galii. opuścił chwilowo miasto. tak jak i inne członki ciała. chociaż powstaną później z martwych ku wiecznej chwale. Ansfrit zaś. Scholastyki. że owo czcigodne i słodsze nad wszelki nektar oblicze oraz te oczy zawsze zwrócone ku niebu. a poza nim ciała wszystkich podlegają rozpadowi. czy ciało św. 652 Adon rządził prawdopodobnie w latach 699 -701. Mamy jednak pewność. a następnie w tym samym czasie odesłano do Italii. Na wiadomość o tym Rodoald uciekł do Istrii. a następnie na statku przybył do Rawenny. pozostały na miejscu. brat Rodoalda. Wtedy Ansfrit z grodu Reunia651 zajął jego księstwo bez zgody króla.był księciem w Forum Iulii. jeden ku czci św. mając tytuł „strażnika miejsca”652. 649 Miejsce to wywołało długotrwałe spory na temat. który zajął jego księstwo. już przecież zamienione w proch. podniósł bunt przeciw Kunikpertowi i pragnął zająć jego tron. . które Bóg cudownie zachowuje bez żadnej skazy. strażnik miejsca – loci servator to urzędnik zastępujący innego. gdzie wyłupiono mu oczy i skazano na wygnanie.

179 4. zaś Pyrrus.). Makary. że wywołała zdumienie u każdego. Pyrrus. mianowicie boska i 653 Chodzi tu o herezję monoteletyzmu. Wszyscy oni potępili wspomnianą herezję. W tym momencie na ludzi spadła tak obfita pajęczyna. patriarcha Konstantynopola oraz Makary. patriarcha Antiochii działali w czasach trzeciego soboru konstantynopolitańskiego (680 r. na pozostałych. rzucono klątwę. 655 Konstantyn IV Pogonat (668-681) zwołał do Konstantynopola sobór (trzeci w tym mieście – 680-681). . żyli nieco wcześniej. uparcie trwających w herezji. Paweł i Piotr654. patriarchowie Konstantynopol. której twórcą był Sergiusz. Z tego powodu cesarz Konstantyn zwołał zgromadzenie stu pięćdziesięciu biskupów655. który potępił monoteletyzm i stwierdził w Chrystusie dwie wole i dwa działania (boskie i ludzkie) 656 W latach 678-682. Tę zaś herezję podtrzymywali Jerzy. w Konstantynopolu wybuchła herezja. 654 Jerzy. patriarcha Konstantynopola od 610 r. Gdy to się działo w Italii. która głosiła. Paweł i Piotr. Byli wśród nich także legaci świętego Kościoła rzymskiego wysłani przez papieża Agatona656. Patriarchę Jerzego wezwano przed sąd. przywódcy i poplecznicy monoteletyzmu. że w Panu naszym Jezusie Chrystusie jest tylko jedna wola i jedno działanie653. O soborze w Konstantynopolu i liście biskupa Damiana. patriarcha Konstantynopola. także Jan. napisał w tej kwestii list dość pożyteczny i wyrażający prawdziwą wiarę. biskup kościoła w Ticinum. a mianowicie diakon Jan i biskup Porty. w imieniu Manszeta. Był to zaś znak. W tym czasie Damian. że wymiecione zostały brudy heretyckiej nieprawości. Całkowicie zaś prawdziwa wiara przedstawia się następująco: w Panu naszym Jezusie Chrystusie są dwie natury. arcybiskupa Mediolanu. Odegrał on wielką rolę na wspomnianym soborze.

15 naszego czasu. kiedy ewangelista mówi: „Tedy wstawszy rozkazał wiatrom i morzu i stało się uciszenie wielkie. Wkrótce potem wybuchła straszna zaraza i szalała przez trzy miesiące. . że w Rzymie odprowadzano do mogił rodziców z dziećmi. trzymanym w ręku oszczepem myśliwskim zapukał do czyjegoś domu. W tym czasie. zauważ zaś boski. 660 W 680 r..26. to jest przez lipiec. co jest w nim boskie? „Ja i Ojciec – mówi – jedno jesteśmy. 659 Mt 8. nastąpiło zaćmienie księżyca. W podobny sposób owa zaraza spustoszyła także Ticinum. kiedy papieżem był Agaton.”657 Chcesz wiedzieć. że śpi w łodzi. 5. ilekroć zaś z rozkazu dobrego anioła zły anioł. Agahto.30. braci z siostrami. Paweł czerpie wiadomości z Liber pontif. LXXXI. J 14. jak przez miasto przebiegał nocą dobry i zły anioł. około godziny dziesiątej661. Liczba zmarłych była tak wielka. O zaćmieniu księżyca i słońca oraz o zarazie w Rzymie i Ticinum. 657 658 J 10. Nieco później – 3 maja. których ciała kładziono po dwa na marach. zwołany do Konstantynopol i opisany w języku greckim. a władzę cesarską w pałacu sprawował Konstantyn.”659 Był to szósty sobór powszechny. 661 To jest około godz. miało również miejsce zaćmienie słońca. Wielu ludzi widziało wtedy na własne oczy. oraz stosownie do tego – dwie wole czy dwa działania. Po ucieczce wszystkich mieszkańców w góry i w różne inne miejsca. to jest podczas ósmej indykcji660.”658Zauważ jego ludzki pierwiastek w tym.180 ludzka. na rynku i na ulicach wyrosły trawy i krzaki. co jest w nim ludzkie? „Ojciec większy jest ode mnie.28. sierpień i wrzesień. Chcesz wiedzieć.

Romana Męczennika. że Aldon i Gauson uciekli do kościoła św. usiadła wielka mucha. nim w bazylice św. Romana Męczennika. Po tym wszystkim król Kunikpert ze swoim koniuszym (strator). Na oknie..181 tylekroć następnego dnia w tym domu umierali ludzie. 142. że Kuniukpert ma zamiar ich zgładzić. 663 Św. ty dobrze wiesz. wyżej II 9. nagle stanął przed nimi pewien człowiek kulawy na jedną nogę i powiedział im. Tak się też stało. żołnierz rzymski. Wtedy ktoś otrzymał objawienie. zwanym w języku longobardzkim marpahis664. Sebastian. Na to koniuszy tak powiedział: „Panie mój i królu. Piotra w Okowach662 nie wystawi się ołtarza św. Sebastianowi Męczennikowi663. poszli do pałacu. że to on musiał zdradzić jego zamiary. zaraza ustała. że Kunikpert chce ich zgładzić. 664 Zob. Pietro In Vincoli w Rzymie na Eskwilinie. nieświadomi królewskich planów. kiedy zabrano z Rzymu relikwie św. powziął plan zgładzenia w Ticinum Aldona i Grausona. Słysząc to bardzo się przestraszyli i uciekli przed ołtarz wspomnianego kościoła. Dawny wróg doniósł Aldonowi i Grausonowi. jedna z najstarszych bazylik (439-440). . patron chorych zakaźnie. że po podjęciu tych zamiarów nie oddaliłem się nigdzie 662 Basilica di S. Królowi Kunikpertowi wnet doniesiono. przy którym stali. Wtedy Kunikpert zaczął wmawiać koniuszemu. Kiedy zbliżyli się do położonego w pobliżu pałacu kościoła św. że zaraza ta nie ustanie wcześniej. przyp. Sebastiana męczennika i zbudowano dla nich ołtarz we wspomnianej bazylice. Kunikpert chcąc ją nożem pozbawić życia uciął jej tylko nogę. Tymczasem Aldon i Grauson. umęczony w Rzymie za Dioklecjana około 238 r. 6. jeśli do niego przyjdą.

W tym samym czasie żył Jan. Wstęp. że podarował mu laskę ze srebrnymi ozdobami oraz inne przedmioty świadczące o jego hojności. Pewnego razu w czasie rozmowy na uczcie obraził on Kunikperta. Oni odpowiedzieli: „Ponieważ otrzymaliśmy informację. który zwykle z wielkim rżeniem zrzucał na ziemię siedzącego na nim jeźdźca. że jeśli nie wydadzą informatora. była owym złym duchem i zdradziła jego tajne plany. przyprowadzić ich ze świątyni. przebaczył im winę. Jakże więc mógłbym je komukolwiek przekazać?” Król przez posłańca zapytał Aldona i Grausona. Król pojął wtedy. że wyszedł naprzeciw nim człowiek kulawy na jedną nogę. kto im udzielił informacji. przyrzekając im bezpieczeństwo. król kazał przygotować dla niego. diakonie Feliksie. wuj Flawiana. dlaczego schronili się w świętym miejscu. gdy będzie wracał z uczty do domu. O nauczycielu gramatyki. nie mogą liczyć na jego względy. Natychmiast też kazał. której obciął nogę. 7. Wtedy oni zgodnie z prawdą przekazali królowi. Biskup Jan z Bergamum. 8. że król chce nas zabić”. Król tak bardzo go lubił665. Kiedy 665 666 O kulturze duchowej Longobardów zob. grożąc przy tym. mąż nadzwyczajnej świętości666.182 sprzed twego oblicza. dzikiego i narowistego konia. Powtórnie wyprawił król posłańców i pytał. . wreszcie przyjął w poczet swoich zaufanych. który aż do kolan miał drewnianą protezę i on przekazał im wiadomość o planowanym przez niego mordzie. Tenże Jan brał udział w synodzie rzymskim zwołanym przez papieża Agatona przeciw monoteletom. W tym czasie w sztuce gramatycznej zasłynął Feliks. biskup Bergamum. mego nauczyciela. że owa mucha.

W tym czasie. który panował w latach 685-695 i 705-711. przy pogodnym niebie w pobliżu Plejad667 ukazała się gwiazda całkowicie przyciemniona. grupa siedmiu gwiazd w gwiazdozbiorze Byka. 668 Na podstawie Liber pontif. . 671 Konstantyn IV zmarł we wrześniu 658 r. W czasie tych wydarzeń zmarł w Konstantynopolu cesarz Konstantyn. Benedictus II. wschód konstelacji 1-15 maja. która świecąc wielkim blaskiem przesunęła się na wschód668. 670 Kartaginę zburzyli Arabowie w 698 r. Odebrał on 667 Plejady. W lutym po tym wydarzeniu. od którego pyłu i popiołu wyginęła wokół wszelka zieleń. 9. Saraceni zajęli Afrykę i zburzyli Kartaginę. na tron wstąpił Justynian II.. ale i podarował mu owego konia. Na tę wiadomość król nie tylko otoczył odtąd biskupa należnym szacunkiem. że w przyjemnym truchcie przywiózł go do samego domu. LXXXIII. w wielkich chmarach wyruszyli z Egiptu na Afrykę. pomiędzy Bożym Narodzeniem a świętem Trzech Króli. 669 Najprawdopodobniej Wezuwiusz. a następnie niemiłosiernie ją obrabowali i zrównali z ziemią670. w samo południe wzeszła gwiazda na zachodzie. Wtedy Saraceni. który dzierżył ster władzy przez dziesięć lat671. ów koń stał się tak potulny. Śmierć Konstantyna. panowanie Justyniana i jego zwycięstwo nad Saracenami. 10. oblegli i zdobyli Kartaginę. lud niewierny i nieprzyjazny Bogu. Ukazanie się ciemnej gwiazdy i wybuch Wezuwiusza.183 jednak biskup wsiadł na tego konia. 11. który początkowo miał mu dostarczyć rozrywki. Następnie w marcu przez kilka dni zionął ogniem Bebius669. a tron po nim przejął jego młodszy syn Justynian. niby księżyc za chmurami.

184 Saracenom Afrykę i zawarł z nimi pokój na ziemi i na morzu672. 677 Tyberiusz II pozbawił tronu Leontiosa i panował do 705 r. zagarnął jego państwo i przez cały czas swego panowania trzymał go pod strażą w Konstantynopolu. W tekście: protospathrarius. ponieważ nie chciał on potwierdzić i podpisać błędnych uchwał synodu. Justyniana zaś trzymał na wygnaniu w Poncie676.. W tym czasie odbył się 672 673 W 689 r. to jest primus armjiger (pierwszy oficer). 674 Papież Sergiusz I (687-701) nie chciał zatwierdzić uchwał synodu zbójeckiego (In Trullo. 13. Tenże cesarz wysłał swego urzędnika673 Zachariasza do Italii i kazał sprowadzić do Konstantynopola papieża Sergiusza674. 676 Dokładniej w Chersonezie na Krymie. właściwa nazwa tytułu – portaspada – była nadawana wysokim urzędnikom i oficerom. przywódca spisku. jaki zwołał do Konstantynopola. 12. uwięził go i sam został cesarzem. Tyberiusz pokonał Leona. Przeciwko temu Justynianowi wystąpił Leon675. od nazwy sali Trullon w pałacu cesarskim) zwołanego przez cesarza w 692 r. Władzę zagarnął Leon i skazał Justyniana na banicję. który zdetronizował Justyniana II i sprawował władzę w latach 695-698. Przeciw temu znów Leonowi podniósł bunt Tyberiusz677. Papież Sergiusz nie zatwierdził soboru w Akwilei i wyznaczył piąty sobór. 14. . w którym z wygnania wrócił Justynian II. Rządził państwem rzymskim przez trzy lata. Lecz żołnierze z Rawenny i z pobliskich okolic potępili bezbożne rozkazy cesarskie i pośród obelg i zniewag odpędzili owego Zachariasza od Rzymu. który przejąwszy godność cesarską pozbawił go państwa. do Konstantynopola 675 Nie Leon lecz Leontios.

z rąk papieża Sergiusza otrzymał chrzest wraz z imieniem Piotra. Zagadnienie imienia Maryi Bogarodzicy. Wspomniany sobór odbył się w Konstantynopolu w czasach papieża Wigiliusza679.). Przybywszy do króla Kunikperta. Sergiusza. którzy twierdzili. nie zaś Boga i Człowieka. W tych dniach Cedoald. za panowania Justyniana i był wymierzony przeciw Teodorowi oraz innym heretykom. zwołanego w sprawie Trzech Artykułów (zob. jak i związanej z tym nauki.. było rozważane na soborze powszechnym w Efezie w 431 r. żeby Najświętszą Maryję nazywać zawsze Bogurodzicą Dziewicą680. 681 W białe szaty ubierali się katechumeni przystępujący do chrztu w Wielką Sobotę i nosili je do pierwszej niedzieli po Wielkanocy (dominica in Albis). gdzie został ochrzczony i natychmiast zmarł. Na tym soborze ustalono dla wszystkich. nosząc jednocześnie białe szaty681 odszedł do królestwa 678 To jest drugiego w Konstantynopolu w 553 r. jak i inne Kościoły Chrystusowe. negującemu boskie macierzyństwo Maryi. przeciw Nestoriuszowi. Kiedy zaś dotarł do Rzymu. albowiem. został wspaniale przez niego ugoszczony. że Maryja Panna urodziła tylko człowieka. który z powodu nieznajomości prawd wiary odrzucił naukę piątego soboru powszechnego678. który prowadził w swoim kraju liczne wojny. jak głosi powszechna wiara. 680 W tekście Theotókos. urodziła ona prawdziwego Boga i Człowieka. a nie tylko człowieka. zgodził się je przyjąć zarówno Kościół akwilejski. Dopiero pod wpływem zbawiennych pouczeń papieża św. 348.185 synod w Akwilei. król Angolów i Sasów. przyjął wiarę Chrystusową i udał się do Rzymu. pr zyp. 15. wyżej III 20. Król angielski Cedoald przybył do Rzymu. 679 Papieżem był w latach 537-555. .

majordomowie. . Zostawił dla Bożej miłości mężny Cedoald. potomstwo. rządcy zaś królewskiego pałacu683 zaczęli przejmować władzę królewską i wykonywać to wszystko. 683 Maiores domui. co zwykle czynili królowie. Piotra. co ojców i jego własne męstwo zebrało. I łykiem promiennym spróbować słonecznego blasku. 16. Przez różne szedł ludy. biskup Mediolanu (por. Zdawało się. a łaska Chrystusa W białą odzianego szatę wiodła do nieba. morza i lądy. Ochoczym sercem przyjął nagrody odnowionego życia I dzikość barbarzyńską zmieniwszy. Romulusa miasto zobaczył oraz czcigodną świątynię Piotrową. Łupy. przywódcy służby pałacowej. Wszystko. VI 29. zamki i domy. Niezwykła królewska wiara i wielka łaskawość Chrystusa. Ciało leży w grobie. Ciało jego pochowano w bazylice św. że niebo powzięło decyzję. Z którego dla wszystkich bije ożywcze światło. gdzie umieszczono następujące epitafium682: Zaszczyty. W bieli kroczyć będzie wśród owieczek Chrystusa. bogactwa. Którego zamiarów nikt przeniknąć nie zdoła! Albowiem przybył jak gość z dalekiej krainy brytyjskiej.186 niebieskiego. mury. dusza w niebie przebywa. Papież bowiem Sergiusz Nadał mu imię Piotra. W tym czasie w Galii królowie Franków stracili swoją dawną dzielność i mądrość. kiedy sam Ojciec Oczyścił go wodą ze źródła życia. Chciał bowiem król niby gość zobaczyć Piotra i jego stolicę. Zasłużywszy sobie na królestwo Chrystusa. zmienił też Radośnie swoje imię. potężne królestwa. dary złożywszy mistyczne. Można by sądzić. że tylko zamienił berło królewskie. aby tron frankoński przeszedł na ich 682 Epitafium napisane jest w dystychach elegijnych i przekazane za Bedą. autorem jest Benedykt. By ze źródła się napić czystej i ożywczej wody.). Berło nad Frankami w Galii przejęli majordomowie. dostojeństwa. triumfy. HE V 7.

dzielny wojownik. On to wzniósł klasztor ku czci świętego Grzegorza męczennika na równinie Koronate. W tym czasie688 odszedł z tego świata Kunikpert. zasłynął jako dzielny biskup. króla Austrasii. który po śmierci ojca przez dwanaście lat samodzielnie dzierżył berło longobardzkie. 427. opisująca cuda przez niego zdziałane i wstrzemięźliwe jego życie686. którą niegdyś 684 Chodzi o dynastię Karolingów. Był to mąż wspaniały. 689 Zob. II. mąż – jak się później okazało – miły Bogu i niezwykle świątobliwy. Hannover 1888. Ostatnie lata życia spędził jako pustelnik. Opisałem w niej niektóre cuda zdziałane za sprawą świątobliwego Arnulfa i uważam za rzecz zbędną powtarzać je tutaj. zob. rer .187 potomstwo684. 426. 688 W 700 r. Po ziemskich zaszczytach oddał się na służbę Chrystusowi. wyżej V 40. z której wyjdzie niebawem Karol Wielki. a następnie wybrał sobie życie pustelnicze i pędził żywot bardzo skromny. został biskupem Metzu. później wychowawcą i doradcą Dagoberta I. męża skromnego i świątobliwego. Wstęp. 685 Arnulf pełnił funkcje majordoma na dworze Teodoberta II. Żył wtedy zarządca pałacowy Arnulf685. Ja także napisałem książkę o biskupach687 tego miasta na prośbę Angelramna. 686 Vita sancti Arnulfi W: MGH Script. Około 612 r. gdzie odbyła się bitwa z Alachisem689. O jego nadzwyczajnych czynach w Kościele w Metzu powstała książka. ss. arcybiskupa Kościoła w Metzu. Z wielkim płaczem pochowali go Longobardowie w świątyni Zbawiciela. Śmierć króla Kunikperta i panowanie jego syna Liutperta.Merov. protoplasta dynastii Karolingów. . 687 Gesta episcoporum Mettensium. poświęcony całkowicie trędowatym. 17. wyróżniający się dobrocią. król przez wszystkich bardzo lubiany. władca uwielbiany przez Pawła.

693 Lodi. pokonał Liutperta. Władzę zdobył Aripert i żywcem dostał w swe ręce Liutperta. . Novara. książę Turynu.w dziecięcym wieku pozostawił król Godipert. Raginpert. Po upływie ośmiu miesięcy Raginpert. męża mądrego i wspaniałego. miasto w Piemoncie. 692 W 701 r. wyżej IV 51. 20. odniósł nad nimi zwycięstwo i zajął tron longobardzki. następnie otoczył 690 691 Zob. Tatzonem. 19. przybył z silnym oddziałem i stoczył bitwę pod Nowarią691 z Ansprandem oraz z Rotarim. Tymczasem zaś powrócił Rotalit. 18. zgładzony przez Grimualda. Nad wszystkimi odniósł zwycięstwo i w czasie walki wziął żywcem nieletniego Liutperta. którego następnie zgładził. Wtedy692 jego syn Aripert przygotował drugą wojnę i walczył pod Ticinum z królem Liutpertem oraz z Ansprandem. książę Bergamum i zagarnął władzę królewską. miasto w Lombardii. książę Turynu. a także Rotalitem i Faraonem. Ansprand zaś uciekł i obwarował się na wyspie Kommacina. lecz zmarł jeszcze w tym samym roku. Rotarit rządził Benewentem. Przeciw niemu wyruszył król Aripert na czele wielkiego wojska. Atonem. księciem Bergamum.188 zbudował jego dziad Aripert. zajął jego królestwo i w tym samym roku zginął. Najpierw obległ i zdobył miasto Laudę693. dawszy mu jako opiekuna Anspranda. został wzięty do niewoli przez Ariperta i pozbawiony życia. którego – jak mówiliśmy wyżej690 . Królestwo longobardzkie pozostawił niepełnoletniemu jeszcze synowi Liutpertowi.

że stało się to za zrządzeniem wszechmocnego Boga. od Chiavenna. Anspard uciekł do Bawarii i pozostał tam przy ich wodzu Teutpercie. Coira. a następnie przez miasto Curia Retorum695 udał się do Teutperta. W jego ręce wpadł samozwańczy król Rotalit. Wojsko zaś Ariperta zajęło wyspę.189 Bergamum i zdobył je bez większych trudności używając taranów i różnych machin wojennych. 22. Liutprand podążył więc do swojego ojca w Bawarii i sprawił mu swoim przybyciem nieopisaną radość. król Aripert osadził w 694 695 Dzis. na pn. Nie ulega wątpliwości. nie tylko nie wyrządził mu żadnej krzywdy na ciele. na której dotąd przebywał Ansprand. pozbawił oczu Sigipranda. syna i córkę. który przygotowywał go do objęcia sterów władzy królewskiej. a następnie odesłał do Turynu. Chiavenna w prowincji Sondrio w Lombardii. Dzis. księcia Bawarów i pozostał u niego przez dziewięć lat. młodszego syna Anspranda. syna Anspranda i we wszelki sposób karał wszystkich. któremu kazał ostrzyc włosy na głowie i brodzie. 21. trzymał w więzieniu. miasto w Recji. oraz zniszczyło znajdujący się tam gród. ale nawet polecił zwrócić go ojcu. ponieważ jednak uważał go za osobę mało znaczącą i do tego zbyt młodą. umocniwszy swoją władzę. którzy byli związani z nim pokrewieństwem. Tymczasem żonę Anspranda. Aripert wysłał również wojsko przeciw Ansprandowi przebywającemu na wyspie Kommacina. Również Liutpranda. Aripert prześladował we wszelki sposób jego żonę. gdzie kilka dni później został zamordowany. Król Aripert. . Teodoratę. Na wiadomość o tym Ansprand uciekł do Klawenny694. Tak samo wziętego do niewoli Liutperta pozbawił życia w czasie kąpieli.

ojciec Eneasza. W podobny sposób została też oszpecona siostra Liutpranda. które uprowadzili ze sobą jako łup. Jego żądza. 652. i Forojulijczykom wielkie szkody. ojciec Pepina z Heristalu. przyniosła i jemu. że będzie jeszcze królową. który zginął z rąk Słowian. żeby zachęceni w ten sposób wysłali do tejże prowincji wojsko. Aurona. jak i ciałem. lecz było to zarazem przyczyna wielkiej ruiny księstwa forojuliańskiego. człowiek fałszywy i wyniosły. by zdobyć sławę przez zwycięstwo nad Słowianami. 23. kazał ją oszpecić na twarzy przez obcięcie nosa i uszu. sołtys. zob. pochodzącego ze starożytnej Troi. wyniesiony przez syna na plecach z płonącej Troi. Opłacił on mianowicie niektórych Słowian. Śmierć Aldona w Forum Iulii. W tym czasie w Galii w państwie Franków sprawował władzę majordom Anschis696. Rozbójnicy słowiańscy napadli bowiem na pasterzy i pasące się w pobliżu stada owiec. Ściga ich zarządca tego terenu zwany w języku longobardzkim skuldahis699. wyżej VI 3. 24. przyp. To samo znajdziemy w Dziejach biskupów Metzu. 698 W tekście: loci servator. tu nazwa skuldhais określa urzędnika królewskiego. W Forum Iulii zmarł Adon. Kiedy zaś. syn Arnulfa. Anchizes według mitologii władca Dardanos w Triadzie. jak to kobieta. władzę objął tam Ferdulf. Po nim przejął księstwo Ferdulf rodem z Ligurii.190 więzieniu. który – jak uważano – otrzymał imię Anchizesa697. dziada Karola Młota. mąż szlachetny i silny tak duchem. syn Arnulfa. Znany mit genealogiczny o pochodzeniu Franków. Tak się też stało. 699 Schultheiss jeszcze dzisiaj w języku niemieckim znaczy: wójt. . chełpiła się. W Galii majordomem był wtedy Anschis. który jednak nie mógł 696 Właściwie Ansegis. który był – jak powiedzieliśmy – zarządcą regionu698. 697 W tekście: Anschis.

jeśli sam nie uderzy na Słowian. słowo obelżywe. że uciekli. o którym wspomina Edykt Rotariego (w rozdziale 381): „Jeśli ktoś w złości wypowiedziałby arga. dokąd niemal ze wszystkich stron był trudny dostęp. które zaiste niełatwo było pokonać.191 dopaść owych rozbójników. Na to Argait – takie bowiem nosił imię zarządca – odpowiedział. zanim inni nie poznają. Takimi obraźliwymi słowami obrzucali się wzajemnie. ja i ty. Ferdulf zaś uważał za hańbę. nie wcześniej zeszli z tego świata. który zapytał go. książę Ferdulfie. że nazwałeś mnie człowiekiem leniwym i bezużytecznym i określiłeś obraźliwym słowem arga. że w złości wypowiedział. dotknięty do żywego. Rozłożyły się obozem na szczycie góry. wtedy pod przysięgą niech powie. . W kilka dni po tym incydencie wtargnęły do księstwa silne oddziały wojska słowiańskiego. Oto teraz gniew boży spadnie na tego z nas. Za nim 700 Arga – niezdara. pokonawszy wprzód trudne przejścia. ty. Wtedy wspomniany Argait tak odezwał się do Ferdulfa: „Pamiętaj. To rzekłszy odwrócił konia i podążył w kierunku słowiańskiego obozu od strony stromego zbocza górskiego. Gdy wracał z pościgu. książę. który z nas dwóch jest bardziej arga”. który posiadasz imię Argait wywodzące się od arga?700” Ów dzielny mąż. spotkał księcia Ferdulfa. i powiedziałby. tak mu odpowiedział: „Niech Bóg pozwoli. żebyśmy. i nie mógłby zaprzeczyć. że arga jego nie dotyczyła”. trudne i bezdrożne tereny. Książę Ferdulf nadszedłszy z wojskiem zaczął obchodzić górę. co zrobił z tymi rozbójnikami. dlatego też ruszył za nim przez strome. aby uderzyć na nie od strony bardziej płaskiej. Wtedy oburzony Ferdulf tak powiedział: „Jakże mógłbyś zdobyć się na dzielny czyn. który ostatni dotrze do owych Słowian”. o którego przybycie zabiegał książę Ferdulf za pomocą pieniędzy.

że rzeczą haniebną będzie nie pójść za swoim wodzem. Słowianie widząc. Miał on na imię Munichis i został później ojcem książąt: Piotra w Forum Iulii i Ursusa w Cenedzie701. a następnie związany rzucił się w dół przez strome zbocza i tak umknął przed wrogiem. 701 Zob. wyżej II 13. gdyż uznali. Jego miejsce zajął Korwol. Na skutek nieszczęsnej rywalizacji i braku przezorności straciło tam życie wielu dzielnych mężów. którzy w zgodzie i dobrej radzie mogliby powalić tysiące nieprzyjaciół. aby pędził żywot w hańbie. Ponieważ obraził króla. Książę forojuliański Korwul. wówczas skrępowanymi rękoma wyrwał z prawicy tegoż Słowianina włócznię i przeszył nią napastnika. Opowiedzieliśmy to zdarzenie w tej historii tylko dlatego. aby już nigdy na skutek nieszczęsnej rywalizacji nie wydarzyła się podobna klęska. 25. co dzięki przypadkowi. Zwycięstwo osiągnęli nie tyle dzięki swym siłom. który do takiej walki go sprowokował. wyłupiono mu oczy. a jeden spośród Słowian nagle rzucił się na niego i związał mu ręce sznurem. tam zginął książę Ferdulf. tam znalazł śmierć i ten.192 zaś podążyli jego żołnierze. W taki sposób zginął książę Ferdulf. dzielnie przygotowali się do obrony i odpierali ich ataki raczej kamieniami i siekierami niż mieczami. Poległa tam cała starszyzna forojuliańska. że wojsko chce ich zaatakować od strony stromych zboczy. oślepiony przez króla. W ten sposób pozrzucali ich z koni i wybili co do nogi. Tylko jeden Longobard postąpił tam dzielnie i mężnie. który dzierżył władzę tylko przez krótki czas. Kiedy on spadł z konia. .

Z kolei księstwo to przypadło Pemmonowi702. Jego ojciec Billon. aby ją oddalił i pojął inną żonę. a mianowicie Ratchisa. tak jakby on był ich faktycznym ojcem. wyraz horrea znaczy spichlerz. łac. wywołał bunt i przeniósł się później do Forum Iulii. książę Benewentu. mężowi utalentowanemu i dla ojczyzny bardzo pożytecznemu. gdzie żył w spokoju. Z tą żoną miał Pemmon trzech synów. Dotarł aż do miejscowości zwanej Horrea708 i nikt mu 702 703 Około 705 r. mężów dzielnych. 707 Pontyfikat Jana VI przypadł na lata 701-705. Książę benewentyński Gisulf i zajęcie przez niego Sury oraz innych grodów. syn Bellona. 705 Arpinum. człowiek mądry. 706 Dzis. których urodzenie przyniosło chwałę skromnej matce. Około 702 r. zdobył miasto rzymskie Surę704 oraz twierdze Hirpinum705 i Arcis706. Ponieważ wyglądała ona jak wieśniaczka. miejsce urodzenia Cycerona. Palił. Sore w prowincji Frosinone.193 26. Książę forojuliański Lemmon i narodziny jego trzech synów. 704 Dzis. 708 Miejscowość trudna do zlokalizowania. W tym czasie703 Gisulf. odpowiednią dla tak wielkiego księcia. jej skromność i budząca szacunek obyczajność niż piękno ciała. . rabował i brał tysiące jeńców. mawiał. Tenże książę zebrał wszystkich szlacheckich synów. dzis. Lecz on. 27. iż bardziej mu się podoba jej charakter. których ojcowie zginęli podczas wyżej wspomnianej wojny i wychowywał ich na równi z własnymi dziećmi. Arce w prowincji Frosinone. W czasach papieża Jana707 Gisulf wtargnął do Kampanii z całą swoją potęgą. często prosiła męża. Arpino w prowincji Fronsinone. Pemmon miał tutaj żonę imieniem Ratperga. na południe od Rzymu. Ratchaita i Ahistulfa.

czcigodny arcybiskup. lecz już dawno zostały jej zabrane przez Longobardów710. 28. księcia Spoleto i jego następca syn Faroald. Benedykt zaś. Dopiero papież.194 się nie mógł oprzeć. O darowiźnie Ariperta na rzecz Kościoła rzymskiego i o dwóch królach angielskich. które niegdyś podlegały jej prawom. Aripert II (701-712) uczynił darowiznę z wyraźnych pobudek politycznych. 712 Około 711 r. 30. posławszy do niego kapłanów z darami. Jednak przegrał. . kiedy królem był Rotami. 710 W latach 643-644. pontif. W tych także dniach przybyli do grobów apostolskich w Rzymie dwaj królowie sascy i wkrótce potem zmarli. Constantinus. 711 W rzeczywistości za pontyfikatu Konstantyna (708-715). Śmierć Transamunda. gdzie podaje się także imiona tych królów. 29. arcybiskup Mediolanu i wytoczył sprawę Kościołowi w Ticinum. tak jak sobie życzyli711. był mężem wielkiej świątobliwości i cieszył się nadzwyczaj dobrą opinią w całej Italii. Wtedy712 również przybył do Rzymu Benedykt. gdyż z dawien dawna biskupi w Ticinum byli konsekrowani w Kościele rzymskim. XC. wykupił z jego rąk wszystkich jeńców i sprawił. Arcybiskup Mediolanu Benedykt. Po śmierci króla Transamunda 709 W czasie pontyfikatu Jana VII (705-707). Wiadomość o tej darowiźnie wypisał złotymi literami i posłał do Rzymu. W tym czasie709 król longobardzki Aripert przywrócił Stolicy Apostolskiej w formie darowizny Alpy Kottyjskie. że książę wraz z wojskiem wycofał się do swoich posiadłości. jak to wynika z Lib.

195 władzę w Spoleto objął jego syn Faroald713. odzyskał tron dzięki pomocy króla bułgarskiego Terebella715. którego tam wygnał. Wreszcie polecił papieżowi Konstantynowi przybyć do siebie. aby pochwycić Filippika. którzy go wypędzili. Filippik zgładził Justyniana i osiągnął godność cesarską. 31. pozbawił wzroku i odprawił do Rzymu. czcigodny papież powstrzymywał go od tego kroku. Gallicyna. 714 Zob. Wymordował patrycjuszy. Tymczasem Justynian. a na jego miejsce uczynił biskupem opata Cyrusa. 715 W 705 r. Pochwycił także Leona i Tyberiusza. po utracie władzy cesarskiej żyjący na wygnaniu w Poncie714. Bratem Transamunda był Wachilap. Filippik ruszył więc na Konstantynopol przeciw Justynianowi. 716 Całe opowiadanie za Bedą. który razem z nim sprawował rządy w królestwie. który wspomagał go na wygnaniu w Poncie. upadłszy przed nim na ziemię. VI 11-12. przyjął go z wszelkimi honorami i zanim odesłał do domu. Cesarz Justynian po raz drugi zdobył koronę i wymordował buntowników. 32. uzurpatorów zasiadających na jego tronie i kazał poderżnąć im gardła na środku stadionu w obecności całego ludu. ojcu Transamundzie I . stoczył z nim bitwę w odległości 12 713 Faroald nastał po swym najprawdopodobniej w 703 r. Kiedy cesarz wysłał wojsko do Pontu. prosił o wstawiennictwo z powodu swych grzechów oraz odnowił wszelkie przywileje Kościoła rzymskiego. ale powstrzymać nie zdołał716. Tymczasem wysłane przeciw Filippikowi wojsko przeszło na jego stronę i obwołało go cesarzem. Patriarchę zaś Konstantynopola.

W tych dniach zmarł Piotr721. zwany też Bardanesem. . 721 Około 715 r. Był to mąż niezwykłej prostoty i wielkiej gorliwości w służbie Chrystusa. Filippik przywracał naukę monoteletów i odrzucał ustalenia VI soboru ekumenicznego. Piotra obrazy. władzę zaś w Kościele przejął po nim Serenus. pozbawił Cyrusa. ukazujące dzieje sześciu soborów powszechnych. odniósł zwycięstwo. 723 Apostolicae sedis concilium.. gdy już umocnił się na tronie cesarskim. 719 Pierwszy raz w latach 685-695.196 mil717 od miasta. o którym wyżej mówiliśmy722. 33. Cesarz Leon polecił obciąć wygnańcowi nos. a kiedy ten odzyskał władzę. W 711 r. Justyniana zdradziło jego własne wojsko i poniósł śmierć z ręki jednego ze swoich dowódców. to ilekroć ocierał ręką mokry od kataru nos. aby tam kierował swoim klasztorem. Wysłał też do papieża Konstantyna list z heretycką nauką. Z tego też powodu papież kazał wymalować w portyku kościoła św. zabił Justyniana i zajął jego tron718. patriarchatu i polecił mu wrócić do Pontu. opowiadanie za Bedą. drugi raz w latach 705-711. wyżej VI 31. 34. niemal tylekroć kazał podrzynać gardło któremuś ze swoich przeciwników720. 720 Justynian II nosi przydomek Rinotmetos. Śmierć patriarchy Piotra i jego następca Serenus. to znaczy „z obciętym nosem”. 722 Zob. Tymczasem Filippik. patriarcha Akwilei. Filippik bowiem kazał usunąć tego typu obrazy w cesarskim mieście. Rządził zaś Justynian z synem Tyberiuszem drugi raz719 przez sześć lat. Lud zaś rzymski postanowił nie umieszczać na monetach ani imienia 717 718 Około 18 km. którego papież i Rada Stolicy Apostolskiej723 nie przyjęli. Anastazjusz zwyciężył Filippika.

patrycjusza i egzarchy Italii. Aripert nie chciał pozostać w obozie. wpadł do wody i 724 W czerwcu 713 r. ucieczka jego brata Gumperta. zwany też Artemiuszem. Ansprand z pomocą Teudeperta i Bawarów pokonał Ariperta. ani podobizn. Kiedy obciążony złotem usiłował przeprawić się przez Ticinus. Artemiusz jako cesarz przybrał imię Anastazjusz II (713-716). panowanie Anspranda i jego syna Liutpranda. ile uważał za stosowne. Kiedy minął rok i sześć miesięcy od objęcia przez niego władzy. ale nie zabił724. Ruszył więc z armią na Italię i stoczył bitwę z Aripertem. a wrogowie nabrali odwagi. powstał przeciw niemu Anastazjusz. 35. lecz postanowił raczej udać się do Ticinum. Wreszcie w dziesiątym roku udało mu się nakłonić Teutperta. Stąd też nie ukazywano w kościele jego portretów i nie wymawiano jego imienia podczas uroczystych mszy. w którym oświadczył. do wojny. . że Bawarowie uciekli z pola bitwy.197 heretyckiego cesarza. 725 W 712 r. wysłał list do papieża Konstantyna. toteż jego ludzie stracili ducha. ani jego dekretów. Tenże Anastazjusz za pośrednictwem Scholastyka. że wojsko było na niego oburzone z powodu tej decyzji. a zwycięskie wojsko Ariperta powróciło do obozu. podczas której obie strony poniosły wielkie straty w ludziach725. że będzie sprzyjał religii katolickiej i głosił naukę szóstego soboru powszechnego. śmierć Ariperta w rzece. Po przybyciu do miasta zorientował się. Już dziewięć lat żył Ansprand na wygnaniu w Bawarii. zrzucił go z tronu i pozbawił oczu. Postanowił więc szybko uciec do Francji i zabrać ze sobą z pałacu tyle złota. W końcu noc położyła kres walce. księcia Bawarów. było jednak pewne.

który panował jedynie przez trzy miesiące729. W latach 701-702.. Król ten w czasie swego panowania wychodził nocą. następnie przewieziono. aby nie budzić w nich chęci najazdu na Italię. już to samodzielnie przez dwanaście lat727. przyodziewał się w ubogie szaty i futra. Kiedy przyjmował posłów obcych narodów. Longobardowie na wieść o zbliżającej się jego śmierci posadzili na tronie królewskim jego syna Liutpranda. co w jakim mieście się o nim mówi i jak poszczególni sędziowie wymierzają sprawiedliwość jego poddanym. Był on zaś mężem pod każdym względem znakomitym i rzadko kto mógł mu dorównać w mądrości. Jego ciało odnaleziono na drugi dzień. 726 727 Ariperta I panującego w latach 652-662. rozdzielał jałmużnę. lecz czasy były barbarzyńskie.198 zginął w falach. Pod jego rządami ziemia dawała aż nadto obfite plony. z których najstarszy imieniem Ragimpert rządził w naszych czasach miastem Aurelia728. aby pochować w kościele Zbawiciela. 729 Marzec – czerwiec 712 r. zmarł 13 VI. Był zaś mężem pobożnym. nie częstował ich wspaniałymi winami ani innymi smakołykami. Panował zaś już to wspólnie z ojcem Raginpertem. Po śmierci tegoż Ariperta na tronie longobardzkim zasiadł Ansprand. chcąc się dowiedzieć. Jego brat Gumpert zbiegł w tym czasie do Francji i pozostał tam aż do dnia swojej śmierci. Miał on trzech synów. Ansprand słysząc to w ostatnich chwilach życia bardzo się uradował. . 728 Orlean. złożono w pałacu. zaglądał tu i tam. zbudowanym przez starego Ariperta726. kochał sprawiedliwość.

Teodozjusz pokonał Anastazjusza i zagarnął władzę. król Franków Pepin i jego wojny. książąt i ludzi prywatnych. kazał go wyświęcić na kapłana. Piotra do Mostu Mulwijskiego. W tym czasie cesarz730 Anastazjusz wysłał flotę do Aleksandrii przeciwko Saracenom. majordom austrazyjski w latach 687-714. Z wyspy Rodos. wylew Tybru. zdobywszy władzę. W tych dniach rzeka Tyber wezbrała do tego stopnia. gdzie odnalazłszy prawowiernego Teodozjusza732 obwołało go cesarzem i wbrew jego woli umieściło na cesarskim tronie. jak i z ludu. Kiedy ów przysiągł mu. że wystąpiła ze swego koryta i poczyniła wiele szkód w Rzymie. usunięty przez Filippika733. miejsca koncentracji wojsk bizantyńskich. Na ulicy Szerokiej woda sięgała wysokości półtora człowieka oraz rozlewała się na przestrzeni od Bramy św. 735 Pepin II z Heristalu. 37. wiedzionych Bożą miłością zwykło z Brytanii udawać się na pielgrzymkę do Rzymu. który 730 731 Około 714 r. 732 Teodozjusz III (716-717) był poborcą podatkowym w Opsikion. 733 Zob.199 36. W królestwie Franków rządził podówczas Pepin735. na którym wymalowano święte sobory. spośród mężczyzn i kobiet. . 734 Na podstawie HE Bedy. Plemię Anglów. Teodozjusz zaś. że wstąpi do stanu duchownego. Lecz załadowane na nią wojsko powzięło inny plan: powróciło mianowicie z połowy drogi731 i przybyło do Konstantynopola. Był to mąż nadzwyczaj odważny. sukcesja jego syna Karola. Teodozjusz w ciężkiej bitwie pod Niceą pokonał Anastazjusza. umieścił na nowo w dawnym miejscu ów czcigodny obraz. W tym czasie wielu Anglów734 zarówno ze szlachty. wyżej VI 34.

zabijając go na miejscu. że został zdemaskowany. Pepin miał wielu synów. Dowiedział się o tym Liutprand i kazał krewniaka zaprosić do królewskiego pałacu. Na Rotariego ruszyli jednak inni gwardziści. Rotari. Tak na przykład przekroczywszy Ren. 38. spośród których wyróżniał się Karol. postanowił go zgładzić. z nałożnicy Alpaidy – Karola i Chilperyka. Ratpotem. zaszedł Rotariego od tyłu. jeden z jego krewnych. 736 Fryzowie. imieniem Subo. Prowadził również liczne zacięte boje z Sasami. majordom 715-741. późniejszy jego następca737. Wyprawił mianowicie ucztę w swoim domu w Ticinum. odskoczył natychmiast do tyłu i wyciągnął miecz. zamieszkiwali terytoria zachodniej Germanii między ujściem Wezery a jeziorem Ijsselmeer. w towarzystwie jednego tylko gwardzisty napadł znienacka na pewnego nieprzyjaciela i zabił go w pokoju. o odwadze tegoż króla. w którym ukrył silnych i uzbrojonych mężów. aby zgładzili króla w czasie uczty. Gdy król Liutprand już mocno usadowił się na tronie. . Wtedy jeden z królewskiej gwardii. Król Liutprand zgładził buntownika Rotarita. gdzie ich znaleziono. 737 Karol Młot. Lecz także król dobył z pochwy swego miecza. a przede wszystkim z królem Fryzów736. Kiedy Rotari spostrzegł. gdzie przebywał on razem ze swoimi bliskimi. Pepin miał czworo dzieci: z żony Plektrudy – Dragona i Grimualda. co mu doniesiono – pancerz pod odzieżą. Jego zaś czterej nieobecni synowie ponieśli śmierć tam. szczep germański. osobiście dotykając go ręką odkrył – zgodnie z tym.200 nagłym atakiem powalał swoich wrogów. ale otrzymał od niego cios w czoło. aby nim zabić króla.

że postanowili go zabić. ojca Benedykta na Monte Cassino. 743 Grzegorz II (715-731). wyżej II 20. 40. Oni natychmiast padli mu do nóg i przyznali się do wszystkich knowań przeciwko niemu. Podobnie postępował też z innymi. by uczynili to teraz. którzy natychmiast przyznali się do swej niegodziwości. 740 Romuald II. Petronaks odbudował klasztor św. Św. Wincentego. jak miejsce to 738 739 Prawdopodobnie w 706 r. sam poszedł z nimi w ostępy leśne. Zob. władzę zaś nad ludnością Samnium739 objął po nim syn Romuald740. przyp. zarzucając im.201 Król Liutprand był człowiekiem wielce odważnym. którzy już wcześniej tam się osiedlili. mieszkaniec miasta Breksji742. Kiedy pewnego razu doniesiono mu. Zob. klasztor św. tym zaś. książę Benewentu w latach 706 -731. . tam wyciągnął z pochwy miecz i skierował przeciwko nim. 39. Przybywszy do grobu ojca Benedykta. W Benewencie zmarł książę Gisulf738. przebaczał winę. 741 Około 717 r. W niedługim czasie za sprawą boskiego miłosierdzia i za wstawiennictwem św. 742 Brescia. 224. 744 Klasztor na Monte Cassino został zburzony przez Longobardów między 581 a 589 r. Śmierć księcia Benewentu – Gisulfa i jego następca. zamieszkał z kilkoma innymi prostymi ludźmi. wyżej IV 17. W tym mniej więcej czasie741 przybył do Rzymu jako pielgrzym Petronaks. że zamierzają go zgładzić dwaj jego giermkowie. Zachęcił. Benedykta (upłynęło już bez mała sto dziesięć lat744. Oni to czcigodnego ojca Petronaksa obrali swoim przełożonym. syn Romuald. Następnie zachęcony przez papieża Grzegorza743 udał się do grodu Kassinum.

Tasona i Paldona. ponadto z ojcowskiej łaskawości przekazał mu także Regułę. Odbudowawszy cele. został ojcem wielu zakonników wywodzących się ze szlachty i niższych warstw. Wincentego Męczennika. położony u źródeł rzeki Wulturnus i słynny dziś z licznej rzeszy zakonników. ojciec Benedykt własnoręcznie napisał746. a mianowicie Tatona. która św. Świadczy o tym zapis umieszczony w dziele. jeden wraz z uczniem św. 749 Cumae.202 opustoszało). . Jednak książę Neapolu podczas nocnej wyprawy niektórych Longobardów wziął do niewoli. starożytne miasto nadmorskie w Kampanii. Klasztor zaś św. którzy tłumnie przybywali do niego. Pozostawał on w ścisłych związkach z klasztorem na Monte Cassino. Przypuszcza się. Jeszcze za życia papieża Grzegorza748 Longobardowie z Benewentu zajęli miasto Kumy749. innych 745 746 Zachariasz był papieżem w latach 741-752. który dostarczył klasztorowi Pismo Święte i inne potrzebne mu księgi. przyjął jarzmo świętej reguły i zaczął wieść żywot według wskazań św. że istniały dwa autografy Reguły. Benedykta Maurusem powędrował do Francji. dwóch braci Tatona i Tasona oraz ich kuzyna Paldona. 748 Około 717 r. Temuż czcigodnemu mężowi Petronaksowi w następnym okresie przyszedł z pomocą różnorodną nadzwyczajny kapłan i umiłowany przez Boga papież Zachariasz745. które na ten temat napisał Aupert. Doprowadził on klasztor do takiego stanu. Benedykta. Wincentego nad Wulturnem został założony w latach 705-707 przez trzech znakomitych mieszkańców Benewentu. a drugi pozostał na miejscu i jego dzieje opisał Paweł w Historii Longobardów. mąż uczony i opat tego klasztoru747. w jakim obecnie się znajduje. powstał wtedy z fundacji trzech znakomitych braci. 747 Klasztor św.

uprzednio dowódca wojsk w Azji Mniejszej. Karol. za który papież750. W kraju Franków po śmierci Pepina władzę przejął wspomniany wyżej jego syn Karol753. a następnie pokonał go w wielkiej bitwie pod Wincjakum755. który dzierżył władzę tylko przez jeden rok. Teodozjusz III został zmuszony do abdykacji w 717 r. 756 Angers w zachodniej Francji. zgodnie z pierwotną umową. przyp. wyżej VI 28. 752 Leon III Izauryjski (717-741). . 43. Rzymianie odzyskali również sam zamek. jaką uczynił z Alp Kottyjskich757 na rzecz 750 751 Grzegorz II. Król Liutprand potwierdził darowiznę dla Kościoła rzymskiego i otrzymał za żonę córkę Teudeperta. pontif. który w licznych wojnach i bitwach wydarł ją z rąk Raginfrida. został uwięziony za sprawą Plektrudy. W tym czasie król Liutprand potwierdził darowiznę. król Franków. Pozwolił mu jednak mieszkać w wielkim mieście. nieślubny syn Pepina. Cały zaś naród frankoński przyjął pod swoją wyłączną władzę. Vincy w pobliżu Chambéry (Rzym. zapłacił siedemdziesiąt funtów złota. Śmierć cesarza Teodozjusza i objęcie władzy przez Leona. 757 Zob. Kiedy bowiem za Bożym przyzwoleniem wydostał się z więzienia754. dokładniej przedstawia to Lib. W tym czasie zmarł cesarz Teodozjusz751. pokonał Raginfrida. założyciel dynastii izauryjskiej. Po nim tron objął Leon752. wyżej VI 37. 753 Zob. 755 Prawdopodobnie dzis. 41. a mianowicie w Andegawum756.203 wymordował. 737. stoczył z Raginfridem dwie lub trzy mało znaczące bitwy. 754 Karol Młot. 42. Camberiacum) we wschodniej Francji (Sabaudia) w 717 r. żony Pepina.

córkę Teutperta. 323. u którego spędzał czas wygnania. Przeciwko temuż księciu Faroaldowi powstał syn Transamund i przejął władzę. księcia bawarskiego. 759 Liber. Gregorius II. W tych dniach przybył do Rzymu Teudon. Wkrótce potem pojął za żonę Guntrudę. Musiał jednak na rozkaz króla Liutpranda zwrócić je Rzymianom. Faroald. W tym czasie760. Spital w pobliżu Villach. do grobu apostołów. Wg innych (Waitz) dziś. . Wychowywał on razem ze swoimi synami dzieci ze znakomitych rodzin. XCI.. Po śmierci patriarchy Serena władzę przejął Kalikst. a władzę nad Kościołem w Akwilei przejął z pomocą króla Liutpranda Kalikst. książę bawarski. posławszy ojca do stanu duchownego. archidiakon Kościoła w Tarwisium. pontif. Faroald II stracił władzę na rzecz Transamunda I w 703 r. że wielkie gromady Słowian wdarły się na teren zwany Lauriana762. część gminy Mortegliano w prowincji Udine lub Laurana na wschodnim wybrzeżu Istrii (Roncaroni). jak powiedzieliśmy761. książę bawarski przybył do Rzymu. 44.204 Kościoła rzymskiego. Longobardami w Forum Iulii rządził Pemmon. wyżej III 13. wyżej VI 26. Miał z nią tylko jedną córkę. 762 Może dzis. W tym czasie książę Spoleto. odnotowuje pod 716 r. Książę Faroald zajął Klassis. najechał na miasto Klassis758. nagle otrzymał on wiadomość. mąż wspaniały. Wyprawiwszy się za trzecim razem z 758 Zob. przyp. 761 Zob. Lavariana. aby pomodlić się przy grobach świętych Apostołów759 45. Kiedy już osiągnęły wiek dojrzały. w okolicy Rawenny. W Forum Iulii opuścił ziemski padł patriarcha Serenus. 760 Około 720 r.

Odtąd Słowianie zaczęli odczuwać coraz większy respekt przed orężem forojuliańskim. Mścił się za to na Słowianach jeden i drugi raz. zadał im wielką klęskę. człowieka w podeszłym już wieku. zawarł na tymże miejscu pokój ze Słowianami. Około 711 r. . jeśli nadejdzie”. ale za trzecim razem zarówno książę. jak i Longobardowie daremnie go powstrzymywali. 765 Warownia Septem Fratres. który w poprzedniej bitwie pod wodzą Ferdulfa763 stracił dwóch synów. dzis. podczas gdy sami stracili tam jedynie tysiąc pięciuset wojowników. 763 764 Zob. prowincji galijskiej. W tym czasie764 Saraceni z miejscowości zwanej Septem765 w Afryce. Połączyli jednak swe siły i zgodnie walczyli z Saracenami766. wybiwszy wielu nieprzyjaciół. w obawie. 766 Słynna bitwa pod Poitiers w 732 r. Ze strony Longobardów nikt nie poległ oprócz Sigualda. a teraz z radością sam przyjmę śmierć. Ceuta naprzeciw Gibraltaru. jakby mieli zamiar w niej zamieszkać na stałe. tak samo wielu zgładził i wszystko spustoszył. władcą Akwitanii. wyżej VI 24. Następnie po dziesięciu latach wyruszyli wraz z żonami i dziećmi do Akwitanii. Odpowiedział im: „Już dostatecznie pomściłem śmierć moich synów. Tak się też stało i we wspomnianej bitwie tylko on jeden poległ. 46. Frankowie uderzywszy na Saracenów wycięli spośród nich trzysta siedemdziesiąt pięć tysięcy.205 owymi młodzieńcami na tych Słowian. Karol żył wtedy w niezgodzie z Eudonem. zwycięstwa Karola i Eudona w Galii. tak jak tego pragnął. sforsowali cieśninę i zajęli całą Hiszpanię. Również Eudon ze swoim wojskiem uderzył na ich obóz. aby w dalszej walce nie zginął ktoś z jego bliskich. Pemmon zaś. Wkroczenie Saracenów do Hiszpanii.

otoczyło miasto i oblegało przez trzy lata. 770 W prowincji Terni na pn.-wsch. wtedy sprzykrzyło im się oblężenie i odstąpili od miasta. że Saraceni złupili Sardynię i zbezcześcili także owo miejsce. 769 Około 723 r. W tych dniach Longobardowie zdobyli miasto Narnię770. wyprawił ludzi. Saraceni oblegają Konstantynopol i ponoszą klęskę z rąk Bułgarów. W Konstantynopolu podczas zarazy zginęło trzysta tysięcy mieszkańców768. uciekli na swoje okręty i na nich popłynęli na pełne morze. W tym także czasie767 niezmierzone wojsko tegoż samego plemienia Saracenów dotarło do Konstantynopola. 48. od mieczy i zarazy. wielu spośród Saracenów zmarło od głodu i zimna. Lecz kiedy od nich również doznali porażki. 767 768 Najprawdopodobniej w latach 717-719. Gregorius II. Król Liutprand wykupuje od Saracenów kości św. Tutaj zostały przez króla pochowane ze czcią należną tak wielkiemu Ojcu769.206 47. od Rzymu. Stąd wyruszyli do walki przeciw Bułgarom mieszkającym nad Dunajem. gdzie nagła burza rozbiła ich flotę i zatopiła mnóstwo ludzi. nieustannie zanoszonych do Boga przez mieszkańców. Liutprand na wiadomość. Augustyna i przewozi je do Ticinum.. . dokąd niegdyś z obawy przed barbarzyńcami przeniesiono kości św. Augustyna i gdzie je ze czcią pochowano. Według Liber pontif. Dopiero gdy na skutek modłów. którzy wykupili je za wielką sumę pieniędzy i przewieźli do Ticinum.

Lecz papież stanowczo odmówił.. To samo polecił też czynić papieżowi w Rzymie. W tym czasie cesarz Leon774 kazał w Konstantynopolu zebrać i spalić obrazy świętych. 776 Może miejscowość Fornovo około 45 km na południe od Modeny. zajął i zburzył Klassis771. obraliby sobie nowego cesarza. Także całe wojsko rawenneńskie i weneckie jednomyślnie sprzeciwiło się temu rozkazowi i gdyby ich papież nie powstrzymał. Król Liutprand zajął niektóre miasta rzymskie. zaś Longobardowie z Etrurii – w innych miejscach. 777 Prawdopodobnie dzis. Król Liutprand775 zajął warownie Emilii. o niegodnych czynach cesarza Leona. 774 Leon III Izauryjski ze względów politycznych. a mianowicie Ferronianum776. Wtedy patrycjusz Pontu wysłał z Rawenny ludzi. 771 772 Na podstawie Liber pontif. Gregorius II. I tak upadł plan Rawenneńczyków. popierającym cesarza. Mons Bellius777. W obronie papieża stanęli jednak Longobardowie. jeśli chce zachować łaskę cesarską. wszczął systematyczną i gwałtowną walkę z obrazami (obrazoburstwo). a Kościołem zachodnim. przeciwstawiając się silnemu na Wschodzie monarchizmowi. Pragnął zjednoczyć pod swoim berłem całą Italię. Potępienie edyktu królewskiego przez papieża Grzegorza II i cały Zachód spowodowało zbrojne wystąpienie cesarza przeciw papieżowi i powiększało coraz bardziej rozłam między Kościołem wschodnim. aby zgładzili papieża772. . W owym czasie Liutprand obległ Rawennę. Monteveglio około 26 km na zachód od Bolonii. około 726 r. Grzegorza II. Zniszczono w różnych obiektach tysiące dzieł sztuki malarskiej i rzeźbiarskiej. 775 Liutprand korzystał z religijnych niesnasek w Kościele i wystąpił przeciw Bizancjum jako obrońca papieża. ci ze Spoleto stawili opór na moście Salaryjskim773. przyjmującym naukę papieża.207 49. 773 Most na Tybrze w Rzymie.

zajęta przez Astolfa.). 781 Dzis. córkę siostry króla Liutpranda Aurony. do których należał Anastazjusz. poślubił Gumpergę. Ponieważ wielu mieszkańców starało się przeszkodzić tak zbrodniczemu czynowi. dziś w prowincji Viterbo. Z Gumpergą miał syna. Giovanni in Persiceto w prowincji Bolonia. polecił jednym ściąć głowy. została darowana papieżowi Grzegorzowi II (728 r. wyżej II 19. czy Jego Świętej Rodzicielki. 780 W rzeczywistości Pentapolis została w 752 r. Romuald784. S. 50. mężnie opierał się rozkazom cesarza. Osimo w prowincji Ankona. Książę benewentyński Romuald i jego syn Gisulf. Pentapolis780 i Auksjum781. Z tym heretyckim czynem nie zgadzał się patriarcha German783 . ale opuszczony przez współpracowników. a częściowo perswazją zmusił do tego. dziewięćdziesięcioletni starzec. 778 779 Dzis. W tym też czasie cesarz Leon posunął się do jeszcze gorszych czynów. Wziął także sobie po niej drugą żonę imieniem Ranigunda.). 39. któremu po ojcu nadał imię Gisulf. a na jego miejscu zasiadł prezbiter Anastazjusz. Persicetę779. Bolonię. 782 Warownia Sutri. wobec czego został złożony z urzędu. Dzis. Bussego w prowincji Parma. 784 Zob. ale po kilku dniach zwrócił je Rzymianom782. Następnie kazał je spalić na środku miasta. co zapoczątkowało świecką potęgę papieży. W podobny sposób opanował też wtedy Sutrium. Zob. aby wyrzucili wszelkie obrazy czy to Zbawiciela. książę Benewentu. która była córką księcia Breksji Gaidualda. zrzekł się godności patriarszej i wycofał się z życia publicznego (730 r. a drugich ukarać obcięciem innych części ciała. Wszystkich bowiem mieszkańców Konstantynopola częściowo siłą. czy wreszcie jakichkolwiek świętych. wyżej VI 2. . 783 German.208 Buksetę778.

ale tego – Bogu dzięki – nie uczynił. mieli aż do tego czasu swoją stolicę nie w Forum Iulii. Wtedy Pemmon ze swoimi zaufanymi zdecydował. że w jego diecezji biskup mieszka tam. nie mogąc z powodu najazdów Rzymian mieszkać w Akwilei. Gdy dowiedział się o tym król Liutprand. 515. Nie podobało się to Kalikstowi. mężowi szlachetnie urodzonemu. Po jego śmierci zasiadł na niej biskup imieniem Amator. 785 786 Około 737 r. podczas gdy on sam pędzi żywot wśród zwyczajnego ludu. Uwięził go jednak i karmił chlebem goryczy. W tym czasie wybuchł wielki spór między księciem Pemmonem a patriarchą Kalikstem785. Wrogość Lemmona wobec patriarchy Kaliksta. Pocium albo Pontium to – być może dzis. później Parnica. dzis. wypędził go z Forum Iulii i w jego pałacu ustanowił własną siedzibę. Już dawno temu z grodu Julia786 przybył biskup Fidencjusz i za zgodą poprzednich książąt zamieszkał w murach warowni Forum Iulii oraz ustanowił tam stolicę swojego biskupstwa. Duino w prowincji Triest. Zuglio. Przyczyna zaś tego sporu przedstawiała się następująco. 787 Zob. odebrał Pemmonowi książęcą władzę i przekazał ją jego synowi Ratchisowi789. leżącej nad morzem i chciał go stamtąd strącić do morza. Castrum Iuliense.209 51. Z tej przyczyny przeciw patriarsze interweniował książę Pemmon wraz z licznymi znakomitymi Longobardami. pochwycił go. Cóż więc uczynił? Wystąpił przeciwko wspomnianemu biskupowi Amatorowi. gdzie książę i Longobardowie. 788 Castellum Potium. że ucieknie do kraju Słowian. ale w Kormonie787. Poprzedni patriarchowie. 789 W 738 r. zapłonął wielkim gniewem. wyżej IV 37. przyp. 788 zaprowadził do warowni Potium . .

210 Jednakże wskutek próśb Ratchisa król przywrócił do łask jego ojca. Pemmon otrzymawszy zapewnienie. . Wojna Ratchisa ze Słowianami. mimo że wielu nacierało na niego. gdzie w VI -VII w. jeden z nich. jak powiedzieliśmy. który. by ten ostatni 790 Chodzi o terytorium dzis. 53. Następnie głośno i po imieniu wywołał wszystkich. został wreszcie księciem w Forum Iulii. Ratchis. posłał swego syna Pepina791 do Liutpranda. wyprawił się ze swoim wojskiem do Karnioli790. Wtedy król zasiadł w sądzie i ze względu na Ratchisa przebaczył Pemmonowi i jego dwóm synom. 791 Pepin Mały. Król Liutprand obciął włosy Pepinowi. Ratchaitowi i Aistulfowi oraz polecił im stanąć za swoim tronem. imieniem Herfemar wyciągnął miecz i mężnie się bronił. gdzie wyciął wielkie ich rzesze i wszystko spustoszył. a następnie sam jeden. Uciekł do kościoła św. synowi Karola. dzięki łaskawości króla. podążył do króla razem ze wszystkimi Longobardami. W tym czasie król Franków Karol. pozbawił życia tego. którzy poszli za Pemmonem i kazał ich uwięzić. osiedlili się Słowianie zwani Karantanami. ojczyzny Słowian. Słowenii. gdyby brat Ratchisa nie powstrzymał jego ręki. Gdy w taki sposób uwięziono wspomnianych Longobardów. gdy tymczasem inni długi czas musieli cierpieć udręki w więzieniu. Aistulf nie mógł znieść doznanej boleści i byłby przeszył króla prawie już dobytym mieczem. Kiedy Słowianie nagle go zaatakowali i nie zdążył wziąć od giermka swojej włóczni. został uwolniony od kary. kijem. Michała. który pierwszy stanął mu na drodze. że nie spotka go nic złego. 52. jaki miał w ręce. którzy brali udział w owym zajściu.

Wtedy Karol wyprawił posłów z darami do króla Liutpranda i prosił go o pomoc przeciw Saracenom. . ofiary oraz życzenia błogosławieństwa od poszczególnych Kościołów. tak jak poprzednio. Rimini. Liutprand Aś wraz z całym wojskiem powrócił do Italii. Liutprand nie ociągał się. 792 793 Zob. Król ten prowadził wiele wojen z Rzymianami. zadawszy im wielkie straty793. lecz pospieszył mu na pomoc z całym wojskiem795. 797 Miejscowość trudna do zlokalizowania. 54. Saraceni znowu wkroczyli do Galii i ponieśli klęskę z rąk Franków. Arles. Obciąwszy mu czuprynę. 796 Dzis. Liutprand pośpieszył Frankom z pomocą. kiedy to wyzwolił ją Pepin Mały. Około 737 r. przebywającemu w wiosce Pilleum797 w okręgu Pentapolis. obdarował go też wspaniałymi darami i odesłał do rodzica. składały podarunki. a drugi raz napadli. Na wiadomość o tym Saraceni w pośpiechu odeszli z tych terenów. raz tylko w czasie jego nieobecności Rzymianie pobili jego wojsko pod Ariminum796. wybili lub wzięli do niewoli rzesze ludności.. Podczas kolejnego najazdu Saraceni dotarli do Prowansji. Liutprand stał się jego ojcem. które królowi. i pozostała pod ich panowaniem do 759 r.211 zgodnie ze zwyczajem przyciął jego włosy792. Narbona została zdobyta przez Arabów około 720 r. 529. 794 Dzis. zwyciężył. Karol stoczył z nim bitwę w pobliżu Karbony i. gdzie zajęli Arelate794 i spustoszyli całą jej okolicę. wyżej IV 38 i przyp. 795 W 739 r. z których zawsze wychodził zwycięsko. Wtedy wojsko Saracenów znów wtargnęło do Galii i poczyniło wielkie spustoszenie.

Nieco później798 Rzymianie z właściwą sobie butą zebrali się pod wodzą księcia Peruzji799 Agatona i wyruszyli na zdobycie Bolonii. Peredeo i Rotkari. 55. Przeciw niemu powstali pewni ludzie i usiłowali go zgładzić802. . 802 Powstał przeciw niemu książę Adelais. usunął król Liutprand. 800 Transamund II. król Hilprand. bo Peredeo jeszcze żył. Lecz gdy król wraz z wojskiem dotarł do Transamunda. Jednak mieszkańcy Benewentu. książę Benewentu. W tych dniach Transamund800 podniósł bunt przeciw królowi. Transamund. Na jego miejsce postawiono Hilderyka. Perugia. Kiedy zaś zmarł Romuald Młodszy801. Dzis. zabili ich i w ten sposób ocalili życie swemu księciu. książę Benewentu oraz jego następca Grzegorz. Tegoż Gisulfa. objął po nim urząd Gisulf. wnuk króla i Peredeo. książę Spoleto. piastujący władzę przez dwadzieścia sześć lat.212 Jeszcze trzeci raz na skutek nagłego napadu Wenecjan. jego nieletni syn. Ułożywszy w ten sposób stosunki w 798 799 Raczej wcześniej. a pozostałych zmusili do ucieczki. gdy Hildebrand. książę Spoleto i Gisulf. książę Wicencji okupowali Rawennę. ten uciekł do Rzymu. zawsze wierni swoim książętom. który ze względu na chłopięcy wiek nie był zdolny kierować tak wielkim ludem. któremu dano za żonę niejaką Gizelpergę. Peredeo zaś poniósł śmierć w mężnej walce. 801 W 731 r. kiedy przybył do Benewentu. Ci zaś uderzyli na Rzymian i zgładzili wielu z nich. gdzie stali wtedy obozem Walcari. wtedy został wzięty do niewoli Hildebrand. na książęcym tronie posadził on swego wnuka Grzegorza.

Jego żoną była Anna. Po jego śmierci królestwo otrzymał Godeskalk i przez trzy lata sprawował rządy nad Benewentyńczykami. Tymczasem po siedmiu latach rządów w Benewencie odszedł ze świata książę Grzegorz. który uciekł do Rzymu. przyfrunęła kukułka i siadła na jego końcu. W tym czasie król zapadł na zdrowiu i zbliżała się ku niemu śmierć. dziewczynę pochodzącą ze znakomitego rodu. . Maszerując na Pentapolis szedł z 803 804 W 735 r. 805 Szerzej opowiadają o tym Gesta pontificis Zachariae. zgładził Hilderyka i znów odważył się podnieść bunt przeciw królowi805. Kiedy zgodnie ze zwyczajem wręczyli mu miecz. które są dla Pawła źródłem. Liutprand prowadził wojnę w Pentapolis. a przyszedłszy do zdrowia wziął go jako współregenta. Sancta Maria ad Perticas. Jednak król Liutprand ze wzburzeniem przyjął wieść o tym wszystkim. Gisulfa. wynieśli na tron jego wnuka Hildebranda803. Działo się to poza murami miasta. król powrócił do swej rezydencji. dał mu za żonę Skaunipergę. w kościele Najświętszej Bożej Rodzicielki. 56. wyżej V 34. powrócił do Spoleto. Po upływie kilku lat Transamund. wyprawił się zbrojnie do Spoleto. Król Liutprand na wiadomość o tych wydarzeniach w Spoleto i Benewencie.. że już rozstaje się z życiem. że jego panowanie nie przyniesie nic dobrego.213 Benewencie. swego wnuka. Longobardowie mniemając. Po śmierci Grzegorza księciem Benewentu został Godskalk. zob. który zwie się dziś kościołem Przy Żerdziach804. Dla ludzi znających się na rzeczy to nadzwyczajne zjawisko oznaczało. wychowywał z ojcowską troską.

raniąc niektórych spośród nich. 806 Około 740 r. pozbawił Transamunda władzy książęcej i nakazał mu wstąpić do stanu duchownego. Gdy zaś jego towarzysze chcieli go dobić. Czołgając się na rękach i nogach zniknął biedak w lesie. powalili wielu wrogów i wraz ze swoimi wyszli cało. jego brat i niektórzy szczególnie dzielni mężowie. mężnie walczyli. że król podąża do Benewentu. Wprowadził już na statek żonę i załadował cały dobytek. na zachód od niego znajdowało się Forum Simphronii. zaufani Gisulfa. imieniem Berto. Wtedy Spoletańczycy w sojuszu z Rzymianami zadali jego wojsku ciężkie straty w lesie znajdującym się w połowie drogi między tymi miejscowościami. wzięli na siebie cały ciężar bitwy. wywołał po imieniu Ratchisa i ruszył na niego dobrze uzbrojony. Jednak Ratchis. Zaatakowali ich Spoletańczycy i Rzymianie. Na jego miejsce postawił swego wnuka Agipranda. już sam miał wsiąść. Król postawił więc na tylnej straży księcia Ratchisa i jego brata z wszystkimi Forojuliańczykami. dzis. 57. Fanum. Fossombrone w Umbrii. zabił go i zepchnął w wodę za towarzyszem. i zamordowali go. starożytne Forum Sempronii. lecz on mocno jednego z nich przeszył włócznią. Tymczasem na pewnym moście dwaj silni Spoletańczycy zaszli Agisulfa od tyłu.214 miasta Fanum do Forum Sempronii806. miasto w Umbrii nad Adriatykiem. Tam pewien bardzo mężny Spoletańczyk. starał się na statku uciec do Grecji. oprócz – jak powiedziałem – kilku rannych. gdy nagle wpadli Benewentyńczycy. .. Ratchis z wrodzonej sobie dobroci pozwolił mu uciec. Gdy zaś Gotskalk dowiedział się. Ratchis nagłym uderzeniem zrzucił go z konia. Gotskalk ginie w czasie próby ucieczki. następnie zwrócił się szybko ku drugiemu. Liutprand wkroczywszy do Spoleto.

811 Starożytne Forum Fulvii Valentinum lub Valentia. powrócił do swego pałacu. kapłanów i duchownych. śmierć króla Liutpranda. leżący za murami Ticinum. gdzie do dzisiaj znajduje się kościół pod wezwaniem św. 58. dziś. Także na szczycie Alp Bardońskich zbudował klasztor. Anastazego. zob. czego nie uczynili dotąd inni królowie. Również na przedmieściu 810 Olonny wystawił wspaniały Dom Boży pod wezwaniem św. Również w swoim pałacu zbudował Kaplicę Zbawiciela oraz ustanowił. 809 Dzis. zwany „Złotym Niebem”808. zwykł wznosić liczne świątynie ku czci Chrystusa. wyżej V 27. W podobny sposób w wielu innych miejscach stawiał przybytki Pańskie. Za czasów jego panowania w miejscowości 811 Forum nad rzeką Tanarus żył mąż wielkiej świętości imieniem Baudolin. Gisulf ponownie został księciem Benewentu. gdzie przebywał. 810 Dzis. biskup kościoła ticineńskiego Piotr. Caelum Aureum. Ufundował klasztor św.215 Żona zaś jego wraz z całym dobytkiem popłynęła do Konstantynopola. święci mężowie Baudolin i Teudelapiusz oraz ich cuda. Piotra. Często 807 808 W 742 r. . aby codziennie dla niego odprawiali Mszę św. Król Liutprand przybył do Benewentu i znów ustanowił swego wnuka Gisulfa na książęcym stolcu807 . Walencja w prowincji Alessandria. Uczyniwszy to. Sławny ten król wszędzie tam. który zwano Bercetum809. który zasłynął z licznych cudów czynionych dzięki łasce Chrystusa. Anastazego Męczennika oraz wzniósł tam ponadto klasztor. Corteolone w prowincji Pawia. miejscowość Berceto w prowincji Parma. Król Liutprand powrócił do swej stolicy.

Gdy wysłannik przekazał królowi słowa sługi Bożego. Gdy tam uczęszczał do kościoła św. który nie tylko potrafił czynić cuda. ale też obdarzony wieszczym duchem przepowiadał przyszłe wydarzenia. z jaką tu przybyłeś. co było nieobecne. Ponieważ był on spokrewniony z rodziną królewską813. chcąc strzałą ugodzić jelenia. Jednak prośba. Na właściwym miejscu opowiemy 812 813 Zob. 814 Aripert II (701-712). że zostanie biskupem w Ticinum. że mąż Boży Baudolin posiada ducha proroczego. Również w Weronie żył mąż podobny do Baudolina imieniem Teudelapiusz. jeden z jego towarzyszy. Wśród wielu cnót doskonałego życia szczególnie zajaśniał Piotr kwiatem czystości. rzekł do niego Baudolin: „Wiem. zranił krewnego króla. Kiedy więc jeździec przybył na miejsce. już się niestety spełnić nie może. .216 przepowiadał on przyszłość. jakby o obecnym. co cię tu sprowadza. przekonał się jednak. Kiedy pewnego razu król Liutprand wyruszył na łowy do lasu nazwanego Miastem812. Natychmiast też wysłał jednego z jeźdźców. zaczął płakać i lamentować nad nieszczęściem. został przedtem przez króla Ariperta814 zesłany do Spoleto. imieniem Aufusus. mówił tak. o tym. chłopiec zmarł. bo chłopiec zmarł”. Na ten widok król. gdy jeździec był jeszcze w drodze do sługi Bożego. wyżej V 37. ów czcigodny męczennik przepowiedział mu. W czasie. bardzo kochający chłopca. że prośba jego się nie spełniła. W tym również czasie zasłynął życiem i czynami biskup Kościoła ticyneńskiego Piotr. To jest króla Liutpranda. Sabina Męczennika. król ubolewał wprawdzie nad tym. mianowicie syna jego siostry. aby popędził do męża Bożego Baudolina i prosił go o modlitwę do Chrystusa o zdrowie dla chłopca.

Liutprand był mężem wielkiej mądrości. W 744 r.217 jeden z jego cudów. gdzie też spoczywa jego rodzic. 815 816 Nie znamy tego opowiadania Pawła Diakona. w Pawii. 153 rozdziały) dotyczy zwłaszcza życia prywatnego i pod tym względem wykazuje wiele podobieństw z prawem rzymskim. hojnym w jałmużnach. Ciało jego pogrzebano w kościele św. zawsze jednak większą ufność pokładał w modlitwie819 niż w orężu. Hadriana Męczennika817. lecz dorównującym filozofom. który wydarzył się w późniejszym czasie815. 819 Niektórzy pod terminem orationes rozumieją zabiegi dyplomatyczne. był wychowawcą swego ludu i dawcą nowych praw818. z największą zawsze troską strzegł pokoju z Frankami i Awarami. skromnym. bystrym w radzie. Piotra w Złotym Niebie. . Na początku swego panowania zdobył wiele warowni bawarskich. łagodnym wobec błądzących. bardzo pobożnym. miłującym pokój. 818 Prawodawstwo Liutpranda (15 woluminów. wytrwałym na modlitwie. 817 Dzisiaj grób Liutpranda znajduje się w pięknej i słynnej bazylice św. Król Liutprand po trzydziestu jeden latach i siedmiu miesiącach panowania już jako starzec dopełnił dni swego życia816. wprawdzie nie obeznanym z naukami. czystym. dzielnym w boju.

590-604 Sabinian 604-606 Bonifacy III 607 Bonifacy IV 608-615 Adeodat I 615-619 Bonifacy V 619-625 Honoriusz I 625-638 Seweryn 640 Jan IV 640-642 Teodor I 642-649 .218 Tablica chronologiczna KRÓLOWIE LONGOBARDZCY Alboin Klef Interregnum Autari 568-572 572-574 574-584 584-590 CESARZE BIZANTYŃSCY Justyn II 565-578 PAPIEŻE Tyberiusz II 578-582 Maurycy Tyberiusz 582-602 Fokas Herakliusz 602-610 610-641 Jan III Benedykt I Pelagiusz II 561-575 575-579 579-590 Agilulf 590-616 Adaloald Arioald Rotari 616-624 624-636 636-652 Konstantyn Heraklion 641 641 Grzegorz Wlk.

) 695-698 Tyberiusz III 678-705 Justynian II (II panowanie) Filippik Anastazy II Teodozjusz III Leon III Izauryjski Konstantyn V 705-711 711-716 713-716 716-717 717-741 741-775 Hildebrand Ratchis Astolf Ratchis Dezyderiusz 744 744-749 749-756 756-757 757-774 .219 Rodoald Aripert Perktarit Godepert Grimuald Perktarit 652 652-662 662 662 662-671 671-688 Konstans II 641-668 Marcin I Eugeniusz I Witalian Adeodat II Donnus I Agaton Leon II Benedykt II Jan V Konon Sergiusz I Jan VI Jan VII Sisinius Konstantyn I Grzegorz II Grzegorz III Zachariasz Stefan II Paweł I Konstantyn II Stefan III Hadrian I 649-655 655-657 657-672 672-676 676-678 678-681 681-683 684-685 685-686 686-687 687-701 701-705 705-707 707-708 708-715 715-731 731-741 741-752 752-757 757-767 767-768 768-772 772-785 Konstantyn IV 668-685 Justynian II (I panowanie) 685-695 Kunikpert Liutpert Raginpert Aripert II Ansprand Liutprand 688-700 700 700 701-712 712 712-744 Leoncjusz (uzurp.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful