Minitab 15

for Windows
Portable


SAMOUCZEK
Przekład:
Robert Wiśniewski



SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie
2. Rozpoczęcie pracy
3. Analizowane dane
4. Wprowadzanie danych
5. Edycja danych
6. Wyświetlanie listy danych
7. Zapisywanie danych
8. Statystyki opisowe
9. Obliczanie
10. Wykresy punktowe X-Y
11. Rozpoczęcie osobnej analizy w tym samym projekcie Minitab
12. Czytanie danych z osobnego pliku
13. Czytanie bloków danych
14. Generowanie danych
15. Dzielenie arkusza na grupy
16. Wybieranie obserwacji
17. Sortowanie danych
18. Tablicowanie
19. Wykresy słupkowe
20. Analiza regresji
21. Analiza wariancji
22. Zapisywanie wykresów i import do MS Word
23. Korzystanie z pomocy Minitab
24. Opuszczanie Minitab








- 2 -

1. Wprowadzenie

Minitab oferuje szeroki zakres podstawowych i zaawansowanych zagadnień z dziedziny statystyki,
w tym analizę badań danych, statystyki podstawowe, analizę regresji, analizę wariancji, analizę wielu
zmiennych, szeregi czasowe, tabulację poprzeczną symulację i rozkłady. Ma również możliwość
tworzenia wielu typów wykresów.

2. Rozpoczęcie pracy

Niniejszy Samouczek zakłada, że znacie podstawy Windows. Służby ITS (Information Technology
Services) oferują wprowadzające kursy i dokumenty do tego celu. Niniejszy samouczek opiera się na
domyślnej instalacji tego programu przez Czytelnika w katalogu N:\ i wyświetla wygląd pulpitu
w środowisku Windows XP i katalog Moje Dokumenty. Do pakietu można dotrzeć z poziomu menu
Start, wybranie Statistic | Minitab 15 oraz kliknięcie ikony Minitab 15 i poczekać aż obraz pokazany
na Rys. 1 ukaże się na ekranie (dla informacji: aby opuścić Minitab, można wybrać polecenie menu
File | Exit i potwierdzić decyzję; w tej fazie pracy nie trzeba zapisywać zmian projektu). Kombinacje
tych skrótów klawiszowych poleceń będą dalej w tym Samouczku pokazywane właśnie w ten sposób.


Rys. 1.




Pod paskiem menu Minitab znajdują się dwa podokna: Session i Worksheet1. Okno Session jest
miejscem w którym wyświetlane są wyniki inne niż graficzne. Podkreśla się, że można również tu
wpisywać polecenia ale w tym Samouczku będziemy w tym celu korzystali z rozwijalnego menu.
Natomiast okno sesji Worksheet1 jest arkuszem, w którym można wprowadzać dane i je przeglądać.


3. Analizowane dane

Dane wykorzystane do ilustrowania prostego korzystania z pakietu Minitab zawierają trzy zmienne:
Plot (kod liczbowy sadu), Trees (liczba drzew w sadzie) oraz liczby jabłek danego drzewa Apples
(wartości w nieokreślonych jednostkach). Dane te będą wykorzystane w pierwszym ćwiczeniu w celu
ilustracji wprowadzania danych i ich modyfikacji i do tworzenia statystyk opisowych oraz do
konstruowania wykresu punktowego X-Y.


- 3 -

4. Wprowadzanie danych

Ćwiczenie 1

Przesunąć kursor w obszar okna arkusza Worksheet1 i kliknąć w szarym polu bezpośrednio pod
nagłówkiem C1. Jest to miejsce nad wierszem 1 danych, w którym będziemy wpisywali nazwy trzech
zmiennych: Plot, Trees oraz Apples w komórkach pod C1, C2 i C3. Dane będziemy wprowadzali
w 7 wierszach pod spodem.
11 110 223
15 129 250
104 9 195
168 102 177
60 145 297
125 86 186
111 109 188
Okno naszego arkusza Worksheet1 poowinno wyglądać jak na Rys. 2


Rys. 2.





5. Edycja danych

Aby pokazać jak edytuje się dane, popełnimy dwie pomyłki we wprowadzonych danych (może być ich
znacznie więcej !).


Ćwiczenie 2

Błędną wartość wprowadziliśmy w trzeciej obserwacji dla kolumny Trees. Wartość ta powinna wynosić
90, a nie 9. Aby ją poprawić, skorzystamy z myszki przesuwając kursor do właściwej komórki w oknie
arkusza Worksheet1 i wpisujemy poprawną wartość 90.
Ponadto, pominęliśmy wiersz między wierszami 2 i 3, który teraz musimy wstawić. Przesuwamy kursor
do wiersza 3 w kolumnie C1 i wybieramy polecenie menu Editor | Insert Rows. Pusty wiersz zostanie
wstawiony nad wierszem aktywnym, a wiersze pozostałe zostaną przesunięte w dół. Wpisujemy
wartości: 88 122 266 aby zastąpić wiersz z gwiazdkami *. Podkreśla się, że w Minitab gwiazdka *
reprezentuje brakującą wartość.


6. Wyświetlanie listy danych

Chociaż można oglądać dane w oknie arkusza Worksheet1 , lepiej je wyświetlać na liście danych
wraz z wynikami analiz. Wyniki będą wyświetlane w oknie sesji Session.
- 4 -

Ćwiczenie 3

W pasku menu na górze ekranu wybieramy polecenie Data | Display. Otwiera się okienko dialogowe
Display Data. Wybieramy wszystkie trzy zmienne przez kolejne podwójne klikanie na każdej z nich.
Nasze okienko dialogowe powinno wyglądać jak na rys. 3. Klikamy przycisk OK i okno sesji Session
przybiera postać pokazaną na Rys. 4.


Rys. 3.




Rys. 4.





7. Zapisywanie danych

Teraz możemy zapisać dane w pliku.

- 5 -

Ćwiczenie 4

Wybieramy polecenie menu File | Save Current Worksheet As. W otworzonym okienku dialogowym
pokazanym na Rys. 5 przesuwamy kursor do stacji dysków N:\ (lub innej) i do wybranego katalogu,
po czym w polu Nazwa pliku wpisujemy nazwę pliku pod jaką chcemy zapisać dane, np. apples.
Nie zmieniać zawartości pola Zapisz jako typ z tekstem Minitab. Kliknąć przycisk Zapisz aby zapisać
dane do nazwanego pliku.

Uwaga: Tylko dla informacji – odpowiednie polecenie pojawi się w okienku historii History, które
można obejrzeć po kliknięciu na jego ikonie .

Zostanie wtedy wyświetlona pełna lista wszystkich poleceń Minitab jakie wydawaliśmy w aktualnej
sesji i można je zapisać podobnie jak zestawy danych.


Rys. 5





8. Statystyki opisowe

Istnieją różne zestawy danych jakie chcemy oglądać w statystykach opisowych (np. średnie
arytmetyczne i odchylenia standardowe) dla drzew Trees i jabłek Apples.


Ćwiczenie 5.

Wybrać polecenie menu Stat | Basic Statistic | Display Descriptive. W otworzonym okienku
dialogowym wybrać zmienne Trees i Apples przez ich kolejne, podwójne klikanie.
Góra tego okienka dialogowego pokazana jest na Rys. 6. Kliknąć przycisk OK. Oczekiwany wynik
pokazany jest na Rys. 7.


Rys. 6.



- 6 -

Rys. 7.




9. Obliczanie

Teraz chcemy obliczyć średnią liczbę jabłek dla każdego drzewa w każdym sadzie.


Ćwiczenie 6

Wybieramy polecenie menu Calc | Calculator. W otworzonym okienku dialogowym wpisujemy w polu
Store Result in Variable nazwę nowej zmiennej Average (średnia), przesuwamy kursor w pole
wyrażeń Expression, podwójnie klikamy na Apples, następnie klikamy na symbolu dzielenia / , po
czym podwójnie klikamy na Trees.

Nasz ekran powinien wyglądać jak na Rys. 8 (program dodaje automatycznie znaki cudzysłowów
(apostrofy) wokół nazw kolumn. Kliknąć przycisk OK. Wyniki obliczeń ukażą się w oknie arkusza
Worksheet1 w następnej wolnej kolumnie (C4). Sprawdzić jedną lub dwie z tych wartości.
Spróbujmy teraz obliczyć w kolumnie C5 pierwiastek kwadratowy z liczby drzew w każdym sadzie.
Jak to należy zrobić ?

Wskazówka: wybrać Square root na liście funkcji Functions.


Rys. 8.



Ćwiczenie 7

Gdy chcemy obliczyć statystyki kolumn, np. łączną liczbę jabłek we wszystkich sadach (jedna liczba)
w tym eksperymencie, można skorzystać z polecenia menu Calc | Column Statistic, co otwiera
okienko dialogowe pokazane na Rys. 9. Sprawdzić, czy łączna liczba jabłek wynosi 1782,0
(w nieokreślonych jednostkach). Wartość przechowywana w zmiennej k1 może być wykorzystana do
dalszych obliczeń jeśli to będzie potrzebne.


- 7 -

Rys. 9




10. Wykresy punktowe X-Y

Możemy utworzyć wykres jabłek w każdym sadzie w funkcji liczby drzew w tym sadzie aby zobaczyć
czy istnieje jakaś zależność miedzy tymi zmiennymi. Jest to również przydatne do wyznaczania
dowolnych wartości jakie można wykorzystać w dalszych obliczeniach i do sprawdzania.


Ćwiczenie 8

Wybrać polecenie menu Graph | Scatterplot | Simple. W otworzonym okienku dialogowym wykresu
Plot, wybrać opcję Simple i kliknąć przycisk OK. W kolejnym okienku dialogowym, wybrać jako
zmienne Y zmienną Apple, a jako zmienne X wybrać Trees. Góra tego okienka dialogowego
pokazana jest na Rys. 10.
Kliknąć przycisk OK. Wykres pojawi się w oknie pokazanym na Rys. 11.
Aby usunąć wykres, kliknąć przycisk w górnym lewym rogu tego okna i wybrać opcje Zamknij.


Rys. 10.



Rys. 11.


- 8 -


11. Rozpoczęcie osobnej analizy w tym samym projekcie Minitab

Poprzedni zestaw danych i jego analizę może należy usunąć z Minitab przed rozpoczęciem dalszych
ćwiczeń.

Można to wykonać dwoma sposobami, tak jak to pokazano w Ćwiczeniu 9.


Ćwiczenie 9


1. Utworzyć nowy arkusz Minitab za pomocą polecenia menu File | New i w otworzonym
okienku dialogowym (Rys. 12) wybranie opcji Minitab Worksheet. Spowoduje to utworzenie
nowej analizy w tym samym projekcie Minitab i jest to przydatne gdy chcemy utrzymać
eksperymenty razem w jednej całości.
2. Opuścić Minitab poleceniem menu File | Exit i odpowiadać przecząco No na wszystkie inne
pytania. Pozwala to na rozpoczęcie z zupełnie osobnym projektem Minitab.

Teraz korzystając z pierwszej metody usunąć poprzednią analizę.


Rys. 12.




12. Czytanie danych z osobnego pliku

Zestaw danych jaki chcemy teraz analizować można wprowadzić korzystając z edytora, bazy danych
lub z arkusza kalkulacyjnego. Przykład ten zakłada, że dane znajdują się w pliku tekstowym ASCII
utworzonym w dowolnym edytorze takim jak Notatnik lub Office 2000 przy zapisaniu w poprawnym
formacie txt lub dat. Inne formaty wprowadzania danych (np. z arkuszy Excela) można otwierać
bezpośrednio poleceniem menu File | Open Worksheet. Samouczek ten nie omawia takiego
wariantu, ale pomoc na ten temat można uzyskać od służb Computing Advisory Service lub przez
skorzystanie z odpowiedniego podręcznika albo dokumentacji.
Istnieje kilka metod tworzenia środowiska wprowadzania danych do MInitab, ale dla potrzeb tego
Samouczka, wartości danych są oddzielane jedną lub kilkoma spacjami. Chociaż jest to przykład
trywialny, to pozwala na łatwe zademonstrowanie stosowanej metody. Dane nie muszą być
wartościami liczbowymi. Przykładowo, pakiet ten zawiera zestaw danych w pliku o nazwie school.dat,
w którym istnieją cztery wartości danych, z których każda reprezentuje poniższe zmienne:

 School – Nazwa szkoły (wartości znakowe)
 Quest – Odpowiedzi na pytania – tylko Yes (tak) lub No (nie)
 Number – Liczba odpowiedzi na określone pytanie
 Correct – Liczba odpowiedzi potwierdzających Yes na dane pytanie

Poniżej pokazano grupę danych (19 obserwacji):

- 9 -

Willink 1 10 7
Willink 2 15 8
…………………..
Crossley 4 30 27
Crossley 5 30 29

Gdy nie korzysta się ze sformatowanych danych, rekordy o nazwie Maiden E mogą stwarzać
problem, ponieważ istnieje spacje w nazwie szkoły


Ćwiczenie 10

Wybrać polecenie menu File | Other Files | Import Special Text. Otworzy się okienko dialogowe
pokazane na Rys. 13. W polu Store data in Column(s) wpisać C1-C4, po czym kliknąć przycisk
Format aby otworzyć okienko dialogowe pokazane na Rys. 14. Zaznaczyć pole User specified
format, po czym wypełnić towarzyszące pole wpisując poniższy zwrot:

A10,1X,F1,2X,F3,2X,F2

Oznacza to, ze pierwsze 10 znaków w pliku danych są alfanumeryczne (A10), istnieje jedna lub dwie
spacje (1X lub 2X) oddzielające każdy element informacji oraz że dane liczbowe podawane są za
pomocą jednej, dwóch lub trzech cyfr (F1, F2 lub F3).

Kliknąć przycisk OK w każdym z tych okienek dialogowych. Ukaże się okienko dialogowe pokazane
na Rys. 15, w którym trzeba wybrać właściwy plik danych (N:\shool.dat.) Kliknąć przycisk Otwórz aby
wprowadzić zestaw danych do nowego okna arkusza Worksheet2.
Nazwać odpowiednio jego kolumny.


Ćwiczenie 11

Dla wprowadzonego zestawu danych może być potrzebny procent poprawnych odpowiedzi na każde
pytanie. Postępować w tym celu zgodnie z instrukcjami podanymi w Ćwiczeniu 6 w celu obliczenia
wartości procentowych (nadać kolumnie etykietę Percent i sprawdzić wartości dla losowych
obserwacji).

Wskazówka: Wprowadzić wyrażenie Correct/Number)*100 w okienku dialogowym otwieranym
poleceniem menu Calc | Calculator. Utworzyć wykres wartości procentowej poprawnych odpowiedzi
w funkcji numeru pytania Quest zgodnie z Ćwiczeniem 8.


Rys. 13.





- 10 -

Rys. 14.



Rys. 15.




13. Czytanie bloków danych

Czasem dane wprowadzane są do pliku lub do bazy danych w postaci regularnego n bloku, tak jak to
pokazuje poniższy zestaw danych. Dane te znajdują się w pliku N:\cropyd.dat. Jednym ze sposobów
jest wprowadzania takich danych do Minitab jest czytanie wartość sześciu kolumn, po czym układanie
ich w stosie jedne na drugich.

Wypróbujemy to w następnym ćwiczeniu w celu zademonstrowania tej procedury.



- 11 -

Ćwiczenie 12

Powtórzyć Ćwiczenie 10 i odczytać dane z pliku N:\cropyd.dat do komórek C1-C6. Tym razem
w okienku dialogowym Format zaznaczmy pole Blank Delimited (tylko dane liczbowe), dzięki czemu
poprzednio zdefiniowany format zostaje pominięty. Minitab zakłada teraz, że każda kolumna danych
jest rozdzielana spacją.
Tak więc teraz dane są ustawione w stosie w celu utworzenia jednej kolumny C7 za 6-ma kolumnami
już wstawionymi. W rozwijalnym menu wybieramy polecenie Data | Stack | Stack Column, tak jak to
pokazano na Rys. 16. Wybrać wszystkie kolumny, które mają być ustawione w stosie, po czym
zaznaczyć pole Column of current worksheet i wpisać C7 w sąsiednim polu. Kliknąć przycisk OK.
W tym momencie możemy usunąć pierwsze 6 kolumn, ale w niniejszym Samouczku będziemy
kontynuowali pracę bez ich usuwania.


Rys. 16.




14. Generowanie danych

Tak jak opisano w poprzedniej sekcji, plik danych N:\cropyd.dat zawiera wartości danych
reprezentujące, zbiory z pól. Dane te gromadzono z eksperymentów o trzech następujących
czynnikach: światło Light (cień/brak cienia), dodatek wody Water Aded (0, 50 oraz 100) oraz
odżywka Nutrient (poziomy: 1, 2 i 3). Istnieją również dwa powtórzenia Replicates. Zamiast
wpisywać wartości przedstawiające kolejność danych, Minitab może generować te dane spełniające
wcześniej zdefiniowany wzór. W tym celu należy wykonać Ćwiczenia 13 i 14 aby wygenerować liczby
i teksty dla tych czynników.

Ćwiczenie 13

Wygenerować wartości reprezentujące powtórzenia Replicate przez wybranie polecenia menu
Calc | Make Patterned Data | Simple Set of Numbers. Wypełnić odpowiednio otworzone okienko
dialogowe pokazane na Rys. 17 i kliknąć przycisk OK. Czy rozumiecie wprowadzane wartości i
sposób ich obliczania ? Jeśli nie, zapytajcie nauczyciela.
Wypełnić kolumny C9 do C10 odpowiadające zmiennym Water i Nutrient. Dodać nazwy tych kolumn
jeśli mamy takie życzenie. Spójrzmy teraz na okienko History i jego polecenia:

SET C8
3(1:2/1)6
SET C9
1(0:100/50)12
SET C10
12(1:3/1)1

Jeśli ich brak, zapewne dane wzoru zostały wprowadzone niepoprawnie. Wypróbować ponownie
korzystając z pomocy nauczyciela.
- 12 -

Rys. 17.



Ćwiczenie 14

Nie musimy się ograniczać tylko do danych liczbowych. Minitab akceptuje również wartości tekstowe.
Można je wygenerować poleceniem menu Calc | Make Patterned Data | Text Values, po czym
wypełnić otworzone okienko dialogowe w sposób pokazany na Rys. 18 i kliknąć przycisk OK.
Okienko History powinno zawierać poniższe dane:
TSET C11
6("Shaded" "Unshaded")3

Rys. 18.




15. Dzielenie arkusza na grupy

Możliwe jest, że chcemy podzielić nasze dane na grupy obserwacji korzystając z poleceń, które nie
zawierają opcji BY (wg). W poniższym ćwiczeniu podzielimy arkusz na dwa dalsze arkusze,
w zależności od ilości wprowadzanego światła Light w jednostce eksperymentalnej i wykonamy test
normalności dla każdej z utworzonych grup.
Tak jak wcześniej stwierdziliśmy w tym Samouczku, nie jest on pomocnikiem statystyki i dlatego
ćwiczenie to jest dołączone tylko w celu pokazania tej funkcji w odniesieniu do podzielonych arkuszy.


Ćwiczenie 15

W głównym menu wybrać polecenie Data | Split Worksheet w celu otworzenia okienka dialogowego
pokazanego na Rys. 19. Skorzystać ze zmiennej Light jako zmiennej grupowej.
Pracujemy na arkuszach, które zawierają kolumny (zmienne) o nierównych długościach, a więc może
ukazać się komunikat ostrzegawczy, że niektóre kolumny mogą być wyłączone z analizy. Można to
zignorować (przez kliknięcie przyciski Cancel), ale które to są kolumny i jak je zignorować ?
Możemy teraz wykonać test normalności na tych dwóch arkuszach korzystając z polecenie menu
Basic Statistic | Normality Test, który nie zawiera opcji BY.
- 13 -

Rys. 19.




16. Wybieranie obserwacji

W kursie analizy możemy wykluczać pewne informacje zakładając, że nie spełniają one ogólnej
hipotezy. W danych zbiorów z pól, wydajności z pól do których nie wprowadzano wody nie są
reprezentatywne. Dlatego należy je wykluczyć z następnego etapu analizy. Następne ćwiczenie
pokazuje jak to zrobić.


Ćwiczenie 16

Wrócić do arkusza zawierającego kompletny zestaw danych (korzystając w tym celu z polecenia menu
Window | Worksheet2). Następnie w głównym menu wybrać polecenie Data | Subset Worksheet
aby otworzyć okienko dialogowe pokazane na Rys. 20.
Chcemy uwzględnić tylko te wiersze dla których zmienna Water (kolumna C9) jest większa od zera.
W tym celu zaznaczamy pole Rows that match i klikamy przycisk warunku Condition. Na ekranie
pojawia się okienko dialogowe podobne do okienka dialogowego kalkulatora i w polu Condition
wpisujemy C9 > 0 (patrz Rys. 21).
Kliknąć przycisk OK w obu okienkach dialogowych oraz obejrzeć zawartość nowego arkusza.


Rys. 20.



- 14 -

Rys. 21.





17. Sortowanie danych

Czasem zachodzi potrzeba zmiany kolejności w zależności od wartości określonej kolumny. W ten
sposób można zmieniać kolejność wielu kolumn i chronić inne kolumny, ale można identyfikować do
sortowania tylko maksimum 4 kolumny, chyba ze korzystamy z pełnej składni poleceń (którą można
obejrzeć w okienku History). Wykonać ćwiczenie 17 ilustrujące ta technikę. Pamiętać przy tym aby
uwzględnić sortowana kolumnę w kolumnach do sortowania (nie jest to wykonywane automatycznie).


Ćwiczenie 17

Wybrać polecenie menu Data | Sort aby wyświetlić okienko dialogowe pokazane na Rys. 22. W tym
przypadku wybrać C7 aby posortować dane wg zmiennej Light (w kolejności malejącej Descending)
w kolumnie C17. Pamiętać aby dołączy również zmienną Light do kolumny C21. Kliknąć przycisk OK
oraz sprawdzić wynik w arkuszu. Czy jest to poprawne ?


Rys. 22.





- 15 -

18. Tablicowanie

Tabulacja porzeczna Cross-Tabulation lub po prostu tabele częstości są często stosowane do kontroli
danych, jak również do prezentowania podsumowania różnych zmiennych w raportach. Poniższy
przykład jest wykorzystany do prostego zademonstrowania możliwości Minitab w odniesieniu do
oryginalnych danych z poprzednich ćwiczeń w tabeli podobnej do pokazanej w rozdziale 13.


Ćwiczenie 18

Wrócić ponownie do pełnego arkusz Worksheet2 i wybrać polecenie menu Stat | Tables |
Descriptive Statistics aby otworzyć okienko dialogowe pokazane na Rys. 23. Wypełnić listę
zmiennych jakościowych Categorical variables tak jak na Rys. 23. Kliknąć przycisk Associated
Variables aby otworzyć okienko dialogowe pokazane na Rys. 24 oraz wybrać zmienną C7. Zaznaczyć
pole Sums aby utworzyć sumę tej zmiennej i kliknąć przycisk OK.


Rys. 23.





Rys. 24.





- 16 -

19. Wykresy słupkowe

Tak jak objaśniono w rozdziale 10, prosty diagram może bardzo dobrze ilustrować dane sumaryczne
w postaci podstawowych wykresów słupkowych.

Wykonać ćwiczenie 19 aby wyświetlić średnie plony z pól (C7) dla każdego poziomu dodawanej
odżywki (C10).


Ćwiczenie 19

Wybrać polecenie menu Graph | Bar Chart. Następnie wypełnić otworzone okienko dialogowe tak jak
na Rys. 25 i 26. Rysunek 26 pokazuje średnie Mean, ale można to wypróbować dla sumy Sum lub dla
odchylenia standardowego StDev.

Czy wykresy te są zgodne z odpowiednimi statystykami sumarycznymi które już uzyskaliśmy ?


Rys. 25.




Rys. 26.



- 17 -

W Minitab istnieje wiele poleceń dostępnych do analizy statystycznej. Z wszystkich można
korzystać na początku pod nadzorem nauczyciela-statystyka, ponieważ istnieje wiele
możliwości wykonania złej analizy i można korzystać w wielu procedur dla różnych odmian
analizy, np. przy korzystaniu z polecenia menu Stat | ANOVA | General Linear Model.
Niniejszy Samouczek nie jest przeznaczony do pokazywania jak analizuje się dane, ale do
demonstrowania jak działa rozwijalne menu oraz jak wybiera się związane z tym opcje.
Stosowane dane są bardzo proste i wiele z nich utworzono sztucznie wyłącznie dla pokazania
typowych możliwości.


20. Analiza regresji

Wykorzystane tu dane do ilustracji technik analizy regresji w Minitab są formą prób klinicznych
obejmujących 25 pacjentów cierpiących na torbiele włókniste. Dane te są zawarte w pliku o nazwie
N:\cystic.dat i stosowane zmienne zestawiono w poniższej tabeli:


Poniżej pokazano podzestaw tych danych




Ćwiczenie 20


Korzystając z metody opisanej w Ćwiczeniach 9 i 12, utworzyć nowy arkusz i zaimportować plik
danych. N:\cystic.dat do kolumn C1-C11.

Nie trzeba przy tym specyfikować żadnego formatu, ponieważ wszystkie dane są liczbowe oraz
oddzielane co najmniej jedną spacją..

Nazwy każdej kolumny są zgodne z wyżej podana tabelą, np. Subject, Age, itp.


Subject Numer pacjenta
Age Wiek
Sex Pleć: 0=Male (mężczyzna), 1=Female (kobieta)
Height Wzrost (cm)
Weight Waga (kg)
BMP
Indeks masy ciała Body Mass (Waga/Wzrost
2
) w postaci procentowej względem mediany
wieku zwykłych osobników
FEV1 Wymuszona objętość wydechu w ciągu 1 sekundy
RV Objętość resztkowa
FRV Funkcjonalna pojemność resztkowa
TLC Łączna pojemność płuc
PEmax Maksymalne ciśnienie statyczne wydechu (cm H
2
O)
- 18 -


 Utworzyć wykres punktowy X-Y Scatterplot tak jak to pokazano w Ćwiczeniu 8 w celu
sprawdzenia zależności między maksymalnym ciśnieniem statycznym wydechu (C11) oraz wagą
pacjentów (C5). Czy można zasugerować istnienie zależności między tymi dwiema zmiennymi ?

 Dopasować regresję liniową miedzy tymi dwiema zmiennymi przez wybranie polecenie menu
Stat | Linear Regression | Regression w celu otworzenia okienka dialogowego pokazanego na
Rys. 27, w którym zmienną odpowiedzi Response jest kolumna C11, a zmienną niezależną
prognozowania Predictor jest kolumna C5. Kliknąć przycisk OK i obserwować wynik. Zapisać
równanie dopasowanej linii.

 Powtarzać to ćwiczenie z wieloma parami innych zmiennych, np. Height i Weight.

 Regresja wielokrotna Multiple regression jest rozszerzeniem tej podstawowej analizy, gdzie
można korzystać z więcej niż jednej zmiennej niezależnej Predictor. Rozszerzyć listę tych
predykatorów w celu analizy zmiennej PEmax w funkcji Weight i Age. Zapisać równanie
dopasowanej linii.



Rys. 27.





Ćwiczenie 21

Gdy mamy trochę czasu, powtarzać analizę regresji dla maksymalnego ciśnienia statycznego
wydechu Pemax w funkcji zmiennej wagi ciała Weight. Tym razem kliknąć przycisk Graphs oraz
wykreślić reszty Residuals w funkcji zmiennej dopasowanej Fits (wykres reszt) Jest to bardzo
przydatne narzędzie dla podjęcia decyzji czy bardziej złożony model regresji może lepiej objaśniać tą
zależność.



21. Analiza wariancji

Minitab ma klika poleceń do przeprowadzania analizy wariancji zależnej w zbiorze danych, Ćwiczenie
to demonstruje prostą analizę wariancji zrównoważonego planu eksperymentu.


- 19 -

Ćwiczenie 22

Arkusz ten został utworzony na dyskietce Minitab w pliku o nazwie N:\balaov.mtw. Utworzyć nowe
okno arkusza Worksheet (patrz Ćwiczenie 9) i skorzystać z polecenia menu File | Open Worksheet,
po czym wybrać odpowiedni plik oraz obejrzeć dane. Obejmują one plonowanie pomidorów Yield na
podstawie eksperymentów złożonych z 3 bloków Block przy dwóch próbach Side (na dwóch
poziomach) i czterech gatunkach Strain (na czterech poziomach klasyfikacji). Dane te można
analizować w opisany niżej sposób przy założeniu, że zmienna Strain jest losowa względem
wszystkich poletek w każdym bloku (losowo, zrównoważony blok planu eksperymentu).
W rozwijalnym menu wybrać polecenie Stat | ANOVA | Balanced ANOVA w celu otworzenia okienka
dialogowego pokazanego na Rys. 28. Wypełnić to okienko jak pokazano na tym rysunku ze zmienną
Yield polu Response i wyrażeniem block side strain side*strain w polu Model. Kliknąć przycisk
OK aby uruchomić analizę.
Powtórzyć tą analizę po kliknięciu przycisku Graphs i wybraniu zmiennych Residual w funkcji Fits
(tak jak w Ćwiczeniu 21).


Rys. 28.





22. Zapisywanie wykresów i import do MS Word

Najszybszym i najprostszym sposobem importu wykresu z Minitab do dokumentu MS Word jest
skopiowanie okna wykresu i wklejenie go do dokumentu. Wypróbujemy to w następnym ćwiczeniu na
utworzonym wykresie.


Ćwiczenie 23

Zminimalizować sesje Minitab do ikony i otworzyć nowy, pusty dokument Worda. Wrócić ponownie do
okna Minitab przez jego maksymalizację.
W rozwijalnym menu wybrać polecenie Edit | Copy Graph, po czym wrócić do dokumenty MS Word
i wkleić wykres w odpowiednim miejscu (za pomocą skróty CTRL + V) lub za pomocą polecenia
Edycja | Wklej specjalnie).


23. Korzystanie z pomocy Minitab

Aby dowiedzieć się więcej o Minitab, można skorzystać z menu Help | Help (opcja dostępna tylko
pełnej wersji programu). Jest to wygodne narzędzie gdy zapomnieliśmy jakie okienko dialogowe
wybrać do określonego zadania. Jednak Minitab zawiera również przewodnik statystyczny StatGuide
oraz samouczek Tutorial (dostępne w Internecie) i zalecamy korzystać z tych materiałów.

- 20 -

24. Opuszczanie Minitab

Przed ostatecznym opuszczeniem Minitab, należy najpierw zapisać swoją pracę oraz dane w pliku na
dysku N:\ (oznaczenie to może być inne). W celu opuszczenia Minitab można wybrać polecenie menu
File | Exit. Otwiera się wtedy okienko dialogowe pokazane na Rys. 29 pytające czy zapisać
wprowadzone zmiany przed zamknięciem programu:


Rys. 29.




Wybrać odpowiedź twierdzącą Yes gdy chcemy zapisać zmiany w pliku projektu i nadać mu
odpowiednią nazwę, np. Minitab_Tutorial. W przeciwnym razie wybrać odpowiedź przeczącą No.


UWAGA.

Pliki do których odwołuje się niniejszy Samouczek nie są dołączone do pakietu Minitab
Portable 1.15 ani do jego wersji instalacyjnej (przypis tłumacza).