Szwedzki design dzisiaj

Contemporary Swedish Design

Cztery elementy

Design 4 elements

Wystawa zorganizowana w ramach prowadzonego przez Instytut Wzornictwa Przemysłowego kluczowego projektu Zaprojektuj swój

Wystawa / Exhibition Cztery Elementy. Szwedzki design dzisiaj Design 4 Elements. Contemporary Swedish Design Kurator, projekt aranżacji oraz identyfikacja / Curator, Exhibition Design and Identity Margarita Bergfeldt Matiz Komisarz wystawy / Exhibition Manager Izabela Jasińska Organizator / Organizer Instytut Wzornictwa Przemysłowego sp. z o.o. ul. Świętojerska 5/7, 00–236 Warszawa www.iwp.com.pl

Katalog / Catalogue Redaktor / Editor Izabela Jasińska Tłumaczenie / Translation Idiomas s.c. Biuro Tłumaczeń Opracowanie graficzne / Graphic Design Jakub Jezierski Krój pisma / Typeface Berling Nova Wydawca / Published by Instytut Wzornictwa Przemysłowego Druk / Print Drukarnia Efekt Warszawa © 2009 Autorzy / Authors Warszawa / Warsaw 2009

zysk. Poprawa konkurencyjności przedsiębiorstw poprzez zastosowanie wzornictwa (innowacja produktowa i procesowa).
The exhibition was created as part of the key project Design your Profit. The improvement of the competitiveness of enterprises through the application of design (product and process innovation), conducted by Instytut Wzornictwa Przemysłowego (Institute of Industry Design).

Współpraca / Co-operation Instytut Szwedzki w Sztokholmie

Patron honorowy / Honorary Patronage Ambasada Szwecji w Warszawie

(5)

Spis treści / Contents 7 Beata Bochińska Wstęp / Introduction 11 Lisbeth Svengren Holm Szwedzka ekonomia i wartość wzornictwa przemysłowego / Swedish Economy and the Value of Industrial Design 35 Kerstin Wickman Cztery elementy / The Four Elements 95 Lista wystawców / Exhibitors and Producers list

(7)

Ju fler kockar, desto sämre soppa
Beata Bochińska Szwedzkie przysłowie „Im więcej kucharzy, tym gorsza zupa” doskonale oddaje rzeczowe podejście do wzornictwa naszych północnych sąsiadów znad Bałtyku. Tradycja prostego i funkcjonalnego designu jest wspólna nie tylko dla projektantów skandynawskich, ale także dla całego regionu Morza Bałtyckiego, w tym Polski. Regały Billy z Ikea i typowa polska „meblościanka Kowalskiego” mają podobny demokratyczny rodowód i podobnie postawione założenia projektowe, a jednak to te pierwsze stały się produktem globalnym. Szwecja może pochwalić się także innymi, poza Ikea, globalnymi markami opartymi o wzornictwo, jak chociażby Electrolux, Volvo, Absolut, Ericsson, których produkty prezentowane są na wystawie współczesnego wzornictwa szwedzkiego Cztery Elementy. A zatem, gdzie tkwi sekret ponadnarodowych sukcesów tego zaledwie 9-milionowego narodu? Raporty poświęcone wzornictwu i innym przemysłom kreatywnym, które ukazały się w ostatnich latach, między innymi cykl raportów BEDA opublikowanych za lata 2000–2005, raport Sir Coxa z 2005 czy raport KEA z roku 2006 , zgodnie wskazują
1

The Swedish proverb “Ju fler kockar, desto sämre soppa”, which literally means “the more cooks, the worse the soup” perfectly renders our northern Baltic neighbours’ approach to design. The tradition of a simple and functional design is common not only for Scandinavian designers, but also for the entire region of the Baltic Sea, including Poland. The “Billy” bookcases and wall shelves of IKEA and the typical Polish wall unit are of similar democratic origin and similarly established design assumptions, however the first ones became a global product. Sweden may, apart from IKEA, boast other, global brands based on designing, as for example Electrolux, Volvo, Absolut, Ericsson, whose products were presented at the exhibition of contemporary Swedish design: Design 4 Elements. Now then, where lies the rub of the transnational success of that scarcely 9-million nation? Reports devoted to design and other creative industries, which were published during the last years, among others the BEDA reports cycle published for the years 2000–2005, Sir Cox’s report of 2005 or KEA’s report of 20061, accordingly indicate both a double-digit increase of the design service

zarówno na dwucyfrowy wzrost samego rynku usług

(8)

związanych z designem, jak i na ich istotny wpływ na rozwój konkurencyjności całej gospodarki. Badanie aplikacji wzornictwa przeprowadzone przez IWP w roku 2007 w ponad 300 polskich firmach – zakończone raportem dla Ministra Gospodarki, potwierdza świadomość kluczowej roli wzornictwa u zdecydowanej większości badanych przedsiębiorstw. Polscy przedsiębiorcy uznają jego znaczenie szczególnie dla wyróżnienia produktu na rynku, wzrostu satysfakcji konsumenta i poprawy wizerunku firmy, a także dla podniesienia ceny i marży. W konsekwencji raportu IWP, wzornictwo zostało uznane za strategiczny kierunek rozwoju polskiej gospodarki i objęte programem wsparcia w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka, co oznacza blisko 200 mln euro na finansowanie projektów wzorniczych w przedsiębiorstwach oraz 4 mln euro na projekt kluczowy Instytutu Wzornictwa Przemysłowego. Zadaniem realizowanego przez Instytut projektu

market and its significant impact on the development of the competitiveness of the entire economy. An analysis of the application of design conducted by the IWP (Institute of Industrial Design) in 2007 in over 300 Polish companies – concluded with the report for the Minister of Economy, confirms the awareness of the key role of design in most of the examined enterprises. Polish entrepreneurs recognize its significance especially for distinguishing the product on the market, increasing consumer satisfaction and improving the company’s image, as well as for raising prices and margins. As a result of the IWP report, industrial design was declared a strategic orientation in the development of the Polish economy and included in a support programme within the Operational Programme of Innovative Economy, which denotes almost 200 million Euros for financing industrial design in enterprises and 4 million Euros for a key project of the Institute of Industrial Design. The aim of the project Design Your Profit, realized by the institute and directed at entrepreneurs and designers, which started in May 2009 and will last till 2011, is to make knowledge and good design practices available to 550 companies and 100 designers. As in the case of Sweden, the country’s image can be built by good design. Within the regional cooperation of the Baltic countries, which in Poland is under the patronage of the Committee on European Integration, we are planning to use the connections and think about the role and

Zaprojektuj Swój Zysk – skierowanego do przedsiębiorców i projektantów, który wystartował w maju 2009 roku i potrwa do 2011, jest udostępnienie wiedzy i dobrych praktyk w obszarze wzornictwa ponad 550 firmom i 100 projektantom. Jak pokazuje przypadek Szwecji, wizerunek kraju może być budowany poprzez dobry design. W ramach współpracy regionalnej krajów regionu Morza Bałtyckiego, której patronuje w Polsce Urząd Komitetu Integracji Europejskiej, planujemy wykorzystać powinowactwo w myśleniu o roli i znaczeniu designu

(9)

dla społeczeństwa i gospodarki w procesie budowania wizerunku całego regionu Morza Bałtyckiego. IWP jest inicjatorem i głównym organizatorem festiwalu designu krajów nadbałtyckich Gdynia Design Days, którego założenia świetnie wpisują się w taką współpracę (w 2009 na GDD pokazujemy między innymi wystawę wzornictwa szwedzkiego). Czy owocem wsparcia państwa dla designu będzie powstanie globalnych polskich marek opartych o wzornictwo, z jego charakterystycznym demokratycznym rysem? Czy nastąpi rozwój projektowania uniwersalnego (np. dla niepełnosprawnych, starszych, wykluczonych) kierującego się ideą zrównoważonego rozwoju, ekologii, oszczędności energii (co tak podziwiamy u szwedzkich partnerów)? Odpowiedzi na te ważne pytania otrzymamy w najbliższych latach. Tymczasem przytoczmy znane polskie przysłowie „Gdzie kucharek sześć, tam nie ma co jeść”, które podobnie jak tytułowe powiedzenie szwedzkie nawołuje do prostoty i umiaru w poszukiwaniu rozwiązań, także projektowych. Oglądając szwedzki design trudno nie zgodzić się z tym przesłaniem.

significance of design for society and economy in the process of building the image of the entire Baltic Sea region. The IWP is the initiator and chief organizer of the design festival of the Baltic States – Gdynia Design Days, where in 2009 we presented a.o. the Swedish design exhibition Design 4 Elements, the premises of which perfectly correspond to such a cooperation. Will the governmental support of design bear fruit in the form of global Polish brands based on design, with its characteristic democratic features? Will universal design (e.g. for the disabled, the elderly) develop, following the idea of sustainable development, ecology, energy saving (which we admire in our Swedish partners)? Those questions will be answered in the next few years. Meanwhile let us quote the well-known Polish proverb „Gdzie kucharek sześć, tam nie ma co jeść”, which in turn literally translates as “where there are six cooks, there is nothing to eat” and which just like the Swedish title proverb calls to simplicity and moderation in the search of solutions, also design solutions. In view of Swedish design, it is rather difficult not to agree with that message.

Beata Bochińska Prezes Instytutu Wzornictwa Przemysłowego, dyrektor projektu Zaprojektuj Swój Zysk

Design Your Profit project director

Beata Bochińska President of Institute of Industrial Design,

1) The BEDA (The Bureau of European Design Associations) Communication Series 2000–2005; The Cox Review of Creativity in Business 2005, KEA European Affairs’s The Economy of Culture in Europe 2006.

1) The BEDA (The Bureau of European Design Associations) Communication Series 2000–2005; The Cox Review of Creativity in Business 2005, KEA European Affair’s The Economy of Culture in Europe 2006.

Szwedzka ekonomia i wartość wzornictwa przemysłowego
Wprowadzenie Związek pomiędzy wzornictwem i ekonomiczną opłacalnością jest często postrzegany przez projektantów jako bezproblemowy – w takim sensie, że zakładają oni pozytywną współzależność pomiędzy dobrym designem a rentownością. Ale jednocześnie, związek ten został uznany za skomplikowany, ponieważ często mamy do czynienia z brakiem wiedzy, w jaki sposób, kiedy i dlaczego design jest opłacalny. Argumenty przybierają często formę anegdotyczną. Badania naukowe, które w bardziej systematyczny sposób pozwalają ustalić, czy powyższe stwierdzenie jest prawdą, wskazują, że firmy umiejące korzystać z wzornictwa w sposób strategiczny odnoszą większe zyski niż konkurencja. Takie wyniki wskazały ba-

(11)

Swedish Economy and the Value of Industrial Design
Introduction The relationship between design and economic viability is often perceived as unproblematic by the designers in the sense that they presume a positive correlation between good design and profitability. At the same time the relationship has also been perceived as problematic, since there is often a lack of knowledge about how, when, and why design is viable. The arguments are often anecdotal. Scientific studies, that in a more systematic manner examine whether this is indeed the case, suggest that those companies that are good at using design strategically are more profitable than others. This was for instance the result of a study done by two

Lisbeth Svengren Holm

(12)

dania przeprowadzone przez dwóch amerykańskich naukowców w latach 1997 oraz 20011, potwierdzone przez badanie zrealizowane przez British Design Council w roku 2004 (rys. 1).

American researchers in 1997 and 20011 and confirmed by a study done by the British Design Council in 2004, see figure 1 below.

Rentowność / Profability

Czas / Time

1994
Firmy intensywnie stosujące wzornictwo / Design intensive companies Średnia dla 500 firm notowanych na FTSE / Average 500 on FTSE

2004

Rysunek 1: Wzrost średniej wartości udziałów w spółkach, które otrzymały nagrody za design, a tym samym zostały uznane za dobry wzór (niebieska linia), w porównaniu ze średnią wartością udziałów w 500 największych firmach (czarna linia) notowanych na Giełdzie Papierów Wartościowych w Londynie (Financial Times Stock Exchange London). Źródło: Design Council, luty 2004 r.

Figure 1: The development of the average share value between those companies who have received design awards, thereby considered as good design (blue curve) in comparison with the average share value of the largest 500 (black curve) on FTSE (Financial Times Stock Exchange London). Source: Design Council, February 2004

(13)

Zatem, czy założenia projektantów są słuszne? Aby ocenić, czy projektanci mają rację, należy spojrzeć na wzornictwo w świetle dynamiki biznesu i gospodarki, co pozwoli zrozumieć zarówno powody, dla których wzornictwo faktycznie ma wpływ na rentowność, jak również warunki, które muszą być spełnione, aby taka sytuacja zaistniała. W niniejszym artykule omówimy rozwój wzornictwa, w szczególności wzornictwa przemysłowego, oraz sposoby, w jakie wzornictwo pomaga w tworzeniu wartości dla biznesu oraz przewagi konkurencyjnej dla przedsiębiorstw w kontekście rynku szwedzkiego. Na początku omówimy rozwój szwedzkiej ekonomii i jego konsekwencje w odniesieniu do wzornictwa przemysłowego. Obecny kryzys finansowy zmienił sytuację i strukturę szwedzkiej ekonomii, uwydatniając cechy gospodarki usługowej. Zmiany te rozpoczęły się kilka lat temu, natomiast przyspieszenie nastąpiło pod koniec roku 2008, gdy Szwecję dotknęła recesja.

So, are the designers right in their assumptions? To judge whether the designers are right or wrong we have to see design in relation to the dynamics of business and economy in order to understand why design indeed contributes to a profitable business but also the conditions for it. In this article we will discuss the development of design, in particular industrial design, and how it creates values to business and an increased competitive strength to enterprises in the Swedish context. We will start with the development of the Swedish economy and its consequences on industrial design. The recent financial crises have changed the situation for and the structure of the Swedish economy, thereby enhancing Sweden as a service economy. This change started several years ago but accelerated when the economic recession hit Sweden in the end of 2008.

1
Szwedzka ekonomia i wpływ na wzornictwo Szwecja słynie z formy i wzornictwa. Dotyczy to wszelkich produktów, począwszy od szkła, poprzez tekstylia, samochody i telefony. Istnieje jednak rozróżnienie pomiędzy formą i wzornictwem przemysłowym. Podczas gdy forma odnosi się do firm zajmujących się produkcją wyrobów ze szkła, tekstyliów, mebli oraz branży mody, wzornictwo przemySwedish Economy and the impact on design Sweden is known for its form and design. This applies to everything from glass, textiles to automobiles and telephones. We differentiate, however, between form and industrial design. While form is closely linked to materials based companies, such as glass, textiles, fashion and furniture, industrial design is more related to

(14)

słowe ma większe zastosowanie w firmach technologicznych. Projektanci wzornictwa przemysłowego pojawili się w Szwecji jako grupa zawodowa w latach 50. ubiegłego wieku. Ale granice nie są ostre. Większość projektantów porusza się pomiędzy różnymi gałęziami przemysłu, znacząca większość zajmuje się wzornictwem produktów fizycznych, niezależnie od branży czy klientów, dla których pracują. To jednak będzie się zmieniać. Zjawisko dotyczy głównie projektantów wzornictwa przemysłowego, którzy rozpoczęli współpracę z dostawcami usług – w tej branży wynikiem pracy nie zawsze jest produkt fizyczny, lecz cały system produktów i usług. Do tego zagadnienia jeszcze powrócimy. Rozwój wzornictwa przemysłowego w Szwecji jest ściśle związany z historią szwedzkiego przemysłu i społeczeństwa. Ze społeczeństwa rolniczego w XIX wieku, Szwecja stała się społeczeństwem przemysłowym, w którym w porównaniu z relatywnie niską liczbą ludności funkcjonuje znacząca liczba dużych międzynarodowych firm. Takie spółki, będące głównie przedsiębiorstwami świadczącymi usługi businessto-business (B2B) dominowały na rynku szwedzkim przez cały wiek. Szwecja to bogaty kraj, jeżeli chodzi o zasoby naturalne, takie jak lasy, woda i minerały. Zasoby te stały się podstawą działalności dużych firm w branżach drzewnej i celulozowej, metalowej i stalowej, a później również w branży energetycznej. Za przykład mogą posłużyć między innymi spółki Stora Enso, SSAB oraz Vattenfall.

technology-based firms. Industrial designers emerged as a profession in the 1950s in Sweden. But there are no sharp boundaries. Most designers commute between different industries. However, the vast majority of designers work with design of physical products, regardless of which industry or clients they work for. This is about to change though. It applies in particular to industrial designers who have started to work with service providers, where the outcome is not always a physical product, but a system of products and services. We shall come back to this. The development of industrial design in Sweden is parallel to the mixed story of Swedish industry and society. From an agricultural society in the 19th century Sweden turned into an industrial nation with quite a few large multinationals considering the relatively small population. These corporations, mainly business-to-business (B2B) enterprises, have dominated Sweden for a whole century. Sweden is a rich country in terms of natural resources, like forest, water and minerals. These resources have provided the basis for the establishment of large companies in timber and pulp, metal and steel industry and later also in the energy sector. Companies like Stora Enso, SSAB, and Vattenfall are some of these companies.

(15)

1950 7.0

1960 7.5

1970 8.0

1980 8.3

1990 8.6

2008 9.3

Tabela 1: Wzrost populacji w Szwecji, w milionach osób

Table 1: Swedish population development, in million

To właśnie dzięki firmom z inwencją, która pozwoliła im na bardziej skuteczne dotarcie do rynków eksportowych, nastąpił rozwój i dobra koniunktura, od lat stanowiące cechy charakterystyczne szwedzkiej gospodarki. Dla przykładu – stworzenie wysokiej jakości wiertarek przez firmę Atlas Copco wynikało z zapotrzebowania szwedzkich firm górniczych, które chciały zwiększyć skuteczność wydobycia kruszcu. W celu dotarcia do rynków eksportowych, niezbędny był niezawodny system transportu, który przez kilkaset lat umożliwiał żeglugę handlową, a następnie transport kolejowy, drogowy i lotniczy. Duże odległości i ostry klimat zmusiły szwedzkich producentów pociągów, ciężarówek i samolotów do skoncentrowania się na jakości ich wyrobów. Dlatego firmy, takie jak Asea (ABB od r. 1988), Volvo i Scania musiały sprostać wysokim wymaganiom lokalnych klientów. Jednocześnie wykorzystywały możliwości eksportowe, co doprowadziło do szybkiej internacjonalizacji. Dzisiaj wspomniane firmy są liderami w swoich branżach. Fakt, że tylko nieliczne z nich mają szwedzkich właścicieli można częściowo wytłumaczyć globalizacją ekonomii oraz tym, że w Szwecji zlokalizowanych jest niewielu głównych udziałowców.

But it was actually those companies with inventions that solved the needs of these companies to more efficiently extract their products and reach export markets, which led to the prosperity and the successful business that has characterized the Swedish industry. For instance Atlas Copco’s development of high quality drilling machines was based on the needs of the Swedish mining companies to improve the efficiency of ore mining. In order to reach export markets an efficient transport system was needed, which has benefited shipping for many hundred years, and later on also the operation of trains, trucks and aircraft. The long distances and harsh climate forced the Swedish manufacturers of trains, trucks and aircrafts to focus on quality. Therefore, companies like Asea (ABB since 1988), Volvo and Scania, had to live up to the high demands of their domestic customers. At the same time they could utilize their competence for export which led to an early internationalization and today they are world leaders in their fields. The fact that few of them have Swedish owners could partly be explained by the globalization of economy and the fact that Sweden has few large shareholders.

(16)

Sukces szwedzkich korporacji oparty na wynalazkach i internacjonalizacji, jaka nastąpiła na przełomie XIX i XX wieku, wpłynął na rozwój kultury technologicznej, która zdominowała przemysł w Szwecji. Asea, założona w roku 1883 (od 1988 nosząca nazwę ABB po fuzji z Brown Boveri), działając jako firma B2B w oparciu o zaawansowane technologie, w połowie lat 60. stworzyła wewnętrzny dział wzornictwa projektowego, zatrudniając specjalistów kształconych na projektantów wyrobów metalowych lub złotników w Konstfack (Szkoła wyższa sztuki, rzemiosła i designu) w Sztokholmie. Następnie, dyrektor projektowy Asea rozpoczął współpracę z Konstfack i zorganizował kursy wzornictwa przemysłowego. Był to początek edukacji w zakresie wzornictwa przemysłowego w Szwecji. Jednakże dział wzornictwa Asea nie przetrwał usprawnień przeprowadzanych w firmie w końcu lat 60., a projektanci rozpoczęli niezależną działalność. To z kolei stanowiło początek jednego z najlepszych szwedzkich biur projektowych, Ergonomidesign. Przypadek powyższy pokazuje również rozwój branży wzornictwa przemysłowego. W tamtych latach, jedynie duże firmy produkujące sprzęt AGD czy samochody posiadały wewnętrzny dział projektowy. Większość przedsiębiorstw zatrudniała projektantów jako doradców. Projektanci wzornictwa przemysłowego z kolei pracowali głównie w mikrofirmach, w jedno- lub dwuosobowych zespołach. Sytuacja zaczęła się zmieniać mniej więcej dziesięć

The success of the Swedish corporations, based on inventions and internationalization in the end of the 19th and beginning of the 20th century, created a strong engineering culture that has dominated Swedish industry. Despite being a high-tech B2B-company Asea, founded in 1883 (since 1988 ABB after the merger with Brown Boveri), built up an internal industrial design department in the mid 1960s, employing designers educated as metal designers or silver smiths at Konstfack (University College of Arts, Crafts and Design) in Stockholm. Asea’s design manager then started to collaborate with Konstfack and gave courses in industrial design. These were the embryo to the industrial design education in Sweden. The design department, however, did not survive the rationalizations in the end of the 1960s and the designers started a consultancy of their own. This was the start for one of the most successful industrial design consultancy in Sweden, Ergonomidesign. The case is also an illustration of the development of the industrial design sector. It was only the large consumer capital goods companies, like white goods and car manufacturers who had internal design departments. Most companies commission designers as consultants. The industrial designers in turn mostly form micro-companies with one or two persons constellations.

(17)

lat temu. Biura projektowe zaczęły się rozwijać, firmy zajmujące się doradztwem technologicznym zatrudniać projektantów wzornictwa przemysłowego, a coraz więcej przedsiębiorstw stworzyło wewnętrzne działy projektowe. Musimy pamiętać jednakże, że wzornictwo przemysłowe jest niewielką gałęzią przemysłu. Na rynku działa około 700 projektantów wzornictwa przemysłowego, z czego większość pracuje w niewielkich biurach doradczych w dwu-, trzyosobowych zespołach. Istnieje około dziesięciu biur projektowych zatrudniających ponad 15 osób; największym z nich jest Ergonomidesign – ok. 60 pracowników. Niezależnie od wielkości, wzornictwo przemysłowe to branża ważna dla szwedzkiego przemysłu a liczba projektantów wciąż rośnie – głównie dotyczy to osób posiadających wykształcenie zarówno projektowe, jak i technologiczne. Dominacja szwedzkich producentów opierających działalność na technologiach to dla wzornictwa przemysłowego zarazem zaleta, jak i wyzwanie. Konkurencja w branży projektowej skupia się na jakości oraz wysokich wymaganiach odnośnie materiału i wykonania. Dla projektantów wzornictwa przemysłowego to zaleta, ponieważ zmusza ich do zwiększania własnych kompetencji. Jednocześnie jest to utrudnienie, ponieważ wzornictwo przemysłowe na pierwszym miejscu łączone jest z formą (wyglądem), a dopiero potem z funkcjonalnością, szczególnie w przypadku dóbr konsumenckich. Podążając takim

This situation started to change a decade ago. Industrial design consultancies started to grow, engineering consultancies employed industrial designers and more companies built internal design departments. We should remember, however, that industrial design as an industry is small. There are about 700 industrial designers, and most work in small consulting companies still with two to three people. There are about ten industrial design consultancies with more than 15 employees; the largest is Ergonomidesign with about 60 employees. The size notwithstanding, it is an industry that has importance for Swedish industry and the number of industrial designers increase, not the least with people with a background in both design and engineering. The domination of the engineering driven manufacturers in Sweden is both an asset and a liability for industrial design. The industrial competitive focus is on quality with high demands on material and performance. This is an asset for industrial design as they have been forced to strengthen their own competence on these issues. It is at the same time a liability as industrial design is associated to form first and function second, to consumer goods essentially, following that many B2B companies neglect the relevance of industrial design for their own operations.

(18)

tokiem myślenia, wiele firm B2B lekceważy znaczenie wzornictwa przemysłowego w swojej działalności.

2
Wiara narodowa w inwestycje projektowe W celu zwiększenia świadomości na temat znaczenia wzornictwa jako strategicznego czynnika wpływającego na zwiększanie konkurencyjności firm, w Europie oraz ostatnio również w Azji, utworzono rady designu finansowane przez rząd. British Design Council to instytucja modelowa dla wielu państw, również dla Szwecji. Szwedzka organizacja SVID Swedish Industrial Design Foundation (Szwedzka Fundacja Wzornictwa Przemysłowego) została utworzona w roku 1989 przy wsparciu finansowym ze strony Ministra Handlu i Przemysłu. W Szwecji działa również Svensk Form (Szwedzka Forma), kontynuująca działalność Swedish Crafts Association założonej w roku 1845. Svensk Form to członkowska organizacja non-profit posiadająca upoważnienie od rządu do promowania szwedzkiego wzornictwa, zarówno w kraju, jak i poza jego granicami. Svensk Form otrzymuje wsparcie finansowe od Ministra Kultury i swoich członków. Podczas gdy działalność Svensk Form jest adresowana głównie do ogółu oraz zawodowych projektantów, SVID współpracuje z lokalnymi i zagranicznymi firmami i organizacjami publicznymi. Misją SVID jest wspieranie szwedzNational belief in design investments To raise awareness of design as a strategic resource to strengthen the competitiveness of companies, design councils, financially supported by government, have been established, especially in Europe, but in recent years also in Asia. British Design Council is a model for many countries, also for Sweden. The Swedish organization SVID, Swedish Industrial Design Foundation, was founded in 1989 with financial support from the Ministry of Trade and Industry. In Sweden there is also Svensk Form (Swedish Form), which is a continuation of Swedish Crafts Association, founded in 1845. Svensk Form is a non-profit membership based organization with a mandate from government to promote Swedish design, both nationally and internationally. Svensk Form receives financial support from the Ministry of Culture and from its members. While Svensk Form’s activities particularly are aimed at the general public and design professionals, SVID addresses companies and public organizations on a national and regional basis. SVID’s mission is to strengthen the ability of Swedish firms and

(19)

kich firm i organizacji w zakresie zakupu i wdrażania projektów. Cel ten osiąga dzięki prowadzeniu programów edukacyjnych, seminariów i projektów umożliwiających firmom współpracę z projektantami, okazjonalnym pomniejszym dotacjom, oraz współpracy z osobami zajmującymi się badaniami z zakresu wzornictwa i zarządzania projektami. Jeden z większych projektów, podczas którego firmy miały okazję współpracować z projektantami, został zrealizowany w roku 2005, który został oficjalnie uznany przez szwedzki rząd jako Rok Designu. Działania mające na celu zorganizowanie Roku Designu rozpoczęły się w 2001 r., gdy Minister Handlu i Przemysłu wyraził zainteresowanie działalnością branży projektowej. Wydarzenie to nie było przypadkowe, a raczej stanowiło owoc pracy SVID oraz zainteresowania państw, takich jak Dania, Finlandia, Norwegia oraz Wielka Brytania zainwestowaniem znaczących sum w branżę projektową, w celu zwiększenia swojej konkurencyjności. Ponadto, podobne działania zaczęły podejmować kraje azjatyckie. Kilka państw przyjęło założenie, że wzornictwo może zwiększyć konkurencyjność przedsiębiorstw, a tym samym zwalczyć negatywne skutki wzrastających kosztów pracy. SVID otrzymała 51 milionów SEK na inwestycje w projekty związane z wzornictwem przemysłowym w latach 2003–2005. Budżet obejmował dziesięć głównych projektów o różnych tematach, oraz 500 podprojektów o różnej skali. W rezultacie, w progra-

organizations to purchase and integrate design into their business. This is achieved through educational programs and seminars, projects where companies are given opportunities to work with designers, occasionally through a minor financial subsidy, and collaboration with researchers within design and design management. One large project where companies had the opportunity to work with designers took place in 2005 which was declared as the official Design Year by the Swedish Government. The Design Year was initiated in 2001 when the Minister for Trade and Industry announced an interest to make a special effort within the design field. This was not a sudden incident, but rather a result of SVID’s work and the fact that other countries such as Denmark, Finland, Norway and the UK would also invest large sums of money on design to strengthen each country’s competitiveness. In addition, countries in Asia were about to do similar efforts. Several countries have adopted the view that design can enhance enterprise competitiveness and thereby resist the negative effects of increased wage costs. SVID received 51 millions SEK to invest in industrial design related projects over a period of three years, 2003–2005. The budget covered ten main projects with different emphases and with more than 500 sub-projects of varying sizes. In

(20)

mie udział wzięło 484 firm oraz 66 jednostek samorządowych i przedsiębiorstw państwowych. Wśród głównych tematów znalazły się m.in. „pracownicy i firmy w dobrej kondycji”, „projektowanie usług”, „design dla eksportowej technologii medycznej”, „design dla podwykonawców z branży transportowej” oraz „design dla branży opakowań”. Przedsięwzięcia realizowane przez firmy dotyczyły wszelkich dziedzin, od innowacji poprzez zarządzanie marką do projektowania miejsc pracy. Ocenę powyższych działań przeprowadził w roku 2006 Ulla Johansson2, naukowiec z Uniwersytetu Växjö. Najważniejsze osiągnięte korzyści to wzrost sprzedaży oraz nowe miejsca pracy. W ramach przeprowadzonego badania, 44 firmy przyznały, że już osiągnęły lub oczekiwały wzrostu sprzedaży o łącznej wartości pomiędzy 444 a 745 milionów SEK. Wyniki powyższe dotyczyły jedynie 10 procent wszystkich projektów, natomiast z drugiej strony już powyższe 10 procent stanowiło z ekonomicznego punktu widzenia sukces motywujący wydatek inwestycyjny w wysokości 51 milionów SEK. Jednak design sam w sobie rzadko kiedy jest jedynym powodem zwiększonych obrotów. Znaczenie tutaj ma wiele różnych czynników. Aby upewnić się, jaką rolę odegrał design w powyższym programie, dokonano rozróżnienia w zależności od tego, czy design stanowił niezbędny czynnik decydujący o sukcesie, czy też był jednym z takich czynników. 27 firm (które odnotowały łączny wzrost obrotów o ponad 200 milionów

the end 484 companies, 66 municipals and public companies participated in this project. The projects had themes like “employees and firms in good shape”; “service design”; “design for medical technology export”; “design for transportation sub-contractors” and “design for packaging”. The company projects covered everything from innovation to branding and work place design. An extensive evaluation of these projects was carried out in 2006 by Ulla Johansson2, researcher at Växjö University. The most notable results were the sales increases and new jobs that could be identified. 44 companies responded to the questionnaire that they had had, or was expected to have, sales increases of together between 444 and 745 million SEK. This was only 10 percent of all projects, but, on the other hand, these 10 percent were so successful from an economic point of view that they alone motivated the whole investment of 51 million SEK. However, design is rarely the only reason for an increased turnover. Many different factors matter. To ascertain which role design did have in these projects a distinction was made between if design had been a necessary condition for the success or if design had contributed as one factor among others. 27 firms (with a joint turnover increase of over 200 million) replied that they “do not think it could have been achieved without design action.”

(21)

SEK) stwierdziło, że „ich zdaniem taki wzrost byłby niemożliwy bez zastosowania designu”. Movimento to młoda firma zajmująca się produkcją narzędzi analitycznych na potrzeby producentów pojazdów, co oznacza wytwarzanie nowych narzędzi służących do pomiaru różnych właściwości nowych technologii stosowanych w samochodach. W trakcie analizy procesu zarządzania designem w firmie, opracowano polityki korporacyjne, przewidujące zwiększoną koncentrację na uwzględnianiu perspektywy użytkownika produktów. Ponadto, projektant zbadał proces komunikacji firmy z klientami, i na tej podstawie stworzono nową platformę komunikacyjną. Powyższe osiągnięcia zostały przedstawione przez kierownika projektu w Movimento w trakcie rozmowy przeprowadzonej przez Ulla Johanssona. „Dokonaliśmy przeglądu wszystkich materiałów graficznych, strony internetowej, logotypu – jak również produktów oraz całego otoczenia i siedziby firmy. Spółka mniej lub bardziej bezpośrednio dostosowała się do wszystkich propozycji projektantów. Skutek był natychmiastowy. Klienci zaczęli postrzegać firmę jako spójną i wiarygodną. Wyniki uległy znaczącej poprawie. Otrzymaliśmy zamówienie na 65 milionów, którego w innej sytuacji nigdy byśmy nie dostali. Ponadto, nasza firma zwróciła uwagę spółki Teknikföretagen i w 2005 r. otrzymaliśmy nagrodę The Grand Award of Design za nasze osiągnięcia w zakresie ogólnej strategii projektowej oraz jej rezultatów” .

Movimento is a young company that develops analytical tools for vehicle manufacturers. That means developing new tools that can measure various properties of the new technologies introduced into the cars. In the design management analysis of the company corporate policies involving a strong user perspective of the products was formed. Moreover, the designer went through the company’s overall communication with customers and a new communications platform was developed. This is the achievements according to the project manager at Movimento in the interview by Ulla Johansson. “We revised all graphic material, web, logotype – but also products and the whole environment for the company’s premises. The company carried out almost all proposals from the designers more or less directly. This was immediately reflected on the market. Customers perceived the company uniform and credible. This resulted in extreme big business. We received an order for 65 million we would not have received otherwise. In addition, the company also drew attention of Teknikföretagen and were awarded “The Grand Award of Design” in 2005 for our work with an overall design strategy for the company and the impact this has led to.” Another aspect, besides increased turnover and new employments, is that other positive

(22)

Kolejnym pozytywnym rezultatem współpracy z projektantami, poza wzrastającymi obrotami i nowymi wakatami, jest np. zwiększona kreatywność objawiająca się pojawieniem bardziej twórczej atmosfery w firmie oraz zmianą sposobu myślenia o innowacji. Takie czynniki mogą odnosić długoterminowy wpływ na konkurencyjność przedsiębiorstw (Johansson, 2006).

effects had also been achieved through the collaboration with the designers, for instance increased creativity, in the sense that the climate of the company had become more creative and new ways of thinking about innovation. These issues can have a long term effect on companies’ competitiveness (Johansson, 2006).

3
Badania opinii firm o wzornictwie Rok Designu stanowił ważny krok w kierunku zwiększenia świadomości o wzornictwie wśród firm oraz organizacji publicznych. SVID przeprowadziła na przełomie 2003/2004 r. badanie, wspólnie z QNB Analysis and Communication and Teknikföretagen (Association of Swedish Engineering Industries), mające na celu określenie, w jaki sposób szwedzkie firmy postrzegają wzornictwo jako konkurencyjne narzędzie, oraz zbadanie relacji pomiędzy inwestycjami projektowymi i rentownością. Podobne badanie przeprowadzono w latach 2007/2008 w celu stwierdzenia ewentualnych zmian w podejściu firm do zagadnienia wzornictwa. W obu badaniach firmy zostały sklasyfikowane na czterech poziomach dojrzałości projektowej, zgodnie ze sposobem postrzegania wzornictwa w odniesieniu do prowadzonej działalności. Poziom pierwszy obejmował firmy, które nie prowadziły żadnych działań Studies of company’s views on design The Design Year was a large effort to increase awareness of design among companies and public organizations. SVID conducted a survey in 2003/2004 together with QNB Analysis and Communication and Teknikföretagen (the Association of Swedish Engineering Industries) to explore how Swedish companies saw design as a competitive tool and on the relationship between investment in design and profitability. A similar survey was also conducted in 2007/2008 to see if there were any changes in companies’ approach to design. In both surveys the companies were categorized on four levels in terms of design maturity according to how they perceive design in relation to their business. The first level is where companies do not consider any design activities in their operations. The second level

(23)

projektowych. Firmy sklasyfikowane na poziomie drugim korzystały z wzornictwa, lecz postrzegały design wyłącznie w kategoriach stylizacji, czyli pewnej kosmetyki umożliwiającej ładne wykończenie produktu. Na poziomie trzecim, zarówno projektanci, jak i wzornictwo byli postrzegani jako część procesu rozwoju firmy. Na poziomie czwartym z kolei, wzornictwo stanowiło już czynnik strategiczny. To właśnie połączenie designu stosowanego w celu zwiększenia innowacyjności oraz designu jako narzędzia komunikacji wspierającego rozwój marki i unikalnej tożsamości, stanowi podstawę do traktowania wzornictwa jako czynnika strategicznego. „Zajmujemy się produkcją ciężarówek, a design stanowi dla nas od końca lat 80. ważny czynnik przewagi konkurencyjnej. Wraz z upływem czasu nasze podejście do wzornictwa stawało się coraz bardziej dojrzałe, a w chwili obecnej jest dla nas elementem tak naturalnym jak użyteczność, ergonomia i ekonomia. Największym wyzwaniem i głównym czynnikiem sukcesu jest skuteczne połączenie wszystkich tych czynników i pozwolenie, aby wspólnie przyniosły efekty”. Dan Ullmestrand, Atlet Trucks Powyższe badania zostały zrealizowane na podstawie ankiet, na które odpowiedziało około 1000 firm (1308 w 2004 r. i 920 w 2008 r.). Badaniami objęto firmy w Szwecji zatrudniające co najmniej 20 pracowników. Przedsiębiorstwa, których działalność polega głównie na projektowaniu, na przykład firmy budowlane i biura projektowe, zostały wyłączone

is where companies use design but only see design as styling, i.e cosmetic that will give a nice finish to their products. On the third level designers and design are part of the development processes. The fourth level is where design is seen as a strategic resource. It is the combination of design for increased innovation and design as a communication tool to support a brand and a unique identity, which forms the basis for design as a strategic resource. “We are making trucks and product design has been an important competitive advantage for us since the late 80s. Over the years, our approach to design has matured, and design is now as natural as a function, ergonomics and economy. To succeed in combining all the elements and allow them to “bear one another” is the challenge and the major success factor.” Dan Ullmestrand, Atlet Trucks Both surveys are based on a questionnaire answered by approximately 1.000 companies (1.308 in 2004 and 920 in 2008). The survey population was firms in Sweden with at least 20 employees. Companies with design as a core function, for example architectural and design firms, have been excluded from the population. Companies are distributed evenly between sizes and between service and manufacturing. The survey made in 2008 shows that more companies (31% compared to 22%) think that design is a strategic resource compared with the

(24)

z badań. W badaniach wzięły udział firmy różnej wielkości, wywodzące się z różnych sektorów usług i produkcji.

survey of 2004. The number of companies who do not recognize any relevant design in their operations has decreased (23% compared to 27%).

Wzornictwo jako strategia i innowacja Design as strategy and innovation Wzornictwo jako proces Design as process Wzornictwo jako stylizacja Design as styling Brak wzornictwa Non-design

31% 22% 34% 39% 12% 12% 23% 27%

2008

2004

15%

30%
Figure 2: Number of companies on the four design maturity levels

Rysunek 2: Procentowa ilość firm sklasyfikowanych na czterech poziomach dojrzałości projektowej

Badanie przeprowadzone w roku 2008 wskazuje, że w porównaniu z badaniem z roku 2004 coraz więcej firm (31% w porównaniu z 22%) uważa, iż wzornictwo stanowi czynnik strategiczny. Spadła ilość firm, które nie stosują wzornictwa w swojej działalności (23% w porównaniu do 27%).

When asked what the companies see as the advantage of design most companies see design as a support for strengthening the brand (53 %). Other issues are better communication, improvements for customers, increased income and new ways of thinking which is seen as

(25)

Na pytanie o korzyści związane z wzornictwem, większość firm wskazała, że postrzega wzornictwo jako wsparcie w procesie rozwoju marki (53 %). Pozostałe korzyści obejmują lepszą komunikację, ulepszenia dla klientów, zwiększone dochody oraz nowe sposoby myślenia – to wpływy wzornictwa na działanie przedsiębiorstw zdaniem około jednej trzeciej wszystkich badanych firm (od 27 do 39 %). Zdaniem 9 %, wzornictwo wpłynęło na obniżenie kosztów – ta liczba może wydawać się nieznacząca, lecz jeżeli uwzględnimy, że wzornictwo ma na celu głównie umacnianie marki i ulepszanie produktu, jego wpływ na redukcję kosztów należy uznać za skutek pozytywny.

a contribution by design by around a third of all companies (from 27 to 39 %). That nine percent say that design has contributed to saving costs might sound like a low figure but if one recognize that design mainly is commissioned to strengthen brand and to improve product experience the fact that design investments also save costs must be considered a positive side effect.

Obniżenie kosztów Saving costs Nowe sposoby myślenia New ways of thinking Zwiększone dochody Increased income Ulepszenia dla klientów Improve for customers Lepsza komunikacja Better communication Umocnienie marki Strenghten the brand

9% 27% 32% 34% 39% 53%

10%

25%

50%

Rysunek 3: Wpływy wzornictwa zdaniem przedsiębiorstw

Figure 3: What companies see as contributions by design

(26)

Na pytanie, czy zgadzają się ze stwierdzeniem, że wzornictwo wpływa na zwiększenie rentowności, 53% firm odpowiedziało tak, z czego 16% całkowicie zgodziło się z tym stwierdzeniem. Najbardziej optymistyczne były firmy z branży tekstylnej i meblarskiej oraz producenci pojazdów.

Asked if they agree that investment in design contributes to increased profitability a majority, 53%, said yes, of which 16% said yes absolutely. Those who were most positive were textile and furniture companies and vehicle manufacturers.

16% 0% 10% 20%

37%

27%

20%

30%

40%

50%

60%

70%

80%

90%

100%

Całkowicie się zgadzam Agree completely

Zgadzam się Agree

Nie do końca się zgadzam Do not agree completely

Wcale się nie zgadzam Do not agree at all

Rysunek 4: Jak przedsiębiorstwa postrzegają relacje pomiędzy inwestycjami projektowymi a rentownością

Figure 4: How strong the companies see the relationship between investment in design and profitability

Choć niepotwierdzone statystycznie, wyniki powyższe wskazują na zwiększoną świadomość odnośnie wartości wzornictwa, popartą innymi badaniami i tendencjami – na przykład faktem, że biura projektowe współpracują ze sobą w większym zakresie na polu strategii designu, łącząc innowacyjność oraz rozwój marki. W celu stworzenia przewagi konkurencyjnej, firmy muszą wykazywać większą innowacyjność, niezależnie od tego czy wytwarzają produkty we własnym zakresie, czy też nie. Dodatko-

Although not statistically ascertain this result is an indication of an increased awareness of the value of design that is supported by other studies and trends, for instance that industrial design consultancies are working to a greater extent with design strategies combining both innovation and branding. To create competitive advantages companies need to be innovative regardless if they have manufacturing of their own or not. In addition to this there is an

(27)

wo, obserwujemy zwiększony nacisk na przyjazność dla użytkownika oraz świadomość środowiskową. W związku z tym, że użytkownik oraz środowisko, a także kreatywność i innowacja stanowią kluczowe elementy procesu projektowania, firmy wykazują coraz większe zainteresowanie współpracą z projektantami wzornictwa przemysłowego. Z tego powodu, rola działów projektowania w przedsiębiorstwach, takich jak Electrolux, Sony Ericsson czy Volvo stała się bardziej znacząca.

increasing demand for user friendliness and environmental awareness. Since the user and the environment as well as creativity and innovation are deeply rooted in the design process companies are also more interested in working with industrial designers. This has also given the design departments at companies like Electrolux, Sony Ericsson, and Volvo a more strategic role.

4
Od produkcji do gospodarki usługowej skoncentrowanej na konsumencie W czasie kryzysu finansowego łatwo można zauważyć, że starsi producenci towarów zmniejszają zatrudnienie w znacznie większym zakresie niż firmy usługowe. Nastąpiła zmiana jeżeli chodzi o rodzaje branż, które napędzają gospodarkę. Dla przykładu, aktualnie wartość udziałów H&M (firma odzieżowa) oraz Nordea (bank) jest znacznie większa niż w przypadku firm technologicznych, takich jak Ericsson czy Atlas Copco. IKEA mogłaby stanowić dobry przykład, lecz jako firma rodzinna nie jest notowana na giełdzie papierów wartościowych3. Szwecja odnotowuje dobre tempo wzrostu od zakończenia kryzysu z początku lat 90. (tabela 2). Nowe firmy pojawiły się już pod koniec lat 80., np. przedsiębiorstwa działające w branży internetowej, From a manufacturing to a service and consumer based economy In the wave of the financial crisis we see how many of the old goods manufacturers reduce their staffs to a much greater extent in comparison with service companies. There has been a change in which industries drive the economy. For example, H&M (fashion) and Nordea (bank) today has a larger share value than technology companies like Ericsson and Atlas Copco. IKEA had probably been among the largest, but being a family-owned company it is not registered on the stock exchange3. Sweden has experienced good economic growth since the crisis of the early 1990s (see table 1 below). Already in the late 1980s we saw new companies, for instance Internet

(28)

natomiast infrastruktura rynku i słaba logistyka nie wpłynęły dobrze na ich rozwój, wiele firm upadło na początku lat 90. Jednak Internet pozostał i stał się ważną dziedziną również dla starszych firm. Obecny kryzys również wpłynął na przyspieszenie transformacji przemysłu w kierunku sektora usług. Co równie ważne, Internet stał się wręcz podstawą wielu rodzajów działalności. Taka sytuacja wpłynęła także na szwedzkie wzornictwo przemysłowe, i widać wyraźnie, że szwedzcy projektanci wzornictwa przemysłowego zaczęli koncentrować się na projektowaniu usług i projektowaniu interakcji.

based companies, entering the market but the infrastructure and weak logistics did not support a further development and many of them crashed in the early 1990s. But Internet remained important also for the old established companies. The recent economic collapse has also accelerated the transformation of the industry to become more service oriented. Not least, the Internet has certainly made an entrance on the economic stage as a base for activities. This has also affected the Swedish industrial design and we see that the Swedish industrial designers have started to focus on service design as well as interaction design.

1960 17.2

1970 37.1

1980 88.3

1990 165.7

1995 193.4

2000 246

2005 291

2006 312

2007 334

Produkt Krajowy Brutto (PKB), w miliardach USD

Gross Domestic Production (GDP), in billion US$

2006 4.2%

2007 2.5%

iv kw. 2008 -4.9%

i kw. 2009 -6.5%

Wzrost gospodarczy

Economic growth

1970 4678

1980 10694

1990 19122

2000 27487

2005 32249

2007 37323

Dochód Narodowy Brutto per capita w USD Tabela 2: Dane o Szwecji Źródło: statystyki OECD

Gross National Income per capita in US$ Table 2: Facts about Sweden Source: OECD statistics

(29)

Szwecja to niewielki, ale bogaty kraj. Nawet jeżeli podstawę bogactwa stanowi przemysł technologiczny, nie jest przypadkiem, że dwie największe na świecie firmy produkujące dobra konsumenckie zostały założone w Szwecji – mowa o H&M i IKEA. Można uznać, że firmy te odniosły sukces dzięki modzie lub formie, ale w rzeczywistości swoją pozycję zawdzięczają skutecznym systemom produkcji i dystrybucji. Dwa wspomniane przedsiębiorstwa znane były z naśladowania trendów i nowoczesnego wzornictwa. Sytuacja ta uległa zmianie w ciągu ostatnich dziesięciu lat. Obecnie H&M i IKEA posiadają własne duże działy projektowe, a ich menadżerowie zajmują pozycje strategiczne. Obie firmy bardzo dobrze radzą sobie z wychwytywaniem nowych trendów i stylów, które następnie wkomponowują w swoje nowe projekty. Nie podążają za modą, tylko ją dyktują. Powyższe ulepszenia były konieczne, gdyż firmy nie byłyby w stanie utrzymać swoich pozycji bez inwestycji projektowych. Fundacja IKEA Stichting Foundation ofiarowała 250 milionów SEK na potrzeby programu edukacyjnego w zakresie wzornictwa i badań prowadzonych na Uniwersytecie w Lund. Dotacja została wykorzystana również na budowę nowego obiektu na terenie Uniwersytetu. Właściciele H&M (rodzina prowadząca fundację Erling Persson Foundation) ofiarowała 30 milionów SEK na potrzeby kursów z zakresu projektowania mody na Uniwersytecie w Sztokholmie.

Sweden is a small but wealthy country. Even if the technology driven industry has been the basis for this wealth it is no coincidence that two of the world’s largest and most successful consumer companies were founded in Sweden, i.e H&M and IKEA. It would be easy to believe that these companies have built their success on fashion or form, but it is rather an efficient production and distribution that have formed the basis for their position on their respective market. These companies were known to be quick to copy trends and new design. That has changed over the last decade. H&M and IKEA currently have major design departments and their design managers are in strategic positions. Both companies are now very good at picking up trends, new lifestyles and translate these into new designs. They are trend setters rather than followers. This is also a necessary development as it would not have been possible to keep their positions without the design investments. IKEA Stichting Foundation has for instance donated SEK 250 million to a design education program, and research, including a new building, at Lund University. The owner of H&M (Family of Erling Persson Foundation) donated SEK 30 million to a master of fashion design and a professorship at Stockholm University.

(30)

5
Rozwój kształcenia w zakresie wzornictwa projektowego W związku z uwydatnieniem znaczenia wzornictwa jako ważnego czynnika dla gospodarki, wzrosła liczba studentów chcących w przyszłości zajmować się projektowaniem. Opracowano kilka nowych programów designu, realizowanych np. na politechnikach. Projektanci wzornictwa przemysłowego tradycyjnie posiadają tytuł magistra sztuki. Najstarszy program edukacyjny w zakresie wzornictwa prowadzony jest w Konstfack (Szkoła wyższa sztuki, rzemiosła i designu) w Sztokholmie, niezależnej uczelni wyższej. Kształcenie w tym kierunku jest również od dawna prowadzone w HDK (Szkoła designu i rzemiosła), która obecnie stanowi część Uniwersytetu w Göteborgu. W roku 1989 rozpoczęto realizację nowego programu z zakresu wzornictwa przemysłowego na Uniwersytecie Umeå. Kolejne programy edukacyjne prowadzone są na następujących uczelniach: Luelå, Växjö, Lund oraz Mid Sweden University w Sundsvall. Na politechnikach realizowane są programy łączące wzornictwo przemysłowe oraz technologię, zwykle w formie kursów z zakresu technologii wzornictwa przemysłowego lub projektowania technicznego. Uniwersytet Chalmers był pierwszą uczelnią, która rozpoczęła realizację programu projektowania technicznego i do dzisiaj jest to najpopularniejszy kurs na tej uczelni. Podobne programy prowadzą również Royal Institute of Technology (KTH) w Sztokholmie oraz Uniwersytet Mälardalen. The development of the industrial design education As design has been highlighted as an important resource for industry also the number of students who want to become a designer has increased. Several new design programs, for instance at technical universities have emerged. Industrial designers have traditionally a degree of artistic basis, ie a Master of Arts. The oldest design educational program is available at Konstfack (University college of Arts, Crafts and Design) in Stockholm which is an independent university college. But also the design education HDK (the School of Design and Crafts) now part of Göteborg University, soon followed. A new industrial design program was established at Umeå University in 1989. Later on industrial design programs have also started at Luelå Technology University, at Växjö University, at Lund University and at Mid Sweden University in Sundsvall. Programs with a combination of industrial design and engineering have been established at technical universities, in the form of industrial design engineering, or technical design program, with half engineering, half industrial design courses. Chalmers University was the first one to start a technical design program and it is their most sought-after study. Also the Royal Institute of Technology (KTH) in Stockholm and Mälardalen

(31)

Szkoła designu na Uniwersytecie Umeå należy do najlepszych na świecie. Oferuje 3-letnie programy licencjackie oraz 2-letnie uzupełniające studia magisterskie. Od samego początku w szkole prowadzone były kursy z zakresu projektowania interakcji, wzornictwa transportowego oraz zaawansowanego wzornictwa produktu. Wszystkie programy magisterskie prowadzone są w języku angielskim i cieszą się dużą popularnością wśród zagranicznych studentów. Pozostałe szkoły designu – Konstfack, HDK w Göteborgu oraz Design School na Uniwersytecie Lund rozpoczęły niedawno realizację programów edukacyjnych w wyżej wspomnianej strukturze 3+2 lata. Uczelnie pracują nad opracowaniem różnych profili studiów magisterskich, które będą odzwierciedlały rozwój społeczeństwa i obejmowały zagadnienia związane ze zrównoważonym wzrostem, zarządzaniem designem i sektorem usług. Wszystkie programy edukacyjne przewidują współpracę z firmami z branży, zarówno dla potrzeb krótkoterminowych projektów oraz współpracy przy przygotowywaniu pracy dyplomowej. Większość branżowych programów uwzględnia również zarządzanie designem w celu przygotowania studentów do spotkań z firmami na poziomie organizacyjnym lub zarządczym. Ponadto, przyszli projektanci i przedsiębiorcy powinni rozumieć ekonomię biznesu i wykazać umiejętności przewodzenia. Choć dawne społeczeństwa przemysłowe często stają się społeczeństwami usługowymi, tak jak ma to

University have started similar technical design programs. The Design School at Umeå University is counted as one of the best in the world. It was early to embrace the Bologna structure with a three-year candidate and a two-year masters program. These were profiled almost from the start; interaction design, transportation design and advanced product design. All Masters programs are in English and attract many foreign students. The other design schools, Konstfack, HDK in Göteborg and Design School at Lund University have recently embraced the 3+2 structure. They are about to develop different profiles for their respective masters programs. These master profiles do reflect the development of the society and includes sustainability, design management and services. All design programs have frequent collaborations with companies, both in the short term projects and diploma projects. Most of the industrial design programs have also introduced design management as part of the curricula to prepare students for meetings with companies on an organizational and management level. Moreover, most industrial design consultants and entrepreneurs need to understand business economics and leadership. Despite the fact that the old industrial societies, as is the case with Sweden, is turning

(32)

miejsce w Szwecji, znaczenie designu czy wzornictwa przemysłowego opartego na innowacyjnym postrzeganiu produktu fizycznego staje się ważniejsze niż kiedykolwiek. Podczas gdy produkcja jest przenoszona na tereny innych państw, znaczenie designu wzrasta również dla firm przenoszących produkcję. Jednym z powodów takiej sytuacji jest to, że w przypadku, gdy dana firma nie prowadzi produkcji we własnym zakresie lub jej produkcja jest zlokalizowana w znacznej odległości od biura głównego, na znaczeniu zyskują komunikacja i innowacja uwzględniające większą przyjazność dla użytkownika oraz dla środowiska. Jak wynika z przedstawionych powyżej badań, firmy postrzegają design jako środek służący umacnianiu komunikacji oraz marki. Design staje się podstawą marketingu korporacyjnego i strategii rozwoju marek. Projektowanie nie polega jednak wyłącznie na komunikacji – jego kluczowym elementem jest kreatywność i innowacja. Możliwość wizualizacji pomysłów, kreatywnego i holistycznego podejścia do używania produktu, użytkownika i środowiska, oraz marki i percepcji, stanowią wielką wartość również dla usługodawców. W związku z tym, wyraźnie widoczna jest zwiększona współpraca pomiędzy usługodawcami i organizacjami publicznymi a projektantami wzornictwa przemysłowego.

more into service societies the role of design, even industrial design which is based on a training of thinking innovative about physical products, is more important than ever. As manufacturing has been out-sourced to other countries design has increased in importance also for these companies. One reason for this is that when companies no longer own the production or have it located far from the headquarters communication and innovation, with increased user and environmental friendliness will be more important. As we have seen from the various studies companies view design in particular as a means to strengthen communication and brand. Design becomes the basis for corporate marketing and brand strategies. Design is not only about communication, the core is about creativity and innovation. The capability to visualize ideas and to think creative and holistically about the use, the user and environment, brand and perception is of great value also for service providers. Therefore we now see that more and more service companies and organizations in the public sector collaborate with industrial designers.

Lisbeth Svengren Holm Profesor nadzwyczajny SVID Szwedzka Fundacja Wzornictwa Przemysłowego oraz Wyższa Szkoła Biznesu w Sztokholmie

Lisbeth Svengren Holm Associate professor SVID Swedish Industrial Design Foundation and Stockholm University School of Business

(33)

1) Hertenstein, J. and Platt, M. 1997. Developing a Strategic Design Culture. „Design Management Journal”, tom 8, nr 2 Hertenstein, J., and M., Platt with D. R. Brown. 2001. Valuing design: Enhancing corporate performance through design effectiveness. „Design Management Journal”, tom 12, nr 3 2) Johansson, U. 2006. Design som utvecklingskraft. En utvärdering av regeringens designsatsning 2003–2005 (Design as a force for development. An evaluation of the Governmental efforts 2003–2005). Växjö University Press. 3) Wartość udziałów pięciu największych firm notowanych na Giełdzie Papierów Wartościowych w Sztokholmie dn. 2009-06-12, w miliardach SEK: H&M 308.6 Nordea 257.6 Ericsson 236.9 Telia Sonera 172.4 Volvo 107.2

1) Hertenstein, J. and Platt, M. 1997. Developing a Strategic Design Culture. Design Management Journal, vol 8, no 2 Hertenstein, J., and M., Platt with D. R. Brown. 2001. Valuing design: Enhancing corporate performance through design effectiveness. „Design Management Journal, vol 12, nr 3 2) Johansson, U. 2006. Design som utvecklingskraft. En utvärdering av regeringens designsatsning 2003–2005 (Design as a force for development. An evaulation of the Governmental efforts 2003–2005). Växjö University Press. 3) The share value of the five largest companies on the Stock Exchange, Stockholm 2009-06-12 in billion SEK: H&M 308.6 Nordea 257.6 Ericsson 236.9 Telia Sonera 172.4 Volvo 107.2

Cztery żywioły
Można by się spodziewać, że wystawa poświęcona szwedzkiemu wzornictwu skoncentruje się na delikatnej, wyciszonej i funkcjonalnej elegancji, która wpisała się w latach 50. XX wieku w termin skandynawskiego wzornictwa i która zapewniła pozycję Szwecji na światowej mapie w tej dziedzinie. Wystawa taka mogłaby też prezentować piękne przedmioty codziennego użytku, ponieważ to właśnie one pozostawiły wyraźny ślad w rozwoju wzornictwa w Szwecji na przestrzeni całego XX wieku. Jeśli głębiej rozważymy ten temat, to dobrze wykonane przedmioty codziennego użytku powinny być dostępne dla wszystkich. Ta myśl sprawiła, że szwedzcy projektanci stali się pionierami badań i rozwoju produktów dla osób niepełnosprawnych. Punkt wyjścia stanowiło przekonanie, że trudności dnia codziennego biorą się raczej ze złego wzornictwa, niż z fizycznej niepełnosprawności ludzi. Gdyby więcej z nich miało szansę korzystania z większej liczby przedmiotów, wtedy mniej osób uważałoby się za niepełnosprawne. Stąd narodziny pojęcia „design for everybody” – design dla wszystkich. Około roku 1970 Maria Benktzon oraz Sven-Eric Juhlin z firmy znanej obecnie pod nazwą Ergonomidesign AB rozpoczęli badania nad tym, w jaki sposób mogliby ułatwić codzienne czynności osobom o obniżonej sprawności rąk i nóg. Pierw-

(35)

The Four Elements
An exhibition dealing with Swedish design might be expected to concern itself with the delicate, low-key, functional elegance that was so much a part of the term Scandinavian design in the 1950s and that established Sweden’s position on the world map of design. Or it might concern itself with more beautiful everyday wares. For it is such items that have left their mark on the development of design in Sweden throughout the 20th century. Carefully considered, well-made everyday items were to be available to all. This led to Swedish designers becoming pioneers in researching and developing aids for the disabled. Their starting point was the belief that it is poor design rather than physical disabilities that creates difficulties in life. If more items could be used by more people then fewer people would see themselves as disabled. Hence the notion of “design for everybody” – design for all. About the year 1970, Maria Benktzon and Sven-Eric Juhlin at the company now known as Ergonomidesign AB started to investigate how they could simplify everyday activities for people with reduced strength in their hands and arms. The bread saw, designed for Gustavsbergs fabriker in 1974, was the first result. It really

Kerstin Wickman

(36)

szym rezultatem ich prac stała się piła do krojenia chleba, zaprojektowana dla Gustavsberg w 1974 roku. Wygląda naprawdę jak piła, oraz, w porównaniu z tradycyjnym nożem do chleba, w niewielkim stopniu obciąża ramiona, nadgarstek i palce. Począwszy od końca lat 70. i na przestrzeni lat 80. wyprodukowano cały zestaw narzędzi do jedzenia, lekkie, ale eleganckie szklanki do picia oraz podobne produkty. W 1998 roku została wprowadzona na rynek seria produktów do pielęgnacji ciała o nazwie Beauty. Seria składa się ze szczotki do mycia ciała, urządzenia do mycia włosów, uchwytu na pilnik do paznokci oraz grzebień, i ułatwia życie wielu ludziom. Ergonomidesign AB zaprojektowało dla linii lotniczej SAS dzbanki do kawy i herbaty wraz z tacką na dzbanuszek z mlekiem i cukier, znacząco ułatwiające pracę stewardess. Starannie przetestowano punkt ciężkości dzbanka, podobnie jak kształt rączki, dzióbka, pokrywkę oraz wybrany materiał. Dzbanek zdobył takie uznanie, że wiele innych firm lotniczych zakupiło go dla swoich załóg. Wystawa Cztery Elementy przyjęła jednak inne założenia. Koncentruje się na czterech żywiołach nieodłącznie związanych z naszym życiem na planecie – ziemi, ogniu, wodzie i powietrzu. Projektantka wzornictwa przemysłowego, Margarita Bergfeldt Matiz, która wsławiła się pracą przy projektowaniu pierwszej międzynarodowej stacji kosmicznej, odpowiada za tę przyziemną, a jednocześnie poetycką koncepcję wystawy.

looks like a saw and, compared with traditional bread knives, it puts very little strain on the shoulder, wrist and the fingers. A whole program of tools for eating, light but elegant plastic drinking “glasses” and suchlike was produced at the end of the 1970s and throughout the 1980s. A body-care series called Beauty was launched in 1998, comprising a bath brush, apparatus for washing the hair, nail-file holder and comb and this has simplified life for many people. The coffeepots and teapots that Ergonomidesign AB produced for airline SAS with a tray carrying a milk jug and sugar greatly facilitated the work of the airhostesses. The balance point of the pot was carefully tested, as was the shape of the handle, the spout, the lid and the chosen material. The pot was so appreciated that many flight companies bought it for their cabin crew. This exhibition has however chosen a different approach. The focus is on the four elements that are insolubly linked with our survival on the planet: earth, fire, water and air. Industrial designer Margarita Bergfeldt Matiz, who is famous for her work on designing the first international space station, is responsible for this down-to-earth yet poetic exhibition concept. In ancient Greece the number four was considered to be the “world number” that could explain most things. The number four described human life, which divides into childhood,

(37)

W starożytnej Grecji cyfra cztery uznawana była za „liczbę świata”, mogącą wiele wyjaśnić. Liczba „cztery” opisuje życie człowieka, które podzielone jest na dzieciństwo, młodość, dorosłość oraz starość. Opisuje również usposobienie człowieka (choleryk, melancholik, sangwinik, flegmatyk) oraz cztery smaki (słodki, kwaśny, słony, gorzki), a także podstawowe cnoty (rozwaga, męstwo, sprawiedliwość i wstrzemięźliwość). Do dziś pozostajemy pod dużym wpływem myślenia starożytnych Greków. Mamy cztery pory roku, podobnie jak cztery strony świata. Cztery cnoty mogą być postrzegane jako zestaw zasad dla projektantów. Powinni pracować mądrze (rozwaga), wytrwale (męstwo), etycznie (sprawiedliwość) oraz ekonomicznie (wstrzemięźliwość). Wystawa Cztery Elementy prezentuje wiele produktów zaprojektowanych w tym właśnie duchu. Chociaż jest też wiele rzeczy zabawnych, przyciągających zmysłowością oraz zaskakujących.

youth, maturity and old age. It described the temperaments (choleric, melancholy, sanguine, phlegmatic) and the four tastes (sweet, sour, salt, bitter) as well as the fundamental virtues (prudence, fortitude, justice and temperance). We are still strongly influenced by this Greek understanding of the world. There are four seasons to the year just as there are four directions on the compass. The four virtues can be seen as a set of rules for designers. They should work wisely (prudence) and perseveringly (fortitude), ethically (justice) and economically (temperance). The exhibition contains many products representative of this spirit. But many items are also humorous, sensually attractive and surprising.

Ziemia
Dwie branże przemysłu, opierające się o rudę żelaza i niezmierzone szwedzkie lasy, stanowiły w przeszłości źródło gospodarczego dobrobytu kraju. Atlas Copco, obecnie międzynarodowa korporacja, słynie ze sprzętu dla górnictwa. Firma produkuje szeroki asortyment sprzętu, od starannie przemyślanych ręcznych narzędzi, po gigantyczne wiertnice. Doskonałym przykładem tych drugich jest Cobra mk1, świder zaprojektowany przez Björna Dahlströma. Cztery lata trwały prace konstrukcyjne na rzecz osiągnięcia idealnego wyniku: bardzo niski poziom drgań uchwytu, idealna precyzja, narzędzie zoptymalizowane w zakresie ekologicznej przyjazności i ergonomiczne we wszystkich częściach. Ostateczny kształt narzędzia jest wynikiem niezwykle starannego procesu rozwoju produktu, składającego się z badania użytkownika, tworzenia prototypów oraz długich testów terenowych.

(38)

Earth
Two industrial sectors, based on iron ore and Sweden’s vast forests, were historically responsible for the country’s economic prosperity. Atlas Copco, now a multinational corporation, is famous for its mining equipment. The company produces a wide range of equipment from carefully considered hand tools to giant drilling machines. A fine example of the latter is Cobra mk1, a powered drill/ breaker designed by Björn Dahlström. It took four years of development to reach the target performance: ultra low levels of vibration in the handle, perfect precision, optimally environmentally friendly and ergonomically adapted in all its parts. The final machine was the product of an extraordinarily thorough product development process which included user studies, prototypes and lengthy field tests.

(39)

Cobra MK1 urządzenie wiertnicze / motor-driven breaker projekt / design Björn Dahlström firma / company Atlas Copco Tools Sverige zdjęcie / photo Thomas Jeansson

(40)

Widoczny ślad w szwedzkim krajobrazie pozostawił produkt uboczny górnictwa – czerwony barwnik z kopalni miedzi w Falun, który wykorzystywany jest do malowania domów i zabudowań chłopskich w całym kraju od XIX wieku do dzisiaj. Trudno wyobrazić sobie Szwecję bez budynków o charakterystycznej brunatno-czerwonej barwie. Gleba Szwecji jest żyzna – bujnie rosną drzewa, krzewy i rośliny każdego rodzaju. Leśne zapachy, blask słonecznych promieni w porannej rosie, miękki mech porastający kamienie leśne oraz dumne, wysokie drzewa rosnące w przeważającej części kraju to często temat poezji oraz niezliczonych baśni dla dzieci. Chociaż niektóre lasy są chronione i zaliczane do rezerwatów, to można z nich korzystać na podstawie tzw. prawa publicznego dostępu. Spędzanie czasu wolnego wśród nieskażonej przyrody to dla osób cierpiących z powodu
Moss Green 11 mata ręcznie pleciona / hand tufted rug projekt / design Gunilla Lagerhem Ullberg firma / company Kasthall Falu Rödfärg farba zewnętrzna z barwnikiem z kopalni miedzi w Falu / outdoor paint with pigment from Falu Copper Mine projekt / design Identity Works firma / company Falu Rödfärg

A by-product of mining in Sweden has left its mark on the countryside. A red pigment from the copper mine at Falun has been used to colour cottages, barns and houses throughout the country from the 18th century until the present. The Swedish landscape today is unthinkable without the “Falu-red” buildings. The Swedish earth is fertile – trees, bushes and green plants of every description abound. Forest scents, the glitter of the sun’s rays on the morning dew, the soft moss that grows on stones in the forests and the proud, tall trees that cover so much of the country are the subject of poetry as well as of innumerable children’s tales. Some forests in Sweden are protected and classed as nature reservations and there is a public right of access. Spending leisure time in unspoiled countryside is

(41)

Megalopolis Aero Neon plecak ochraniający plecy / hard shell backpack projekt / design Jonas Blanking firma / company Boblbee AB zdjęcie / photo Björn Liljegren

(42)

miejskiego stresu sposób na odzyskanie zdrowia i spokoju umysłu. Być może dlatego, zielony, supełkowy dywan z wełny i lnu, zaprojektowany przez Gunillę Lagerheim-Ullberg dla Kasthall odniósł taki sukces. Sprawia wrażenie, jakby do wnętrza domu został przeniesiony zielony mech. Podczas wypraw na łono natury może się przydać sprzęt do wędrówek lub namiot. Szereg produktów pokazywanych na wystawie ma związek z tym zdrowym uwielbieniem dla przyrody, jak na przykład Joystick, sprzęt do wędrówek autorstwa Björna Dahlströma, siekierka firmy Gränfors, mały nożyk dla zbieraczy grzybów zaprojektowany przez Ergonomidesign oraz piękny porcelanowy relief Mii Göransson zdobiony subtelnymi motywami z liści. Innym sposobem cieszenia się naturą jest uprawianie własnej działki. Ruch działkowy rozpoczął się w Szwecji na
Vildmarksyxa siekiera / axe projekt / design Hans-Erik Persson firma / company Gränsfors Bruks AB

a way for people suffering from urban stress to recover their health and their peace of mind. Perhaps that is why Gunilla Lagerheim-Ullberg has been so successful with the green, knotted rug in wool and flax that she designed for Kasthall. It gives the impression of green moss indoors. When exploring nature some may take a hiking staff or a tent with them. Several products in the exhibition have links with this earthy nature worship, for example Björn Dahlström’s hiking staff Joystick, an axe from Gränfors, Ergonomidesign’s little knife for mushroom gatherers and Mia Göransson’s beautiful porcelain relief decorated with delicate, reflective leaves.
Joystick laska do wędrówek / walking stick projekt / design Björn Dahlström firma / company Magis

Another way of enjoying nature is to devote oneself to gardening on one’s own property. The allotment

(43)

Karl - Johan nóż do grzybów / mushroom knife projekt / design Ergonomidesign firma / company HB Oracta

(44)

początku XX wieku. Ubogie miejskie rodziny mieszkające w zatłoczonych domach otrzymywały kawałek ziemi, gdzie mogły zasadzić krzewy owocowe i uprawiać warzywa. Dzięki temu dzieci spędzały więcej czasu na słońcu i zaczęły się lepiej odżywiać. Zasadniczo obniżyła się liczba przypadków krzywicy i innych chorób spowodowanych złym odżywianiem. Obecne zainteresowanie ogrodnictwem związane jest w większym stopniu z rekreacją niż z korzyściami zdrowotnymi. Subtelna ławka ogrodowa Evy Schildt może służyć zarówno ludziom, jak i roślinom. Malutkie paczuszki nasion firmy Weibulls wzbudzają duże oczekiwania. W kraju, którego klimat zdominowany jest przez zimno, śnieg i dni pozbawione słońca, wszyscy z niecierpliwością tęsknią do wiosny, ciepłej pogody i kiełkującej zieleni. Ale czasami przyroda wymaga kształtowania i przycinania. Z ekologicznego punktu widzeRelief płaskorzeźba / wall sculpture projekt / design Mia E. Göransson firma / company Mia E. Göransson Disktvaga ręcznie wykonana szczotka do naczyń z korzenia żarnowca / handmade dishbrush of broom root projekt / design Iris Hantverk firma / company Iris Hantverk

movement in Sweden grew up in the early part of the 20th century. Poor urban families living in cramped dwellings were to be allowed a small area of land on which they could plant fruit bushes and cultivate vegetables. This led to children spending more time in the sunshine and to an improved diet. The incidence of rickets and other illnesses brought on by dietary deficiencies was radically reduced. The current interest in gardening is focused less on health benefits than on enjoyment. Eva Schildt’s delicate garden bench can be occupied by both people and plants. The little packets of seeds from Weibulls arouse our expectations. In a country whose climate is dominated by cold, snow and sunless days there is a passionate longing for the spring, for warm weather and greenery sprouting out of the

(45)

Lampel lampa wisząca z doniczką / pendant lamp and flowerpot projekt / design Margot Barolo firma / company Bsweden zdjęcie / photo Bengt O Pettersson

(46)

earth. But sometimes nature requires pruning and cutting. Handcraft or solar energy is the best solution from environmental perspective. The self-moving hybrid lawn mower Automover from Husqvarna is equipped in solar cells which are charged automatically. It is energy efficient and has an extremely robust battery.
The Gardener’s Sofa ławka ogrodowa / garden bench projekt / design Eva Schildt firma / company Design House Stockholm Automower® Solar Hybrid automatyczna kosiarka do trawy / automatic lawn mower projekt / design Towe Ressman firma / company Husqvarna AB

Even if we still drive our cars ourselves, they get increasingly easy to handle. Your Concept Car from Volvo is unique in many ways; first no male

nia najlepszym rozwiązaniem jest użycie siły mięśni lub energii słonecznej. Samojezdna kosiarka hybrydowa Automover firmy Husqvarna wyposażona jest w ogniwa słoneczne i automatyczne ładowanie. Jest niskoenergetyczna i posiada wyjątkowo silny akumulator. Mimo że ciągle sami prowadzimy samochody, są one coraz łatwiejsze w obsłudze. Projekt samochodu Your Concept Car firmy Volvo jest wyjątkowy w wielu aspektach; po pierwsze, w proces projektowania nie był

(47)

Volvo YCC auto twojego pomysłu / your concept car projekt / design Volvo YCC team firma / company Volvo Car Corporation

(48)

zaangażowany żaden mężczyzna, tylko dziewięć projektantek. Przyjęły one radykalnie nowe podejście do projektowania samochodu, biorąc pod uwagę takie jego aspekty jak: schowki we wnętrzu, akceptowalność, pole widzenia oraz widoczność, a także możliwość indywidualnego zaprojektowania wnętrza pojazdu. Projektantki zapropoStreamgarden ogród hydroponiczny / hydroponic garden projekt / design Hans Andersson, Johan Svensson firma / company Greenfortune zdjęcie / photo Peter Orevi

designer has been involved but nine women designers. And by taking a radical new approach to various aspects of car design, including storage space, acceptability, vision and visibility and potential for individual interior design, they have proposed a lot of convincing solutions for car design in the future. Nature, in the form of foliage and flowers, has always been a source of

nowały szereg przekonywujących rozwiązań do zastosowania przy projektowaniu samochodu w przyszłości.

Snooze fotel / lounge chair projekt / design Stefan Borselius, Fredik Mattson firma / company Blå Station AB

(49)

Weibulls opakowania na nasiona / seed packages projekt / design Imperiet firma / company Weibulls Trädgård

(50)

Przyroda w postaci liści i kwiatów zawsze stanowiła źródło natchnienia dla szwedzkich projektantów. Miękkie, płożące się liany to wzór na siedzisku bujanego krzesła Snooze, autorstwa Fredrika Mattsona i Stefana Borseliusa; przyroda połączona z syntetycznymi materiałami high-tech. To samo dotyczy hydro-upraw tak obecnie popularnych w biurach i w mieszkaniach. Nowa technologia umożliwia uprawianie roślin przez cały rok, nawet na kole podbiegunowym. Ludzie zawsze marzyli o pokonaniu grawitacji i o szybowaniu w przestworzach niczym ptaki. Jednakże ziemskie przyciąganie jest dla nas zbawieniem. Urządzenie do ćwiczenia równowagi zaprojektowane przez No Picnic dla Otto Bock Scandinavia umożliwia unoszenie się nad powierzchnią ziemi, pod warunkiem, że potrafimy utrzymać równowagę. Przy okazji trenujemy mięśnie i ćwiczymy postawę. Łączenie
Tango chodzik / walker projekt / design Morgan Ferm firma / company Etac Sverige AB Balansplatta równoważnia / balace board projekt / design No Picnic firma / company Otto Bock Scandinavia AB

inspiration for Swedish designers. Soft trailing lianas stand out on the seat of Fredrik Mattson’s and Stefan Borselius’s rocking chair Snooze; nature created with the help of synthetic hightech materials. The same applies to hydro-cultivation which is now becoming popular at workplaces and in people’s homes. New technology makes it possible to cultivate plants all the year round even at the Polar circle. People have always dreamed of defeating gravity, of being able to hover in the air like a bird. But the pull of the earth is our salvation. The new balancing device that No Picnic has designed for Otto Bock Scandinavia enables us to float above the surface of the earth, at least if we can keep our balance. At the same time we are training our muscles and our posture. Combining

(51)

Grass Pot lampa wisząca / pendant lamp projekt / design Phet Jitsuwan firma / company Phet Jitsuwan

(52)

pożytku z zabawą jest typowo szwedzką cechą, która wiele mówi o spojrzeniu Szwedów na życie. Relacje między człowiekiem a Ziemią bywają skomplikowane. Gwałtownie rośnie liczba ludności na świecie. Braki sanitarne niszczą glebę i ludzkie zdrowie. Zarówno ścieki niepoddane procesowi oczyszczania, jak i brak toalet negatywnie wpływają na naszą Ziemię. Zaczyna brakować czystej wody. Jakimś rozwiązaniem tego problemu może być nowy wynalazek, torba Peepoo, która jest po prostu torbą na odchody, eliminującą jednocześnie groźne bakterie. Tworzywo sztuczne, z którego jest wykonana oraz jej zawartość poddają się kompostowaniu i mogą być wykorzystywane jako nawóz.

usefulness with enjoyment is a Swedish proverb that says much about how Swedes view life. But the relation between man and Earth is complicated. The world’s population is rapidly growing. Sanitary shortages destroy soil and human health. Both sewage without effective treating plants and lack of toilet have very negative impact on our Earth. Clean water has become commodity of short supply. One solution to this problem is the new invention, Peepoo bag, which is basically a bag for excrement which also eliminates hazardous bacteria. Plastic material and the content of the bag are compostable and may be used as fertiliser.
The Peepoo Bag osobista jednorazowa toaleta / personal single use toilet projekt / design Anders Wilhelmson firma / company Peepoople

(53)

Streambox drewniana zabawka / wooden toy projekt / design Patrik Pettersson firma / company Playsam

Danny deskorolka / skateboard projekt / design Johan Höög firma / company Widow Skateboards

Ogień
Szwedzkie zapałki przyczyniły się do rozwoju gospodarki, ale to także przez nie, jak w przypadku upadku szwedzkiego Krügera w latach 20. XX wieku, szwedzki kapitał rozszedł się niczym dym. Ogień jest symbolem sprzecznych zjawisk, takich jak gorąco i ciepło domowe, oczyszczenie i sadza, przemiana i duże niebezpieczeństwo. Przysłowia dotyczące ognia mówią ogólnie, że zabawa z ogniem jest ryzykowna. Nie mniej jednak na rynku szwedzkim ciągle mocno trzymają się zapałki Solstickan, których etykietę z małym chłopczykiem dzielnie wędrującym pod promieniami słońca zaprojektował w 1936 roku Dinar Nerman. Pewien procent ze sprzedaży każdego pudełka trafia na cele dobroczynne przeznaczone dla dzieci.

(54)

Fire
Swedish matches have contributed to the growth of the economy as well as causing capital to go up in smoke in conjunction with the Swedish Krüger crash of the 1920s. Fire is a symbol of conflicting phenomena like heat and warmth, purity and grime, metamorphosis and great danger. The proverbs alluding to fire generally deal with how risky it is to play with fire. But the “Solstickan” label designed by Einar Nerman in 1936 and featuring a silhouette of a little boy happily striding along beneath an orange sun, is still going strong. A percentage of the return on each box of matches goes to children’s charities.

(55)

Speedglass 9100 maska spawalnicza / welding shield projekt / design Ergonomidesign firma / company 3M Svenska AB zdjęcie / photo Per Olsson

(56)

Another Swedish fire-lighting invention is Light My Fire, a steel firelighter developed by the Swedish army. A mask that automatically protects
Swedish FireSteel® zapalarka / fire starter projekt / design Lars Fält firma / company Light My Fire

the eyes from brightly dangerous flames and your lungs from dangerous gases when welding is the Speedglass 9100, from 3M Svenska AB. The ergonomic solutions are thoroughly tested to suit workers
Snapalarm czujnik dymu / smoke detector projekt / design Ergonomidesign firma / company OG Invent

Inny szwedzki wynalazek ułatwiający zapalanie to Light My Fire, stalowa zapalniczka opracowana dla szwedzkiego wojska. Z kolei Speedglass 9100 firmy 3M Svenska AB to maska, która automatycznie chroni oczy przed oślepiająco mocnym płomieniem oraz płuca przed szkodliwymi oparami podczas spawania. Ergonomiczne rozwiązania są poddawane dokładnym testom, aby spełniały potrzeby robotników na całym świecie. Natomiast alarmy przeciwpożarowe to tylko kilka z wielu obecnie dostępnych produktów ostrzegających przed ogniem.

Looftlighter podpalarka do grilla / BBQ lighter projekt / design Propeller by Semcon firma / company Looft Industries AB zdjęcie / photo Markus Oliveras

(57)

Solstickan pudełko zapałek / matchbox projekt / design Einar Nerman firma / company Stiftelsen Solstickan

(58)

Wszystkie szwedzkie domy mieszkalne oraz publiczne lokale wyposażone są w czujniki dymu, zgodnie z warunkami ubezpieczenia. Klamka autorstwa Alexandra Lervika również ostrzega, ale w mniej zasadniczy sposób. Emituje czerwone światło, kiedy łazienka jest zajęta, oraz zielone, kiedy jest wolna. Piękne i absolutnie niegroźne złote płomienie widać na nowej tapecie Camilli Dietrich, o nazwie True Blue Gold. Inne, lecz równie intensywne doznanie ognia pojawia się w zaprojektowanym przez Paulę Barton naczyniu o nazwie Red Soft Cylinder, wykonanym z piaskowanego szkła, wyglądającym jakby gorące szkło jeszcze nie ostygło.

all over the world. Firesensing alarms are just some of numerous protective products that are now available. Every Swedish home, like every public building, has to be fitted with a number of fire alarms to accord with the insurance requirements. Alexander Lervik’s door handle warns in a less strident manner. It shines with a red light when the bathroom is occupied and a green one when it is not. Beautiful and completely not dangerous gold flames show Camilla Dietrich’s new wallpaper, True Blue Gold. A different, but also very

Lava świecznik / candle holder projekt / design Louise Hederström firma / company Design House Stockholm

(59)

Glow kosz na pochodnie / torch cage projekt / design Eva Schildt firma / company FLORA Wilh. Förster GmbH & Co. kG zdjęcie / photo Achim Hatzius

Match krzesło do użytku zewnętrznego / outdoor chair projekt / design Anna Kraitz firma / company LADP

Vertikal Waves żaluzje pionowe wycinane laserowo / laser cut vertical blinds projekt / design Eva Marmbrandt firma / company Silentgliss

(60)

Zdolność ognia do tworzenia przyjemnej atmosfery w zimowe wieczory zainspirowała powstanie wielu rodzajów świeczników. Świecznik Lava autorstwa Louise Hedström dostępny jest w różnych wielkościach i oddaje wrażenie roztopionych strumieni lawy. Stoi pewnie na stole niczym skała. Topniejąca świeca jeszcze bardziej go uatrakcyjnia. Naczynia kuchenne Björna Dahlströma, zaprojektowane dla Hackman Tool, również wpisują się w temat ognia. Projektant otrzymał zlecenie z firmy Ytterborn & Fuentes, która z kolei otrzymała zadanie odnowienia wizerunku firmy Hackman. W garnkach i patelniach zastosowano najnowszą technologię warstwowego aluminium pomiędzy membranami z nierdzewnej stali od wewnątrz i zewnątrz. W eksperckiej grupie referencyjnej stworzonej dla tego projektu pracowało wiele gwiazd sztuki gotowania.
Red Cylinder naczynie ze szkła dmuchanego, odlewanego w formach piaskowych/ blown and sand-cast glass with glass powders projekt / design Paula Bartron firma / company Paula Bartron Brighthandle klamka do drzwi informująca kolorem / door handle that communicates with colored light projekt / design Alexander Lervik firma / company Brighthandle AB

intense, feeling of fire appears in Paula Bartron’s Red Soft Cylinder, an urn made of sand-cast glass. It is as though the hot glass were still glowing. The capacity of fire for creating a pleasing atmosphere in winter evenings has led to the production of numerous types of candlesticks in Sweden. Louise Hedström’s Lava exists in different sizes and expresses the power of the melting lava streams. It also stands firmly on the table as an ancient mountain. Melting candle makes it even more attractive. Björn Dahlström’s cooking ware designed for Hackman Tool also belongs to the theme of fire. He was commissioned by Ytterborn & Fuentes who, in turn, had been retained by Hackman to renew the company’s profile. The pots and pans

Melt ręcznie dmuchana waza szklana / hand blown glass vase projekt / design Margarita Bergfeldt Matiz firma / company Matiz Bergfeldt Design Zdjęcie / photo Ramón Giovanni

(62)

Primus Omnifuel kuchenka turystyczna / multi-fuel stove projekt / design Jerker Persson firma / company Primus AB zdjęcie / photo Gabriel Uggla

make use of an advanced technology that sandwiches aluminium between membranes of stainless steel on the inside and outside. A number of star chefs acted as an expert referral group during the design process. The final designs meet their requirements. Ostateczny produkt spełnił wszystkie ich wymogi. Projektant musi być dobrym słuchaczem oraz mieć zdolność rozumienia nowych stylów życia. Najpopularniejszym szwedzkim produktem jest prawdopodobnie kuchenka Primus, która w swojej bardziej klasycznej formie od początku XX wieku opanowała cały świat. Ostatnio została poddana zmianom konstrukcyjnym, spełniającym wymagania żeglarzy i miłośników górskich wędrówek. Można też stwierdzić, że ludzka potrzeba ognia miała pozytywny wkład w szwedzką gospodarkę.
Grillvante rękawica kuchenna / oven mitt projekt / design 10-Swedish Designers firma / company 10-Gruppen

A designer needs to be a good listener. But also have a capacity for understanding newly emerging life styles.

Hypna 3S śpiwór / sleeping bag projekt / design Haglöfs Scandinavia AB firma / company Haglöfs Scandinavia AB zdjęcie / photo Bertil Strandell

(63)

Tools cookware / przybory kuchenne projekt / design Björn Dahlström firma / company Iittala

(64)

In its more classical guise, the Primus stove is probably the Swedish product which, since the beginning of the 20th century, has become most widely spread across the globe. Now it has been redesigned to suit the needs of boat owners and
True Blue Gold tapeta / wallpaper projekt / design Camila Diedrich firma / company Camila Diedrich zdjęcie / photo Christopher Kovac SIS hairy cap / włochata czapka projekt / design Jenny Jurnelius firma / company Jenny Jurnelius Absolut Vodka opakowanie rodzimej wódki szwedzkiej / packaging of genuine Swedish firewater projekt / design Gunnar Broman, Hans Brindfors firma / company The Absolut Company

adventurous hikers. You may also claim that human need for fire has positively contributed to the Swedish economy. Absolut Vodka – “Firewater” – has been a matchless success story all over the world. This project is considered an object lesson as to how successful design can create jobs and money. The bottle’s design and graphics have provided the ancient drink with a successful, modern trademark. Schnapps has deep roots in Sweden. Spirits have been distilled in Sweden since the 18th century, using grain or potatoes as the organic base.

Wódka Absolut – woda ognista – odniosła niezrównany sukces na całym świecie. Jest to sztandarowy przykład, w jaki sposób dobry design może wykreować miejsca pracy i pieniądze. Dzięki projektowi butelki i oprawie graficznej ten odwieczny napój stał się odnoszącą sukcesy, nowoczesną marką. Wódka jest głęboko zakorzeniona w kulturze Szwecji, alkohol na bazie żyta i ziemniaków był destylowany już od XVIII wieku.

(65)

Palmett lampa z akrylu / acrylic lamp projekt / design Anna Holmquist, Chandra Ahlsell firma / company Folkform

Woda
Woda i powietrze są żywiołami chyba najbliższymi szwedzkiej duszy – o ile można mówić w takich kategoriach. Istnieje cały szereg produktów służących do oczyszczania, badania wody, przemieszczania się za jej pomocą, czy w inny sposób wykorzystywania, a także w celu ochrony człowieka przed powodziami spowodowanymi wiosennymi wylewami rzek czy ulewami. Wystawa Cztery Elementy pokazuje wiele projektów mających sprostać tym potrzebom. Na przykład Noaq Tubvall – opracowana w Szwecji nadmuchiwana przegroda, mającą chronić przyrodę i budynki przed powodzią. Mokra parasolka to raczej drobny praktyczny problem, który w nader elegancki sposób rozwiązała Eva Schildt. Syntetyczna gąbka w stojaku na parasole zaprojektowanym dla Design House Stockholm wchłania skutecznie wodę.

(66)

Water
Water and air are the two elements that are perhaps closest to the Swedish soul if one can speak in such terms. A vast range of products has been concerned with purifying, studying, moving or using water but also with protecting people from floods whether these are caused by swollen rivers as the snow melts in the spring or by downpours. The exhibition shows several examples of designs to meet these needs. The Noaq Tubvall, for example, is a Swedish-designed inflatable barrier that protects nature and buildings from floods. Wet umbrellas is a minor practical problem which Eva Schildt has elegantly solved. A synthetic sponge sucks in effectively water in the umbrella-stand which she made for the Design House Stockholm.

(67)

Umbrella Stand stojak na parasole projekt / design Eva Schildt firma / company Design House Stockholm

(68)

Szwedzcy projektanci wzornictwa zaangażowani są również w badania oceanograficzne, zajmujące w Szwecji bardzo ważne miejsce. Na wystawie pokazano skafander i maskę do nurkowania w ekstremalnych warunkach. Fish, deska surfingowa, zaprojektowana przez Camilo Östberga, jest również ekstremalna, ale w inny sposób. Została zaprojektowana do unoszenia się na wysokich falach, jakie jesienne sztormy spiętrzają wokół szwedzkiego wybrzeża. Można na niej osiągnąć naprawdę zawrotną prędkość. Ludzie od najdawniejszych czasów korzystają z rzek i mórz do transportu. Problemem są paliwa ropopochodne. Na wystawie znalazł się model statku towarowego, który proponuje całkowicie nową koncepcję. Może być napędzany paliwem komórkowym, słońcem, wiatrem lub energią fal. Jego sztywne, składane żagle są wyposażone w panele słoneczne.
s verige F ish deska surfingowa / surfboard projekt / design Camilo Östberg firma / company NordClothing viking p ro 1000 suchy skafander neoprenowy do nurkowania / rubber dry suit for diving projekt / design Trelleborg Protective Products AB firma / company Trelleborg Protective Products AB i nterspiro D ivator l ite sprzęt do nurkowania / scuba diving gear projekt / design Ivan Hellqvist, Staffan Ekstróm, Pierre Buchman firma / company Interspiro

Research into marine biology is at the front line in Sweden and has also involved Swedish designers. The exhibition shows a diving suit and a mask for diving in extreme conditions. The Fish surfing-board, designed by Camilo Östberg, is also extreme, however in a different way. It has been specially designed for surfing on high waves from the autumn storms by the Swedish coast. You may almost fly over the sea surface. People have since ancient times used seas and rivers for transport. The problem is in using oil-based fuels. A cargo ship model being a new concept proposal has been presented at the exhibition. It can be powered by fuel cell, sun, wind or wave energy. Its rigid folding sails are equipped with solar cells. No Picnic has been commissioned by Wallenius Wilhelmsen ship company to

(69)

E/S Orcelle statek transportowy przyjazny środowisku / environmentally friendly cargo ship projekt / design No picnic firma / company Wallenius Wilhelmsen Logistics AB

(70)

No Picnic otrzymała zlecenie na zaprojektowanie tego statku z firmy żeglugowej Wallenius Wilhelmsen. Szacuje się, że statek może zostać ukończony do 2025 roku. Swoją nazwę – Orcelle – zawdzięcza zagrożonym wyginięciem delfinom krótkogłowym. 250-metrowy statek będzie dysponował zoptymalizowaną ładownością i zużywał mniej energii na jednostkę ładunku niż jakikolwiek obecnie istniejący statek towarowy. Bliższy nam wszystkim jest produkt gospodarstwa domowego firmy A&E Design (Tom Ahlström i Hans Ehrlich), czyli szczotka do naczyń, która zdobyła niezliczoną ilość międzynarodowych nagród, podobnie jak wiele innych produktów tych samych autorów. Szczotka, zaprojektowana dla firmy Jordan w 1975 roku, jest produkowana do tej pory. Jest obecnie zaliczana do klasyki wzornictwa i jest najczęściej w historii sprzedawaną szczotką do
Beauty tools produkty do pielęgnacji ciała / beauty body care products projekt / design Ergonomidesign firma / company Etac Sverige AB

NOAQ tubvall przeciwpowodziowy system ochronny / flood protection system projekt / design Sigurd Melin firma / company Noaq Flood Protection AB

design the ship. The ship is estimated to be completed by 2025. It was named after the endangered and protected Orcelle dolphin. The 250 metre long boat shall have optimised load capacity and will take less energy per unit than any existing cargo ship. Closer to home is the domestic product A&E (Tom Ahlström and Hans Ehrlich) Design’s dishwashing brush, which has received numerous international prizes, as

(71)

1230 szczotka do naczyń / dishbrush projekt / design A&E DESIGN AB firma / company Jordan

Speedboat V-24 racing boat /łódź wyścigowa projekt / design Ocke Mannerfelt firma / company Ocke Mannerfeldt Design zdjęcie / photo Claes Axstål

Urbana peleryna przeciwdeszczowa / rain-poncho projekt / design Nina Jobs firma / company Simplicitas zdjęcie / photo Thomas Dahlgren

(72)

naczyń. Inny szwedzki klasyk to kołowrotek wędkarski ABU Garcia, który nie pozwala na zaplątanie linki, niezależnie od tego, co złapana na haczyk ryba zechce zrobić! Niewiele krajów ma tak dobry dostęp do czystej słodkiej wody jak Szwecja. Pływać można nawet w samym centrum Sztokholmu, stolicy kraju liczącej milion mieszkańców. Doskonałą jakość ma też w całej Szwecji woda pitna z komunalnych wodociągów. Mimo to, na rynku dostępna jest woda mineralna pochodząca ze źródeł z całego kraju. Substancje mineralne występujące naturalnie w źródłach dodają jej aromatu. Niestety na całym świecie zaczyna brakować czystej wody, dlatego wynalazki, takie jak Cleone – urządzenie do oczyszczania wody, są niezbędne, aby zapewnić ten życiodajny płyn. Szkło rozsławiło na cały świat szwedzkie wzornictwo już w latach 20. Jest to materiał
Cleone® urządzenie do oczyszczania wody /water purifier projekt / design Popeller by Semcon firma / company Kuna Group AB Ambassadeur 5600 C4 kołowrotek wędkarski / fishing reel projekt / design Peter Svensson firma / company Abu AB zdjęcie / photo Claes Westlin

have many others of their products. The brush, designed for Jordan in 1975, is still in production. It is now ranked as a design classic and the most sold dishwashing brush in history. Another Swedish classic is ABU Garcia’s fishing reel that prevents the line from getting tangled whatever the fish that one has hooked chooses to do! Few countries have access to so much unpolluted, fresh water as Sweden. Water from the tap can be drunk throughout Sweden and in Stockholm, with its more than one million inhabitants; one can bathe in the lake round which the city is built. Despite this, bottled water is marketed from numerous springs around the country. Minerals that appear naturally in the spring water add flavour to the product. But all over the world clean water has become commodity of short supply which is

(73)

Mora® Nova System ręczna wiertarka do lodu / ice hand drill projekt / design No Picnic firma / company Mora of Sweden

(74)

idealnie wręcz stworzony do oddawania przelotnych nastrojów pogody, błysków światła słonecznego, mgły melancholii i świata nieosiągalnych wizji. Kryształowo przejrzyste szkło postrzegane jest czasami jako metafora lodu. Na wystawie pokazano imponującą misę Frostwork autorstwa Ingegerdy Råman, wyprodukowaną w Orrefors. Nieregularne, białe oszronione krawędzie obok krystalicznej masy szklanej stanowią piękny hołd dla szkła/ wody/lodu. Frost (mróz) to również nazwa i motyw przewodni zegarków zaprojektowanych przez No Picnic. Noszący taki zegarek okazują swobodne podejście do czasu, w ten sposób zamarznięta woda wydaje się być podstępnym żywiołem. Woda w stanie zamarzniętym może być zdradziecka. Najogólniej mówiąc, zmiany w globalnej pokrywie lodowcowej mają istotne znaczenie dla zmian klimatycznych. Świder do odwiertów w lodzie marki
The Soap Original luksusowe mydło z olejkiem z ciecierzycy/ falafel-oil luxury soap projekt / design Apocalypse (Jenny Nordberg and Petra Lilja) firma / company Apocalypse Frost zegarek na rękę / wristwatch projekt / design No Picnic firma / company Axcent of Scandinavian

why innovations like Cleone, a water treatment facility, are necessary to provide this crucial liquid. Ever since the 1920s, glass has made Swedish design internationally famous. It is a material suited to fleeting outdoor moods, glittering sunlight, mists of melancholy and a world of images unreachable in the depths of the glass. Transparent crystal glass has also provided a metaphor for ice. Ingegerd Råman’s magnificent bowl in this exhibition, with its irregular frost pattern against the brightness of the glass, is a beautiful tribute to the transparency of glass, ice and water. Frost is also the name and the design-theme of a wristwatch designed by No Picnic. It presents its wearer with a relaxed attitude to time, thus making water in frozen form a treacherous element.

(75)

F rostwork misa / bowl projekt / design Ingegerd Råman firma / company Orrefors Kosta Boda AB zdjęcie / photo Roland Persson

(76)

Floater Vest kamizelka dla żeglarzy projekt / design Peter Ejvinsson Ergonomidesign firma / company Sail Racing International AB

Water in its frozen form can also be deceptive. Generally speaking, changes in the global ice are decisive for climate development. Mora’s ice drills, design No Picnic, are used by researchers and winter anglers to measure and to get through thick ice layer. The folding drill is easy to carry. The cutting edge made of stainless steel can cope with the most challenges. “Swedish steel bites”, goes the Swedish message.

POCito ochronny sprzęt narciarski dla dzieci / ski protection gear for kids projekt / design Jan Woxing firma / company POC Sweden AB

Mora, zaprojektowany przez No Picnic, wykorzystywany jest przez badaczy oraz przez wędkarzy do pomiarów oraz do przebicia się przez grubą warstwę lodu. Składane wiertło łatwo można przenosić. Krawędź tnąca wykonana ze stali nierdzewnej może sprostać największym wyzwaniom. „Szwedzka stal kąsa”, brzmi szwedzki przekaz.

Bubble Talk art film projekt / design Tina Eskilsson firma / company Tina Eskilsson zdjęcie / photo Thomas Huhn

Powietrze Air
Powietrze kojarzy nam się z przejrzystością. Powietrze, światło i zieleń uznawane były przez szwedzkich funkcjonalistów w latach 30. za lek na choroby oraz za naczelne zasady urbanistyki. Smukłe bloki mieszkalne zapewniały naturalne światło zarówno ze wschodu, jak i z zachodu. Zaś modernistyczne balkony górowały w powietrzu niczym mostki na transatlantyku. Balkon był miejscem, gdzie można było dosłownie napełnić płuca powietrzem. Dzisiaj uważamy inaczej. Powietrze nie zawsze jest tak „ozdrowieńczym napojem”, jak zwykło się uważać w latach 30. Niepożądane substancje zanieczyszczają powietrze, zwłaszcza w dużych miastach. W najtrudniejszych warunkach klimatycznych osoby chore na astmę potrzebują urządzeń analitycznych. Podczas pracy w przemyśle, do ochrony przed szkodliwymi gazami może być potrzebna maska do oddychania, We associate transparency with air. The Swedish functionalists of the 1930s regarded light, air and greenery as both a cure for ill health and a guiding principle for urban planning. Slim apartment blocks ensured natural light from both east and west. And modernistic balconies hovered in space like the bridge of a transatlantic liner. The balcony was a place where one could literally fill one’s lungs with air. Today we know better. Air is not always the healthy beverage that one imagined in the 1930s. More and more particles mix with the oxygen, especially in large cities. When climatic conditions are most hazardous, people with asthma would need an inflammation analyzer. And working in industries you might need a breathing mask,

(78)

(79)

Tilssammans & Pussmun znaczki pocztowe / postage stamps projekt / design Julia Szulcs, Jenni Erkintalos firma / company Sweden Post Stamps

(80)

jak na przykład produkt firmy Sundström Safety. Blueair jest szwedzkiej konstrukcji urządzeniem do oczyszczania powietrza, które zdobyło nagrodę Excellent Swedish Design w 1998 roku i uzyskało najwyższe noty w szeregu amerykańskich testów. Zostało zaprojektowane przez młode studio Propeller, które rozpoczęło działalność w 1995 roku. „Czyste powietrze prawem człowieka” tak brzmiało hasło marketingowe produktu. Odkurzacz Electroluxa o nazwie Oxy 3 rozwiązuje podobne problemy. Tak skutecznie filtruje cząsteczki, że wydmuchiwane powietrze jest czystsze od zasysanego. Powietrze często symbolizuje komunikację i to nie tylko pocztową. Chociaż urocze całujące usta na znaczku autorstwa Julii Szulc mogą nas zachęcić do częstszego pisania listów. Jednakże, obecnie komunikujemy się głównie przez Internet i powietrze.
OXY3 odkurzacz / vacuum cleaner projekt / design Esbjörn Svantesson firma / company Electrolux Blueair 200 Series urządzenie do oczyszczania powietrza / air purifier projekt / design Propeller firma / company Blueair AB Niox Mino analizator chorób zapalnych / inflammation analyzer projekt / design Ergonomidesign firma / company Aerocrine AB

as the one from the Swedish company Sundström Safety, to protect yourself against dangerous gases. Blueair is a Swedishdesigned air purifier, which won an “Excellent Swedish Design” award in 1998 and was given top marks in a succession of American tests. The machine was designed by the young Propeller studio which had started in 1995. “Clean air – a human right” was the device that launched the product. Electrolux’ vacuum cleaner Oxy 3 addresses similar problems. It filters particles so effectively that the air that it exhausts is cleaner than the air that it draws in. Air often symbolizes communication; and not just by mail. But Julia Szulc’s lovely kissing mouth on the stamp that she has designed might make us write more letters. However, today we

(81)

SR 200 / SR 500 maska oczyszczająca powietrze / full face mask air purifying respirator projekt / design Per Sundström and Caran Design firma / company Sundström Safety AB

LSV series zestaw narzędzi pneumatycznych / pneumatic tools projekt / design LSV38 – Anders Nelsson, LBB16 – Stefan Elmqvist firma / company Atlas Copco Tools and Assembly Systems GI Division

(82)

Przesyłanie sygnałów do telefonów komórkowych odbywa się za pomocą atmosfery. Sony Ericsson wprowadził właśnie na rynek Satio, supertelefon komórkowy z aparatem fotograficznym 12 megapixeli, poważną lampą błyskową i dużym dotykowym ekranem. Można go podłączyć do TV, stereo i playstation. Dźwięki przenoszone przez powietrze mogą być ubrane w piękne formy, jak w przypadku głośnika HT 12 w kształcie wielkiego jajka. Firma No Picnic na zlecenie Tonium zaprojektowała kieszonkowy sprzęt dla DJ-ów, czyli przenośny odtwarzacz muzyki wyposażony w ogromną ilość profesjonalnych opcji technicznych, dzięki czemu można miksować muzykę z dwóch niezależnych kanałów. Dźwięk potrafi być także bardzo męczący. Dlatego wielu projektantów pracuje nad materiałami tłumiącymi dźwięk. Na wystawie zaprezentowano pochłaniający dźwięki dekoSatio telefon komórkowy / mobile phone projekt / design UX Creative Design Center, Sony Ericsson firma / company Sony Ericsson Mobile Communications AB HT12 głośniki o kształcie elipsy / ellipsoid speakers projekt / design No Picnic firma / company Bremen Produktion AB

are mostly communicating though the net and the air. Today’s transmission of signals to mobile phones brings the atmosphere into play. Sony Ericsson has just launched Satio, a super mobile telephone with a 12 megapixel camera, a serious flash and a big touchscreen. It can be connected to TV, stereo and playstation. Sound signals, carried through the atmosphere, can be clothed in lovely forms as the load speaker HT 12, in the shape of a big egg. No Picnic has also designed a pocket-sized dj-system for Tonium. It is a portable music player equipped with an extensive range of professional audio manipulation features allowing for mixing between two independent channels. But sound can also be very tiring. Which has caused many designers to work with sound-dampening materials. Included in the exhibition

(83)

Pacemaker kieszonkowy DJ system / the pocket-size DJ system projekt / design No Picnic firma / company Tonium AB zdjęcie / photo Ola Bergengren

(84)

racyjny materiał ścienny Bull autorstwa Stiny Lindholm oraz nauszniki Peltor Kids chroniące małe uszy dzieci przed ostrym i szkodliwym hałasem. Kwestie klimatu stały się ważniejsze niż kiedykolwiek wcześniej. Możliwość dokonywania precyzyjnych pomiarów atmosferycznych na morzu lub w górach ma zasadnicze znaczenie. Stąd na wystawie obecność szwedzkiego urządzenia do pomiaru wiatru. Od dawna trwają przygotowania do stworzenia międzynarodowej stacji kosmicznej. W celu wykonania takiej jednostki trzeba połączyć ze sobą rozmaite elementy przy zastosowaniu złożonej technologii i nowych, zaawansowanych materiałów. Trudno wyobrazić sobie bardziej złożony projekt wzornictwa. Jeden z aspektów tego projektu, przygotowanie i przechowywanie żywności – stanowi kontynuację pracy dyplomowej Margarity Bergfeldt Matiz, która opracowała
ADC Wind przyrząd do pomiaru wiatru / wind gauge projekt / design Jan Woxing firma / company Silva Sweden AB IPT Suitcase® przenośny terminal satelitarny / portable satellite terminal projekt / design Reload firma / company Rockwell Collins Sweden AB SAS Identity identyfikacja firmy SAS projekt / design Stockholm Design Lab firma / company SAS Bull ścianka pochłaniająca dźwięki z cementu i filcu / wall sound absorber in cement and felt projekt / design Stina Lindholm firma / company Skulturfabriken AB

are Stina Lindholm’s Bull and Peltor Kids that protects childrens’ small ears from sharp and dangerous noises. Climate has become more important than ever. The ability to measure with great accuracy is of huge importance, for example, to people in sailing boats on the ocean or hiking in the mountains. This justifies including a Swedish windmeter in the exhibition. Preparations for an international space station have long been under way. Many different parts, complex technology and new, advanced materials have to be put together into a single unit. It is difficult to imagine a more complex design project. One aspect of the project, food preparation and food storage – is a further development of a graduation project by Margarita Bergfeldt Matiz. This consisted of a refrige-

(85)

Gubbe pojemniki na żywność dla stacji kosmicznej / foodcontainers for space projekt / design Margarita Bergfeldt Matiz / No Picnic firma / company No Picnic zdjęcie / photo Camilo Matiz

(86)

projekt lodówki dla czterech astronautów, którzy jednocześnie będą przebywać na stacji. Profesjonalne i humanistyczne podejście projektantki sprawiło, iż została zatrudniona przez ESA (Europejską Agencję Kosmiczną) do pracy przy tym projekcie. Na wystawie pokazano pięć plastikowych pojemników na żywność w różnych wielkościach. Można je na sobie ustawiać. Ozdoby w formie zabawnych figurek na dnie pojemników przywołują wrażenie nieważkości, a jednocześnie wzmacniają pojemniki. Myśl o podróży w przestrzeni kosmicznej jest dla jednych przerażającą perspektywą, a dla innych marzeniem rozpalającym wyobraźnię. Małe dzieci mogą unosić się w przestrzeni w Babysitter Balance Air firmy Babybjörn, lub kiedy nieco dorosną, w świecącej huśtawce projektu Alexandra Lervika. Nawet my, dorośli, możemy wejść w chmurę. Praca stymulująca
Cloud przenośny pokój do spotkań / portable room for meeting projekt / design Monica Förster firma / company Offecct AB Agonist zapach nordycki w rzeźbionej butelce / Nordic fragance capture in a sculpted glass bottle projekt / design Åsa Jungnelius firma / company Kosta Boda/Sentral zdjęcie / photo Mikael Göthage Gyro G1 wiatrakowiec z włókna węglowego napędzany siłami aerodynamicznymi / carbon fiber auto gyro driven by aerodynamic forces projekt / design Mikael Edoff, Jarek Bator firma / company Aero Mod AB

rator intended for the four astronauts who would occupy the space station at any one time. Margarita Bergfeldt Matiz professional and humanistic approach led to her being engaged by ESA to work on the project. Included in the exhibition are the five different sizes of stackable, plastic foodcontainers. The decoration in the form of humorous figures on the bottom of the containers alludes to weightlessness but makes also the containers firmer. The idea of being able to travel in space is a terrorfilled prospect for some and a dream of others that fires the imagination. But also on the Earth little kids may float in the Babybjörn’s Babysitter Balance Air, or, when they get older, in Alexander Lervik’s “selflightening” swing. We, adults, can actually step into a cloud. A work that

(87)

Peltor nauszniki ochraniające dla dzieci / child ear protection projekt / design 3M Svenska AB firma / company 3M Svenska AB

(88)

w ten sposób wyobraźnię to gigantyczny, nadmuchiwany biały pokój autorstwa Moniki Förster, Cloud, z 1998 roku, przeznaczony do medytacji lub jako miejsce odosobnienia. Po spuszczeniu powietrza pokój staje się tak niewielki, że można go przenieść na plecach. Po nadmuchaniu jest w nim miejsce dla dziesięciu osób. Linie lotnicze oferują rzeczywisty transport. SAS okazał się liderem w zakresie designu dzięki starannie przemyślanym i szerokim koncepcjom projektowym. Całościowy program wzorniczy zrealizowany na przełomie tysiąclecia, obejmujący wszystko, począwszy od logo, kabin, mundurów, wystroju saloników na lotniskach, karty menu i sztućców, po torebeczki z solą i pieprzem jest dziełem Björna Kusoffskiego, Thomasa Ericssona i Görana Lagerströma ze studia wzorniczego Sthlm Design Lab.

Babybjörn Babysitter Balance Air krzesełko dla dzieci projekt / design Ergonomidesign firma / company Babybjörn AB

stimulates the imagination is Monica Förster’s inflatable giant white room, Cloud, from 1998, intended for meditation or just for getting away from it all. When not inflated the room is so compact that one can carry it on one’s back. When inflated there is room for up
Sense Light Swing huśtawka z włóknem świecącym / swing with fibre optic lighting projekt / design Alexander Lervik firma / company Saas Instruments OY/ Optolux AB

to ten people. Airlines offer transportation in reality. SAS have shown a lead in the design field with their carefully considered and wide-ranging design concept. The total design programme, produced during the years before and after the new millennium, and covering everything from logos, cabins, uniforms, lounges, menus and tableware to sugar and condiment packaging is

Material Merge stół z masonitu i laserowo ciętej stali / masonite and laser-cut steel table projekt / design Anna Holmquist, Chandra Ahlsell firma / company Folkform

the work of Björn Kusoffsky, Thomas Eriksson and Göran Lagerström at Sthlm Design Lab.

(89)

Camouflage lampa wisząca / pendant lamp projekt / design Front firma / company Zero zdjęcie / photo Jonas Lindström

Posłowie
W żadnym innym kraju konsumenci nie mają takiego wpływu na proces projektowy jak w Szwecji. Ergonomidesign AB oraz inne pracownie projektowe przeprowadzają dogłębne badania użytkownika produktu. Jednakże rola konsumenta została w pewnym zakresie zredukowana z przyczyn ekonomicznych. Pojawił się inny model rozwoju produktu. Firma projektowa No Picnic, której udziałowcy ukończyli Uniwersytet Konstfack w Sztokholmie w 1993 roku, angażuje swoich zleceniodawców w kreatywny proces. Wszyscy siadają przy jednym stole, wymieniają się pomysłami oraz dyskutują nad szkicami, dopóki nie wypracują ostatecznej wersji. Wiele osób w Szwecji, zwłaszcza młodych, interesuje się wzornictwem. Kursy wzornictwa wyrastają niczym grzyby po deszczu. Design jest przedmiotem dyskusji w szkołach i w biurach. Obecnie, bardziej niż kiedykolwiek wcześniej, jest większe zrozumienie roli wzornictwa. W latach 50. niewiele osób rzeczywiście rozumiało, co naprawdę oznacza słowo „design”. Ale co najważniejsze, firmy zlecające projektantom opracowanie nowych koncepcji wiedzą na czym polega proces projektowania i zdają sobie sprawę, że projektanci znają potrzeby konsumentów, nawet jeśli nie są one wyraźnie wyartykułowane. Tym samym można stwierdzić, że wystawa Cztery Elementy przedstawia efekty spotkania różnych rodzajów kreatywności; kreatywności projektanta i kreatywności producenta.

(91)

Afterword
In no other country have consumers had such an influence on the design process as in Sweden. Ergonomidesign AB and other design offices make profound user studies. The consumer’s role has however to some extent been reduced because of economic reasons. Another model for product development has grown up instead. The design firm No Picnic, whose partners graduated from Konstfack in Stockholm in 1993, integrate the people commissioning their designs into the creative process. They all sit around the same table, exchanging ideas and discussing sketches until they arrive at the final solution. Many people in Sweden are fiercely interested in design, especially younger people. Design courses are springing up like mushrooms in the forest. Design is discussed in schools and at workplaces. Now, more than ever before, there is an understanding of the importance of design. Back in the 1950s few people actually knew what the word design really implied. But it is important that the companies that give the designers commissions understand the design process and that the designers have an understanding of the consumers’ needs, even if those aren’t clearly worded. Thus it can be argued that the present exhibition is concerned with the meeting between different sorts of creativity; that of the designer and that of the producer.

(92)

Rzeczywistość nieustannie się rozwija i zmienia, a tym samym zmienia się podejście do designu. Można to chyba zauważyć w nazwach, jakie przyjmują firmy projektowe. W latach 70. i 80. szwedzkie firmy zajmujące się wzornictwem nazywały się: Design Gruppen, Ergonomi Design, Industriell Design, Utvecklings Design AB; lub po prostu wykorzystywały nazwiska swoich właścicieli. Kolejne pokolenie firm wzorniczych używa nazw: No Picnic, Propeller, Cyberry, Loop, Monitor, Reload Design, Sprinkler, itp. Z pewnością te nowe nazwy wskazują na szybsze tempo i na więcej humoru w świecie inspirowanym komiksami, komputerami, grami komputerowymi i muzyką. Podejście i środowisko zmieniają się, ale cztery żywioły – ziemia, woda, powietrze, ogień – pozostają bez zmian. Bez nich nie byłoby życia na naszej Matce Ziemi.
Kerstin Wickman Profesor emerytowana historii wzornictwa i sztuki rzemiosła Uniwersytetu Konstfack w Sztokholmie

Just as things are constantly in a state of development, so attitudes to design are changing. Perhaps one can see the names that design firms choose as a sign of this. During the 1970s and 1980s the Swedish design firms called themselves Design Gruppen, Ergonomi Design, Industriell Design, Utvecklings Design AB; or they just used the names of the partners. The next generation of design firms has names like No Picnic, Propeller, Cyberry, Loop, Monitor, Reload Design, Sprinkler, etc. Surely the new names indicate a more rapid tempo and more humour in a world inspired by comics, computers, computer games and music. Attitudes and the environment change but the four elements – earth, water, air, fire – remain. Without them there would not be life on mother earth.
Kerstin Wickman Professor emeritus of the History of Design at Konstfack (University College of Arts, Crafts and Design) in Stockholm

Lista wystawców
Ziemia / Earth www.atlascopco.com www.bsweden.com www.blastation.se www.boblbee.com www.dahlstromdesign.se www.etac.com www.falurodfarg.com www.gransfors.com www.greenfortune.com www.hantverk.iris.se www.husqvarna.com www.jitsuwan.se www.kasthall.com www.miaegoransson.com www.oracta.se www.peepoople.com www.playsam.se www.rehband.com www.weibulls.com www.widow.se www.volvo.se Ogień / Fire www.absolut.com www.brighthandle.com www.diedrich.se www.evaschildt.se www.glasakademin.se www.haglofs.se www.iittala.com www.jennyjurnelius.com www.kraitz.se www.light-my-fire.se www.looftlighter.com www.matizbergfeldt.se www.primus.se www.silentgliss.se www.snapalarm.se www.solstickan.se www.speedglas.com www.tiogruppen.com

(95)

Exhibitors and Producers list
Powietrze / Air www.3m.com/se www.aerocrine.com www.atlascopco.com www.babybjorn.com www.blueair.se www.donkindustries.com www.electrolux.com www.flysas.com www.folkform.se www.kostaboda.se www.nopicnic.se www.offect.se www.posten.se www.saas.fi www.sentral.se www.silva.se www.skulpturfabriken.se www.sonyericsson.com www.srsafety.se www.swe-dish.com www.tonium.com www.zero.se

Woda / Water www.2wglobal.com www.abugarcia.se www.apocalypselab.net www.axcent.se www.etac.com www.interspiro.com www.kunafilter.com www.moraofsweden.se www.noaq.com www.nordclothing.com www.ocke.se www.orrefors.se www.pocski.com www.sailracing.se www.simplicitas.se www.vikingdiving.com www.tinaeskilsson.com

www.designhousestockholm.com www.aedesign.se

www.designhousestockholm.com www.folkform.se

www.designhousestockholm.com www.bremen.se

Wydawnictwo bezpłatne / Free publication

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful