You are on page 1of 13

1

Lokalizacja Elektrowni Jdrowej w Gminie Choczewo

nvironment

rotection

rogram

ADAM SZYMASKI
Kierzkowo 22A, 84-210 Choczewo

Poland
adi_epp@wp.pl

Nasze rodowisko
WYDMA LUBIATOWSKA NATURA 2000
jest kapitaem WSZYSTKICH
POLAKW i EUROPEJCZYKW.

__________________________________________________________________________

Piercieniowa
elektrownia pompowa
nasza odpowied na
absurdalne plany budowy

Elektrowni Jdrowej
w Gminie Choczewo

ANALIZA TECHNICZNYCH MOLIWOCI BUDOWY


ELEKTROWNI SZCZYTOWO-POMPOWEJ
W ODKRYWKACH KWB BECHATW

2014

Lokalizacja Elektrowni Jdrowej w Gminie Choczewo

1. Wprowadzenie

PGE

EJ1 zaproponowaa lokalizacj elektrowni jdrowej o mocy 3000 MW w Gminie


Choczewo,
Choczewo niedaleko kompleksu turystyczno-wypoczynkowego Lubiatowo-Kopalino, na
drugiej co do wielkoci w Polsce, ruchomej wydmie, ktra wrd mionikw wspaniaego
nadmorskiego rodowiska w kraju i w Europie, znana jest pod nazw Wydmy Lubiatowskiej.
Lubiatowskiej
W uzupenieniu warto rwnie zapozna si ze stanowiskiem urzdw rzdowych
odpowiedzialnych za ochron rodowiska w Polsce, w sprawie bada lokalizacyjnych
zaproponowanych przez PGE EJ1 (patrz: http://www.scribd.com/doc/130978324/PGENatura2000-2). W tym aspekcie istotne jest rwnie traktowanie problemw ochrony rodowiska w
kontekcie pokojowego wykorzystania energii jdrowej w takich krajach jak Francja i Finlandia
(patrz: http://www.scribd.com/doc/174379504/PGE-Natura2000-5). Co PGE EJ1 myli o ochronie
rodowiska w Polsce opisuje opracowanie: http://www.scribd.com/doc/177097806/PGENatura2000-6. A ile to wszystko moe NAS kosztowa przedstawia opracowanie:
http://www.scribd.com/doc/181666759/PGE-Choczewo-3.

2. Wstpny opis proponowanej inwestycji

Najbardziej

szkodliwe dla rodowiska naturalnego s plany "specjalistw", ktrym brak


cakowicie inwencji. Niestety dotyczy to w duej mierze rodowiska tzw. "polskiego
polskiego atomu",
atomu
dziaajcego w myl zasad heurystyki afektywnej. W duym uproszczeniu mona to okreli
jednym zdaniem, a mianowicie: "Nawet najwiksza bzdura powtarzana odpowiedni ilo razy, z
czasem nabiera symbolu prawdy objawionej". Dlatego te, zgodnie z propozycj prof. Matthiasa
Poppa, wprowadzamy tutaj koncepcj tzw. piercieniowej elektrowni pompowej,
pompowej jako
ekologiczn alternatyw dla projektu proponowanego przez PGE EJ1.
EJ1 Mamy w Polsce przecie
takie krajobrazy,

Teren kopalni odkrywkowej wgla brunatnego

Lokalizacja Elektrowni Jdrowej w Gminie Choczewo

Prdzej, czy pniej bdzie trzeba takie tereny zrekultywowa, a to kosztuje! Zbudujmy na tych
terenach piercieniow elektrowni pompow,
pompow tak jak na nastpujcym rysunku.

Piercieniowa elektrownia pompowa

Z oblicze wynika, i przy rednicy zewntrznej tzw. dolnego zbiornika wynoszcej okoo 11 [km]
i rednicy zewntrznej wewntrznego piercienia okoo 6 [km], przy wsppracy z farmami OZE
takimi jak: wiatraki i panele fotowoltaiczne moe, proponowane rozwizanie, zastpi dwie
elektrownie jdrowe,
jdrowe a do tego przecie dy PGE EJ1.
EJ1
Jak to zrobi wiemy i co najwaniejsze PGE te to wie, bo jest wacicielem arnowca,
gdzie to zrobi te wiemy, e bdzie to kosztowao znacznie mniej ni elektrownie jdrowe - te
wiemy.
Fundusze zostaj w Polsce,
miejsca pracy tworzymy w Polsce,
stymulujemy koniunktur w Polsce,
aktywizujemy rodowisko naukowe w Polsce,
rozwijamy OZE w Polsce
i nie zaduamy Polski w zagranicznych bankach komercyjnych.
Nie ma radioaktywnych odpadw w Polsce,
mamy teren rekreacyjny w Polsce,
tereny kopalni odkrywkowych s zrekultywowane w Polsce
i nie ma zagroenia, czym takim jak to miao miejsce w Fukushimie - rwnie w
Polsce.
Polskich naukowcw i inynierw sta na znacznie wicej, ni bierne przypatrywanie si
niedorzecznym planom PGE EJ1.
EJ1 Francja z 75% produkcji energii elektrycznej z atomu chce
przej na 50%, a reszt bdzie produkowa z OZE.
OZE Francuzi ju zaczli myle, czas na NAS!

Nr 128
Studia i Materiay

Prace Naukowe Instytutu Grnictwa


Politechniki Wrocawskiej

Nr 128

Nr 36

2009

hydrotechnika, Bechatw,
elektrownia, kopalnia,
rekultywacja

Jzef SAWICKI*

ANALIZA TECHNICZNYCH MOLIWOCI BUDOWY


ELEKTROWNI SZCZYTOWO-POMPOWEJ
W ODKRYWKACH KWB BECHATW
W artykule przedstawiono wstpne zaoenia techniczne i obliczenia dotyczce lokalizacji elektrowni szczytowo-pompowej w KWB Bechatw z lokalizacj zbiornikw na zwaowisku wewntrznym i na dnie odkrywki Bechatw, lub na zwaowisku zewntrznym i na dnie wykopu
otwierajcego odkrywki Szczercw. Stwierdzono, e istnieje techniczna moliwo uzyskania
okoo 500 MW mocy w okresach piciu godzin szczytu energetycznego z kadej tych lokalizacji
elektrowni. Przedstawiony pomys wymaga pogbionej analizy.

1. WSTP
Zesp grniczo-energetyczny kopalni i elektrowni Bechatw naley do najwikszych wytwrcw energii elektrycznej w Europie. Zainstalowana moc Elektrowni
Bechatw wynosi 4440 MW i elektrownia ta dostarcza okoo 20% caej wytwarzanej w Polsce energii elektrycznej. Usytuowanie elektrowni w rodkowej Polsce stwarza bardzo dogodne warunki przesyu energii do odbiorcw przez minimalizacj jej
strat w sieci.
Jak kada elektrownia cieplna, Elektrownia Bechatw w cyklu dobowym
i tygodniowym pracowa musi ze sta moc i nie ma moliwoci magazynowania
energii, w celu jej pokrycia w okresach tak zwanych szczytw zapotrzebowania [1].
W okresach szczytw zapotrzebowania na energi oraz w przypadkach awarii energetycznych do pracy wczane s w Polsce elektrownie wodne zbiornikowe, z czonem pompowym i elektrownie pompowe, zwane szczytowo-pompowymi. czna moc
__________
* Politechnika Wrocawska, Wydzia Geoinynierii, Grnictwa i Geologii, Instytut Gnictwa,
pl. Teatralny 2, 50-051 Wrocaw.

212

J. SAWICKI

tych elektrowni wg Z. Mikulskiego [2] wynosi 1824 MW i dostarczaj one okoo


3000 GWh energii rocznie. Z tych wielkoci na trzy elektrownie szczytowopompowe: arnowiec (680 MW), ar (500 MW) i ydowo (150 MW) przypada 1330
MW mocy i 2000 GWh energii elektrycznej. Caa ilo produkowanej energii elektrycznej w Polsce wynosi w 2007 r. okoo 159 500 GWh [4].
Energia uzyskiwana z elektrowni wodnych stanowi wic tylko 1,8%, a energia
wytwarzana z elektrowni szczytowo-pompowych, czyli energia cieplna zmagazynowana na czas szczytowego zapotrzebowania mocy tylko 1,2% caej produkowanej
energii elektrycznej. Jest to bardzo niky procent. Niekorzystny jest rozkad tej energii
szczytowej na terenie Polski na Pomorzu i w Beskidzie lskim. W Polsce rodkowej brak jest takich moliwoci.
Pomys wykorzystania wyrobisk grniczych do magazynowania energii jest znany
od dawna. Naley wyrazi zdziwienie, e nie by analizowany na etapie projektowania
KWB Bechatw. Jest jednak jeszcze czas, aby mg zosta przeanalizowany pod
wzgldem technicznym i ekonomicznym. Sdz, e inwestycja mogaby by jeszcze
zrealizowana i miaaby szans na zamortyzowanie si. Eksploatacja wgla brunatnego
w odkrywce Bechatw planowana jest do 2026 r., a w odkrywce Szczercw do
2048 r. Zwaowisko zewntrzne przy odkrywce Szczercw jest jeszcze w trakcie sypania i formowania.
2. ZAOENIA TECHNICZNE I UWARUNKOWANIA TERENOWE DLA
LOKALIZACJI ZBIORNIKW ELEKTROWNI SZCZYTOWO-POMPOWEJ
W KWB BECHATW
Zasada dziaania elektrowni szczytowo-pompowej polega na pompowaniu wody
do grnego zbiornika, zwykle w okresie nocy, gdy elektrownie cieplne dysponuj
nadmiarem mocy w stosunku do potrzeb. Woda gromadzona jest w odpowiednio duym i pojemnym zbiorniku grnym. W okresie szczytu energetycznego zapotrzebowania mocy, woda z tego zbiornika spuszczana jest przy pomocy sztolni lub rurocigw o duej rednicy, do dolnego zbiornika. Na zakoczeniu rurocigw usytuowana
jest zwykle turbina poczona z generatorem prdu i silnikiem elektrycznym. Spadajca woda porusza opatki turbiny, a generator wytwarza prd. Silnik elektryczny jest
wyczony. Wypywajca woda gromadzi si w zbiorniku dolnym, o co najmniej takiej samej pojemnoci jak zbiornik grny. W okresie nadmiaru mocy elektrowni
cieplnej wyczony jest generator, pracuje natomiast silnik elektryczny, ktry porusza
turbin w przeciwnym kierunku obrotw. Zwykle ta sama turbina pompuje wod
z dolnego do grnego zbiornika. Czas spuszczania wody z grnego zbiornika to zwykle 46 godz. Czas pompowania jest zwykle duszy o 12 godz. Sprawno caego
procesu oceniana jest na 7080%, ale tani energie w okresach jej nadmiaru zamienia
si na najdrosz energi w okresie szczytu zapotrzebowania mocy.

Analiza technicznych moliwoci budowy elektrowni szczytowo-pompowej...

213

Moc siowni wodnej P [kW] okrela wzr:

P = 9,81 H Q

(1)

gdzie:
H spad wody [m],
Q natenie przepywu wody [m3/s],
wspczynnik sprawnoci zespou turbina generator okoo 0,8.
Wysoko spadu wody podyktowana jest rnicami wysokoci, jakie mog by
uzyskane pomidzy moliwoci lokalizacji grnego i dolnego zbiornika.
W przypadku odkrywki Bechatw dolny zbiornik moe by usytuowany na najniszym poziomie po wyeksploatowaniu wgla, a wic od 10 do 50 m p.p.m. plus
wysoko obwaowania 15 do 20 m ponad dnem zbiornika. Dno zbiornika grnego
moe by pooone na wysokoci okoo 210 m n.p.m. na powierzchni zwaowiska
wewntrznego. Wysoko obwaowania zbiornika powinna siga okoo 15 do 20 m
ponad dnem. Rnica wysokoci moe wynosi od 220 do 250 m rys. 1, 3a, 3b .
W odniesieniu do odkrywki Szczercw w niedalekiej przyszoci bdzie zakoczone formowanie skadowiska nadkadu na wysokoci +300 m n.p.m.. Mogoby ono
stanowi dno przyszego grnego zbiornika. Podobnie jak w przypadku odkrywki
Bechatw, wysoko obwaowa zbiornika siga moe okoo 20 m. Dolny zbiornik moe zosta usytuowany na dnie odkrywki po wyeksploatowaniu wgla na poziomie okoo +10 m n.p.m. Wysoko jego obwaowa powinna siga nie wyej ni
20 m. Zbiornik moe zosta zagbiony w warstwy podwglowe i jednoczenie moe
suy jako miejsce spywu wd do odwodnienia powierzchniowego odkrywki. Rnica wysokoci wynosi w tym przypadku a 290300 m (rys. 2 i 4).
Natenie przepywu Q zalene jest od objtoci projektowanego zbiornika wodnego. Woda zgromadzona w jego uytkowej pojemnoci V powinna by oprniana
w cigu okoo 5 godz. czyli 18 000 s.
Q=

V
t

(2)

gdzie:
V objto uytkowa zbiornika [m3],
t czas oprniania zbiornika [s].
W zalenoci od objtoci zbiornika natenie przepywu przedstawia tabela 1.
Tabela 1. Konieczne natenie przepywu wody w zalenoci od pojemnoci zbiornika
V mln m3
Q m3/s

2
111

3
167

4
222

5
278

6
333

7
389

Jeli znamy przewidywan objto zbiornika i natenie wypywu wody, moemy


okreli zakres mocy elektrowni szczytowo-pompowej P [MW] w odniesieniu do

214

J. SAWICKI

przedstawionych powyej rnic wysokoci zbiornikw grnego i dolnego w obu odkrywkach. Obrazuje to tabela 2.
Tabela 2. Moc elektrowni w MW w zalenoci od pojemnoci zbiornika i spadu wody
V mln m3
2
3
4
5
6
7

Q m3/s
111
167
222
278
333
389

H = 180 m
157
221
313
392
470
549

H = 200 m
174
246
348
436
523
610

H = 220 m
191
271
383
479
575
671

H = 250 m
217
308
435
545
654
762

H = 270 m
235
332
470
588
705
823

H = 290 m
252
357
505
632
757
884

Kolejnym pytaniem powinny by wymiary zbiornikw, aby mogy pomieci wymagane objtoci wody. Zaoono, e wysokoci obwaowa zbiornikw nie przekrocz h = 20 m. Ksztat zbiornikw powinien by zbliony do kwadratu lub prostokta.
Dugo nie powinna by wiksza ni okoo 7080% szerokoci odkrywki w dnie wyrobiska. Dno i obwaowania zbiornika grnego powinny by uszczelnione. Zbiornik
dolny powinien mie uszczelnione obramowania w formie nasypw od strony wewntrznej, a jeli byby zagbiony w utworach podwglowych, nie wymaga ani
uszczelnie, ani specjalnych umocnie oprcz strefy wypywu wody w pobliu turbin
i pompowni.
Orientacyjne wymiary grnych zbiornikw na zwaowisku wewntrznym odkrywki Bechatw i na zwaowisku zewntrznym odkrywki Szczercw w zalenoci od
ich objtoci obrazuje tabela 3.
Tabela 3. Proponowane wymiary grnego zbiornika w zalenoci od jego pojemnoci
V mln m3
Dug. a [m]
Szer. b [m]
Wys. h [m]
Wys. h2[m]

2
400
400
13
15

3
450
450
14,8
16,5

4
500
500
16,0
18

5
550
550
16,5
18

6
600
600
16,7
18,5

7
650
650
16,6
18,5

Dugo (a) i szeroko (b) okrelona jest na poziomie poowy wysokoci obwaowania. Wysoko h dotyczy wysokoci zwierciada wody ponad dnem, h2 dotyczy
wysokoci obwaowania.
Wymiary zbiornika dolnego na polu Bechatw i Szczercw powinny by dostosowane do prowadzonych prac grniczych i nie powinny im w jakimkolwiek stopniu
przeszkadza. Zbiorniki dolne mog powsta dopiero po wyeksploatowaniu najniszego pokadu wgla. Byoby bardzo wskazane, aby mogy one zastpi rzpia, do
ktrych sprowadzana byaby woda z odwodnienia powierzchniowego odkrywek.
Zbiorniki dolne powinny by wyduone w osi NS, czyli w linii frontu robt grniczych. Objtoci i gbokoci powinny by podobne jak w przypadku zbiornikw gr-

Analiza technicznych moliwoci budowy elektrowni szczytowo-pompowej...

215

nych, z przegbieniem w rejonie lokalizacji elektrowni i pompowni, jak rwnie


z umocnieniem dna i brzegw zbiornika.
3. ANALIZA MOLIWOCI POCZE
GRNEGO I DOLNEGO ZBIORNIKA
W WARUNKACH PRACY KOPALNI
3.1. ODKRYWKA BECHATW

Ze wzgldu na brak moliwoci lokalizacji grnego zbiornika elektrowni pompowej na zagospodarowanym ju zwaowisku zewntrznym, zbiornik ten usytuowa
mona jedynie na formowanym zwaowisku wewntrznym. Rozway mona konieczno zmiany lokalizacji dolnego zbiornika, w miar przesuwania si frontu zwaowania wewntrznego w kierunku zachodnim.
W takiej sytuacji wydaje si, e jednym z rozwiza (wariant A) jest poczenie
obu zbiornikw przy pomocy szybu i sztolni. Mogyby one by budowane metod
zaczerpnita ze staroytnego Egiptu, a wic przez stopniowe zasypywanie wybudowanych ju czci urzdze hydrotechnicznych i w miar przyrostu zwaowiska,
podcigania budowli w gr. W najniszym miejscu usytuowana byaby hydroelektrownia i pompownia (rys. 3a).
Innym rozwizaniem (wariant B) moe by budowa elbetowej sztolni, zgodnej ze
spadkiem skarpy zwaowiska wewntrznego. Lokalizacja pomieszcze hydroelektrowni znajdowaaby si na zakoczeniu sztolni. Ze wzgldu na zapad spgu wgla
brunatnego w kierunku zachodnim dolny zbiornik powinien by usytuowany na granicy planowanego zakoczenia zwaowania wewntrznego (rys. 3b).
W istniejcych w Polsce elektrowniach szczytowo-pompowych maksymalne prdkoci przepywu wody w rurocigach i sztolniach s nastpujce [5]:
arnowiec 4 5,4 7,2 m, stal,
Qmax = 700 m3/s vmax = 7,65 m/s,
Qmax = 145 m3/s vmax = 5,77 m/s,
ar 2 szyby 4,0 m, elbet,
Qmax = 240 m3/s vmax = 3,7 m/s.
ydowo 2 5,6 + 1 4,5 m, stal,
Mona zaoy, e w elbetowych szybach lub sztolniach prdko przepywu powinna wynosi okoo vmax = 56 m/s.
Przepustowo rurocigw, sztolni i szybw Q w m3/s w zalenoci od ich rednicy i zaoonych prdkoci zostaa obliczona i przedstawiona w tabeli 4.
Liczb rurocigw lub sztolni okreli moemy dzielc konieczny do przeprowadzenia przepyw wody, zaleny od pojemnoci zbiornikw, przez zdolno przepustow pojedynczego rurocigu, odczytan z tabeli 4.
W przypadku zbiornika w odkrywce Bechatw o pojemnoci 4 mln m3 konieczne byyby 2 rwnolege sztolnie o rednicy 6 m. Przy rnicy wysokoci pomidzy
zbiornikami wynoszcej 220 m, moc elektrowni pompowej wynosiaby 380 MW. Przy

216

J. SAWICKI

tym samym spadzie wody, ze zbiornika o pojemnoci 6 mln m3 uzyska mona


575 MW czc zbiorniki dwoma sztolniami o rednicy 7 m kada.
Tabela 4. Zdolno przepustowa sztolni i rurocigw w m3/s
w zalenoci od ich rednicy i prdkoci przepywu
Prdko
v m/s
3,0
4,0
5,0
6,0
8,0
10,0

2,5 m
F = 4,90 m2
14,7
19,6
24,5
29,4
39,2
49,0

3,0 m
F = 7,06 m2
21,2
28,2
35,3
42,4
56,5
70,6

3,5 m
F = 9,62 m2
28,9
38,5
48,1
57,7
77,0
96,2

5,0 m
F = 19,62 m2
58,9
78,5
98,1
117,7
157,0
196,2

7,0 m
F = 38,46 m2
115,4
153,8
192,3
230,8
307,7
384,6

3.2. ODKRYWKA SZCZERCW

Odkrywka Szczercw jest w chwili obecnej w trakcie budowy wkopu otwierajcego. Pod koniec biecego roku rozpocznie si tu eksploatacja wgla brunatnego.
W trakcie formowania jest zwaowisko zewntrzne, ktre obecnie w czci wschodniej siga wysokoci 270 m n.p.m. Jego projektowana wysoko wyniesie 300 do
310 m n.p.m. Co do przyszych losw zwaowiska zewntrznego Szczercowa analizowane s dwie koncepcje:
Koncepcja Poltegor-Projekt Wrocaw zakada reeksploatacje zwaowiska zewntrznego po wyeksploatowaniu wgla z odkrywki Szczercw i zmniejszenia nachylenia skarp odkrywki materiaem ze zwaowiska, przed procesem zatapiania wyrobiska grniczego.
Koncepcja AGH Krakw zakada zatopienie wyrobiska bez istotnego naruszenia
usypanego ju zwaowiska zewntrznego odkrywki Szczercw.
Nawet w przypadku reeksploatacji zwaowiska zewntrznego, proces ten zostanie
uruchomiony dopiero po wyeksploatowaniu wgla brunatnego na polu Szczercw,
czyli po zakoczeniu pracy elektrowni Bechatw, a wic po 2048 r.
Upynie jeszcze kilka lat do momentu wyeksploatowania wgla brunatnego
w wkopie otwierajcym, kiedy front robt grniczych przesunie si na odlego
umoliwiajc ulokowanie w dnie odkrywki dolnego zbiornika elektrowni szczytowopompowej na wysokoci +10 do 0 m n.p.m. Jest wic jeszcze czas na zaprojektowanie, wykonanie i amortyzacj elektrowni szczytowo pompowej. Rnica wysokoci
jest bardzo atrakcyjna, gdy wynosi okoo 290 do 300 m. Niestety poczenie zbiornikw grnego na zwaowisku zewntrznym i dolnego w dnie wkopu otwierajcego bdzie trudne. Trasa rurocigw przecina musi drog SzczercwStre i przeoone
koryto rzeki Kraswki. Mogoby to odbywa si albo mostem nad, albo przewiertem
lub przekopem pod tymi przeszkodami. W tej sytuacji praktycznie jedynym sposobem

Analiza technicznych moliwoci budowy elektrowni szczytowo-pompowej...

217

poczenia obu zbiornikw byyby rurocigi stalowe o rednicy maksymalnej 5,0 m.


Przy zaoonej prdkoci przepywu v = 6 m/s dwa takie rurocigi przeprowadzi mog przepyw Q = 230 m3/s (kady po 115 m3/s), co przy rnicy poziomw pomidzy
zbiornikami wynoszcej H = 290 m pozwolioby uzyska moc elektrowni
P = 500 MW (pompo-turbiny 2 250 MW), rys. 4.
Czynna pojemno dolnego i grnego zbiornika powinna wynosi minimum
4 mln m3. Dolny zbiornik usytuowany na dnie wkopu otwierajcego, po wyeksploatowaniu wgla, mgby spenia rol gromadzenia i odprowadzenia wody z systemu
odwodnienia powierzchniowego odkrywki. Dua objto obu zbiornikw pozwoliaby zapewne na sedymentacj frakcji pylastych i rezygnacje z budowy osadnikw wd
brudnych usytuowanych poza odkrywk Szczercw.
4. OBJTOCI PRAC ZIEMNYCH I DUGO RUROCIGW
Zaoono, e nasypy grnych zbiornikw bd jednakowej wysokoci wynoszcej
20 m. Bd one miay od strony wewntrznej jednakowy spadek 1:3, z izolacj
w formie folii lub geomembrany, a ich powierzchnia umocniona bdzie pytami betonowymi. Od strony zewntrznej w poowie wysokoci nasypu przewidziano pk
o szerokoci 4 m, i spadki skarp o nachyleniu 1:2,5. Szeroko korony wau wyniesie
6,0 m, a przekrj poprzeczny nasypu 1260 m2.
Na zwaowisku wewntrznym odkrywki Bechatw przewiduje si zbiornik
V = 6 mln m3, o wymiarach obwaowania 600 600 m o cznej dugoci obwaowania 2400 m. Objto mas ziemnych potrzebnych do usypania nasypw wyniesie
2400 1260 = 3 024 000 m3.
Na zwaowisku zewntrznym odkrywki Szczercw zbiornik grny mgby mie
4 mln m3 objtoci i wymiary 400 400 m, o obwodzie nasypw 1600 m. Ich objto
bdzie wynosi 2 016 000 m3.
Zaoono, e zbiorniki dolne w gwnej czci zostan zagbione w warstwy
podwglowe, po wyeksploatowaniu zoa. Czciowo mog by otoczone nasypami,
ale w taki sposb aby umoliwi dopyw wd ze spyww po opadach i z kanaw
odwadniajcych dno odkrywki. Obliczenie mas ziemnych bdzie moliwe dopiero
w szczegowych projektach. W oglnym zaoeniu mona przyj, e objto mas
ziemnych bdzie podobna do proponowanych pojemnoci dolnych zbiornikw
w odkrywce Bechatw 6 mln m3, a w odkrywce Szczercw 4 mln m3.
Analizujc pooenie elektrowni szczytowo-pompowej w odkrywce Bechatw
zaoono, e w wariancie A i B pochylenie skarp zwaowiska wewntrznego wyniesie
rednio 1:6, co przy rnicy wysokoci pomidzy dnem dolnego i grnego zbiornika
wynoszcej 240 m daje odlego 1440 m. Do tej odlegoci doda naley pki bezpieczestwa na grze i na dole po 50 m + szeroko podstawy nasypu obwaowania
grnego zbiornika 120 m, co razem wynosi 1660 m. Taka byaby dugo 2 pozio-

218

J. SAWICKI

mych sztolni w wariancie A (Rys. 3a). Do tego dochodzi dugo 3 (lub 4) szybw po
240 m kady.
W wariancie B (rys. 3b) dugo sztolni uoonych w wykopie na zachodnim stoku
zwaowiska wewntrznego wyniesie 1530 m + okoo 150 m kanau dopywowego do
sztolni.
W przypadku wyboru lokalizacji elektrowni szczytowo-pompowej na zwaowisku
zewntrznym i w wyrobisku odkrywki Szczercw dugo kadego z 2 rurocigw
doprowadzajcych wod do dolnego zbiornika i budynku elektrowni osignaby od
2200 do 2400 m w zalenoci od sposobu ich poprowadzenia.
5. WNIOSKI
W artykule omwiono moliwoci ulokowania w odkrywkach Bechatw
i Szczercw wodnych elektrowni szczytowo-pompowych. Po dokonaniu analizy
moliwoci takich lokalizacji nasuwaj si nastpujce wnioski:
1. Rnice wysokoci pomidzy dnem odkrywek a zwaowiskiem wewntrznym
w odkrywce Bechatw wynosz okoo 220 m, a midzy dnem wyrobiska
w odkrywce Szczercw i zwaowiskiem zewntrznym okoo 290 m. Bd si
one utrzymyway przez cay okres istnienia odkrywek i elektrowni. Warto przeanalizowa te due rnice wysokoci dla potrzeb budowy elektrowni szczytowo-pompowej.
2. W obydwu odkrywkach i na obu zwaowiskach istniej warunki do ulokowania
dolnych i grnych zbiornikw wody o pojemnoci od 4 do 6 mln m3, a nawet
wikszej, w takich miejscach, aby nie przeszkadzay one w pracach grniczych.
Zbiorniki takie mog by utworzone w ramach normalnej eksploatacji mas nadkadu i zoa, przy uyciu posiadanych maszyn grniczych.
3. Zbiornik grny speniaby rol akumulatora energii potencjalnej wody. Jego
oprnienie w cigu okoo 5 godzin szczytu zapotrzebowania mocy lub w przypadku awarii, umoliwioby uzyskanie okoo 500 MW mocy dodatkowej i okoo
2500 MWh energii elektrycznej, w przypadku kadej z proponowanych lokalizacji hydroelektrowni (w odkrywce w Bechatw lub Szczercw).
4. Z zestawu bardzo duych kosztw inwestycyjnych elektrowni szczytowopompowej, przy jej lokalizacji w jednej z odkrywek skreli mona najistotniejsza ich cz, jakimi s koszty prac ziemnych. Byyby one wykonane przy
okazji prac grniczych. Do kosztw inwestycji zaliczy naley budow hydroelektrowni wraz z pompoturbinami, budow szybw, sztolni lub rurocigw cinieniowych, urzdze spustowych wody oraz uszczelnie zbiornikw i kanaw. Sdz, e jest to okoo poowy kosztw klasycznej elektrowni szczytowopompowej i zdyyby si jeszcze zamortyzowa.

Analiza technicznych moliwoci budowy elektrowni szczytowo-pompowej...

219

5. W artykule przedstawiem pomys funkcjonowania i wstpne obliczenia elektrowni szczytowo-pompowej w najbliszym ssiedztwie najwikszej polskiej
elektrowni cieplnej. Energia uzyskiwana z takich elektrowni jest okoo 30%
drosza ni z elektrowni cieplnych. Zapewnia jednak spokojn prac elektrowni
cieplnych w okresach najwikszego zapotrzebowania mocy. Sdz, e przedstawiony pomys wart jest bardziej fachowej analizy pod ktem hydrotechnicznym, energetycznym i ekonomicznym.
LITERATURA I MATERIAY DO OBLICZE
[1]
[2]
[3]
[4]
[5]

LAUDYN D., PAWLIK M., STRZELCZYK F., Elektrownie, Wyd. Nauk.-Techn., Warszawa 1995.
MIKULSKI Z., Gospodarka wodna, Wyd. PWN, Warszawa 1998.
KWB Bechatw, Materiay kartograficzne O/Bechatw i O/Szczercw.
Agencja Rozwoju Energetyki S.A., strony internetowe.
Elektrownie arnowiec, ydowo, Porbka-ar, strony internetowe.
ANALYSIS OF TECHNICAL POSSIBILITY
OF PUMPED STORAGE PLANT CONSTRUCTION
IN BECHATW LIGNITE OPEN-CAST MINE

In this paper initial technical assumption data and calculations of pumped storage plant localization in
Bechatw lignite open-cast mine were presented. Possibilities of localization of water basins on outside dump and in the bottom of Bechatw open-cast as well as on outside dump and in the bottom of
Szczercw open-cast were considered. Technical possibilities of obtaining about 500 MW of energy during five hours of maximum power consumption once a day in both of these localization were ascertained.
Extending of analysis of this conception is necessary.

220

J. SAWICKI