61

EWA DA˛BROWSKA-MICHALCZAK

Potocznos´c´ w słuz˙bie semantyki:
je˛zykowy model
relacji przestrzennych w pionie
1. Ogólne załoz˙enia i cel pracy
Jedna˛ z najbardziej kontrowersyjnych tez je˛zykoznawstwa kognitywnego jest stwierdzenie, z˙e znaczenie wyraz˙enia je˛zykowego to nic innego jak konwencjonalny sposób konceptualizowania dos´wiadczenia – innymi słowy, z˙e semantyka kaz˙dego je˛zyka naturalnego
zakłada pewien wyidealizowany, konwencjonalny (’potoczny’) sposób widzenia s´wiata –
oraz z˙e tak byc´ musi, jez˙eli je˛zyk ma spełniac´ swoje podstawowe funkcje – poznawcza˛
i komunikacyjna˛. Celem niniejszej pracy jest wykazanie prawdziwos´ci tej tezy na przykładzie przyimków lokatywnych – czyli wyraz˙en´, o których zazwyczaj twierdzi sie˛, iz˙ opisuja˛
relacje istnieja˛ce obiektywnie w s´wiecie obiektywnym. Postaram sie˛ wie˛c wykazac´, z˙e:
1. Wie˛kszos´ci wyraz˙en´ je˛zyka naturalnego nie sposób definiowac´ za pomoca˛ warunków koniecznych i wystarczaja˛cych, o których zwykło sie˛ mówic´, z˙e stanowia˛ podstawe˛
naukowego, obiektywnego widzenia rzeczywistos´ci. Wyraz˙enia je˛zyka naturalnego sa˛
z reguły polisemiczne: ich znaczenie moz˙na opisac´ jako zbiór odre˛bnych, choc´ blisko ze
soba˛ spokrewnionych ‘sensów’. Powia˛zania mie˛dzy poszczególnymi sensami danego
wyraz˙enia leksykalnego sa˛ odbiciem naszego (w duz˙ym stopniu uwarunkowanego kulturowo) sposobu widzenia s´wiata; z punktu widzenia czysto formalnego sa˛ one całkowicie
arbitralne.
2. Przyimki lokatywne nie nazywaja˛ relacji istnieja˛cych w s´wiecie obiektywnym, lecz
odzwierciedlaja˛ pewien konwencjonalny sposób widzenia rzeczywistos´ci.
3. Taka konwencjonalna idealizacja s´wiata pełni funkcje˛ instrumentalna˛: jest to jedyny
sensowny sposób poradzenia sobie z pozornie niewykonalnym zadaniem opisania za

62
pomoca˛ niewielkiej ilos´ci wyraz˙en´ lokatywnych o okres´lonym znaczeniu nieskon´czonej
liczby moz˙liwych konfiguracji przestrzennych.

2. Tradycyjne opisy wyraz˙en´ lokatywnych
Wie˛kszos´c´ tradycyjnych teorii semantyki leksykalnej przyjmuje – zazwyczaj w sposób
milcza˛cy – pewne załoz˙enia dotycza˛ce stosunku mie˛dzy wyraz˙eniami je˛zykowymi a odpowiadaja˛cymi im kategoriami przedmiotów ba˛dz´ relacji. Przyjmuje sie˛ wie˛c zwykle, iz˙
poszczególnym elementom leksykalnym odpowiadaja˛ kategorie przyległe i wzajemnie
wykluczaja˛ce sie˛; wspólnie kategorie te pokrywaja˛ cały obszar danej dziedziny1, a ich
znaczenie moz˙na opisac´ za pomoca˛ kombinacji kilku podstawowych parametrów (‘składników’, ‘poje˛c´ atomowych’), które okres´laja˛ warunki konieczne i wystarczaja˛ce do uz˙ycia
danego leksemu. Preferuje sie˛ zazwyczaj opisy, w których nalez˙a˛ce do danej dziedziny
kategorie tworza˛ minimalnie ze soba˛ kontrastuja˛ce pary ba˛dz´ grupy.
Jednym z celów niniejszego referatu jest wykazanie, z˙e przedstawiony powyz˙ej model
organizacji semantycznej jest całkowicie nieodpowiedni do analizy wie˛kszos´ci materiału
leksykalnego je˛zyka naturalnego (choc´ moz˙e on byc´ uznany za przydatny do opisu kilku
izolowanych podsystemów je˛zyka, takich jak zaimki osobowe czy wyraz˙enia okres´laja˛ce
pokrewien´stwo). Poszczególne kategorie bowiem zazwyczaj róz˙nia˛ sie˛ nie wartos´cia˛
pojedynczego parametru, lecz całym kompleksem parametrów. Innymi słowy, je˛zyk nie
dzieli s´wiata na mniejsze lub wie˛ksze ‘przegródki’, którym odpowiadaja˛ pewne sekwencje
dz´wie˛ków: moz˙na raczej powiedziec´, z˙e poszczególne elementy leksykalne sa˛ przyporza˛dkowane pewnym uprzywilejowanym punktom odniesienia na semantycznym kontinuum;
owe punkty odniesienia stanowia˛ prototypy, wokół których buduje sie˛ naturalne kategorie
znaczen´ (por. pkt 5).
Rozwaz˙my jednak adekwatnos´c´ modelu tradycyjnego dla opisu relacji lokatywnych
w pionie, tj. stosunków przestrzennych, które w je˛zyku polskim okres´lane sa˛ za pomoca˛
przyimków nad, na oraz pod. Zazwyczaj za relewantne parametry dla relacji w pionie
uznaje sie˛ przyległos´c´ oraz kierunek (‘góra’ i ‘dół’, przy czym ‘dół’ moz˙na opisywac´ jako
[–GÓRA]); tak wie˛c na znaczenie przyimka na składaja˛ sie˛ dwa poje˛cia atomowe:
[+GÓRA], [+PRZYLEGŁOS´C´]; nad jest definiowane jako [+GÓRA, –PRZYLEGŁOS´C´];
zas´ pod jako [–GÓRA]2.
Niestety taki opis organizacji semantycznej, choc´ pocza˛tkowo moz˙e sie˛ wydawac´
bardzo obiecuja˛cy, przy bliz˙szej analizie okazuje sie˛ całkowicie błe˛dny. Aby tego dowies´c´,
wykaz˙e˛, z˙e posiadanie cech [+GÓRA, +PRZYLEGŁOS´C´] nie jest ani warunkiem koniecznym, ani wystarczaja˛cym do zdefiniowania kategorii relacji przestrzennych okres´lanych
przez przyimek na; oczywis´cie dla pozostałych przyimków moz˙na przedstawic´ argumenty
analogiczne.
a)
b)

Rys. 1

sytuacje˛ przedstawiona˛ na rysunku 1b: Darek lewituje pod drzewem). <2> RELACJA PODTRZYMYWANIA W PRZESTRZENI: Darek wisi na drzewie. <5> PRZEDMIOT ŁA˛CZA˛CY TRAJEKTOR3 Z OBIEKTEM PODTRZYMUJA˛CYM: Z˙arówka wisiała na kablu. z˙e na ma nie jedno. dobrze? <13> STAN KON´COWY (przy czasownikach opisuja˛cych zmiane˛): Przerobił powies´c´ na scenariusz filmowy. <9> RELACJA PODTRZYMYWANIA W METAFORYCZNEJ PRZESTRZENI: To twierdzenie oparte jest na faktach. dla opisania sytuacji 1a nalez˙ałoby uz˙yc´ przyimka pod (por. fakty te same w sobie s´wiadcza˛ jedynie o tym. <7> PRZEDMIOT OGRANICZAJA˛CY AMPLITUDE˛ RUCHÓW TRAJEKTORA3: Psa trzymał na łan´cuchu. <4> WIDOCZNOS´C´: Na suficie jest mucha. choc´ przestrzenne usytuowanie Darka w stosunku do drzewa nie spełnia z˙adnego z wymienionych powyz˙ej warunków. <3> LOKALIZACJA W OBRE˛BIE PŁASZCZYZNY: Masz plame˛ na spodniach. Oczywis´cie. Gdyby czynnikiem warunkuja˛cym uz˙ycie takiego ba˛dz´ innego przyimka była tu jedynie przestrzenna konfiguracja Darka i drzewa. <6> PUNKT ZAKOTWICZENIA: Pokrywka trzyma sie˛ na jednym gwoz´dziu. <8> LOKALIZACJA W METAFORYCZNEJ PRZESTRZENI: Janka jest na studiach/na farmacji. <11> PODLEGANIE SIŁOM/ZAGROZ˙ENIOM ZEWNE˛TRZNYM: Stał na widoku/na słon´cu/na mrozie. czy trzy róz˙ne znaczenia. Jan jest bardzo podatny na wpływy kolegów. dwa.63 Zdanie <2> (Darek wisi na drzewie) opisuje sytuacje˛ przedstawiona˛ na rysunku 1a. . Decyduja˛cym elementem nie jest tu jednak konfiguracja przestrzenna. lecz ponad dwadzies´cia (por. z˙e mamy tu do czynienia z wieloznacznos´cia˛: przyimek na ma inne znaczenie w przykładzie <2> niz˙ w <1>. Uz˙yty jest w nim przyimek na. <14> LOKALIZACJA NA ABSTRAKCYJNEJ PŁASZCZYZ´NIE OKRES´LONEJ PRZEZ ODLEGŁOS´C´ OD INNEJ PŁASZCZYZNY STANOWIA˛CEJ UKŁAD ODNIESIENIA: Trzeci obóz załoz˙ylis´my na wysokos´ci czterech tysie˛cy metrów. <1> UZ˙YCIE PROTOTYPOWE: Na stole lez˙y ksia˛z˙ka. przykłady <1> – <17>. <12> CEL PRZESTRZENNY: Wyjdz´my na dach. lecz relacja podtrzymywania: drzewo przeciwdziała siłom przycia˛gania i podtrzymuje ciało Darka w pewnym połoz˙eniu. <10> PRZEDMIOT METAFORYCZNIE OGRANICZAJA˛CY AMPLITUDE˛ RUCHÓW TRAJEKTORA3: Nerwy trzeba trzymac´ na wodzy. Niepokoja˛cy jest jednak zasie˛g tej wieloznacznos´ci: okazuje sie˛. ilustruja˛ce niektóre z nich).

a jednak nie moz˙na o nim powiedziec´. z˙e znajduje sie˛ na tym drugim. Przykłady moz˙na by mnoz˙yc´. Na przykład opisuja˛c sytuacje˛ przedstawiona˛ na rys. W pierwszym przypadku istotna jest relacja podtrzymywania. ale pod parapetem (guma znajduja˛ca sie˛ na parapecie musi byc´ przyklejona do jego wierzchniej cze˛s´ci). Poniewaz˙ w róz˙nych sytuacjach róz˙ne cechy danej konfiguracji przestrzennej determinuja˛ wybór odpowiedniego przyimka. zazwyczaj . Te˛ paczke˛ trzeba be˛dzie zwaz˙yc´ na wadze dziesie˛tnej. [+GÓRA] i [+PRZYLEGŁOS´C´] nie sa˛ równiez˙ wystarczaja˛ce do zdefiniowania przyimka na: istnieja˛ sytuacje.64 <15> KIERUNEK: Musimy is´c´ jak najdalej na północ. aby definicje nie pozwalały na uz˙ycia sprzeczne z konwencja˛ je˛zykowa˛ (np. <17> URZA˛DZENIE: Napisał tekst na maszynie. 2. to powiemy. choc´ stratosfera jest warstwa˛ atmosfery ziemskiej znajduja˛cej sie˛ bezpos´rednio ponad troposfera˛: <19> *Stratosfera jest na troposferze. z˙eby nie zezwalały na uz˙ycie przyimka na do opisania sytuacji. jez˙eli jakiemus´ wyraz˙eniu je˛zykowemu odpowiada kompleks róz˙nych parametrów logicznie niezalez˙nych. a nieistotna kolejnos´c´ w pionie. 3. w których dwa przedmioty przylegaja˛ do siebie i jeden znajduje sie˛ ponad drugim. w jaki sposób poszczególne znaczenia moz˙na by zdefiniowac´ za pomoca˛ kilku elementarnych ‘składników’ tak. z˙e jest ona na suficie. trudno jest sobie wyobrazic´. Po pierwsze. w drugim jest dokładnie na odwrót4. a potem odbił na ksero. Je˛zykowa idealizacja s´wiata Definicje składnikowe przyimków zazwyczaj nie uwzgle˛dniaja˛ dwóch istotnych cech je˛zykowej organizacji s´wiata. 2 <18> *Kwadrat jest na trójka˛cie. nie moz˙na powiedziec´ Rys. Idzie mu na pia˛ty krzyz˙yk. w celu zmaksymalizowania ekonomii opisu da˛z˙y sie˛ do zredukowania znaczenia kaz˙dego leksemu do jak najmniejszej liczby parametrów. lecz współwyste˛puja˛cych w wielu róz˙nych sytuacjach. Jez˙eli do sufitu i do spodniej cze˛s´ci parapetu przyklejona jest guma do z˙ucia. w której guma jest przyklejona do spodniej cze˛s´ci parapetu). Podobnie nieidiomatyczne jest zdanie <19>. <16> PRZYSZŁOS´C´: Jest kwadrans na szósta˛.

a wie˛c prawdopodobnie lepiej znany rozmówcy). przyimka w je˛zyku angielskim. z˙e te dwie proste sa˛ mniej wie˛cej równoległe7. układem odniesienia jest zazwyczaj przedmiot wie˛kszy. posługuja˛c sie˛ wie˛c jakimkolwiek je˛zykiem dokonujemy projekcji kategorii semantycznych tego je˛zyka na s´wiat – lub. <20> a. a wie˛c łatwiej dostrzegalny. Uz˙ycie przyimka wzdłuz˙ zakłada.65 wybiera sie˛ jeden z nich jako definicyjny dla danego przedmiotu ba˛dz´ relacji. Klucz jest pod s´niegiem. a pozostałe pomija w opisie. zamykania figur nie domknie˛tych (z˙eby stwierdzic´. pomija jednak pewien istotny moment. jest pewna konfiguracja prostych elementów geometrycznych. z˙e na znaczenie wyraz˙en´ przestrzennych takich jak w. Schemat ten musi byc´ jednak w jakis´ sposób poje˛ciowo przyporza˛dkowany pełnej konkretów. Po drugie. rzeke˛ ba˛dz´ płot idealizuje sie˛ jako linie proste. Idealizacja cze˛sto wymaga projekcji granic. z˙eby komus´ wskazac´. zawieraja˛cej wiele nieistotnych szczegółów sytuacji w s´wiecie obiektywnym. aby odpowiadały one elementom geometrycznym wyróz˙nionym przez system je˛zykowy: „Faktycznym. gdzie nie istnieja˛ one obiektywnie w s´wiecie zewne˛trznym (w lesie. b. na. musimy szklanke˛ konceptualnie ‘zamkna˛c´’ od góry) lub ustanawiania granic tam. choc´ oczywis´cie sa˛ one obiektami trójwymiarowymi. co jest oczywis´cie fałszywe: przykłady <20a> i <b> opisuja˛ zupełnie inne sytuacje i nie moz˙na ich uz˙ywac´ zamiennie5. nie składa sie˛ z prostych elementów geometrycznych takich jak płaszczyzna czy pojemnik. prosta. czy wzdłuz˙ składaja˛ sie˛ nie tylko wzajemne usytuowanie dwu przedmiotów w przestrzeni. płaszczyzna. lecz takz˙e schematyczna6 charakteryzacja geometrii trajektora i układu odniesienia (bryła. dowolny przedmiot trójwymiarowy moz˙e byc´ w odpowiedniej sytuacji idealizowany jako pojemnik. Oczywis´cie rzeczywistos´c´. pojemnik. .). pod. be˛dziemy nazywac´ idealizacja˛”. moje. idealizujemy obiekty przestrzenne tak. gdzie sie˛ cos´ znajduje. Na przykład relacje˛ okres´lana˛ przez przyimki na i pod kontaktowe uwaz˙a sie˛ cze˛sto za relacje˛ w pełni odwracalna˛: innymi słowy. przyimek komunikuje.) Tak wie˛c s´ciana czy tez˙ wisza˛cy na niej obraz sa˛ zazwyczaj dla celów kodowania je˛zykowego idealizowane jako pionowe płaszczyzny. dla przyimka w układem odniesienia jest pojemnik. Otóz˙ wydaje sie˛. choc´ prawdziwe. prototypowe pod i na okres´laja˛ przestrzenny stosunek bryły (trajektor) i poziomej płaszczyzny (układ odniesienia). etc. definicje składnikowe na ogół nie uwzgle˛dniaja˛ asymetrii relacji trajektor – układ odniesienia. ‘dosłownym’ odniesieniem jakiegokolwiek wyraz˙enia przestrzennego. jak i układ odniesienia sa˛ prostymi lez˙a˛cymi na jakiejs´ poziomej płaszczyz´nie. a trajektorem – bryła. Takie sformułowanie. jak tez˙ od ich rzeczywistego kształtu. w którym wyobraz˙enia przedmiotów w przestrzeni sa˛ ‘dopasowywane’ do odpowiedniego schematu. np. Podejs´cie takie rodzi szczególnego rodzaju problemy i prowadzi do mocno zniekształconej wizji organizacji semantycznej. uz˙ywaja˛c terminologii Talmy’ego. Twierdzenie o odwracalnos´ci moz˙na oczywis´cie uzupełnic´ ogólnymi zasadami pragmatycznymi dotycza˛cymi lokalizowania przedmiotów w przestrzeni (poniewaz˙ wyraz˙en´ lokatywnych uz˙ywamy po to. w tłumie)8. tj. abstrahuja˛c od ich szerokos´ci czy wysokos´ci. (Talmy 1983: 258–259. Na kluczu jest s´nieg. co postaram sie˛ wykazac´ w naste˛pnych podrozdziałach. z˙e zarówno trajektor. które składaja˛ sie˛ na abstrakcyjny schemat. z˙e zdanie „A jest na B” posiada to samo znaczenie co zdanie „B jest pod A”. Ten proces ‘przyporza˛dkowania’. która˛ opisujemy za pomoca˛ je˛zyka. ba˛dz´ z jakichs´ powodów waz˙niejszy. tłum. twierdzi sie˛. czy cos´ jest w szklance czy nad szklanka˛.

jakie stawia badaczowi pozornie nielogiczny system je˛zykowy. konieczne jest wyróz˙nienie ‘zakon´czenia przedmiotu o wysmukłym kształcie’ – poje˛cia geometrycznego całkowicie nieistotnego dla systemu semantycznego je˛zyka polskiego (por. z˙e moz˙na ja˛ całkowicie pomina˛c´.. . który przechodzi poniz˙ej blatu stołu mie˛dzy nogami przechodzi pod stołem. Oczywis´cie nie wszystkie opisy semantyczne stwierdzaja˛ to explicite: idealizacje˛ cze˛sto traktuje sie˛ jako zjawisko moz˙e nawet kognitywne. lecz pozaje˛zykowe.. Po drugie. ba˛dz´ tez˙ po prostu od kontekstu. 3 nie moz˙emy powiedziec´. zalez˙nie od tego. jako z˙e wiele z tego. z jakiej zrzuca sie˛ bomby. stół jest traktowany jako obiekt trójwymiarowy. proces idealizacji jest cze˛s´cia˛ konwencji je˛zykowej. ignorowanie drobnych odchylen´ od pionu czy od poziomu) to niewa˛tpliwie zjawiska zwia˛zane z postrzeganiem. A B Rys. w drugim przypadku wzgle˛dna ‘grubos´c´’ miasta w porównaniu z wysokos´cia˛. albo jako pojemnik (W trawie z˙yje mnóstwo drobnych owadów). Miasta sa˛ zazwyczaj idealizowane jako pojemniki (Piotr mieszka w Warszawie). jednak wiele powaz˙nych racji przemawia za tym. 3 Uwzgle˛dnienie roli idealizacji w opisie semantycznym pozwala na uniknie˛cie wielu problemów. Tak wie˛c dom moz˙e byc´ traktowany jako bryła (przed domem) ba˛dz´ jako pojemnik (w domu). a pies przechodzi przez stół10.66 Kaz˙de uz˙ycie wyraz˙enia lokatywnego do opisu takiej czy innej konfiguracji przestrzennej wymaga idealizacji. zwia˛zane z traktowaniem wkle˛słos´ci w powierzchni lokalizatora. Takie stanowisko jest cze˛s´ciowo uzasadnione... ła˛czenie przedmiotów podobnych w grupy. Weinsberg 1973: 64). Weinsberg (1973) słusznie zauwaz˙a. jako swego rodzaju wste˛pna˛ obróbke˛ danych zmysłowych. nawet w tym samym je˛zyku ten sam przedmiot moz˙e byc´ idealizowany na róz˙ne sposoby. z˙e A jest nad B: „. w je˛zyku Atsugewi9. która dopiero umoz˙liwia włas´ciwe przetwarzanie je˛zykowe – innymi słowy.. co sie˛ składa na poje˛cie ‘idealizacji’ (‘domykanie’ figur otwartych. miejsce poros´nie˛te trawa˛ moz˙e byc´ traktowane albo jako płaszczyzna (Dzieci bawia˛ sie˛ na trawie). kaz˙dy opis znaczenia wyraz˙enia je˛zykowego zakłada uprzednia˛ idealizacje˛. jest taka mała. Po pierwsze.. W je˛zyku polskim stół jest idealizowany jako pozioma płaszczyzna: pies. Wkle˛słos´c´ w jego górnej powierzchni nie zalicza sie˛ do obszaru nad lokalizatorem. moga˛ byc´ jednak równiez˙ idealizowane jako płaszczyzny (W czasie wojny na Warszawe˛ zrzucono setki bomb11). jako cos´. z˙e opisuja˛c sytuacje˛ przedstawiona˛ na rys. w skład znaczen´ górnego nad i dolnego pod oprócz samych elementów góry i dołu wchodza˛ jeszcze inne . co mówia˛cy chce w swojej wypowiedzi uwypuklic´. z˙e proces ten musi byc´ równiez˙ uwzgle˛dniony w jakimkolwiek opisie semantyki je˛zyka naturalnego. gdyz˙ róz˙ne je˛zyki w róz˙ny sposób idealizuja˛ te same przedmioty. co nalez˙y bardziej do domeny percepcji niz˙ do je˛zyka. Równiez˙ inwentarz je˛zykowo istotnych poje˛c´ geometrycznych moz˙e byc´ róz˙ny w róz˙nych je˛zykach: dla opisu je˛zyka rumun´skiego np.

b. Fakty te moz˙emy naturalnie wyjas´nic´ tylko wtedy. Piłka jest pod stołem. 4a. doraz´ne – i zupełnie arbitralne. zdan´ w <21> nie moz˙na uz˙yc´. z˙e A jest nad B. 4 <21> a. idealizowany jako pozioma płaszczyzna. 4b). ale moga˛ równiez˙ oznaczac´ ‘relacje podtrzymywania’ i ‘bliskos´c´’ (rys. 4b i ilustruja˛ inne znaczenia wymienionych przyimków: w < 22a>. Nie moz˙emy równiez˙ powiedziec´. Piłka jest pod masztem. lecz ‘powyz˙ej lokalizatora. 3 nie moz˙na przyporza˛dkowac´ z˙adnego z przyimków opisuja˛cych relacje przestrzenne w pionie. <22> a. 3 nie moz˙emy powiedziec´. nie z˙e znajduje sie˛ pod pokładem (choc´ oczywis´cie taka interpretacja jest równiez˙ moz˙liwa). z˙e na tres´c´ poszczególnych sensów . pod sygnalizuje połoz˙enie piłki poniz˙ej stołu. (Weinsberg 1973: 37)12 Tego rodzaju zastrzez˙enia wydaja˛ sie˛ jednak całkowicie przypadkowe. oraz z˙e znajduje sie˛ powyz˙ej stołu w osi pionowej. co B. wie˛c nie moz˙e byc´ nad B. 4a: na oznacza tu. nad nie znaczy po prostu ‘powyz˙ej lokalizatora’. a) b) c) Rys. Zdania w <21> opisuja˛ sytuacje˛ przedstawiona˛ na rys. z˙e zegar jest podtrzymywany przez stół. Zegar jest na maszcie. układem odniesienia dla tego znaczenia pod jest jakikolwiek przedmiot idealizowany jako linia pionowa. znów idealizowanego jako pozioma płaszczyzna. nie licza˛c wkle˛słos´ci w jego górnej powierzchni’”. z˙e opisuja˛c rys. z˙e w procesie idealizacji wszelkie wypukłos´ci ba˛dz´ wkle˛słos´ci układu odniesienia sa˛ ‘wygładzane’ i B jest traktowane jako płaszczyzna pozioma: w tej sytuacji A znajduje sie˛ na tym samym poziomie. a układ odniesienia niekoniecznie jest pozioma˛ płaszczyzna˛. pod komunikuje. jez˙eli w opisie uwzgle˛dnimy. 4c. Zdania w < 22> opisuja˛ sytuacje˛ przedstawiona˛ na rys. Jednak ta druga interpretacja nie jest moz˙liwa. b. Z drugiej strony fakt. z˙e piłka znajduje sie˛ niedaleko masztu. „A znajduje sie˛ nad zagłe˛bieniem w powierzchni B. jez˙eli układ odniesienia jest konwencjonalnie idealizowany jako pozioma płaszczyzna: innymi słowy. gdyz˙ B nie podtrzymuje A w przestrzeni.67 Innymi słowy. na nazywa relacje podtrzymywania. z˙e A jest na B. aby opisac´ sytuacje˛ przedstawiona˛ na rys. Tak wie˛c konfiguracji przedstawionej na rys. sytuacje˛ te˛ moz˙emy opisac´ tylko za pomoca˛ wyraz˙enia peryfrastycznego (np. Zegar jest na stole. Tak wie˛c przyimki na i pod sa˛ wieloznaczne: moga˛ one opisywac´ relacje przestrzenne przedstawione na rys. w < 22b>. na poziomie powierzchni B”). jawi sie˛ nam jako jak najbardziej naturalny. jez˙eli przyjmiemy.

3. odpowiadaja˛cych róz˙nym sensom przyimków przestrzennych. Obecnie zajme˛ sie˛ charakterystyka˛ niektórych z owych schematów. 4. idealizacja polega na metonimii. umoz˙liwiaja˛cy ‘dopasowywanie’ konfiguracji przedmiotów w s´wiecie obiektywnym do abstrakcyjnych schematów. nad i pod. Piotr stał na pokładzie. Przyległos´c´: Przynajmniej cze˛s´c´ T znajduje sie˛ na powierzchni przedmiotu stanowia˛cego UO. nie?? Piotr stał na statku15. Geometria trajektora: bryła Geometria układu odniesienia: pozioma płaszczyzna Równiez˙ na znaczenie pod i nad składaja˛ sie˛ kompleksy dos´c´ niezalez˙nych parametrów: <24> Pod prototypowe: 1. w tym przypadku wierzchu14 (Piotr stoi na głazie znaczy. w których przedmiot be˛da˛cy układem odniesienia jest konwencjonalnie idealizowany jako płaszczyzna: w neutralnym konteks´cie powiemy na stole. choc´ wydaje sie˛. etc. . nie ? połoz˙ył teczke˛ na samochodzie. Prototypowe na przypisuje układowi odniesienia pewne włas´ciwos´ci geometryczne – wymaga ono. a nie?? stał na domu. Widocznos´c´: UO (przynajmniej cze˛s´ciowo) zasłania T. a nie nazwy całego obiektu. z przyimkiem na uz˙ywamy włas´nie nazwy tej cze˛s´ci. Widocznos´c´: T jest widoczny. z˙eby był on mniej wie˛cej pozioma˛ płaszczyzna˛. głaz). Wyja˛tek stanowia˛ sytuacje. Osłona: UO (przynajmniej cze˛s´ciowo) chroni T przed działaniem sił zewne˛trznych. 2. połoz˙ył teczke˛ na masce/na dachu (samochodu). na uwzgle˛dnieniu dla celów kodowania je˛zykowego jednej wybranej cze˛s´ci. Wreszcie uwzgle˛dnienie procesu idealizacji w opisie je˛zyka pozwala na wyjas´nienie pewnych ciekawych ograniczen´. Prototypowe na moz˙na scharakteryzowac´ w sposób naste˛puja˛cy (T = trajektor. nad i pod W poprzednim punkcie omówiłam proces idealizacji. choc´ sa˛ one w zasadzie zgodne z konwencja˛ je˛zykowa˛. a w punkcie naste˛pnym omówie˛ przykładowo inne znaczenia przyimka pod. Jez˙eli układem odniesienia jest jakikolwiek duz˙y obiekt trójwymiarowy (np. 2. UO = układ odniesienia): <23> Na prototypowe: 1. zaczne˛ od prototypowych znaczen´ przyimków na. Gdy jednak wierzchnia cze˛s´c´ przedmiotu ma swoja˛ własna˛ nazwe˛. Mówimy stał na dachu. Relacja podtrzymywania: UO = przedmiot podtrzymuja˛cy. z˙e stoi na wierzchniej cze˛s´ci głazu.68 omawianych przyimków składa sie˛ równiez˙ schematyczna charakteryzacja geometrii układu odniesienia13. Na prototypowe znaczenie przyimka na składa sie˛ kilka róz˙nych i dos´c´ niezalez˙nych parametrów – mie˛dzy innymi ciesza˛ce sie˛ tak ogromnym powodzeniem w tradycyjnych analizach kolejnos´c´ w pionie i przyległos´c´. z˙e te dwa elementy znaczenia sa˛ dla omawianego przyimka najmniej istotne. Prototypowe na. T = przedmiot podtrzymywany. tj. nie na blacie. Kolejnos´c´ w pionie: T jest powyz˙ej UO. 4. które nie pozwalaja˛ na niektóre uz˙ycia. jednak słowa wierzch czy górna cze˛s´c´ zazwyczaj sie˛ w wypowiedzi pomija).

Znakomicie to ilustruja˛ naste˛puja˛ce przykłady. przykład <1>) jest ‘zawarta’ zarówno ‘relacja podtrzymywania’ (sens <2>). a ponadto. sa˛ ze soba˛ w oczywisty sposób spokrewnione: w prototypowym na (por. Geometria trajektora: bryła Geometria układu odniesienia: pozioma płaszczyzna 5. Włas´nie przywiez´li nowe okna. a system. Bliskos´c´: T jest stosunkowo blisko UO (ale go nie dotyka). Kolejnos´c´ w pionie: T jest poniz˙ej UO. zwłaszcza Lakoff 1982.69 2. Oba podejs´cia zostały poddane drobiazgowej krytyce w pracach kognitywistów (cf. niektóre znaczenia przyimków. kaz˙dy przypadek polisemii uznaje sie˛ za homonimie˛ – albo tez˙ róz˙ne odmienne. Dzieci grały w piłke˛ i stłukły okno. Bliskos´c´: T jest stosunkowo blisko UO. nie da sie˛ ich – przynajmniej tych najbardziej podstawowych – sprowadzic´ do jednego (czy nawet trzech – czterech) bardziej ogólnych znaczen´. 2. w którym jednemu leksemowi przyporza˛dkowanych jest kilkadziesia˛t zupełnie odmiennych znaczen´ za narze˛dzie efektywne w z˙adnym przypadku uznany byc´ nie moz˙e. trzeba je be˛dzie wymienic´. To okno zbutwiało. jaki dla teorii semantycznej stwarza polisemia. choc´ mie˛dzy poszczególnymi znaczeniami przyimków moz˙na zauwaz˙yc´ liczne lokalne podobien´stwa. Wie˛kszos´c´ teorii współczesnych uwzgle˛dnia jedynie dwie moz˙liwos´ci: albo róz˙ne sensy tego samego leksemu uwaz˙a sie˛ za całkowicie niezalez˙ne od siebie – innymi słowy. Geometria trajektora: bryła Geometria układu odniesienia: pozioma płaszczyzna <25> Nad prototypowe: 1. choc´ róz˙ne. itd. zaczerpnie˛te z pracy Lakoffa (1982): <26> a. Ponadto. d. Nawet pobiez˙na analiza poszczególnych znaczen´ przyimków przestrzennych znakomicie wykazuje całkowita˛ nieadekwatnos´c´ pierwszego z wymienionych podejs´c´: je˛zyk jest przede wszystkim efektywnym narze˛dziem komunikacji. 1987. Ten pokój jest za ciemny. Ile masz okien w swoim pokoju? b. trzeba be˛dzie wycia˛c´ jeszcze jedno okno w tamtej s´cianie. lecz w jakis´ sposób ze soba˛ powia˛zane znaczenia sprowadza sie˛ do jakiegos´ ‘wspólnego mianownika’ – usiłuje uchwycic´ sie˛ jakis´ element znaczenia. ‘przedmiot ła˛cza˛cy trajektor z obiektem podtrzymuja˛cym’ <5> moz˙na uznac´ za przypadek szczególny ‘przedmiotu ograniczaja˛cego amplitude˛ ruchów trajektora’ <7>. . relacje mie˛dzy poszczególnymi sensami nie zawsze polegaja˛ na podobien´stwie. 3. który jest wspólny dla obu sensów. c. e. jak i ‘lokalizacja w obre˛bie płaszczyzny’ (sens <3>). Kolejnos´c´ w pionie: T jest powyz˙ej UO. Przyimek pod jako naturalna kategoria znaczen´ W punkcie drugim wspomniałam o problemie. Lakoff i Johnson 1980) i nie be˛de˛ powtarzac´ tu ich argumentów. Z drugiej strony.

okno odnosi sie˛ do otworu. nad i pod. z˙e okno umoz˙liwia nam komunikacje˛ i wymiane˛ przedmiotów z otoczeniem. w który ‘upakowane’ sa˛ bardzo róz˙nego rodzaju tres´ci poznawcze. c. z˙e przez okno moz˙emy ogla˛dac´ to. W poprzednim punkcie pracy scharakteryzowałam prototypowe znaczenia przyimków na. jak cze˛s´ciowe podobien´stwo. motywowanego innymi czynnikami. schematyczny model. f. OSŁONA: Szła pod parasolem. znaczenie prototypowe. wraz z mnemonicznymi ‘etykietkami’: <27> a. z˙e system zorganizowany w taki włas´nie sposób – system. Róz˙ne uz˙ycia metaforyczne. z˙e szyby zazwyczaj widujemy w ramach. PANOWANIE: Miał pod soba˛ trzydziestu pracowników. w którym osadzona jest rama wraz z szyba˛. George Lakoff. lecz tym. wykaz˙e˛. w <26e>. NIEWIDOCZNOS´C´ W SUBSTANCJI: Mieszkali pod ziemia˛.70 W zdaniu <26b> słowo okno nazywa otwór w s´cianie. itd. metafora. tak z˙e poszczególne sensy danego wyraz˙enia polisemicznego tworza˛ ‘łan´cuchy znaczen´’ rozchodza˛cych sie˛ promienis´cie od znaczenia podstawowego (sta˛d inna nazwa dla naturalnych kategorii znaczen´. ZASŁONA: Pod tynkiem sa˛ kable. w którym kaz˙demu leksemowi odpowiada. W punkcie ostatnim be˛de˛ starała sie˛ dowies´c´. b. z˙e jego poszczególne sensy tworza˛ naturalna˛ kategorie˛ znaczen´ zbudowana˛ wokół pod prototypowego. Fakt. czyli pewien wysoce wyidealizowany. w <26d>. próbuja˛c uporac´ sie˛ mie˛dzy innymi z problemem polisemii. Teraz. w <26c>. A oto zestawienie podstawowych sensów przyimka pod. d. ‘prototypowego’. sama˛ szybe˛. np. stwierdza. Lakoff 1987). z˙e poszczególne sensy wyraz˙en´ leksykalnych tworza˛ ‘naturalne kategorie znaczen´’ (Lakoff 1982) – kategorie zbudowane wokół jednego sensu podstawowego. motywowanym przez pewne ogólne zasady kognitywne. sama˛ rame˛. Kaz˙de ‘rozszerzenie’ znaczenia podstawowego moz˙e z kolei stanowic´ podstawe˛ do kolejnego rozszerzenia. takie jak okno tektoniczne czy okno na s´wiat sa˛ motywowane jeszcze innymi cechami okien. a w zdaniu <26a>. z˙e uz˙ywamy tego samego słowa okno we wszystkich pie˛ciu przypadkach nie jest oczywis´cie motywowany jakimkolwiek podobien´stwem szyby czy ramy okiennej do dziury w s´cianie. po pierwsze. co jest po drugiej stronie. ‘kategorie radialne’ – cf. na przykładzie przyimka pod. współwyste˛powanie w dos´wiadczeniu. czy metonimia. METAFORYCZNA OSŁONA: Zostawiła dziecko pod opieka˛ sa˛siadki. oraz. g. a ramy sa˛ zwykle osadzane w otworach w s´cianach. drewniana˛ rame˛ z osadzona˛ w niej szyba˛. szereg konwencjonalnych rozszerzen´ prototypu tworza˛cych naturalna˛ kategorie˛ znaczen´ – jest systemem najbardziej korzystnym z punktu widzenia efektywnos´ci komunikacji i najłatwiej przyswajalnym przez dzieci ucza˛ce sie˛ je˛zyka. który ulega rozmaitym ‘rozszerzeniom’. . po drugie. tym. METAFORYCZNA ZASŁONA: Co sie˛ pod tym kryje? e. POD PROTOTYPOWE: Pies lez˙ał pod stołem.

RUCH DO PŁASZCZYZNY/LINII PIONOWEJ: Odprowadził ja˛ pod same drzwi. Jest to zrozumiałe. <28> a. i <j> sa˛ bezpos´rednimi rozszerzeniami kompleksu prototypowego. LOKALIZACJA: Rozbili obóz pod biegunem północnym. PROJEKCJA NA PŁASZCZYZNE˛ POZIOMA˛: Narysuj kwadrat. Pod uz˙ywamy wtedy. n. <31> a. UO = BRYŁA: Pod oknem rosły kwiaty. BLISKOS´C´ W CZASIE: Pod koniec wykładu opowiedział pare˛ dowcipów. STANDARD: Dobrała torebke˛ pod kolor sukienki. <e>. Sens <b> zachowuje równiez˙ prototypowa˛ geometrie˛ trajektora i układu odniesienia. a pod nim koło. j. r. <29> a. SIŁA: Zrobił to pod przymusem. z˙e UO zasłania trajektor. kiedy UO znajduje sie˛ baradzo blisko trajektora i jest w sposób bardziej naturalny idealizowany jako płaszczyzna niz˙ jako bryła. [UO = bryła] b. [UO = płaszczyzna lub bryła] b. <30> a. Sens <b> całkowicie abstrahuje od relacji pionowos´ci i koncentruje sie˛ na fakcie. *Za plakatem jest plama. Takie uje˛cie sensu <b> – w s´wietle jego relacji do kompleksu prototypowego – pozwala na naturalne wyjas´nienie ciekawego kontrastu mie˛dzy przyimkami pod a za. z˙e dla prototypowego pod układem odniesienia jest płaszczyzna. . Szła pod góre˛/pod wiatr. SYMBOL: Miłos´c´ wyobraz˙ano pod postacia˛ Amora. m. p. prototypowe za nie wymaga równiez˙. zas´ dla prototypowego za – bryła. POTENCJALNE NIEBEZPIECZEN´STWO: Nakazano mu to pod groz´ba˛ kla˛twy/pod kla˛twa˛. 5. i. Pod plakatem jest plama. Pod obrazem jest plama. s. UO = PŁASZCZYZNA/LINIA PIONOWA: Stał pod drzwiami i czekał. gdy zauwaz˙ymy. Za obrazem jest plama. za uz˙ywamy w wypadku przeciwnym – por. k. z˙eby trajektor i układ odniesienia znajdowały sie˛ blisko siebie. *Pod szafka˛ jest plama16. podobnie jak w <a>. *Pod stora˛ jest wielki kaktus. [UO = płaszczyzna] b. Sensy <b>. Wzajemne zalez˙nos´ci mie˛dzy poszczególnymi sensami przyimka zostały przedstawione graficznie na rys. <28>–<31>. RUCH W KIERUNKU PRZECIWNYM: Płyna˛ł pod pra˛d.71 h. układ odniesienia chroni trajektor przed działaniem sił zewne˛trznych i musi znajdowac´ sie˛ blisko niego. Za szafka˛ jest plama. l. Za stora˛ jest wielki kaktus. [UO nie przylega do trajektora] b. o.

bardzo wyraz´na jest asymetria relacji trajektorukład odniesienia. innymi słowy. Rzeczy znane sa˛ widoczne.72 Ciekawym rozszerzeniem sensu <b> jest <c>. Otóz˙ pod moz˙emy uz˙yc´ tylko wtedy. W <a> jest on po prostu jednym z kilku elementów w kompleksie. wygrzebywac´ jakies´ brudne sprawy. z˙e opisywane sytuacje sa˛ ogla˛dane przez człowieka (niezalez˙nie od tego. jez˙eli choc´ cze˛s´c´ trajektora wystaje ponad wierzchnia˛ cze˛s´cia˛ układu odniesienia. jedynym istotnym parametrem dla sensu <l> jest kolejnos´c´ w osi pionowej. kto chce dana˛ osobe˛ przed czyms´ chronic´. minimalna jest tez˙ asymetria relacji trajektor – układ odniesienia. Parasol moz˙e dosłownie chronic´ od deszczu. Mie˛dzy <a> a <j> mamy oczywis´cie cały szereg konfiguracji pos´rednich. w których układ odniesienia moz˙e byc´ cze˛s´ciowo poziomy (stał pod drzewem) i przynajmniej cze˛s´ciowo osłaniac´ i ochraniac´ trajektor (np. miec´ klapki na oczach itd. Jest to rozszerzenie całkowicie arbitralne z punktu widzenia czysto formalnego. odsłaniac´ przed kims´ tajniki swojej sztuki – a przedmiot ukrywany znajduje sie˛ pod zasłona˛. rozjas´niło mu sie˛ w głowie. uz˙ycie to wymaga konwencjonalnej metonimizacji układu odniesienia (dla celów kodowania je˛zykowego istotna jest jedynie wierzchnia powierzchnia UO). spadło mu bielmo. Z kolei <d> jest metaforyczna˛ projekcja˛ sensu <b>. Podobnie dwuznaczne jest samo słowo osłona. stał pod domem). byc´ s´lepym na cos´. co powoduje. czy pozioma. w której trajektor jest otoczony przez układ odniesienia (czyli konfiguracji przestrzennej. Miec´ dach nad głowa˛ i schronic´ sie˛ pod czyims´ dachem oznacza znacznie wie˛cej niz˙ po prostu fizyczne znajdowanie sie˛ wewna˛trz budynku. W sensie <e> na plan pierwszy wysuwa sie˛ osłanianie trajektora przez układ odniesienia. Czynnikiem umoz˙liwiaja˛cym uz˙ycie przyimka pod dla opisania sytuacji. nieistotna jest natomiast kolejnos´c´ w pionie17. czy kartka z rysunkiem jest pionowa. W <l> relacja pionowos´ci ulega całkowitemu wyabstrahowaniu. nie ukryte: wyjs´c´ na jaw. W je˛zyku polskim funkcjonuje bardzo produktywna metafora ROZUMIENIE TOWIDZENIE – jako przykłady moga˛ tu posłuz˙yc´ takie wyraz˙enia jak przejrzec´ na oczy. uchylic´ zasłony. W łan´cuchu sensów <a> – <j> – <l> moz˙emy zaobserwowac´ stopniowe wyabstrahowywanie elementu pionowos´ci. ba˛dz´ metaforycznie od innych zagroz˙en´ (parasol atomowy. wywlekac´/wydobywac´/wycia˛gac´ na s´wiatło dzienne. biegł pod murem. kiedy trajektor znajduje sie˛ całkowicie pod powierzchnia˛ układu odniesienia i jest wobec tego niewidoczny (Zakopali belke˛ pod ziemia˛). parasol ochronny przed inflacja˛). spadła mu zasłona z oczu. otworzyc´ komus´ oczy. Logiczne jest wie˛c. po . lecz jak najbardziej naturalne jez˙eli uwzgle˛dnimy fakt. To znaczenie przyimka pod w interesuja˛cy sposób kontrastuje z w tkankowym (termin Weinsberga). z˙e trajektor pozostaje niewidoczny. pokryc´ wzruszenie surowos´cia˛ tonu. wzia˛c´ kogos´ pod swoje (opiekun´cze) skrzydła moz˙e kaz˙dy. które równiez˙ na ogół sugeruje przynajmniej cze˛s´ciowa˛ niewidocznos´c´. moz˙emy uz˙yc´ tylko przyimka w (Zakopali belke˛ w ziemi). w <j> jest on silnie podkres´lony (układ odniesienia zdecydowanie góruje nad trajektorem) i podobnie jak w <a>. zerwac´ z czegos´ zasłone˛. z˙e osoba niepowołana nie dowiaduje sie˛ o czyms´: spus´cic´ zasłone˛ na cos´. o czym s´wiadczy systematyczna polisemia wyraz˙en´ oznaczaja˛cych osłanianie. uchylic´ ra˛bka tajemnicy. Sens <m> jest z kolei wynikiem rzutowania konfiguracji <l> na płaszczyzne˛ pozioma˛. wycia˛gna˛c´/wydobyc´ z kogos´ tajemnice˛. z˙e metaforyczna zasłona to cos´. z˙e układ odniesienia powoduje. <f> stanowi metaforyczne rozszerzenie <e>: ochrona jest zwykle rozumiana metaforycznie w kategoriach osłaniania. niekoniecznie kwoka (kwoka to kolejny symbol bezpieczen´stwa przedstawianego jako fizyczna osłona!). która zazwyczaj wymaga uz˙ycia przyimka w) jest oczywis´cie fakt.

Wiele polskich przyimków przestrzennych (pod. mie˛dzy Gdan´skiem a Warszawa˛ – mie˛dzy 1 a 20 lipca. Warto takz˙e zauwaz˙yc´. przed. jest adlatywne. od Gdan´ska do Warszawy – od 1987 do 1989 roku.).73 obróceniu głowy w strone˛ rysunku obraz na siatkówce jest identyczny. Rozumienie terminu ‘metafora’ jest u niego bliz˙sze klasycznej definicji arystotelesowskiej niz˙ koncepcjom współczesnym. etc. i in. koniec. gdyz˙ <p>. a nie ‘zaraz po zakon´czeniu’. odległy. c. . podaje˛ w <32>. Jest to rozszerzenie sensu <j> motywowane metafora˛ WAZ˙NY TO DUZ˙Y (cf. równiez˙ na zegarze ruch wskazówki wokół tarczy symbolizuje czas.) moz˙e wyste˛powac´ zarówno przy rzeczowniku w narze˛dniku jak i w bierniku. Sens <o> został zaznaczony na rysunku 5 jako odre˛bny wyła˛cznie dla zwie˛kszenia przejrzystos´ci obrazu. pisac´ pod kogos´). który jest nie tyle od niego znacznie wie˛kszy czy wyz˙szy. niewinne kłamstewko. podobnie jak pod przestrzenne. bliski. która˛ moz˙emy zaobserwowac´ równiez˙ w wielu innych utartych wyraz˙eniach: niedelikatnos´c´ bliska grubian´stwa. do którego zmierza poruszaja˛cy sie˛ przedmiot lub osoba. <32> a. Powyz˙sza argumentacja wyjas´nia. a rozszerzenie znaczenia jest motywowane metafora˛ PODOBIEN´STWO TO BLISKOS´C´. Jego osia˛gnie˛cia góruja˛ nad osia˛gnie˛ciami pomniejszych ludzi18. bliskie/odległe podobien´stwo. za. Dwuznaczne sa˛ takz˙e takie słowa jak długi. Wie˛kszos´c´ przyimków przestrzennych ma takz˙e znaczenia temporalne (w Gdan´sku – w 1989 roku. nie wyjas´nia jednak dlaczego wyraz˙enie to moz˙e oznaczac´ jedynie ‘tuz˙ przed kon´cem’. <r> i <s> stanowia˛ rozszerzenia pod adlatywnego. mie˛dzy. z˙e przyimek okres´laja˛cy bliskos´c´ w przestrzeni moz˙e równiez˙ słuz˙yc´ do okres´lania bliskos´ci w czasie. poniewaz˙ zas´ ruch w czasie (metaforyczny!) przebiega tylko w jednym kierunku – od przeszłos´ci ku przyszłos´ci – trajektor musi poprzedzac´ układ odniesienia. cos´ koło tego. Tak wie˛c naturalne jest. W pierwszym przypadku wyraz˙enie przyimkowe oznacza miejsce.). cechy charakterystyczne jakiegos´ stylu literackiego. To jest najwie˛kszy pomysł w przemys´le reklamowym. zas´ uz˙ytkownicy je˛zyka zwykle nie zdaja˛ sobie nawet sprawy z tej dwuznacznos´ci). a przyimki komunikuja˛ce oddalanie sie˛ od punktu wyjs´cia be˛da˛ równiez˙ oznaczac´ odste˛powanie od wzoru (!) – por. z˙e trajektor znajduje sie˛ w pobliz˙u układu odniesienia. okres´lona barwa. nie ma potrzeby postulowania odre˛bnych lokatywnych i adlatywnych pod-sensów dla kaz˙dej konfiguracji przestrzennej nazywanej przez te przyimki. nie przyimek. Poniewaz˙ jednak znaczenie ‘lokatywnos´ci’ ba˛dz´ ‘adlatywnos´ci’ wnosi kon´cówka deklinacyjna rzeczownika. b. dlaczego pod koniec znaczy ‘w okolicach kon´ca’. których wieloznacznos´c´ jest motywowana ta˛ sama˛ metafora˛. etc. z˙e równiez˙ w tym przypadku mamy do czynienia z systematyczna˛ polisemia˛: dokładnie tak samo jak nad i pod wieloznaczne sa˛ rzeczowniki góra i dół. z˙e przyimki oznaczaja˛ce zbliz˙anie sie˛ do celu przestrzennego be˛da˛ miały równiez˙ metaforyczne znaczenie ‘zbliz˙ania’ sie˛ do okres´lonego wzorca (zbliz˙ac´ sie˛ do ideału. To było małe. Innym rozszerzeniem sensu <o> (‘ruch do płaszczyzny/linii pionowej’) jest <r> (‘standard’). Czas jest w naszej kulturze przedstawiany w kategoriach przestrzennych na wszelkich wykresach. Sens <p> (‘bliskos´c´ w czasie’) jest wynikiem metaforycznej projekcji przestrzennego <o> na domene˛ czasu. lecz waz˙niejszy [<k>]. w drugim – cel. pocza˛tek. przykłady innych wyraz˙en´. Otóz˙ pod temporalne. nad. Nalez˙y sie˛ wie˛c spodziewac´. krótki. przed domem – przed obiadem. diagramach. Układem odniesienia jest tu wartos´c´ wzorcowa jakiejs´ cechy (np. w którym odbywa sie˛ czynnos´c´. Lakoff i Johnson 1980: 74). dobrac´ torebke˛ pod kolor sukienki. Przyimek pod moz˙e równiez˙ sygnalizowac´.

przeciwnym do kierunku pra˛du)’. Sens <g> jest motywowany przez bardzo produktywna˛ metafore˛ PANOWANIE TO W GÓRE˛. niekoniecznie sprawowanej przez inna˛ osobe˛ <h>: <34> Drzwi usta˛piły pod naporem tłumu. w stosunku do którego trajektor porusza sie˛ w kierunku przeciwnym. a nawet pewne symboliczne gesty (pokłon. odbiegac´ od schematu. Pod pra˛d znaczy ‘w kierunku z´ródła pra˛du (tj. BYC´ POD PANOWANIEM TO W DÓŁ. Wybił sie˛ dzie˛ki cie˛z˙kiej pracy. które moz˙e w kaz˙dej chwili spas´c´ na znajduja˛ce sie˛ poniz˙ej ofiary i je zgnies´c´. w <s>. kierunek wytycza z´ródło pra˛du. w której jakas´ osoba ba˛dz´ przedmiot jest poddawany działaniu jakiejkolwiek siły. Ten to wysoko zajdzie! Udało mu sie˛ zapanowac´ nad sytuacja˛. Napoleon był wtedy u szczytu władzy. To znaczenie pod jest tylko cze˛s´ciowo motywowane sensem <o> i jego uz˙ycie ogranicza sie˛ włas´ciwie do czterech wymienionych powyz˙ej sfrazeologizowanych kombinacji19. Przyimka pod moz˙na równiez˙ uz˙yc´ do opisania sytuacji. etc. S´cis´le z ta˛ metafora˛ zwia˛zana jest cała koncepcja hierarchii (wysoki/niski status. od którego zaczyna sie˛ ruch. stanowi podstawe˛ do je˛zykowego okres´lenia kierunku ruchu: wiatr wschodni to taki. Osoba sprawuja˛ca władze˛ ma siłe˛. rozbiez˙ne opinie. a wie˛c panuje nad słabszymi). nie jest to jednak siła. Klasycznym symbolem tego rodzaju zagroz˙enia jest zawieszony u powały . w którym normalnie (na skutek przycia˛gania ziemskiego) poruszałby sie˛ przedmiot znajduja˛cy sie˛ na zboczu góry’. podobnie wieloznaczny jest cały szereg wyraz˙en´ nazywaja˛cych relacje przestrzenne w pionie (innych przykładów dostarczaja˛ Lakoff i Johnson 1980: 37–8.74 równiez˙ odbijac´ sie˛ od otoczenia. gest zwycie˛zcy nad pokonanym). Uparcie pia˛ł sie˛ do góry po drabinie władzy. pod góre˛ – ‘w kierunku przeciwnym do kierunku. która zmusza osoby znajduja˛ce sie˛ pod nia˛ do zrobienia czegokolwiek. Szczególnym przypadkiem sensu <h> jest <i> (‘potencjalne niebezpieczen´stwo’). Walka rozgrywa sie˛ na najwyz˙szym szczeblu. ruch odbywa sie˛ w kierunku przedmiotu be˛da˛cego układem odniesienia. Podobnie jak w <g> i <h> metaforyczna siła jest tu u góry. pocia˛g warszawski to pocia˛g jada˛cy z Warszawy. pod wiatr – ‘w kierunku przeciwnym do kierunku. z którego wieje wiatr’. lecz zagroz˙enie. s´wiatła. osoby. zniszczyc´. nad którymi panuje. 39): <33> Piotr góruje nad wszystkimi swoimi rywalami. jest ona równiez˙ głe˛boko zakorzeniona w potocznej wiedzy o s´wiecie (osoba wyz˙sza czy tez˙ wie˛ksza jest na ogół silniejsza. Nie jest to jednak jedyny przypadek. Robiła to pod przymusem. w którym punkt czy obszar. ‘pod’ działaniem jej siły. Załamał sie˛ pod razami. który wieje od wschodu. Zdecydował sie˛ na wyjazd pod jej wpływem. niebezpieczen´stwo. Rozszerzeniem sensu <o> jest równiez˙ <s>: w <o>. wspinac´ sie˛ w hierarchii). tylko bezpos´rednio głównemu. pod s´wiatło – ‘w kierunku z´ródła s´wiatła’. potencjalnego ruchu. odcinac´ sie˛ od tła. metaforycznie znajduja˛ sie˛ ‘pod’ nia˛. Jaka jest wasza jednostka nadrze˛dna? Nasza komórka nie podlega Mielczarskiemu.

Zagroz˙enie ‘wisza˛ce’ nad bezradnymi ofiarami bywa tez˙ wyobraz˙ane jako chmury. oczywista jest tu rolnicza proweniencja tego rodzaju metaforyki). co zaste˛puje rzeczywisty desygnat. kos´ciół moz˙na z daleka odróz˙nic´ po tym. w którym s´wiat znaczen´ dzieli sie˛ na ‘grza˛dki’ odpowiadaja˛ce kategoriom przedmiotów ba˛dz´ relacji. <35> Spadły na niego nieszcze˛s´cia. wisiec´ w powietrzu. godła tradycyjnie umieszcza sie˛ wie˛c ponad obiektami. jak i przykłady w <35>. na z˙ywotnos´c´ tego rodzaju wyobraz˙enia wskazuja˛ liczne frazeologizmy: wisiec´ na włosku. w którym układem odniesienia jest symbol reprezentuja˛cy przedmiot be˛da˛cy trajektorem. S´cia˛gna˛ł na siebie nieszcze˛s´cia. W podre˛cznikach do semantyki relacje˛ odniesienia przedstawia sie˛ na ogół graficznie za pomoca˛ kreski ła˛cza˛cej nazwe˛ z przedmiotem nazywanym. układ odniesienia jest w metaforycznej przestrzeni usytuowany ponad przedmiotem.) Nazwa czy symbol to cos´.75 miecz Damoklesa. Flage˛ ba˛dz´ sztandar umieszcza sie˛ ponad budynkiem czy statkiem. co powinno byc´ bardziej ‘widoczne’. Wszelkiego rodzaju symbole. a nad kaz˙da˛ grza˛dka˛ umieszczona jest nazwa-etykietka. „Za te˛ dłon´ podniesiona˛ nad Polska˛ kula w łeb”. z˙e do jego najwyz˙szej cze˛s´ci przymocowany jest krzyz˙. które maja˛ reprezentowac´. który opisuje. Otóz˙ sens <n> zakłada pewien potoczny model semantyki je˛zyka naturalnego – model. Uz˙ycie pod w znaczeniu <n> cze˛sto jest motywowane rozmieszczeniem tekstu na kartce: tekst wiersza czy opowiadania na ogół umieszcza sie˛ dosłownie pod tytułem. Jednak obok tej czysto percepcyjnej motywacji istnieje głe˛bsza motywacja metaforyczna. jak choc´by teoria pól leksykalnych czy tez˙ wszelkie teorie semantyczne oparte na relacji odniesienia. a drzewce słuz˙a˛ce do podtrzymywania flagi w górze stało sie˛ jej cze˛s´cia˛. który symbolicznie zaste˛puje. informacje˛ w katalogu pod takim czy innym numerem (we wszystkich tych przypadkach ogniwem pos´rednim jest sens <m>). . mniej materialna – ponad nim. a nazwa – bardziej ulotna. Lakoff i Johnson 1980: 73). zwłaszcza chmury gradowe (Chmury gromadza˛ sie˛ nad Europa˛. hasła w słowniku pod odpowiednia˛ litera˛. Innym metaforycznym rozszerzeniem relacji przestrzennych w pionie jest sens <n>. (Z tego potocznego metaforycznego modelu semantycznego wywodza˛ sie˛ bardziej wyrafinowane modele wypracowane przez je˛zykoznawców i filozofów. ba˛dz´ niesie nad głowa˛. Kłopoty wala˛ sie˛ na niego. tabliczke˛ z napisem umieszcza sie˛ nad przedmiotem. dosłownie i przenos´nie. niz˙ sam desygnat (w potocznym modelu s´wiata wypracowanym przez nasza˛ kulture˛ ROZUMIENIE TO WIDZENIE – por. wisiec´ nad kims´. co ma umoz˙liwiac´ szybka˛ identyfikacje˛ – a wie˛c cos´. cos´. na rysunkach takich przedmiot nazywany jest na ogół umieszczany na dole.

co jednak nieuchronnie pocia˛ga za soba˛ wie˛ksza˛ rozwlekłos´c´ wypowiedzi. takie jak na. w. zwłaszcza w przypadku przyimków bardziej ‘wyspecjalizowanych’. gdyz˙ ten sam przedmiot moz˙e byc´ idealizowany na róz˙ne sposoby w róz˙nych je˛zykach. odpowiadaja˛ce pewnym typowym sytuacjom. których uz˙ycie jest ograniczone do stosunkowo s´cis´le okres´lonych sytuacji. nawet jez˙eli obraz nie wisi dokładnie poniz˙ej mapy. a komunikat je˛zykowy. i przyimki-omnibusy. podlega on jeszcze dodatkowym ograniczeniom wynikaja˛cym z ograniczen´ ludzkiej pamie˛ci oraz z funkcjonowania naszego aparatu percepcyjnego: jestes´my zdolni do rozróz˙niania ograniczonej liczby fonemów. Istnieja˛ przyimki bardzo ‘wyspecjalizowane’. W innych przypadkach moz˙e uz˙yc´ wyraz˙enia peryfrastycznego. jak zauwaz˙a Talmy (1983). wzdłuz˙. spomie˛dzy. dana konfiguracja przestrzenna moz˙e nie ‘pasowac´’ do z˙adnego wyidealizowanego modelu kognitywnego. uz˙ytkownik je˛zyka moz˙e skorzystac´ z jednej z kilku strategii. np. Owo ‘dopasowywanie’ polega na idealizacji. dookoła. Taki sposób organizacji umoz˙liwia szybkie przekazanie dos´c´ konkretnej informacji o sytuacjach ‘typowych’ – choc´ nalez˙y tu wyraz´nie zaznaczyc´. istnieja˛ bowiem ogromne rozbiez˙nos´ci mie˛dzy je˛zykami w wyborze owych punktów. musi cechowac´ pewna redundancja. z˙e niezgodnos´ci mie˛dzy abstrakcyjnym schematem a opisywana˛ sytuacja˛ sa˛ nieistotne z punktu widzenia tego. Aby moz˙liwe było opisywanie obiektywnie róz˙nych konfiguracji przestrzennych za pomoca˛ tych samych wyraz˙en´ je˛zykowych. Potocznos´c´ w słuz˙bie semantyki: logika systemu Je˛zyk musi umoz˙liwiac´ opis nieskon´czonej ilos´ci najróz˙niejszych konfiguracji przestrzennych. idealizacja i struktura radialna. Chca˛c opisac´ taka˛ konfiguracje˛. które znacznie bardziej ogólnie charakteryzuja˛ konfiguracje˛ trajektor-układ . koło. poniewaz˙ je˛zykiem posługuja˛ sie˛ ludzie w z˙yciu codziennym. Poniewaz˙ ilos´c´ wyraz˙en´ lokatywnych jest dos´c´ s´cis´le ograniczona. Równiez˙ w sam system je˛zykowy sa˛ wbudowane pewne udogodnienia. czyli na projekcji kategorii semantycznych danego je˛zyka na s´wiat. Ponadto. W pewnych sytuacjach moz˙e uznac´. z˙eby był rozpoznawalny w warunkach odbiegaja˛cych od idealnych. i im przypisuje okres´lona˛ sekwencje˛ fonemów. które sa˛ z kolei poje˛ciowo ‘dopasowywane’ do postrzeganych konfiguracji. Pogodzenie tych w duz˙ym stopniu sprzecznych wymagan´ umoz˙liwiaja˛ trzy cechy organizacji je˛zykowej. Idealizacja nalez˙y do sfery konwencji je˛zykowej. lecz troche˛ z boku). lecz kilku niezalez˙nych parametrów. Je˛zyk nie dzieli s´wiata na szereg przylegaja˛cych do siebie ‘przegródek’. które zostały omówione powyz˙ej: kompleksowos´c´. a przekaz powinien byc´ moz˙liwie najkrótszy i jak najbardziej ‘nos´ny’ komunikacyjnie. powiedziec´ Obraz wisi pod mapa˛. którym odpowiadaja˛ minimalnie sie˛ od siebie róz˙nia˛ce konfiguracje przestrzenne. lecz raczej wybiera pewne uprzywilejowane punkty odniesienia na semantycznym kontinuum. Tak wie˛c liczba odre˛bnych wyraz˙en´ leksykalnych dla jakiejkolwiek dziedziny nie moz˙e byc´ zbyt wielka.76 6. Pod prototypowe od sensów prototypowych innych przyimków róz˙ni sie˛ wartos´ciami nie jednego. owe wyraz˙enia musza˛ byc´ przyporza˛dkowane abstrakcyjnym schematom. z˙e róz˙ne je˛zyki róz˙ne sytuacje uznaja˛ za ‘typowe’. co chce przekazac´ i je zignorowac´ (i np.

5 c) Niewidocznos´c´ w substancji b) Zasłona d) Metaforyczna zasłona a) Pod prototypowe h) Siła e) Osłona i) Potencjalne niebezpieczen´stwo f) Metaforyczna osłona . ale poniewaz˙ łatwiej jest nauczyc´ sie˛ czegos´ umotywowanego niz˙ całkowicie arbitralnego. p) Bliskos´c´ w czasie r) Standard o) Ruch do płaszczyzny/linii poziomej m) Projekcja na płaszczyzne˛ pozioma˛ l) UO = Bryła j) UO = płaszcz. Jednoczes´nie ten rodzaj organizacji umoz˙liwia ‘wbudowanie’ w system je˛zykowy znacznie wie˛kszej ilos´ci semantycznych reprezentacji róz˙nych typów sytuacji. a polisemia to po prostu wynik skonwencjonalizowanego ignorowania róz˙nic mie˛dzy opisywana˛ sytuacja˛ a abstrakcyjnym schematem. z którym skojarzona jest taka czy inna sekwencja fonemów. czasem uwarunkowane percepcja˛ (jak np. co oczywis´cie znacznie ułatwia komunikacje˛. /linia pionowa n) Symbol k) Lokalizacja g) Panowanie Rys. cze˛sto czynnikami czysto kulturowymi (duz˙a cze˛s´c´ metaforyki jest specyficzna dla danej kultury). z którymi w sposób konwencjonalny ła˛czy sie˛ okres´lona˛ forme˛ fonologiczna˛. s) Ruch w kier. i wobec tego moga˛ byc´ uz˙ywane do opisywania sytuacji dos´c´ róz˙nych od jakiegokolwiek sensu prototypowego20. Wreszcie w kaz˙dym je˛zyku istnieja˛ wyraz˙enia polisemiczne.77 odniesienia. Sa˛ to jednak rozszerzenia konwencjonalne – a wie˛c trzeba sie˛ ich nauczyc´. niz˙ ‘czysta’ lokalizacja). czasem wzgle˛dna˛ waz˙nos´cia˛ danej cechy dla skutecznego działania w s´wiecie (np. system zorganizowany w taki sposób nie przecia˛z˙a zbytnio pamie˛ci. takie parametry jak ‘widocznos´c´’ czy ‘relacja podtrzymywania’ sa˛ dla systemu je˛zykowego bardziej istotne. uz˙ycie przyimków nad i pod do okres´lenia wzgle˛dnego umiejscowienia obrazków na lez˙a˛cej poziomo kartce papieru). Rozszerzenia takie – jak moglis´my sie˛ przekonac´ porównuja˛c róz˙ne sensy przyimka pod – sa˛ cze˛s´ciowo motywowane pewnymi ogólnymi zasadami kognitywnymi: sa˛ to wie˛c rozszerzenia sensowne z punktu widzenia naszego ogla˛du s´wiata.

<i>). opis sensu <c> przyimka pod w pia˛tym punkcie). w której plama znajduje sie˛ poniz˙ej szafki. 14 Role˛ metonimizacji w je˛zykowej idealizacji s´wiata szczegółowo omawia Annette Herskovits (1989). zas´ na poziomie frazy trajektorem jest człon modyfikowany. Mówimy „na Warszawe˛ zrzucono”. z˙e be˛dzie sie˛ koncentrował na funkcjonalnie najbardziej istotnej cze˛s´ci stołu: natomiast Indianin. jakie mu nadaje Langacker (1983). zas´ układ odniesienia (landmark) jako „a salient entity other than the trajector” (t. lecz równiez˙ przedrostka przed czasownikiem. jez˙eli jednak plama znajduje sie˛ na cze˛s´ci s´ciany zasłonie˛tej przez szafke˛. choc´ maja˛ raczej szerszy zakres. które przedstawiam dalej. które Langacker (1983) nazywa schematyzacja˛. Poniewaz˙ Europejczyk ma wie˛cej do czynienia ze stołami niz˙ Indianin. bardziej jest wie˛c skłonny zwrócic´ uwage˛ na elementy wizualne. 7 Oczywis´cie trajektorem moz˙e byc´ równiez˙ przedmiot poruszaja˛cy sie˛ po torze równoległym do układu odniesienia: tor. 9 Przykład zaczerpnie˛ty z pracy Talmy’ego (1983). <h>. jez˙eli w danej chwili znajduje sie˛ pod pokładem. z˙e idealizacja to sposób widzenia całej sytuacji. 15 Zdania Jest na pokładzie i Jest na statku róz˙nia˛ sie˛ znaczeniem i sa˛ uz˙ywane w odmiennych kontekstach: człowiek moz˙e byc´ na statku nawet. konwencja je˛zykowa nie pozwala na uz˙ycie pod. a takz˙e mie˛dzy głe˛bokimi a płytkimi i s´rednio głe˛bokimi wkle˛słos´ciami oddolnymi. jez˙eli jest widoczna. raczej podre˛cznikowa. a nie tylko cos´. a układem odniesienia – człon modyfikuja˛cy. mie˛dzy z´ródłem zagroz˙enia a trajektorem. <n>. . 16 Oczywis´cie zdanie <30a> jest jak najbardziej adekwatne do opisu sytuacji. np. <p>. jest cze˛sto dla celów kodowania je˛zykowego traktowany jako linia prosta (por. 2. a nie „do Warszawy wrzucono” – a wie˛c konwencjonalnie uwarunkowany sposób widzenia sytuacji determinuje nie tylko wybór przyimka. które Langacker nazywa trajektorem i układem odniesienia). Sam Langacker definiuje trajektor jako „the figure in a relational profile”. 4 Zjawisko to nie jest uwarunkowane faktem. o marginalnym znaczeniu dla semantycznego opisu je˛zyka. uwaz˙a sie˛ je jednak za zjawisko wyja˛tkowe. Guma przyklejona do umieszczonej na suficie obudowy jakiegos´ urza˛dzenia jest na obudowie. 8 Zagadnienie to zostało szczegółowo omówione w pracy Langackera (1983). zas´ pod obudowa˛ jez˙eli znajduje sie˛ na jej wewne˛trznej powierzchni. 19 Wysoki stopien ´ sfrazeologizowania jest dos´c´ powszechny ws´ród sensów ‘peryferyjnych’. gdyz˙ idealizacja polega tu na metonimicznym uwzgle˛dnieniu jedynie wierzchniej powierzchni układu odniesienia dla celów kodowania je˛zykowego. co warunkuje uz˙ycie takiego ba˛dz´ innego przyimka. z˙e jest pod układem odniesienia. 20 Te cechy organizacji systemu je˛zykowego szczegółowo omawia Talmy (1983). 17 Poniewaz˙ jednak prototypowe zagroz˙enie znajduje sie˛ nad trajektorem (por. Lakoff 1986). a relewantnym parametrem jest widocznos´c´ (por. o przedmiocie znajduja˛cym sie˛ we wgłe˛bieniu moz˙na powiedziec´.78 Przypisy 1 Oczywis´cie zwolennicy tych teorii nie neguja˛ faktu istnienia luk leksykalnych. Krzeszowskiego. 18 Przykłady z polskiego tłumaczenia T. chociaz˙ wie. 11 Przykład ten moz˙e równiez˙ posłuz˙yc´ jako ilustracja do twierdzenia. na poziomie zdania trajektorem jest podmiot. 13 Proces idealizacji u Talmy’ego to szczególny przypadek zjawiska. po którym porusza sie˛ trajektor. U Langackera sa˛ to równiez˙ podstawowe poje˛cia uz˙ywane przy opisie struktury gramatycznej na wszystkich poziomach. P. 2 Jest to oczywis´cie analiza uproszczona. s. 10 Fakt ten jest prawdopodobnie uwarunkowany kulturowo. 12 Jez˙eli układ odniesienia jest wkle˛sły od dołu. układem odniesienia – dopełnienie bliz˙sze. 138). czym sa˛ stoły. Sa˛ to poje˛cia dos´c´ blisko spokrewnione z poje˛ciami figury i tła z tradycyjnej psychologii postaci (Talmy uz˙ywa włas´nie poje˛c´ figura i tło do okres´lania obiektów. nalez˙y uz˙yc´ przyimka w. tj. sensy <c>. z˙e sufit nie ma cze˛s´ci wierzchniej. osłona zazwyczaj równiez˙ znajduje sie˛ ponad nim. 3 Poje˛cia trajektor i układ odniesienia przyje˛łam od Langackera (1983). 6 Poje˛cia schematycznos´c´ uz˙ywam tutaj w takim znaczeniu. sensy <g>. <i>. 5 Przykład zaczerpnie˛ty z pracy Talmy’ego (1983). natomiast w uje˛ciu Weinsberga wszystkie te rozróz˙nienia sa˛ całkowicie arbitralne. nalez˙a˛ one do podstawowych terminów w stworzonej przez niego wersji gramatyki kognitywnej. Jez˙eli zas´ układ odniesienia podtrzymuje trajektor w przestrzeni. najbardziej odległych od znaczenia prototypowego – por. ale równiez˙ dla uje˛c´ bardziej subtelnych moz˙na zbudowac´ argumenty krytyczne analogiczne do tych. jest bardziej prawdopodobne. Tak wie˛c uwzgle˛dnienie roli idealizacji pozwala na wyjas´nienie róz˙nic mie˛dzy przyimkami nad i pod w traktowaniu wkle˛słos´ci w powierzchni układu odniesienia. z˙yje niejako obok nich.

The Perception of Space and the Function of Prepositions in English: A Contribution to Cognitive Grammar.. Chicago. – i Mark Johnson (1980). A. D.79 Bibliografia Bennet. Herskovits. L. Trier. Krzeszowski. . Warszawa. Barkeley Cognitive Science Report Series. Chicago University Press. London. Research.. Plenum Press. D. Vandeloise. Fire. L. (1975). A. Warszawa. University of California. Lakoff. University of California at Berkeley. Categories and Cognitive Models. – (1986). U. Metaphors We Live By. T. Annette (1989). Nie publikowana praca doktorska.. The Description of Space in French. Duisburg.) Langacker. Chicago University Press. and Application. L. Weinsberg. Spatial Orientation: Theory. A. San Diego. – (1987). Trier. 1988. Talmy. Duisburg. „How Language Structures Space” [w:] Herbert Pick i Linda Acredolo (red. Foundations of Cognitive Grammar.). (Polski przekład: Metafory w naszym z˙yciu. T. and Dangerous Things. Leonard (1983). L. Longman. Rainer (1987). Women. Claude (1984). U. The Linguistic Expression of Spatial Knowledge. Przyimki przestrzenne w je˛zyku polskim. New York. niemieckim i rumun´skim. Spatial and Temporal Uses of English Prepositions: An Essay in Stratificational Semantics. A. George (1982). Schulze.. Adam (1973). David C. U. Chicago. Tomasz P. Argument Forms in Lexical Semantics. tłum. U. Ronald (1983).

80 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful