61

EWA DA˛BROWSKA-MICHALCZAK

Potocznos´c´ w słuz˙bie semantyki:
je˛zykowy model
relacji przestrzennych w pionie
1. Ogólne załoz˙enia i cel pracy
Jedna˛ z najbardziej kontrowersyjnych tez je˛zykoznawstwa kognitywnego jest stwierdzenie, z˙e znaczenie wyraz˙enia je˛zykowego to nic innego jak konwencjonalny sposób konceptualizowania dos´wiadczenia – innymi słowy, z˙e semantyka kaz˙dego je˛zyka naturalnego
zakłada pewien wyidealizowany, konwencjonalny (’potoczny’) sposób widzenia s´wiata –
oraz z˙e tak byc´ musi, jez˙eli je˛zyk ma spełniac´ swoje podstawowe funkcje – poznawcza˛
i komunikacyjna˛. Celem niniejszej pracy jest wykazanie prawdziwos´ci tej tezy na przykładzie przyimków lokatywnych – czyli wyraz˙en´, o których zazwyczaj twierdzi sie˛, iz˙ opisuja˛
relacje istnieja˛ce obiektywnie w s´wiecie obiektywnym. Postaram sie˛ wie˛c wykazac´, z˙e:
1. Wie˛kszos´ci wyraz˙en´ je˛zyka naturalnego nie sposób definiowac´ za pomoca˛ warunków koniecznych i wystarczaja˛cych, o których zwykło sie˛ mówic´, z˙e stanowia˛ podstawe˛
naukowego, obiektywnego widzenia rzeczywistos´ci. Wyraz˙enia je˛zyka naturalnego sa˛
z reguły polisemiczne: ich znaczenie moz˙na opisac´ jako zbiór odre˛bnych, choc´ blisko ze
soba˛ spokrewnionych ‘sensów’. Powia˛zania mie˛dzy poszczególnymi sensami danego
wyraz˙enia leksykalnego sa˛ odbiciem naszego (w duz˙ym stopniu uwarunkowanego kulturowo) sposobu widzenia s´wiata; z punktu widzenia czysto formalnego sa˛ one całkowicie
arbitralne.
2. Przyimki lokatywne nie nazywaja˛ relacji istnieja˛cych w s´wiecie obiektywnym, lecz
odzwierciedlaja˛ pewien konwencjonalny sposób widzenia rzeczywistos´ci.
3. Taka konwencjonalna idealizacja s´wiata pełni funkcje˛ instrumentalna˛: jest to jedyny
sensowny sposób poradzenia sobie z pozornie niewykonalnym zadaniem opisania za

62
pomoca˛ niewielkiej ilos´ci wyraz˙en´ lokatywnych o okres´lonym znaczeniu nieskon´czonej
liczby moz˙liwych konfiguracji przestrzennych.

2. Tradycyjne opisy wyraz˙en´ lokatywnych
Wie˛kszos´c´ tradycyjnych teorii semantyki leksykalnej przyjmuje – zazwyczaj w sposób
milcza˛cy – pewne załoz˙enia dotycza˛ce stosunku mie˛dzy wyraz˙eniami je˛zykowymi a odpowiadaja˛cymi im kategoriami przedmiotów ba˛dz´ relacji. Przyjmuje sie˛ wie˛c zwykle, iz˙
poszczególnym elementom leksykalnym odpowiadaja˛ kategorie przyległe i wzajemnie
wykluczaja˛ce sie˛; wspólnie kategorie te pokrywaja˛ cały obszar danej dziedziny1, a ich
znaczenie moz˙na opisac´ za pomoca˛ kombinacji kilku podstawowych parametrów (‘składników’, ‘poje˛c´ atomowych’), które okres´laja˛ warunki konieczne i wystarczaja˛ce do uz˙ycia
danego leksemu. Preferuje sie˛ zazwyczaj opisy, w których nalez˙a˛ce do danej dziedziny
kategorie tworza˛ minimalnie ze soba˛ kontrastuja˛ce pary ba˛dz´ grupy.
Jednym z celów niniejszego referatu jest wykazanie, z˙e przedstawiony powyz˙ej model
organizacji semantycznej jest całkowicie nieodpowiedni do analizy wie˛kszos´ci materiału
leksykalnego je˛zyka naturalnego (choc´ moz˙e on byc´ uznany za przydatny do opisu kilku
izolowanych podsystemów je˛zyka, takich jak zaimki osobowe czy wyraz˙enia okres´laja˛ce
pokrewien´stwo). Poszczególne kategorie bowiem zazwyczaj róz˙nia˛ sie˛ nie wartos´cia˛
pojedynczego parametru, lecz całym kompleksem parametrów. Innymi słowy, je˛zyk nie
dzieli s´wiata na mniejsze lub wie˛ksze ‘przegródki’, którym odpowiadaja˛ pewne sekwencje
dz´wie˛ków: moz˙na raczej powiedziec´, z˙e poszczególne elementy leksykalne sa˛ przyporza˛dkowane pewnym uprzywilejowanym punktom odniesienia na semantycznym kontinuum;
owe punkty odniesienia stanowia˛ prototypy, wokół których buduje sie˛ naturalne kategorie
znaczen´ (por. pkt 5).
Rozwaz˙my jednak adekwatnos´c´ modelu tradycyjnego dla opisu relacji lokatywnych
w pionie, tj. stosunków przestrzennych, które w je˛zyku polskim okres´lane sa˛ za pomoca˛
przyimków nad, na oraz pod. Zazwyczaj za relewantne parametry dla relacji w pionie
uznaje sie˛ przyległos´c´ oraz kierunek (‘góra’ i ‘dół’, przy czym ‘dół’ moz˙na opisywac´ jako
[–GÓRA]); tak wie˛c na znaczenie przyimka na składaja˛ sie˛ dwa poje˛cia atomowe:
[+GÓRA], [+PRZYLEGŁOS´C´]; nad jest definiowane jako [+GÓRA, –PRZYLEGŁOS´C´];
zas´ pod jako [–GÓRA]2.
Niestety taki opis organizacji semantycznej, choc´ pocza˛tkowo moz˙e sie˛ wydawac´
bardzo obiecuja˛cy, przy bliz˙szej analizie okazuje sie˛ całkowicie błe˛dny. Aby tego dowies´c´,
wykaz˙e˛, z˙e posiadanie cech [+GÓRA, +PRZYLEGŁOS´C´] nie jest ani warunkiem koniecznym, ani wystarczaja˛cym do zdefiniowania kategorii relacji przestrzennych okres´lanych
przez przyimek na; oczywis´cie dla pozostałych przyimków moz˙na przedstawic´ argumenty
analogiczne.
a)
b)

Rys. 1

<2> RELACJA PODTRZYMYWANIA W PRZESTRZENI: Darek wisi na drzewie. Niepokoja˛cy jest jednak zasie˛g tej wieloznacznos´ci: okazuje sie˛. <6> PUNKT ZAKOTWICZENIA: Pokrywka trzyma sie˛ na jednym gwoz´dziu. <11> PODLEGANIE SIŁOM/ZAGROZ˙ENIOM ZEWNE˛TRZNYM: Stał na widoku/na słon´cu/na mrozie. Jan jest bardzo podatny na wpływy kolegów. . <7> PRZEDMIOT OGRANICZAJA˛CY AMPLITUDE˛ RUCHÓW TRAJEKTORA3: Psa trzymał na łan´cuchu. <8> LOKALIZACJA W METAFORYCZNEJ PRZESTRZENI: Janka jest na studiach/na farmacji. dla opisania sytuacji 1a nalez˙ałoby uz˙yc´ przyimka pod (por. fakty te same w sobie s´wiadcza˛ jedynie o tym. choc´ przestrzenne usytuowanie Darka w stosunku do drzewa nie spełnia z˙adnego z wymienionych powyz˙ej warunków. przykłady <1> – <17>. z˙e na ma nie jedno.63 Zdanie <2> (Darek wisi na drzewie) opisuje sytuacje˛ przedstawiona˛ na rysunku 1a. ilustruja˛ce niektóre z nich). <4> WIDOCZNOS´C´: Na suficie jest mucha. Gdyby czynnikiem warunkuja˛cym uz˙ycie takiego ba˛dz´ innego przyimka była tu jedynie przestrzenna konfiguracja Darka i drzewa. <14> LOKALIZACJA NA ABSTRAKCYJNEJ PŁASZCZYZ´NIE OKRES´LONEJ PRZEZ ODLEGŁOS´C´ OD INNEJ PŁASZCZYZNY STANOWIA˛CEJ UKŁAD ODNIESIENIA: Trzeci obóz załoz˙ylis´my na wysokos´ci czterech tysie˛cy metrów. sytuacje˛ przedstawiona˛ na rysunku 1b: Darek lewituje pod drzewem). <12> CEL PRZESTRZENNY: Wyjdz´my na dach. z˙e mamy tu do czynienia z wieloznacznos´cia˛: przyimek na ma inne znaczenie w przykładzie <2> niz˙ w <1>. dobrze? <13> STAN KON´COWY (przy czasownikach opisuja˛cych zmiane˛): Przerobił powies´c´ na scenariusz filmowy. <9> RELACJA PODTRZYMYWANIA W METAFORYCZNEJ PRZESTRZENI: To twierdzenie oparte jest na faktach. <3> LOKALIZACJA W OBRE˛BIE PŁASZCZYZNY: Masz plame˛ na spodniach. <1> UZ˙YCIE PROTOTYPOWE: Na stole lez˙y ksia˛z˙ka. czy trzy róz˙ne znaczenia. lecz relacja podtrzymywania: drzewo przeciwdziała siłom przycia˛gania i podtrzymuje ciało Darka w pewnym połoz˙eniu. <5> PRZEDMIOT ŁA˛CZA˛CY TRAJEKTOR3 Z OBIEKTEM PODTRZYMUJA˛CYM: Z˙arówka wisiała na kablu. Uz˙yty jest w nim przyimek na. Oczywis´cie. <10> PRZEDMIOT METAFORYCZNIE OGRANICZAJA˛CY AMPLITUDE˛ RUCHÓW TRAJEKTORA3: Nerwy trzeba trzymac´ na wodzy. dwa. Decyduja˛cym elementem nie jest tu jednak konfiguracja przestrzenna. lecz ponad dwadzies´cia (por.

choc´ stratosfera jest warstwa˛ atmosfery ziemskiej znajduja˛cej sie˛ bezpos´rednio ponad troposfera˛: <19> *Stratosfera jest na troposferze. aby definicje nie pozwalały na uz˙ycia sprzeczne z konwencja˛ je˛zykowa˛ (np. z˙eby nie zezwalały na uz˙ycie przyimka na do opisania sytuacji. Przykłady moz˙na by mnoz˙yc´. 2.64 <15> KIERUNEK: Musimy is´c´ jak najdalej na północ. z˙e jest ona na suficie. [+GÓRA] i [+PRZYLEGŁOS´C´] nie sa˛ równiez˙ wystarczaja˛ce do zdefiniowania przyimka na: istnieja˛ sytuacje. <16> PRZYSZŁOS´C´: Jest kwadrans na szósta˛. ale pod parapetem (guma znajduja˛ca sie˛ na parapecie musi byc´ przyklejona do jego wierzchniej cze˛s´ci). w celu zmaksymalizowania ekonomii opisu da˛z˙y sie˛ do zredukowania znaczenia kaz˙dego leksemu do jak najmniejszej liczby parametrów. zazwyczaj . w której guma jest przyklejona do spodniej cze˛s´ci parapetu). a jednak nie moz˙na o nim powiedziec´. trudno jest sobie wyobrazic´. w drugim jest dokładnie na odwrót4. Je˛zykowa idealizacja s´wiata Definicje składnikowe przyimków zazwyczaj nie uwzgle˛dniaja˛ dwóch istotnych cech je˛zykowej organizacji s´wiata. Te˛ paczke˛ trzeba be˛dzie zwaz˙yc´ na wadze dziesie˛tnej. nie moz˙na powiedziec´ Rys. 2 <18> *Kwadrat jest na trójka˛cie. Poniewaz˙ w róz˙nych sytuacjach róz˙ne cechy danej konfiguracji przestrzennej determinuja˛ wybór odpowiedniego przyimka. <17> URZA˛DZENIE: Napisał tekst na maszynie. Po pierwsze. a potem odbił na ksero. a nieistotna kolejnos´c´ w pionie. to powiemy. Na przykład opisuja˛c sytuacje˛ przedstawiona˛ na rys. Idzie mu na pia˛ty krzyz˙yk. z˙e znajduje sie˛ na tym drugim. W pierwszym przypadku istotna jest relacja podtrzymywania. jez˙eli jakiemus´ wyraz˙eniu je˛zykowemu odpowiada kompleks róz˙nych parametrów logicznie niezalez˙nych. w których dwa przedmioty przylegaja˛ do siebie i jeden znajduje sie˛ ponad drugim. Podobnie nieidiomatyczne jest zdanie <19>. 3. w jaki sposób poszczególne znaczenia moz˙na by zdefiniowac´ za pomoca˛ kilku elementarnych ‘składników’ tak. Jez˙eli do sufitu i do spodniej cze˛s´ci parapetu przyklejona jest guma do z˙ucia. lecz współwyste˛puja˛cych w wielu róz˙nych sytuacjach.

pojemnik. <20> a. a wie˛c łatwiej dostrzegalny. uz˙ywaja˛c terminologii Talmy’ego. aby odpowiadały one elementom geometrycznym wyróz˙nionym przez system je˛zykowy: „Faktycznym. w tłumie)8. . tłum. etc. Idealizacja cze˛sto wymaga projekcji granic. b. z˙e zdanie „A jest na B” posiada to samo znaczenie co zdanie „B jest pod A”. gdzie sie˛ cos´ znajduje. Otóz˙ wydaje sie˛. które składaja˛ sie˛ na abstrakcyjny schemat. a trajektorem – bryła. (Talmy 1983: 258–259. Na przykład relacje˛ okres´lana˛ przez przyimki na i pod kontaktowe uwaz˙a sie˛ cze˛sto za relacje˛ w pełni odwracalna˛: innymi słowy. przyimka w je˛zyku angielskim. musimy szklanke˛ konceptualnie ‘zamkna˛c´’ od góry) lub ustanawiania granic tam. Oczywis´cie rzeczywistos´c´. jest pewna konfiguracja prostych elementów geometrycznych. gdzie nie istnieja˛ one obiektywnie w s´wiecie zewne˛trznym (w lesie. która˛ opisujemy za pomoca˛ je˛zyka. ba˛dz´ z jakichs´ powodów waz˙niejszy. a wie˛c prawdopodobnie lepiej znany rozmówcy). zamykania figur nie domknie˛tych (z˙eby stwierdzic´. pomija jednak pewien istotny moment. idealizujemy obiekty przestrzenne tak. rzeke˛ ba˛dz´ płot idealizuje sie˛ jako linie proste. np. z˙eby komus´ wskazac´. choc´ prawdziwe. nie składa sie˛ z prostych elementów geometrycznych takich jak płaszczyzna czy pojemnik. co postaram sie˛ wykazac´ w naste˛pnych podrozdziałach.) Tak wie˛c s´ciana czy tez˙ wisza˛cy na niej obraz sa˛ zazwyczaj dla celów kodowania je˛zykowego idealizowane jako pionowe płaszczyzny. pod. be˛dziemy nazywac´ idealizacja˛”. prosta. Uz˙ycie przyimka wzdłuz˙ zakłada. Klucz jest pod s´niegiem. definicje składnikowe na ogół nie uwzgle˛dniaja˛ asymetrii relacji trajektor – układ odniesienia. lecz takz˙e schematyczna6 charakteryzacja geometrii trajektora i układu odniesienia (bryła. choc´ oczywis´cie sa˛ one obiektami trójwymiarowymi. Po drugie. czy cos´ jest w szklance czy nad szklanka˛. twierdzi sie˛.65 wybiera sie˛ jeden z nich jako definicyjny dla danego przedmiotu ba˛dz´ relacji. tj. dla przyimka w układem odniesienia jest pojemnik. abstrahuja˛c od ich szerokos´ci czy wysokos´ci. zawieraja˛cej wiele nieistotnych szczegółów sytuacji w s´wiecie obiektywnym.). na. Takie sformułowanie. jak i układ odniesienia sa˛ prostymi lez˙a˛cymi na jakiejs´ poziomej płaszczyz´nie. z˙e zarówno trajektor. jak tez˙ od ich rzeczywistego kształtu. Schemat ten musi byc´ jednak w jakis´ sposób poje˛ciowo przyporza˛dkowany pełnej konkretów. przyimek komunikuje. co jest oczywis´cie fałszywe: przykłady <20a> i <b> opisuja˛ zupełnie inne sytuacje i nie moz˙na ich uz˙ywac´ zamiennie5. a pozostałe pomija w opisie. moje. Na kluczu jest s´nieg. Ten proces ‘przyporza˛dkowania’. ‘dosłownym’ odniesieniem jakiegokolwiek wyraz˙enia przestrzennego. prototypowe pod i na okres´laja˛ przestrzenny stosunek bryły (trajektor) i poziomej płaszczyzny (układ odniesienia). układem odniesienia jest zazwyczaj przedmiot wie˛kszy. posługuja˛c sie˛ wie˛c jakimkolwiek je˛zykiem dokonujemy projekcji kategorii semantycznych tego je˛zyka na s´wiat – lub. Twierdzenie o odwracalnos´ci moz˙na oczywis´cie uzupełnic´ ogólnymi zasadami pragmatycznymi dotycza˛cymi lokalizowania przedmiotów w przestrzeni (poniewaz˙ wyraz˙en´ lokatywnych uz˙ywamy po to. dowolny przedmiot trójwymiarowy moz˙e byc´ w odpowiedniej sytuacji idealizowany jako pojemnik. czy wzdłuz˙ składaja˛ sie˛ nie tylko wzajemne usytuowanie dwu przedmiotów w przestrzeni. Podejs´cie takie rodzi szczególnego rodzaju problemy i prowadzi do mocno zniekształconej wizji organizacji semantycznej. w którym wyobraz˙enia przedmiotów w przestrzeni sa˛ ‘dopasowywane’ do odpowiedniego schematu. płaszczyzna. z˙e te dwie proste sa˛ mniej wie˛cej równoległe7. z˙e na znaczenie wyraz˙en´ przestrzennych takich jak w.

stół jest traktowany jako obiekt trójwymiarowy. W je˛zyku polskim stół jest idealizowany jako pozioma płaszczyzna: pies. która dopiero umoz˙liwia włas´ciwe przetwarzanie je˛zykowe – innymi słowy. Takie stanowisko jest cze˛s´ciowo uzasadnione. a pies przechodzi przez stół10. Weinsberg 1973: 64).. z˙e A jest nad B: „. zalez˙nie od tego. Równiez˙ inwentarz je˛zykowo istotnych poje˛c´ geometrycznych moz˙e byc´ róz˙ny w róz˙nych je˛zykach: dla opisu je˛zyka rumun´skiego np. jest taka mała. konieczne jest wyróz˙nienie ‘zakon´czenia przedmiotu o wysmukłym kształcie’ – poje˛cia geometrycznego całkowicie nieistotnego dla systemu semantycznego je˛zyka polskiego (por. który przechodzi poniz˙ej blatu stołu mie˛dzy nogami przechodzi pod stołem. proces idealizacji jest cze˛s´cia˛ konwencji je˛zykowej.66 Kaz˙de uz˙ycie wyraz˙enia lokatywnego do opisu takiej czy innej konfiguracji przestrzennej wymaga idealizacji. z˙e moz˙na ja˛ całkowicie pomina˛c´. miejsce poros´nie˛te trawa˛ moz˙e byc´ traktowane albo jako płaszczyzna (Dzieci bawia˛ sie˛ na trawie). zwia˛zane z traktowaniem wkle˛słos´ci w powierzchni lokalizatora. moga˛ byc´ jednak równiez˙ idealizowane jako płaszczyzny (W czasie wojny na Warszawe˛ zrzucono setki bomb11).. Oczywis´cie nie wszystkie opisy semantyczne stwierdzaja˛ to explicite: idealizacje˛ cze˛sto traktuje sie˛ jako zjawisko moz˙e nawet kognitywne. gdyz˙ róz˙ne je˛zyki w róz˙ny sposób idealizuja˛ te same przedmioty. co sie˛ składa na poje˛cie ‘idealizacji’ (‘domykanie’ figur otwartych. w skład znaczen´ górnego nad i dolnego pod oprócz samych elementów góry i dołu wchodza˛ jeszcze inne . ła˛czenie przedmiotów podobnych w grupy. 3 nie moz˙emy powiedziec´. w drugim przypadku wzgle˛dna ‘grubos´c´’ miasta w porównaniu z wysokos´cia˛. kaz˙dy opis znaczenia wyraz˙enia je˛zykowego zakłada uprzednia˛ idealizacje˛. jako swego rodzaju wste˛pna˛ obróbke˛ danych zmysłowych. Miasta sa˛ zazwyczaj idealizowane jako pojemniki (Piotr mieszka w Warszawie)... ba˛dz´ tez˙ po prostu od kontekstu. Weinsberg (1973) słusznie zauwaz˙a.. w je˛zyku Atsugewi9. nawet w tym samym je˛zyku ten sam przedmiot moz˙e byc´ idealizowany na róz˙ne sposoby. jako z˙e wiele z tego. albo jako pojemnik (W trawie z˙yje mnóstwo drobnych owadów). z jakiej zrzuca sie˛ bomby. Tak wie˛c dom moz˙e byc´ traktowany jako bryła (przed domem) ba˛dz´ jako pojemnik (w domu). jakie stawia badaczowi pozornie nielogiczny system je˛zykowy. z˙e proces ten musi byc´ równiez˙ uwzgle˛dniony w jakimkolwiek opisie semantyki je˛zyka naturalnego. Po drugie. z˙e opisuja˛c sytuacje˛ przedstawiona˛ na rys. jako cos´. lecz pozaje˛zykowe. Wkle˛słos´c´ w jego górnej powierzchni nie zalicza sie˛ do obszaru nad lokalizatorem. ignorowanie drobnych odchylen´ od pionu czy od poziomu) to niewa˛tpliwie zjawiska zwia˛zane z postrzeganiem. co nalez˙y bardziej do domeny percepcji niz˙ do je˛zyka. . 3 Uwzgle˛dnienie roli idealizacji w opisie semantycznym pozwala na uniknie˛cie wielu problemów. jednak wiele powaz˙nych racji przemawia za tym.. co mówia˛cy chce w swojej wypowiedzi uwypuklic´. Po pierwsze. A B Rys.

„A znajduje sie˛ nad zagłe˛bieniem w powierzchni B. z˙e w procesie idealizacji wszelkie wypukłos´ci ba˛dz´ wkle˛słos´ci układu odniesienia sa˛ ‘wygładzane’ i B jest traktowane jako płaszczyzna pozioma: w tej sytuacji A znajduje sie˛ na tym samym poziomie. doraz´ne – i zupełnie arbitralne. 4a. ale moga˛ równiez˙ oznaczac´ ‘relacje podtrzymywania’ i ‘bliskos´c´’ (rys. nad nie znaczy po prostu ‘powyz˙ej lokalizatora’. Jednak ta druga interpretacja nie jest moz˙liwa. jez˙eli w opisie uwzgle˛dnimy. wie˛c nie moz˙e byc´ nad B. na poziomie powierzchni B”). z˙e zegar jest podtrzymywany przez stół. Tak wie˛c przyimki na i pod sa˛ wieloznaczne: moga˛ one opisywac´ relacje przestrzenne przedstawione na rys. jez˙eli układ odniesienia jest konwencjonalnie idealizowany jako pozioma płaszczyzna: innymi słowy. 4b). z˙e piłka znajduje sie˛ niedaleko masztu. Piłka jest pod masztem. jez˙eli przyjmiemy. nie z˙e znajduje sie˛ pod pokładem (choc´ oczywis´cie taka interpretacja jest równiez˙ moz˙liwa). Zegar jest na maszcie. (Weinsberg 1973: 37)12 Tego rodzaju zastrzez˙enia wydaja˛ sie˛ jednak całkowicie przypadkowe. jawi sie˛ nam jako jak najbardziej naturalny. 4b i ilustruja˛ inne znaczenia wymienionych przyimków: w < 22a>. w < 22b>. Zdania w <21> opisuja˛ sytuacje˛ przedstawiona˛ na rys. z˙e A jest na B. b. z˙e na tres´c´ poszczególnych sensów . nie licza˛c wkle˛słos´ci w jego górnej powierzchni’”. Zegar jest na stole. sytuacje˛ te˛ moz˙emy opisac´ tylko za pomoca˛ wyraz˙enia peryfrastycznego (np. 4a: na oznacza tu. oraz z˙e znajduje sie˛ powyz˙ej stołu w osi pionowej. gdyz˙ B nie podtrzymuje A w przestrzeni. co B. b. 4c. Piłka jest pod stołem. pod sygnalizuje połoz˙enie piłki poniz˙ej stołu. idealizowany jako pozioma płaszczyzna. a układ odniesienia niekoniecznie jest pozioma˛ płaszczyzna˛. na nazywa relacje podtrzymywania. z˙e opisuja˛c rys. z˙e A jest nad B. Z drugiej strony fakt. a) b) c) Rys. pod komunikuje. zdan´ w <21> nie moz˙na uz˙yc´. Zdania w < 22> opisuja˛ sytuacje˛ przedstawiona˛ na rys. lecz ‘powyz˙ej lokalizatora. 4 <21> a. Nie moz˙emy równiez˙ powiedziec´. Tak wie˛c konfiguracji przedstawionej na rys. <22> a. aby opisac´ sytuacje˛ przedstawiona˛ na rys. znów idealizowanego jako pozioma płaszczyzna.67 Innymi słowy. 3 nie moz˙na przyporza˛dkowac´ z˙adnego z przyimków opisuja˛cych relacje przestrzenne w pionie. układem odniesienia dla tego znaczenia pod jest jakikolwiek przedmiot idealizowany jako linia pionowa. 3 nie moz˙emy powiedziec´. Fakty te moz˙emy naturalnie wyjas´nic´ tylko wtedy.

4. a nie nazwy całego obiektu. a nie?? stał na domu. odpowiadaja˛cych róz˙nym sensom przyimków przestrzennych. Obecnie zajme˛ sie˛ charakterystyka˛ niektórych z owych schematów. z˙e stoi na wierzchniej cze˛s´ci głazu. zaczne˛ od prototypowych znaczen´ przyimków na. Prototypowe na moz˙na scharakteryzowac´ w sposób naste˛puja˛cy (T = trajektor. z˙e te dwa elementy znaczenia sa˛ dla omawianego przyimka najmniej istotne. 4. 3. etc. Widocznos´c´: T jest widoczny. Wreszcie uwzgle˛dnienie procesu idealizacji w opisie je˛zyka pozwala na wyjas´nienie pewnych ciekawych ograniczen´. Kolejnos´c´ w pionie: T jest powyz˙ej UO. nad i pod W poprzednim punkcie omówiłam proces idealizacji. choc´ sa˛ one w zasadzie zgodne z konwencja˛ je˛zykowa˛. Jez˙eli układem odniesienia jest jakikolwiek duz˙y obiekt trójwymiarowy (np.68 omawianych przyimków składa sie˛ równiez˙ schematyczna charakteryzacja geometrii układu odniesienia13. Wyja˛tek stanowia˛ sytuacje. Prototypowe na. głaz). Przyległos´c´: Przynajmniej cze˛s´c´ T znajduje sie˛ na powierzchni przedmiotu stanowia˛cego UO. Relacja podtrzymywania: UO = przedmiot podtrzymuja˛cy. połoz˙ył teczke˛ na masce/na dachu (samochodu). UO = układ odniesienia): <23> Na prototypowe: 1. idealizacja polega na metonimii. Geometria trajektora: bryła Geometria układu odniesienia: pozioma płaszczyzna Równiez˙ na znaczenie pod i nad składaja˛ sie˛ kompleksy dos´c´ niezalez˙nych parametrów: <24> Pod prototypowe: 1. a w punkcie naste˛pnym omówie˛ przykładowo inne znaczenia przyimka pod. T = przedmiot podtrzymywany. z˙eby był on mniej wie˛cej pozioma˛ płaszczyzna˛. jednak słowa wierzch czy górna cze˛s´c´ zazwyczaj sie˛ w wypowiedzi pomija). Gdy jednak wierzchnia cze˛s´c´ przedmiotu ma swoja˛ własna˛ nazwe˛. Mówimy stał na dachu. w tym przypadku wierzchu14 (Piotr stoi na głazie znaczy. Prototypowe na przypisuje układowi odniesienia pewne włas´ciwos´ci geometryczne – wymaga ono. 2. Piotr stał na pokładzie. 2. z przyimkiem na uz˙ywamy włas´nie nazwy tej cze˛s´ci. umoz˙liwiaja˛cy ‘dopasowywanie’ konfiguracji przedmiotów w s´wiecie obiektywnym do abstrakcyjnych schematów. nie ? połoz˙ył teczke˛ na samochodzie. Na prototypowe znaczenie przyimka na składa sie˛ kilka róz˙nych i dos´c´ niezalez˙nych parametrów – mie˛dzy innymi ciesza˛ce sie˛ tak ogromnym powodzeniem w tradycyjnych analizach kolejnos´c´ w pionie i przyległos´c´. . na uwzgle˛dnieniu dla celów kodowania je˛zykowego jednej wybranej cze˛s´ci. Osłona: UO (przynajmniej cze˛s´ciowo) chroni T przed działaniem sił zewne˛trznych. nad i pod. choc´ wydaje sie˛. które nie pozwalaja˛ na niektóre uz˙ycia. tj. nie na blacie. Widocznos´c´: UO (przynajmniej cze˛s´ciowo) zasłania T. nie?? Piotr stał na statku15. w których przedmiot be˛da˛cy układem odniesienia jest konwencjonalnie idealizowany jako płaszczyzna: w neutralnym konteks´cie powiemy na stole.

. Dzieci grały w piłke˛ i stłukły okno. Ten pokój jest za ciemny. który jest wspólny dla obu sensów. Geometria trajektora: bryła Geometria układu odniesienia: pozioma płaszczyzna 5. zwłaszcza Lakoff 1982. Nawet pobiez˙na analiza poszczególnych znaczen´ przyimków przestrzennych znakomicie wykazuje całkowita˛ nieadekwatnos´c´ pierwszego z wymienionych podejs´c´: je˛zyk jest przede wszystkim efektywnym narze˛dziem komunikacji. c. Z drugiej strony. kaz˙dy przypadek polisemii uznaje sie˛ za homonimie˛ – albo tez˙ róz˙ne odmienne.69 2. Znakomicie to ilustruja˛ naste˛puja˛ce przykłady. Włas´nie przywiez´li nowe okna. Wie˛kszos´c´ teorii współczesnych uwzgle˛dnia jedynie dwie moz˙liwos´ci: albo róz˙ne sensy tego samego leksemu uwaz˙a sie˛ za całkowicie niezalez˙ne od siebie – innymi słowy. d. 3. Kolejnos´c´ w pionie: T jest powyz˙ej UO. jak i ‘lokalizacja w obre˛bie płaszczyzny’ (sens <3>). sa˛ ze soba˛ w oczywisty sposób spokrewnione: w prototypowym na (por. itd. trzeba je be˛dzie wymienic´. w którym jednemu leksemowi przyporza˛dkowanych jest kilkadziesia˛t zupełnie odmiennych znaczen´ za narze˛dzie efektywne w z˙adnym przypadku uznany byc´ nie moz˙e. a system. Kolejnos´c´ w pionie: T jest poniz˙ej UO. Oba podejs´cia zostały poddane drobiazgowej krytyce w pracach kognitywistów (cf. relacje mie˛dzy poszczególnymi sensami nie zawsze polegaja˛ na podobien´stwie. ‘przedmiot ła˛cza˛cy trajektor z obiektem podtrzymuja˛cym’ <5> moz˙na uznac´ za przypadek szczególny ‘przedmiotu ograniczaja˛cego amplitude˛ ruchów trajektora’ <7>. Bliskos´c´: T jest stosunkowo blisko UO. Ile masz okien w swoim pokoju? b. jaki dla teorii semantycznej stwarza polisemia. Geometria trajektora: bryła Geometria układu odniesienia: pozioma płaszczyzna <25> Nad prototypowe: 1. przykład <1>) jest ‘zawarta’ zarówno ‘relacja podtrzymywania’ (sens <2>). 2. a ponadto. zaczerpnie˛te z pracy Lakoffa (1982): <26> a. nie da sie˛ ich – przynajmniej tych najbardziej podstawowych – sprowadzic´ do jednego (czy nawet trzech – czterech) bardziej ogólnych znaczen´. 1987. trzeba be˛dzie wycia˛c´ jeszcze jedno okno w tamtej s´cianie. lecz w jakis´ sposób ze soba˛ powia˛zane znaczenia sprowadza sie˛ do jakiegos´ ‘wspólnego mianownika’ – usiłuje uchwycic´ sie˛ jakis´ element znaczenia. To okno zbutwiało. choc´ róz˙ne. Bliskos´c´: T jest stosunkowo blisko UO (ale go nie dotyka). Ponadto. niektóre znaczenia przyimków. Przyimek pod jako naturalna kategoria znaczen´ W punkcie drugim wspomniałam o problemie. Lakoff i Johnson 1980) i nie be˛de˛ powtarzac´ tu ich argumentów. e. choc´ mie˛dzy poszczególnymi znaczeniami przyimków moz˙na zauwaz˙yc´ liczne lokalne podobien´stwa.

schematyczny model. z˙e uz˙ywamy tego samego słowa okno we wszystkich pie˛ciu przypadkach nie jest oczywis´cie motywowany jakimkolwiek podobien´stwem szyby czy ramy okiennej do dziury w s´cianie. z˙e jego poszczególne sensy tworza˛ naturalna˛ kategorie˛ znaczen´ zbudowana˛ wokół pod prototypowego. NIEWIDOCZNOS´C´ W SUBSTANCJI: Mieszkali pod ziemia˛. PANOWANIE: Miał pod soba˛ trzydziestu pracowników. motywowanego innymi czynnikami. próbuja˛c uporac´ sie˛ mie˛dzy innymi z problemem polisemii. znaczenie prototypowe. POD PROTOTYPOWE: Pies lez˙ał pod stołem. czy metonimia. co jest po drugiej stronie. stwierdza. d. g. z˙e poszczególne sensy wyraz˙en´ leksykalnych tworza˛ ‘naturalne kategorie znaczen´’ (Lakoff 1982) – kategorie zbudowane wokół jednego sensu podstawowego. a ramy sa˛ zwykle osadzane w otworach w s´cianach. wraz z mnemonicznymi ‘etykietkami’: <27> a. sama˛ rame˛. oraz. motywowanym przez pewne ogólne zasady kognitywne. jak cze˛s´ciowe podobien´stwo. Teraz. w który ‘upakowane’ sa˛ bardzo róz˙nego rodzaju tres´ci poznawcze. W poprzednim punkcie pracy scharakteryzowałam prototypowe znaczenia przyimków na. z˙e system zorganizowany w taki włas´nie sposób – system. okno odnosi sie˛ do otworu. sama˛ szybe˛. na przykładzie przyimka pod.70 W zdaniu <26b> słowo okno nazywa otwór w s´cianie. c. z˙e przez okno moz˙emy ogla˛dac´ to. po drugie. Kaz˙de ‘rozszerzenie’ znaczenia podstawowego moz˙e z kolei stanowic´ podstawe˛ do kolejnego rozszerzenia. itd. po pierwsze. lecz tym. w <26d>. ZASŁONA: Pod tynkiem sa˛ kable. ‘prototypowego’. w którym osadzona jest rama wraz z szyba˛. W punkcie ostatnim be˛de˛ starała sie˛ dowies´c´. a w zdaniu <26a>. OSŁONA: Szła pod parasolem. np. drewniana˛ rame˛ z osadzona˛ w niej szyba˛. Róz˙ne uz˙ycia metaforyczne. z˙e szyby zazwyczaj widujemy w ramach. czyli pewien wysoce wyidealizowany. ‘kategorie radialne’ – cf. . w <26c>. w <26e>. szereg konwencjonalnych rozszerzen´ prototypu tworza˛cych naturalna˛ kategorie˛ znaczen´ – jest systemem najbardziej korzystnym z punktu widzenia efektywnos´ci komunikacji i najłatwiej przyswajalnym przez dzieci ucza˛ce sie˛ je˛zyka. b. tym. Lakoff 1987). metafora. f. METAFORYCZNA OSŁONA: Zostawiła dziecko pod opieka˛ sa˛siadki. z˙e okno umoz˙liwia nam komunikacje˛ i wymiane˛ przedmiotów z otoczeniem. nad i pod. George Lakoff. METAFORYCZNA ZASŁONA: Co sie˛ pod tym kryje? e. tak z˙e poszczególne sensy danego wyraz˙enia polisemicznego tworza˛ ‘łan´cuchy znaczen´’ rozchodza˛cych sie˛ promienis´cie od znaczenia podstawowego (sta˛d inna nazwa dla naturalnych kategorii znaczen´. A oto zestawienie podstawowych sensów przyimka pod. takie jak okno tektoniczne czy okno na s´wiat sa˛ motywowane jeszcze innymi cechami okien. który ulega rozmaitym ‘rozszerzeniom’. w którym kaz˙demu leksemowi odpowiada. współwyste˛powanie w dos´wiadczeniu. wykaz˙e˛. Fakt.

Za obrazem jest plama. SIŁA: Zrobił to pod przymusem. POTENCJALNE NIEBEZPIECZEN´STWO: Nakazano mu to pod groz´ba˛ kla˛twy/pod kla˛twa˛. a pod nim koło. RUCH W KIERUNKU PRZECIWNYM: Płyna˛ł pod pra˛d. o. Sens <b> całkowicie abstrahuje od relacji pionowos´ci i koncentruje sie˛ na fakcie. Pod plakatem jest plama. [UO = płaszczyzna lub bryła] b. Takie uje˛cie sensu <b> – w s´wietle jego relacji do kompleksu prototypowego – pozwala na naturalne wyjas´nienie ciekawego kontrastu mie˛dzy przyimkami pod a za. Za stora˛ jest wielki kaktus. UO = BRYŁA: Pod oknem rosły kwiaty. p. 5. m. r. układ odniesienia chroni trajektor przed działaniem sił zewne˛trznych i musi znajdowac´ sie˛ blisko niego. i. *Za plakatem jest plama. PROJEKCJA NA PŁASZCZYZNE˛ POZIOMA˛: Narysuj kwadrat. z˙eby trajektor i układ odniesienia znajdowały sie˛ blisko siebie.71 h. j. Jest to zrozumiałe. . <28> a. LOKALIZACJA: Rozbili obóz pod biegunem północnym. z˙e UO zasłania trajektor. SYMBOL: Miłos´c´ wyobraz˙ano pod postacia˛ Amora. RUCH DO PŁASZCZYZNY/LINII PIONOWEJ: Odprowadził ja˛ pod same drzwi. BLISKOS´C´ W CZASIE: Pod koniec wykładu opowiedział pare˛ dowcipów. gdy zauwaz˙ymy. Pod obrazem jest plama. s. Szła pod góre˛/pod wiatr. <29> a. k. <e>. prototypowe za nie wymaga równiez˙. *Pod stora˛ jest wielki kaktus. Sensy <b>. UO = PŁASZCZYZNA/LINIA PIONOWA: Stał pod drzwiami i czekał. kiedy UO znajduje sie˛ baradzo blisko trajektora i jest w sposób bardziej naturalny idealizowany jako płaszczyzna niz˙ jako bryła. i <j> sa˛ bezpos´rednimi rozszerzeniami kompleksu prototypowego. STANDARD: Dobrała torebke˛ pod kolor sukienki. <28>–<31>. n. <30> a. zas´ dla prototypowego za – bryła. Za szafka˛ jest plama. Sens <b> zachowuje równiez˙ prototypowa˛ geometrie˛ trajektora i układu odniesienia. podobnie jak w <a>. z˙e dla prototypowego pod układem odniesienia jest płaszczyzna. l. *Pod szafka˛ jest plama16. za uz˙ywamy w wypadku przeciwnym – por. [UO = płaszczyzna] b. Pod uz˙ywamy wtedy. Wzajemne zalez˙nos´ci mie˛dzy poszczególnymi sensami przyimka zostały przedstawione graficznie na rys. <31> a. [UO nie przylega do trajektora] b. [UO = bryła] b.

jez˙eli choc´ cze˛s´c´ trajektora wystaje ponad wierzchnia˛ cze˛s´cia˛ układu odniesienia. kiedy trajektor znajduje sie˛ całkowicie pod powierzchnia˛ układu odniesienia i jest wobec tego niewidoczny (Zakopali belke˛ pod ziemia˛). W sensie <e> na plan pierwszy wysuwa sie˛ osłanianie trajektora przez układ odniesienia. spadło mu bielmo. uchylic´ zasłony. W je˛zyku polskim funkcjonuje bardzo produktywna metafora ROZUMIENIE TOWIDZENIE – jako przykłady moga˛ tu posłuz˙yc´ takie wyraz˙enia jak przejrzec´ na oczy. która zazwyczaj wymaga uz˙ycia przyimka w) jest oczywis´cie fakt. byc´ s´lepym na cos´. innymi słowy. otworzyc´ komus´ oczy. parasol ochronny przed inflacja˛). kto chce dana˛ osobe˛ przed czyms´ chronic´. z˙e trajektor pozostaje niewidoczny. rozjas´niło mu sie˛ w głowie. <f> stanowi metaforyczne rozszerzenie <e>: ochrona jest zwykle rozumiana metaforycznie w kategoriach osłaniania. spadła mu zasłona z oczu. uchylic´ ra˛bka tajemnicy. z˙e osoba niepowołana nie dowiaduje sie˛ o czyms´: spus´cic´ zasłone˛ na cos´. o czym s´wiadczy systematyczna polisemia wyraz˙en´ oznaczaja˛cych osłanianie. ba˛dz´ metaforycznie od innych zagroz˙en´ (parasol atomowy. wygrzebywac´ jakies´ brudne sprawy. wywlekac´/wydobywac´/wycia˛gac´ na s´wiatło dzienne. w której trajektor jest otoczony przez układ odniesienia (czyli konfiguracji przestrzennej. minimalna jest tez˙ asymetria relacji trajektor – układ odniesienia. niekoniecznie kwoka (kwoka to kolejny symbol bezpieczen´stwa przedstawianego jako fizyczna osłona!). wzia˛c´ kogos´ pod swoje (opiekun´cze) skrzydła moz˙e kaz˙dy. Logiczne jest wie˛c. nieistotna jest natomiast kolejnos´c´ w pionie17. miec´ klapki na oczach itd. biegł pod murem. jedynym istotnym parametrem dla sensu <l> jest kolejnos´c´ w osi pionowej. odsłaniac´ przed kims´ tajniki swojej sztuki – a przedmiot ukrywany znajduje sie˛ pod zasłona˛. bardzo wyraz´na jest asymetria relacji trajektorukład odniesienia.72 Ciekawym rozszerzeniem sensu <b> jest <c>. z˙e opisywane sytuacje sa˛ ogla˛dane przez człowieka (niezalez˙nie od tego. Podobnie dwuznaczne jest samo słowo osłona. po . Sens <m> jest z kolei wynikiem rzutowania konfiguracji <l> na płaszczyzne˛ pozioma˛. To znaczenie przyimka pod w interesuja˛cy sposób kontrastuje z w tkankowym (termin Weinsberga). z˙e układ odniesienia powoduje. lecz jak najbardziej naturalne jez˙eli uwzgle˛dnimy fakt. uz˙ycie to wymaga konwencjonalnej metonimizacji układu odniesienia (dla celów kodowania je˛zykowego istotna jest jedynie wierzchnia powierzchnia UO). Miec´ dach nad głowa˛ i schronic´ sie˛ pod czyims´ dachem oznacza znacznie wie˛cej niz˙ po prostu fizyczne znajdowanie sie˛ wewna˛trz budynku. Jest to rozszerzenie całkowicie arbitralne z punktu widzenia czysto formalnego. z˙e metaforyczna zasłona to cos´. zerwac´ z czegos´ zasłone˛. moz˙emy uz˙yc´ tylko przyimka w (Zakopali belke˛ w ziemi). które równiez˙ na ogół sugeruje przynajmniej cze˛s´ciowa˛ niewidocznos´c´. wycia˛gna˛c´/wydobyc´ z kogos´ tajemnice˛. Otóz˙ pod moz˙emy uz˙yc´ tylko wtedy. czy pozioma. Mie˛dzy <a> a <j> mamy oczywis´cie cały szereg konfiguracji pos´rednich. stał pod domem). W <a> jest on po prostu jednym z kilku elementów w kompleksie. Rzeczy znane sa˛ widoczne. pokryc´ wzruszenie surowos´cia˛ tonu. W łan´cuchu sensów <a> – <j> – <l> moz˙emy zaobserwowac´ stopniowe wyabstrahowywanie elementu pionowos´ci. w których układ odniesienia moz˙e byc´ cze˛s´ciowo poziomy (stał pod drzewem) i przynajmniej cze˛s´ciowo osłaniac´ i ochraniac´ trajektor (np. czy kartka z rysunkiem jest pionowa. Czynnikiem umoz˙liwiaja˛cym uz˙ycie przyimka pod dla opisania sytuacji. Z kolei <d> jest metaforyczna˛ projekcja˛ sensu <b>. co powoduje. nie ukryte: wyjs´c´ na jaw. Parasol moz˙e dosłownie chronic´ od deszczu. W <l> relacja pionowos´ci ulega całkowitemu wyabstrahowaniu. w <j> jest on silnie podkres´lony (układ odniesienia zdecydowanie góruje nad trajektorem) i podobnie jak w <a>.

Dwuznaczne sa˛ takz˙e takie słowa jak długi. których wieloznacznos´c´ jest motywowana ta˛ sama˛ metafora˛.). zas´ uz˙ytkownicy je˛zyka zwykle nie zdaja˛ sobie nawet sprawy z tej dwuznacznos´ci).73 obróceniu głowy w strone˛ rysunku obraz na siatkówce jest identyczny. Układem odniesienia jest tu wartos´c´ wzorcowa jakiejs´ cechy (np. diagramach. Warto takz˙e zauwaz˙yc´. bliskie/odległe podobien´stwo. Poniewaz˙ jednak znaczenie ‘lokatywnos´ci’ ba˛dz´ ‘adlatywnos´ci’ wnosi kon´cówka deklinacyjna rzeczownika.) moz˙e wyste˛powac´ zarówno przy rzeczowniku w narze˛dniku jak i w bierniku. <r> i <s> stanowia˛ rozszerzenia pod adlatywnego. etc. równiez˙ na zegarze ruch wskazówki wokół tarczy symbolizuje czas. dlaczego pod koniec znaczy ‘w okolicach kon´ca’. przykłady innych wyraz˙en´. Sens <p> (‘bliskos´c´ w czasie’) jest wynikiem metaforycznej projekcji przestrzennego <o> na domene˛ czasu. Tak wie˛c naturalne jest. Otóz˙ pod temporalne. pisac´ pod kogos´). lecz waz˙niejszy [<k>]. z˙e trajektor znajduje sie˛ w pobliz˙u układu odniesienia. Jego osia˛gnie˛cia góruja˛ nad osia˛gnie˛ciami pomniejszych ludzi18. który jest nie tyle od niego znacznie wie˛kszy czy wyz˙szy. podobnie jak pod przestrzenne. okres´lona barwa. jest adlatywne. W pierwszym przypadku wyraz˙enie przyimkowe oznacza miejsce. cechy charakterystyczne jakiegos´ stylu literackiego. krótki. bliski. za. Innym rozszerzeniem sensu <o> (‘ruch do płaszczyzny/linii pionowej’) jest <r> (‘standard’). pocza˛tek. poniewaz˙ zas´ ruch w czasie (metaforyczny!) przebiega tylko w jednym kierunku – od przeszłos´ci ku przyszłos´ci – trajektor musi poprzedzac´ układ odniesienia. Wie˛kszos´c´ przyimków przestrzennych ma takz˙e znaczenia temporalne (w Gdan´sku – w 1989 roku. b. To było małe. podaje˛ w <32>. przed. nie przyimek. koniec. a przyimki komunikuja˛ce oddalanie sie˛ od punktu wyjs´cia be˛da˛ równiez˙ oznaczac´ odste˛powanie od wzoru (!) – por. Rozumienie terminu ‘metafora’ jest u niego bliz˙sze klasycznej definicji arystotelesowskiej niz˙ koncepcjom współczesnym. cos´ koło tego. mie˛dzy. przed domem – przed obiadem. etc. nad. Wiele polskich przyimków przestrzennych (pod. . c. i in. nie ma potrzeby postulowania odre˛bnych lokatywnych i adlatywnych pod-sensów dla kaz˙dej konfiguracji przestrzennej nazywanej przez te przyimki. Jest to rozszerzenie sensu <j> motywowane metafora˛ WAZ˙NY TO DUZ˙Y (cf. która˛ moz˙emy zaobserwowac´ równiez˙ w wielu innych utartych wyraz˙eniach: niedelikatnos´c´ bliska grubian´stwa. dobrac´ torebke˛ pod kolor sukienki. Czas jest w naszej kulturze przedstawiany w kategoriach przestrzennych na wszelkich wykresach. Lakoff i Johnson 1980: 74). gdyz˙ <p>. Powyz˙sza argumentacja wyjas´nia. a rozszerzenie znaczenia jest motywowane metafora˛ PODOBIEN´STWO TO BLISKOS´C´. z˙e przyimki oznaczaja˛ce zbliz˙anie sie˛ do celu przestrzennego be˛da˛ miały równiez˙ metaforyczne znaczenie ‘zbliz˙ania’ sie˛ do okres´lonego wzorca (zbliz˙ac´ sie˛ do ideału. niewinne kłamstewko. a nie ‘zaraz po zakon´czeniu’. nie wyjas´nia jednak dlaczego wyraz˙enie to moz˙e oznaczac´ jedynie ‘tuz˙ przed kon´cem’. Przyimek pod moz˙e równiez˙ sygnalizowac´. w którym odbywa sie˛ czynnos´c´. odległy. do którego zmierza poruszaja˛cy sie˛ przedmiot lub osoba.). z˙e przyimek okres´laja˛cy bliskos´c´ w przestrzeni moz˙e równiez˙ słuz˙yc´ do okres´lania bliskos´ci w czasie. <32> a. od Gdan´ska do Warszawy – od 1987 do 1989 roku. z˙e równiez˙ w tym przypadku mamy do czynienia z systematyczna˛ polisemia˛: dokładnie tak samo jak nad i pod wieloznaczne sa˛ rzeczowniki góra i dół. Sens <o> został zaznaczony na rysunku 5 jako odre˛bny wyła˛cznie dla zwie˛kszenia przejrzystos´ci obrazu. Nalez˙y sie˛ wie˛c spodziewac´. w drugim – cel. To jest najwie˛kszy pomysł w przemys´le reklamowym. mie˛dzy Gdan´skiem a Warszawa˛ – mie˛dzy 1 a 20 lipca.

stanowi podstawe˛ do je˛zykowego okres´lenia kierunku ruchu: wiatr wschodni to taki. Podobnie jak w <g> i <h> metaforyczna siła jest tu u góry. odcinac´ sie˛ od tła. Załamał sie˛ pod razami. To znaczenie pod jest tylko cze˛s´ciowo motywowane sensem <o> i jego uz˙ycie ogranicza sie˛ włas´ciwie do czterech wymienionych powyz˙ej sfrazeologizowanych kombinacji19. niekoniecznie sprawowanej przez inna˛ osobe˛ <h>: <34> Drzwi usta˛piły pod naporem tłumu. s´wiatła. Osoba sprawuja˛ca władze˛ ma siłe˛. w stosunku do którego trajektor porusza sie˛ w kierunku przeciwnym. etc. Szczególnym przypadkiem sensu <h> jest <i> (‘potencjalne niebezpieczen´stwo’). Walka rozgrywa sie˛ na najwyz˙szym szczeblu. w którym punkt czy obszar. a wie˛c panuje nad słabszymi). w którym normalnie (na skutek przycia˛gania ziemskiego) poruszałby sie˛ przedmiot znajduja˛cy sie˛ na zboczu góry’. który wieje od wschodu. S´cis´le z ta˛ metafora˛ zwia˛zana jest cała koncepcja hierarchii (wysoki/niski status. wspinac´ sie˛ w hierarchii). Nie jest to jednak jedyny przypadek. która zmusza osoby znajduja˛ce sie˛ pod nia˛ do zrobienia czegokolwiek. z którego wieje wiatr’. Jaka jest wasza jednostka nadrze˛dna? Nasza komórka nie podlega Mielczarskiemu. 39): <33> Piotr góruje nad wszystkimi swoimi rywalami. Napoleon był wtedy u szczytu władzy. pod wiatr – ‘w kierunku przeciwnym do kierunku. Przyimka pod moz˙na równiez˙ uz˙yc´ do opisania sytuacji. pocia˛g warszawski to pocia˛g jada˛cy z Warszawy. zniszczyc´. Sens <g> jest motywowany przez bardzo produktywna˛ metafore˛ PANOWANIE TO W GÓRE˛.74 równiez˙ odbijac´ sie˛ od otoczenia. w <s>. pod s´wiatło – ‘w kierunku z´ródła s´wiatła’. Ten to wysoko zajdzie! Udało mu sie˛ zapanowac´ nad sytuacja˛. Rozszerzeniem sensu <o> jest równiez˙ <s>: w <o>. Wybił sie˛ dzie˛ki cie˛z˙kiej pracy. pod góre˛ – ‘w kierunku przeciwnym do kierunku. BYC´ POD PANOWANIEM TO W DÓŁ. potencjalnego ruchu. niebezpieczen´stwo. kierunek wytycza z´ródło pra˛du. ruch odbywa sie˛ w kierunku przedmiotu be˛da˛cego układem odniesienia. osoby. jest ona równiez˙ głe˛boko zakorzeniona w potocznej wiedzy o s´wiecie (osoba wyz˙sza czy tez˙ wie˛ksza jest na ogół silniejsza. Robiła to pod przymusem. tylko bezpos´rednio głównemu. gest zwycie˛zcy nad pokonanym). metaforycznie znajduja˛ sie˛ ‘pod’ nia˛. lecz zagroz˙enie. odbiegac´ od schematu. które moz˙e w kaz˙dej chwili spas´c´ na znajduja˛ce sie˛ poniz˙ej ofiary i je zgnies´c´. Zdecydował sie˛ na wyjazd pod jej wpływem. ‘pod’ działaniem jej siły. a nawet pewne symboliczne gesty (pokłon. Klasycznym symbolem tego rodzaju zagroz˙enia jest zawieszony u powały . przeciwnym do kierunku pra˛du)’. w której jakas´ osoba ba˛dz´ przedmiot jest poddawany działaniu jakiejkolwiek siły. Pod pra˛d znaczy ‘w kierunku z´ródła pra˛du (tj. podobnie wieloznaczny jest cały szereg wyraz˙en´ nazywaja˛cych relacje przestrzenne w pionie (innych przykładów dostarczaja˛ Lakoff i Johnson 1980: 37–8. od którego zaczyna sie˛ ruch. rozbiez˙ne opinie. Uparcie pia˛ł sie˛ do góry po drabinie władzy. nie jest to jednak siła. nad którymi panuje.

z˙e do jego najwyz˙szej cze˛s´ci przymocowany jest krzyz˙. jak i przykłady w <35>. zwłaszcza chmury gradowe (Chmury gromadza˛ sie˛ nad Europa˛. Zagroz˙enie ‘wisza˛ce’ nad bezradnymi ofiarami bywa tez˙ wyobraz˙ane jako chmury. tabliczke˛ z napisem umieszcza sie˛ nad przedmiotem. Uz˙ycie pod w znaczeniu <n> cze˛sto jest motywowane rozmieszczeniem tekstu na kartce: tekst wiersza czy opowiadania na ogół umieszcza sie˛ dosłownie pod tytułem. ba˛dz´ niesie nad głowa˛. Flage˛ ba˛dz´ sztandar umieszcza sie˛ ponad budynkiem czy statkiem. kos´ciół moz˙na z daleka odróz˙nic´ po tym. oczywista jest tu rolnicza proweniencja tego rodzaju metaforyki). Innym metaforycznym rozszerzeniem relacji przestrzennych w pionie jest sens <n>. Kłopoty wala˛ sie˛ na niego. jak choc´by teoria pól leksykalnych czy tez˙ wszelkie teorie semantyczne oparte na relacji odniesienia. w którym układem odniesienia jest symbol reprezentuja˛cy przedmiot be˛da˛cy trajektorem. informacje˛ w katalogu pod takim czy innym numerem (we wszystkich tych przypadkach ogniwem pos´rednim jest sens <m>). a drzewce słuz˙a˛ce do podtrzymywania flagi w górze stało sie˛ jej cze˛s´cia˛.75 miecz Damoklesa. (Z tego potocznego metaforycznego modelu semantycznego wywodza˛ sie˛ bardziej wyrafinowane modele wypracowane przez je˛zykoznawców i filozofów. układ odniesienia jest w metaforycznej przestrzeni usytuowany ponad przedmiotem. w którym s´wiat znaczen´ dzieli sie˛ na ‘grza˛dki’ odpowiadaja˛ce kategoriom przedmiotów ba˛dz´ relacji. S´cia˛gna˛ł na siebie nieszcze˛s´cia. wisiec´ nad kims´. co zaste˛puje rzeczywisty desygnat. Lakoff i Johnson 1980: 73). na z˙ywotnos´c´ tego rodzaju wyobraz˙enia wskazuja˛ liczne frazeologizmy: wisiec´ na włosku. które maja˛ reprezentowac´. . a nad kaz˙da˛ grza˛dka˛ umieszczona jest nazwa-etykietka. Otóz˙ sens <n> zakłada pewien potoczny model semantyki je˛zyka naturalnego – model.) Nazwa czy symbol to cos´. wisiec´ w powietrzu. co ma umoz˙liwiac´ szybka˛ identyfikacje˛ – a wie˛c cos´. „Za te˛ dłon´ podniesiona˛ nad Polska˛ kula w łeb”. Jednak obok tej czysto percepcyjnej motywacji istnieje głe˛bsza motywacja metaforyczna. mniej materialna – ponad nim. hasła w słowniku pod odpowiednia˛ litera˛. <35> Spadły na niego nieszcze˛s´cia. W podre˛cznikach do semantyki relacje˛ odniesienia przedstawia sie˛ na ogół graficznie za pomoca˛ kreski ła˛cza˛cej nazwe˛ z przedmiotem nazywanym. Wszelkiego rodzaju symbole. godła tradycyjnie umieszcza sie˛ wie˛c ponad obiektami. dosłownie i przenos´nie. który opisuje. niz˙ sam desygnat (w potocznym modelu s´wiata wypracowanym przez nasza˛ kulture˛ ROZUMIENIE TO WIDZENIE – por. a nazwa – bardziej ulotna. cos´. co powinno byc´ bardziej ‘widoczne’. który symbolicznie zaste˛puje. na rysunkach takich przedmiot nazywany jest na ogół umieszczany na dole.

lecz raczej wybiera pewne uprzywilejowane punkty odniesienia na semantycznym kontinuum. Tak wie˛c liczba odre˛bnych wyraz˙en´ leksykalnych dla jakiejkolwiek dziedziny nie moz˙e byc´ zbyt wielka. istnieja˛ bowiem ogromne rozbiez˙nos´ci mie˛dzy je˛zykami w wyborze owych punktów. z˙e róz˙ne je˛zyki róz˙ne sytuacje uznaja˛ za ‘typowe’. z˙e niezgodnos´ci mie˛dzy abstrakcyjnym schematem a opisywana˛ sytuacja˛ sa˛ nieistotne z punktu widzenia tego. które znacznie bardziej ogólnie charakteryzuja˛ konfiguracje˛ trajektor-układ . owe wyraz˙enia musza˛ byc´ przyporza˛dkowane abstrakcyjnym schematom. Owo ‘dopasowywanie’ polega na idealizacji. Ponadto. zwłaszcza w przypadku przyimków bardziej ‘wyspecjalizowanych’. lecz troche˛ z boku). które zostały omówione powyz˙ej: kompleksowos´c´. Taki sposób organizacji umoz˙liwia szybkie przekazanie dos´c´ konkretnej informacji o sytuacjach ‘typowych’ – choc´ nalez˙y tu wyraz´nie zaznaczyc´. np. i im przypisuje okres´lona˛ sekwencje˛ fonemów. Aby moz˙liwe było opisywanie obiektywnie róz˙nych konfiguracji przestrzennych za pomoca˛ tych samych wyraz˙en´ je˛zykowych.76 6. którym odpowiadaja˛ minimalnie sie˛ od siebie róz˙nia˛ce konfiguracje przestrzenne. które sa˛ z kolei poje˛ciowo ‘dopasowywane’ do postrzeganych konfiguracji. gdyz˙ ten sam przedmiot moz˙e byc´ idealizowany na róz˙ne sposoby w róz˙nych je˛zykach. czyli na projekcji kategorii semantycznych danego je˛zyka na s´wiat. spomie˛dzy. musi cechowac´ pewna redundancja. i przyimki-omnibusy. lecz kilku niezalez˙nych parametrów. co chce przekazac´ i je zignorowac´ (i np. a komunikat je˛zykowy. idealizacja i struktura radialna. uz˙ytkownik je˛zyka moz˙e skorzystac´ z jednej z kilku strategii. poniewaz˙ je˛zykiem posługuja˛ sie˛ ludzie w z˙yciu codziennym. nawet jez˙eli obraz nie wisi dokładnie poniz˙ej mapy. Chca˛c opisac´ taka˛ konfiguracje˛. powiedziec´ Obraz wisi pod mapa˛. Równiez˙ w sam system je˛zykowy sa˛ wbudowane pewne udogodnienia. jak zauwaz˙a Talmy (1983). odpowiadaja˛ce pewnym typowym sytuacjom. z˙eby był rozpoznawalny w warunkach odbiegaja˛cych od idealnych. koło. podlega on jeszcze dodatkowym ograniczeniom wynikaja˛cym z ograniczen´ ludzkiej pamie˛ci oraz z funkcjonowania naszego aparatu percepcyjnego: jestes´my zdolni do rozróz˙niania ograniczonej liczby fonemów. W innych przypadkach moz˙e uz˙yc´ wyraz˙enia peryfrastycznego. Pogodzenie tych w duz˙ym stopniu sprzecznych wymagan´ umoz˙liwiaja˛ trzy cechy organizacji je˛zykowej. co jednak nieuchronnie pocia˛ga za soba˛ wie˛ksza˛ rozwlekłos´c´ wypowiedzi. dana konfiguracja przestrzenna moz˙e nie ‘pasowac´’ do z˙adnego wyidealizowanego modelu kognitywnego. Idealizacja nalez˙y do sfery konwencji je˛zykowej. takie jak na. których uz˙ycie jest ograniczone do stosunkowo s´cis´le okres´lonych sytuacji. wzdłuz˙. w. Poniewaz˙ ilos´c´ wyraz˙en´ lokatywnych jest dos´c´ s´cis´le ograniczona. W pewnych sytuacjach moz˙e uznac´. Pod prototypowe od sensów prototypowych innych przyimków róz˙ni sie˛ wartos´ciami nie jednego. Istnieja˛ przyimki bardzo ‘wyspecjalizowane’. a przekaz powinien byc´ moz˙liwie najkrótszy i jak najbardziej ‘nos´ny’ komunikacyjnie. dookoła. Potocznos´c´ w słuz˙bie semantyki: logika systemu Je˛zyk musi umoz˙liwiac´ opis nieskon´czonej ilos´ci najróz˙niejszych konfiguracji przestrzennych. Je˛zyk nie dzieli s´wiata na szereg przylegaja˛cych do siebie ‘przegródek’.

Jednoczes´nie ten rodzaj organizacji umoz˙liwia ‘wbudowanie’ w system je˛zykowy znacznie wie˛kszej ilos´ci semantycznych reprezentacji róz˙nych typów sytuacji. ale poniewaz˙ łatwiej jest nauczyc´ sie˛ czegos´ umotywowanego niz˙ całkowicie arbitralnego. /linia pionowa n) Symbol k) Lokalizacja g) Panowanie Rys. Rozszerzenia takie – jak moglis´my sie˛ przekonac´ porównuja˛c róz˙ne sensy przyimka pod – sa˛ cze˛s´ciowo motywowane pewnymi ogólnymi zasadami kognitywnymi: sa˛ to wie˛c rozszerzenia sensowne z punktu widzenia naszego ogla˛du s´wiata. takie parametry jak ‘widocznos´c´’ czy ‘relacja podtrzymywania’ sa˛ dla systemu je˛zykowego bardziej istotne. z którym skojarzona jest taka czy inna sekwencja fonemów. czasem wzgle˛dna˛ waz˙nos´cia˛ danej cechy dla skutecznego działania w s´wiecie (np. system zorganizowany w taki sposób nie przecia˛z˙a zbytnio pamie˛ci. i wobec tego moga˛ byc´ uz˙ywane do opisywania sytuacji dos´c´ róz˙nych od jakiegokolwiek sensu prototypowego20. Sa˛ to jednak rozszerzenia konwencjonalne – a wie˛c trzeba sie˛ ich nauczyc´. p) Bliskos´c´ w czasie r) Standard o) Ruch do płaszczyzny/linii poziomej m) Projekcja na płaszczyzne˛ pozioma˛ l) UO = Bryła j) UO = płaszcz. niz˙ ‘czysta’ lokalizacja). a polisemia to po prostu wynik skonwencjonalizowanego ignorowania róz˙nic mie˛dzy opisywana˛ sytuacja˛ a abstrakcyjnym schematem. czasem uwarunkowane percepcja˛ (jak np. z którymi w sposób konwencjonalny ła˛czy sie˛ okres´lona˛ forme˛ fonologiczna˛. 5 c) Niewidocznos´c´ w substancji b) Zasłona d) Metaforyczna zasłona a) Pod prototypowe h) Siła e) Osłona i) Potencjalne niebezpieczen´stwo f) Metaforyczna osłona . co oczywis´cie znacznie ułatwia komunikacje˛. Wreszcie w kaz˙dym je˛zyku istnieja˛ wyraz˙enia polisemiczne.77 odniesienia. cze˛sto czynnikami czysto kulturowymi (duz˙a cze˛s´c´ metaforyki jest specyficzna dla danej kultury). s) Ruch w kier. uz˙ycie przyimków nad i pod do okres´lenia wzgle˛dnego umiejscowienia obrazków na lez˙a˛cej poziomo kartce papieru).

nalez˙y uz˙yc´ przyimka w. zas´ na poziomie frazy trajektorem jest człon modyfikowany. jest cze˛sto dla celów kodowania je˛zykowego traktowany jako linia prosta (por. Poniewaz˙ Europejczyk ma wie˛cej do czynienia ze stołami niz˙ Indianin. opis sensu <c> przyimka pod w pia˛tym punkcie). mie˛dzy z´ródłem zagroz˙enia a trajektorem. 14 Role˛ metonimizacji w je˛zykowej idealizacji s´wiata szczegółowo omawia Annette Herskovits (1989). jez˙eli w danej chwili znajduje sie˛ pod pokładem. <n>. Guma przyklejona do umieszczonej na suficie obudowy jakiegos´ urza˛dzenia jest na obudowie. z˙e sufit nie ma cze˛s´ci wierzchniej. 12 Jez˙eli układ odniesienia jest wkle˛sły od dołu. na poziomie zdania trajektorem jest podmiot. 2. Mówimy „na Warszawe˛ zrzucono”. Krzeszowskiego. s. 20 Te cechy organizacji systemu je˛zykowego szczegółowo omawia Talmy (1983). czym sa˛ stoły. 138). 16 Oczywis´cie zdanie <30a> jest jak najbardziej adekwatne do opisu sytuacji. jez˙eli jednak plama znajduje sie˛ na cze˛s´ci s´ciany zasłonie˛tej przez szafke˛. układem odniesienia – dopełnienie bliz˙sze. Jez˙eli zas´ układ odniesienia podtrzymuje trajektor w przestrzeni.78 Przypisy 1 Oczywis´cie zwolennicy tych teorii nie neguja˛ faktu istnienia luk leksykalnych. o marginalnym znaczeniu dla semantycznego opisu je˛zyka. zas´ układ odniesienia (landmark) jako „a salient entity other than the trajector” (t. 17 Poniewaz˙ jednak prototypowe zagroz˙enie znajduje sie˛ nad trajektorem (por. które Langacker (1983) nazywa schematyzacja˛. które Langacker nazywa trajektorem i układem odniesienia). nalez˙a˛ one do podstawowych terminów w stworzonej przez niego wersji gramatyki kognitywnej. P. ale równiez˙ dla uje˛c´ bardziej subtelnych moz˙na zbudowac´ argumenty krytyczne analogiczne do tych. . bardziej jest wie˛c skłonny zwrócic´ uwage˛ na elementy wizualne. 13 Proces idealizacji u Talmy’ego to szczególny przypadek zjawiska. 4 Zjawisko to nie jest uwarunkowane faktem. konwencja je˛zykowa nie pozwala na uz˙ycie pod. choc´ maja˛ raczej szerszy zakres. a nie tylko cos´. a nie „do Warszawy wrzucono” – a wie˛c konwencjonalnie uwarunkowany sposób widzenia sytuacji determinuje nie tylko wybór przyimka. najbardziej odległych od znaczenia prototypowego – por. U Langackera sa˛ to równiez˙ podstawowe poje˛cia uz˙ywane przy opisie struktury gramatycznej na wszystkich poziomach. <i>). natomiast w uje˛ciu Weinsberga wszystkie te rozróz˙nienia sa˛ całkowicie arbitralne. gdyz˙ idealizacja polega tu na metonimicznym uwzgle˛dnieniu jedynie wierzchniej powierzchni układu odniesienia dla celów kodowania je˛zykowego. Lakoff 1986). z˙e be˛dzie sie˛ koncentrował na funkcjonalnie najbardziej istotnej cze˛s´ci stołu: natomiast Indianin. 10 Fakt ten jest prawdopodobnie uwarunkowany kulturowo. co warunkuje uz˙ycie takiego ba˛dz´ innego przyimka. 5 Przykład zaczerpnie˛ty z pracy Talmy’ego (1983). 11 Przykład ten moz˙e równiez˙ posłuz˙yc´ jako ilustracja do twierdzenia. jest bardziej prawdopodobne. 7 Oczywis´cie trajektorem moz˙e byc´ równiez˙ przedmiot poruszaja˛cy sie˛ po torze równoległym do układu odniesienia: tor. Tak wie˛c uwzgle˛dnienie roli idealizacji pozwala na wyjas´nienie róz˙nic mie˛dzy przyimkami nad i pod w traktowaniu wkle˛słos´ci w powierzchni układu odniesienia. 2 Jest to oczywis´cie analiza uproszczona. 6 Poje˛cia schematycznos´c´ uz˙ywam tutaj w takim znaczeniu. raczej podre˛cznikowa. 3 Poje˛cia trajektor i układ odniesienia przyje˛łam od Langackera (1983). Sam Langacker definiuje trajektor jako „the figure in a relational profile”. tj. z˙yje niejako obok nich. 19 Wysoki stopien ´ sfrazeologizowania jest dos´c´ powszechny ws´ród sensów ‘peryferyjnych’. w której plama znajduje sie˛ poniz˙ej szafki. z˙e jest pod układem odniesienia. chociaz˙ wie. a układem odniesienia – człon modyfikuja˛cy. które przedstawiam dalej. z˙e idealizacja to sposób widzenia całej sytuacji. 15 Zdania Jest na pokładzie i Jest na statku róz˙nia˛ sie˛ znaczeniem i sa˛ uz˙ywane w odmiennych kontekstach: człowiek moz˙e byc´ na statku nawet. 9 Przykład zaczerpnie˛ty z pracy Talmy’ego (1983). jez˙eli jest widoczna. osłona zazwyczaj równiez˙ znajduje sie˛ ponad nim. uwaz˙a sie˛ je jednak za zjawisko wyja˛tkowe. po którym porusza sie˛ trajektor. a takz˙e mie˛dzy głe˛bokimi a płytkimi i s´rednio głe˛bokimi wkle˛słos´ciami oddolnymi. 18 Przykłady z polskiego tłumaczenia T. <h>. o przedmiocie znajduja˛cym sie˛ we wgłe˛bieniu moz˙na powiedziec´. sensy <c>. jakie mu nadaje Langacker (1983). <p>. zas´ pod obudowa˛ jez˙eli znajduje sie˛ na jej wewne˛trznej powierzchni. a relewantnym parametrem jest widocznos´c´ (por. Sa˛ to poje˛cia dos´c´ blisko spokrewnione z poje˛ciami figury i tła z tradycyjnej psychologii postaci (Talmy uz˙ywa włas´nie poje˛c´ figura i tło do okres´lania obiektów. np. <i>. lecz równiez˙ przedrostka przed czasownikiem. sensy <g>. 8 Zagadnienie to zostało szczegółowo omówione w pracy Langackera (1983).

. (Polski przekład: Metafory w naszym z˙yciu. Fire. Adam (1973).. and Dangerous Things. U. 1988. A. – i Mark Johnson (1980). Research. Duisburg. Tomasz P. Rainer (1987). Herskovits. Longman.79 Bibliografia Bennet. Argument Forms in Lexical Semantics. Spatial Orientation: Theory. Warszawa. Trier. Chicago. A. Trier.. George (1982).). University of California at Berkeley. – (1987). Leonard (1983). Claude (1984). A. Przyimki przestrzenne w je˛zyku polskim. The Description of Space in French. Talmy. David C. Nie publikowana praca doktorska. T. Chicago University Press. U. Weinsberg. tłum. Warszawa. A. San Diego. Barkeley Cognitive Science Report Series. D. U. Duisburg. Plenum Press. University of California. (1975). London. Chicago. Vandeloise. Ronald (1983). niemieckim i rumun´skim. – (1986). Chicago University Press. U.) Langacker. T. The Linguistic Expression of Spatial Knowledge. Metaphors We Live By. Foundations of Cognitive Grammar. New York. L. L. Women. „How Language Structures Space” [w:] Herbert Pick i Linda Acredolo (red.. and Application. L. L. The Perception of Space and the Function of Prepositions in English: A Contribution to Cognitive Grammar. Schulze. D. Categories and Cognitive Models. Lakoff.. Spatial and Temporal Uses of English Prepositions: An Essay in Stratificational Semantics. Krzeszowski. Annette (1989).

80 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful