61

EWA DA˛BROWSKA-MICHALCZAK

Potocznos´c´ w słuz˙bie semantyki:
je˛zykowy model
relacji przestrzennych w pionie
1. Ogólne załoz˙enia i cel pracy
Jedna˛ z najbardziej kontrowersyjnych tez je˛zykoznawstwa kognitywnego jest stwierdzenie, z˙e znaczenie wyraz˙enia je˛zykowego to nic innego jak konwencjonalny sposób konceptualizowania dos´wiadczenia – innymi słowy, z˙e semantyka kaz˙dego je˛zyka naturalnego
zakłada pewien wyidealizowany, konwencjonalny (’potoczny’) sposób widzenia s´wiata –
oraz z˙e tak byc´ musi, jez˙eli je˛zyk ma spełniac´ swoje podstawowe funkcje – poznawcza˛
i komunikacyjna˛. Celem niniejszej pracy jest wykazanie prawdziwos´ci tej tezy na przykładzie przyimków lokatywnych – czyli wyraz˙en´, o których zazwyczaj twierdzi sie˛, iz˙ opisuja˛
relacje istnieja˛ce obiektywnie w s´wiecie obiektywnym. Postaram sie˛ wie˛c wykazac´, z˙e:
1. Wie˛kszos´ci wyraz˙en´ je˛zyka naturalnego nie sposób definiowac´ za pomoca˛ warunków koniecznych i wystarczaja˛cych, o których zwykło sie˛ mówic´, z˙e stanowia˛ podstawe˛
naukowego, obiektywnego widzenia rzeczywistos´ci. Wyraz˙enia je˛zyka naturalnego sa˛
z reguły polisemiczne: ich znaczenie moz˙na opisac´ jako zbiór odre˛bnych, choc´ blisko ze
soba˛ spokrewnionych ‘sensów’. Powia˛zania mie˛dzy poszczególnymi sensami danego
wyraz˙enia leksykalnego sa˛ odbiciem naszego (w duz˙ym stopniu uwarunkowanego kulturowo) sposobu widzenia s´wiata; z punktu widzenia czysto formalnego sa˛ one całkowicie
arbitralne.
2. Przyimki lokatywne nie nazywaja˛ relacji istnieja˛cych w s´wiecie obiektywnym, lecz
odzwierciedlaja˛ pewien konwencjonalny sposób widzenia rzeczywistos´ci.
3. Taka konwencjonalna idealizacja s´wiata pełni funkcje˛ instrumentalna˛: jest to jedyny
sensowny sposób poradzenia sobie z pozornie niewykonalnym zadaniem opisania za

62
pomoca˛ niewielkiej ilos´ci wyraz˙en´ lokatywnych o okres´lonym znaczeniu nieskon´czonej
liczby moz˙liwych konfiguracji przestrzennych.

2. Tradycyjne opisy wyraz˙en´ lokatywnych
Wie˛kszos´c´ tradycyjnych teorii semantyki leksykalnej przyjmuje – zazwyczaj w sposób
milcza˛cy – pewne załoz˙enia dotycza˛ce stosunku mie˛dzy wyraz˙eniami je˛zykowymi a odpowiadaja˛cymi im kategoriami przedmiotów ba˛dz´ relacji. Przyjmuje sie˛ wie˛c zwykle, iz˙
poszczególnym elementom leksykalnym odpowiadaja˛ kategorie przyległe i wzajemnie
wykluczaja˛ce sie˛; wspólnie kategorie te pokrywaja˛ cały obszar danej dziedziny1, a ich
znaczenie moz˙na opisac´ za pomoca˛ kombinacji kilku podstawowych parametrów (‘składników’, ‘poje˛c´ atomowych’), które okres´laja˛ warunki konieczne i wystarczaja˛ce do uz˙ycia
danego leksemu. Preferuje sie˛ zazwyczaj opisy, w których nalez˙a˛ce do danej dziedziny
kategorie tworza˛ minimalnie ze soba˛ kontrastuja˛ce pary ba˛dz´ grupy.
Jednym z celów niniejszego referatu jest wykazanie, z˙e przedstawiony powyz˙ej model
organizacji semantycznej jest całkowicie nieodpowiedni do analizy wie˛kszos´ci materiału
leksykalnego je˛zyka naturalnego (choc´ moz˙e on byc´ uznany za przydatny do opisu kilku
izolowanych podsystemów je˛zyka, takich jak zaimki osobowe czy wyraz˙enia okres´laja˛ce
pokrewien´stwo). Poszczególne kategorie bowiem zazwyczaj róz˙nia˛ sie˛ nie wartos´cia˛
pojedynczego parametru, lecz całym kompleksem parametrów. Innymi słowy, je˛zyk nie
dzieli s´wiata na mniejsze lub wie˛ksze ‘przegródki’, którym odpowiadaja˛ pewne sekwencje
dz´wie˛ków: moz˙na raczej powiedziec´, z˙e poszczególne elementy leksykalne sa˛ przyporza˛dkowane pewnym uprzywilejowanym punktom odniesienia na semantycznym kontinuum;
owe punkty odniesienia stanowia˛ prototypy, wokół których buduje sie˛ naturalne kategorie
znaczen´ (por. pkt 5).
Rozwaz˙my jednak adekwatnos´c´ modelu tradycyjnego dla opisu relacji lokatywnych
w pionie, tj. stosunków przestrzennych, które w je˛zyku polskim okres´lane sa˛ za pomoca˛
przyimków nad, na oraz pod. Zazwyczaj za relewantne parametry dla relacji w pionie
uznaje sie˛ przyległos´c´ oraz kierunek (‘góra’ i ‘dół’, przy czym ‘dół’ moz˙na opisywac´ jako
[–GÓRA]); tak wie˛c na znaczenie przyimka na składaja˛ sie˛ dwa poje˛cia atomowe:
[+GÓRA], [+PRZYLEGŁOS´C´]; nad jest definiowane jako [+GÓRA, –PRZYLEGŁOS´C´];
zas´ pod jako [–GÓRA]2.
Niestety taki opis organizacji semantycznej, choc´ pocza˛tkowo moz˙e sie˛ wydawac´
bardzo obiecuja˛cy, przy bliz˙szej analizie okazuje sie˛ całkowicie błe˛dny. Aby tego dowies´c´,
wykaz˙e˛, z˙e posiadanie cech [+GÓRA, +PRZYLEGŁOS´C´] nie jest ani warunkiem koniecznym, ani wystarczaja˛cym do zdefiniowania kategorii relacji przestrzennych okres´lanych
przez przyimek na; oczywis´cie dla pozostałych przyimków moz˙na przedstawic´ argumenty
analogiczne.
a)
b)

Rys. 1

<12> CEL PRZESTRZENNY: Wyjdz´my na dach. <4> WIDOCZNOS´C´: Na suficie jest mucha.63 Zdanie <2> (Darek wisi na drzewie) opisuje sytuacje˛ przedstawiona˛ na rysunku 1a. z˙e na ma nie jedno. dla opisania sytuacji 1a nalez˙ałoby uz˙yc´ przyimka pod (por. <3> LOKALIZACJA W OBRE˛BIE PŁASZCZYZNY: Masz plame˛ na spodniach. fakty te same w sobie s´wiadcza˛ jedynie o tym. . <1> UZ˙YCIE PROTOTYPOWE: Na stole lez˙y ksia˛z˙ka. lecz relacja podtrzymywania: drzewo przeciwdziała siłom przycia˛gania i podtrzymuje ciało Darka w pewnym połoz˙eniu. choc´ przestrzenne usytuowanie Darka w stosunku do drzewa nie spełnia z˙adnego z wymienionych powyz˙ej warunków. sytuacje˛ przedstawiona˛ na rysunku 1b: Darek lewituje pod drzewem). przykłady <1> – <17>. <8> LOKALIZACJA W METAFORYCZNEJ PRZESTRZENI: Janka jest na studiach/na farmacji. Uz˙yty jest w nim przyimek na. Decyduja˛cym elementem nie jest tu jednak konfiguracja przestrzenna. Gdyby czynnikiem warunkuja˛cym uz˙ycie takiego ba˛dz´ innego przyimka była tu jedynie przestrzenna konfiguracja Darka i drzewa. czy trzy róz˙ne znaczenia. dwa. <10> PRZEDMIOT METAFORYCZNIE OGRANICZAJA˛CY AMPLITUDE˛ RUCHÓW TRAJEKTORA3: Nerwy trzeba trzymac´ na wodzy. <2> RELACJA PODTRZYMYWANIA W PRZESTRZENI: Darek wisi na drzewie. Niepokoja˛cy jest jednak zasie˛g tej wieloznacznos´ci: okazuje sie˛. <5> PRZEDMIOT ŁA˛CZA˛CY TRAJEKTOR3 Z OBIEKTEM PODTRZYMUJA˛CYM: Z˙arówka wisiała na kablu. <9> RELACJA PODTRZYMYWANIA W METAFORYCZNEJ PRZESTRZENI: To twierdzenie oparte jest na faktach. dobrze? <13> STAN KON´COWY (przy czasownikach opisuja˛cych zmiane˛): Przerobił powies´c´ na scenariusz filmowy. <7> PRZEDMIOT OGRANICZAJA˛CY AMPLITUDE˛ RUCHÓW TRAJEKTORA3: Psa trzymał na łan´cuchu. z˙e mamy tu do czynienia z wieloznacznos´cia˛: przyimek na ma inne znaczenie w przykładzie <2> niz˙ w <1>. <11> PODLEGANIE SIŁOM/ZAGROZ˙ENIOM ZEWNE˛TRZNYM: Stał na widoku/na słon´cu/na mrozie. ilustruja˛ce niektóre z nich). Jan jest bardzo podatny na wpływy kolegów. lecz ponad dwadzies´cia (por. <6> PUNKT ZAKOTWICZENIA: Pokrywka trzyma sie˛ na jednym gwoz´dziu. <14> LOKALIZACJA NA ABSTRAKCYJNEJ PŁASZCZYZ´NIE OKRES´LONEJ PRZEZ ODLEGŁOS´C´ OD INNEJ PŁASZCZYZNY STANOWIA˛CEJ UKŁAD ODNIESIENIA: Trzeci obóz załoz˙ylis´my na wysokos´ci czterech tysie˛cy metrów. Oczywis´cie.

2 <18> *Kwadrat jest na trójka˛cie. 2. <16> PRZYSZŁOS´C´: Jest kwadrans na szósta˛. Po pierwsze. W pierwszym przypadku istotna jest relacja podtrzymywania. Poniewaz˙ w róz˙nych sytuacjach róz˙ne cechy danej konfiguracji przestrzennej determinuja˛ wybór odpowiedniego przyimka. Te˛ paczke˛ trzeba be˛dzie zwaz˙yc´ na wadze dziesie˛tnej. a potem odbił na ksero. w celu zmaksymalizowania ekonomii opisu da˛z˙y sie˛ do zredukowania znaczenia kaz˙dego leksemu do jak najmniejszej liczby parametrów. z˙eby nie zezwalały na uz˙ycie przyimka na do opisania sytuacji. aby definicje nie pozwalały na uz˙ycia sprzeczne z konwencja˛ je˛zykowa˛ (np. w jaki sposób poszczególne znaczenia moz˙na by zdefiniowac´ za pomoca˛ kilku elementarnych ‘składników’ tak. trudno jest sobie wyobrazic´. 3. choc´ stratosfera jest warstwa˛ atmosfery ziemskiej znajduja˛cej sie˛ bezpos´rednio ponad troposfera˛: <19> *Stratosfera jest na troposferze. w której guma jest przyklejona do spodniej cze˛s´ci parapetu). lecz współwyste˛puja˛cych w wielu róz˙nych sytuacjach. <17> URZA˛DZENIE: Napisał tekst na maszynie. w drugim jest dokładnie na odwrót4. w których dwa przedmioty przylegaja˛ do siebie i jeden znajduje sie˛ ponad drugim. z˙e jest ona na suficie. Przykłady moz˙na by mnoz˙yc´. to powiemy. Je˛zykowa idealizacja s´wiata Definicje składnikowe przyimków zazwyczaj nie uwzgle˛dniaja˛ dwóch istotnych cech je˛zykowej organizacji s´wiata. Idzie mu na pia˛ty krzyz˙yk. zazwyczaj . jez˙eli jakiemus´ wyraz˙eniu je˛zykowemu odpowiada kompleks róz˙nych parametrów logicznie niezalez˙nych. ale pod parapetem (guma znajduja˛ca sie˛ na parapecie musi byc´ przyklejona do jego wierzchniej cze˛s´ci). Podobnie nieidiomatyczne jest zdanie <19>. Na przykład opisuja˛c sytuacje˛ przedstawiona˛ na rys.64 <15> KIERUNEK: Musimy is´c´ jak najdalej na północ. [+GÓRA] i [+PRZYLEGŁOS´C´] nie sa˛ równiez˙ wystarczaja˛ce do zdefiniowania przyimka na: istnieja˛ sytuacje. a nieistotna kolejnos´c´ w pionie. Jez˙eli do sufitu i do spodniej cze˛s´ci parapetu przyklejona jest guma do z˙ucia. nie moz˙na powiedziec´ Rys. z˙e znajduje sie˛ na tym drugim. a jednak nie moz˙na o nim powiedziec´.

Oczywis´cie rzeczywistos´c´. tj. Takie sformułowanie. be˛dziemy nazywac´ idealizacja˛”. Schemat ten musi byc´ jednak w jakis´ sposób poje˛ciowo przyporza˛dkowany pełnej konkretów. jest pewna konfiguracja prostych elementów geometrycznych. gdzie sie˛ cos´ znajduje. z˙e te dwie proste sa˛ mniej wie˛cej równoległe7. dowolny przedmiot trójwymiarowy moz˙e byc´ w odpowiedniej sytuacji idealizowany jako pojemnik. prototypowe pod i na okres´laja˛ przestrzenny stosunek bryły (trajektor) i poziomej płaszczyzny (układ odniesienia). aby odpowiadały one elementom geometrycznym wyróz˙nionym przez system je˛zykowy: „Faktycznym. z˙e na znaczenie wyraz˙en´ przestrzennych takich jak w. płaszczyzna. twierdzi sie˛. Idealizacja cze˛sto wymaga projekcji granic. etc. w którym wyobraz˙enia przedmiotów w przestrzeni sa˛ ‘dopasowywane’ do odpowiedniego schematu. (Talmy 1983: 258–259. <20> a. przyimek komunikuje. układem odniesienia jest zazwyczaj przedmiot wie˛kszy. pod. a pozostałe pomija w opisie. czy cos´ jest w szklance czy nad szklanka˛. choc´ prawdziwe.65 wybiera sie˛ jeden z nich jako definicyjny dla danego przedmiotu ba˛dz´ relacji. ba˛dz´ z jakichs´ powodów waz˙niejszy. jak i układ odniesienia sa˛ prostymi lez˙a˛cymi na jakiejs´ poziomej płaszczyz´nie. Klucz jest pod s´niegiem. Otóz˙ wydaje sie˛.). posługuja˛c sie˛ wie˛c jakimkolwiek je˛zykiem dokonujemy projekcji kategorii semantycznych tego je˛zyka na s´wiat – lub. musimy szklanke˛ konceptualnie ‘zamkna˛c´’ od góry) lub ustanawiania granic tam. pomija jednak pewien istotny moment. w tłumie)8.) Tak wie˛c s´ciana czy tez˙ wisza˛cy na niej obraz sa˛ zazwyczaj dla celów kodowania je˛zykowego idealizowane jako pionowe płaszczyzny. ‘dosłownym’ odniesieniem jakiegokolwiek wyraz˙enia przestrzennego. tłum. uz˙ywaja˛c terminologii Talmy’ego. Na kluczu jest s´nieg. pojemnik. prosta. moje. co postaram sie˛ wykazac´ w naste˛pnych podrozdziałach. zawieraja˛cej wiele nieistotnych szczegółów sytuacji w s´wiecie obiektywnym. lecz takz˙e schematyczna6 charakteryzacja geometrii trajektora i układu odniesienia (bryła. z˙e zarówno trajektor. np. które składaja˛ sie˛ na abstrakcyjny schemat. Twierdzenie o odwracalnos´ci moz˙na oczywis´cie uzupełnic´ ogólnymi zasadami pragmatycznymi dotycza˛cymi lokalizowania przedmiotów w przestrzeni (poniewaz˙ wyraz˙en´ lokatywnych uz˙ywamy po to. przyimka w je˛zyku angielskim. a wie˛c łatwiej dostrzegalny. zamykania figur nie domknie˛tych (z˙eby stwierdzic´. Uz˙ycie przyimka wzdłuz˙ zakłada. z˙e zdanie „A jest na B” posiada to samo znaczenie co zdanie „B jest pod A”. rzeke˛ ba˛dz´ płot idealizuje sie˛ jako linie proste. Ten proces ‘przyporza˛dkowania’. a trajektorem – bryła. . b. a wie˛c prawdopodobnie lepiej znany rozmówcy). Podejs´cie takie rodzi szczególnego rodzaju problemy i prowadzi do mocno zniekształconej wizji organizacji semantycznej. choc´ oczywis´cie sa˛ one obiektami trójwymiarowymi. nie składa sie˛ z prostych elementów geometrycznych takich jak płaszczyzna czy pojemnik. Po drugie. która˛ opisujemy za pomoca˛ je˛zyka. idealizujemy obiekty przestrzenne tak. na. jak tez˙ od ich rzeczywistego kształtu. gdzie nie istnieja˛ one obiektywnie w s´wiecie zewne˛trznym (w lesie. abstrahuja˛c od ich szerokos´ci czy wysokos´ci. Na przykład relacje˛ okres´lana˛ przez przyimki na i pod kontaktowe uwaz˙a sie˛ cze˛sto za relacje˛ w pełni odwracalna˛: innymi słowy. co jest oczywis´cie fałszywe: przykłady <20a> i <b> opisuja˛ zupełnie inne sytuacje i nie moz˙na ich uz˙ywac´ zamiennie5. definicje składnikowe na ogół nie uwzgle˛dniaja˛ asymetrii relacji trajektor – układ odniesienia. dla przyimka w układem odniesienia jest pojemnik. czy wzdłuz˙ składaja˛ sie˛ nie tylko wzajemne usytuowanie dwu przedmiotów w przestrzeni. z˙eby komus´ wskazac´.

. w je˛zyku Atsugewi9.. nawet w tym samym je˛zyku ten sam przedmiot moz˙e byc´ idealizowany na róz˙ne sposoby. Tak wie˛c dom moz˙e byc´ traktowany jako bryła (przed domem) ba˛dz´ jako pojemnik (w domu). co mówia˛cy chce w swojej wypowiedzi uwypuklic´. z jakiej zrzuca sie˛ bomby.. która dopiero umoz˙liwia włas´ciwe przetwarzanie je˛zykowe – innymi słowy. z˙e A jest nad B: „.. moga˛ byc´ jednak równiez˙ idealizowane jako płaszczyzny (W czasie wojny na Warszawe˛ zrzucono setki bomb11). z˙e moz˙na ja˛ całkowicie pomina˛c´. ła˛czenie przedmiotów podobnych w grupy. a pies przechodzi przez stół10. albo jako pojemnik (W trawie z˙yje mnóstwo drobnych owadów). Wkle˛słos´c´ w jego górnej powierzchni nie zalicza sie˛ do obszaru nad lokalizatorem. zalez˙nie od tego.66 Kaz˙de uz˙ycie wyraz˙enia lokatywnego do opisu takiej czy innej konfiguracji przestrzennej wymaga idealizacji. kaz˙dy opis znaczenia wyraz˙enia je˛zykowego zakłada uprzednia˛ idealizacje˛. miejsce poros´nie˛te trawa˛ moz˙e byc´ traktowane albo jako płaszczyzna (Dzieci bawia˛ sie˛ na trawie). 3 nie moz˙emy powiedziec´.. z˙e opisuja˛c sytuacje˛ przedstawiona˛ na rys. zwia˛zane z traktowaniem wkle˛słos´ci w powierzchni lokalizatora. gdyz˙ róz˙ne je˛zyki w róz˙ny sposób idealizuja˛ te same przedmioty. Równiez˙ inwentarz je˛zykowo istotnych poje˛c´ geometrycznych moz˙e byc´ róz˙ny w róz˙nych je˛zykach: dla opisu je˛zyka rumun´skiego np. Takie stanowisko jest cze˛s´ciowo uzasadnione. A B Rys. stół jest traktowany jako obiekt trójwymiarowy.. Po pierwsze. konieczne jest wyróz˙nienie ‘zakon´czenia przedmiotu o wysmukłym kształcie’ – poje˛cia geometrycznego całkowicie nieistotnego dla systemu semantycznego je˛zyka polskiego (por. co nalez˙y bardziej do domeny percepcji niz˙ do je˛zyka. z˙e proces ten musi byc´ równiez˙ uwzgle˛dniony w jakimkolwiek opisie semantyki je˛zyka naturalnego. ba˛dz´ tez˙ po prostu od kontekstu. jednak wiele powaz˙nych racji przemawia za tym. jakie stawia badaczowi pozornie nielogiczny system je˛zykowy. jest taka mała. 3 Uwzgle˛dnienie roli idealizacji w opisie semantycznym pozwala na uniknie˛cie wielu problemów. co sie˛ składa na poje˛cie ‘idealizacji’ (‘domykanie’ figur otwartych. Po drugie. proces idealizacji jest cze˛s´cia˛ konwencji je˛zykowej. Weinsberg 1973: 64). jako z˙e wiele z tego. w skład znaczen´ górnego nad i dolnego pod oprócz samych elementów góry i dołu wchodza˛ jeszcze inne . w drugim przypadku wzgle˛dna ‘grubos´c´’ miasta w porównaniu z wysokos´cia˛. . Oczywis´cie nie wszystkie opisy semantyczne stwierdzaja˛ to explicite: idealizacje˛ cze˛sto traktuje sie˛ jako zjawisko moz˙e nawet kognitywne. który przechodzi poniz˙ej blatu stołu mie˛dzy nogami przechodzi pod stołem. Miasta sa˛ zazwyczaj idealizowane jako pojemniki (Piotr mieszka w Warszawie). ignorowanie drobnych odchylen´ od pionu czy od poziomu) to niewa˛tpliwie zjawiska zwia˛zane z postrzeganiem. lecz pozaje˛zykowe. jako swego rodzaju wste˛pna˛ obróbke˛ danych zmysłowych. Weinsberg (1973) słusznie zauwaz˙a. jako cos´. W je˛zyku polskim stół jest idealizowany jako pozioma płaszczyzna: pies.

sytuacje˛ te˛ moz˙emy opisac´ tylko za pomoca˛ wyraz˙enia peryfrastycznego (np. 4b i ilustruja˛ inne znaczenia wymienionych przyimków: w < 22a>. Zdania w < 22> opisuja˛ sytuacje˛ przedstawiona˛ na rys. 4a: na oznacza tu. znów idealizowanego jako pozioma płaszczyzna. a) b) c) Rys. Zegar jest na maszcie. Z drugiej strony fakt. układem odniesienia dla tego znaczenia pod jest jakikolwiek przedmiot idealizowany jako linia pionowa. 3 nie moz˙na przyporza˛dkowac´ z˙adnego z przyimków opisuja˛cych relacje przestrzenne w pionie. „A znajduje sie˛ nad zagłe˛bieniem w powierzchni B. doraz´ne – i zupełnie arbitralne. pod komunikuje. Tak wie˛c przyimki na i pod sa˛ wieloznaczne: moga˛ one opisywac´ relacje przestrzenne przedstawione na rys. Piłka jest pod stołem.67 Innymi słowy. aby opisac´ sytuacje˛ przedstawiona˛ na rys. Zegar jest na stole. z˙e na tres´c´ poszczególnych sensów . 4c. 4 <21> a. z˙e A jest nad B. 4b). wie˛c nie moz˙e byc´ nad B. oraz z˙e znajduje sie˛ powyz˙ej stołu w osi pionowej. Fakty te moz˙emy naturalnie wyjas´nic´ tylko wtedy. zdan´ w <21> nie moz˙na uz˙yc´. (Weinsberg 1973: 37)12 Tego rodzaju zastrzez˙enia wydaja˛ sie˛ jednak całkowicie przypadkowe. b. Tak wie˛c konfiguracji przedstawionej na rys. z˙e w procesie idealizacji wszelkie wypukłos´ci ba˛dz´ wkle˛słos´ci układu odniesienia sa˛ ‘wygładzane’ i B jest traktowane jako płaszczyzna pozioma: w tej sytuacji A znajduje sie˛ na tym samym poziomie. z˙e piłka znajduje sie˛ niedaleko masztu. jez˙eli przyjmiemy. nie z˙e znajduje sie˛ pod pokładem (choc´ oczywis´cie taka interpretacja jest równiez˙ moz˙liwa). idealizowany jako pozioma płaszczyzna. lecz ‘powyz˙ej lokalizatora. z˙e A jest na B. jez˙eli układ odniesienia jest konwencjonalnie idealizowany jako pozioma płaszczyzna: innymi słowy. jez˙eli w opisie uwzgle˛dnimy. a układ odniesienia niekoniecznie jest pozioma˛ płaszczyzna˛. Jednak ta druga interpretacja nie jest moz˙liwa. <22> a. Zdania w <21> opisuja˛ sytuacje˛ przedstawiona˛ na rys. nad nie znaczy po prostu ‘powyz˙ej lokalizatora’. nie licza˛c wkle˛słos´ci w jego górnej powierzchni’”. z˙e opisuja˛c rys. pod sygnalizuje połoz˙enie piłki poniz˙ej stołu. b. gdyz˙ B nie podtrzymuje A w przestrzeni. Nie moz˙emy równiez˙ powiedziec´. z˙e zegar jest podtrzymywany przez stół. co B. w < 22b>. 4a. ale moga˛ równiez˙ oznaczac´ ‘relacje podtrzymywania’ i ‘bliskos´c´’ (rys. 3 nie moz˙emy powiedziec´. na poziomie powierzchni B”). jawi sie˛ nam jako jak najbardziej naturalny. na nazywa relacje podtrzymywania. Piłka jest pod masztem.

Kolejnos´c´ w pionie: T jest powyz˙ej UO. Gdy jednak wierzchnia cze˛s´c´ przedmiotu ma swoja˛ własna˛ nazwe˛. z˙e te dwa elementy znaczenia sa˛ dla omawianego przyimka najmniej istotne. etc. z˙eby był on mniej wie˛cej pozioma˛ płaszczyzna˛. Wyja˛tek stanowia˛ sytuacje. Mówimy stał na dachu. głaz). Wreszcie uwzgle˛dnienie procesu idealizacji w opisie je˛zyka pozwala na wyjas´nienie pewnych ciekawych ograniczen´. Prototypowe na. Osłona: UO (przynajmniej cze˛s´ciowo) chroni T przed działaniem sił zewne˛trznych. w których przedmiot be˛da˛cy układem odniesienia jest konwencjonalnie idealizowany jako płaszczyzna: w neutralnym konteks´cie powiemy na stole. nad i pod. 4. idealizacja polega na metonimii. w tym przypadku wierzchu14 (Piotr stoi na głazie znaczy. Relacja podtrzymywania: UO = przedmiot podtrzymuja˛cy. odpowiadaja˛cych róz˙nym sensom przyimków przestrzennych. umoz˙liwiaja˛cy ‘dopasowywanie’ konfiguracji przedmiotów w s´wiecie obiektywnym do abstrakcyjnych schematów.68 omawianych przyimków składa sie˛ równiez˙ schematyczna charakteryzacja geometrii układu odniesienia13. z przyimkiem na uz˙ywamy włas´nie nazwy tej cze˛s´ci. nie ? połoz˙ył teczke˛ na samochodzie. Przyległos´c´: Przynajmniej cze˛s´c´ T znajduje sie˛ na powierzchni przedmiotu stanowia˛cego UO. UO = układ odniesienia): <23> Na prototypowe: 1. a nie?? stał na domu. choc´ sa˛ one w zasadzie zgodne z konwencja˛ je˛zykowa˛. nad i pod W poprzednim punkcie omówiłam proces idealizacji. T = przedmiot podtrzymywany. Widocznos´c´: UO (przynajmniej cze˛s´ciowo) zasłania T. Jez˙eli układem odniesienia jest jakikolwiek duz˙y obiekt trójwymiarowy (np. 3. Piotr stał na pokładzie. nie na blacie. które nie pozwalaja˛ na niektóre uz˙ycia. Widocznos´c´: T jest widoczny. jednak słowa wierzch czy górna cze˛s´c´ zazwyczaj sie˛ w wypowiedzi pomija). a w punkcie naste˛pnym omówie˛ przykładowo inne znaczenia przyimka pod. na uwzgle˛dnieniu dla celów kodowania je˛zykowego jednej wybranej cze˛s´ci. z˙e stoi na wierzchniej cze˛s´ci głazu. zaczne˛ od prototypowych znaczen´ przyimków na. a nie nazwy całego obiektu. Geometria trajektora: bryła Geometria układu odniesienia: pozioma płaszczyzna Równiez˙ na znaczenie pod i nad składaja˛ sie˛ kompleksy dos´c´ niezalez˙nych parametrów: <24> Pod prototypowe: 1. Prototypowe na przypisuje układowi odniesienia pewne włas´ciwos´ci geometryczne – wymaga ono. 4. . Prototypowe na moz˙na scharakteryzowac´ w sposób naste˛puja˛cy (T = trajektor. połoz˙ył teczke˛ na masce/na dachu (samochodu). tj. choc´ wydaje sie˛. 2. 2. nie?? Piotr stał na statku15. Na prototypowe znaczenie przyimka na składa sie˛ kilka róz˙nych i dos´c´ niezalez˙nych parametrów – mie˛dzy innymi ciesza˛ce sie˛ tak ogromnym powodzeniem w tradycyjnych analizach kolejnos´c´ w pionie i przyległos´c´. Obecnie zajme˛ sie˛ charakterystyka˛ niektórych z owych schematów.

Ponadto. Bliskos´c´: T jest stosunkowo blisko UO. Geometria trajektora: bryła Geometria układu odniesienia: pozioma płaszczyzna 5. który jest wspólny dla obu sensów. itd. Bliskos´c´: T jest stosunkowo blisko UO (ale go nie dotyka). Przyimek pod jako naturalna kategoria znaczen´ W punkcie drugim wspomniałam o problemie. Oba podejs´cia zostały poddane drobiazgowej krytyce w pracach kognitywistów (cf. sa˛ ze soba˛ w oczywisty sposób spokrewnione: w prototypowym na (por. 3. Ile masz okien w swoim pokoju? b. Geometria trajektora: bryła Geometria układu odniesienia: pozioma płaszczyzna <25> Nad prototypowe: 1. a ponadto. lecz w jakis´ sposób ze soba˛ powia˛zane znaczenia sprowadza sie˛ do jakiegos´ ‘wspólnego mianownika’ – usiłuje uchwycic´ sie˛ jakis´ element znaczenia. Ten pokój jest za ciemny. Kolejnos´c´ w pionie: T jest powyz˙ej UO. choc´ róz˙ne. kaz˙dy przypadek polisemii uznaje sie˛ za homonimie˛ – albo tez˙ róz˙ne odmienne. To okno zbutwiało. relacje mie˛dzy poszczególnymi sensami nie zawsze polegaja˛ na podobien´stwie. 1987. . choc´ mie˛dzy poszczególnymi znaczeniami przyimków moz˙na zauwaz˙yc´ liczne lokalne podobien´stwa. Z drugiej strony. zaczerpnie˛te z pracy Lakoffa (1982): <26> a. a system. w którym jednemu leksemowi przyporza˛dkowanych jest kilkadziesia˛t zupełnie odmiennych znaczen´ za narze˛dzie efektywne w z˙adnym przypadku uznany byc´ nie moz˙e. jak i ‘lokalizacja w obre˛bie płaszczyzny’ (sens <3>). trzeba be˛dzie wycia˛c´ jeszcze jedno okno w tamtej s´cianie. Znakomicie to ilustruja˛ naste˛puja˛ce przykłady.69 2. przykład <1>) jest ‘zawarta’ zarówno ‘relacja podtrzymywania’ (sens <2>). Wie˛kszos´c´ teorii współczesnych uwzgle˛dnia jedynie dwie moz˙liwos´ci: albo róz˙ne sensy tego samego leksemu uwaz˙a sie˛ za całkowicie niezalez˙ne od siebie – innymi słowy. Kolejnos´c´ w pionie: T jest poniz˙ej UO. Lakoff i Johnson 1980) i nie be˛de˛ powtarzac´ tu ich argumentów. Dzieci grały w piłke˛ i stłukły okno. 2. e. d. ‘przedmiot ła˛cza˛cy trajektor z obiektem podtrzymuja˛cym’ <5> moz˙na uznac´ za przypadek szczególny ‘przedmiotu ograniczaja˛cego amplitude˛ ruchów trajektora’ <7>. trzeba je be˛dzie wymienic´. nie da sie˛ ich – przynajmniej tych najbardziej podstawowych – sprowadzic´ do jednego (czy nawet trzech – czterech) bardziej ogólnych znaczen´. Włas´nie przywiez´li nowe okna. jaki dla teorii semantycznej stwarza polisemia. c. niektóre znaczenia przyimków. zwłaszcza Lakoff 1982. Nawet pobiez˙na analiza poszczególnych znaczen´ przyimków przestrzennych znakomicie wykazuje całkowita˛ nieadekwatnos´c´ pierwszego z wymienionych podejs´c´: je˛zyk jest przede wszystkim efektywnym narze˛dziem komunikacji.

tak z˙e poszczególne sensy danego wyraz˙enia polisemicznego tworza˛ ‘łan´cuchy znaczen´’ rozchodza˛cych sie˛ promienis´cie od znaczenia podstawowego (sta˛d inna nazwa dla naturalnych kategorii znaczen´. motywowanego innymi czynnikami. po pierwsze. W punkcie ostatnim be˛de˛ starała sie˛ dowies´c´. g. tym. OSŁONA: Szła pod parasolem. stwierdza. z˙e jego poszczególne sensy tworza˛ naturalna˛ kategorie˛ znaczen´ zbudowana˛ wokół pod prototypowego. d. okno odnosi sie˛ do otworu. w który ‘upakowane’ sa˛ bardzo róz˙nego rodzaju tres´ci poznawcze. A oto zestawienie podstawowych sensów przyimka pod. Róz˙ne uz˙ycia metaforyczne. z˙e przez okno moz˙emy ogla˛dac´ to. w <26e>. z˙e okno umoz˙liwia nam komunikacje˛ i wymiane˛ przedmiotów z otoczeniem. a w zdaniu <26a>. METAFORYCZNA OSŁONA: Zostawiła dziecko pod opieka˛ sa˛siadki. jak cze˛s´ciowe podobien´stwo. z˙e szyby zazwyczaj widujemy w ramach. Teraz. który ulega rozmaitym ‘rozszerzeniom’. . np. z˙e uz˙ywamy tego samego słowa okno we wszystkich pie˛ciu przypadkach nie jest oczywis´cie motywowany jakimkolwiek podobien´stwem szyby czy ramy okiennej do dziury w s´cianie. W poprzednim punkcie pracy scharakteryzowałam prototypowe znaczenia przyimków na. po drugie. nad i pod. wykaz˙e˛. PANOWANIE: Miał pod soba˛ trzydziestu pracowników. co jest po drugiej stronie. metafora. itd. f. w <26d>. Kaz˙de ‘rozszerzenie’ znaczenia podstawowego moz˙e z kolei stanowic´ podstawe˛ do kolejnego rozszerzenia. METAFORYCZNA ZASŁONA: Co sie˛ pod tym kryje? e. Fakt. NIEWIDOCZNOS´C´ W SUBSTANCJI: Mieszkali pod ziemia˛. ‘kategorie radialne’ – cf. ‘prototypowego’. takie jak okno tektoniczne czy okno na s´wiat sa˛ motywowane jeszcze innymi cechami okien. oraz. schematyczny model. w którym kaz˙demu leksemowi odpowiada. drewniana˛ rame˛ z osadzona˛ w niej szyba˛. próbuja˛c uporac´ sie˛ mie˛dzy innymi z problemem polisemii. współwyste˛powanie w dos´wiadczeniu. sama˛ szybe˛. b. czy metonimia. c. czyli pewien wysoce wyidealizowany. szereg konwencjonalnych rozszerzen´ prototypu tworza˛cych naturalna˛ kategorie˛ znaczen´ – jest systemem najbardziej korzystnym z punktu widzenia efektywnos´ci komunikacji i najłatwiej przyswajalnym przez dzieci ucza˛ce sie˛ je˛zyka. z˙e poszczególne sensy wyraz˙en´ leksykalnych tworza˛ ‘naturalne kategorie znaczen´’ (Lakoff 1982) – kategorie zbudowane wokół jednego sensu podstawowego. wraz z mnemonicznymi ‘etykietkami’: <27> a. na przykładzie przyimka pod. George Lakoff. motywowanym przez pewne ogólne zasady kognitywne. lecz tym. w którym osadzona jest rama wraz z szyba˛. z˙e system zorganizowany w taki włas´nie sposób – system. znaczenie prototypowe. w <26c>. ZASŁONA: Pod tynkiem sa˛ kable.70 W zdaniu <26b> słowo okno nazywa otwór w s´cianie. Lakoff 1987). sama˛ rame˛. a ramy sa˛ zwykle osadzane w otworach w s´cianach. POD PROTOTYPOWE: Pies lez˙ał pod stołem.

podobnie jak w <a>. [UO = bryła] b. zas´ dla prototypowego za – bryła. PROJEKCJA NA PŁASZCZYZNE˛ POZIOMA˛: Narysuj kwadrat. z˙e dla prototypowego pod układem odniesienia jest płaszczyzna. r. za uz˙ywamy w wypadku przeciwnym – por. k. z˙eby trajektor i układ odniesienia znajdowały sie˛ blisko siebie. kiedy UO znajduje sie˛ baradzo blisko trajektora i jest w sposób bardziej naturalny idealizowany jako płaszczyzna niz˙ jako bryła. UO = BRYŁA: Pod oknem rosły kwiaty. Pod uz˙ywamy wtedy. p. BLISKOS´C´ W CZASIE: Pod koniec wykładu opowiedział pare˛ dowcipów. [UO = płaszczyzna] b. SIŁA: Zrobił to pod przymusem. Sens <b> całkowicie abstrahuje od relacji pionowos´ci i koncentruje sie˛ na fakcie. *Pod stora˛ jest wielki kaktus. j. <29> a. <28> a. 5. . Sens <b> zachowuje równiez˙ prototypowa˛ geometrie˛ trajektora i układu odniesienia. STANDARD: Dobrała torebke˛ pod kolor sukienki. SYMBOL: Miłos´c´ wyobraz˙ano pod postacia˛ Amora. Szła pod góre˛/pod wiatr. <28>–<31>. s. Wzajemne zalez˙nos´ci mie˛dzy poszczególnymi sensami przyimka zostały przedstawione graficznie na rys. i. l. Takie uje˛cie sensu <b> – w s´wietle jego relacji do kompleksu prototypowego – pozwala na naturalne wyjas´nienie ciekawego kontrastu mie˛dzy przyimkami pod a za. Pod plakatem jest plama. [UO = płaszczyzna lub bryła] b. <31> a. *Za plakatem jest plama. LOKALIZACJA: Rozbili obóz pod biegunem północnym. układ odniesienia chroni trajektor przed działaniem sił zewne˛trznych i musi znajdowac´ sie˛ blisko niego.71 h. Jest to zrozumiałe. z˙e UO zasłania trajektor. RUCH DO PŁASZCZYZNY/LINII PIONOWEJ: Odprowadził ja˛ pod same drzwi. Za stora˛ jest wielki kaktus. [UO nie przylega do trajektora] b. Za szafka˛ jest plama. n. POTENCJALNE NIEBEZPIECZEN´STWO: Nakazano mu to pod groz´ba˛ kla˛twy/pod kla˛twa˛. m. o. Za obrazem jest plama. *Pod szafka˛ jest plama16. gdy zauwaz˙ymy. a pod nim koło. Sensy <b>. <e>. UO = PŁASZCZYZNA/LINIA PIONOWA: Stał pod drzwiami i czekał. Pod obrazem jest plama. i <j> sa˛ bezpos´rednimi rozszerzeniami kompleksu prototypowego. prototypowe za nie wymaga równiez˙. <30> a. RUCH W KIERUNKU PRZECIWNYM: Płyna˛ł pod pra˛d.

W sensie <e> na plan pierwszy wysuwa sie˛ osłanianie trajektora przez układ odniesienia. czy kartka z rysunkiem jest pionowa. rozjas´niło mu sie˛ w głowie. moz˙emy uz˙yc´ tylko przyimka w (Zakopali belke˛ w ziemi). pokryc´ wzruszenie surowos´cia˛ tonu. kiedy trajektor znajduje sie˛ całkowicie pod powierzchnia˛ układu odniesienia i jest wobec tego niewidoczny (Zakopali belke˛ pod ziemia˛). To znaczenie przyimka pod w interesuja˛cy sposób kontrastuje z w tkankowym (termin Weinsberga). spadło mu bielmo. spadła mu zasłona z oczu. jedynym istotnym parametrem dla sensu <l> jest kolejnos´c´ w osi pionowej. co powoduje. innymi słowy. <f> stanowi metaforyczne rozszerzenie <e>: ochrona jest zwykle rozumiana metaforycznie w kategoriach osłaniania. Logiczne jest wie˛c. stał pod domem). w której trajektor jest otoczony przez układ odniesienia (czyli konfiguracji przestrzennej. lecz jak najbardziej naturalne jez˙eli uwzgle˛dnimy fakt. po . miec´ klapki na oczach itd. Otóz˙ pod moz˙emy uz˙yc´ tylko wtedy. byc´ s´lepym na cos´. wywlekac´/wydobywac´/wycia˛gac´ na s´wiatło dzienne. Czynnikiem umoz˙liwiaja˛cym uz˙ycie przyimka pod dla opisania sytuacji. wycia˛gna˛c´/wydobyc´ z kogos´ tajemnice˛. Rzeczy znane sa˛ widoczne. Jest to rozszerzenie całkowicie arbitralne z punktu widzenia czysto formalnego. które równiez˙ na ogół sugeruje przynajmniej cze˛s´ciowa˛ niewidocznos´c´. Podobnie dwuznaczne jest samo słowo osłona. nie ukryte: wyjs´c´ na jaw. z˙e trajektor pozostaje niewidoczny. nieistotna jest natomiast kolejnos´c´ w pionie17. Z kolei <d> jest metaforyczna˛ projekcja˛ sensu <b>. z˙e osoba niepowołana nie dowiaduje sie˛ o czyms´: spus´cic´ zasłone˛ na cos´. ba˛dz´ metaforycznie od innych zagroz˙en´ (parasol atomowy. Parasol moz˙e dosłownie chronic´ od deszczu. uchylic´ zasłony. wzia˛c´ kogos´ pod swoje (opiekun´cze) skrzydła moz˙e kaz˙dy. z˙e metaforyczna zasłona to cos´. biegł pod murem. Sens <m> jest z kolei wynikiem rzutowania konfiguracji <l> na płaszczyzne˛ pozioma˛. minimalna jest tez˙ asymetria relacji trajektor – układ odniesienia. w których układ odniesienia moz˙e byc´ cze˛s´ciowo poziomy (stał pod drzewem) i przynajmniej cze˛s´ciowo osłaniac´ i ochraniac´ trajektor (np. która zazwyczaj wymaga uz˙ycia przyimka w) jest oczywis´cie fakt. W <l> relacja pionowos´ci ulega całkowitemu wyabstrahowaniu. Miec´ dach nad głowa˛ i schronic´ sie˛ pod czyims´ dachem oznacza znacznie wie˛cej niz˙ po prostu fizyczne znajdowanie sie˛ wewna˛trz budynku. odsłaniac´ przed kims´ tajniki swojej sztuki – a przedmiot ukrywany znajduje sie˛ pod zasłona˛. W łan´cuchu sensów <a> – <j> – <l> moz˙emy zaobserwowac´ stopniowe wyabstrahowywanie elementu pionowos´ci. bardzo wyraz´na jest asymetria relacji trajektorukład odniesienia. W <a> jest on po prostu jednym z kilku elementów w kompleksie. czy pozioma. w <j> jest on silnie podkres´lony (układ odniesienia zdecydowanie góruje nad trajektorem) i podobnie jak w <a>. Mie˛dzy <a> a <j> mamy oczywis´cie cały szereg konfiguracji pos´rednich.72 Ciekawym rozszerzeniem sensu <b> jest <c>. jez˙eli choc´ cze˛s´c´ trajektora wystaje ponad wierzchnia˛ cze˛s´cia˛ układu odniesienia. parasol ochronny przed inflacja˛). z˙e układ odniesienia powoduje. uz˙ycie to wymaga konwencjonalnej metonimizacji układu odniesienia (dla celów kodowania je˛zykowego istotna jest jedynie wierzchnia powierzchnia UO). wygrzebywac´ jakies´ brudne sprawy. kto chce dana˛ osobe˛ przed czyms´ chronic´. z˙e opisywane sytuacje sa˛ ogla˛dane przez człowieka (niezalez˙nie od tego. niekoniecznie kwoka (kwoka to kolejny symbol bezpieczen´stwa przedstawianego jako fizyczna osłona!). otworzyc´ komus´ oczy. zerwac´ z czegos´ zasłone˛. o czym s´wiadczy systematyczna polisemia wyraz˙en´ oznaczaja˛cych osłanianie. W je˛zyku polskim funkcjonuje bardzo produktywna metafora ROZUMIENIE TOWIDZENIE – jako przykłady moga˛ tu posłuz˙yc´ takie wyraz˙enia jak przejrzec´ na oczy. uchylic´ ra˛bka tajemnicy.

poniewaz˙ zas´ ruch w czasie (metaforyczny!) przebiega tylko w jednym kierunku – od przeszłos´ci ku przyszłos´ci – trajektor musi poprzedzac´ układ odniesienia. Nalez˙y sie˛ wie˛c spodziewac´. b. okres´lona barwa. bliski. pocza˛tek. c. z˙e trajektor znajduje sie˛ w pobliz˙u układu odniesienia. Czas jest w naszej kulturze przedstawiany w kategoriach przestrzennych na wszelkich wykresach. nie ma potrzeby postulowania odre˛bnych lokatywnych i adlatywnych pod-sensów dla kaz˙dej konfiguracji przestrzennej nazywanej przez te przyimki.73 obróceniu głowy w strone˛ rysunku obraz na siatkówce jest identyczny. która˛ moz˙emy zaobserwowac´ równiez˙ w wielu innych utartych wyraz˙eniach: niedelikatnos´c´ bliska grubian´stwa. przykłady innych wyraz˙en´. To jest najwie˛kszy pomysł w przemys´le reklamowym. Sens <o> został zaznaczony na rysunku 5 jako odre˛bny wyła˛cznie dla zwie˛kszenia przejrzystos´ci obrazu. dlaczego pod koniec znaczy ‘w okolicach kon´ca’. W pierwszym przypadku wyraz˙enie przyimkowe oznacza miejsce. etc. przed. od Gdan´ska do Warszawy – od 1987 do 1989 roku. z˙e przyimki oznaczaja˛ce zbliz˙anie sie˛ do celu przestrzennego be˛da˛ miały równiez˙ metaforyczne znaczenie ‘zbliz˙ania’ sie˛ do okres´lonego wzorca (zbliz˙ac´ sie˛ do ideału. Warto takz˙e zauwaz˙yc´. zas´ uz˙ytkownicy je˛zyka zwykle nie zdaja˛ sobie nawet sprawy z tej dwuznacznos´ci). Lakoff i Johnson 1980: 74).) moz˙e wyste˛powac´ zarówno przy rzeczowniku w narze˛dniku jak i w bierniku. etc. Jest to rozszerzenie sensu <j> motywowane metafora˛ WAZ˙NY TO DUZ˙Y (cf. Innym rozszerzeniem sensu <o> (‘ruch do płaszczyzny/linii pionowej’) jest <r> (‘standard’). mie˛dzy Gdan´skiem a Warszawa˛ – mie˛dzy 1 a 20 lipca. nie wyjas´nia jednak dlaczego wyraz˙enie to moz˙e oznaczac´ jedynie ‘tuz˙ przed kon´cem’. podobnie jak pod przestrzenne. bliskie/odległe podobien´stwo. Otóz˙ pod temporalne. Rozumienie terminu ‘metafora’ jest u niego bliz˙sze klasycznej definicji arystotelesowskiej niz˙ koncepcjom współczesnym. mie˛dzy. których wieloznacznos´c´ jest motywowana ta˛ sama˛ metafora˛. gdyz˙ <p>. w drugim – cel. diagramach. Poniewaz˙ jednak znaczenie ‘lokatywnos´ci’ ba˛dz´ ‘adlatywnos´ci’ wnosi kon´cówka deklinacyjna rzeczownika. pisac´ pod kogos´). równiez˙ na zegarze ruch wskazówki wokół tarczy symbolizuje czas. cos´ koło tego. jest adlatywne. <r> i <s> stanowia˛ rozszerzenia pod adlatywnego. Tak wie˛c naturalne jest. a przyimki komunikuja˛ce oddalanie sie˛ od punktu wyjs´cia be˛da˛ równiez˙ oznaczac´ odste˛powanie od wzoru (!) – por. i in. przed domem – przed obiadem. koniec. Wiele polskich przyimków przestrzennych (pod. niewinne kłamstewko.). krótki. do którego zmierza poruszaja˛cy sie˛ przedmiot lub osoba. dobrac´ torebke˛ pod kolor sukienki. Jego osia˛gnie˛cia góruja˛ nad osia˛gnie˛ciami pomniejszych ludzi18. który jest nie tyle od niego znacznie wie˛kszy czy wyz˙szy. Wie˛kszos´c´ przyimków przestrzennych ma takz˙e znaczenia temporalne (w Gdan´sku – w 1989 roku. cechy charakterystyczne jakiegos´ stylu literackiego. z˙e przyimek okres´laja˛cy bliskos´c´ w przestrzeni moz˙e równiez˙ słuz˙yc´ do okres´lania bliskos´ci w czasie. Dwuznaczne sa˛ takz˙e takie słowa jak długi. <32> a. podaje˛ w <32>. Powyz˙sza argumentacja wyjas´nia. w którym odbywa sie˛ czynnos´c´. a nie ‘zaraz po zakon´czeniu’. Przyimek pod moz˙e równiez˙ sygnalizowac´. To było małe. za. nie przyimek. nad. Układem odniesienia jest tu wartos´c´ wzorcowa jakiejs´ cechy (np. lecz waz˙niejszy [<k>]. Sens <p> (‘bliskos´c´ w czasie’) jest wynikiem metaforycznej projekcji przestrzennego <o> na domene˛ czasu. z˙e równiez˙ w tym przypadku mamy do czynienia z systematyczna˛ polisemia˛: dokładnie tak samo jak nad i pod wieloznaczne sa˛ rzeczowniki góra i dół. . a rozszerzenie znaczenia jest motywowane metafora˛ PODOBIEN´STWO TO BLISKOS´C´.). odległy.

Zdecydował sie˛ na wyjazd pod jej wpływem. nie jest to jednak siła. gest zwycie˛zcy nad pokonanym). zniszczyc´. przeciwnym do kierunku pra˛du)’. ‘pod’ działaniem jej siły. odcinac´ sie˛ od tła. w którym normalnie (na skutek przycia˛gania ziemskiego) poruszałby sie˛ przedmiot znajduja˛cy sie˛ na zboczu góry’. która zmusza osoby znajduja˛ce sie˛ pod nia˛ do zrobienia czegokolwiek. z którego wieje wiatr’. Uparcie pia˛ł sie˛ do góry po drabinie władzy. s´wiatła. w którym punkt czy obszar. tylko bezpos´rednio głównemu. w stosunku do którego trajektor porusza sie˛ w kierunku przeciwnym. osoby. pod wiatr – ‘w kierunku przeciwnym do kierunku. jest ona równiez˙ głe˛boko zakorzeniona w potocznej wiedzy o s´wiecie (osoba wyz˙sza czy tez˙ wie˛ksza jest na ogół silniejsza. odbiegac´ od schematu. w <s>. 39): <33> Piotr góruje nad wszystkimi swoimi rywalami. ruch odbywa sie˛ w kierunku przedmiotu be˛da˛cego układem odniesienia. Napoleon był wtedy u szczytu władzy.74 równiez˙ odbijac´ sie˛ od otoczenia. Podobnie jak w <g> i <h> metaforyczna siła jest tu u góry. Jaka jest wasza jednostka nadrze˛dna? Nasza komórka nie podlega Mielczarskiemu. stanowi podstawe˛ do je˛zykowego okres´lenia kierunku ruchu: wiatr wschodni to taki. rozbiez˙ne opinie. podobnie wieloznaczny jest cały szereg wyraz˙en´ nazywaja˛cych relacje przestrzenne w pionie (innych przykładów dostarczaja˛ Lakoff i Johnson 1980: 37–8. wspinac´ sie˛ w hierarchii). etc. Pod pra˛d znaczy ‘w kierunku z´ródła pra˛du (tj. Robiła to pod przymusem. a wie˛c panuje nad słabszymi). a nawet pewne symboliczne gesty (pokłon. pod s´wiatło – ‘w kierunku z´ródła s´wiatła’. Osoba sprawuja˛ca władze˛ ma siłe˛. kierunek wytycza z´ródło pra˛du. Wybił sie˛ dzie˛ki cie˛z˙kiej pracy. lecz zagroz˙enie. metaforycznie znajduja˛ sie˛ ‘pod’ nia˛. Walka rozgrywa sie˛ na najwyz˙szym szczeblu. S´cis´le z ta˛ metafora˛ zwia˛zana jest cała koncepcja hierarchii (wysoki/niski status. Załamał sie˛ pod razami. niebezpieczen´stwo. To znaczenie pod jest tylko cze˛s´ciowo motywowane sensem <o> i jego uz˙ycie ogranicza sie˛ włas´ciwie do czterech wymienionych powyz˙ej sfrazeologizowanych kombinacji19. pod góre˛ – ‘w kierunku przeciwnym do kierunku. Rozszerzeniem sensu <o> jest równiez˙ <s>: w <o>. Ten to wysoko zajdzie! Udało mu sie˛ zapanowac´ nad sytuacja˛. BYC´ POD PANOWANIEM TO W DÓŁ. Klasycznym symbolem tego rodzaju zagroz˙enia jest zawieszony u powały . pocia˛g warszawski to pocia˛g jada˛cy z Warszawy. w której jakas´ osoba ba˛dz´ przedmiot jest poddawany działaniu jakiejkolwiek siły. niekoniecznie sprawowanej przez inna˛ osobe˛ <h>: <34> Drzwi usta˛piły pod naporem tłumu. od którego zaczyna sie˛ ruch. Sens <g> jest motywowany przez bardzo produktywna˛ metafore˛ PANOWANIE TO W GÓRE˛. które moz˙e w kaz˙dej chwili spas´c´ na znajduja˛ce sie˛ poniz˙ej ofiary i je zgnies´c´. potencjalnego ruchu. Przyimka pod moz˙na równiez˙ uz˙yc´ do opisania sytuacji. nad którymi panuje. który wieje od wschodu. Nie jest to jednak jedyny przypadek. Szczególnym przypadkiem sensu <h> jest <i> (‘potencjalne niebezpieczen´stwo’).

oczywista jest tu rolnicza proweniencja tego rodzaju metaforyki). który symbolicznie zaste˛puje. Lakoff i Johnson 1980: 73). mniej materialna – ponad nim.75 miecz Damoklesa. godła tradycyjnie umieszcza sie˛ wie˛c ponad obiektami. S´cia˛gna˛ł na siebie nieszcze˛s´cia. W podre˛cznikach do semantyki relacje˛ odniesienia przedstawia sie˛ na ogół graficznie za pomoca˛ kreski ła˛cza˛cej nazwe˛ z przedmiotem nazywanym. Otóz˙ sens <n> zakłada pewien potoczny model semantyki je˛zyka naturalnego – model. „Za te˛ dłon´ podniesiona˛ nad Polska˛ kula w łeb”. wisiec´ nad kims´.) Nazwa czy symbol to cos´. w którym s´wiat znaczen´ dzieli sie˛ na ‘grza˛dki’ odpowiadaja˛ce kategoriom przedmiotów ba˛dz´ relacji. zwłaszcza chmury gradowe (Chmury gromadza˛ sie˛ nad Europa˛. hasła w słowniku pod odpowiednia˛ litera˛. na rysunkach takich przedmiot nazywany jest na ogół umieszczany na dole. <35> Spadły na niego nieszcze˛s´cia. Innym metaforycznym rozszerzeniem relacji przestrzennych w pionie jest sens <n>. z˙e do jego najwyz˙szej cze˛s´ci przymocowany jest krzyz˙. kos´ciół moz˙na z daleka odróz˙nic´ po tym. a nazwa – bardziej ulotna. które maja˛ reprezentowac´. co powinno byc´ bardziej ‘widoczne’. na z˙ywotnos´c´ tego rodzaju wyobraz˙enia wskazuja˛ liczne frazeologizmy: wisiec´ na włosku. co ma umoz˙liwiac´ szybka˛ identyfikacje˛ – a wie˛c cos´. ba˛dz´ niesie nad głowa˛. Kłopoty wala˛ sie˛ na niego. a nad kaz˙da˛ grza˛dka˛ umieszczona jest nazwa-etykietka. który opisuje. tabliczke˛ z napisem umieszcza sie˛ nad przedmiotem. dosłownie i przenos´nie. niz˙ sam desygnat (w potocznym modelu s´wiata wypracowanym przez nasza˛ kulture˛ ROZUMIENIE TO WIDZENIE – por. Flage˛ ba˛dz´ sztandar umieszcza sie˛ ponad budynkiem czy statkiem. wisiec´ w powietrzu. w którym układem odniesienia jest symbol reprezentuja˛cy przedmiot be˛da˛cy trajektorem. jak choc´by teoria pól leksykalnych czy tez˙ wszelkie teorie semantyczne oparte na relacji odniesienia. cos´. informacje˛ w katalogu pod takim czy innym numerem (we wszystkich tych przypadkach ogniwem pos´rednim jest sens <m>). a drzewce słuz˙a˛ce do podtrzymywania flagi w górze stało sie˛ jej cze˛s´cia˛. co zaste˛puje rzeczywisty desygnat. jak i przykłady w <35>. Wszelkiego rodzaju symbole. Jednak obok tej czysto percepcyjnej motywacji istnieje głe˛bsza motywacja metaforyczna. . Uz˙ycie pod w znaczeniu <n> cze˛sto jest motywowane rozmieszczeniem tekstu na kartce: tekst wiersza czy opowiadania na ogół umieszcza sie˛ dosłownie pod tytułem. Zagroz˙enie ‘wisza˛ce’ nad bezradnymi ofiarami bywa tez˙ wyobraz˙ane jako chmury. (Z tego potocznego metaforycznego modelu semantycznego wywodza˛ sie˛ bardziej wyrafinowane modele wypracowane przez je˛zykoznawców i filozofów. układ odniesienia jest w metaforycznej przestrzeni usytuowany ponad przedmiotem.

Równiez˙ w sam system je˛zykowy sa˛ wbudowane pewne udogodnienia. dana konfiguracja przestrzenna moz˙e nie ‘pasowac´’ do z˙adnego wyidealizowanego modelu kognitywnego. istnieja˛ bowiem ogromne rozbiez˙nos´ci mie˛dzy je˛zykami w wyborze owych punktów. Ponadto. lecz troche˛ z boku). które sa˛ z kolei poje˛ciowo ‘dopasowywane’ do postrzeganych konfiguracji. z˙e niezgodnos´ci mie˛dzy abstrakcyjnym schematem a opisywana˛ sytuacja˛ sa˛ nieistotne z punktu widzenia tego. powiedziec´ Obraz wisi pod mapa˛. a komunikat je˛zykowy. czyli na projekcji kategorii semantycznych danego je˛zyka na s´wiat. W pewnych sytuacjach moz˙e uznac´. Potocznos´c´ w słuz˙bie semantyki: logika systemu Je˛zyk musi umoz˙liwiac´ opis nieskon´czonej ilos´ci najróz˙niejszych konfiguracji przestrzennych.76 6. poniewaz˙ je˛zykiem posługuja˛ sie˛ ludzie w z˙yciu codziennym. i przyimki-omnibusy. uz˙ytkownik je˛zyka moz˙e skorzystac´ z jednej z kilku strategii. Owo ‘dopasowywanie’ polega na idealizacji. których uz˙ycie jest ograniczone do stosunkowo s´cis´le okres´lonych sytuacji. z˙eby był rozpoznawalny w warunkach odbiegaja˛cych od idealnych. które znacznie bardziej ogólnie charakteryzuja˛ konfiguracje˛ trajektor-układ . np. spomie˛dzy. i im przypisuje okres´lona˛ sekwencje˛ fonemów. Chca˛c opisac´ taka˛ konfiguracje˛. Pod prototypowe od sensów prototypowych innych przyimków róz˙ni sie˛ wartos´ciami nie jednego. lecz kilku niezalez˙nych parametrów. w. koło. co chce przekazac´ i je zignorowac´ (i np. nawet jez˙eli obraz nie wisi dokładnie poniz˙ej mapy. dookoła. owe wyraz˙enia musza˛ byc´ przyporza˛dkowane abstrakcyjnym schematom. a przekaz powinien byc´ moz˙liwie najkrótszy i jak najbardziej ‘nos´ny’ komunikacyjnie. lecz raczej wybiera pewne uprzywilejowane punkty odniesienia na semantycznym kontinuum. Je˛zyk nie dzieli s´wiata na szereg przylegaja˛cych do siebie ‘przegródek’. wzdłuz˙. które zostały omówione powyz˙ej: kompleksowos´c´. z˙e róz˙ne je˛zyki róz˙ne sytuacje uznaja˛ za ‘typowe’. Tak wie˛c liczba odre˛bnych wyraz˙en´ leksykalnych dla jakiejkolwiek dziedziny nie moz˙e byc´ zbyt wielka. którym odpowiadaja˛ minimalnie sie˛ od siebie róz˙nia˛ce konfiguracje przestrzenne. podlega on jeszcze dodatkowym ograniczeniom wynikaja˛cym z ograniczen´ ludzkiej pamie˛ci oraz z funkcjonowania naszego aparatu percepcyjnego: jestes´my zdolni do rozróz˙niania ograniczonej liczby fonemów. zwłaszcza w przypadku przyimków bardziej ‘wyspecjalizowanych’. gdyz˙ ten sam przedmiot moz˙e byc´ idealizowany na róz˙ne sposoby w róz˙nych je˛zykach. Pogodzenie tych w duz˙ym stopniu sprzecznych wymagan´ umoz˙liwiaja˛ trzy cechy organizacji je˛zykowej. musi cechowac´ pewna redundancja. Taki sposób organizacji umoz˙liwia szybkie przekazanie dos´c´ konkretnej informacji o sytuacjach ‘typowych’ – choc´ nalez˙y tu wyraz´nie zaznaczyc´. Poniewaz˙ ilos´c´ wyraz˙en´ lokatywnych jest dos´c´ s´cis´le ograniczona. Idealizacja nalez˙y do sfery konwencji je˛zykowej. odpowiadaja˛ce pewnym typowym sytuacjom. takie jak na. co jednak nieuchronnie pocia˛ga za soba˛ wie˛ksza˛ rozwlekłos´c´ wypowiedzi. idealizacja i struktura radialna. jak zauwaz˙a Talmy (1983). Aby moz˙liwe było opisywanie obiektywnie róz˙nych konfiguracji przestrzennych za pomoca˛ tych samych wyraz˙en´ je˛zykowych. W innych przypadkach moz˙e uz˙yc´ wyraz˙enia peryfrastycznego. Istnieja˛ przyimki bardzo ‘wyspecjalizowane’.

system zorganizowany w taki sposób nie przecia˛z˙a zbytnio pamie˛ci. takie parametry jak ‘widocznos´c´’ czy ‘relacja podtrzymywania’ sa˛ dla systemu je˛zykowego bardziej istotne. p) Bliskos´c´ w czasie r) Standard o) Ruch do płaszczyzny/linii poziomej m) Projekcja na płaszczyzne˛ pozioma˛ l) UO = Bryła j) UO = płaszcz. czasem uwarunkowane percepcja˛ (jak np. Wreszcie w kaz˙dym je˛zyku istnieja˛ wyraz˙enia polisemiczne. a polisemia to po prostu wynik skonwencjonalizowanego ignorowania róz˙nic mie˛dzy opisywana˛ sytuacja˛ a abstrakcyjnym schematem. cze˛sto czynnikami czysto kulturowymi (duz˙a cze˛s´c´ metaforyki jest specyficzna dla danej kultury). uz˙ycie przyimków nad i pod do okres´lenia wzgle˛dnego umiejscowienia obrazków na lez˙a˛cej poziomo kartce papieru). Rozszerzenia takie – jak moglis´my sie˛ przekonac´ porównuja˛c róz˙ne sensy przyimka pod – sa˛ cze˛s´ciowo motywowane pewnymi ogólnymi zasadami kognitywnymi: sa˛ to wie˛c rozszerzenia sensowne z punktu widzenia naszego ogla˛du s´wiata. ale poniewaz˙ łatwiej jest nauczyc´ sie˛ czegos´ umotywowanego niz˙ całkowicie arbitralnego. Sa˛ to jednak rozszerzenia konwencjonalne – a wie˛c trzeba sie˛ ich nauczyc´. z którymi w sposób konwencjonalny ła˛czy sie˛ okres´lona˛ forme˛ fonologiczna˛. czasem wzgle˛dna˛ waz˙nos´cia˛ danej cechy dla skutecznego działania w s´wiecie (np. Jednoczes´nie ten rodzaj organizacji umoz˙liwia ‘wbudowanie’ w system je˛zykowy znacznie wie˛kszej ilos´ci semantycznych reprezentacji róz˙nych typów sytuacji. /linia pionowa n) Symbol k) Lokalizacja g) Panowanie Rys.77 odniesienia. s) Ruch w kier. i wobec tego moga˛ byc´ uz˙ywane do opisywania sytuacji dos´c´ róz˙nych od jakiegokolwiek sensu prototypowego20. niz˙ ‘czysta’ lokalizacja). co oczywis´cie znacznie ułatwia komunikacje˛. 5 c) Niewidocznos´c´ w substancji b) Zasłona d) Metaforyczna zasłona a) Pod prototypowe h) Siła e) Osłona i) Potencjalne niebezpieczen´stwo f) Metaforyczna osłona . z którym skojarzona jest taka czy inna sekwencja fonemów.

w której plama znajduje sie˛ poniz˙ej szafki. 2 Jest to oczywis´cie analiza uproszczona. Krzeszowskiego. Sam Langacker definiuje trajektor jako „the figure in a relational profile”. natomiast w uje˛ciu Weinsberga wszystkie te rozróz˙nienia sa˛ całkowicie arbitralne. z˙e jest pod układem odniesienia. 7 Oczywis´cie trajektorem moz˙e byc´ równiez˙ przedmiot poruszaja˛cy sie˛ po torze równoległym do układu odniesienia: tor. 9 Przykład zaczerpnie˛ty z pracy Talmy’ego (1983). <i>. nalez˙a˛ one do podstawowych terminów w stworzonej przez niego wersji gramatyki kognitywnej. s. konwencja je˛zykowa nie pozwala na uz˙ycie pod. opis sensu <c> przyimka pod w pia˛tym punkcie). Mówimy „na Warszawe˛ zrzucono”. z˙e sufit nie ma cze˛s´ci wierzchniej. gdyz˙ idealizacja polega tu na metonimicznym uwzgle˛dnieniu jedynie wierzchniej powierzchni układu odniesienia dla celów kodowania je˛zykowego. jez˙eli jest widoczna. lecz równiez˙ przedrostka przed czasownikiem. a takz˙e mie˛dzy głe˛bokimi a płytkimi i s´rednio głe˛bokimi wkle˛słos´ciami oddolnymi. zas´ pod obudowa˛ jez˙eli znajduje sie˛ na jej wewne˛trznej powierzchni. <h>. 5 Przykład zaczerpnie˛ty z pracy Talmy’ego (1983).78 Przypisy 1 Oczywis´cie zwolennicy tych teorii nie neguja˛ faktu istnienia luk leksykalnych. 12 Jez˙eli układ odniesienia jest wkle˛sły od dołu. które Langacker nazywa trajektorem i układem odniesienia). 14 Role˛ metonimizacji w je˛zykowej idealizacji s´wiata szczegółowo omawia Annette Herskovits (1989). zas´ układ odniesienia (landmark) jako „a salient entity other than the trajector” (t. sensy <g>. 2. uwaz˙a sie˛ je jednak za zjawisko wyja˛tkowe. jez˙eli w danej chwili znajduje sie˛ pod pokładem. osłona zazwyczaj równiez˙ znajduje sie˛ ponad nim. 8 Zagadnienie to zostało szczegółowo omówione w pracy Langackera (1983). sensy <c>. jakie mu nadaje Langacker (1983). Sa˛ to poje˛cia dos´c´ blisko spokrewnione z poje˛ciami figury i tła z tradycyjnej psychologii postaci (Talmy uz˙ywa włas´nie poje˛c´ figura i tło do okres´lania obiektów. 15 Zdania Jest na pokładzie i Jest na statku róz˙nia˛ sie˛ znaczeniem i sa˛ uz˙ywane w odmiennych kontekstach: człowiek moz˙e byc´ na statku nawet. jez˙eli jednak plama znajduje sie˛ na cze˛s´ci s´ciany zasłonie˛tej przez szafke˛. nalez˙y uz˙yc´ przyimka w. 17 Poniewaz˙ jednak prototypowe zagroz˙enie znajduje sie˛ nad trajektorem (por. z˙e idealizacja to sposób widzenia całej sytuacji. 16 Oczywis´cie zdanie <30a> jest jak najbardziej adekwatne do opisu sytuacji. choc´ maja˛ raczej szerszy zakres. mie˛dzy z´ródłem zagroz˙enia a trajektorem. jest bardziej prawdopodobne. a relewantnym parametrem jest widocznos´c´ (por. o marginalnym znaczeniu dla semantycznego opisu je˛zyka. P. Jez˙eli zas´ układ odniesienia podtrzymuje trajektor w przestrzeni. <n>. Lakoff 1986). bardziej jest wie˛c skłonny zwrócic´ uwage˛ na elementy wizualne. które Langacker (1983) nazywa schematyzacja˛. a układem odniesienia – człon modyfikuja˛cy. czym sa˛ stoły. ale równiez˙ dla uje˛c´ bardziej subtelnych moz˙na zbudowac´ argumenty krytyczne analogiczne do tych. tj. a nie tylko cos´. raczej podre˛cznikowa. 19 Wysoki stopien ´ sfrazeologizowania jest dos´c´ powszechny ws´ród sensów ‘peryferyjnych’. które przedstawiam dalej. jest cze˛sto dla celów kodowania je˛zykowego traktowany jako linia prosta (por. 138). zas´ na poziomie frazy trajektorem jest człon modyfikowany. na poziomie zdania trajektorem jest podmiot. z˙yje niejako obok nich. <i>). 6 Poje˛cia schematycznos´c´ uz˙ywam tutaj w takim znaczeniu. Tak wie˛c uwzgle˛dnienie roli idealizacji pozwala na wyjas´nienie róz˙nic mie˛dzy przyimkami nad i pod w traktowaniu wkle˛słos´ci w powierzchni układu odniesienia. U Langackera sa˛ to równiez˙ podstawowe poje˛cia uz˙ywane przy opisie struktury gramatycznej na wszystkich poziomach. a nie „do Warszawy wrzucono” – a wie˛c konwencjonalnie uwarunkowany sposób widzenia sytuacji determinuje nie tylko wybór przyimka. 13 Proces idealizacji u Talmy’ego to szczególny przypadek zjawiska. 20 Te cechy organizacji systemu je˛zykowego szczegółowo omawia Talmy (1983). z˙e be˛dzie sie˛ koncentrował na funkcjonalnie najbardziej istotnej cze˛s´ci stołu: natomiast Indianin. 10 Fakt ten jest prawdopodobnie uwarunkowany kulturowo. najbardziej odległych od znaczenia prototypowego – por. . 11 Przykład ten moz˙e równiez˙ posłuz˙yc´ jako ilustracja do twierdzenia. 4 Zjawisko to nie jest uwarunkowane faktem. 18 Przykłady z polskiego tłumaczenia T. chociaz˙ wie. Poniewaz˙ Europejczyk ma wie˛cej do czynienia ze stołami niz˙ Indianin. co warunkuje uz˙ycie takiego ba˛dz´ innego przyimka. np. układem odniesienia – dopełnienie bliz˙sze. o przedmiocie znajduja˛cym sie˛ we wgłe˛bieniu moz˙na powiedziec´. <p>. Guma przyklejona do umieszczonej na suficie obudowy jakiegos´ urza˛dzenia jest na obudowie. po którym porusza sie˛ trajektor. 3 Poje˛cia trajektor i układ odniesienia przyje˛łam od Langackera (1983).

Women. University of California at Berkeley. L. Metaphors We Live By.. T. . A. L. L. The Linguistic Expression of Spatial Knowledge. U. and Application. Weinsberg. Trier. George (1982).) Langacker. D. David C. Leonard (1983). University of California. Adam (1973). 1988. – (1987). Przyimki przestrzenne w je˛zyku polskim.. Spatial Orientation: Theory. Nie publikowana praca doktorska. Categories and Cognitive Models. Krzeszowski. Chicago. The Perception of Space and the Function of Prepositions in English: A Contribution to Cognitive Grammar. Duisburg. Duisburg. tłum. A. Longman.79 Bibliografia Bennet... Vandeloise. niemieckim i rumun´skim. London. Chicago. Barkeley Cognitive Science Report Series. San Diego. T. (Polski przekład: Metafory w naszym z˙yciu. Research. U. Warszawa. Trier. Talmy. D. A.). New York. Annette (1989). – i Mark Johnson (1980). Ronald (1983). U. Herskovits. L. The Description of Space in French. Spatial and Temporal Uses of English Prepositions: An Essay in Stratificational Semantics. – (1986). (1975). Schulze. Argument Forms in Lexical Semantics. Warszawa. Foundations of Cognitive Grammar. and Dangerous Things. Rainer (1987). Tomasz P. Fire. Chicago University Press. Plenum Press. Claude (1984). Lakoff. A. Chicago University Press. U. „How Language Structures Space” [w:] Herbert Pick i Linda Acredolo (red.

80 .

Master your semester with Scribd & The New York Times

Special offer for students: Only $4.99/month.

Master your semester with Scribd & The New York Times

Cancel anytime.