61

EWA DA˛BROWSKA-MICHALCZAK

Potocznos´c´ w słuz˙bie semantyki:
je˛zykowy model
relacji przestrzennych w pionie
1. Ogólne załoz˙enia i cel pracy
Jedna˛ z najbardziej kontrowersyjnych tez je˛zykoznawstwa kognitywnego jest stwierdzenie, z˙e znaczenie wyraz˙enia je˛zykowego to nic innego jak konwencjonalny sposób konceptualizowania dos´wiadczenia – innymi słowy, z˙e semantyka kaz˙dego je˛zyka naturalnego
zakłada pewien wyidealizowany, konwencjonalny (’potoczny’) sposób widzenia s´wiata –
oraz z˙e tak byc´ musi, jez˙eli je˛zyk ma spełniac´ swoje podstawowe funkcje – poznawcza˛
i komunikacyjna˛. Celem niniejszej pracy jest wykazanie prawdziwos´ci tej tezy na przykładzie przyimków lokatywnych – czyli wyraz˙en´, o których zazwyczaj twierdzi sie˛, iz˙ opisuja˛
relacje istnieja˛ce obiektywnie w s´wiecie obiektywnym. Postaram sie˛ wie˛c wykazac´, z˙e:
1. Wie˛kszos´ci wyraz˙en´ je˛zyka naturalnego nie sposób definiowac´ za pomoca˛ warunków koniecznych i wystarczaja˛cych, o których zwykło sie˛ mówic´, z˙e stanowia˛ podstawe˛
naukowego, obiektywnego widzenia rzeczywistos´ci. Wyraz˙enia je˛zyka naturalnego sa˛
z reguły polisemiczne: ich znaczenie moz˙na opisac´ jako zbiór odre˛bnych, choc´ blisko ze
soba˛ spokrewnionych ‘sensów’. Powia˛zania mie˛dzy poszczególnymi sensami danego
wyraz˙enia leksykalnego sa˛ odbiciem naszego (w duz˙ym stopniu uwarunkowanego kulturowo) sposobu widzenia s´wiata; z punktu widzenia czysto formalnego sa˛ one całkowicie
arbitralne.
2. Przyimki lokatywne nie nazywaja˛ relacji istnieja˛cych w s´wiecie obiektywnym, lecz
odzwierciedlaja˛ pewien konwencjonalny sposób widzenia rzeczywistos´ci.
3. Taka konwencjonalna idealizacja s´wiata pełni funkcje˛ instrumentalna˛: jest to jedyny
sensowny sposób poradzenia sobie z pozornie niewykonalnym zadaniem opisania za

62
pomoca˛ niewielkiej ilos´ci wyraz˙en´ lokatywnych o okres´lonym znaczeniu nieskon´czonej
liczby moz˙liwych konfiguracji przestrzennych.

2. Tradycyjne opisy wyraz˙en´ lokatywnych
Wie˛kszos´c´ tradycyjnych teorii semantyki leksykalnej przyjmuje – zazwyczaj w sposób
milcza˛cy – pewne załoz˙enia dotycza˛ce stosunku mie˛dzy wyraz˙eniami je˛zykowymi a odpowiadaja˛cymi im kategoriami przedmiotów ba˛dz´ relacji. Przyjmuje sie˛ wie˛c zwykle, iz˙
poszczególnym elementom leksykalnym odpowiadaja˛ kategorie przyległe i wzajemnie
wykluczaja˛ce sie˛; wspólnie kategorie te pokrywaja˛ cały obszar danej dziedziny1, a ich
znaczenie moz˙na opisac´ za pomoca˛ kombinacji kilku podstawowych parametrów (‘składników’, ‘poje˛c´ atomowych’), które okres´laja˛ warunki konieczne i wystarczaja˛ce do uz˙ycia
danego leksemu. Preferuje sie˛ zazwyczaj opisy, w których nalez˙a˛ce do danej dziedziny
kategorie tworza˛ minimalnie ze soba˛ kontrastuja˛ce pary ba˛dz´ grupy.
Jednym z celów niniejszego referatu jest wykazanie, z˙e przedstawiony powyz˙ej model
organizacji semantycznej jest całkowicie nieodpowiedni do analizy wie˛kszos´ci materiału
leksykalnego je˛zyka naturalnego (choc´ moz˙e on byc´ uznany za przydatny do opisu kilku
izolowanych podsystemów je˛zyka, takich jak zaimki osobowe czy wyraz˙enia okres´laja˛ce
pokrewien´stwo). Poszczególne kategorie bowiem zazwyczaj róz˙nia˛ sie˛ nie wartos´cia˛
pojedynczego parametru, lecz całym kompleksem parametrów. Innymi słowy, je˛zyk nie
dzieli s´wiata na mniejsze lub wie˛ksze ‘przegródki’, którym odpowiadaja˛ pewne sekwencje
dz´wie˛ków: moz˙na raczej powiedziec´, z˙e poszczególne elementy leksykalne sa˛ przyporza˛dkowane pewnym uprzywilejowanym punktom odniesienia na semantycznym kontinuum;
owe punkty odniesienia stanowia˛ prototypy, wokół których buduje sie˛ naturalne kategorie
znaczen´ (por. pkt 5).
Rozwaz˙my jednak adekwatnos´c´ modelu tradycyjnego dla opisu relacji lokatywnych
w pionie, tj. stosunków przestrzennych, które w je˛zyku polskim okres´lane sa˛ za pomoca˛
przyimków nad, na oraz pod. Zazwyczaj za relewantne parametry dla relacji w pionie
uznaje sie˛ przyległos´c´ oraz kierunek (‘góra’ i ‘dół’, przy czym ‘dół’ moz˙na opisywac´ jako
[–GÓRA]); tak wie˛c na znaczenie przyimka na składaja˛ sie˛ dwa poje˛cia atomowe:
[+GÓRA], [+PRZYLEGŁOS´C´]; nad jest definiowane jako [+GÓRA, –PRZYLEGŁOS´C´];
zas´ pod jako [–GÓRA]2.
Niestety taki opis organizacji semantycznej, choc´ pocza˛tkowo moz˙e sie˛ wydawac´
bardzo obiecuja˛cy, przy bliz˙szej analizie okazuje sie˛ całkowicie błe˛dny. Aby tego dowies´c´,
wykaz˙e˛, z˙e posiadanie cech [+GÓRA, +PRZYLEGŁOS´C´] nie jest ani warunkiem koniecznym, ani wystarczaja˛cym do zdefiniowania kategorii relacji przestrzennych okres´lanych
przez przyimek na; oczywis´cie dla pozostałych przyimków moz˙na przedstawic´ argumenty
analogiczne.
a)
b)

Rys. 1

przykłady <1> – <17>. lecz ponad dwadzies´cia (por. <2> RELACJA PODTRZYMYWANIA W PRZESTRZENI: Darek wisi na drzewie. z˙e na ma nie jedno. <8> LOKALIZACJA W METAFORYCZNEJ PRZESTRZENI: Janka jest na studiach/na farmacji. Decyduja˛cym elementem nie jest tu jednak konfiguracja przestrzenna. <3> LOKALIZACJA W OBRE˛BIE PŁASZCZYZNY: Masz plame˛ na spodniach. Oczywis´cie. czy trzy róz˙ne znaczenia. <9> RELACJA PODTRZYMYWANIA W METAFORYCZNEJ PRZESTRZENI: To twierdzenie oparte jest na faktach. choc´ przestrzenne usytuowanie Darka w stosunku do drzewa nie spełnia z˙adnego z wymienionych powyz˙ej warunków. dobrze? <13> STAN KON´COWY (przy czasownikach opisuja˛cych zmiane˛): Przerobił powies´c´ na scenariusz filmowy. . <4> WIDOCZNOS´C´: Na suficie jest mucha. sytuacje˛ przedstawiona˛ na rysunku 1b: Darek lewituje pod drzewem). lecz relacja podtrzymywania: drzewo przeciwdziała siłom przycia˛gania i podtrzymuje ciało Darka w pewnym połoz˙eniu. <10> PRZEDMIOT METAFORYCZNIE OGRANICZAJA˛CY AMPLITUDE˛ RUCHÓW TRAJEKTORA3: Nerwy trzeba trzymac´ na wodzy. <11> PODLEGANIE SIŁOM/ZAGROZ˙ENIOM ZEWNE˛TRZNYM: Stał na widoku/na słon´cu/na mrozie. <1> UZ˙YCIE PROTOTYPOWE: Na stole lez˙y ksia˛z˙ka. Niepokoja˛cy jest jednak zasie˛g tej wieloznacznos´ci: okazuje sie˛. Gdyby czynnikiem warunkuja˛cym uz˙ycie takiego ba˛dz´ innego przyimka była tu jedynie przestrzenna konfiguracja Darka i drzewa. <12> CEL PRZESTRZENNY: Wyjdz´my na dach. dwa. fakty te same w sobie s´wiadcza˛ jedynie o tym. <7> PRZEDMIOT OGRANICZAJA˛CY AMPLITUDE˛ RUCHÓW TRAJEKTORA3: Psa trzymał na łan´cuchu. <14> LOKALIZACJA NA ABSTRAKCYJNEJ PŁASZCZYZ´NIE OKRES´LONEJ PRZEZ ODLEGŁOS´C´ OD INNEJ PŁASZCZYZNY STANOWIA˛CEJ UKŁAD ODNIESIENIA: Trzeci obóz załoz˙ylis´my na wysokos´ci czterech tysie˛cy metrów. ilustruja˛ce niektóre z nich).63 Zdanie <2> (Darek wisi na drzewie) opisuje sytuacje˛ przedstawiona˛ na rysunku 1a. z˙e mamy tu do czynienia z wieloznacznos´cia˛: przyimek na ma inne znaczenie w przykładzie <2> niz˙ w <1>. <6> PUNKT ZAKOTWICZENIA: Pokrywka trzyma sie˛ na jednym gwoz´dziu. <5> PRZEDMIOT ŁA˛CZA˛CY TRAJEKTOR3 Z OBIEKTEM PODTRZYMUJA˛CYM: Z˙arówka wisiała na kablu. Jan jest bardzo podatny na wpływy kolegów. dla opisania sytuacji 1a nalez˙ałoby uz˙yc´ przyimka pod (por. Uz˙yty jest w nim przyimek na.

jez˙eli jakiemus´ wyraz˙eniu je˛zykowemu odpowiada kompleks róz˙nych parametrów logicznie niezalez˙nych. aby definicje nie pozwalały na uz˙ycia sprzeczne z konwencja˛ je˛zykowa˛ (np.64 <15> KIERUNEK: Musimy is´c´ jak najdalej na północ. <17> URZA˛DZENIE: Napisał tekst na maszynie. w jaki sposób poszczególne znaczenia moz˙na by zdefiniowac´ za pomoca˛ kilku elementarnych ‘składników’ tak. a potem odbił na ksero. z˙e znajduje sie˛ na tym drugim. Je˛zykowa idealizacja s´wiata Definicje składnikowe przyimków zazwyczaj nie uwzgle˛dniaja˛ dwóch istotnych cech je˛zykowej organizacji s´wiata. w drugim jest dokładnie na odwrót4. nie moz˙na powiedziec´ Rys. Poniewaz˙ w róz˙nych sytuacjach róz˙ne cechy danej konfiguracji przestrzennej determinuja˛ wybór odpowiedniego przyimka. Podobnie nieidiomatyczne jest zdanie <19>. z˙eby nie zezwalały na uz˙ycie przyimka na do opisania sytuacji. [+GÓRA] i [+PRZYLEGŁOS´C´] nie sa˛ równiez˙ wystarczaja˛ce do zdefiniowania przyimka na: istnieja˛ sytuacje. w celu zmaksymalizowania ekonomii opisu da˛z˙y sie˛ do zredukowania znaczenia kaz˙dego leksemu do jak najmniejszej liczby parametrów. Te˛ paczke˛ trzeba be˛dzie zwaz˙yc´ na wadze dziesie˛tnej. z˙e jest ona na suficie. lecz współwyste˛puja˛cych w wielu róz˙nych sytuacjach. 2 <18> *Kwadrat jest na trójka˛cie. w których dwa przedmioty przylegaja˛ do siebie i jeden znajduje sie˛ ponad drugim. trudno jest sobie wyobrazic´. zazwyczaj . Po pierwsze. a jednak nie moz˙na o nim powiedziec´. W pierwszym przypadku istotna jest relacja podtrzymywania. choc´ stratosfera jest warstwa˛ atmosfery ziemskiej znajduja˛cej sie˛ bezpos´rednio ponad troposfera˛: <19> *Stratosfera jest na troposferze. <16> PRZYSZŁOS´C´: Jest kwadrans na szósta˛. Idzie mu na pia˛ty krzyz˙yk. Jez˙eli do sufitu i do spodniej cze˛s´ci parapetu przyklejona jest guma do z˙ucia. Przykłady moz˙na by mnoz˙yc´. Na przykład opisuja˛c sytuacje˛ przedstawiona˛ na rys. to powiemy. ale pod parapetem (guma znajduja˛ca sie˛ na parapecie musi byc´ przyklejona do jego wierzchniej cze˛s´ci). a nieistotna kolejnos´c´ w pionie. 3. w której guma jest przyklejona do spodniej cze˛s´ci parapetu). 2.

płaszczyzna. a pozostałe pomija w opisie.65 wybiera sie˛ jeden z nich jako definicyjny dla danego przedmiotu ba˛dz´ relacji. choc´ oczywis´cie sa˛ one obiektami trójwymiarowymi. prototypowe pod i na okres´laja˛ przestrzenny stosunek bryły (trajektor) i poziomej płaszczyzny (układ odniesienia). układem odniesienia jest zazwyczaj przedmiot wie˛kszy. tłum. Idealizacja cze˛sto wymaga projekcji granic.). w którym wyobraz˙enia przedmiotów w przestrzeni sa˛ ‘dopasowywane’ do odpowiedniego schematu. Na przykład relacje˛ okres´lana˛ przez przyimki na i pod kontaktowe uwaz˙a sie˛ cze˛sto za relacje˛ w pełni odwracalna˛: innymi słowy. a wie˛c prawdopodobnie lepiej znany rozmówcy). co jest oczywis´cie fałszywe: przykłady <20a> i <b> opisuja˛ zupełnie inne sytuacje i nie moz˙na ich uz˙ywac´ zamiennie5. lecz takz˙e schematyczna6 charakteryzacja geometrii trajektora i układu odniesienia (bryła. z˙e zdanie „A jest na B” posiada to samo znaczenie co zdanie „B jest pod A”. Takie sformułowanie. która˛ opisujemy za pomoca˛ je˛zyka. z˙e na znaczenie wyraz˙en´ przestrzennych takich jak w. prosta. pomija jednak pewien istotny moment. przyimek komunikuje. musimy szklanke˛ konceptualnie ‘zamkna˛c´’ od góry) lub ustanawiania granic tam. idealizujemy obiekty przestrzenne tak. zawieraja˛cej wiele nieistotnych szczegółów sytuacji w s´wiecie obiektywnym. dowolny przedmiot trójwymiarowy moz˙e byc´ w odpowiedniej sytuacji idealizowany jako pojemnik. z˙e te dwie proste sa˛ mniej wie˛cej równoległe7. przyimka w je˛zyku angielskim. co postaram sie˛ wykazac´ w naste˛pnych podrozdziałach. ba˛dz´ z jakichs´ powodów waz˙niejszy. w tłumie)8. zamykania figur nie domknie˛tych (z˙eby stwierdzic´. be˛dziemy nazywac´ idealizacja˛”. czy cos´ jest w szklance czy nad szklanka˛. Uz˙ycie przyimka wzdłuz˙ zakłada. Oczywis´cie rzeczywistos´c´. z˙eby komus´ wskazac´. moje. gdzie nie istnieja˛ one obiektywnie w s´wiecie zewne˛trznym (w lesie. które składaja˛ sie˛ na abstrakcyjny schemat. rzeke˛ ba˛dz´ płot idealizuje sie˛ jako linie proste. aby odpowiadały one elementom geometrycznym wyróz˙nionym przez system je˛zykowy: „Faktycznym. <20> a. pod. ‘dosłownym’ odniesieniem jakiegokolwiek wyraz˙enia przestrzennego. z˙e zarówno trajektor. tj. definicje składnikowe na ogół nie uwzgle˛dniaja˛ asymetrii relacji trajektor – układ odniesienia. posługuja˛c sie˛ wie˛c jakimkolwiek je˛zykiem dokonujemy projekcji kategorii semantycznych tego je˛zyka na s´wiat – lub. twierdzi sie˛. a trajektorem – bryła. uz˙ywaja˛c terminologii Talmy’ego. Schemat ten musi byc´ jednak w jakis´ sposób poje˛ciowo przyporza˛dkowany pełnej konkretów. nie składa sie˛ z prostych elementów geometrycznych takich jak płaszczyzna czy pojemnik. czy wzdłuz˙ składaja˛ sie˛ nie tylko wzajemne usytuowanie dwu przedmiotów w przestrzeni. Po drugie. choc´ prawdziwe. Ten proces ‘przyporza˛dkowania’. abstrahuja˛c od ich szerokos´ci czy wysokos´ci. . b. Otóz˙ wydaje sie˛. jak i układ odniesienia sa˛ prostymi lez˙a˛cymi na jakiejs´ poziomej płaszczyz´nie. dla przyimka w układem odniesienia jest pojemnik. pojemnik. etc. Twierdzenie o odwracalnos´ci moz˙na oczywis´cie uzupełnic´ ogólnymi zasadami pragmatycznymi dotycza˛cymi lokalizowania przedmiotów w przestrzeni (poniewaz˙ wyraz˙en´ lokatywnych uz˙ywamy po to. gdzie sie˛ cos´ znajduje. np. jak tez˙ od ich rzeczywistego kształtu. (Talmy 1983: 258–259. a wie˛c łatwiej dostrzegalny. na. Klucz jest pod s´niegiem. Na kluczu jest s´nieg. Podejs´cie takie rodzi szczególnego rodzaju problemy i prowadzi do mocno zniekształconej wizji organizacji semantycznej.) Tak wie˛c s´ciana czy tez˙ wisza˛cy na niej obraz sa˛ zazwyczaj dla celów kodowania je˛zykowego idealizowane jako pionowe płaszczyzny. jest pewna konfiguracja prostych elementów geometrycznych.

co nalez˙y bardziej do domeny percepcji niz˙ do je˛zyka. lecz pozaje˛zykowe. A B Rys. z˙e proces ten musi byc´ równiez˙ uwzgle˛dniony w jakimkolwiek opisie semantyki je˛zyka naturalnego. ła˛czenie przedmiotów podobnych w grupy. Oczywis´cie nie wszystkie opisy semantyczne stwierdzaja˛ to explicite: idealizacje˛ cze˛sto traktuje sie˛ jako zjawisko moz˙e nawet kognitywne.. w skład znaczen´ górnego nad i dolnego pod oprócz samych elementów góry i dołu wchodza˛ jeszcze inne . 3 Uwzgle˛dnienie roli idealizacji w opisie semantycznym pozwala na uniknie˛cie wielu problemów.. stół jest traktowany jako obiekt trójwymiarowy. Takie stanowisko jest cze˛s´ciowo uzasadnione. zwia˛zane z traktowaniem wkle˛słos´ci w powierzchni lokalizatora. z˙e A jest nad B: „. ba˛dz´ tez˙ po prostu od kontekstu.. albo jako pojemnik (W trawie z˙yje mnóstwo drobnych owadów). która dopiero umoz˙liwia włas´ciwe przetwarzanie je˛zykowe – innymi słowy. proces idealizacji jest cze˛s´cia˛ konwencji je˛zykowej. w drugim przypadku wzgle˛dna ‘grubos´c´’ miasta w porównaniu z wysokos´cia˛. z jakiej zrzuca sie˛ bomby. kaz˙dy opis znaczenia wyraz˙enia je˛zykowego zakłada uprzednia˛ idealizacje˛. jako z˙e wiele z tego. Weinsberg (1973) słusznie zauwaz˙a. a pies przechodzi przez stół10. Weinsberg 1973: 64). Po pierwsze. Wkle˛słos´c´ w jego górnej powierzchni nie zalicza sie˛ do obszaru nad lokalizatorem.66 Kaz˙de uz˙ycie wyraz˙enia lokatywnego do opisu takiej czy innej konfiguracji przestrzennej wymaga idealizacji. W je˛zyku polskim stół jest idealizowany jako pozioma płaszczyzna: pies. jako cos´. zalez˙nie od tego. jest taka mała. Tak wie˛c dom moz˙e byc´ traktowany jako bryła (przed domem) ba˛dz´ jako pojemnik (w domu). nawet w tym samym je˛zyku ten sam przedmiot moz˙e byc´ idealizowany na róz˙ne sposoby. moga˛ byc´ jednak równiez˙ idealizowane jako płaszczyzny (W czasie wojny na Warszawe˛ zrzucono setki bomb11). w je˛zyku Atsugewi9. jako swego rodzaju wste˛pna˛ obróbke˛ danych zmysłowych.. z˙e moz˙na ja˛ całkowicie pomina˛c´.. . który przechodzi poniz˙ej blatu stołu mie˛dzy nogami przechodzi pod stołem. 3 nie moz˙emy powiedziec´. Miasta sa˛ zazwyczaj idealizowane jako pojemniki (Piotr mieszka w Warszawie). jednak wiele powaz˙nych racji przemawia za tym. konieczne jest wyróz˙nienie ‘zakon´czenia przedmiotu o wysmukłym kształcie’ – poje˛cia geometrycznego całkowicie nieistotnego dla systemu semantycznego je˛zyka polskiego (por. Równiez˙ inwentarz je˛zykowo istotnych poje˛c´ geometrycznych moz˙e byc´ róz˙ny w róz˙nych je˛zykach: dla opisu je˛zyka rumun´skiego np. miejsce poros´nie˛te trawa˛ moz˙e byc´ traktowane albo jako płaszczyzna (Dzieci bawia˛ sie˛ na trawie). ignorowanie drobnych odchylen´ od pionu czy od poziomu) to niewa˛tpliwie zjawiska zwia˛zane z postrzeganiem. gdyz˙ róz˙ne je˛zyki w róz˙ny sposób idealizuja˛ te same przedmioty. z˙e opisuja˛c sytuacje˛ przedstawiona˛ na rys. jakie stawia badaczowi pozornie nielogiczny system je˛zykowy. co sie˛ składa na poje˛cie ‘idealizacji’ (‘domykanie’ figur otwartych. Po drugie. co mówia˛cy chce w swojej wypowiedzi uwypuklic´..

pod komunikuje. nad nie znaczy po prostu ‘powyz˙ej lokalizatora’. <22> a. 4a. Piłka jest pod masztem. (Weinsberg 1973: 37)12 Tego rodzaju zastrzez˙enia wydaja˛ sie˛ jednak całkowicie przypadkowe. Zdania w < 22> opisuja˛ sytuacje˛ przedstawiona˛ na rys. z˙e na tres´c´ poszczególnych sensów . co B. doraz´ne – i zupełnie arbitralne. 4c. Fakty te moz˙emy naturalnie wyjas´nic´ tylko wtedy. idealizowany jako pozioma płaszczyzna. „A znajduje sie˛ nad zagłe˛bieniem w powierzchni B. 3 nie moz˙na przyporza˛dkowac´ z˙adnego z przyimków opisuja˛cych relacje przestrzenne w pionie. układem odniesienia dla tego znaczenia pod jest jakikolwiek przedmiot idealizowany jako linia pionowa. Zegar jest na maszcie. Piłka jest pod stołem. b. wie˛c nie moz˙e byc´ nad B. a) b) c) Rys. z˙e w procesie idealizacji wszelkie wypukłos´ci ba˛dz´ wkle˛słos´ci układu odniesienia sa˛ ‘wygładzane’ i B jest traktowane jako płaszczyzna pozioma: w tej sytuacji A znajduje sie˛ na tym samym poziomie. Zegar jest na stole. Tak wie˛c konfiguracji przedstawionej na rys.67 Innymi słowy. jez˙eli w opisie uwzgle˛dnimy. Z drugiej strony fakt. 4b). z˙e zegar jest podtrzymywany przez stół. jez˙eli układ odniesienia jest konwencjonalnie idealizowany jako pozioma płaszczyzna: innymi słowy. a układ odniesienia niekoniecznie jest pozioma˛ płaszczyzna˛. sytuacje˛ te˛ moz˙emy opisac´ tylko za pomoca˛ wyraz˙enia peryfrastycznego (np. oraz z˙e znajduje sie˛ powyz˙ej stołu w osi pionowej. lecz ‘powyz˙ej lokalizatora. Zdania w <21> opisuja˛ sytuacje˛ przedstawiona˛ na rys. z˙e A jest nad B. z˙e piłka znajduje sie˛ niedaleko masztu. 4a: na oznacza tu. w < 22b>. pod sygnalizuje połoz˙enie piłki poniz˙ej stołu. ale moga˛ równiez˙ oznaczac´ ‘relacje podtrzymywania’ i ‘bliskos´c´’ (rys. znów idealizowanego jako pozioma płaszczyzna. 3 nie moz˙emy powiedziec´. z˙e opisuja˛c rys. na nazywa relacje podtrzymywania. nie z˙e znajduje sie˛ pod pokładem (choc´ oczywis´cie taka interpretacja jest równiez˙ moz˙liwa). zdan´ w <21> nie moz˙na uz˙yc´. Nie moz˙emy równiez˙ powiedziec´. b. aby opisac´ sytuacje˛ przedstawiona˛ na rys. z˙e A jest na B. na poziomie powierzchni B”). jez˙eli przyjmiemy. 4b i ilustruja˛ inne znaczenia wymienionych przyimków: w < 22a>. gdyz˙ B nie podtrzymuje A w przestrzeni. Jednak ta druga interpretacja nie jest moz˙liwa. Tak wie˛c przyimki na i pod sa˛ wieloznaczne: moga˛ one opisywac´ relacje przestrzenne przedstawione na rys. nie licza˛c wkle˛słos´ci w jego górnej powierzchni’”. 4 <21> a. jawi sie˛ nam jako jak najbardziej naturalny.

z˙e stoi na wierzchniej cze˛s´ci głazu. 2. głaz). nie ? połoz˙ył teczke˛ na samochodzie. Prototypowe na. Widocznos´c´: UO (przynajmniej cze˛s´ciowo) zasłania T. Kolejnos´c´ w pionie: T jest powyz˙ej UO. nad i pod. jednak słowa wierzch czy górna cze˛s´c´ zazwyczaj sie˛ w wypowiedzi pomija). Jez˙eli układem odniesienia jest jakikolwiek duz˙y obiekt trójwymiarowy (np. z˙eby był on mniej wie˛cej pozioma˛ płaszczyzna˛. Wreszcie uwzgle˛dnienie procesu idealizacji w opisie je˛zyka pozwala na wyjas´nienie pewnych ciekawych ograniczen´. Obecnie zajme˛ sie˛ charakterystyka˛ niektórych z owych schematów. Przyległos´c´: Przynajmniej cze˛s´c´ T znajduje sie˛ na powierzchni przedmiotu stanowia˛cego UO. Osłona: UO (przynajmniej cze˛s´ciowo) chroni T przed działaniem sił zewne˛trznych. a nie nazwy całego obiektu. tj. połoz˙ył teczke˛ na masce/na dachu (samochodu). nie?? Piotr stał na statku15. T = przedmiot podtrzymywany. Widocznos´c´: T jest widoczny. 2. idealizacja polega na metonimii. 3. w których przedmiot be˛da˛cy układem odniesienia jest konwencjonalnie idealizowany jako płaszczyzna: w neutralnym konteks´cie powiemy na stole. umoz˙liwiaja˛cy ‘dopasowywanie’ konfiguracji przedmiotów w s´wiecie obiektywnym do abstrakcyjnych schematów. Prototypowe na moz˙na scharakteryzowac´ w sposób naste˛puja˛cy (T = trajektor. nie na blacie. Prototypowe na przypisuje układowi odniesienia pewne włas´ciwos´ci geometryczne – wymaga ono. 4. . 4. choc´ wydaje sie˛. Relacja podtrzymywania: UO = przedmiot podtrzymuja˛cy. Mówimy stał na dachu. odpowiadaja˛cych róz˙nym sensom przyimków przestrzennych. w tym przypadku wierzchu14 (Piotr stoi na głazie znaczy. Na prototypowe znaczenie przyimka na składa sie˛ kilka róz˙nych i dos´c´ niezalez˙nych parametrów – mie˛dzy innymi ciesza˛ce sie˛ tak ogromnym powodzeniem w tradycyjnych analizach kolejnos´c´ w pionie i przyległos´c´. z przyimkiem na uz˙ywamy włas´nie nazwy tej cze˛s´ci. nad i pod W poprzednim punkcie omówiłam proces idealizacji. Wyja˛tek stanowia˛ sytuacje. etc.68 omawianych przyimków składa sie˛ równiez˙ schematyczna charakteryzacja geometrii układu odniesienia13. a w punkcie naste˛pnym omówie˛ przykładowo inne znaczenia przyimka pod. a nie?? stał na domu. które nie pozwalaja˛ na niektóre uz˙ycia. choc´ sa˛ one w zasadzie zgodne z konwencja˛ je˛zykowa˛. Gdy jednak wierzchnia cze˛s´c´ przedmiotu ma swoja˛ własna˛ nazwe˛. na uwzgle˛dnieniu dla celów kodowania je˛zykowego jednej wybranej cze˛s´ci. Geometria trajektora: bryła Geometria układu odniesienia: pozioma płaszczyzna Równiez˙ na znaczenie pod i nad składaja˛ sie˛ kompleksy dos´c´ niezalez˙nych parametrów: <24> Pod prototypowe: 1. Piotr stał na pokładzie. z˙e te dwa elementy znaczenia sa˛ dla omawianego przyimka najmniej istotne. zaczne˛ od prototypowych znaczen´ przyimków na. UO = układ odniesienia): <23> Na prototypowe: 1.

Ponadto. zaczerpnie˛te z pracy Lakoffa (1982): <26> a. jak i ‘lokalizacja w obre˛bie płaszczyzny’ (sens <3>). Z drugiej strony. Bliskos´c´: T jest stosunkowo blisko UO (ale go nie dotyka).69 2. a ponadto. Przyimek pod jako naturalna kategoria znaczen´ W punkcie drugim wspomniałam o problemie. Geometria trajektora: bryła Geometria układu odniesienia: pozioma płaszczyzna 5. trzeba je be˛dzie wymienic´. choc´ mie˛dzy poszczególnymi znaczeniami przyimków moz˙na zauwaz˙yc´ liczne lokalne podobien´stwa. w którym jednemu leksemowi przyporza˛dkowanych jest kilkadziesia˛t zupełnie odmiennych znaczen´ za narze˛dzie efektywne w z˙adnym przypadku uznany byc´ nie moz˙e. niektóre znaczenia przyimków. Wie˛kszos´c´ teorii współczesnych uwzgle˛dnia jedynie dwie moz˙liwos´ci: albo róz˙ne sensy tego samego leksemu uwaz˙a sie˛ za całkowicie niezalez˙ne od siebie – innymi słowy. e. który jest wspólny dla obu sensów. sa˛ ze soba˛ w oczywisty sposób spokrewnione: w prototypowym na (por. Kolejnos´c´ w pionie: T jest powyz˙ej UO. zwłaszcza Lakoff 1982. choc´ róz˙ne. przykład <1>) jest ‘zawarta’ zarówno ‘relacja podtrzymywania’ (sens <2>). Ile masz okien w swoim pokoju? b. Bliskos´c´: T jest stosunkowo blisko UO. Ten pokój jest za ciemny. To okno zbutwiało. 3. 2. Dzieci grały w piłke˛ i stłukły okno. a system. ‘przedmiot ła˛cza˛cy trajektor z obiektem podtrzymuja˛cym’ <5> moz˙na uznac´ za przypadek szczególny ‘przedmiotu ograniczaja˛cego amplitude˛ ruchów trajektora’ <7>. jaki dla teorii semantycznej stwarza polisemia. Lakoff i Johnson 1980) i nie be˛de˛ powtarzac´ tu ich argumentów. c. Geometria trajektora: bryła Geometria układu odniesienia: pozioma płaszczyzna <25> Nad prototypowe: 1. . d. Kolejnos´c´ w pionie: T jest poniz˙ej UO. itd. kaz˙dy przypadek polisemii uznaje sie˛ za homonimie˛ – albo tez˙ róz˙ne odmienne. relacje mie˛dzy poszczególnymi sensami nie zawsze polegaja˛ na podobien´stwie. trzeba be˛dzie wycia˛c´ jeszcze jedno okno w tamtej s´cianie. Nawet pobiez˙na analiza poszczególnych znaczen´ przyimków przestrzennych znakomicie wykazuje całkowita˛ nieadekwatnos´c´ pierwszego z wymienionych podejs´c´: je˛zyk jest przede wszystkim efektywnym narze˛dziem komunikacji. nie da sie˛ ich – przynajmniej tych najbardziej podstawowych – sprowadzic´ do jednego (czy nawet trzech – czterech) bardziej ogólnych znaczen´. Włas´nie przywiez´li nowe okna. 1987. Znakomicie to ilustruja˛ naste˛puja˛ce przykłady. lecz w jakis´ sposób ze soba˛ powia˛zane znaczenia sprowadza sie˛ do jakiegos´ ‘wspólnego mianownika’ – usiłuje uchwycic´ sie˛ jakis´ element znaczenia. Oba podejs´cia zostały poddane drobiazgowej krytyce w pracach kognitywistów (cf.

oraz. drewniana˛ rame˛ z osadzona˛ w niej szyba˛. a w zdaniu <26a>. OSŁONA: Szła pod parasolem. W poprzednim punkcie pracy scharakteryzowałam prototypowe znaczenia przyimków na. szereg konwencjonalnych rozszerzen´ prototypu tworza˛cych naturalna˛ kategorie˛ znaczen´ – jest systemem najbardziej korzystnym z punktu widzenia efektywnos´ci komunikacji i najłatwiej przyswajalnym przez dzieci ucza˛ce sie˛ je˛zyka. w którym osadzona jest rama wraz z szyba˛. PANOWANIE: Miał pod soba˛ trzydziestu pracowników. z˙e szyby zazwyczaj widujemy w ramach. w którym kaz˙demu leksemowi odpowiada. który ulega rozmaitym ‘rozszerzeniom’. f. sama˛ szybe˛. w który ‘upakowane’ sa˛ bardzo róz˙nego rodzaju tres´ci poznawcze. George Lakoff. w <26c>. z˙e poszczególne sensy wyraz˙en´ leksykalnych tworza˛ ‘naturalne kategorie znaczen´’ (Lakoff 1982) – kategorie zbudowane wokół jednego sensu podstawowego.70 W zdaniu <26b> słowo okno nazywa otwór w s´cianie. motywowanego innymi czynnikami. po drugie. METAFORYCZNA OSŁONA: Zostawiła dziecko pod opieka˛ sa˛siadki. Fakt. schematyczny model. wykaz˙e˛. . na przykładzie przyimka pod. g. ‘kategorie radialne’ – cf. NIEWIDOCZNOS´C´ W SUBSTANCJI: Mieszkali pod ziemia˛. współwyste˛powanie w dos´wiadczeniu. A oto zestawienie podstawowych sensów przyimka pod. Kaz˙de ‘rozszerzenie’ znaczenia podstawowego moz˙e z kolei stanowic´ podstawe˛ do kolejnego rozszerzenia. np. Teraz. lecz tym. METAFORYCZNA ZASŁONA: Co sie˛ pod tym kryje? e. metafora. Lakoff 1987). Róz˙ne uz˙ycia metaforyczne. POD PROTOTYPOWE: Pies lez˙ał pod stołem. nad i pod. z˙e okno umoz˙liwia nam komunikacje˛ i wymiane˛ przedmiotów z otoczeniem. c. motywowanym przez pewne ogólne zasady kognitywne. ZASŁONA: Pod tynkiem sa˛ kable. W punkcie ostatnim be˛de˛ starała sie˛ dowies´c´. z˙e jego poszczególne sensy tworza˛ naturalna˛ kategorie˛ znaczen´ zbudowana˛ wokół pod prototypowego. w <26e>. takie jak okno tektoniczne czy okno na s´wiat sa˛ motywowane jeszcze innymi cechami okien. tym. czy metonimia. z˙e system zorganizowany w taki włas´nie sposób – system. tak z˙e poszczególne sensy danego wyraz˙enia polisemicznego tworza˛ ‘łan´cuchy znaczen´’ rozchodza˛cych sie˛ promienis´cie od znaczenia podstawowego (sta˛d inna nazwa dla naturalnych kategorii znaczen´. co jest po drugiej stronie. itd. ‘prototypowego’. jak cze˛s´ciowe podobien´stwo. b. wraz z mnemonicznymi ‘etykietkami’: <27> a. w <26d>. sama˛ rame˛. z˙e uz˙ywamy tego samego słowa okno we wszystkich pie˛ciu przypadkach nie jest oczywis´cie motywowany jakimkolwiek podobien´stwem szyby czy ramy okiennej do dziury w s´cianie. z˙e przez okno moz˙emy ogla˛dac´ to. stwierdza. po pierwsze. a ramy sa˛ zwykle osadzane w otworach w s´cianach. d. próbuja˛c uporac´ sie˛ mie˛dzy innymi z problemem polisemii. znaczenie prototypowe. okno odnosi sie˛ do otworu. czyli pewien wysoce wyidealizowany.

z˙e dla prototypowego pod układem odniesienia jest płaszczyzna. zas´ dla prototypowego za – bryła. SYMBOL: Miłos´c´ wyobraz˙ano pod postacia˛ Amora. Sens <b> zachowuje równiez˙ prototypowa˛ geometrie˛ trajektora i układu odniesienia. r. k. n. l. j. s. Szła pod góre˛/pod wiatr. kiedy UO znajduje sie˛ baradzo blisko trajektora i jest w sposób bardziej naturalny idealizowany jako płaszczyzna niz˙ jako bryła. Sensy <b>. a pod nim koło. 5. STANDARD: Dobrała torebke˛ pod kolor sukienki. [UO = bryła] b. SIŁA: Zrobił to pod przymusem. Pod plakatem jest plama.71 h. <29> a. <28>–<31>. prototypowe za nie wymaga równiez˙. Takie uje˛cie sensu <b> – w s´wietle jego relacji do kompleksu prototypowego – pozwala na naturalne wyjas´nienie ciekawego kontrastu mie˛dzy przyimkami pod a za. <30> a. PROJEKCJA NA PŁASZCZYZNE˛ POZIOMA˛: Narysuj kwadrat. z˙e UO zasłania trajektor. *Pod szafka˛ jest plama16. m. POTENCJALNE NIEBEZPIECZEN´STWO: Nakazano mu to pod groz´ba˛ kla˛twy/pod kla˛twa˛. za uz˙ywamy w wypadku przeciwnym – por. i <j> sa˛ bezpos´rednimi rozszerzeniami kompleksu prototypowego. . UO = PŁASZCZYZNA/LINIA PIONOWA: Stał pod drzwiami i czekał. <28> a. <e>. p. z˙eby trajektor i układ odniesienia znajdowały sie˛ blisko siebie. [UO = płaszczyzna lub bryła] b. *Pod stora˛ jest wielki kaktus. i. UO = BRYŁA: Pod oknem rosły kwiaty. Sens <b> całkowicie abstrahuje od relacji pionowos´ci i koncentruje sie˛ na fakcie. Pod obrazem jest plama. o. *Za plakatem jest plama. gdy zauwaz˙ymy. Za szafka˛ jest plama. Za stora˛ jest wielki kaktus. układ odniesienia chroni trajektor przed działaniem sił zewne˛trznych i musi znajdowac´ sie˛ blisko niego. Pod uz˙ywamy wtedy. Za obrazem jest plama. <31> a. RUCH W KIERUNKU PRZECIWNYM: Płyna˛ł pod pra˛d. RUCH DO PŁASZCZYZNY/LINII PIONOWEJ: Odprowadził ja˛ pod same drzwi. BLISKOS´C´ W CZASIE: Pod koniec wykładu opowiedział pare˛ dowcipów. Wzajemne zalez˙nos´ci mie˛dzy poszczególnymi sensami przyimka zostały przedstawione graficznie na rys. LOKALIZACJA: Rozbili obóz pod biegunem północnym. podobnie jak w <a>. Jest to zrozumiałe. [UO nie przylega do trajektora] b. [UO = płaszczyzna] b.

byc´ s´lepym na cos´. kiedy trajektor znajduje sie˛ całkowicie pod powierzchnia˛ układu odniesienia i jest wobec tego niewidoczny (Zakopali belke˛ pod ziemia˛). w której trajektor jest otoczony przez układ odniesienia (czyli konfiguracji przestrzennej. spadło mu bielmo. Jest to rozszerzenie całkowicie arbitralne z punktu widzenia czysto formalnego. odsłaniac´ przed kims´ tajniki swojej sztuki – a przedmiot ukrywany znajduje sie˛ pod zasłona˛. co powoduje. z˙e metaforyczna zasłona to cos´. W sensie <e> na plan pierwszy wysuwa sie˛ osłanianie trajektora przez układ odniesienia. parasol ochronny przed inflacja˛). Sens <m> jest z kolei wynikiem rzutowania konfiguracji <l> na płaszczyzne˛ pozioma˛. jedynym istotnym parametrem dla sensu <l> jest kolejnos´c´ w osi pionowej. uz˙ycie to wymaga konwencjonalnej metonimizacji układu odniesienia (dla celów kodowania je˛zykowego istotna jest jedynie wierzchnia powierzchnia UO). <f> stanowi metaforyczne rozszerzenie <e>: ochrona jest zwykle rozumiana metaforycznie w kategoriach osłaniania. o czym s´wiadczy systematyczna polisemia wyraz˙en´ oznaczaja˛cych osłanianie. moz˙emy uz˙yc´ tylko przyimka w (Zakopali belke˛ w ziemi). nie ukryte: wyjs´c´ na jaw. w których układ odniesienia moz˙e byc´ cze˛s´ciowo poziomy (stał pod drzewem) i przynajmniej cze˛s´ciowo osłaniac´ i ochraniac´ trajektor (np. W <a> jest on po prostu jednym z kilku elementów w kompleksie. Otóz˙ pod moz˙emy uz˙yc´ tylko wtedy. W <l> relacja pionowos´ci ulega całkowitemu wyabstrahowaniu. spadła mu zasłona z oczu. wycia˛gna˛c´/wydobyc´ z kogos´ tajemnice˛. z˙e opisywane sytuacje sa˛ ogla˛dane przez człowieka (niezalez˙nie od tego. niekoniecznie kwoka (kwoka to kolejny symbol bezpieczen´stwa przedstawianego jako fizyczna osłona!). jez˙eli choc´ cze˛s´c´ trajektora wystaje ponad wierzchnia˛ cze˛s´cia˛ układu odniesienia. Parasol moz˙e dosłownie chronic´ od deszczu. Rzeczy znane sa˛ widoczne. Podobnie dwuznaczne jest samo słowo osłona. biegł pod murem. wywlekac´/wydobywac´/wycia˛gac´ na s´wiatło dzienne. które równiez˙ na ogół sugeruje przynajmniej cze˛s´ciowa˛ niewidocznos´c´. Z kolei <d> jest metaforyczna˛ projekcja˛ sensu <b>. wygrzebywac´ jakies´ brudne sprawy. Miec´ dach nad głowa˛ i schronic´ sie˛ pod czyims´ dachem oznacza znacznie wie˛cej niz˙ po prostu fizyczne znajdowanie sie˛ wewna˛trz budynku. W je˛zyku polskim funkcjonuje bardzo produktywna metafora ROZUMIENIE TOWIDZENIE – jako przykłady moga˛ tu posłuz˙yc´ takie wyraz˙enia jak przejrzec´ na oczy. Logiczne jest wie˛c. po . uchylic´ zasłony. czy pozioma. stał pod domem). W łan´cuchu sensów <a> – <j> – <l> moz˙emy zaobserwowac´ stopniowe wyabstrahowywanie elementu pionowos´ci. miec´ klapki na oczach itd. rozjas´niło mu sie˛ w głowie. wzia˛c´ kogos´ pod swoje (opiekun´cze) skrzydła moz˙e kaz˙dy.72 Ciekawym rozszerzeniem sensu <b> jest <c>. otworzyc´ komus´ oczy. z˙e osoba niepowołana nie dowiaduje sie˛ o czyms´: spus´cic´ zasłone˛ na cos´. uchylic´ ra˛bka tajemnicy. minimalna jest tez˙ asymetria relacji trajektor – układ odniesienia. zerwac´ z czegos´ zasłone˛. Czynnikiem umoz˙liwiaja˛cym uz˙ycie przyimka pod dla opisania sytuacji. lecz jak najbardziej naturalne jez˙eli uwzgle˛dnimy fakt. czy kartka z rysunkiem jest pionowa. To znaczenie przyimka pod w interesuja˛cy sposób kontrastuje z w tkankowym (termin Weinsberga). bardzo wyraz´na jest asymetria relacji trajektorukład odniesienia. która zazwyczaj wymaga uz˙ycia przyimka w) jest oczywis´cie fakt. innymi słowy. pokryc´ wzruszenie surowos´cia˛ tonu. z˙e układ odniesienia powoduje. Mie˛dzy <a> a <j> mamy oczywis´cie cały szereg konfiguracji pos´rednich. z˙e trajektor pozostaje niewidoczny. ba˛dz´ metaforycznie od innych zagroz˙en´ (parasol atomowy. nieistotna jest natomiast kolejnos´c´ w pionie17. w <j> jest on silnie podkres´lony (układ odniesienia zdecydowanie góruje nad trajektorem) i podobnie jak w <a>. kto chce dana˛ osobe˛ przed czyms´ chronic´.

dobrac´ torebke˛ pod kolor sukienki. mie˛dzy Gdan´skiem a Warszawa˛ – mie˛dzy 1 a 20 lipca.). cechy charakterystyczne jakiegos´ stylu literackiego. przed. Układem odniesienia jest tu wartos´c´ wzorcowa jakiejs´ cechy (np. która˛ moz˙emy zaobserwowac´ równiez˙ w wielu innych utartych wyraz˙eniach: niedelikatnos´c´ bliska grubian´stwa. To jest najwie˛kszy pomysł w przemys´le reklamowym. okres´lona barwa. z˙e trajektor znajduje sie˛ w pobliz˙u układu odniesienia. Tak wie˛c naturalne jest. a przyimki komunikuja˛ce oddalanie sie˛ od punktu wyjs´cia be˛da˛ równiez˙ oznaczac´ odste˛powanie od wzoru (!) – por. Otóz˙ pod temporalne. nad. Rozumienie terminu ‘metafora’ jest u niego bliz˙sze klasycznej definicji arystotelesowskiej niz˙ koncepcjom współczesnym. przykłady innych wyraz˙en´. . Czas jest w naszej kulturze przedstawiany w kategoriach przestrzennych na wszelkich wykresach. zas´ uz˙ytkownicy je˛zyka zwykle nie zdaja˛ sobie nawet sprawy z tej dwuznacznos´ci). b. To było małe. i in. a nie ‘zaraz po zakon´czeniu’. Innym rozszerzeniem sensu <o> (‘ruch do płaszczyzny/linii pionowej’) jest <r> (‘standard’). etc. od Gdan´ska do Warszawy – od 1987 do 1989 roku. który jest nie tyle od niego znacznie wie˛kszy czy wyz˙szy. bliskie/odległe podobien´stwo. niewinne kłamstewko. bliski. Jest to rozszerzenie sensu <j> motywowane metafora˛ WAZ˙NY TO DUZ˙Y (cf. jest adlatywne. Powyz˙sza argumentacja wyjas´nia. nie wyjas´nia jednak dlaczego wyraz˙enie to moz˙e oznaczac´ jedynie ‘tuz˙ przed kon´cem’. do którego zmierza poruszaja˛cy sie˛ przedmiot lub osoba. za. c. Poniewaz˙ jednak znaczenie ‘lokatywnos´ci’ ba˛dz´ ‘adlatywnos´ci’ wnosi kon´cówka deklinacyjna rzeczownika. koniec. <r> i <s> stanowia˛ rozszerzenia pod adlatywnego. diagramach. gdyz˙ <p>. podobnie jak pod przestrzenne. Przyimek pod moz˙e równiez˙ sygnalizowac´. lecz waz˙niejszy [<k>]. Sens <o> został zaznaczony na rysunku 5 jako odre˛bny wyła˛cznie dla zwie˛kszenia przejrzystos´ci obrazu. z˙e przyimki oznaczaja˛ce zbliz˙anie sie˛ do celu przestrzennego be˛da˛ miały równiez˙ metaforyczne znaczenie ‘zbliz˙ania’ sie˛ do okres´lonego wzorca (zbliz˙ac´ sie˛ do ideału. krótki. Jego osia˛gnie˛cia góruja˛ nad osia˛gnie˛ciami pomniejszych ludzi18. pocza˛tek. w którym odbywa sie˛ czynnos´c´. Nalez˙y sie˛ wie˛c spodziewac´.). nie ma potrzeby postulowania odre˛bnych lokatywnych i adlatywnych pod-sensów dla kaz˙dej konfiguracji przestrzennej nazywanej przez te przyimki. mie˛dzy.) moz˙e wyste˛powac´ zarówno przy rzeczowniku w narze˛dniku jak i w bierniku. Warto takz˙e zauwaz˙yc´. z˙e przyimek okres´laja˛cy bliskos´c´ w przestrzeni moz˙e równiez˙ słuz˙yc´ do okres´lania bliskos´ci w czasie. podaje˛ w <32>. etc. Wiele polskich przyimków przestrzennych (pod. W pierwszym przypadku wyraz˙enie przyimkowe oznacza miejsce. w drugim – cel. poniewaz˙ zas´ ruch w czasie (metaforyczny!) przebiega tylko w jednym kierunku – od przeszłos´ci ku przyszłos´ci – trajektor musi poprzedzac´ układ odniesienia.73 obróceniu głowy w strone˛ rysunku obraz na siatkówce jest identyczny. Dwuznaczne sa˛ takz˙e takie słowa jak długi. z˙e równiez˙ w tym przypadku mamy do czynienia z systematyczna˛ polisemia˛: dokładnie tak samo jak nad i pod wieloznaczne sa˛ rzeczowniki góra i dół. nie przyimek. a rozszerzenie znaczenia jest motywowane metafora˛ PODOBIEN´STWO TO BLISKOS´C´. cos´ koło tego. przed domem – przed obiadem. równiez˙ na zegarze ruch wskazówki wokół tarczy symbolizuje czas. dlaczego pod koniec znaczy ‘w okolicach kon´ca’. pisac´ pod kogos´). których wieloznacznos´c´ jest motywowana ta˛ sama˛ metafora˛. odległy. <32> a. Sens <p> (‘bliskos´c´ w czasie’) jest wynikiem metaforycznej projekcji przestrzennego <o> na domene˛ czasu. Lakoff i Johnson 1980: 74). Wie˛kszos´c´ przyimków przestrzennych ma takz˙e znaczenia temporalne (w Gdan´sku – w 1989 roku.

Wybił sie˛ dzie˛ki cie˛z˙kiej pracy. niekoniecznie sprawowanej przez inna˛ osobe˛ <h>: <34> Drzwi usta˛piły pod naporem tłumu. tylko bezpos´rednio głównemu. która zmusza osoby znajduja˛ce sie˛ pod nia˛ do zrobienia czegokolwiek. odbiegac´ od schematu. metaforycznie znajduja˛ sie˛ ‘pod’ nia˛. pod góre˛ – ‘w kierunku przeciwnym do kierunku. odcinac´ sie˛ od tła. Zdecydował sie˛ na wyjazd pod jej wpływem. jest ona równiez˙ głe˛boko zakorzeniona w potocznej wiedzy o s´wiecie (osoba wyz˙sza czy tez˙ wie˛ksza jest na ogół silniejsza. a nawet pewne symboliczne gesty (pokłon. osoby. nie jest to jednak siła. Rozszerzeniem sensu <o> jest równiez˙ <s>: w <o>. etc. wspinac´ sie˛ w hierarchii). w <s>. Napoleon był wtedy u szczytu władzy. s´wiatła. Nie jest to jednak jedyny przypadek. które moz˙e w kaz˙dej chwili spas´c´ na znajduja˛ce sie˛ poniz˙ej ofiary i je zgnies´c´. Załamał sie˛ pod razami. nad którymi panuje. od którego zaczyna sie˛ ruch. rozbiez˙ne opinie. przeciwnym do kierunku pra˛du)’. Szczególnym przypadkiem sensu <h> jest <i> (‘potencjalne niebezpieczen´stwo’). niebezpieczen´stwo. zniszczyc´. w stosunku do którego trajektor porusza sie˛ w kierunku przeciwnym.74 równiez˙ odbijac´ sie˛ od otoczenia. gest zwycie˛zcy nad pokonanym). Robiła to pod przymusem. z którego wieje wiatr’. Jaka jest wasza jednostka nadrze˛dna? Nasza komórka nie podlega Mielczarskiemu. stanowi podstawe˛ do je˛zykowego okres´lenia kierunku ruchu: wiatr wschodni to taki. pod s´wiatło – ‘w kierunku z´ródła s´wiatła’. Sens <g> jest motywowany przez bardzo produktywna˛ metafore˛ PANOWANIE TO W GÓRE˛. pod wiatr – ‘w kierunku przeciwnym do kierunku. Pod pra˛d znaczy ‘w kierunku z´ródła pra˛du (tj. To znaczenie pod jest tylko cze˛s´ciowo motywowane sensem <o> i jego uz˙ycie ogranicza sie˛ włas´ciwie do czterech wymienionych powyz˙ej sfrazeologizowanych kombinacji19. Walka rozgrywa sie˛ na najwyz˙szym szczeblu. ruch odbywa sie˛ w kierunku przedmiotu be˛da˛cego układem odniesienia. BYC´ POD PANOWANIEM TO W DÓŁ. Ten to wysoko zajdzie! Udało mu sie˛ zapanowac´ nad sytuacja˛. lecz zagroz˙enie. ‘pod’ działaniem jej siły. Uparcie pia˛ł sie˛ do góry po drabinie władzy. 39): <33> Piotr góruje nad wszystkimi swoimi rywalami. w której jakas´ osoba ba˛dz´ przedmiot jest poddawany działaniu jakiejkolwiek siły. a wie˛c panuje nad słabszymi). potencjalnego ruchu. Klasycznym symbolem tego rodzaju zagroz˙enia jest zawieszony u powały . Podobnie jak w <g> i <h> metaforyczna siła jest tu u góry. Przyimka pod moz˙na równiez˙ uz˙yc´ do opisania sytuacji. w którym normalnie (na skutek przycia˛gania ziemskiego) poruszałby sie˛ przedmiot znajduja˛cy sie˛ na zboczu góry’. który wieje od wschodu. w którym punkt czy obszar. Osoba sprawuja˛ca władze˛ ma siłe˛. pocia˛g warszawski to pocia˛g jada˛cy z Warszawy. kierunek wytycza z´ródło pra˛du. podobnie wieloznaczny jest cały szereg wyraz˙en´ nazywaja˛cych relacje przestrzenne w pionie (innych przykładów dostarczaja˛ Lakoff i Johnson 1980: 37–8. S´cis´le z ta˛ metafora˛ zwia˛zana jest cała koncepcja hierarchii (wysoki/niski status.

w którym s´wiat znaczen´ dzieli sie˛ na ‘grza˛dki’ odpowiadaja˛ce kategoriom przedmiotów ba˛dz´ relacji. na rysunkach takich przedmiot nazywany jest na ogół umieszczany na dole. jak i przykłady w <35>. który opisuje. Uz˙ycie pod w znaczeniu <n> cze˛sto jest motywowane rozmieszczeniem tekstu na kartce: tekst wiersza czy opowiadania na ogół umieszcza sie˛ dosłownie pod tytułem. oczywista jest tu rolnicza proweniencja tego rodzaju metaforyki). a drzewce słuz˙a˛ce do podtrzymywania flagi w górze stało sie˛ jej cze˛s´cia˛. wisiec´ nad kims´. układ odniesienia jest w metaforycznej przestrzeni usytuowany ponad przedmiotem. Kłopoty wala˛ sie˛ na niego. który symbolicznie zaste˛puje. tabliczke˛ z napisem umieszcza sie˛ nad przedmiotem.75 miecz Damoklesa. „Za te˛ dłon´ podniesiona˛ nad Polska˛ kula w łeb”. co powinno byc´ bardziej ‘widoczne’. Lakoff i Johnson 1980: 73). które maja˛ reprezentowac´. . Flage˛ ba˛dz´ sztandar umieszcza sie˛ ponad budynkiem czy statkiem. Jednak obok tej czysto percepcyjnej motywacji istnieje głe˛bsza motywacja metaforyczna. godła tradycyjnie umieszcza sie˛ wie˛c ponad obiektami. Otóz˙ sens <n> zakłada pewien potoczny model semantyki je˛zyka naturalnego – model.) Nazwa czy symbol to cos´. W podre˛cznikach do semantyki relacje˛ odniesienia przedstawia sie˛ na ogół graficznie za pomoca˛ kreski ła˛cza˛cej nazwe˛ z przedmiotem nazywanym. co zaste˛puje rzeczywisty desygnat. wisiec´ w powietrzu. hasła w słowniku pod odpowiednia˛ litera˛. Wszelkiego rodzaju symbole. mniej materialna – ponad nim. cos´. kos´ciół moz˙na z daleka odróz˙nic´ po tym. a nad kaz˙da˛ grza˛dka˛ umieszczona jest nazwa-etykietka. (Z tego potocznego metaforycznego modelu semantycznego wywodza˛ sie˛ bardziej wyrafinowane modele wypracowane przez je˛zykoznawców i filozofów. Innym metaforycznym rozszerzeniem relacji przestrzennych w pionie jest sens <n>. S´cia˛gna˛ł na siebie nieszcze˛s´cia. z˙e do jego najwyz˙szej cze˛s´ci przymocowany jest krzyz˙. zwłaszcza chmury gradowe (Chmury gromadza˛ sie˛ nad Europa˛. Zagroz˙enie ‘wisza˛ce’ nad bezradnymi ofiarami bywa tez˙ wyobraz˙ane jako chmury. <35> Spadły na niego nieszcze˛s´cia. co ma umoz˙liwiac´ szybka˛ identyfikacje˛ – a wie˛c cos´. na z˙ywotnos´c´ tego rodzaju wyobraz˙enia wskazuja˛ liczne frazeologizmy: wisiec´ na włosku. jak choc´by teoria pól leksykalnych czy tez˙ wszelkie teorie semantyczne oparte na relacji odniesienia. niz˙ sam desygnat (w potocznym modelu s´wiata wypracowanym przez nasza˛ kulture˛ ROZUMIENIE TO WIDZENIE – por. a nazwa – bardziej ulotna. informacje˛ w katalogu pod takim czy innym numerem (we wszystkich tych przypadkach ogniwem pos´rednim jest sens <m>). ba˛dz´ niesie nad głowa˛. w którym układem odniesienia jest symbol reprezentuja˛cy przedmiot be˛da˛cy trajektorem. dosłownie i przenos´nie.

powiedziec´ Obraz wisi pod mapa˛. Poniewaz˙ ilos´c´ wyraz˙en´ lokatywnych jest dos´c´ s´cis´le ograniczona. Pod prototypowe od sensów prototypowych innych przyimków róz˙ni sie˛ wartos´ciami nie jednego. czyli na projekcji kategorii semantycznych danego je˛zyka na s´wiat.76 6. i przyimki-omnibusy. a komunikat je˛zykowy. a przekaz powinien byc´ moz˙liwie najkrótszy i jak najbardziej ‘nos´ny’ komunikacyjnie. poniewaz˙ je˛zykiem posługuja˛ sie˛ ludzie w z˙yciu codziennym. jak zauwaz˙a Talmy (1983). lecz raczej wybiera pewne uprzywilejowane punkty odniesienia na semantycznym kontinuum. Istnieja˛ przyimki bardzo ‘wyspecjalizowane’. Pogodzenie tych w duz˙ym stopniu sprzecznych wymagan´ umoz˙liwiaja˛ trzy cechy organizacji je˛zykowej. które znacznie bardziej ogólnie charakteryzuja˛ konfiguracje˛ trajektor-układ . Chca˛c opisac´ taka˛ konfiguracje˛. dookoła. Owo ‘dopasowywanie’ polega na idealizacji. nawet jez˙eli obraz nie wisi dokładnie poniz˙ej mapy. Potocznos´c´ w słuz˙bie semantyki: logika systemu Je˛zyk musi umoz˙liwiac´ opis nieskon´czonej ilos´ci najróz˙niejszych konfiguracji przestrzennych. idealizacja i struktura radialna. uz˙ytkownik je˛zyka moz˙e skorzystac´ z jednej z kilku strategii. lecz kilku niezalez˙nych parametrów. Tak wie˛c liczba odre˛bnych wyraz˙en´ leksykalnych dla jakiejkolwiek dziedziny nie moz˙e byc´ zbyt wielka. z˙e róz˙ne je˛zyki róz˙ne sytuacje uznaja˛ za ‘typowe’. i im przypisuje okres´lona˛ sekwencje˛ fonemów. dana konfiguracja przestrzenna moz˙e nie ‘pasowac´’ do z˙adnego wyidealizowanego modelu kognitywnego. W pewnych sytuacjach moz˙e uznac´. W innych przypadkach moz˙e uz˙yc´ wyraz˙enia peryfrastycznego. zwłaszcza w przypadku przyimków bardziej ‘wyspecjalizowanych’. z˙eby był rozpoznawalny w warunkach odbiegaja˛cych od idealnych. koło. musi cechowac´ pewna redundancja. Je˛zyk nie dzieli s´wiata na szereg przylegaja˛cych do siebie ‘przegródek’. których uz˙ycie jest ograniczone do stosunkowo s´cis´le okres´lonych sytuacji. odpowiadaja˛ce pewnym typowym sytuacjom. co chce przekazac´ i je zignorowac´ (i np. co jednak nieuchronnie pocia˛ga za soba˛ wie˛ksza˛ rozwlekłos´c´ wypowiedzi. gdyz˙ ten sam przedmiot moz˙e byc´ idealizowany na róz˙ne sposoby w róz˙nych je˛zykach. które zostały omówione powyz˙ej: kompleksowos´c´. Równiez˙ w sam system je˛zykowy sa˛ wbudowane pewne udogodnienia. Idealizacja nalez˙y do sfery konwencji je˛zykowej. które sa˛ z kolei poje˛ciowo ‘dopasowywane’ do postrzeganych konfiguracji. np. wzdłuz˙. spomie˛dzy. Taki sposób organizacji umoz˙liwia szybkie przekazanie dos´c´ konkretnej informacji o sytuacjach ‘typowych’ – choc´ nalez˙y tu wyraz´nie zaznaczyc´. lecz troche˛ z boku). którym odpowiadaja˛ minimalnie sie˛ od siebie róz˙nia˛ce konfiguracje przestrzenne. Aby moz˙liwe było opisywanie obiektywnie róz˙nych konfiguracji przestrzennych za pomoca˛ tych samych wyraz˙en´ je˛zykowych. takie jak na. owe wyraz˙enia musza˛ byc´ przyporza˛dkowane abstrakcyjnym schematom. w. podlega on jeszcze dodatkowym ograniczeniom wynikaja˛cym z ograniczen´ ludzkiej pamie˛ci oraz z funkcjonowania naszego aparatu percepcyjnego: jestes´my zdolni do rozróz˙niania ograniczonej liczby fonemów. Ponadto. z˙e niezgodnos´ci mie˛dzy abstrakcyjnym schematem a opisywana˛ sytuacja˛ sa˛ nieistotne z punktu widzenia tego. istnieja˛ bowiem ogromne rozbiez˙nos´ci mie˛dzy je˛zykami w wyborze owych punktów.

czasem wzgle˛dna˛ waz˙nos´cia˛ danej cechy dla skutecznego działania w s´wiecie (np. ale poniewaz˙ łatwiej jest nauczyc´ sie˛ czegos´ umotywowanego niz˙ całkowicie arbitralnego. takie parametry jak ‘widocznos´c´’ czy ‘relacja podtrzymywania’ sa˛ dla systemu je˛zykowego bardziej istotne. Jednoczes´nie ten rodzaj organizacji umoz˙liwia ‘wbudowanie’ w system je˛zykowy znacznie wie˛kszej ilos´ci semantycznych reprezentacji róz˙nych typów sytuacji. p) Bliskos´c´ w czasie r) Standard o) Ruch do płaszczyzny/linii poziomej m) Projekcja na płaszczyzne˛ pozioma˛ l) UO = Bryła j) UO = płaszcz. niz˙ ‘czysta’ lokalizacja). i wobec tego moga˛ byc´ uz˙ywane do opisywania sytuacji dos´c´ róz˙nych od jakiegokolwiek sensu prototypowego20. uz˙ycie przyimków nad i pod do okres´lenia wzgle˛dnego umiejscowienia obrazków na lez˙a˛cej poziomo kartce papieru). a polisemia to po prostu wynik skonwencjonalizowanego ignorowania róz˙nic mie˛dzy opisywana˛ sytuacja˛ a abstrakcyjnym schematem. system zorganizowany w taki sposób nie przecia˛z˙a zbytnio pamie˛ci. z którym skojarzona jest taka czy inna sekwencja fonemów. co oczywis´cie znacznie ułatwia komunikacje˛. s) Ruch w kier.77 odniesienia. Wreszcie w kaz˙dym je˛zyku istnieja˛ wyraz˙enia polisemiczne. czasem uwarunkowane percepcja˛ (jak np. Sa˛ to jednak rozszerzenia konwencjonalne – a wie˛c trzeba sie˛ ich nauczyc´. 5 c) Niewidocznos´c´ w substancji b) Zasłona d) Metaforyczna zasłona a) Pod prototypowe h) Siła e) Osłona i) Potencjalne niebezpieczen´stwo f) Metaforyczna osłona . /linia pionowa n) Symbol k) Lokalizacja g) Panowanie Rys. cze˛sto czynnikami czysto kulturowymi (duz˙a cze˛s´c´ metaforyki jest specyficzna dla danej kultury). Rozszerzenia takie – jak moglis´my sie˛ przekonac´ porównuja˛c róz˙ne sensy przyimka pod – sa˛ cze˛s´ciowo motywowane pewnymi ogólnymi zasadami kognitywnymi: sa˛ to wie˛c rozszerzenia sensowne z punktu widzenia naszego ogla˛du s´wiata. z którymi w sposób konwencjonalny ła˛czy sie˛ okres´lona˛ forme˛ fonologiczna˛.

138). a takz˙e mie˛dzy głe˛bokimi a płytkimi i s´rednio głe˛bokimi wkle˛słos´ciami oddolnymi. 19 Wysoki stopien ´ sfrazeologizowania jest dos´c´ powszechny ws´ród sensów ‘peryferyjnych’. Tak wie˛c uwzgle˛dnienie roli idealizacji pozwala na wyjas´nienie róz˙nic mie˛dzy przyimkami nad i pod w traktowaniu wkle˛słos´ci w powierzchni układu odniesienia. 6 Poje˛cia schematycznos´c´ uz˙ywam tutaj w takim znaczeniu. o przedmiocie znajduja˛cym sie˛ we wgłe˛bieniu moz˙na powiedziec´. najbardziej odległych od znaczenia prototypowego – por. . konwencja je˛zykowa nie pozwala na uz˙ycie pod. 3 Poje˛cia trajektor i układ odniesienia przyje˛łam od Langackera (1983). 11 Przykład ten moz˙e równiez˙ posłuz˙yc´ jako ilustracja do twierdzenia. a nie „do Warszawy wrzucono” – a wie˛c konwencjonalnie uwarunkowany sposób widzenia sytuacji determinuje nie tylko wybór przyimka. 14 Role˛ metonimizacji w je˛zykowej idealizacji s´wiata szczegółowo omawia Annette Herskovits (1989). 5 Przykład zaczerpnie˛ty z pracy Talmy’ego (1983). <h>. 20 Te cechy organizacji systemu je˛zykowego szczegółowo omawia Talmy (1983). w której plama znajduje sie˛ poniz˙ej szafki. P. jakie mu nadaje Langacker (1983).78 Przypisy 1 Oczywis´cie zwolennicy tych teorii nie neguja˛ faktu istnienia luk leksykalnych. na poziomie zdania trajektorem jest podmiot. które przedstawiam dalej. np. lecz równiez˙ przedrostka przed czasownikiem. 7 Oczywis´cie trajektorem moz˙e byc´ równiez˙ przedmiot poruszaja˛cy sie˛ po torze równoległym do układu odniesienia: tor. 2 Jest to oczywis´cie analiza uproszczona. 12 Jez˙eli układ odniesienia jest wkle˛sły od dołu. 13 Proces idealizacji u Talmy’ego to szczególny przypadek zjawiska. z˙e jest pod układem odniesienia. a nie tylko cos´. a relewantnym parametrem jest widocznos´c´ (por. 9 Przykład zaczerpnie˛ty z pracy Talmy’ego (1983). jez˙eli jest widoczna. raczej podre˛cznikowa. <n>. s. jest bardziej prawdopodobne. ale równiez˙ dla uje˛c´ bardziej subtelnych moz˙na zbudowac´ argumenty krytyczne analogiczne do tych. 8 Zagadnienie to zostało szczegółowo omówione w pracy Langackera (1983). po którym porusza sie˛ trajektor. <i>). tj. nalez˙a˛ one do podstawowych terminów w stworzonej przez niego wersji gramatyki kognitywnej. gdyz˙ idealizacja polega tu na metonimicznym uwzgle˛dnieniu jedynie wierzchniej powierzchni układu odniesienia dla celów kodowania je˛zykowego. z˙e be˛dzie sie˛ koncentrował na funkcjonalnie najbardziej istotnej cze˛s´ci stołu: natomiast Indianin. czym sa˛ stoły. które Langacker (1983) nazywa schematyzacja˛. zas´ układ odniesienia (landmark) jako „a salient entity other than the trajector” (t. natomiast w uje˛ciu Weinsberga wszystkie te rozróz˙nienia sa˛ całkowicie arbitralne. U Langackera sa˛ to równiez˙ podstawowe poje˛cia uz˙ywane przy opisie struktury gramatycznej na wszystkich poziomach. zas´ pod obudowa˛ jez˙eli znajduje sie˛ na jej wewne˛trznej powierzchni. o marginalnym znaczeniu dla semantycznego opisu je˛zyka. nalez˙y uz˙yc´ przyimka w. które Langacker nazywa trajektorem i układem odniesienia). Guma przyklejona do umieszczonej na suficie obudowy jakiegos´ urza˛dzenia jest na obudowie. Poniewaz˙ Europejczyk ma wie˛cej do czynienia ze stołami niz˙ Indianin. zas´ na poziomie frazy trajektorem jest człon modyfikowany. opis sensu <c> przyimka pod w pia˛tym punkcie). choc´ maja˛ raczej szerszy zakres. <i>. 15 Zdania Jest na pokładzie i Jest na statku róz˙nia˛ sie˛ znaczeniem i sa˛ uz˙ywane w odmiennych kontekstach: człowiek moz˙e byc´ na statku nawet. sensy <c>. Sam Langacker definiuje trajektor jako „the figure in a relational profile”. układem odniesienia – dopełnienie bliz˙sze. Krzeszowskiego. a układem odniesienia – człon modyfikuja˛cy. 10 Fakt ten jest prawdopodobnie uwarunkowany kulturowo. bardziej jest wie˛c skłonny zwrócic´ uwage˛ na elementy wizualne. Mówimy „na Warszawe˛ zrzucono”. Jez˙eli zas´ układ odniesienia podtrzymuje trajektor w przestrzeni. sensy <g>. uwaz˙a sie˛ je jednak za zjawisko wyja˛tkowe. jest cze˛sto dla celów kodowania je˛zykowego traktowany jako linia prosta (por. 2. <p>. Sa˛ to poje˛cia dos´c´ blisko spokrewnione z poje˛ciami figury i tła z tradycyjnej psychologii postaci (Talmy uz˙ywa włas´nie poje˛c´ figura i tło do okres´lania obiektów. 17 Poniewaz˙ jednak prototypowe zagroz˙enie znajduje sie˛ nad trajektorem (por. jez˙eli w danej chwili znajduje sie˛ pod pokładem. chociaz˙ wie. z˙yje niejako obok nich. co warunkuje uz˙ycie takiego ba˛dz´ innego przyimka. jez˙eli jednak plama znajduje sie˛ na cze˛s´ci s´ciany zasłonie˛tej przez szafke˛. z˙e sufit nie ma cze˛s´ci wierzchniej. 4 Zjawisko to nie jest uwarunkowane faktem. osłona zazwyczaj równiez˙ znajduje sie˛ ponad nim. Lakoff 1986). 18 Przykłady z polskiego tłumaczenia T. z˙e idealizacja to sposób widzenia całej sytuacji. mie˛dzy z´ródłem zagroz˙enia a trajektorem. 16 Oczywis´cie zdanie <30a> jest jak najbardziej adekwatne do opisu sytuacji.

U. U. George (1982). Rainer (1987). The Description of Space in French. Talmy. Chicago. . Duisburg. University of California. Nie publikowana praca doktorska..) Langacker. L. tłum. T. – (1986). A. Ronald (1983). Foundations of Cognitive Grammar. Metaphors We Live By. D. Chicago University Press. (1975). Warszawa. Tomasz P. L. Vandeloise. Annette (1989). L. and Application... (Polski przekład: Metafory w naszym z˙yciu. New York. Plenum Press. David C. Barkeley Cognitive Science Report Series. Research. Claude (1984). – (1987). Leonard (1983). Weinsberg. Chicago. Trier. Spatial and Temporal Uses of English Prepositions: An Essay in Stratificational Semantics. U. – i Mark Johnson (1980). D. L. and Dangerous Things. Lakoff.). A. Argument Forms in Lexical Semantics. The Linguistic Expression of Spatial Knowledge. Spatial Orientation: Theory. 1988. Fire. A. Categories and Cognitive Models. Duisburg. London. The Perception of Space and the Function of Prepositions in English: A Contribution to Cognitive Grammar. A. Herskovits. Chicago University Press. San Diego. U. Schulze. niemieckim i rumun´skim. Warszawa. Przyimki przestrzenne w je˛zyku polskim. Longman. Women. „How Language Structures Space” [w:] Herbert Pick i Linda Acredolo (red. Krzeszowski. Adam (1973).. University of California at Berkeley. Trier. T.79 Bibliografia Bennet.

80 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful