61

EWA DA˛BROWSKA-MICHALCZAK

Potocznos´c´ w słuz˙bie semantyki:
je˛zykowy model
relacji przestrzennych w pionie
1. Ogólne załoz˙enia i cel pracy
Jedna˛ z najbardziej kontrowersyjnych tez je˛zykoznawstwa kognitywnego jest stwierdzenie, z˙e znaczenie wyraz˙enia je˛zykowego to nic innego jak konwencjonalny sposób konceptualizowania dos´wiadczenia – innymi słowy, z˙e semantyka kaz˙dego je˛zyka naturalnego
zakłada pewien wyidealizowany, konwencjonalny (’potoczny’) sposób widzenia s´wiata –
oraz z˙e tak byc´ musi, jez˙eli je˛zyk ma spełniac´ swoje podstawowe funkcje – poznawcza˛
i komunikacyjna˛. Celem niniejszej pracy jest wykazanie prawdziwos´ci tej tezy na przykładzie przyimków lokatywnych – czyli wyraz˙en´, o których zazwyczaj twierdzi sie˛, iz˙ opisuja˛
relacje istnieja˛ce obiektywnie w s´wiecie obiektywnym. Postaram sie˛ wie˛c wykazac´, z˙e:
1. Wie˛kszos´ci wyraz˙en´ je˛zyka naturalnego nie sposób definiowac´ za pomoca˛ warunków koniecznych i wystarczaja˛cych, o których zwykło sie˛ mówic´, z˙e stanowia˛ podstawe˛
naukowego, obiektywnego widzenia rzeczywistos´ci. Wyraz˙enia je˛zyka naturalnego sa˛
z reguły polisemiczne: ich znaczenie moz˙na opisac´ jako zbiór odre˛bnych, choc´ blisko ze
soba˛ spokrewnionych ‘sensów’. Powia˛zania mie˛dzy poszczególnymi sensami danego
wyraz˙enia leksykalnego sa˛ odbiciem naszego (w duz˙ym stopniu uwarunkowanego kulturowo) sposobu widzenia s´wiata; z punktu widzenia czysto formalnego sa˛ one całkowicie
arbitralne.
2. Przyimki lokatywne nie nazywaja˛ relacji istnieja˛cych w s´wiecie obiektywnym, lecz
odzwierciedlaja˛ pewien konwencjonalny sposób widzenia rzeczywistos´ci.
3. Taka konwencjonalna idealizacja s´wiata pełni funkcje˛ instrumentalna˛: jest to jedyny
sensowny sposób poradzenia sobie z pozornie niewykonalnym zadaniem opisania za

62
pomoca˛ niewielkiej ilos´ci wyraz˙en´ lokatywnych o okres´lonym znaczeniu nieskon´czonej
liczby moz˙liwych konfiguracji przestrzennych.

2. Tradycyjne opisy wyraz˙en´ lokatywnych
Wie˛kszos´c´ tradycyjnych teorii semantyki leksykalnej przyjmuje – zazwyczaj w sposób
milcza˛cy – pewne załoz˙enia dotycza˛ce stosunku mie˛dzy wyraz˙eniami je˛zykowymi a odpowiadaja˛cymi im kategoriami przedmiotów ba˛dz´ relacji. Przyjmuje sie˛ wie˛c zwykle, iz˙
poszczególnym elementom leksykalnym odpowiadaja˛ kategorie przyległe i wzajemnie
wykluczaja˛ce sie˛; wspólnie kategorie te pokrywaja˛ cały obszar danej dziedziny1, a ich
znaczenie moz˙na opisac´ za pomoca˛ kombinacji kilku podstawowych parametrów (‘składników’, ‘poje˛c´ atomowych’), które okres´laja˛ warunki konieczne i wystarczaja˛ce do uz˙ycia
danego leksemu. Preferuje sie˛ zazwyczaj opisy, w których nalez˙a˛ce do danej dziedziny
kategorie tworza˛ minimalnie ze soba˛ kontrastuja˛ce pary ba˛dz´ grupy.
Jednym z celów niniejszego referatu jest wykazanie, z˙e przedstawiony powyz˙ej model
organizacji semantycznej jest całkowicie nieodpowiedni do analizy wie˛kszos´ci materiału
leksykalnego je˛zyka naturalnego (choc´ moz˙e on byc´ uznany za przydatny do opisu kilku
izolowanych podsystemów je˛zyka, takich jak zaimki osobowe czy wyraz˙enia okres´laja˛ce
pokrewien´stwo). Poszczególne kategorie bowiem zazwyczaj róz˙nia˛ sie˛ nie wartos´cia˛
pojedynczego parametru, lecz całym kompleksem parametrów. Innymi słowy, je˛zyk nie
dzieli s´wiata na mniejsze lub wie˛ksze ‘przegródki’, którym odpowiadaja˛ pewne sekwencje
dz´wie˛ków: moz˙na raczej powiedziec´, z˙e poszczególne elementy leksykalne sa˛ przyporza˛dkowane pewnym uprzywilejowanym punktom odniesienia na semantycznym kontinuum;
owe punkty odniesienia stanowia˛ prototypy, wokół których buduje sie˛ naturalne kategorie
znaczen´ (por. pkt 5).
Rozwaz˙my jednak adekwatnos´c´ modelu tradycyjnego dla opisu relacji lokatywnych
w pionie, tj. stosunków przestrzennych, które w je˛zyku polskim okres´lane sa˛ za pomoca˛
przyimków nad, na oraz pod. Zazwyczaj za relewantne parametry dla relacji w pionie
uznaje sie˛ przyległos´c´ oraz kierunek (‘góra’ i ‘dół’, przy czym ‘dół’ moz˙na opisywac´ jako
[–GÓRA]); tak wie˛c na znaczenie przyimka na składaja˛ sie˛ dwa poje˛cia atomowe:
[+GÓRA], [+PRZYLEGŁOS´C´]; nad jest definiowane jako [+GÓRA, –PRZYLEGŁOS´C´];
zas´ pod jako [–GÓRA]2.
Niestety taki opis organizacji semantycznej, choc´ pocza˛tkowo moz˙e sie˛ wydawac´
bardzo obiecuja˛cy, przy bliz˙szej analizie okazuje sie˛ całkowicie błe˛dny. Aby tego dowies´c´,
wykaz˙e˛, z˙e posiadanie cech [+GÓRA, +PRZYLEGŁOS´C´] nie jest ani warunkiem koniecznym, ani wystarczaja˛cym do zdefiniowania kategorii relacji przestrzennych okres´lanych
przez przyimek na; oczywis´cie dla pozostałych przyimków moz˙na przedstawic´ argumenty
analogiczne.
a)
b)

Rys. 1

z˙e na ma nie jedno.63 Zdanie <2> (Darek wisi na drzewie) opisuje sytuacje˛ przedstawiona˛ na rysunku 1a. <9> RELACJA PODTRZYMYWANIA W METAFORYCZNEJ PRZESTRZENI: To twierdzenie oparte jest na faktach. dla opisania sytuacji 1a nalez˙ałoby uz˙yc´ przyimka pod (por. z˙e mamy tu do czynienia z wieloznacznos´cia˛: przyimek na ma inne znaczenie w przykładzie <2> niz˙ w <1>. <6> PUNKT ZAKOTWICZENIA: Pokrywka trzyma sie˛ na jednym gwoz´dziu. dobrze? <13> STAN KON´COWY (przy czasownikach opisuja˛cych zmiane˛): Przerobił powies´c´ na scenariusz filmowy. czy trzy róz˙ne znaczenia. <3> LOKALIZACJA W OBRE˛BIE PŁASZCZYZNY: Masz plame˛ na spodniach. <2> RELACJA PODTRZYMYWANIA W PRZESTRZENI: Darek wisi na drzewie. Niepokoja˛cy jest jednak zasie˛g tej wieloznacznos´ci: okazuje sie˛. <14> LOKALIZACJA NA ABSTRAKCYJNEJ PŁASZCZYZ´NIE OKRES´LONEJ PRZEZ ODLEGŁOS´C´ OD INNEJ PŁASZCZYZNY STANOWIA˛CEJ UKŁAD ODNIESIENIA: Trzeci obóz załoz˙ylis´my na wysokos´ci czterech tysie˛cy metrów. Jan jest bardzo podatny na wpływy kolegów. <1> UZ˙YCIE PROTOTYPOWE: Na stole lez˙y ksia˛z˙ka. lecz ponad dwadzies´cia (por. <11> PODLEGANIE SIŁOM/ZAGROZ˙ENIOM ZEWNE˛TRZNYM: Stał na widoku/na słon´cu/na mrozie. <5> PRZEDMIOT ŁA˛CZA˛CY TRAJEKTOR3 Z OBIEKTEM PODTRZYMUJA˛CYM: Z˙arówka wisiała na kablu. <8> LOKALIZACJA W METAFORYCZNEJ PRZESTRZENI: Janka jest na studiach/na farmacji. przykłady <1> – <17>. Decyduja˛cym elementem nie jest tu jednak konfiguracja przestrzenna. fakty te same w sobie s´wiadcza˛ jedynie o tym. dwa. ilustruja˛ce niektóre z nich). <7> PRZEDMIOT OGRANICZAJA˛CY AMPLITUDE˛ RUCHÓW TRAJEKTORA3: Psa trzymał na łan´cuchu. lecz relacja podtrzymywania: drzewo przeciwdziała siłom przycia˛gania i podtrzymuje ciało Darka w pewnym połoz˙eniu. <4> WIDOCZNOS´C´: Na suficie jest mucha. sytuacje˛ przedstawiona˛ na rysunku 1b: Darek lewituje pod drzewem). Gdyby czynnikiem warunkuja˛cym uz˙ycie takiego ba˛dz´ innego przyimka była tu jedynie przestrzenna konfiguracja Darka i drzewa. Oczywis´cie. choc´ przestrzenne usytuowanie Darka w stosunku do drzewa nie spełnia z˙adnego z wymienionych powyz˙ej warunków. . <12> CEL PRZESTRZENNY: Wyjdz´my na dach. Uz˙yty jest w nim przyimek na. <10> PRZEDMIOT METAFORYCZNIE OGRANICZAJA˛CY AMPLITUDE˛ RUCHÓW TRAJEKTORA3: Nerwy trzeba trzymac´ na wodzy.

2. Idzie mu na pia˛ty krzyz˙yk. ale pod parapetem (guma znajduja˛ca sie˛ na parapecie musi byc´ przyklejona do jego wierzchniej cze˛s´ci). jez˙eli jakiemus´ wyraz˙eniu je˛zykowemu odpowiada kompleks róz˙nych parametrów logicznie niezalez˙nych. z˙eby nie zezwalały na uz˙ycie przyimka na do opisania sytuacji. nie moz˙na powiedziec´ Rys. trudno jest sobie wyobrazic´. a potem odbił na ksero. z˙e jest ona na suficie. a nieistotna kolejnos´c´ w pionie. choc´ stratosfera jest warstwa˛ atmosfery ziemskiej znajduja˛cej sie˛ bezpos´rednio ponad troposfera˛: <19> *Stratosfera jest na troposferze. Poniewaz˙ w róz˙nych sytuacjach róz˙ne cechy danej konfiguracji przestrzennej determinuja˛ wybór odpowiedniego przyimka. to powiemy. w których dwa przedmioty przylegaja˛ do siebie i jeden znajduje sie˛ ponad drugim. Na przykład opisuja˛c sytuacje˛ przedstawiona˛ na rys. z˙e znajduje sie˛ na tym drugim. w drugim jest dokładnie na odwrót4. <16> PRZYSZŁOS´C´: Jest kwadrans na szósta˛. Po pierwsze. a jednak nie moz˙na o nim powiedziec´.64 <15> KIERUNEK: Musimy is´c´ jak najdalej na północ. lecz współwyste˛puja˛cych w wielu róz˙nych sytuacjach. zazwyczaj . 3. 2 <18> *Kwadrat jest na trójka˛cie. w jaki sposób poszczególne znaczenia moz˙na by zdefiniowac´ za pomoca˛ kilku elementarnych ‘składników’ tak. Je˛zykowa idealizacja s´wiata Definicje składnikowe przyimków zazwyczaj nie uwzgle˛dniaja˛ dwóch istotnych cech je˛zykowej organizacji s´wiata. Te˛ paczke˛ trzeba be˛dzie zwaz˙yc´ na wadze dziesie˛tnej. aby definicje nie pozwalały na uz˙ycia sprzeczne z konwencja˛ je˛zykowa˛ (np. w celu zmaksymalizowania ekonomii opisu da˛z˙y sie˛ do zredukowania znaczenia kaz˙dego leksemu do jak najmniejszej liczby parametrów. w której guma jest przyklejona do spodniej cze˛s´ci parapetu). <17> URZA˛DZENIE: Napisał tekst na maszynie. W pierwszym przypadku istotna jest relacja podtrzymywania. [+GÓRA] i [+PRZYLEGŁOS´C´] nie sa˛ równiez˙ wystarczaja˛ce do zdefiniowania przyimka na: istnieja˛ sytuacje. Podobnie nieidiomatyczne jest zdanie <19>. Jez˙eli do sufitu i do spodniej cze˛s´ci parapetu przyklejona jest guma do z˙ucia. Przykłady moz˙na by mnoz˙yc´.

która˛ opisujemy za pomoca˛ je˛zyka. pod. idealizujemy obiekty przestrzenne tak. tłum. ba˛dz´ z jakichs´ powodów waz˙niejszy. z˙eby komus´ wskazac´. prosta. układem odniesienia jest zazwyczaj przedmiot wie˛kszy. Po drugie. rzeke˛ ba˛dz´ płot idealizuje sie˛ jako linie proste. z˙e te dwie proste sa˛ mniej wie˛cej równoległe7. w tłumie)8. z˙e na znaczenie wyraz˙en´ przestrzennych takich jak w. . gdzie nie istnieja˛ one obiektywnie w s´wiecie zewne˛trznym (w lesie. dowolny przedmiot trójwymiarowy moz˙e byc´ w odpowiedniej sytuacji idealizowany jako pojemnik. np. b. które składaja˛ sie˛ na abstrakcyjny schemat. czy wzdłuz˙ składaja˛ sie˛ nie tylko wzajemne usytuowanie dwu przedmiotów w przestrzeni. Takie sformułowanie. na. twierdzi sie˛. jak i układ odniesienia sa˛ prostymi lez˙a˛cymi na jakiejs´ poziomej płaszczyz´nie. Otóz˙ wydaje sie˛. pomija jednak pewien istotny moment. Na kluczu jest s´nieg. <20> a. ‘dosłownym’ odniesieniem jakiegokolwiek wyraz˙enia przestrzennego. musimy szklanke˛ konceptualnie ‘zamkna˛c´’ od góry) lub ustanawiania granic tam. tj. prototypowe pod i na okres´laja˛ przestrzenny stosunek bryły (trajektor) i poziomej płaszczyzny (układ odniesienia). a wie˛c prawdopodobnie lepiej znany rozmówcy). czy cos´ jest w szklance czy nad szklanka˛. płaszczyzna. uz˙ywaja˛c terminologii Talmy’ego.65 wybiera sie˛ jeden z nich jako definicyjny dla danego przedmiotu ba˛dz´ relacji. etc. dla przyimka w układem odniesienia jest pojemnik. przyimek komunikuje. gdzie sie˛ cos´ znajduje. Na przykład relacje˛ okres´lana˛ przez przyimki na i pod kontaktowe uwaz˙a sie˛ cze˛sto za relacje˛ w pełni odwracalna˛: innymi słowy. aby odpowiadały one elementom geometrycznym wyróz˙nionym przez system je˛zykowy: „Faktycznym. jest pewna konfiguracja prostych elementów geometrycznych. be˛dziemy nazywac´ idealizacja˛”. moje. Schemat ten musi byc´ jednak w jakis´ sposób poje˛ciowo przyporza˛dkowany pełnej konkretów. z˙e zarówno trajektor. definicje składnikowe na ogół nie uwzgle˛dniaja˛ asymetrii relacji trajektor – układ odniesienia. (Talmy 1983: 258–259. choc´ oczywis´cie sa˛ one obiektami trójwymiarowymi. nie składa sie˛ z prostych elementów geometrycznych takich jak płaszczyzna czy pojemnik.). a trajektorem – bryła. Idealizacja cze˛sto wymaga projekcji granic. zamykania figur nie domknie˛tych (z˙eby stwierdzic´. przyimka w je˛zyku angielskim. pojemnik. Oczywis´cie rzeczywistos´c´. a wie˛c łatwiej dostrzegalny. Podejs´cie takie rodzi szczególnego rodzaju problemy i prowadzi do mocno zniekształconej wizji organizacji semantycznej. Ten proces ‘przyporza˛dkowania’. co postaram sie˛ wykazac´ w naste˛pnych podrozdziałach. Uz˙ycie przyimka wzdłuz˙ zakłada. posługuja˛c sie˛ wie˛c jakimkolwiek je˛zykiem dokonujemy projekcji kategorii semantycznych tego je˛zyka na s´wiat – lub.) Tak wie˛c s´ciana czy tez˙ wisza˛cy na niej obraz sa˛ zazwyczaj dla celów kodowania je˛zykowego idealizowane jako pionowe płaszczyzny. zawieraja˛cej wiele nieistotnych szczegółów sytuacji w s´wiecie obiektywnym. choc´ prawdziwe. z˙e zdanie „A jest na B” posiada to samo znaczenie co zdanie „B jest pod A”. a pozostałe pomija w opisie. co jest oczywis´cie fałszywe: przykłady <20a> i <b> opisuja˛ zupełnie inne sytuacje i nie moz˙na ich uz˙ywac´ zamiennie5. lecz takz˙e schematyczna6 charakteryzacja geometrii trajektora i układu odniesienia (bryła. Twierdzenie o odwracalnos´ci moz˙na oczywis´cie uzupełnic´ ogólnymi zasadami pragmatycznymi dotycza˛cymi lokalizowania przedmiotów w przestrzeni (poniewaz˙ wyraz˙en´ lokatywnych uz˙ywamy po to. Klucz jest pod s´niegiem. abstrahuja˛c od ich szerokos´ci czy wysokos´ci. jak tez˙ od ich rzeczywistego kształtu. w którym wyobraz˙enia przedmiotów w przestrzeni sa˛ ‘dopasowywane’ do odpowiedniego schematu.

która dopiero umoz˙liwia włas´ciwe przetwarzanie je˛zykowe – innymi słowy. Równiez˙ inwentarz je˛zykowo istotnych poje˛c´ geometrycznych moz˙e byc´ róz˙ny w róz˙nych je˛zykach: dla opisu je˛zyka rumun´skiego np.. proces idealizacji jest cze˛s´cia˛ konwencji je˛zykowej. z jakiej zrzuca sie˛ bomby. 3 nie moz˙emy powiedziec´. konieczne jest wyróz˙nienie ‘zakon´czenia przedmiotu o wysmukłym kształcie’ – poje˛cia geometrycznego całkowicie nieistotnego dla systemu semantycznego je˛zyka polskiego (por.. z˙e opisuja˛c sytuacje˛ przedstawiona˛ na rys. ła˛czenie przedmiotów podobnych w grupy. ignorowanie drobnych odchylen´ od pionu czy od poziomu) to niewa˛tpliwie zjawiska zwia˛zane z postrzeganiem. miejsce poros´nie˛te trawa˛ moz˙e byc´ traktowane albo jako płaszczyzna (Dzieci bawia˛ sie˛ na trawie). co mówia˛cy chce w swojej wypowiedzi uwypuklic´..66 Kaz˙de uz˙ycie wyraz˙enia lokatywnego do opisu takiej czy innej konfiguracji przestrzennej wymaga idealizacji. Po pierwsze. jakie stawia badaczowi pozornie nielogiczny system je˛zykowy. ba˛dz´ tez˙ po prostu od kontekstu. Weinsberg (1973) słusznie zauwaz˙a. A B Rys. jednak wiele powaz˙nych racji przemawia za tym. zwia˛zane z traktowaniem wkle˛słos´ci w powierzchni lokalizatora. gdyz˙ róz˙ne je˛zyki w róz˙ny sposób idealizuja˛ te same przedmioty. w skład znaczen´ górnego nad i dolnego pod oprócz samych elementów góry i dołu wchodza˛ jeszcze inne . lecz pozaje˛zykowe. co nalez˙y bardziej do domeny percepcji niz˙ do je˛zyka. . jako cos´. w drugim przypadku wzgle˛dna ‘grubos´c´’ miasta w porównaniu z wysokos´cia˛. który przechodzi poniz˙ej blatu stołu mie˛dzy nogami przechodzi pod stołem. z˙e moz˙na ja˛ całkowicie pomina˛c´. nawet w tym samym je˛zyku ten sam przedmiot moz˙e byc´ idealizowany na róz˙ne sposoby. jako z˙e wiele z tego. Tak wie˛c dom moz˙e byc´ traktowany jako bryła (przed domem) ba˛dz´ jako pojemnik (w domu). Oczywis´cie nie wszystkie opisy semantyczne stwierdzaja˛ to explicite: idealizacje˛ cze˛sto traktuje sie˛ jako zjawisko moz˙e nawet kognitywne. stół jest traktowany jako obiekt trójwymiarowy. w je˛zyku Atsugewi9. moga˛ byc´ jednak równiez˙ idealizowane jako płaszczyzny (W czasie wojny na Warszawe˛ zrzucono setki bomb11). zalez˙nie od tego. kaz˙dy opis znaczenia wyraz˙enia je˛zykowego zakłada uprzednia˛ idealizacje˛. 3 Uwzgle˛dnienie roli idealizacji w opisie semantycznym pozwala na uniknie˛cie wielu problemów. Miasta sa˛ zazwyczaj idealizowane jako pojemniki (Piotr mieszka w Warszawie). Weinsberg 1973: 64).. Wkle˛słos´c´ w jego górnej powierzchni nie zalicza sie˛ do obszaru nad lokalizatorem.. albo jako pojemnik (W trawie z˙yje mnóstwo drobnych owadów). W je˛zyku polskim stół jest idealizowany jako pozioma płaszczyzna: pies. z˙e A jest nad B: „. Takie stanowisko jest cze˛s´ciowo uzasadnione.. z˙e proces ten musi byc´ równiez˙ uwzgle˛dniony w jakimkolwiek opisie semantyki je˛zyka naturalnego. a pies przechodzi przez stół10. jest taka mała. Po drugie. jako swego rodzaju wste˛pna˛ obróbke˛ danych zmysłowych. co sie˛ składa na poje˛cie ‘idealizacji’ (‘domykanie’ figur otwartych.

doraz´ne – i zupełnie arbitralne. na poziomie powierzchni B”). Jednak ta druga interpretacja nie jest moz˙liwa. z˙e zegar jest podtrzymywany przez stół. „A znajduje sie˛ nad zagłe˛bieniem w powierzchni B. z˙e na tres´c´ poszczególnych sensów . Tak wie˛c przyimki na i pod sa˛ wieloznaczne: moga˛ one opisywac´ relacje przestrzenne przedstawione na rys. aby opisac´ sytuacje˛ przedstawiona˛ na rys. (Weinsberg 1973: 37)12 Tego rodzaju zastrzez˙enia wydaja˛ sie˛ jednak całkowicie przypadkowe. z˙e A jest nad B. jawi sie˛ nam jako jak najbardziej naturalny. z˙e w procesie idealizacji wszelkie wypukłos´ci ba˛dz´ wkle˛słos´ci układu odniesienia sa˛ ‘wygładzane’ i B jest traktowane jako płaszczyzna pozioma: w tej sytuacji A znajduje sie˛ na tym samym poziomie. 4 <21> a. Tak wie˛c konfiguracji przedstawionej na rys. wie˛c nie moz˙e byc´ nad B. b. 4a. Zegar jest na stole. układem odniesienia dla tego znaczenia pod jest jakikolwiek przedmiot idealizowany jako linia pionowa. lecz ‘powyz˙ej lokalizatora. 3 nie moz˙na przyporza˛dkowac´ z˙adnego z przyimków opisuja˛cych relacje przestrzenne w pionie. z˙e piłka znajduje sie˛ niedaleko masztu. pod komunikuje. z˙e opisuja˛c rys. 4c. <22> a. w < 22b>. nie licza˛c wkle˛słos´ci w jego górnej powierzchni’”. z˙e A jest na B. Fakty te moz˙emy naturalnie wyjas´nic´ tylko wtedy. sytuacje˛ te˛ moz˙emy opisac´ tylko za pomoca˛ wyraz˙enia peryfrastycznego (np. Zdania w < 22> opisuja˛ sytuacje˛ przedstawiona˛ na rys. 4b i ilustruja˛ inne znaczenia wymienionych przyimków: w < 22a>. jez˙eli przyjmiemy. a) b) c) Rys. ale moga˛ równiez˙ oznaczac´ ‘relacje podtrzymywania’ i ‘bliskos´c´’ (rys. pod sygnalizuje połoz˙enie piłki poniz˙ej stołu. jez˙eli układ odniesienia jest konwencjonalnie idealizowany jako pozioma płaszczyzna: innymi słowy. 4b).67 Innymi słowy. jez˙eli w opisie uwzgle˛dnimy. 4a: na oznacza tu. a układ odniesienia niekoniecznie jest pozioma˛ płaszczyzna˛. idealizowany jako pozioma płaszczyzna. znów idealizowanego jako pozioma płaszczyzna. na nazywa relacje podtrzymywania. Z drugiej strony fakt. b. Nie moz˙emy równiez˙ powiedziec´. co B. oraz z˙e znajduje sie˛ powyz˙ej stołu w osi pionowej. Zdania w <21> opisuja˛ sytuacje˛ przedstawiona˛ na rys. Zegar jest na maszcie. nad nie znaczy po prostu ‘powyz˙ej lokalizatora’. gdyz˙ B nie podtrzymuje A w przestrzeni. Piłka jest pod stołem. 3 nie moz˙emy powiedziec´. Piłka jest pod masztem. nie z˙e znajduje sie˛ pod pokładem (choc´ oczywis´cie taka interpretacja jest równiez˙ moz˙liwa). zdan´ w <21> nie moz˙na uz˙yc´.

nie na blacie. Widocznos´c´: UO (przynajmniej cze˛s´ciowo) zasłania T. umoz˙liwiaja˛cy ‘dopasowywanie’ konfiguracji przedmiotów w s´wiecie obiektywnym do abstrakcyjnych schematów. . Prototypowe na przypisuje układowi odniesienia pewne włas´ciwos´ci geometryczne – wymaga ono. Relacja podtrzymywania: UO = przedmiot podtrzymuja˛cy. 2. z przyimkiem na uz˙ywamy włas´nie nazwy tej cze˛s´ci. Piotr stał na pokładzie. 3. w tym przypadku wierzchu14 (Piotr stoi na głazie znaczy. T = przedmiot podtrzymywany. 4. Wyja˛tek stanowia˛ sytuacje. nad i pod W poprzednim punkcie omówiłam proces idealizacji. 2. Na prototypowe znaczenie przyimka na składa sie˛ kilka róz˙nych i dos´c´ niezalez˙nych parametrów – mie˛dzy innymi ciesza˛ce sie˛ tak ogromnym powodzeniem w tradycyjnych analizach kolejnos´c´ w pionie i przyległos´c´. Wreszcie uwzgle˛dnienie procesu idealizacji w opisie je˛zyka pozwala na wyjas´nienie pewnych ciekawych ograniczen´. nad i pod. z˙e stoi na wierzchniej cze˛s´ci głazu. głaz). zaczne˛ od prototypowych znaczen´ przyimków na. z˙e te dwa elementy znaczenia sa˛ dla omawianego przyimka najmniej istotne. a w punkcie naste˛pnym omówie˛ przykładowo inne znaczenia przyimka pod. Kolejnos´c´ w pionie: T jest powyz˙ej UO. etc.68 omawianych przyimków składa sie˛ równiez˙ schematyczna charakteryzacja geometrii układu odniesienia13. Osłona: UO (przynajmniej cze˛s´ciowo) chroni T przed działaniem sił zewne˛trznych. które nie pozwalaja˛ na niektóre uz˙ycia. idealizacja polega na metonimii. Widocznos´c´: T jest widoczny. Prototypowe na moz˙na scharakteryzowac´ w sposób naste˛puja˛cy (T = trajektor. tj. Obecnie zajme˛ sie˛ charakterystyka˛ niektórych z owych schematów. na uwzgle˛dnieniu dla celów kodowania je˛zykowego jednej wybranej cze˛s´ci. choc´ sa˛ one w zasadzie zgodne z konwencja˛ je˛zykowa˛. nie ? połoz˙ył teczke˛ na samochodzie. jednak słowa wierzch czy górna cze˛s´c´ zazwyczaj sie˛ w wypowiedzi pomija). w których przedmiot be˛da˛cy układem odniesienia jest konwencjonalnie idealizowany jako płaszczyzna: w neutralnym konteks´cie powiemy na stole. Gdy jednak wierzchnia cze˛s´c´ przedmiotu ma swoja˛ własna˛ nazwe˛. 4. połoz˙ył teczke˛ na masce/na dachu (samochodu). Prototypowe na. choc´ wydaje sie˛. nie?? Piotr stał na statku15. odpowiadaja˛cych róz˙nym sensom przyimków przestrzennych. Mówimy stał na dachu. a nie?? stał na domu. z˙eby był on mniej wie˛cej pozioma˛ płaszczyzna˛. UO = układ odniesienia): <23> Na prototypowe: 1. Jez˙eli układem odniesienia jest jakikolwiek duz˙y obiekt trójwymiarowy (np. a nie nazwy całego obiektu. Geometria trajektora: bryła Geometria układu odniesienia: pozioma płaszczyzna Równiez˙ na znaczenie pod i nad składaja˛ sie˛ kompleksy dos´c´ niezalez˙nych parametrów: <24> Pod prototypowe: 1. Przyległos´c´: Przynajmniej cze˛s´c´ T znajduje sie˛ na powierzchni przedmiotu stanowia˛cego UO.

Lakoff i Johnson 1980) i nie be˛de˛ powtarzac´ tu ich argumentów. Geometria trajektora: bryła Geometria układu odniesienia: pozioma płaszczyzna <25> Nad prototypowe: 1. 1987. a ponadto. Bliskos´c´: T jest stosunkowo blisko UO. trzeba be˛dzie wycia˛c´ jeszcze jedno okno w tamtej s´cianie. Oba podejs´cia zostały poddane drobiazgowej krytyce w pracach kognitywistów (cf. nie da sie˛ ich – przynajmniej tych najbardziej podstawowych – sprowadzic´ do jednego (czy nawet trzech – czterech) bardziej ogólnych znaczen´. Kolejnos´c´ w pionie: T jest poniz˙ej UO. Nawet pobiez˙na analiza poszczególnych znaczen´ przyimków przestrzennych znakomicie wykazuje całkowita˛ nieadekwatnos´c´ pierwszego z wymienionych podejs´c´: je˛zyk jest przede wszystkim efektywnym narze˛dziem komunikacji. c. ‘przedmiot ła˛cza˛cy trajektor z obiektem podtrzymuja˛cym’ <5> moz˙na uznac´ za przypadek szczególny ‘przedmiotu ograniczaja˛cego amplitude˛ ruchów trajektora’ <7>. a system. zaczerpnie˛te z pracy Lakoffa (1982): <26> a. sa˛ ze soba˛ w oczywisty sposób spokrewnione: w prototypowym na (por. choc´ róz˙ne. niektóre znaczenia przyimków. Bliskos´c´: T jest stosunkowo blisko UO (ale go nie dotyka). Włas´nie przywiez´li nowe okna. choc´ mie˛dzy poszczególnymi znaczeniami przyimków moz˙na zauwaz˙yc´ liczne lokalne podobien´stwa. lecz w jakis´ sposób ze soba˛ powia˛zane znaczenia sprowadza sie˛ do jakiegos´ ‘wspólnego mianownika’ – usiłuje uchwycic´ sie˛ jakis´ element znaczenia. trzeba je be˛dzie wymienic´. który jest wspólny dla obu sensów. Przyimek pod jako naturalna kategoria znaczen´ W punkcie drugim wspomniałam o problemie. Z drugiej strony. . Geometria trajektora: bryła Geometria układu odniesienia: pozioma płaszczyzna 5. e. d.69 2. przykład <1>) jest ‘zawarta’ zarówno ‘relacja podtrzymywania’ (sens <2>). itd. jak i ‘lokalizacja w obre˛bie płaszczyzny’ (sens <3>). relacje mie˛dzy poszczególnymi sensami nie zawsze polegaja˛ na podobien´stwie. To okno zbutwiało. jaki dla teorii semantycznej stwarza polisemia. Kolejnos´c´ w pionie: T jest powyz˙ej UO. Wie˛kszos´c´ teorii współczesnych uwzgle˛dnia jedynie dwie moz˙liwos´ci: albo róz˙ne sensy tego samego leksemu uwaz˙a sie˛ za całkowicie niezalez˙ne od siebie – innymi słowy. Dzieci grały w piłke˛ i stłukły okno. 2. Znakomicie to ilustruja˛ naste˛puja˛ce przykłady. 3. Ten pokój jest za ciemny. kaz˙dy przypadek polisemii uznaje sie˛ za homonimie˛ – albo tez˙ róz˙ne odmienne. Ile masz okien w swoim pokoju? b. Ponadto. w którym jednemu leksemowi przyporza˛dkowanych jest kilkadziesia˛t zupełnie odmiennych znaczen´ za narze˛dzie efektywne w z˙adnym przypadku uznany byc´ nie moz˙e. zwłaszcza Lakoff 1982.

tak z˙e poszczególne sensy danego wyraz˙enia polisemicznego tworza˛ ‘łan´cuchy znaczen´’ rozchodza˛cych sie˛ promienis´cie od znaczenia podstawowego (sta˛d inna nazwa dla naturalnych kategorii znaczen´. czyli pewien wysoce wyidealizowany. np. George Lakoff. OSŁONA: Szła pod parasolem. . PANOWANIE: Miał pod soba˛ trzydziestu pracowników. w <26e>. A oto zestawienie podstawowych sensów przyimka pod. wraz z mnemonicznymi ‘etykietkami’: <27> a. drewniana˛ rame˛ z osadzona˛ w niej szyba˛. nad i pod. itd. METAFORYCZNA OSŁONA: Zostawiła dziecko pod opieka˛ sa˛siadki. który ulega rozmaitym ‘rozszerzeniom’. w <26c>. lecz tym. sama˛ rame˛. czy metonimia. współwyste˛powanie w dos´wiadczeniu. próbuja˛c uporac´ sie˛ mie˛dzy innymi z problemem polisemii. W poprzednim punkcie pracy scharakteryzowałam prototypowe znaczenia przyimków na. Fakt. znaczenie prototypowe. z˙e system zorganizowany w taki włas´nie sposób – system. POD PROTOTYPOWE: Pies lez˙ał pod stołem. ‘kategorie radialne’ – cf. w którym osadzona jest rama wraz z szyba˛. z˙e uz˙ywamy tego samego słowa okno we wszystkich pie˛ciu przypadkach nie jest oczywis´cie motywowany jakimkolwiek podobien´stwem szyby czy ramy okiennej do dziury w s´cianie. z˙e szyby zazwyczaj widujemy w ramach. Lakoff 1987). f. na przykładzie przyimka pod. stwierdza. metafora. Kaz˙de ‘rozszerzenie’ znaczenia podstawowego moz˙e z kolei stanowic´ podstawe˛ do kolejnego rozszerzenia. tym. w którym kaz˙demu leksemowi odpowiada. ‘prototypowego’. z˙e okno umoz˙liwia nam komunikacje˛ i wymiane˛ przedmiotów z otoczeniem. z˙e przez okno moz˙emy ogla˛dac´ to. co jest po drugiej stronie. W punkcie ostatnim be˛de˛ starała sie˛ dowies´c´. szereg konwencjonalnych rozszerzen´ prototypu tworza˛cych naturalna˛ kategorie˛ znaczen´ – jest systemem najbardziej korzystnym z punktu widzenia efektywnos´ci komunikacji i najłatwiej przyswajalnym przez dzieci ucza˛ce sie˛ je˛zyka. w który ‘upakowane’ sa˛ bardzo róz˙nego rodzaju tres´ci poznawcze. c. motywowanym przez pewne ogólne zasady kognitywne. po drugie. takie jak okno tektoniczne czy okno na s´wiat sa˛ motywowane jeszcze innymi cechami okien. ZASŁONA: Pod tynkiem sa˛ kable. z˙e poszczególne sensy wyraz˙en´ leksykalnych tworza˛ ‘naturalne kategorie znaczen´’ (Lakoff 1982) – kategorie zbudowane wokół jednego sensu podstawowego. a ramy sa˛ zwykle osadzane w otworach w s´cianach. Róz˙ne uz˙ycia metaforyczne. jak cze˛s´ciowe podobien´stwo. METAFORYCZNA ZASŁONA: Co sie˛ pod tym kryje? e. b. a w zdaniu <26a>. wykaz˙e˛. NIEWIDOCZNOS´C´ W SUBSTANCJI: Mieszkali pod ziemia˛. w <26d>. z˙e jego poszczególne sensy tworza˛ naturalna˛ kategorie˛ znaczen´ zbudowana˛ wokół pod prototypowego. schematyczny model. oraz. d. g. okno odnosi sie˛ do otworu. Teraz. po pierwsze.70 W zdaniu <26b> słowo okno nazywa otwór w s´cianie. motywowanego innymi czynnikami. sama˛ szybe˛.

z˙e dla prototypowego pod układem odniesienia jest płaszczyzna. SIŁA: Zrobił to pod przymusem. UO = PŁASZCZYZNA/LINIA PIONOWA: Stał pod drzwiami i czekał. układ odniesienia chroni trajektor przed działaniem sił zewne˛trznych i musi znajdowac´ sie˛ blisko niego. p. za uz˙ywamy w wypadku przeciwnym – por. Takie uje˛cie sensu <b> – w s´wietle jego relacji do kompleksu prototypowego – pozwala na naturalne wyjas´nienie ciekawego kontrastu mie˛dzy przyimkami pod a za. Wzajemne zalez˙nos´ci mie˛dzy poszczególnymi sensami przyimka zostały przedstawione graficznie na rys. [UO nie przylega do trajektora] b. Za obrazem jest plama. l. n. Pod obrazem jest plama. z˙eby trajektor i układ odniesienia znajdowały sie˛ blisko siebie. STANDARD: Dobrała torebke˛ pod kolor sukienki. a pod nim koło. <31> a. z˙e UO zasłania trajektor. UO = BRYŁA: Pod oknem rosły kwiaty. BLISKOS´C´ W CZASIE: Pod koniec wykładu opowiedział pare˛ dowcipów. gdy zauwaz˙ymy. i. LOKALIZACJA: Rozbili obóz pod biegunem północnym. <30> a. m. [UO = płaszczyzna] b. Pod uz˙ywamy wtedy.71 h. RUCH DO PŁASZCZYZNY/LINII PIONOWEJ: Odprowadził ja˛ pod same drzwi. prototypowe za nie wymaga równiez˙. Za szafka˛ jest plama. r. [UO = bryła] b. *Pod szafka˛ jest plama16. <29> a. POTENCJALNE NIEBEZPIECZEN´STWO: Nakazano mu to pod groz´ba˛ kla˛twy/pod kla˛twa˛. <e>. i <j> sa˛ bezpos´rednimi rozszerzeniami kompleksu prototypowego. PROJEKCJA NA PŁASZCZYZNE˛ POZIOMA˛: Narysuj kwadrat. Sensy <b>. *Za plakatem jest plama. Sens <b> całkowicie abstrahuje od relacji pionowos´ci i koncentruje sie˛ na fakcie. o. k. [UO = płaszczyzna lub bryła] b. SYMBOL: Miłos´c´ wyobraz˙ano pod postacia˛ Amora. Sens <b> zachowuje równiez˙ prototypowa˛ geometrie˛ trajektora i układu odniesienia. . Szła pod góre˛/pod wiatr. Za stora˛ jest wielki kaktus. <28> a. zas´ dla prototypowego za – bryła. s. Jest to zrozumiałe. RUCH W KIERUNKU PRZECIWNYM: Płyna˛ł pod pra˛d. 5. kiedy UO znajduje sie˛ baradzo blisko trajektora i jest w sposób bardziej naturalny idealizowany jako płaszczyzna niz˙ jako bryła. *Pod stora˛ jest wielki kaktus. Pod plakatem jest plama. <28>–<31>. podobnie jak w <a>. j.

stał pod domem). czy pozioma. odsłaniac´ przed kims´ tajniki swojej sztuki – a przedmiot ukrywany znajduje sie˛ pod zasłona˛. z˙e metaforyczna zasłona to cos´. z˙e osoba niepowołana nie dowiaduje sie˛ o czyms´: spus´cic´ zasłone˛ na cos´. które równiez˙ na ogół sugeruje przynajmniej cze˛s´ciowa˛ niewidocznos´c´. biegł pod murem. uchylic´ zasłony. To znaczenie przyimka pod w interesuja˛cy sposób kontrastuje z w tkankowym (termin Weinsberga). Czynnikiem umoz˙liwiaja˛cym uz˙ycie przyimka pod dla opisania sytuacji. Parasol moz˙e dosłownie chronic´ od deszczu. po . z˙e układ odniesienia powoduje. pokryc´ wzruszenie surowos´cia˛ tonu. wycia˛gna˛c´/wydobyc´ z kogos´ tajemnice˛. w których układ odniesienia moz˙e byc´ cze˛s´ciowo poziomy (stał pod drzewem) i przynajmniej cze˛s´ciowo osłaniac´ i ochraniac´ trajektor (np. Z kolei <d> jest metaforyczna˛ projekcja˛ sensu <b>. <f> stanowi metaforyczne rozszerzenie <e>: ochrona jest zwykle rozumiana metaforycznie w kategoriach osłaniania. jez˙eli choc´ cze˛s´c´ trajektora wystaje ponad wierzchnia˛ cze˛s´cia˛ układu odniesienia. niekoniecznie kwoka (kwoka to kolejny symbol bezpieczen´stwa przedstawianego jako fizyczna osłona!). nieistotna jest natomiast kolejnos´c´ w pionie17. Rzeczy znane sa˛ widoczne. która zazwyczaj wymaga uz˙ycia przyimka w) jest oczywis´cie fakt. nie ukryte: wyjs´c´ na jaw. W łan´cuchu sensów <a> – <j> – <l> moz˙emy zaobserwowac´ stopniowe wyabstrahowywanie elementu pionowos´ci. W <a> jest on po prostu jednym z kilku elementów w kompleksie. lecz jak najbardziej naturalne jez˙eli uwzgle˛dnimy fakt. uchylic´ ra˛bka tajemnicy. zerwac´ z czegos´ zasłone˛. Sens <m> jest z kolei wynikiem rzutowania konfiguracji <l> na płaszczyzne˛ pozioma˛. spadło mu bielmo. parasol ochronny przed inflacja˛).72 Ciekawym rozszerzeniem sensu <b> jest <c>. jedynym istotnym parametrem dla sensu <l> jest kolejnos´c´ w osi pionowej. z˙e opisywane sytuacje sa˛ ogla˛dane przez człowieka (niezalez˙nie od tego. minimalna jest tez˙ asymetria relacji trajektor – układ odniesienia. Otóz˙ pod moz˙emy uz˙yc´ tylko wtedy. w której trajektor jest otoczony przez układ odniesienia (czyli konfiguracji przestrzennej. kto chce dana˛ osobe˛ przed czyms´ chronic´. W je˛zyku polskim funkcjonuje bardzo produktywna metafora ROZUMIENIE TOWIDZENIE – jako przykłady moga˛ tu posłuz˙yc´ takie wyraz˙enia jak przejrzec´ na oczy. co powoduje. Podobnie dwuznaczne jest samo słowo osłona. rozjas´niło mu sie˛ w głowie. Miec´ dach nad głowa˛ i schronic´ sie˛ pod czyims´ dachem oznacza znacznie wie˛cej niz˙ po prostu fizyczne znajdowanie sie˛ wewna˛trz budynku. moz˙emy uz˙yc´ tylko przyimka w (Zakopali belke˛ w ziemi). bardzo wyraz´na jest asymetria relacji trajektorukład odniesienia. byc´ s´lepym na cos´. innymi słowy. w <j> jest on silnie podkres´lony (układ odniesienia zdecydowanie góruje nad trajektorem) i podobnie jak w <a>. miec´ klapki na oczach itd. ba˛dz´ metaforycznie od innych zagroz˙en´ (parasol atomowy. W sensie <e> na plan pierwszy wysuwa sie˛ osłanianie trajektora przez układ odniesienia. wywlekac´/wydobywac´/wycia˛gac´ na s´wiatło dzienne. czy kartka z rysunkiem jest pionowa. o czym s´wiadczy systematyczna polisemia wyraz˙en´ oznaczaja˛cych osłanianie. wygrzebywac´ jakies´ brudne sprawy. uz˙ycie to wymaga konwencjonalnej metonimizacji układu odniesienia (dla celów kodowania je˛zykowego istotna jest jedynie wierzchnia powierzchnia UO). Logiczne jest wie˛c. Jest to rozszerzenie całkowicie arbitralne z punktu widzenia czysto formalnego. otworzyc´ komus´ oczy. W <l> relacja pionowos´ci ulega całkowitemu wyabstrahowaniu. z˙e trajektor pozostaje niewidoczny. wzia˛c´ kogos´ pod swoje (opiekun´cze) skrzydła moz˙e kaz˙dy. Mie˛dzy <a> a <j> mamy oczywis´cie cały szereg konfiguracji pos´rednich. kiedy trajektor znajduje sie˛ całkowicie pod powierzchnia˛ układu odniesienia i jest wobec tego niewidoczny (Zakopali belke˛ pod ziemia˛). spadła mu zasłona z oczu.

z˙e przyimek okres´laja˛cy bliskos´c´ w przestrzeni moz˙e równiez˙ słuz˙yc´ do okres´lania bliskos´ci w czasie. pocza˛tek. równiez˙ na zegarze ruch wskazówki wokół tarczy symbolizuje czas. i in.). Dwuznaczne sa˛ takz˙e takie słowa jak długi. który jest nie tyle od niego znacznie wie˛kszy czy wyz˙szy. bliskie/odległe podobien´stwo.73 obróceniu głowy w strone˛ rysunku obraz na siatkówce jest identyczny. Lakoff i Johnson 1980: 74). zas´ uz˙ytkownicy je˛zyka zwykle nie zdaja˛ sobie nawet sprawy z tej dwuznacznos´ci). Warto takz˙e zauwaz˙yc´. dobrac´ torebke˛ pod kolor sukienki. przykłady innych wyraz˙en´. b. krótki.) moz˙e wyste˛powac´ zarówno przy rzeczowniku w narze˛dniku jak i w bierniku. Tak wie˛c naturalne jest. c.). etc. Sens <o> został zaznaczony na rysunku 5 jako odre˛bny wyła˛cznie dla zwie˛kszenia przejrzystos´ci obrazu. To jest najwie˛kszy pomysł w przemys´le reklamowym. podaje˛ w <32>. Otóz˙ pod temporalne. To było małe. przed. Wie˛kszos´c´ przyimków przestrzennych ma takz˙e znaczenia temporalne (w Gdan´sku – w 1989 roku. Innym rozszerzeniem sensu <o> (‘ruch do płaszczyzny/linii pionowej’) jest <r> (‘standard’). a rozszerzenie znaczenia jest motywowane metafora˛ PODOBIEN´STWO TO BLISKOS´C´. do którego zmierza poruszaja˛cy sie˛ przedmiot lub osoba. niewinne kłamstewko. W pierwszym przypadku wyraz˙enie przyimkowe oznacza miejsce. odległy. z˙e trajektor znajduje sie˛ w pobliz˙u układu odniesienia. Jest to rozszerzenie sensu <j> motywowane metafora˛ WAZ˙NY TO DUZ˙Y (cf. nie przyimek. a nie ‘zaraz po zakon´czeniu’. diagramach. których wieloznacznos´c´ jest motywowana ta˛ sama˛ metafora˛. mie˛dzy Gdan´skiem a Warszawa˛ – mie˛dzy 1 a 20 lipca. z˙e przyimki oznaczaja˛ce zbliz˙anie sie˛ do celu przestrzennego be˛da˛ miały równiez˙ metaforyczne znaczenie ‘zbliz˙ania’ sie˛ do okres´lonego wzorca (zbliz˙ac´ sie˛ do ideału. a przyimki komunikuja˛ce oddalanie sie˛ od punktu wyjs´cia be˛da˛ równiez˙ oznaczac´ odste˛powanie od wzoru (!) – por. cos´ koło tego. w drugim – cel. bliski. cechy charakterystyczne jakiegos´ stylu literackiego. okres´lona barwa. Jego osia˛gnie˛cia góruja˛ nad osia˛gnie˛ciami pomniejszych ludzi18. etc. lecz waz˙niejszy [<k>]. Nalez˙y sie˛ wie˛c spodziewac´. od Gdan´ska do Warszawy – od 1987 do 1989 roku. Wiele polskich przyimków przestrzennych (pod. jest adlatywne. za. poniewaz˙ zas´ ruch w czasie (metaforyczny!) przebiega tylko w jednym kierunku – od przeszłos´ci ku przyszłos´ci – trajektor musi poprzedzac´ układ odniesienia. <32> a. gdyz˙ <p>. Układem odniesienia jest tu wartos´c´ wzorcowa jakiejs´ cechy (np. nie ma potrzeby postulowania odre˛bnych lokatywnych i adlatywnych pod-sensów dla kaz˙dej konfiguracji przestrzennej nazywanej przez te przyimki. podobnie jak pod przestrzenne. koniec. w którym odbywa sie˛ czynnos´c´. mie˛dzy. . Przyimek pod moz˙e równiez˙ sygnalizowac´. Czas jest w naszej kulturze przedstawiany w kategoriach przestrzennych na wszelkich wykresach. Poniewaz˙ jednak znaczenie ‘lokatywnos´ci’ ba˛dz´ ‘adlatywnos´ci’ wnosi kon´cówka deklinacyjna rzeczownika. Sens <p> (‘bliskos´c´ w czasie’) jest wynikiem metaforycznej projekcji przestrzennego <o> na domene˛ czasu. przed domem – przed obiadem. <r> i <s> stanowia˛ rozszerzenia pod adlatywnego. dlaczego pod koniec znaczy ‘w okolicach kon´ca’. pisac´ pod kogos´). nad. nie wyjas´nia jednak dlaczego wyraz˙enie to moz˙e oznaczac´ jedynie ‘tuz˙ przed kon´cem’. Rozumienie terminu ‘metafora’ jest u niego bliz˙sze klasycznej definicji arystotelesowskiej niz˙ koncepcjom współczesnym. która˛ moz˙emy zaobserwowac´ równiez˙ w wielu innych utartych wyraz˙eniach: niedelikatnos´c´ bliska grubian´stwa. z˙e równiez˙ w tym przypadku mamy do czynienia z systematyczna˛ polisemia˛: dokładnie tak samo jak nad i pod wieloznaczne sa˛ rzeczowniki góra i dół. Powyz˙sza argumentacja wyjas´nia.

BYC´ POD PANOWANIEM TO W DÓŁ. ruch odbywa sie˛ w kierunku przedmiotu be˛da˛cego układem odniesienia. pocia˛g warszawski to pocia˛g jada˛cy z Warszawy. Walka rozgrywa sie˛ na najwyz˙szym szczeblu. niebezpieczen´stwo.74 równiez˙ odbijac´ sie˛ od otoczenia. ‘pod’ działaniem jej siły. pod wiatr – ‘w kierunku przeciwnym do kierunku. a nawet pewne symboliczne gesty (pokłon. Przyimka pod moz˙na równiez˙ uz˙yc´ do opisania sytuacji. Nie jest to jednak jedyny przypadek. w którym punkt czy obszar. To znaczenie pod jest tylko cze˛s´ciowo motywowane sensem <o> i jego uz˙ycie ogranicza sie˛ włas´ciwie do czterech wymienionych powyz˙ej sfrazeologizowanych kombinacji19. w <s>. S´cis´le z ta˛ metafora˛ zwia˛zana jest cała koncepcja hierarchii (wysoki/niski status. Załamał sie˛ pod razami. kierunek wytycza z´ródło pra˛du. w której jakas´ osoba ba˛dz´ przedmiot jest poddawany działaniu jakiejkolwiek siły. pod s´wiatło – ‘w kierunku z´ródła s´wiatła’. odcinac´ sie˛ od tła. potencjalnego ruchu. Uparcie pia˛ł sie˛ do góry po drabinie władzy. w stosunku do którego trajektor porusza sie˛ w kierunku przeciwnym. odbiegac´ od schematu. Zdecydował sie˛ na wyjazd pod jej wpływem. Jaka jest wasza jednostka nadrze˛dna? Nasza komórka nie podlega Mielczarskiemu. s´wiatła. rozbiez˙ne opinie. od którego zaczyna sie˛ ruch. który wieje od wschodu. Napoleon był wtedy u szczytu władzy. Ten to wysoko zajdzie! Udało mu sie˛ zapanowac´ nad sytuacja˛. nie jest to jednak siła. z którego wieje wiatr’. Osoba sprawuja˛ca władze˛ ma siłe˛. Robiła to pod przymusem. a wie˛c panuje nad słabszymi). Klasycznym symbolem tego rodzaju zagroz˙enia jest zawieszony u powały . metaforycznie znajduja˛ sie˛ ‘pod’ nia˛. Sens <g> jest motywowany przez bardzo produktywna˛ metafore˛ PANOWANIE TO W GÓRE˛. pod góre˛ – ‘w kierunku przeciwnym do kierunku. wspinac´ sie˛ w hierarchii). które moz˙e w kaz˙dej chwili spas´c´ na znajduja˛ce sie˛ poniz˙ej ofiary i je zgnies´c´. Pod pra˛d znaczy ‘w kierunku z´ródła pra˛du (tj. która zmusza osoby znajduja˛ce sie˛ pod nia˛ do zrobienia czegokolwiek. nad którymi panuje. 39): <33> Piotr góruje nad wszystkimi swoimi rywalami. zniszczyc´. Rozszerzeniem sensu <o> jest równiez˙ <s>: w <o>. przeciwnym do kierunku pra˛du)’. lecz zagroz˙enie. w którym normalnie (na skutek przycia˛gania ziemskiego) poruszałby sie˛ przedmiot znajduja˛cy sie˛ na zboczu góry’. gest zwycie˛zcy nad pokonanym). Podobnie jak w <g> i <h> metaforyczna siła jest tu u góry. Szczególnym przypadkiem sensu <h> jest <i> (‘potencjalne niebezpieczen´stwo’). osoby. niekoniecznie sprawowanej przez inna˛ osobe˛ <h>: <34> Drzwi usta˛piły pod naporem tłumu. tylko bezpos´rednio głównemu. Wybił sie˛ dzie˛ki cie˛z˙kiej pracy. jest ona równiez˙ głe˛boko zakorzeniona w potocznej wiedzy o s´wiecie (osoba wyz˙sza czy tez˙ wie˛ksza jest na ogół silniejsza. etc. stanowi podstawe˛ do je˛zykowego okres´lenia kierunku ruchu: wiatr wschodni to taki. podobnie wieloznaczny jest cały szereg wyraz˙en´ nazywaja˛cych relacje przestrzenne w pionie (innych przykładów dostarczaja˛ Lakoff i Johnson 1980: 37–8.

co powinno byc´ bardziej ‘widoczne’. na rysunkach takich przedmiot nazywany jest na ogół umieszczany na dole. mniej materialna – ponad nim. Wszelkiego rodzaju symbole. jak choc´by teoria pól leksykalnych czy tez˙ wszelkie teorie semantyczne oparte na relacji odniesienia. Innym metaforycznym rozszerzeniem relacji przestrzennych w pionie jest sens <n>. w którym układem odniesienia jest symbol reprezentuja˛cy przedmiot be˛da˛cy trajektorem. (Z tego potocznego metaforycznego modelu semantycznego wywodza˛ sie˛ bardziej wyrafinowane modele wypracowane przez je˛zykoznawców i filozofów. Zagroz˙enie ‘wisza˛ce’ nad bezradnymi ofiarami bywa tez˙ wyobraz˙ane jako chmury. dosłownie i przenos´nie. tabliczke˛ z napisem umieszcza sie˛ nad przedmiotem. co ma umoz˙liwiac´ szybka˛ identyfikacje˛ – a wie˛c cos´. <35> Spadły na niego nieszcze˛s´cia. S´cia˛gna˛ł na siebie nieszcze˛s´cia. co zaste˛puje rzeczywisty desygnat. a nazwa – bardziej ulotna. zwłaszcza chmury gradowe (Chmury gromadza˛ sie˛ nad Europa˛. wisiec´ w powietrzu. Lakoff i Johnson 1980: 73). informacje˛ w katalogu pod takim czy innym numerem (we wszystkich tych przypadkach ogniwem pos´rednim jest sens <m>). „Za te˛ dłon´ podniesiona˛ nad Polska˛ kula w łeb”. który symbolicznie zaste˛puje. na z˙ywotnos´c´ tego rodzaju wyobraz˙enia wskazuja˛ liczne frazeologizmy: wisiec´ na włosku. niz˙ sam desygnat (w potocznym modelu s´wiata wypracowanym przez nasza˛ kulture˛ ROZUMIENIE TO WIDZENIE – por.75 miecz Damoklesa. wisiec´ nad kims´. w którym s´wiat znaczen´ dzieli sie˛ na ‘grza˛dki’ odpowiadaja˛ce kategoriom przedmiotów ba˛dz´ relacji. Uz˙ycie pod w znaczeniu <n> cze˛sto jest motywowane rozmieszczeniem tekstu na kartce: tekst wiersza czy opowiadania na ogół umieszcza sie˛ dosłownie pod tytułem. układ odniesienia jest w metaforycznej przestrzeni usytuowany ponad przedmiotem.) Nazwa czy symbol to cos´. godła tradycyjnie umieszcza sie˛ wie˛c ponad obiektami. z˙e do jego najwyz˙szej cze˛s´ci przymocowany jest krzyz˙. Jednak obok tej czysto percepcyjnej motywacji istnieje głe˛bsza motywacja metaforyczna. cos´. Otóz˙ sens <n> zakłada pewien potoczny model semantyki je˛zyka naturalnego – model. ba˛dz´ niesie nad głowa˛. a drzewce słuz˙a˛ce do podtrzymywania flagi w górze stało sie˛ jej cze˛s´cia˛. a nad kaz˙da˛ grza˛dka˛ umieszczona jest nazwa-etykietka. które maja˛ reprezentowac´. kos´ciół moz˙na z daleka odróz˙nic´ po tym. Flage˛ ba˛dz´ sztandar umieszcza sie˛ ponad budynkiem czy statkiem. . oczywista jest tu rolnicza proweniencja tego rodzaju metaforyki). jak i przykłady w <35>. Kłopoty wala˛ sie˛ na niego. W podre˛cznikach do semantyki relacje˛ odniesienia przedstawia sie˛ na ogół graficznie za pomoca˛ kreski ła˛cza˛cej nazwe˛ z przedmiotem nazywanym. hasła w słowniku pod odpowiednia˛ litera˛. który opisuje.

poniewaz˙ je˛zykiem posługuja˛ sie˛ ludzie w z˙yciu codziennym. W innych przypadkach moz˙e uz˙yc´ wyraz˙enia peryfrastycznego. Pogodzenie tych w duz˙ym stopniu sprzecznych wymagan´ umoz˙liwiaja˛ trzy cechy organizacji je˛zykowej. takie jak na. koło. Tak wie˛c liczba odre˛bnych wyraz˙en´ leksykalnych dla jakiejkolwiek dziedziny nie moz˙e byc´ zbyt wielka. spomie˛dzy. dana konfiguracja przestrzenna moz˙e nie ‘pasowac´’ do z˙adnego wyidealizowanego modelu kognitywnego. idealizacja i struktura radialna. owe wyraz˙enia musza˛ byc´ przyporza˛dkowane abstrakcyjnym schematom. którym odpowiadaja˛ minimalnie sie˛ od siebie róz˙nia˛ce konfiguracje przestrzenne. istnieja˛ bowiem ogromne rozbiez˙nos´ci mie˛dzy je˛zykami w wyborze owych punktów. Taki sposób organizacji umoz˙liwia szybkie przekazanie dos´c´ konkretnej informacji o sytuacjach ‘typowych’ – choc´ nalez˙y tu wyraz´nie zaznaczyc´. dookoła. co jednak nieuchronnie pocia˛ga za soba˛ wie˛ksza˛ rozwlekłos´c´ wypowiedzi. nawet jez˙eli obraz nie wisi dokładnie poniz˙ej mapy. powiedziec´ Obraz wisi pod mapa˛. a komunikat je˛zykowy. z˙eby był rozpoznawalny w warunkach odbiegaja˛cych od idealnych. Je˛zyk nie dzieli s´wiata na szereg przylegaja˛cych do siebie ‘przegródek’. zwłaszcza w przypadku przyimków bardziej ‘wyspecjalizowanych’. z˙e róz˙ne je˛zyki róz˙ne sytuacje uznaja˛ za ‘typowe’. a przekaz powinien byc´ moz˙liwie najkrótszy i jak najbardziej ‘nos´ny’ komunikacyjnie. z˙e niezgodnos´ci mie˛dzy abstrakcyjnym schematem a opisywana˛ sytuacja˛ sa˛ nieistotne z punktu widzenia tego. lecz kilku niezalez˙nych parametrów. Istnieja˛ przyimki bardzo ‘wyspecjalizowane’. gdyz˙ ten sam przedmiot moz˙e byc´ idealizowany na róz˙ne sposoby w róz˙nych je˛zykach. odpowiadaja˛ce pewnym typowym sytuacjom. jak zauwaz˙a Talmy (1983). lecz troche˛ z boku). lecz raczej wybiera pewne uprzywilejowane punkty odniesienia na semantycznym kontinuum. czyli na projekcji kategorii semantycznych danego je˛zyka na s´wiat. podlega on jeszcze dodatkowym ograniczeniom wynikaja˛cym z ograniczen´ ludzkiej pamie˛ci oraz z funkcjonowania naszego aparatu percepcyjnego: jestes´my zdolni do rozróz˙niania ograniczonej liczby fonemów. Równiez˙ w sam system je˛zykowy sa˛ wbudowane pewne udogodnienia. uz˙ytkownik je˛zyka moz˙e skorzystac´ z jednej z kilku strategii. Pod prototypowe od sensów prototypowych innych przyimków róz˙ni sie˛ wartos´ciami nie jednego. co chce przekazac´ i je zignorowac´ (i np. których uz˙ycie jest ograniczone do stosunkowo s´cis´le okres´lonych sytuacji. które znacznie bardziej ogólnie charakteryzuja˛ konfiguracje˛ trajektor-układ . i im przypisuje okres´lona˛ sekwencje˛ fonemów. Chca˛c opisac´ taka˛ konfiguracje˛. które sa˛ z kolei poje˛ciowo ‘dopasowywane’ do postrzeganych konfiguracji. w. np. Potocznos´c´ w słuz˙bie semantyki: logika systemu Je˛zyk musi umoz˙liwiac´ opis nieskon´czonej ilos´ci najróz˙niejszych konfiguracji przestrzennych. które zostały omówione powyz˙ej: kompleksowos´c´. Idealizacja nalez˙y do sfery konwencji je˛zykowej. i przyimki-omnibusy. musi cechowac´ pewna redundancja. wzdłuz˙. Aby moz˙liwe było opisywanie obiektywnie róz˙nych konfiguracji przestrzennych za pomoca˛ tych samych wyraz˙en´ je˛zykowych. Ponadto. W pewnych sytuacjach moz˙e uznac´.76 6. Poniewaz˙ ilos´c´ wyraz˙en´ lokatywnych jest dos´c´ s´cis´le ograniczona. Owo ‘dopasowywanie’ polega na idealizacji.

Rozszerzenia takie – jak moglis´my sie˛ przekonac´ porównuja˛c róz˙ne sensy przyimka pod – sa˛ cze˛s´ciowo motywowane pewnymi ogólnymi zasadami kognitywnymi: sa˛ to wie˛c rozszerzenia sensowne z punktu widzenia naszego ogla˛du s´wiata. co oczywis´cie znacznie ułatwia komunikacje˛. czasem wzgle˛dna˛ waz˙nos´cia˛ danej cechy dla skutecznego działania w s´wiecie (np. Sa˛ to jednak rozszerzenia konwencjonalne – a wie˛c trzeba sie˛ ich nauczyc´. uz˙ycie przyimków nad i pod do okres´lenia wzgle˛dnego umiejscowienia obrazków na lez˙a˛cej poziomo kartce papieru). p) Bliskos´c´ w czasie r) Standard o) Ruch do płaszczyzny/linii poziomej m) Projekcja na płaszczyzne˛ pozioma˛ l) UO = Bryła j) UO = płaszcz. system zorganizowany w taki sposób nie przecia˛z˙a zbytnio pamie˛ci. 5 c) Niewidocznos´c´ w substancji b) Zasłona d) Metaforyczna zasłona a) Pod prototypowe h) Siła e) Osłona i) Potencjalne niebezpieczen´stwo f) Metaforyczna osłona . niz˙ ‘czysta’ lokalizacja). z którymi w sposób konwencjonalny ła˛czy sie˛ okres´lona˛ forme˛ fonologiczna˛. Wreszcie w kaz˙dym je˛zyku istnieja˛ wyraz˙enia polisemiczne. z którym skojarzona jest taka czy inna sekwencja fonemów. cze˛sto czynnikami czysto kulturowymi (duz˙a cze˛s´c´ metaforyki jest specyficzna dla danej kultury). s) Ruch w kier. takie parametry jak ‘widocznos´c´’ czy ‘relacja podtrzymywania’ sa˛ dla systemu je˛zykowego bardziej istotne. Jednoczes´nie ten rodzaj organizacji umoz˙liwia ‘wbudowanie’ w system je˛zykowy znacznie wie˛kszej ilos´ci semantycznych reprezentacji róz˙nych typów sytuacji. /linia pionowa n) Symbol k) Lokalizacja g) Panowanie Rys. ale poniewaz˙ łatwiej jest nauczyc´ sie˛ czegos´ umotywowanego niz˙ całkowicie arbitralnego. i wobec tego moga˛ byc´ uz˙ywane do opisywania sytuacji dos´c´ róz˙nych od jakiegokolwiek sensu prototypowego20. czasem uwarunkowane percepcja˛ (jak np.77 odniesienia. a polisemia to po prostu wynik skonwencjonalizowanego ignorowania róz˙nic mie˛dzy opisywana˛ sytuacja˛ a abstrakcyjnym schematem.

mie˛dzy z´ródłem zagroz˙enia a trajektorem. Guma przyklejona do umieszczonej na suficie obudowy jakiegos´ urza˛dzenia jest na obudowie. raczej podre˛cznikowa. jakie mu nadaje Langacker (1983). choc´ maja˛ raczej szerszy zakres. a takz˙e mie˛dzy głe˛bokimi a płytkimi i s´rednio głe˛bokimi wkle˛słos´ciami oddolnymi. 3 Poje˛cia trajektor i układ odniesienia przyje˛łam od Langackera (1983). 7 Oczywis´cie trajektorem moz˙e byc´ równiez˙ przedmiot poruszaja˛cy sie˛ po torze równoległym do układu odniesienia: tor. które przedstawiam dalej. sensy <c>. 2. 2 Jest to oczywis´cie analiza uproszczona. 17 Poniewaz˙ jednak prototypowe zagroz˙enie znajduje sie˛ nad trajektorem (por. czym sa˛ stoły. co warunkuje uz˙ycie takiego ba˛dz´ innego przyimka. nalez˙y uz˙yc´ przyimka w. Poniewaz˙ Europejczyk ma wie˛cej do czynienia ze stołami niz˙ Indianin. a relewantnym parametrem jest widocznos´c´ (por. opis sensu <c> przyimka pod w pia˛tym punkcie). Krzeszowskiego. osłona zazwyczaj równiez˙ znajduje sie˛ ponad nim. 9 Przykład zaczerpnie˛ty z pracy Talmy’ego (1983). układem odniesienia – dopełnienie bliz˙sze. o marginalnym znaczeniu dla semantycznego opisu je˛zyka. a nie „do Warszawy wrzucono” – a wie˛c konwencjonalnie uwarunkowany sposób widzenia sytuacji determinuje nie tylko wybór przyimka. o przedmiocie znajduja˛cym sie˛ we wgłe˛bieniu moz˙na powiedziec´. jez˙eli w danej chwili znajduje sie˛ pod pokładem. jez˙eli jest widoczna. <p>. nalez˙a˛ one do podstawowych terminów w stworzonej przez niego wersji gramatyki kognitywnej. 138). 16 Oczywis´cie zdanie <30a> jest jak najbardziej adekwatne do opisu sytuacji. bardziej jest wie˛c skłonny zwrócic´ uwage˛ na elementy wizualne. 11 Przykład ten moz˙e równiez˙ posłuz˙yc´ jako ilustracja do twierdzenia.78 Przypisy 1 Oczywis´cie zwolennicy tych teorii nie neguja˛ faktu istnienia luk leksykalnych. 20 Te cechy organizacji systemu je˛zykowego szczegółowo omawia Talmy (1983). 5 Przykład zaczerpnie˛ty z pracy Talmy’ego (1983). 4 Zjawisko to nie jest uwarunkowane faktem. tj. Lakoff 1986). na poziomie zdania trajektorem jest podmiot. 10 Fakt ten jest prawdopodobnie uwarunkowany kulturowo. np. z˙e idealizacja to sposób widzenia całej sytuacji. po którym porusza sie˛ trajektor. 6 Poje˛cia schematycznos´c´ uz˙ywam tutaj w takim znaczeniu. 12 Jez˙eli układ odniesienia jest wkle˛sły od dołu. sensy <g>. z˙e sufit nie ma cze˛s´ci wierzchniej. najbardziej odległych od znaczenia prototypowego – por. jest bardziej prawdopodobne. a układem odniesienia – człon modyfikuja˛cy. <h>. uwaz˙a sie˛ je jednak za zjawisko wyja˛tkowe. 15 Zdania Jest na pokładzie i Jest na statku róz˙nia˛ sie˛ znaczeniem i sa˛ uz˙ywane w odmiennych kontekstach: człowiek moz˙e byc´ na statku nawet. ale równiez˙ dla uje˛c´ bardziej subtelnych moz˙na zbudowac´ argumenty krytyczne analogiczne do tych. 13 Proces idealizacji u Talmy’ego to szczególny przypadek zjawiska. Mówimy „na Warszawe˛ zrzucono”. jest cze˛sto dla celów kodowania je˛zykowego traktowany jako linia prosta (por. 14 Role˛ metonimizacji w je˛zykowej idealizacji s´wiata szczegółowo omawia Annette Herskovits (1989). . lecz równiez˙ przedrostka przed czasownikiem. które Langacker (1983) nazywa schematyzacja˛. w której plama znajduje sie˛ poniz˙ej szafki. zas´ układ odniesienia (landmark) jako „a salient entity other than the trajector” (t. U Langackera sa˛ to równiez˙ podstawowe poje˛cia uz˙ywane przy opisie struktury gramatycznej na wszystkich poziomach. chociaz˙ wie. jez˙eli jednak plama znajduje sie˛ na cze˛s´ci s´ciany zasłonie˛tej przez szafke˛. Jez˙eli zas´ układ odniesienia podtrzymuje trajektor w przestrzeni. P. z˙e jest pod układem odniesienia. Tak wie˛c uwzgle˛dnienie roli idealizacji pozwala na wyjas´nienie róz˙nic mie˛dzy przyimkami nad i pod w traktowaniu wkle˛słos´ci w powierzchni układu odniesienia. zas´ pod obudowa˛ jez˙eli znajduje sie˛ na jej wewne˛trznej powierzchni. z˙e be˛dzie sie˛ koncentrował na funkcjonalnie najbardziej istotnej cze˛s´ci stołu: natomiast Indianin. 18 Przykłady z polskiego tłumaczenia T. zas´ na poziomie frazy trajektorem jest człon modyfikowany. Sa˛ to poje˛cia dos´c´ blisko spokrewnione z poje˛ciami figury i tła z tradycyjnej psychologii postaci (Talmy uz˙ywa włas´nie poje˛c´ figura i tło do okres´lania obiektów. s. z˙yje niejako obok nich. natomiast w uje˛ciu Weinsberga wszystkie te rozróz˙nienia sa˛ całkowicie arbitralne. a nie tylko cos´. 19 Wysoki stopien ´ sfrazeologizowania jest dos´c´ powszechny ws´ród sensów ‘peryferyjnych’. <i>). <i>. Sam Langacker definiuje trajektor jako „the figure in a relational profile”. które Langacker nazywa trajektorem i układem odniesienia). 8 Zagadnienie to zostało szczegółowo omówione w pracy Langackera (1983). gdyz˙ idealizacja polega tu na metonimicznym uwzgle˛dnieniu jedynie wierzchniej powierzchni układu odniesienia dla celów kodowania je˛zykowego. konwencja je˛zykowa nie pozwala na uz˙ycie pod. <n>.

..) Langacker. Chicago University Press. Duisburg. Rainer (1987). U.79 Bibliografia Bennet. Weinsberg.. Schulze. The Perception of Space and the Function of Prepositions in English: A Contribution to Cognitive Grammar. Chicago University Press. Argument Forms in Lexical Semantics. Chicago. Trier. Trier. D. Warszawa.. . Talmy. London. University of California at Berkeley. niemieckim i rumun´skim. A. A. L. Warszawa. George (1982). Herskovits. Spatial Orientation: Theory. Przyimki przestrzenne w je˛zyku polskim. Krzeszowski. Chicago. A. Women. Plenum Press. Categories and Cognitive Models. U. Metaphors We Live By.). L. 1988. tłum. T. A. Annette (1989). David C. and Dangerous Things. Claude (1984). U. L. The Linguistic Expression of Spatial Knowledge. Spatial and Temporal Uses of English Prepositions: An Essay in Stratificational Semantics. – i Mark Johnson (1980). Fire. Longman. Leonard (1983). Tomasz P. Nie publikowana praca doktorska. (1975). and Application. L. Adam (1973). Research. The Description of Space in French. – (1986). Ronald (1983). U. New York. University of California. San Diego. Duisburg. Barkeley Cognitive Science Report Series. Lakoff. (Polski przekład: Metafory w naszym z˙yciu. T. D. „How Language Structures Space” [w:] Herbert Pick i Linda Acredolo (red. Vandeloise. Foundations of Cognitive Grammar. – (1987).

80 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful