Już małe dzieci wiedzą, że zieloną farbę dostaje się, mieszając żółtą z niebieską

,
Ale mieszając światło żółte z niebieskim, uzyskuje się róż.
To proste, ale dlaczego tak jest...
JERZY KARPIUK

Ś

WIAT mieni się od barw. Przyroda, zarówno oży­
wiona, jak i nieożywiona, nie tylko sama jest źró­
dłem niewyczerpalnej mnogości odcieni, ale poprzez
kontrasty, cienie, załamania, rozproszenia i reflek­
sy stwarza światłu możliwość odgrywania niezliczonych
efektów, tworzących nieraz fascynujące spektakle, takie
jak tęcza czy polarna zorza.
Mimo że odpowiednie ubarwienie czy możliwość
przystosowywania barwy do otoczenia nie jest warun­
kiem naszego przeżycia, potrzeba wrażeń barwnych i wi­
dzenia świata w kolorach należy do najbardziej podsta­
wowych instynktów człowieka, który od zamierzchłych
czasów z pasją ubarwia siebie, swoje otoczenie oraz bliż­
szy i dalszy świat.
Rysunki naskalne w jaskiniach Altamiry i Lascaux do­
kumentują nie tylko potrzeby artystyczne naszych przod­
ków sprzed 15 tys. lat, lecz także umiejętność pozyskiwa­
nia i wykorzystania (jakże trwałych) pigmentów barwnych.
Wiemy, że barwienie tkanin było umiejętnością opanowa­
ną i praktykowaną w Europie już w epoce brązu, niewyklu­
czone więc, że znacznie pod tym względem wyprzedziliśmy
Azję, bo pierwsze zachowane do naszych czasów zapisy
informujące o stosowaniu barwników do tkanin w Chi­
nach wskazują na 2600 rok p.n.e. Przez stulecia wyszu­
kane barwy tekstyliów służyły podkreśleniu pozycji spo­
łecznej, a umiejętność ich tworzenia zapewniała pomyśl­
ność i wysoką rangę barwierstwu - jednej z podstawowych
dziedzin rzemiosła, a później przemysłu.
Burzliwy rozwój chemii organicznej w drugiej połowie
XIX wieku był możliwy nie tylko dzięki odkryciom i postę­

powi w dziedzinie barwników syntetycznych, ale przede
wszystkim - dzięki ogromnemu na nie zapotrzebowaniu.
Wiele z nich, podobnie jak pierwszy syntetyczny barwnik
- moweina - dało światu także nowe, nieznane wcześniej
barwy. Ciekawe, że temu człowieczemu pożądaniu kolo­
rów i - trzeba przyznać - dobrze rozwiniętej umiejętno­
ści jego zaspokajania, aż do czasów nowożytnych nie to­
warzyszyło zrozumienie podstawowych aspektów poję­
cia barwy, w tym zwłaszcza rozróżnienie między barwą
światła a barwą oświetlanych przedmiotów. U podstaw
tego rozróżnienia leży koncepcja mieszania barw - ich
syntezy i redukcji.

Analiza
Przekonanie, że kolory, podobnie jak związki chemicz­
ne, składają się z pewnych podstawowych elementów,
sięga antyku. Starożytni Grecy uważali, że kolor jest
wewnętrzną cechą ciał, wymagającą światła jedynie
do aktywacji, podobnie jak prąd elektryczny aktywu­
je świecenie żarówki. Ten datujący się od Arystotele­
sa i utrzymujący przez Średniowiecze i Renesans po­
gląd na barwę łączył się także z rozróżnieniem kolorów
pozornych i rzeczywistych. Za pozorne uznawano te,
których istnienie zależało od pozycji obserwatora, na­
tomiast barwy rzeczywiste były przynależne rzeczom.
W takim ujęciu tęcza stanowiła klasyczny przykładem
barwy pozornej (!), ponieważ każdy jej kolor dochodzi
do naszego oka z nieco innej części łuku. Zależność barw
od pozycji obserwatora nie jest szczególnie ewidentna,
kiedy patrzymy na rozpostartą nad horyzontem tęczę

że odpowiadające różnym barwom promienie uzyska­ ne po przejściu światła słonecznego przez pryzmat nie są następnie rozszczepiane (przez kolejny pryzmat) i nazwał te nieredukowalne. czer­ wona i czarna. a nie z oświetlanym obiek­ tem. odbiera światu poetykę i przyrodzoną tajemniczość. podob­ nie jak nieco wcześniej twórca podstaw teorii tęczy. ale staje się oczy­ wista. angielski poeta John Keats za­ rzucił Newtonowi. włoski lekarz Guido Antonio Scarmiglioni dał początek współczesnemu wyróż­ nieniu trzech barw podstawowych. wskazujące. angielski uczony powszechnie uznawany za twórcę nowoczesnego pojęcia pierwiastka chemicz­ nego. francuski filozof i matematyk Rene Descartes. Newton odkrył. że kilkadziesiąt lat później to rozplecenie doprowadzi do powstania spektroskopii. że rozplatając tęczę. Nie przeczuwając. Prze­ łom nastąpił dekadę później. dla których dotąd mamy nazwy. zrów­ nywał barwę ze światłem. Newton wyróżnił siedem barw. stwierdzając. że same promienie nie są barwne. która okaże się klu­ czem do znacznej części naszej współczesnej wiedzy . kiedy w słoneczny dzień oglądamy dużo bardziej ulotny (ale i znacznie bliższy) łuk tęczy tworzącej się w strudze kropli fontanny. że jest pięć barw. z których można zestawić wszystkie inne: biała. Zastrzegając. jaki mu się tylko spodoba. Odcinając się od tej średniowiecznej tradycji optyki. ale w zgodzie z duchem epoki. W odruchu kon­ testacji „szkiełka i oka”. W uzyskanym widmie. Takie same barwy obserwu­ jemy właśnie w tęczy. postulując na po­ czątku XVII wieku. że z tych pięciu zdolny malarz może stworzyć kolor taki. a też i o wie­ le więcej. Ten pogląd uzasadniały doświadczenia z rozsz­ czepianiem światła. całkowi­ cie arbitralnie. „Atomizacja” barw w tęczy Newtona odbiła się sze­ rokim echem wśród zawiedzionych takim ujęciem ar­ tystów i myślicieli doby romantyzmu. że pozornie bezbarw­ ne światło zawiera w sobie całą gamę barw. kiedy Isaac Newton przy­ wrócił barwom tęczy realny byt i stworzył podstawy no­ woczesnego myślenia o świetle i barwie. Newton. w nawiązaniu do harmo­ nii proporcji siedmiu tonów muzycznej oktawy. niebieska. Dążąc do poznania natury światła. żółta.w deszczu. aniżeli te. monochromatyczne barwy czystymi albo prostymi. Pogląd ten upowszechnił w 1664 roku Rober Boyle.

budując m. zielony oraz niebieski filtr zastosowany do wykonania danego zdjęcia. dowodząc słuszności zasady addytywnego dodawania barw. Zawsze. Tak więc. Stąd też taką syntezę barwy nazywamy a d d y t y w n y m mieszaniem barw. zielona i niebie­ ska (oznaczone angielskim skrótem RGB: Red . wykazu­ jąc. przypuścił gwałtowny atak na opty­ kę Newtona. . zwiększamy liczbę fotonów w wiązce.zielony. formułując własną teorię barw. Po wywołaniu te trzy czarno-białe zdjęcia zo­ stały wyświetlone na ekranie trzema różnymi projekto­ rami wyposażonymi odpowiednio w czerwony. zwracając uwagę na trzeci fundamentalny aspekt pojęcia barwy . mieszanie różnych barw światła daje inny efekt niż mieszanie farb (lub pigmentów) o tych samych kolo­ rach: po zmieszaniu farby żółtej z niebieską dostajemy farbę zieloną. i taką też ma barwę. raz z czerwonym.o Wszechświecie. Jak pisze Philip Bali w pięknie opowiedzianej historii artystycznych za­ stosowań pigmentów i barwników. obrazy z projektorów (czarno-czerwony. że mieszanie barw światła nie jest tym samym.1 czerwony pigment „wyskubuje” z oświetlającej go bieli promienie niebie­ skie i zielone oraz sporą część żółtych.kolor to nie tylko światło i oświetlany obiekt. Johann Wolfgang Goethe. 2001. Ta część jego „Farbenlehre” weszła na trwałe do nauki i teorii sztuki. podczas gdy od czasów Newtona wiadomo. Mieszanina farby czerwonej. Maxwell wyjaśnił. upatrywać w odmiennym. ogól­ nie ujmując. Po nałożeniu na siebie. które razem wytwarzają na siatkówce wrażenie bar­ wy odpowiadającej syntezie barw składowych. Pigmenty nie są źródłem światła.niebieski). Thomas Sutton. Mieszając promieniowanie świetlne o różnych długościach fali.w pomarańczowej części widma. które pod koniec życia uznał za dzieło istotniejsze niż jego spuścizna poetycka. zarówno współczesnych niemieckiemu poecie. że biel jest efektem po­ łączenia wszystkich barw obecnych w widmie (barw tę­ czy!). co mieszanie pigmentów czy farb. wynikiem oddziaływania światła z ciem­ nością. gdzie oba absorbują słabo . Synteza Jądra różnicy w sporze o barwę między Newtonem a Goethem i jego zwolennikami należy. niemiecki poeta i myśliciel. że gama barw tęczy łączy się w biel. odbijając tylko czerwone. dając początek i podstawy psychologii barw. Goethe miał natomiast niewątpliwie rację. „Bright Earth". że światło jest falą elek­ tromagnetyczną.przedmiot barwny ujmuje z wid­ ma światła białego promieniowanie. Rzeczy­ wiście. wynalazca lustrzanki jedno­ obiektywowej. Maxwell nie tylko zrozumiał. Mimo że w warstwie fizykalnej teorię Goethego szybko odrzucono (nie potrafiła np. dodajemy do siebie składniki barwy. czarno-zielony i czarno-niebieski) utworzyły pełnobarwny obraz. Skubanie tęczy Barwa pigmentu lub farby jest barwą światła odbite­ go od powierzchni . Nie mogąc sobie wyobrazić. Ze względu na zubażanie światła o nowe pochłaniane 1 P. które absorbuje. żółtej i niebieskiej ma kolor czarny (w przy­ bliżeniu). Pod kierunkiem Maxwella angielski fotograf. a następnie z zielonym i potem z niebieskim filtrem na obiektywie aparatu. Dziesięć lat przed odkryciem. natomiast zmieszanie niebieskiego i żół­ tego światła daje światło różowe. a właściwie roz­ bieżnym ujęciu zagadnienia mieszania barw. ale działają na promieniowanie. ale także potrafił go genial­ nie wykorzystać do wykonania pierwszej w dziejach fo­ tografii barwnej. kiedy dodajemy promieniowanie do mieszaniny świa­ tła. pozostawiając oku odbite promieniowanie niepochło­ nięte. Penguin. Goethe uważał (w duchu epistemologii Kanta).czer­ wony. a barwy. przynajmniej po części. mieszanina pigmen­ tu czerwonego z żółtym odbija promieniowanie tyl­ ko z tego wąskiego zakresu. Bali. w 1861 roku wykonał trzykrotnie zdję­ cie wstążki tartanu (rodzaj szkockiej tkaniny w kratę) na czarno-białej błonie. swoiste opus magnum. Green . Blue . że światło jest niepodzielną jednością. Pigment żółty wyciąga czerwone. Zagadnienie mieszania barw rozwikłał w 1855 ro­ ku 24-letni wówczas James Clerk Maxwell. które je oświetla. niebie­ skie i sporo zielonych. na czym polega fenomen addytywnej syntezy barw.in. Swoje teoretyczne rozważania Maxwell poparł eks­ perymentami. jak i późniejszych. wystarczą do wytworzenia światła o niemal dowolnej barwie. ale także efekt naszego postrzegania. to jednak odcisnęła ona silne piętno na mala­ rzach. która staje się jaśniejsza. że trzy barwy światła: czerwona. wyjaśnić zjawiska tęczy). przyrząd umożliwiający syntezę całej gamy barw poprzez mechaniczne miesza­ nie barw podstawowych RGB w różnych proporcjach.

zmieszaniu nazywają z barwą trzecią (przeciwstawną) dają barwę białą. Dobierając odpowiednio barwy składowe. lub przez przepuszczanie światła przez filtry optyczne. turkusowa. dobrych. Proces ten nazywamy a d d y t y w n y m mieszaniem lub syntezą barw.pl .Tycjana. Giorgionego. że jeśli już musieli pójść na kompromis. żółtą i purpurową. a subtraktywne mieszanie trzech barw podstawowych daje barwę czarną. Addytywne mieszanie trzech podstawowych barw światła daje światło białe.stosując mieszani­ ny pigmentów. dopełniającymi. zawsze jaśniejszą niż barwy składowe. żółta ponieważ po i purpurowa. Sukcesy weneckich kolorystów doby Renesansu . Żywe i czyste kolory uzyskuje się za pomocą pigmen­ tów o określonej barwie. S u b t r a k t y w n a synteza (mieszanie) barw polega na odejmowaniu z docierającego do oka promieniowania różnych zakresów obszaru widzialnego. od której odbija się światło białe. a nigdy . można uzyskać barwę białą. W wyniku subtraktywnego mieszania dwóch barw dopełniających powstają barwy podstawowe. które pod koniec XV wieku zaczę­ ły docierać do weneckich portów. 4. ale wykorzystuje się ją w niemal wszystkich praktycznych zastosowaniach barwy związanych z po­ krywaniem lub zdobieniem powierzchni albo prze­ kazywaniem informacji w postaci drukowanej. przez co uzyskujemy nową barwę. CMYK i RGB.swiatlo. Mieszając barwy światła. Rysunki zamieszczone w ramce pochodzą ze strony http://wmv.aż do połowy XIX wieku nie było np. że mistrzowie pędzla nie potrafili sobie po­ radzić? Wielkie dzieła dawnego malarstwa dowodzą. 1. Pod­ stawą tych zastosowań jest optyczne współdziałanie barw pigmentów lub barwników z kolorem podłoża. czyli drukarka i monitor Subtraktywna synteza barw jest nie tylko domeną malarzy. że dodajemy barwę. Rys. Artyści musieli jed­ nak także szukać potrzebnych im barw. a jej kolor bled­ nie i ciemnieje. poszerzamy jego skład widmowy i zwiększamy liczbę fotonów w wiązce. Barwy barwami wtórne: Rys. ponieważ do oka dociera mniej foto­ nów niepochłoniętych przez zabarwioną powierzchnię. 3. W wyniku subtraktywnego mieszania dwóch barw podstawowych powstaje barwa czarna. to z pewno­ ścią nie z własną wyobraźnią! obszary widma tworzenie barwy poprzez mieszanie pig­ mentów nazywamy mieszaniem s u b t r a k t y w n y m lub subtraktywną syntezą barwy. zazwyczaj przez pochłanianie przez powierzchnię. się 2. Kiedy nakładamy żółtą farbę lub tusz na biały pa­ pier. Rys.tak. W wyniku mieszania dwóch barw podstawowych otrzymujemy barwy wtórne: turkusową. mieszając pig­ menty: przez przeważającą część historii malarstwa. wydaje się nam zazwyczaj. ADDYTYWNE I SUBTRAKTYWNE MIESZANIE BARW Rozróżnia się dwa odmienne sposoby mieszania barw: mieszanie różnych barw światła i mieszanie pigmentów barwnych.były wzmocnione efektem wykorzystania nowych pigmentów. czystych pigmentów pomarańczowych czy fioletowych. Ale czy to oznacza. Rys. Tintoretta czy Veronesego . Każde dodanie nowego pigmentu do mieszaniny przekłada się na uszczuplenie widma odbijanego świa­ tła o kolejne częstości promieniowania.

natomiast absorbuje światło niebieskie. Subtraktywna synteza barw w poligrafii: fotografia Tymczasem w istocie jest odwrotnie. to tylko my nie możemy jej wyodrębnić.Rys. które w języ­ . ale nakładania warstwami i dlatego ko­ lorowy obraz wydrukowany w technice CMYK należy patrzeć jak na cztery warstwy kolorowej transparent­ nej folii. 1). barwę pikseli wytwarza się w procesie wydrukowana techniką CMYK i wraz z poszczególnymi warstwami barw 2 podstawowych CMY (z prawej) ku polskim nazywamy turkusową. które dociera następnie do obserwatora w posta­ ci addytywnej mieszaniny tych barw jako żółte (ram­ ka 2 -rys. Kolor purpurowy jest addytywnym zło­ żeniem czerwonego i niebieskiego. łączy się je nie meto­ dą mieszania.). kserokopiarkach itp. polegającą na zestawianiu obra­ zu z siatki drobnych kropek. ale się nieco od nich różnią lub CMYK (z lewej). 1 i 2 na stronie 23) bez trudu możemy się domyślić. który od 1452 roku intensywnie wspoma­ ga rozwój naszej cywilizacji. 5. a nawet zastępowany elektronicznymi środkami komunikacji. Rolę papieru przejmuje ekran wyświetlacza. 2). do­ danym ze względów praktycznych na potrzeby poligra­ fii. stanowią zestaw czterech podstawowych barw farb drukarskich określany angielskim skrótem CMYK (Cyan Magenta Yellow blacK)2 i stosowany powszechnie w druku kolorowym (również w drukarkach kompu­ terowych. Barwy tworzące zestaw CMYK w zasadzie tylko przypominają te. w syntezie subtraktywnej każda barwa pigmentu łub barwnika odejmuje ze światła bia­ łego swoją barwę dopełniającą (rys. w ten sposób usuwając je ze światła białego. Drukowanie farbami CMYK wykorzystuje technikę rastrową. purpurową i żółtą. nie licząc białej! Druk.pik­ sele. w istocie patrzymy tylko na siedem barw. o boku 0. drobne kwadraciki (np. jednak w odróżnieniu od mono­ barwnych kropek. natomiast rolę kropek rastra . Podobnie tusz turkusowy absorbuje światło czerwone. Podobnie jak kropki na papierze. 5) i na wydrukowanym tą techniką zdję­ ciu widzimy bardzo dużo kolorów. jest coraz skuteczniej uzupełniany. z których każda jest albo (i) niezabarwiona (wtedy pozostaje biała) albo też za­ barwiona (ii) jedną barwą CMYK (w 100%). (iii) jedną z trzech barw powstałych w wyniku nałożenia dwóch barw CMYK z różnych warstw: czerwoną (M+Y). Żółty tusz odbija tylko światło czerwone i zielo­ ne. zielo­ ną (C+Y) lub niebieską (C+M) albo (iv) barwą czarną. ta barwa już tam jest. że purpurowy tusz absorbuje światło zielo­ ne. tak piksele są atomami barwy.28 mm) będą­ ce najmniejszymi elementami obrazu wyświetlane­ go na ekranie. gdyż biały papier odbija wszystkie barwy światła. więc patrząc na ry­ sunki (rys. i dlatego w języku polskim przyjęły się nazwy cyjan i magenta. purpurowa i żółta są barwami dopełniającymi dla trzech barw pod­ stawowych RGB i w połączeniu z kolorem czarnym. a odbija zielone i niebieskie. monito­ ra czy telewizora. Farby CMYK są sub­ stancjami barwiącymi częściowo przepuszczającymi światło (oprócz barwy czarnej). których addytywna synteza daje właśnie turkus. umożliwiając nie tylko efektywne przekazywanie informacji między genera­ cjami. Trzy wspomniane barwy: turkusowa. Pomimo że wielobarwność druku CMYK jest zdumie­ wająca (rys. ale pozwalając na ich gromadzenie i zachowy­ wanie dorobku kulturalnego i naukowego kolejnych pokoleń. Krótko mówiąc.

7).zazwyczaj barw RGB . Jak zmierzyć kolor? W sferze estetyki wielkim malarzom udawało się po­ konywać ograniczenia palety i wyczarowywać efekty barwne. potrzebnych do od­ tworzenia danej barwy. Historia sztuki odnotowuje wiele przykładów. W tych doświadczeniach dużą grupę normalnie widzących osób poproszono o wskazanie. czyli dziedzinie zajmującej się ilościowym opisem barw widzianych przez oko ludz­ kie. Rys. Tak dokładny opis jest możli­ wy dzięki kolorymetrii. że nasze oko jest słabym analizatorem barw. Jeśli dysponującym ograniczoną paletą malarzom już wieki temu udawało się uzyskiwać niemal nieskończo­ ną mnogość odcieni z dużo skromniejszego niż obec­ nie zasobu pigmentów. Kolorymetria łączy w sobie fizykę koloru z ana­ lizą procesów neurobiologicznych w oczach i mózgu. które są źródłem barwy czerwonej. współrzędne trój chromatyczne opi­ sujące pobudzenie trzech rodzajów receptorów wzro­ kowych człowieka znajdujących się w czopkach siat­ kówki i odpowiadające z grubsza zawartości barwy czerwonej. każda z tych barw jest dokładnie skata­ logowana i powtarzalna. Ilościowe ujmowanie barw umożliwia przede wszystkim ich reprezentacja fizyczna w postaci widm ab­ sorpcji i transmisji roztworów barwników. to czyż może nas dziwić gama tysięcy barw oferowanych dzisiaj praktycznie w każ­ dym sklepie z farbami? Co ciekawe. natomiast w wyświe­ tlaczach OLED-owych same piksele emitują światło.addytywnej syntezy barw . zielonej i niebieskiej. Piksele i subpiksele RGB tworzące ekran monitora ciekłokrystalicznego. a ta sama barwa może być wizualnie odtworzo­ na przez wiele różnych kombinacji barw: czerwonej. które umożliwiły scharakteryzowanie przeciętnej (tj.w sa­ mym pikselu. zielonej i niebieskiej. którego uważał za najgenialniejszego artystę w historii. Każdy piksel składa się z trzech subpik­ seli. podziwiał kolorystykę dzieł Jana Vermeera. CIE w tym skrócie jest francuską nazwą Międzynarodowej Komisji Oświetleniowej (Commission Internationale de l'Eclairage). Diagram chromatyczności CIE. Salvador Dali. zielonej i nie­ bieskiej (rys. Przedstawianie barw w ten sposób nie uwzględnia jednak żadnych czynników związanych z widzeniem barwnym i dlatego w opisie barw znacznie częściej wykorzystuje się systemy oparte na odpowiedzi in­ dukowanej w oku przez światło o różnej długości fa­ li i natężeniu. widm emisji źródeł światła czy widm odbicia światła od powierzchni. natomiast XYZ oznacza tzw. Sterując natężeniem światła emitowa­ nego przez poszczególne subpiksele. Mimo że barwy są wrażeniami zmysłowymi powsta­ jącymi w umyśle. zielonej i niebieskiej. Wyni­ ki potwierdziły. Powszechne uznanie zyskał stworzony w roku 1931 system przestrzeni barw CIE XYZ skon­ struowanej specjalnie z myślą o postrzeganiu barw przez oko ludzkie. Doświadczenia te umożliwi­ ły ścisłe określenie właściwości oka w postrzeganiu Rys. ale także dla zro­ zumienia złożonych psychologicznych aspektów po­ strzegania barw. 6. mistrz nad mistrze we włada­ niu barwą. 7. W monitorach ciekłokrystalicznych światło to po­ chodzi z lamp podświetlających. Przestrzeń barw CIE XYZ wywodzi się z serii eks­ perymentów przeprowadzonych w końcu lat 20. monochromatyczną). czerwonej. dzięki której prze­ kaz autora zyskiwał na sile i wyrazie. co znakomicie poprawia żywość barw i kontrast wy­ świetlanego obrazu. można dobierać wypadkową barwę i natężenie światła całego pikse­ la. jaka barwa uzyskana w wyniku addytyw­ nego mieszania trzech barw podstawowych. dzięki swojej niezwykłości stwarzające nieokre­ ślony rodzaj barwnej nadrealności. w różnych proporcjach odtwarza daną barwę spektralną (tj. ich ilościowy opis jest niezbędny nie tylko z uwagi na potrzeby badań naukowych oraz za­ stosowań barwników i pigmentów. kiedy takie przełamy­ wanie chemicznych i optycznych ograniczeń osiągało wyżyny. nie­ zależnie i różnymi metodami przez Davida Wrighta i Johna Guilda. . uśrednionej po populacji) odpowiedzi ludzkiego oka na różne barwy.

Ze względu na wykorzystywanie fluorescencji i fosfo­ rescencji związków organicznych. Jednym z nich jest poglą­ dowy diagram chromatyczności CIE.333). przedstawiający barwy w układzie współrzędnych xy będących funkcja­ mi współrzędnych trójchromatycznych (rys. aby ubarwić oto­ czenie. Człowiek kocha kolorowy świat i dobrze się w nim czuje.czerwone. BARWA I WIDMO ŚWIATŁA Emitowane przez źródło światła promieniowanie o długości fali w zakresie 400-450 nm widzimy jako światło fioletowe. którego widzenie barw matematycznie opisują funkcje kolorymetryczne. 590-630 nm . 6). Na przykład. oba kolory ma­ ją tę samą zawartość barw podstawowych.33. jeśli natomiast dany przedmiot absorbuje całe padające nań światło . Obiekty zielone absorbują światło w dwóch obszarach widma: 400-450 nm i 580-700 nm. Szarość jest efektem absorpcji podobnej części promieniowania w całym zakresie widzialnym. że dopiero teraz wspięliśmy się do poziomu.zielone. pełne przedstawienie postrzeganych barw wymaga trzech wymiarów. Podstawę trójkąta barw stanowi linia purpury. mieszanin barw i ustalenie tzw. w którym wszystkie trzy barwy mają jednakowy udział (x = y = z = 0. dr hab. dzięki czemu światło odbite odbieramy jako czerwone. 0. jest dopełnieniem do jedności (z = 1 . 450-500 nm .in. Fizycznie. Jerzy Karpiuk asystent w Instytucie Chemii Fizycznej PAN w Warszawie . 540-590 nm . zależy tylko od nas. bo one są jedynie środkiem umoż­ liwiającym rozświetlenie ciemności.jako niebieskie. czy też mieszaniny barwnika niebieskiego z żółtym. 500-540 nm . I może dziwić. Wszystkie możli­ we barwy (dla danego poziomu jasności) znajdują się w obszarze ograniczonym linią barw widmowych (mo­ nochromatycznych. y). Z prawej: matryca CCD aparatu fotograficznego. trójkąty barw. różnią się natomiast jasnością. Centralnym punktem trójkąta jest teore­ tyczny punkt bieli (0. Dzięki możliwości rozdzielenia jasności i nasycenia barwy. czy w tym no­ wym świetle zobaczymy więcej.y). Podobnie przedmioty pochłaniające światło w zakresie 400-430 nm są postrzegane jako żółte.Z lewej: druk w systemie CMYK w zbliżeniu. 430-490 nm .eliminacji jednej lub więcej barw ze światła odbijanego poprzez jego pochłonięcie (czasem rozproszenie) przez dany obiekt. nawet nie w pełni rozumiejąc podstawy zjawi­ ska. Przedmiot odbijający całe padające nań promieniowanie widzialne jest postrzegany jako biały. nadawanie barwy wiąże się z dodawaniem barwnika lub pigmentu do kolorowanego obiektu. To. na którym możemy swobodnie kształto­ wać biel i barwę emiterów światła. przedstawiają­ ca barwy powstające w wyniku zmieszania czerwieni z błękitem. Ponieważ mamy w oku trzy rodzaje receptorów bar­ wy.jako pomarańczowe. obserwatora standar­ dowego. 550-600 nm . widma emisji OLE­ D-ów składają się z pasm emisji w różnych obszarach widma i ocena ich barwy wynikowej oraz jej zbliżenia do bieli ma kluczowe znaczenie dla zastosowań tych urządzeń.jako fioletowe i 600-700 nm . Przez tysiąclecia dotychczasowej historii cywi­ lizacji.jako niebieskie. natomiast optycznie efekt barwienia polega na odejmowaniu koloru .x . co pozwala w przybliżonej anali­ zie barw abstrahować od jasności.żółte. Z tego układu można bezpośrednio odczytać ułamkową zawar­ tość x (czerwona) i y (zielona) teoretycznych barw pod­ stawowych CIE w dowolnej barwie.33). ściśle powiązane z czułością poszczególnych rodzajów receptorów wzrokowych. Czerwony samochód absorbuje światło zielone z zakresu 490-550 nm. kolor biały jest kolorem jasnym. trójwymiarową przestrzeń barw da się sprowadzić do reprezentacji dwuwymiarowej. Popularnym dwuwymiarowym ujęciem przestrzeni barw są tzw. do oceny barwy (i bieli) źródeł światła. Dia­ gram chromatyczności CIE jest standardowo używa­ ny m. z. W ten sposób dowolną barwę charakteryzuje się za po­ mocą pary współrzędnych CIE (x. inż. uzyskiwanych w rozszczepieniu światła białego) o największym nasyceniu. które są czułe w różnych zakresach widma. 630-700 nm . a szary uważa się za mniej jasną wersję bieli. zrobił (i poznał!) ogromnie dużo. Czy po jego osią­ gnięciu będziemy patrzeć na świat pełniej? Nie zależy to od źródeł światła. Inaczej jest. Udział barwy nie­ bieskiej. w tym także organicznych diod luminescencyjnych (OLED). kiedy patrzymy na obiekt barwny oświetlony światłem białym. czy zielony kolor jest efektem obecności jednego barwnika z dwoma pasmami absorpcji. i nie można stwierdzić.jest dla oka czarny.pomarańczowe.